Primum Non Nocere 2003 nr 6

.. 

 
/ 



/ 


Profesor Mieczystawa Czerwionka-Szaflarska 


. Pani Profesor, dziecko to zupelnie 
inny pacjent niz osoba dorosla, inne tez 
sij problemy zwiijzane z jego lecze- 
niem... Jakie? 
. Zawsze powtarzam studentom, mto- 
dym lekarzom i podczas wielu roznych 
spotkari, ze dziecko nie jest miniatur
 do- 
rostego. To zupetnie inny "rodzaj pacjen- 
ta". Inny, jezeli chodzi 0 diagnostykfi1 i le- 
czenie. Dzieci choruj
 zupetnie inaczej 
niz dorosli a wiele jednostek chorobo- 
wych, np. choroby wieku rozwojowego s
 
specyficzne tylko dla nich. Prowadz
c 
leczenie nie mamy okreslonych dawek 
dla dziecka, kazd
 dawkfi1 musimy, wifi1c 
przeliczye na jego masfi1 ciata. Trzeba 
podkreslie, ze dziecko jest bardzo 
wdzifi1cznym chorym, szczegolnie, gdy 
leczone jest przez pediatrfi1, dla ktorego 
zawsze jest pacjentem szczegolnym. 


. Porozumiewanie sit: z malymi pa- 
cjentami to takze duza sztuka... 
. Na pewno dziecko jest trudniejszym 
pacjentem anizeli dorosty, bo dorosty 
powie nam 0 swoich dolegliwosciach a 
dziecko, szczegolnie to w najmtodszym 
wieku nie potrafi ich okreslie. Diagnozfi1 
mozemy wtedy postawie na podstawie 
obserwacji odpowiednich zachowari i 
dobrych spostrzezeri rodzicow b
dz 
opiekunow. CZfi1sto objawow musimy sifi1 
domyslae, albo dopiero pewne zachowa- 
nia na te objawy nam wskazuj
. 


. Czyli rola rodzica w leczeniu pedia- 
trycznym jest nie do przecenienia... 
. Rodzina jest ogromnie pomocna w 
diagnostyce, leczeniu i w zdecydowanej 
wifi1kszosci mamy pomoc z jej strony. Do- 
bry kontakt z opiekunami dziecka to bar- 
dzo wazny moment w leczeniu. W naszej 
Klinice rodzice mog
 przebywae razem z 
dzieemi. Cz
e rodzicow przebywa z nimi 
stale, CZfi1se tylko je odwiedza. Niektore 


Dziecko to szczeg61ny pacjent 


dzieci zle przezywaj
 samotny pobyt u nas, 
widz
c, ze inne mog
 bye stale z matkami. 
Cate szczfi1scie mamy swietne przedszko- 
lanki, ktore rozwi
zuj
 problemy, tagodz
 
napifi1cia i potrafi
 powodowae, ze dzieci 
nie czuj
 sifi1 opuszczone w chorobie. 


. Z wyZej wymienionych powodow chy- 
ba "Iatwiej" jest teraz chorowac dziecku 
w szpitalu niz jeszcze part: lat temu? 
. Na Wydziale Nauk 0 Zdrowiu na kie- 
runku pielfi1gniarstwa wykonalismy w ra- 
mach prac magisterskich badania ankie- 
towe na temat stosunku rodzicow i dzieci 
do hospitalizacji. Porownywalismy zebra- 
ny materiat z wczesniejszym - wyraZnie 
ocena rodzicow i dzieci zmienita sifi1 na 
korzyse. Na pewno w zwi
zku z nas
 
przeprowadzk
 ze Szpitala Wojewodz- 
kiego im. dr. Biziela do Szpitala Klinicz- 
nego im. dr. Jurasza zostafy stworzone 
dla dzieci zdecydowanie lepsze warunki 
do diagnozowania i leczenia. Nam tez sifi1 
lepiej pracuje. 


. Jakie miejsce w leczeniu dzieci zaj- 
muje kierowana przez paniij Klinika Pe- 
diatrii, Alergologii i Gastroenterologii? 
. Jest to przede wszystkim Klinika Pe- 
diatrii, diagnozujemy i leczymy dzieci w 
wieku rozwojowym z roznymi jednostka- 
mi chorobowymi. W okresie wiosenno - 
jesiennym trafia do nas wifi1cej dzieci z 
infekcjami gornych i dolnych drog odde- 
chowych, ktorych nie mozna leczye am- 
bulatoryjnie. Duzo jest dzieci z zakaze- 
niami i wadami uktadu moczowego. W 
niektorych okresach mamy zwifi1kszon
 
zachorowalnose dzieci na biegunki, kto- 
re s
 spowodowane rotawirusami albo 
adenowirusami. Jak kazda klinika mamy 
jednak specjalne zainteresowania. 


. Palistwa Klinika kojarzona jest 
przede wszystkim z dwoma specjalno- 
sciami: gastroenterologiij i alergologiij. 
. Rzeczywiscie tak jest. Wifi1kszose pe- 
diatrow konczy swoj
 specjalizacjfi1 na 
pediatrii, w klinikach natomiast d¥y sifi1 
do jakby wYZszych specjalizacji. U nas w 
Klinice dwoch alergologow, dwoch na- 
stfi1pnych w trakcie specjalizacji. Mamy 
trzech gastroenterologow, kolejny w naj- 
blizszym czasie bfi1dzie zaczynat specja- 
lizacjfi1. Na pewno wifi1c Klinika ma swoj
 
specjalnose, schorzenia alergologiczne 
i gastroenterologiczne. 


. A co jest przedmiotem szczegol- 
nych zainteresowali i dijzeli Palistwa w 
tych rozleglych dziedzinach? 


. Jezeli chodzi 0 alergologifi1 to alergie 
pokarmowe i wziewne. W wojewodztwie 
kujawsko-pomorskim jestesmy jedynym 
osrodkiem, ktory najbardziej kompetent- 
nie diagnozuje alergie pokarmowe. Na 
tego typu schorzenia jestesmy szczegol- 
nie nastawieni, ale leczymy rowniez dzie- 
ci z alergi
 wziewn
 np. z astm
 oskrze- 
low
, ktore maj
 powi
zanie z alergi
 
pokarmow
 - alergen pokarmowy moze 
wywotae napady dusznosci. Te choroby 
scisle zazfi1biaj
 sifi1 z gastroenterologi
. 
Obejmujemy opiek
 dzieci ze wszystkimi 
schorzeniami przewodu pokarmowego, 
od odptywow zot
dkowo - przetykowych 
po niezyty zot
dka, dwunastnicy, choro- 
bfi1 wrzodow
 zot
dka, dwunastnicy, a 
takze nieswoiste zapalenia jelit. Jednym 
z naszych gtownych zainteresowari jest 
choroba trzewna i wtorne zespofy ztego 
wchtaniania. Dysponujemy doskonat
 
baz
 diagnostyczn
. Diagnostyka ci
gle 
sifi1 zmienia, udoskonala, wprowadzane 
s
 nowe metody - my idziemy z trend em 
czasu, a nasi pacjenci s
 coraz lepiej i 
mniej inwazyjnie diagnozowani. W naj- 
bliZszym czasie zakupimy gastrograf. Jest 
to drogi, ale bardzo pomocny aparat po- 
zwalaj
cy na wczesne wykrycie niekto- 
rych chorob. Od niedawna tez prowadzi- 
my badania manometryczne gornego i 
dolnego odcinka przewodu pokarmowe- 
go, badaj
c mifi1dzy innymi przyczyny nie- 
wyjasnionych zapare. Dzifi1ki nowocze- 
snej aparaturze i wykwalifikowanemu 
personelowi jestesmy jednym z najbar- 
dziej licz
cych sifi1 osrodkow gastroente- 
rologicznych w Polsce. 


. Prowadzicie Palistwo wiele badali 
naukowych.... 
. Wtasnie dzifi1ki mozliwosci prowadze- 
nia badari naukowych mozemy zaofero- 
wac diagnostykfi1 na tak wysokim pozio- 
mie. Uczestniczymy w wielu programach 
zdrowotnych. Jako Klinika, razem z czte- 
rema innymi polskimi osrodkami, zostali- 
smy wl
czeni do programu badawczego, 
obejmuj
cego zagadnienie epidemiolo- 
gii zakazeri Helicobacter pylori. Badania 
robilismy w Koronowie, Inowroctawiu i 
Bydgoszczy. Dzieci, u ktorych poprzez 
badanie surowicy krwi wykryto zakaze- 
nie bakteri
 zapraszalismy na badania 
endoskopowe. Udato nam sifi1 wykrye 
wiele wczesnych zakazeri, jeszcze nie 
daj
cych silnych dolegliwosci. 
Mamy tez granty Komitetu Badari Na- 
ukowych na badania pacjentow z choro- 
b
 trzewn
. Sprawdzamy u tych pacjen- 
tow nowe testy, ktore pomog
 nam w lep- 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 9 



 
'0 

 
.... 
I: 
- 
o 
1&.1 
D- 
O 
N 
I: 
.., 
N 


-I 
- 


 
 

>>>
'0 

 
.... 
I: 
- 
C 
1&.1 
D- 
C 
N 
I: 
.., 
N 


. szej, mniej inwazyjnej diagnostyce. Daw- 
niej, zeby stwierdzie chorobfi1 trzewn
 trze- 
ba by to wykonae trzy biopsje jelita cien- 
kiego, slepe biopsje kapsutk
 Crosbie- 
go, kontrolowane promieniami rentge- 
nowskimi. Teraz robimy duze badania 
skriningowe w grupach ryzyka, wykonu- 
j
c najpierw testy z surowicy krwi i do pie- 
ro, gdy wyniki s
 dodatnie kierujemy pa- 
cjenta na biopsjfi1, ktor
 wykonujemy zu- 
petnie inaczej niz kiedys - endoskopo- 
wo, gdzie przy okazji mamy mozliwosc 
wychwycenia innych nieprawidtowosci w 
przetyku czy zot
dku. 


. Rozmawiamy w przededniu XXVII 
Zjazdu Pediatrow, ma przyjechac ok. 
1500 os6b. Jak to sit: stato, ze wtasnie 
Bydgoszcz bt:dzie ich goscic::. 
. To dla nas zaszczyt, ze Zjazd moze- 
my organizowae w Bydgoszczy. Myslfi1, 
. ze rolfi1 gospodarza tak wielkiego przed- 
sifi1wzifi1cia "wyprowacowalismy" sobie 
organizowaniem mniejszych zjazdow. 
Wielokrotnie organizowalismy sympozja 
gastrologiczne i alergologiczne. W ubie- 
gtym roku odbyt sifi1 u nas II Kongres Ga- 
stroenterologii, Hepatologii i Zywienia 
Dzieci, ktory zostat bardzo dobrze odebra- 
ny przez srodowisko pediatrow. Natomiast 
Zjazd Pediatrow odbfi1dzie sifi1 w Bydgosz- 
czy po raz pierwszy i jest to dla nas ogrom- 
ne wyzwanie i wielka odpowiedzialnose. 
Mam wspaniaty zespot Asystentow, kto- 
rzy sprawdzili sifi1 juz w organizacji po- 
przednich zjazdow imam nadziejfi1, ze tym 
razem bfi1dzie podobnie i GOScie wyjad
 z 
Bydgoszczy zadowoleni. 


- 
- 


 
 
 


. Tematem wiodqcym zjazdu jest 
Pediatria Polska w XXI wieku - osiq- 
gnit:cia i zagrozenia. Jakie sq osiq- 
gnit:cia pediatrii? 
. Mimo ogromnych trudnosci nfi1kaj
- 
cych stuzbfi1 zdrowia w medycynie dzie- 
je sifi1 wiele. Pediatrzy to wyj
tkowa gru- 
pa lekarzy, ktorzy po pierwsze szkol
 
sifi1 sami, szkol
 swoich kolegow, szu- 
kaj
 nowych metod i mozliwosci - Zjazd 
jest dla nich okazj
 do pokazania tych 
osi
gnifi1e. Jestem zaskoczona ilosci
 
prac, ktore do nas wptynfi1ty By to ich 
ponad 500. Komitet Naukowy pod prze- 
wodnictwem Prof. zw. dr hab. n. med. 
Anny Balcar-Boron i moim, jako wice- 
przewodnicz
cej i przy udziale Profe- 
sorow z catej Polski zakwalifikowat do 
prezentacji tylko najlepsze prace. Cie- 
szfi1 sifi1, ze prace naszego zespotu (zgto- 
szono ich ponad 30) zostaty wybrane 
do prezentacji ustnej lub na plakaty. 


. A Jakie zagrozenia czyhajq na pe- 
diatrit:? 
. Mowitam juz 0 zagrozeniach Heli- 
cobacter pylori, 0 roznych stanach cho- 
robowych, ale nasza cywilizacja niesie 
bardzo duzo innych niebezpieczeristw, 
ktore stanowi
 nowe wyzwania dla pe- 
diatrii. Jednym z nich jest zanieczysz- 
czenie srodowiska. ktore stanowi przy- 
czynek do roznych chorob cywilizacyj- 
nych, chorob alergicznych. Alergia zo- 
stata stusznie nazwana epidemi
 XXI 
wieku. Wiemy, Jakie stresorodne jest 
nasze codzienne zycie, to sifi1 rowniez 
udziela dzieciom. Obserwujemy bardzo 


duzo zachowari suicydalnych - to ko- 
lejne zagrozenie, dzieci nie s
 w stanie 
wytrzymac pewnych napifi1e. Wiele ro- 
dzin jest rozbitych, patologicznych. 
Tych zagrozen jest tak duzo, ze nie spo- 
sob ich tu wymienie. Przyczyn
 chorob 
cywilizacyjnych jest mifi1dzy innymi zte 
zywienie dzieci. To jest ogromnie waz- 
ny problem dla pediatrii. My stale po- 
wtarzamy: nie "fast foody", ale normal- 
ne jedzenie. Od czasu do czasu mozna 
dziecku na taki typ jedzenia pozwolie, 
ale nie powinno to bye statym punktem 
jadtospisu. Prowadzitam ostatnio pra- 
cfi1 licencjack
 na temat nawykow zy- 
wieniowych dzieci, wyniki s
 niepoko- 
j
ce. Niektore dzieci nie jedz
 w ogole 
drugiego sniadania, 0 podwieczorku nie 
ma mowy, kolacja to cos ztapanego w 
biegu. Taki sposob odzywiania nie ma 
nic wspolnego z racjonalnym zywie- 
niem. Mleko w diecie prawie nie wystfi1- 
puje. Dzieci go wtasciwie nie pij
 - jak 
bfi1d
 wygl
daty ich zfi1by i kosci? Takie 
wtasnie s
 zagrozenia, a wyzwanie dla 
nas. Takze srodki masowego przekazu 
powinny mowie wifi1cej na temat zdro- 
wego zywienia. Pediatrom i tak udato 
sifi1 juz wiele wypracowae: coraz wifi1cej 
matek karmi pokarmem naturalnym, na- 
uczylismy rodzicow, ze gluten wprowa- 
dza sifi1 w dziesi
tym miesi
cu, ze nale- 
zy kupowae gotowe, sprawdzone przez 
Instytut Matki i Dziecka soki. To wszyst- 
ko s
 skutki dziatania pediatrow. 


. Dzit:kujt: za rozmowt:. 
Rozmawiafa: Agnieszka Banach 


Leczenie i szkolenie 


Dr medycyny Halina 
Wojtanowska w latach 
1949-1954 studiowata w 
Akademii Medycznej w 
Gdarisku, uzyskuj
c dy- 
pi om lekarski i tam tez 
przez rok pracowata w Kli- 
nice Chorob Dzieci. Na- 
stfi1pnie przeniosta sifi1 do 
Bydgoszczy, gdzie od grud- 
nia 1955 rozpoczfi1ta pra- 
cfi1 w Wojewodzkim Szpi- 
talu Dziecifi1cym. 
W 1957 uzyskata pierw- 
szy, a cztery lata pozniej 
drugi stopieri specjalizacji z pediatrii. 
Od roku 1966 byta ordynatorem Oddzia- 
tu Niemowlfi1cego, funkcje tfi1 petnita nie- 
przerwanie do roku 1995, do czasu 


.
 . 
'-
 
.. 


10 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


....
- 


przejscia na emeryturfi1. W 
latach pifi1edziesi
tych i 
szesedziesi
tych dr Woj- 
tanowska aktywnie prowa- 
dzita czynne poradnictwo 
w ztobkach i przedszko- 
lach bydgoskich, kierowa- 
ta rowniez prac
 higieny 
szkolnej oraz poradniami 
specjalistycznymi Byd- 
goszczy. Przez kilka lat 
petnita takze nadzor ordy- 
natorski w zakresie pedia- 
trii w poradniach dziecifi1- 
cych w miescie Bydgosz- 
czy. W roku 1978 uzyskata stopieri na- 
ukowy doktora nauk medycznych, byta 
autorem oraz wspotautorem prac w za- 
kresie chorob dziecifi1cych. 


.
 


Dr n. med. Halina Wojtanowska jest 
cztonkiem Polskiego Towarzystwa Pe- 
diatrycznego od 1954 roku. W latach 
1957-65 petnita funkcjfi1 sekretarza Za- 
rz
du Bydgoskiego Oddziatu PTP, a 
przez dwie kadencje, jako przewodni- 
cz
ca. kierowata Bydgoskim Oddziatem 
PTP, organizuj
c liczne posiedzenia 
naukowo-szkoleniowe dla pediatrow z 
regionu kujawsko-pomorskiego. 
Byta rowniez kierownikiem specjali- 
zacji pediatrow na pierwszy i drugi sto- 
pien specjalizacji w zakresie chorob 
dziecifi1cych, organizowata szkolenia 
lekarzy i pielfi1gniarek. 
Niespozyta energia, pasja i dowcip 
doktor Wojtanowskiej zostaty spozytko- 
wane tez w satyrycznym kabarecie le- 
karskim, pisz
c teksty - do dzis swieze. 
Zawodowe dokonania dr Wojtanow- 
skiej zostaty uhonorowane Ztotym Krzy- 
zem Zastugi, Medalem za Wzorow
 
Pracfi1 w Stuzbie Zdrowia oraz innymi 
odznaczeniami resortowymi.
>>>
. Wypromowata Pani... 
. Dwudziestu trzech doktorantow, by- 
tam tez opiekunem dwoch przewodow 
habilitacyjnych. Profesor Mieczystawa 
Czerwionka-Szaflarska od lat prowadzi 
Klinikfi1 Pediatrii, Alergologii i Gastroen- 
terologii, a profesor Mariusz Wysocki- Kli- 
nikfi1 Pediatrii, Hematologii i Onkologii. 
Przez lata by tam rowniez konsultantem 
regionalnym z dziedziny pediatrii oraz 
kierownikiem specjalizacji z pediatrii wie- 
lu mtodszych kolezanek i kolegow. 



 
'0 

 
.... 
I: 
- 
C 
1&.1 
D- 
C 
N 
I: 
.., 
N 


Stowa UCZq, przyktady pociqgajq... 


. Dzis, kiedy obserwu- 
jemy upadek wielu autory- 
tet6w,PaniProfesor,choe 
juz od trzech lat na eme- 
ryturze, ten niekwestiono- 
wany przez srodowisko Ie- 
karskie autorytet zacho- 
wala. A przeciez w ciijgu 
46 lat pracy akademickiej 
nie tatwo bylo choe raz 
nie ulec pokusie konfor- 
mizmu, wygodnictwa, 
uktadom? 
Prof. dr hab. med. Anna 
Balcar- Boron: Myslfi1, ze 
w medycynie od czasow Hipokratesa nie 
zmienity sifi1 dwie zasady: primum non 
nocere oraz nauka zawodu w relacji 
mistrz- uczeri. Werbalnie etyki, nie tylko 
lekarskiej, nie mozna tak naprawdfi1 sifi1 
nauczye. To przeciez juz Rzymianie ma- 
wiali, ze stowa tylko ucz
, przyktady po- 
ci
gaj
. 
Mam za sob
 46 lat pracy jako nauczy- 
ciel akademicki. Od asystenta w Klinice 
Chorob Dzieci AM we Wroctawiu, po pro- 
fesurfi1 bydgoskiej Akademii Medycznej. I 
zawsze uwazatam, ze moj osobisty przy- 
ktad, moja postawa w kontaktach zarow- 
no z chorymi dzieemi, ich rodzicami jak i 
wspotpracownikami musi bye wzorem 
postfi1powania dla mtodych lekarzy. Sta- 
ratam sifi1 im przekazae cat
 moj
 wiedzfi1 
kliniczn
, zachfi1cic do ci
gtego poszuki- 
wania i ksztatcenia, przekazac odpowied- 


ni stosunek do pacjenta. 
Mam niektaman
 satysfak- 
cje, ze kontakty trwaj
, lu- 
dzie 0 mnie pamifi1taj
, pi- 
sz
, dzwoni
. To dla mnie 
bardzo wazne, zwtaszcza 
teraz, po smierci mojego 
mfi1:Za, prof. zw. hab. med. 
Zdzistawa Boronia. 


'" 


. We Wroctawiu Pani 
naukowe zainteresowania 
dotyczyty schorzen nerek, 
w Bydgoszczy rozpoczt:1a 
Pani nowy etap zajmujijc 
sit: hematologiij i onkologiij dziecit:cij. 
. Takie byty potrzeby tego regionu. W 
woj. bydgoskim nie by to zadnych mozli- 
wosci leczenia tych dzieci. Wysytalismy 
je do klinik w Gdarisku, Poznaniu, War- 
szawie. Trzeba by to zac
e od szkolenia 
lekarzy i stworzenia bazy diagnostycznej. 
Nie by to tatwo, ale mam petn
 satysfak- 
cjfi1, ze udato nam sifi1 stworzye wspolnie 
petne zaplecze diagnostyczne oraz swiet- 
ny zespot lekarzy maj
cych kontakty z 
osrodkami zagranicznymi, publikuj
cych 
wyniki badari w licz
cych sifi1 periodykach 
medycznych. 


. Wielu profesor6w stroni od dydak- 
tyki. A Pani Profesor? 
. Bardzo lubitam seminaria ze studen- 
tami. Zawsze z tego tytutu miatam godzi- 
ny nadliczbowe. 


. Czy rzeczywiscie mamy za duzo 
pediatr6w? 
· Nie, ale zle ustawiona jest opieka 
pediatryczna. W sktad zespotu lekarza 
rodzinnego powinien wchodzie pediatra. 
Osobiscie pod opiekfi1lekarza ogolnego 
nie oddatabym dziecka. Przebieg wielu 
chorob dzieci jest cZfi1sto sk
poobjawo- 
wy, a zarazem tak szybko postfi1puj
cy, 
ze tylko duze doswiadczenie moze po- 
zwolie orientacyjnie ustalie ich przebieg. 


- 
- 


 
 
 


. Jaki powinien bye pediatra? 
. Miee gor
ce serce i zimn
 gtowfi1. 
Chore dziecko wymaga specjalnej wraz- 
liwosci, wiele serca i powaznego trakto- 
wania jego osobowosci. 


Rozmawiafa: Maria Wr6blewska 


Nie poddac Sif? rutynie 


. Co jest najwazniejsze 
dla lekarza? 
Dr n. med. Wanda Sokal- 
ska-Nowak: Dla lekarza - 
pediatry, mitose do swoich 
matych pacjentow. A dla 
postawienia wtasciwej dia- 
gnozy: ucho i intuicja, oczy- 
wiscie poparte rzeteln
 
wiedz
 i doswiadczeniem. 
W pierwszym kontakcie z 
chorym dzieckiem trzeba je 
po prostu ostuchae i opu- 
kae, przytozye ucho, do- 
ktadnie wypytae matkfi1 i 
dopiero na tej podstawie ordynowae ba- 


.. 


dania diagnostyczne. Dzi- 
siejsza medycyna jest chy- 
ba zbyt stechnicyzowana. 
CZfi1sto juz na wstfi1pie, na 
wszelki wypadek, wykonu- 
je sifi1 komplet roznych ba- 
dan. Z mojej ponad czter- 
dziestoletniej praktyki kli- 
nicznej wynika gtfi1bokie 
przeswiadczenie 0 koniecz- 
nOSci doktadnego wstfi1pne- 
go badania przedmiotowe- 
go. Wdzifi1czna by tam moim 
szefom, zwtaszcza doktor 
Urszuli Latos, ze mnie tego 
nauczyli. 


t 


. W latach 70. kiedy mozliwose sku- 
tecznego, a wit:cchirurgicznego lecze- 
nia dzieci z wrodzonymi wadami serca 
byta ograniczona, a WojewOdzki Szpital 
Dziecit:cy w Bydgoszczy nie dyspono- 
wat specjalistycznij diagnostykij, za- 
czt:ta Pani walczye 0 aparaturt:, sprzt:t, 
szkolenie lekarzy. pacjenci trafiali, dzit:- 
ki Pani nawet do Los Angeles. 
. Na pocz
tku kiedy nie dysponowali- 
smy odpowiedni
 aparatur
, kierowali- 
smy dzieci na szczegotowe badania i le- 
czenie do klinik w Gdarisku, do Profesor 
Stanistawy Mateckiej-Dymnickiej, ktora 
byta naszym konsultantem regionalnym, 
do Instytutu Matki i Dziecka, do Centrum 
Zdrowia Dziecka. I proszfi1 sobie wyobra- 
zie, ze okoto 80% naszych rozpoznari, bez 
badari inwazyjnych, ktorymi wowczas nie 
dysponowalismy, by to prawidtowych. 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 11
>>>
'0 

 
.... 
I: 
- 
C 
1&.1 
a. 
C 
N 
I: 
.., 
N 


. A jak Pani trafita do Los Angeles? 
· Przez bydgoskiego lekarza docenta 
Malukiewicza, ktory bfi1d
c w latach 80. w 
USA zapoznat sifi1 z dziatalnosci
 funda- 
cji pomocy dzieciom Nancy Reagan. I 
namowit prof. Zbigniewa Dworaka, kar- 
diologa pracuj
cego w szpitalu w Los 
Angeles, by utworzyt podobn
 fundacjfi1 
- Polski Komitet Pomocy Dzieciom z Cho- 
robami Serca. Do Profesora Dworaka kie- 
rowatam dzieci najcifi1zej chore, z siniczy- 
mi, cifi1zkimi wad ami serca. Tam, na miej- 
scu i ich matki i one otoczone byty ser- 
deczn
 opiek
 Polonii Amerykariskiej. A 
po powrocie znow trafiaty pod opiekfi1 
naszej poradni kardiologicznej. Do dzis z 
wieloma swoimi podopiecznymi utrzymu- 
jfi1 bliskie kontakty. 


- 
- 


. Zatozyta Pani jedno z pierwszych w 
kraju Rodzicielskie Koto Przyjaci6t Dzie- 
ci z Chorobami Serca przy TPD. 
. Wynikato to z potrzeb socjalnych dzie- 
ci objfi1tych opiek
 Poradni Kardiologicz- 
nej. Tylko w latach 80. ewidentne wady 
serca rozpoznalismy u 1183 dzieci. Pra- 
wie 600 z nich leczonych by to operacyj- 
nie. W ramach kota Przyjaciot organizo- 
walismy nie tylko pomoc materialn
, spo- 
tkania integracyjne, ale takZe kolonie zdro- 
wotne dla pacjentow poradni. Byty one 
nastawione nie tylko na rekreacjfi1, ale 
przede wszystkim na rehabilitacjfi1 psy- 
choruchow
. 


. Czy emerytura to tylko odpoczy- 
nek? 


. 0, nie, choe tempo juz zwolnione. 
Przez jakis czas nadal pracowatam w 
poradni kardiologicznej, ale z powodu 
ktopotow zdrowotnych musiatam zrezy- 
gnowae. ZaangaZowatam sifi1 spotecznie 
w pracfi1 w Bydgoskiej Izbie Lekarskiej, 
szczegolnie w Komisji Historycznej. Za- 
pewniam, ze jest co robie. 


Rozmawiafa: Maria Wr6blewska 


(Dr n. med. Wanda Sokalska-Nowak w 
latach 1964-1999 pracowata w Woj. Po- 
radni Kardiologicznej, a w latach 1978 - 
1989 byta ordynatorem Oddz. Wewnl. II 0 
profilu kardiologicznym Woj. Szpitala 
Dziecifi1cego w Bydgoszczy.) 


 
 
 


Izboentuzjasta 


. Byt Pan jednym z zato- 
zycieli w6wczas jeszcze 
Bydgosko-Pilskiej Izby Le- 
karskiej. Pamit:tam, ze byt 
Pan gorijcym zwolenni- 
kiem samorzijdu lekar- 
skiego. Przez pierwsze 
dwie kadencje szefowat 
Pan Izbie, kiedy sit: ona 
ksztaftowata, krzepta. Czy 
samorzqd lekarski spetnit 
paliskie oczekiwania? 
Dr n. med. Andrzej Mar- 
tynowski: Wzi
e sprawy w 
swoje rfi1ce, decydowae 0 
sobie (oczywiscie mowifi1 0 srodowisku 
medycznym), moc wptywae na decyzje 
decydentow- to wszystko by to tym, 0 czym 
w gronie kolegow od lat dyskutowalismy. 
I tak jak inni s
 dzis euroentuzjastami, tak 
ja nazywam siebie izboentuzjast
, choe 
nie wszystko wyszto tak, jak oczekiwali- 
smy. 


. Wielu mtodych lekarzy twierdzi, ze 
izby lekarskie, do kt6rych przynalez- 
nose jest obligatoryjna, tak po prawdzie 
nic im nie dajij, a oni tylko muszij ptacic 
sktadki... 
. To smutne co pani mowi. To przeciez 
samorz
d lekarski ztozyt w Sejmie pro- 
jekt ustawy 0 zawodzie lekarza, szeroko 
w srodowisku dyskutowany. To dzifi1ki nie- 
mu powstat wreszcie kodeks etyki lekar- 
skiej. To s
 fundamentalne sprawy. Gto- 
sno artykutowalismy nasze zdanie w 
sprawie reformy stuzby zdrowia. Poprzed- 
niej, obecnej. Niestety z zalem muszfi1 


12 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


..- 


przyznae, ze politycy, a 
zwtaszcza rz
dz
cy, prze- 
forsowali swoje zdanie. A 
przeciez s
 to sprawy istot- 
ne nie tylko dla srodowiska 
medycznego, ale dla cate- 
go spoteczeristwa. 


.'. 
 


.., 


. Ale mtodzi lekarze sij 
coraz bardziej rozgorycze- 
ni. Coraz trudniej "zata- 
pac" sit: na specjalizacjt:, 
ba, coraz mniejsze szan- 
se na pract:... 
. Od lat izby postulowaty 
ograniczenie liczby studentow w akade- 
miach medycznych. Ale one takZe wal- 
cz
 0 swoje istnienie, podwajaj
 wifi1c licz- 
bfi1 przyjfi1tych. Z drugiej strony nigdzie 
dyplom uczelni zawodowej nie jest gwa- 
rantem uzyskania pracy. Sytuacja mto- 
dych lekarzy jest nie do pozazdroszcze- 
nia. Moje pokolenie miato pracfi1 zagwa- 
rantowan
, to prawda, ale nie zawsze tam 
gdzie marzylismy. 
. Prawie 40 lat pracy klinicznej i przy- 
chodnianej, codzienny kontakt z maty- 
mi pacjentami. W sfeminizowanym sro- 
dowisku pediatrycznym mt:zczyzn nie- 
wielu. Od matek wiem, ze miat Pan bar- 
dzo ciepty kontakt z dziecmi. Od dw6ch 
lat dwie pasje Pana zycia - samorzijd 
lekarski i pediatria, z wyroku losu zo- 
staty Panu odebrane. 
. No coz, moi koledzy wol
 chyba bar- 
dziej spektakularne specjalnosci. Nie ma 
jednak wifi1kszej radosci niz obserwowa- 
nie powrotu do zdrowia cifi1zko chorego 


dziecka. Leczytem dwa pokolenia. Moje 
pacjentki przyprowadzaty swoje dzieci, a 
nawet wnuki. I zawsze z tym samym pyta- 
niem od prpgu: Czy pan doktor mnie pa- 
mifi1ta? I chyba z tego wszystkiego, co zo- 
stato mi odebrane, najmocniej boli fakt, 
ze sadzaj
c dziecko na kolanach, nie 
mogfi1 z nim porozmawiae, oswoie przed 
badaniem, uspokoie. 


. Co by to po wypadku najtrudniejsze? 
. Zaakceptowanie swojej niepetno- 
sprawnosci, faktu, ze skazany jestem na 
wozek inwalidzki. W tym wtasnie bardziej 
niz psychoterapeuci pomogt mi inwalida 
- Mirek Piasek, ktory sifi1 nie poddat i jest 
paraolimpijczykiem w ptywaniu. 
Wie pani, bye moze wozek bfi1dzie moim 
towarzyszem na cate zycie, ale nie jest juz 
moim wrogiem. Myslfi1 0 tym czy fakt, ze 
znalaztem sifi1 na wozku inwalidzkim nie 
jest po to, aby zrobie cos dla innych. Juz 
moze nie jako lekarz, ale jako cztowiek. 


Rozmawiafa: Maria Wr6blewska 


Komisja Socjalna 
BIL zawiadamia 


J 


WpaZdzierniku br. organizowanajest 
pielgrzymka do Wtoch na beatyfika- 
cjfi1 Matki Teresy z Kalkuty. W przy- 
padku wifi1kszej ilosci zgtoszeri leka- 
rzy - podejmiemy trud zorganizowa- 
nia grupy lekarskiej. 
Zainteresowanych prosimy 0 kontakt.
>>>
POCZqtki hematologii 


Teresa Pytel- 
Dqbrowska urodzi- 
ta sifi1 we Wtocfaw- 
ku. W 1940 roku 
wraz z rodzin
 zo- 
stata wysiedlona na 
teren Generalnej 
Guberni. W 1946 
roku rozpoczfi1ta 
studia medyczne w 
Poznaniu i po ich 
ukoriczeniu zwi
zata sifi1 z Bydgoszcz
, 
tutaj w 1952 roku rozpoczfi1ta pracfi1 w 


... 


,'" :i 
,
. 
-,::,- 


Szpitalu Zakainym w Bydgoszczy. W dwa 
lata p6Zniej uzyskata pierwszy, a w 1959 
roku drugi stopieri specjalizacji w zakre- 
sie chorob dziecifi1cych. W latach 1962- 
1964 dr Teresa Pytel-D
browska petnita 
rowniez funkcjfi1 kierownika Miejskiej Przy- 
chodni Matki i Dziecka. 
W grudniu 1974 obronita rozprawfi1 
doktorsk
, a z chwil
 powstania Kliniki 
Dziecifi1cej na bazie Szpitala Dziecifi1ce- 
go zostata pracownikiem naukowym tej- 
ze Kliniki. W owych latach pogodzenie 
pracy naukowej z aktvwn
 prac
 przy toz- 


ku chorego by to nie lada wyczynem! Jest 
autork
 lub wspotautork
 kilkudziesifi1ciu 
publikacji naukowych. Z uwagi na profil 
Kliniki, zgodnie z zainteresowaniami za- 
wodowymi w 1974 roku dr Pytel-D
brow- 
ska uzyskata specjalizacjfi1 z hematologii 
dziec i fi1cej. 
W kwietniu 1987 roku dr n. med. Tere- 
sa Pytel-D
browska przeszta na emery- 
turfi1, nie trac
c jednoczesnie kontaktu z 
czynnym poradnictwem dziecifi1cym, za- 
rowno ogolnopediatrycznym, jak i hema- 
tologicznym. Zawodowe dokonania dr 
Pytel-D
browskiej zostaty uhonorowane 
Ztotym Krzyzem Zastugi oraz odznacze- 
niem Zastuzony Pracownik Stuzby Zdro- 
wia. 


Na cate zawodowe zycie 


Alicja Teresa 
Stefaliska-Narto- 
wicz od 1 stycznia 
1953 roku zaraz po 
ukoriczeniu studiow 
na Wydziale Lekar- 
skim Akademii Me- 
dycznej rozpoczfi1ta 
pracfi1 w Wojewodz- 
kim Szpitalu Dzie- 
cifi1cym w Bydgosz- 
czy. Nie zdawata sobie wowczas sprawy, 
ze wi
ze sifi1 z tym szpitalem na cate swo- 
je zawodowe zycie, tj. prawie na pot wie- 
ku. 


. 

' 


. 
 1i!Io 
.,J 
.....--' 



 


Szpital byt nadmiernie obtozony, bra- 
kowato w nim sprzfi1tu, lekow, bielizny. 
Mimo to ze wzruszeniem wspomina tam- 
te lata. W 1955 uzyskata pierwszy sto- 
pieri specjalizacji, a w pifi1e lat p6Zniej dru- 
gi stopieri specjalizacji z pediatrii. W swoim 
dtugim zyciu zawodowym awansowata 
od mtodszego asystenta do ordynatora 
Oddziatu Niemowlfi1cego, funkcje tfi1 pe- 
tnita nieprzerwanie do czasu przejscia na 
emeryturfi1. 
W latach pifi1edziesi
tych i szesedzie- 
si
tych dr Nartowicz kierowata Refera- 
tem Ochrony Macierzyristwa i Zdrowia 
Dziecka powiatu bydgoskiego. W latach 


1960-1972 prowadzita zajfi1cia dla pedia- 
trow i lekarzy ogolnych na kursach w Stu- 
dium Doskonalenia Kadr w Bydgoszczy, 
a w latach siedemdziesi
tych ze stud en- 
tami Akademii Medycznej w Gdarisku 
Oddziat w Bydgoszczy, wreszcie ze stu- 
dentami Akademii Medycznej w Bydgosz- 
czy. 
Byta rowniez kierownikiem specjaliza- 
cji pediatrow na pierwszy i drugi stopieri 
specjalizacji w zakresie chorob dziecifi1- 
cych, organizowata rowniez szkolenia 
lekarzy i pielfi1gniarek Ogtosita kilka prac 
oryginalnych, takze kazuistycznych. Bra- 
ta czynny udzial w Kongresach Pedia- 
trycznych. Zawsze i do dzis zyczliwa i ser- 
deczna. 
Pracfi1 zawodow
 zakoriczyta 31 grud- 
nia 1999 roku. 


Przez 30 lat dyrektor 


Dr Edward Latos 
10 czerwca 1950 
roku otrzymat abso- 
lutorium Akademii 
Medycznej w Po- 
znaniu, a juz1 lipca 
1950 roku rozpo- 
cz
t pracfi1 w Szpi- 
talu Dziecifi1cym w 
Bydgoszczy i praco- 
wat tam do sierpnia 
1991 roku, tj. do przejscia na emeryturfi1, 
z tego ponad 22 lata jako dyrektor. 
W 1952 roku uzyskat 1 stopieri, a w 1956 
roku II stopieri specjalizacji z pediatrii. W 
czasie odbywania staiow specjalizacyj- 
nych pracowat w roznych specjalistycz- 
nych oddziatach, jak rowniez w lecznic- 
twie otwartym ogolnym (poradnie D i D1) 


II 


"'!!'1 


i specjalistycznym. 
W 1959 roku po wygraniu konkursu 
zostat dyrektorem Wojewodzkiego Szpi- 
tala Dziecifi1cego w Bydgoszczy oraz or- 
dynatorem II Oddziatu Wewnfi1trznego te- 
goz szpitala. Na stanowisku dyrektora 
pracowat do przejscia na emeryturfi1 (z 
wyj
tkiem dwoch 2-3letnich okresow kie- 
dy szpital dziecifi1cy wchodzit w sktad 
Wojewodzkiego Szpitala Zespolonego). 
W tym czasie byt kierownikiem specjali- 
zacji ponad 100 lekarzy. Wprowadzit obo- 
wi
zuj
cy wowczas system szkolenia 
pediatrow. 
W okresie kierowania szpitalem dopro- 
wadzit do jego znacznej rozbudowy (ze 
120 do 230 tozek) z powstaniem nowych 
komorek specjalistycznych takich jak np. 
Oddziat Intensywnej Terapii, Oddziat Pa- 


tologii Noworodka i Wczesniaka (z wyko- 
nywaniem transfuzji wymiennych). Roz- 
budowano laboratorium t
cznie z pra- 
cowni
 izotopow
, aptekfi1 szpitaln
 z 
wytworni
 ptynow infuzyjnych. W zwi
z- 
ku z powotaniem Akademii Medycznej na 
terenie szpitala wydzielono tozka z od- 
powiednim zapleczem dla powstaj
cej 
pod kierownictwem prof. dr hab. med. 
Anny Balcar-Borori, Kliniki Pediatrii. 
Cata najblizsza rodzina byta i jest zwi
- 
zana z medycyn
. Zona sp.Urszula Bal- 
zer-Latos byta wieloletnim ordynatorem 
Oddziatu Kardiologii Wojewodzkiego 
Szpitala Dziecifi1cego w Bydgoszczy, cor- 
ka Anna Latos-Bieleriska jest profesorem 
i kieruje Katedr
 i Zaktadem Genetyki Me- 
dycznej AM w Poznaniu. Syn Tomasz 
Latos jest st. asystentem w Zaktadzie Ra- 
diologii i Diagnostyki Obrazowej SPSK im. 
dr A. Jurasza w Bydgoszczy, jest takze 
radnym rady miasta i przewodnicz
cym 
Komisji Zdrowia. 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 13 



 
'0 

 
.... 
I: 
- 
C 
1&.1 
a. 
C 
N 
I: 

 
N 


- 
- 


 
 

>>>
Katedra i Klinika Pediatrii, 
Alergologii i Gastroenterologii 



 
'0 

 
.... 
I: 
- 
C 
1&.1 
a. 
C 
N 
I: 
.., 
N 


L .
 

. 


., ...'of . " 


, 
 
.. " 

'''' 


-- 


\ --; 
 
y 
1" .. " 
... , ..".-:, 
I 

 , ,I t 
, 
, \, .t ... 
-4- :;' , 
....,.. 
 
II ,- 
IT' .... -,. 
.' \ \ 


- 
- 


 
 
 


, 


'\'; 
. '... 
-. .... 
!!rr 


. .J ..J',", 
 
-1- 


....." 


,:. 


'r 


...., 


. 


. , 
.. 


(0... 



 


" 


.A
,' 


JiIIIi'..... 


'" 
.t,
. 
,
. 


".... 


... 


ca;. 


t 



 
! l 
'1 


. ,\1 


.. 



 


S' 


J 


)_. 
, ." 
:. J 
. 


} 


".'" 
..; 
," 


.. 


-....., 


.
 


Od lewej: prof. drhab. med. Mieczystawa Czerwionka-Szaflarska, Barbara Tyczyliska-Hoffmann, Grazyna Bata, Grazyna Swincow, Maria Mackowska, (drugi szereg) 
Grazyna Mierzwa. Renata Kuczyliska, Izabela Zieliliska, Anna Szaflarska-Szczepanik, Ewa tos-Rycharska, Andrzej Chrobot, (trzeci szereg) Hanna Zieliliska, Inga 
Adamska, Agnieszka Chrobot, Joanna Gijsiorowska, Lucyna Muller, Marlena Jakubczyk, Agnieszka Rytarowska, Lidia Wika. 


Kierownik: Prof. dr hab. med. Mieczystawa Czerwionka-Sza- 
flarska, 
Zastt:pcy kierownika Kliniki: Dr n. med. Renata Kuczyriska, dr 
n. med. Grazyna Swincow, 
Adiunkci: Dr n. med. Grazyna Bata, dr n. med. Andrzej Chrobot, 
dr n. med. Grazyna Mierzwa, dr n. med. Barbara Tyczyriska- 
Hoffinann, dr n. med. Anna Szaflarska- Szczepanik, dr n. med. 
lzabela Zieliriska, 
Asystenci: Dr n. med. Inga Adamska, dr n. med. Agnieszka Chro- 
bot, dr n. med. Ewa los- Rycharska, 
Stypendystki studi6w doktoranckich: Lek. med. Marlena Ja- 
kubczyk, lek. med. Lucyna Miiller, lek. med. Agnieszka Rytarow- 
ska, lek. med. Hanna Zieliriska, 
Rezydenci: lek. med. Joanna G
siorowska. 
Klinika miesci sifi1 w kompleksie budynkow Samodzielnego 
Publicznego Szpitala Klinicznego im. A Jurasza przy ulicy M. 
Sktodowskiej-Curie 9 w Bydgoszczy. Liczy 51 t6zek. 
Baza diagnostyczna Kliniki obejmuje pracownit: endoskopo- 
wq, gdzie wykonywane s
: badanie gastrofiberoskopowe zot
d- 
ka i dwunastnicy, badanie rektoskopowe, kolonoskopowe oraz 
zabiegi endoskopii interwencyjnej (sklerotyzacja zylak6w przety- 
ku, rozszerzanie przefyku, polipektomia, usuwanie ciat obcych). 
W ostatnim czasie poszerzone zostaty mozliwosci diagnostycz- 
ne w zakresie motoryki przewodu pokarmowego. Wykonywane 
jest 24-godzinne monitorowanie pH przetyku, manometria g6r- 
nego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego. 
W ramach diagnostyki przewlektych schorzeri w
troby prze- 
prowadzane s
 r6wniez biopsje cienkoigtowe w
troby. 


14 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


W pracowni alergologicznej wykonywane s
 testy sk6rne na 
alergeny pokarmowe i wziewne, IgE swoiste na alergeny wziew- 
ne i pokarmowe oraz badania spirometryczne. W Klinice prze- 
prowadzane s
 r6wniez badania diagnostyczne uktadu kr
ze- 
nia, w tym badanie echokardiograficzne i holterowskie. 
. Oddziaf Dzieci Mfodszych (dla dzieci do 2 roku zycia) liczy 
26 t6zek. 
Zakres swiadczonych ustug medycznych: 
Kompleksowe postt:powanie diagnostyczno-Iecznicze chor6b 
alergicznych z mimifestacj
 ze strony uktadu pokarmowego, 
oddechowego, ze strony sk6ry 
Kompleksowa diagnostyka i leczenie: 
. zaburzeri trawienia i wchtaniania, 
. niedobor6w pokarmowych, 
. braku fizjologicznego przyrostu masy ciata, 
. biegunek infekcyjnych, 
. biegunek nieinfekcyjnych, 
Leczenie zaburzen wodno-elektrolitowych oraz gospodarki 
kwasowo-zasadowej 
Diagnostyka wybranych schorzen metabolicznych: 
. diagnostyka i postfi1powanie terapeutyczne w krzywicy, 
. diagnostyka mukowiscydozy, 
. leczenie dzieci z fenyloketonuri
, 
Diagnostyka wad wrodzonych 
. przewodu pokarmowego, 
. uktadu moczowo-ptciowego, 
. centralnego uktadu moczowego, 
· uktadu kr
zenia,
>>>
Diagnostyka i leczenie noworodkow i wczesniakow z niskq 
urodzeniowij masq ciata, w tym po przebytym martwiczym 
zapaleniu jelit 
Diagnostyka i leczenie zaburzeri dotycz
ych przyjmowania pokar- 
m6w (ulewanie, stabo wyksztatcone odruchy ssania i pofykania) 
Diagnostyka i leczenie niedokrwistosci 
Diagnostyka cholestaz niemowlecych 
Postfi1powanie diagnostyczno-Iecznicze w drgawkach 
Porady dietetyczne i piel
nacyjne dla rodzic6w 
. Oddziat Dzieci Starszych (23 tozka) 
Zakres swiadczonych ustug medycznych: 
Diagnostyka i leczenie schorzeli przewodu pokarmowego: 
. refluksu zot
dkowo-przetykowego, 
. zapaleri btony sluzowej zot
dka i dwunastnicy, 
. zakaZeri wywotanych przez Helicobacter pylori, 
. nieswoistych zapaleri jelit, 
· zespotu jelita drazliwego, 
· schorzeri przebiegaj
cych z zaparciem, 
. krwawieri z przewodu pokarmowego, 
. ostrego i przewlektego zapalenia trzustki, 
. anorexia nervosa, 
Diagnostyka i leczenie chorob wijtroby i drog zotciowych: 
. przewlektego zapalenia w
troby typu B i C. 
. cholestaz, 
· nadcisnienia wrotnego, krwawienia z zylak6w przetyku (obli- 
teracja zylak6w), 
· marskosci w
troby, stluszczenia w
troby, 
Diagnostyka i leczenie schorzeli uktadu oddechowego 0 roz- 
nej etiologii: 
. zapalenia gardta, krtani, oskrzeli, ptuc (typowych i atypowych), 
. alergii wziewnej, 
. astmy oskrzelowej, 
Diagnostyka i leczenie schorzeli nefrologicznych: 
. zakazeri uktadu moczowego, 
. kamicy uktadu moczowego, 
. stan6w zagrozenia kamic
, 
. wad wrodzone uktadu moczowego, 
. choroby Schonlein-Henocha, 
. moczenia nocnego, 
. nadcisnienia tfi1tniczego. 
Diagnostyka omdleli, drgawek (we wspotpracy z neurologiem 
dziecit:cym) 
Diagnostyka i leczenie zaburzeli emocjonalnych: tiki, It:ki (we 
wspotpracy z psychologiem i neurologiem dziecit:cym) 
Ocena rozwoju psychomotorycznego (we wspotpracy z psy- 
chologiem i neurologiem dziecit:cym) 
Leczenie ostrych zatruc lekami, srodkami chemicznymi i ro- 
slinnymi, alkaloidem i srodkami odurzajijcymi 
Ustugi z zakresu kardiologii dziecit:cej swiadczone w Kfinice: 
· diagnostyka i prowadzenie wrodzonych i nabytych wad serca, 
. diagnostyka zaburzeri rytmu i przewodzenia w mifi1sniu sercowym, 
. diagnostyka i leczenie nadcisnienia tfi1tniczego, 
. diagnostyka przy takich objawach, jak: szmery w sercu, b61e 
w klatce piersiowej, dusznose, nadmierna mfi1czliwose. 
. Realizujemy program zdrowotny finansowany przez Narodo- 
wy Fundusz Zdrowia leczenia dzieci z przewlekfym zapaleniem 
w
troby typu B interferonem alfa i lamiwudyn
 oraz przewlekte- 
go zapalenia w
troby typu C terapi
 kombinowan
 interfero- 
nem alfa i rybawiryn
. 
Zajmujemy sifi1 takZe opiek
 nad dzieemi z wrodzonymi nie- 
doborami odpornosci z wojew6dztwa kujawsko-pomorskiego. 
W Klinice oraz Poradniach Przyklinicznych diagnozowane i kom- 
pleksowo leczone s
 r6wniez dzieci z celiaki
 i fenyloketonuri
, 
na dietach wegetariariskich i wegariskich, prowadzimy rowniez 
szkolenia dietetyczne dla rodzicow. 


Dziatalnosc naukowo-dydaktyczna 
Zajfi1cia dydaktyczne w Klinice prowadzone s
 dla student6w 
III roku Wydziatu Lekarskiego i Wydziatu Nauk 0 Zdrowiu (pro- 
pedeutyka pediatrii), IV Roku Wydziatu Lekarskiego (gastroen- 
terologia dziecifi1ca, kardiologia dziecifi1ca), a takze dla studen- 
t6w Oddziatu Fizjoterapii. 
Klinika prowadzi szkolenie podyplomowe dla lekarzy stazy- 
st6w (staZe podyplomowe) oraz lekarzy specjalizuj
cych sifi1 w 
zakresie: chor6b dzieci, alergologii, gastroentero logii oraz me- 
dycyny rodzinej(staze specjalizacyjne) 
Programy zdrowotne prowadzone w Klinice 
Klinika Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii szczeg61na 
uwagfi1 przywi
zuje do zagadnieri gastroenterologii dziecifi1cej. 
W ci
gu tego czasu wprowadzilismy szereg ilosciowych i jako- 
sciowych zmian, kt6re w istotny spos6b przyczynity sifi1 do po- 
prawy funkcjonowania oraz zwifi1kszenia mozliwosci diagno- 
stycznych i leczniczych naszej Kliniki. Programy zdrowotne opi- 
sane ponizej stawiaj
 Klinikfi1 Pediatrii, Alergologii i Gastroente- 
rologii w elitarnym gronie wiod
cych osrodk6w gastroenterolo- 
gicznych w Polsce z uwagi na szeroki zakres mozliwosci dia- 
gnostycznych i leczniczych jednostki. 
Program diagnostyki i leczenia dzieci z chorobij trzewnij. 
Przez wiele lat celiakia byta postrzegana jako choroba doty- 
cz
ca niemowl
t i matych dzieci. Dzifi1ki wprowadzonemu przy 
aktywnym wsp6tudziale naszej Kliniki op6znienia czasu poda- 
wania produkt6w glutenowych w diecie niemowlfi1cia coraz rza- 
dziej rozpoznaje sifi1 klasyczn
 postae celiakii przebiegaj
c
 z 
wyniszczeniem. Od momentu powstania Kliniki wsp6tpracuje z 
nami Koto Pomocy Dzieciom na Diecie Bezglutenowej obejmu- 
j
ce swym zasifi1giem obszar wojew6dztwa kujawsko-pomor- 
skiego. Nasi lekarze aktywnie uczestnicz
 w turnusach rehabi- 
litacyjnych dla dzieci z chorob
 trzewn
 w zakresie zaleceri die- 
tetycznych jak i opieki medycznej. 
W ostatnich latach nowatorskie badania nad wartosci
 prze- 
ciwciat przeciwko transglutaminazie tkankowej w rozpoznawa- 
niu choroby trzewnej pozwolity na unowoczesnienie standar- 
d6w diagnostycznych w celiakii. W Klinice zapewniamy opiekfi1 
kompleksowa dzieciom z chorob
 trzewn
, zar6wno pediatrycz- 
n
, dietetyczn
, stomatologiczn
 jak i psychologiczn
, znac
- 
co zwifi1kszaj
c ich jakose zycia. 
Program leczenia dzieci z przewlektymi wirusowymi zapale- 
niami wqtroby typu B i C. 
Leczenie przeciwwirusowe u dzieci z przewlektymi wirusowy- 
mi zapaleniami w
troby prowadzimy w ramach programu zdro- 
wotnego prowadz
cego przez Narodowy Fundusz Zdrowia. 
Wczesniejsze leczenie interferonem nie dawato zadawalaj
- 
cych wynik6w. Obecnie leczenie terapi
 skojarzon
 interfero- 
nem i rybawiryn
 dzieci z pwzw C oraz lamiwudyn
 z pwzw B 
daje wifi1kszy odsetek serokonwersji. 
W ostatnich latach prowadzilismy r6wniez badania nad pato- 
gene
 wirusowych zapaleri w
troby z uwzglfi1dnieniem stresu 
oksydacyjnego oraz nad zakazeniami HGV, a takze badania 
oceniaj
ce rozw6j somatyczny dzieci z przewlektymi schorze- 
niami w
troby. 
Program diagnostyki i leczenia dzieci z refluksem zotijdko- 
wo-przetykowym. 
Wprowadzenie badania ph-metrycznego okazato sifi1 ztotym 
standardem w diagnostyce refluksu zot
dkowo-przetykowego. 
W znaczny spos6b przyczynito sifi1 do zwifi1kszenia wykrywalno- 
sci tej choroby, ktora moze bye przyczyn
 nie tylko stan6w za- 
palnych przetyku, ale r6wniez obturacyjnych zapaleri oskrzeli u 
dzieci. Wczesnie rozpoznana i prawidtowo leczona choroba 
refluksowo znamiennie rzadziej doprowadza do jej powiktari. 
Jako jedyni w kraju prowadzimy badania nad refluksem zot
d- 
kowo-przetykowym u noworodk6w przedwczesnie urodzonych. 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 15 



 
'0 

 
.... 
I: 
- 
C 
1&.1 
a. 
C 
N 
I: 
.., 
N 


- 
- 


 
 

>>>
O'ddzialy Pediatryczne 
woj. kujawsko-pomorskiego 


. Wojew6dzki Szpital Dziecifi1cy im. J. Brudziriskiego w Byd- 
goszczy: Oddziat Anestezjologii i Intensywnej Terapii Dziecifi1- 
cej, ordynator- lek. med. Jadwiga Kfi1dzierska-Kaniasty; Oddziat 
Neurologii Dziecifi1cej z Pododdziatem Rehabilitacji, ordynator- 
dr n. med. GraZyna Sergot-Martynowska; Oddziat Pediatrii, Kar- 
diologii z Pododdziatem Patologii Noworodka, ordynator- dr n. 
med. Krystyna Maekowska; Oddziat Pediatrii i Endokrynologii, 
ordynator- dr n. med. Olgierd Pilecki; Oddziat Oytolaryngologii 
Dziecifi1cej, ordynator- dr n. med. Adam Piziewicz; Oddziat Pe- 
diatrii, Pulmonologii i Alergologii, ordynator- dr n. med. Rado- 
stawa Staszak-Kowalska; Oddziat Niemowlfi1cy, ordynator- dr n. 
med. Jadwiga Wozikowska. 
. Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. A. Jurasza w Byd- 
goszczy: Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Dzie- 
cifi1cej, kierownik- prof. dr hab. n. med. Mariusz Wysocki. Petno- 
profilowy Oddziat pediatryczny specjalizuj
cy sifi1 w diagnozo- 
waniu i leczeniu schorzeri krwi oraz chor6b nowotworowych u 
dzieci i mtodziezy. Do dyspozycji pacjent6w jest 55 t6zek. Wkr6t- 
ce w ramach Kliniki zostanie otwarty Oddziat Transplantacji Szpi- 
ku Kostnego. 
. Wojew6dzki Szpital Obserwacyjno - ZakaZny w Bydgoszczy: 
Oddziat Dzieci
y Obserwacyjny i Chor6b W
troby, ordynator- 
dr n. med. Ewa Smukalska. Leczone s
 tu dzieci od okresu no- 
worodkowego do 16 roku zycia ze wszystkimi chorobami infek- 
cyjnymi. Do dyspozycji pacjent6w jest 46 t6zek. Oddziat specja- 
lizuje sifi1 w diagnostyce (nowoczesne laboratorium z pracow- 
ni
 molekularn
) i leczeniu chor6b w
troby, neuroinfekcji, HIV, 
AIDS, zakazeri perinatalnych. Egzotyczne choroby takie jak np. 
malaria s
 r6wniez leczone na oddziale. W ramach szpitala funk- 
cjonuje poradnia, kt6ra udziela specjalistycznych i konsultacyj- 
nych swiadczeri dla dzieci z catego wojew6dztwa kujawsko- 
pomorskiego z wszelkimi chorobami zakaznymi, mozna tam r6w- 
niez kontynuowae leczenie poszpitalne. 
. 
. Szpital Powiatowy w Strzelnie: Oddziat Dziecifi1cy, ordynator- 
doktor Matgorzata Smorawska-Kukula. Oddziat liczy 15 t6zek, 
zajmuje sifi1 diagnostyk
 i leczeniem chor6b uktadu oddecho- 
wego, chorob alergicznych, chor6b uktadu pokarmowego i mo- 
czowego. 


. 
. NZOZ Szpital Powiatowy w Tucholi: Oddziat Dziecifi1cy, ordy- 
nator-Iek. med. Jadwiga Waszak. Na 15 t6zkowym Oddziale ho- 
spitalizowane s
 dzieci od okresu noworodkowego do 16 roku 
zycia. Diagnozuje sifi1 tu i leczy wszystkie podstawowe choroby 
wieku dziecifi1cego w zakresie zachowawczym ( z wyt
czeniem 
procedur wysoko specjalistycznych) z mozliwosci
 konsultacji. 
Diagnostyka specjalistyczna: radiologiczna, endoskopowa, 
USG, EKG, mikrobiologiczna, analityka medyczna.Mozliwose 
rehabilitacji i fizykoterapii. 


. 
. Szpital Powiatowy w Zninie: Oddziaf Dziecifi1cy, ordynator- dr 


. 
. Wojew6dzki Szpital we Wloctawku: Oddziat Dziecifi1cy-ordy- 
nator dr n. med. Irena Nowakowska, Dziecifi1cy Oddziat Obser- 
wacyjny, ordynator-Iek med. Grazyna Razmuk; Oddziat Neo- 
natologiczny z Intensywn
 Terapi
 i Patologi
 Noworodka, or- 
dynator-dr n. med. Janina Dwornikiewicz; 
.SPZOZAleksandrow Kujawski: Oddziat Dziecifi1cy, ordyna- 
tor-Iek. med. Matgorzata Smuzyriska-Dziubattowska; Oddziat 
Noworodk6w i Wczesniak6w, ordynator-Iek. med. Piotr Baza- 
ta; 
. SPZOZ Lipno: Oddziat Dziecifi1cy, ordynator-Iek. med. Hen- 
ryk Sztuczka; Oddziat Noworodk6w i Wczesniak6w, ordyna- 
tor-Iek. med. Celestyna Malankiewicz-Kuczyriska; 
. SPZOZ Radziejow Kujawski: Oddziat Dziecifi1cy, ordynator- 
lek. med. Maciej Matecki; Oddziat Noworodk6w i Wczesnia- 
k6w, ordynator-Iek. med. Maciej Matecki; 
. SPZOZ Rypin: Oddziat Dziecifi1cy, ordynator-Iek. med. Ro- 
man Grzybowski; Oddziat Noworodk6w i Wczesniak6w, ordy- 
nator-Iek. med. Krystyna Grajkowska; 
. 
. Wojew6dzki Szpital Dziecifi1cy wToruniu: Oddziat Dzieci Star- 
szych i Endokrynologii, ordynator-Iek. med. Helena Jankow- 
ska; Oddziat Dzieci Mtodszych i Alergologii, ordynator-Iek. med. 
Sabina Langner-W6jcik; Oddziat Obserwacyjno-Gastroentero- 
logiczny, ordynator- dr n. med. Ewa Hapyn; Oddziat Intensyw- 
nej Terapii i Patologii Noworodka z zespotem "N", ordynator- 
dr n. med. Hanna Streich; Oddziat Otolaryngologiczny, ordy- 
nator-Iek. med. Ryszard Redziriski; Katedra i Klinika Chirurgii 
Dziecifi1cej i Traumatologii, ordynator- dr n. med. Irena Daniluk- 
Matras; Oddziat Anestezjologii i Intensywnej Terapii, ordyna- 
tor-Iek. med. Wtadystaw Sinica; Oddziat Urazowo-Ortopedycz- 
ny, ordynator-Iek. med. Ryszard Adamski; Osrodek Chor6b 
Nerek i Dializoterapii, ordynator- dr n. med. Roman Stankie- 
wicz, Dziat Diagnostyki Obrazowej, ordynator- dr n. med. Ja- 
nusz Czarnecki oraz Poradnie: Stomatologii Dziecifi1cej (ordy- 
nator: dr n. med. Ryszard Kfi1piriski), Otolaryngologiczna, Au- 
diologiczna, Alergologiczna, Pneumonologiczna, Diabetolo- 
giczna, Endokrynologiczna, Gastroenterologiczna, Kardiolo- 
giczna, Nefrologiczna, Reumatologiczna, Ortopedyczna, Pre- 
luksacyjna, Patologii Noworodka, Chirurgiczn . 
6tofj - 
na, Psychologiczna, Test6w Sk6rnych. of'
;. 
tcr co' 
'C/ 
. 
PRIMUM NON NOC'":RE 6/
:'3 :.1 17 
«' ",oj 
C'
 


n. med. Tomasz Zwolenkiewicz. 30. t6zkowy Oddziat zapewnia 
opiekfi1 og6Inopediatryczn
. Zdecydowana wifi1kszose leczonych 
tu pacjent6w to dzieci z chorobami infekcyjnymi. 
. 
. Szpital Powiatowy w Wit:cborku: Oddziat Dziecifi1cy, ordyna- 
tor- doktor Bogumita Drogos-Mierzejewska. Oddziat przyjmuje 
dzieci od 0 do 18 roku zycia, liczy 20 t6zek. Udziela r6wniez 
porad ambulatoryjnych. Istnieje mozliwose wykonywania badari 
biochemicznych, mikrobiologicznych, USG i diagnostyki radio- 
logicznej. 



 
'0 

 
.... 
I: 
- 
C 
1&.1 
a- 
C 
N 
I: 
.., 
N 


- 
- 


 
 

>>>
M6j ojciec -doktor 
Kazimierz Rekowski 


1&.1 


- 


Z 
1&.1 


- 


Urszula Robaszewska 


z 

 
o 
a- 
U) 

 


We wrzesniowym numerze "Primum 
non nocere" z 1998 r.,w 100.rocznicfi1 
urodzin mojego Ojca, s.p. dr. Kazimie- 
rza Styp-Rekowskiego ukazat sifi1 pifi1k- 
ny i wyczerpuj
cy artykut biograficzny, 
autorstwa (obecnie tez juz s.p.) dr. Fran- 
ciszka Naroznego. Moj tekst - w 20-le- 
cie smierci - ma nieco inny aspekt. 


Z kaszubskimi korzeniami rodziny wi
- 
zaty sifi1 chyba takie cechy osobowe Ojca 
jak pracowitose, uczciwose, sumien- 
nose, prostolinijnose, poczucie obowi
z- 
ku i odpowiedzialnosci, a takze patrioty- 
zmu. Historifi1 wyrzucenia Ojca z gimna- 
zjum w Koscierzynie za odmowfi1 spie- 
wania niemieckiego hymnu (byt to jesz- 
cze okres zaborow!), z "wilczym biletem" 
i jego nastfi1pstwami, styszatam juz w 
mtodosci, od siostr Ojca, ktore zreszt
 


-- 


, ... 



, 


'f: 


"'¥1., 
, 


.....:;..;,,
 
.., 


.
-. 
.
!,,
 ,,', 



 
J 

 


. 


, 


- - " 


;, 


) 


-' .., 


rodzeristwa). Korzystat w Poznaniu z 
mieszkania u jednej ze swoich siostr - 
nauczycielek. Otrzymywat takze stypen- 
dium z Uniwersytetu, ktore potem, juz 
jako lekarz, sptacaf. Pracowaftez w cza- 
sie studiow zarobkowo, jako asystent w 
zaktadach teoretycznych. 
Pierwszym stabilnym miejscem za- 
trudnienia po studiach byt Szpital im. 
Giese-Rafalskiej w Bydgoszczy. Chorzy 
na gruzlicfi1 i inne choroby pneumonolo- 
giczne stanowili tam znaczn
 grupfi1 pa- 
cjentow. Jak wynika z pracy doktorskiej 
Ojca, promowanej przez prof. Wincente- 
go Jezierskiego z Poznania, w tamtych 
czasach badania laboratoryjne do takiej 
pracy wykonywato sifi1 osobiscie, same- 
mu. W matej ksi
zeczce z doktoratem 
p.t."Cytologia, etiologia i zawartose cu- 
kru w wysifi1kach optucnowych oraz wza- 


.I 
'J 


-f 


. . '1!' 

. ... '" 
, " 
 
\ ' 

 f t 
It, 
i
 


L 
I rzijd od lewej: dr Brzezinska-Lenarcik (druga od leweD, dr Teresa Wirska-Manthey, dr Kazimierz Rekowski 
(ordynator), u gory - Kursanci Studium Doskonalenia Lekarzy 


'

 


zachowaty wycinek z lokalnej niemiec- 
kiej prasy, krytycznie opisuj
cej to wy- 
darzenie. Nie ukrywat tez Ojciec, ze waz- 
n
 spraw
 byt dla niego udziat w Po- 
wstaniu Wielkopolskim, do ktorego - pod 
Chodziez - doprowadzit jeszcze 6 ochot- 
nikow. Opuscit wojsko, odznaczony Krzy- 
zem Walecznych, po cifi1zkiej ranie (prze- 
strzat ptuca) odniesionej podczas wojny 
1920 r. Dopiero wtedy podj
t studia, Na 
pewno nie by to tatwo studiowae w jego 
sytuacji finansowej (byt najmtodszy z 10 


18 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


jemny stosunek wymienionych trzech 
momentow" uderza dysproporcja mifi1- 
dzy laboratoryjnymi mozliwosciami ow- 
czesnej medycyny (bakteriologia, cyto- 
logia, badania bioechemiczne wszelkich 
ptynow ustrojowych) a "toporn
" terapi
. 
Owczesny szef Ojca, dr F. Fischoeder, w 
wydanej mu opinii pisze m.in., ze opa- 
nowat on "technikfi1leczenia chorob ptuc- 
nych (odma sztuczna, frenikoekshereza, 
auroterapia itd.)". Nie by to jeszcze anty- 
biotykow! 


Opinia byta zwi
zana z odejsciem Ojca 
na samodzielne stanowisko - ordynato- 
ra interny Szpitala Powiatowego w Byd- 
goszczy (budynki obecnego Szpitala 
Dziecifi1cego) . 
W zwi¥ku z artykutem dr. Naroznego 
uswiadomiono mi kontrowersjfi1 dotycz
- 
c
 sprawy: czy Ojciec pracowat w po- 
wstatym w 1938 r. nowym Szpitalu Miej- 
skim od pocz
tku jego istnienia, czy do- 
piero po wojnie. "Umowa... w sprawie 
stosunku stuzbowego", podpisana przez 
Prezydenta Miasta L. Barciszewskiego, 
Wiceprezydenta Nawrowskiego oraz 
mojego Ojca, wydawata mi sifi1 jedno- 
znaczna. Pierwszy jej punkt gtosi, ze 
"...przyjmuje na siebie od dnia 1 lipca 
1938 r. obowi¥ki ordynatora Oddziafu 
Wewnfi1trznego Szpitala Miejskiego - 
oddziat Bielawki w Bydgoszczy...". Do- 
piero dr M. Boguszyriski, sprawdziwszy 
w zrodtach archiwalnych, wyjasnit mi, ze 
"oddziat Bielawki"czy podawany przez 
Ojca w dokumentach stuzbowych od- 
dziat II wewnfi1trzny miescit sifi1 w daw- 
nym - wspomnianym wyzej - Szpitalu 
Powiatowym, ktory miasto odkupito i do- 
t
czyto organizacyjnie do Szpitala Miej- 
skiego. Tak wifi1c - w efekcie konkursu - 
byt pracownikiem Szpitala Miejskiego 
jako instytucji, jak zgodnie z prawd
 po- 
dawat w swoim C.V.; lecz nie budynku, 
gdzie dopiero po wojnie zmiescity sifi1 
nawet 3 oddziaty wewnfi1trzne. 
Rodzinfi1 Ojciec zatozyt pozno. Urodzi- 
wa, ale i stateczna Stefcia Gatzowna 
mieszkata w s
siedztwie rodziny jego 
brata. Siub planowany na poc
tek wrze- 
snia 1939 r. zostat jeszcze opozniony 
przez wybuch wojny. Pierwsze dzieci 
przyszty na swiat w latach wysiedlenia. 
Po powojennym powrocie do Bydgosz- 
czy wifi1kszose czasu i energii zyciowej 
pochtaniata Ojcu praca. Odk
d pamifi1ci
 
sifi1gam, az do zachorowania, pracowat 
od wczesnego rana do wieczora. Wyma- 
gaty tego choeby tylko zasadnicze petnio- 
ne fukcje: ordynatora zorganizowanego 
ponownie oddziatu (t
cznie z oddziato- 
wym laboratorium i pracowni
 EKG, dzia- 
taj
c
 dla cat ego szpitala), kierownika 
Zaktadu Chorob Wewnfi1trznych, Studium 
Doskonalenia Lekarzy, wreszcie konsul- 
tanta wojewodzkiego w zakresie interny. 
Zacytujfi1 tu dr. Naroznego: "Dzifi1ki tym 
trzem stanowiskom dr Rekowski znat 
wszystkich internistow, stopieri ich przy-
>>>
gotowania do samodzielnej pracy, bo- 
I
czki oddziat6w wewnfi1trznych tereno- 
wych szpitali, zawsze starat sifi1 znaleze 
sposoby ich usunifi1cia. Jego konsultacje 
na tych oddziatach byty wtasciwie dnia- 
mi klinicznego szkolenia w zakresie cho- 
r6b wewnfi1trznych nie tylko internist6w, 
bo korzystali z nich takZe lekarze innych 
specjalnosci. Nie ma wifi1c przesady w 
nazwaniu dr. Rekowskiego ojcem inter- 
ny w wojew6dztwie bydgoskim". 
Wieczory spfi1dzat nad literatur
 facho- 
w
. A i w nocy budzity nas czasem telefo- 
ny do Ojca. Nie miat wiele czasu na roz- 
rywki, choe gdy m6gt, chodzit na koncer- 
ty. Nie uczyt sifi1 nigdy muzyki, ale pifi1knie 
grat na pianinie ze stuchu. Lubit tez bar- 
dzo grae w brydza. Zamitowania turystycz- 
ne przekazywat nam na dtugich wfi1dr6w- 
kach niedzielnych w lasach okolic Ryn- 
kowa i Smukaty (tramwaj nie dojezdzat 
wtedy jeszcze nawet do Lasu Gdariskie- 
go). Czw6rkfi1 dzieci wychowywano w dys- 
cyplinie i poczuciu obowi¥ku, bez wy- 
lewnego okazywania uczue, nie mogli- 
smy jednak miee w
tpliwosci, jak nas ro- 
dzice kochali. W moim "pamifi1tniku" (taka 
6wczesna moda szkolna) mam wpis Ojca 
- zapadt mi w pami
e, choe nie jest tatwy 
w realizacji: "Dla innych b
dz (no) zawsze 
wyrozumiat
. dla siebie samej - b
dz 
surowym sfi1dzi
". Rygoryzm moralny 
wi
zat sifi1 zreszt
 z gtfi1bok
 religijnosci
 
Ojca. 
Pod koniec swojego zycia zawodowe- 
go miat juz Ojciec wyraZne deficyty zwi
- 
zane z wiekiem. Ci, co go znali wyt
cznie 
w tym okresie, na pewno nie mogli doce- 
nie w petni, Jakim wyj
tkowym byt czto- 
wiekiem. Na zakoriczenie wspomnfi1 tyl- 
kO, ze nie miatam trudnosci, kiedy pod- 
czas moich studiow ZSP ogtosito ankietfi1 
n.t. "Jak sobie wyobrazam ideat lekarza" 
- opisatam po prostu Ojca. 


DORADCA PODATKOWY 
mgr inZ. Slawomir ]ocek Rogalski 
(z uprawnieniami - nr 05537). 


Kompleksowe rozliczanie podatkow, 
m.in. prowadzenie ksifi1gi przychodow 
i rozchod6w, rozliczenia miesifi1czne 
i roczne, rozliczanie sktadek ZUS i in. 


Biura: Fordon i Blonie 


fr 


0602 386 581 
37 307 87 


1&.1 


Chciat odejs6, tak jak zyt 


W dniu 26 sierpnia 2002 r. 
zmart w Swieciu. miescie w 
kt6rym mieszkat od wielu lat 
doktor Tadeusz Tomala le- 
karz medycyny, patomorfo- 
log medycyny s
dowej, 
kierownik pracowni pato- 
morfologii Samodzielnego 
Publicznego Zaktadu Opie- 
ki Zdrowotnej w Swieciu. 
Kierowat pracowni
 pa- 
tomorfologii przez 10 lat z 
wielkim oddaniem i zaan- 
gazowaniem. Wsp6tpraco- 
wat z Wojewodzkim Szpi- 
talem Specjalistycznym dla 
Nerwowo i Psychicznie Chorych oraz 
jako biegty medycyny s
dowej z Proku- 
ratur
 Rejonow
 i Policj
 w Swieciu. 
Jego smiere byta wielk
 strat
 dla pra- 
cownik6w Szpitala Powiatowego, Policji, 
Prokuratury oraz przyjaci6t, kt6rzy bardzo 
go cenili za pogodfi1 ducha i wielk
 zycz- 
liwose. 
Tadeusz Tomala urodzit sifi131 stycznia 
1936 r. w Brzeszczach k. Oswifi1cimia. Po 
ukoriczeniu szkoty podstawowej kontynu- 
owat naukfi1 w Technikum Energetycznym 
w Brzeszczach, kt6r
 ukoriczyl w 1956 r. 
Swoj
 pierwszq pracfi1 podj
t w Kopalni 
Wfi1gla Kamiennego "Brzeszcze" jako kie- 
rownik swietlicy, nastfi1pnie pracowat jako 
instruktor k.o., az wreszcie zostat miano- 
wany na stanowisko Kierownika Domu 
G6rnika. Bardzo duzo w tym czasie udzie- 
lat sifi1 w pracy spotecznej - byt aktorem w 
teatrze amatorskim. Przez catv czas pracy 
zawodowej doksztatcat sifi1 i uzupetniat 
swoj
 wiedzfi1. Marzyl 0 studiowaniu me- 
dycyny. Realizacje swoich marzeri rozpo- 
cz
t w 1966 r. pomyslnie zdaj
c egzami- 
ny na Akademifi1 Medyczn
 w Biatymsto- 
ku. Uczelnifi1 tfi1 ukoriczyt w 1972 r. uzysku- 
j
c tytut lekarza medycyny. 
W latach od 1972 r. do 1976 r. praco- 
wat w ZOZ-ie w Jarostawiu (dawne woj. 
rzeszowskie). wtym czasie uzyskat 1° spe- 
cjalizacji z patomorfologii. 
Wypracowat sobie opinifi1 pracownika 
zdyscyplinowanego i sumiennego. W la- 
tach od 1976 r. do 1978 r. pracowat w ZOZ- 
ie w Gorlicach (dawne woj. rzeszowskie), 
petnit funkcjfi1 kierownika Przychodni Re- 
jonowej. Kolejne 91at pracy, od 1978 r. do 
1987 r. przepracowat w Przemystowym 
ZOZ -ie w Krakowie na stanowisku kierow- 
nika Przychodni Przyzaktadowej WSK 
Krak6w. W tym czasie zdat kurs z tanolo- 
gii s
dowo - lekarskiej. Byt cztowiekiem 
bardzo odpowiedzialnym, obowi
zko- 
wym, zaangaZowanym w pracfi1 zawodo- 


./ 


- 


Z 
1&.1 


':" 


w
 i spoteczn
. Przez na- 
stfi1pne 5 lat, od 1987 r. do 
1992 r. pracowat w ZOZ-ie 
Stasz6w (dawne woj. kie- 
leckie). Byt kierownikiem 
Osrodka Zdrowia w Gacach 
Stupieckich. Pracowat r6w- 
niez w tamtejszym ZOZ-ie 
jako lekarz patomorfolog i 
wsp6tpracowat, jako biegty 
s
dowy z Policj
 i Prokura- 
tur
 w Staszowie. 
W 1992 r. przeprowadzit 
sifi1 do Swiecia. Tutaj za- 
ostat zatrudniony jako kie- 
rownik pracowni patomor- 
fologii. Wsp6tpracowat z Wojew6dzkim 
Szpitalem Specjalistycznym dla Nerwo- 
wo i Psychicznie Chorych w Swieciu oraz 
jako biegty s
dowy wsp6tpracowat z tu- 
tejs
 Prokuratur
 Rejonow
, S
dem Re- 
jonowym i Policj
. 
Mimo tak wielu obowi
zk6w zawodo- 
wych, znajdowat czas na swoj
 pasjfi1, 
kt6rej oddawat Sifi1 w kazdej wolnej chwili 
- byta to muzyka klasyczna w najlepszym 
wydaniu, balet i ukochana przez niego 
opera. Kochat kwiaty, kt6rymi otaczat sifi1 
wszfi1dzie, gdzie tylko m6gl. Wyhodowa- 
ne przez niego okazy wzbudzaty zachwyt 
i podziw przyjaci6t i znajomych. We 
wszystko co robit starat sifi1 wtozye duzo 
serca. Byt cztowiekiem bardzo wrazliwym 
i skromnym, unikat niepotrzebnego roz- 
gtosu. Potrafit stuchae ludzi i starat sifi1 
zrozumiee ich stabosci. Cechowata go 
niezwykta kultura osobista, szacunek dla 
innych i ogromna pokora wobec zycia. 
W ostatnim roku swojego zycia bardzo 
cierpiat z powodu choroby. Jednak jako 
cztowiek skromny nie pokazywat swoje- 
go b6lu, stabosci i chwil zw
tpienia. Sta- 
rat sifi1 nie skupiac na sobie niepotrzeb- 
nej uwagi. Gdy juz wiedziat, ze zostato 
mu mato czasu, poprosit by pochowano 
go na niewielkim cmentarzu na terenie 
Szpitala Wojewodzkiego w Swieciu. 
Chciat odejse tak jak zyl- cichutko i skrom- 
nie, bez wielkiej pompy. Tak sifi1 tez stato. 
Pozegnalismy Tadeusza na tym matym 
cmentarzu w ciszy. tak jak sobie tego zy- 
czyl. Jednak pustka jak
 po sobie zosta- 
wit jest ogromna. Odszedt cztowiek "maty" 
i skromny, a jednak wielki, 0 ogromnym 
sercu, kochaj
cy zycie i ludzi. 
Zegnaj drogi Tadeuszu. Twoje odejscie 
spowodowato lukfi1, kt6rej nie potrafimy 
wypetnie. Zawsze bfi1dziemy Cifi1 wspo- 
minali jako cztowieka dobrego i wyrozu- 
miatego. 


z 

 
o 
a- 
U) 

 


- 


'\.,1 


I,j 



 ' 


Zbigniew Prasnal 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 19
>>>
I 
t 


I 


, 


NN 


. 


I 
. 
i aro' 
Magda 
. gniesz ka 
I \ ... 
, '" 
\ 



 4' 


"- 
,Martvnka 


Aleksander 


, 
" 


'''' 


-- 


, 
\ '\ 

 


Karolina 


, 


i' 



 " 
.'
 
 
-. 
, 


, 11\11 -
 j 

( 
, 
\ 


.. ., III , 


. . 


.96 .. 


... . 
./;.,J 
'
 

 
1
' 


(... 


J 
S-- 


"
a;' 


c ") 
) 
i 
- \ 
, 
. 


I*' 


. - 


.. 

 
I)., 
o 
) 
c. 
- 

 
o 
t:. 


_ (\gqt 
It -\: 
\-, 


, 



 
. 


I f 


.... 
; L;.... 


- 
, 
... ...! 
,"I" 


o 

 


" 


. '''' 



 


-' 


.. 
-,t 
, 


r 



 
I
 


-- .. 


" 


. 
. tt 


., 


. 


I .. 


\ 
Mlcha na 


I 
, 


. . 

, ,.'
 "'#' of 


N- 


, i 
 
Ka....... ,,
, '\ 
, 'TJllk a 
" 



.. 


". 


. 
.. 
\ 0 - 
.. 
\ 

v 
; 
. - . 
.. 
,.,- 
" . 
.. -..::: " 
. n.'- 
z mek 
 


l'" 
 .', 
", 
) \ 


..--;
 
,
 II 
;.::0. () 
'" fJ 

.: 


- 


'";W 


ltZla 
!r 


Bta! ej 
Bartosz, ( 
. - , 
... 


, 


. 1'. 
 . 
J. 
, 
... , 
.. . . . 


'. 
, 


.- 


tJ 
- 
« 


I. 


- 
N 


::s 
oN 


) . 


Jan 


, .' 
'. 
 


t
'./:"'
' 
. . . 


-,. 


- - 


J 
"Y. 
-
 

 
 
" Q 



. 
«l, L..il
. 


BIULETYN BYDGOSKIEJ IlBY LEKARSKIEJ ISSN 1234.7 
 
. 


. (14. czerwiec 2003
>>>
z 
o 
.... 
1&.1 


Spotkanie z PKO 


Tradycjq staty Sit: juz spotkania pracow- 
nikOw PKO Banku Polskiego z bydgoski- 
mi lekarzami. 
Majowe spotkanie cieszyto sit: duzym 
zainteresowaniem, zwtaszcza lekarzy z 
Komisji Praktyk Prywatnych i stomatolog6w 
z Bydgoskiej Izby Lekarskiej. 
Dyskutowano 0 ofercie PKO Banku Polskie- 
go skierowanej do lekarskiego grona. T ema- 
tem przewodnim byl pakiet MEDYK PART- 
NER, zapewniaj
cy zaspokojenie wszystkich 
potrzeb bankowych klient6w, od biezqcej ob- 
stugi rachunku bankowego, poprzez lokaty a 
na kredytach umozliwiajqcych zakup nowe- 
go sprz
tu i inwestycje w gabinety lekarskie 
skoriczywszy. 
Dla os6b zainteresowanych prowadzeniem 
prywatnej praktyki lekarskiej szczeg61nie waz.- 
ne byty informacje 0 programie dofinansowa- 
nia swojej dziatalnosci srodkami z Unii Euro- 
pejskiej PHARE (z 2001 roku). Realizacja tego 
programu w naszym regionie rozpocznie si
 
w drugiej potowie 2003 r. i ma na celu rozw6j 
i wzrost konkurencyjnosci sektora malych i 
srednich przedsi
biorstw. Odpowiedzialn
 za 
jego realizacj
 jest Polska Agencja Rozwoju 
Przedsi
biorczosci (PARP), odpowiadaj
ca 
r6wniez za przyznawanie i dystrybucj
 srod- 
k6w pochod
cych z funduszy PHARE. Wa- 
runkiem ubiegania si
 0 tego typu pomoc jest 
samodzielne rozpocz
cie dziatalnosci i prawi- 
dtowe zarzqdzanie. W zwi
zku z tym, ze w 
wi
kszosci przypadk6w c
sciowefinansowa- 
nie inwestycji z kredytu jest konieczne do otrzy- 
mania dotacji naleZy wspomniec, Ze wsp6lpra- 
ca z PKO BP SA umoZliwia dogodne kredyto- 
wanie takich inwestycji. Ponadto pracownicy 
banku sukcesywnie pogl
biajq wiedz
 nt. 
zasad korzystania z tych srodk6w, aby lepiej 
pelnic rol
 doradcy dla swoich klient6w. 
Ciekawostk
 byty tez przedstawione formy 
inwestowania nadwyzek finansowych. Om6- 
wiono lokaty "Progresja" i "Fortuna" umozli- 
wiajqce zwi
kszanie oprocentowania z kaz.- 
dym miesi
cem utrzymywania lokaty b
dz 
dokonywanie doplat do istniej
cej juz lokaty. 
Zaprezentowano rowniez altematywnq form
 
oszczfi1dzania, kt6rq proponuje Towarzystwo 
Funduszy Inwestycyjnych PKO/CREDIT SU- 
ISSE.Sklada si
 na ni
 pi
{: funduszy: Zr6w- 
nowaz.ony, Stabilnego Wzrostu, POlskich Ak- 
cji, Obligacji oraz Skarbowy. M6wi q c 0 ra- 
chunkach, lokatach i mozliwoSciach kredyto- 
wania wspomniano takze 0 nowym produkcie 
PKO Banku Polskiego Jakim jest Karta Kredy- 
towa. 
Wszystkich uczestnik6w spotkania oraz oso- 
by zainteresowane produktami i uslugami PKO 
Banku Polskiego zach
camy do czytania Po- 
radnika Bankowego wysytanego co drugi 
miesiqc wraz z Primum Non Nocere. pomocq 
sluzq r6wniez osoby prowad
ce prezenta- 
cje podczas wspomnianego spotkania. Poni- 
zej podajemy kontakt do naszych doradc6w: 
Izabela Augustyriska 
. karty kredytowe (052) 3265299, 
Dariusz Furmanek - pakiet MEDYK PARTNER 
(052) 326 5212, 
Jaroslaw Wasilewski 
. lokaty (052) 3265149. 


- 


.... 
1&.1 
L&. 


20 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


- 


M6j jest ten kawalek 
podlogil.. . 


- 
'" ,.. 
Jr, 


'1Iti".; 


NaieZy ka:i:dego dnia posluchac kr6tkiej piesni, 
przeczytac dobry wiersz, 
zobaczyc wspanialy obraz i - jesli byloby to mozliwe - 
wypowiedziec kilka rozs,!dnych slow. 
Johann Wolfgang Goethe 


.. 
1\ 


Szanowne Koleianki i Koledzy! 


Musz
 przyznac, ie bardzo mi ta mysl wielkiego niemieckiego poety przypadla do 
gustu. 
Sluchanie piesni i piosenek - z tym codziennie nie mam iadnych trudnosci. Bogata 
plytoteka czy wreszcie dobre radio, nie wspomn
 jakie, aby nie czynie reklamy, pozwala 
mi na wykonywanie tej czynnosci z duiq przyjemnosciq. przeczytanie dobrego wiersza, 
przy dose bogatej bibliotece, gdzie i na poetow jest sporo miejsca, jest tei dose latwe do 
wykonania. Z zobaczeniem dobrego obrazu to jui pewne problemy, bo do Muzeum czy 
sal BWA musialbym dojechae - a tam znowu te nieszcz
sne schody. No, ale si
gnqe 
mog
 po albumy z reprodukcjami albo pobuszowae wreszcie w intemecie po to, aby 
jeszcze jeden warunek normalnego dnia, zdaniem poety, zostal spelniony. Gorzej z wy- 
powiedzeniem tych kilku rozsqdnych slow, bo wypowiadanie ich przy braku audytorium 
jest pozbawione sensu. Natomiast, gdyby jakims cudem to audytorium znalazloby si
, 
to mysl, ie wypowiadam slowa rozsqdne trqcilaby megalomaniq. I tu wylania si
 pro- 
blem, czy nadal powinienem cos mowie lub cos pisac, czy tei lepiej mi zamilknqC? 
Przyznam, ie sluchajqc codziennie "mqdrych glow" w radio czy telewizji niezmiemie 
rzadko znajduj
 w ich ustach rozsqdne slowa. Nie wiem, czy to jui taki stygmat obec- 
nych czasow, ie osoba wypowiadajqca slowa nie bierze za nie odpowiedzialnosci. Dla- 
czego slowa wypowiadane demagogicznie znajdujq cz
sto tak iywy odbior? Pytanie 
cisnie si
 za pytaniem - czyiby mowiqcy uwaiali sluchajqcych za mniej inteligentnych? 
Dla mnie jedynie tlumaczy ich to, ie na pewno nie sluchajq piesni, nie czytajq wierszy i 
nie oglqdajq obrazow. Dlatego tei wielokrotnie nie traktuj
 wypowiadanych przez nich 
slow za rozsqdne i w ten sposob poprawiam sobie samopoczucie. 
A ie ja wypelniam, a przynajmniej staram si
 wypelniae maksym
 Goethego, to sobie 
od czasu do czasu nadal wypowiem jakies slowo na lamach naszego Biuletynu. Nato- 
miast czy b
dzie ono uznane za rozsqdne, to b
dzie zaleiee tylko od Waszej oceny Mile 
Koleianki i Koledzy. 


Wasz 


f\.
\ 

8J O
\

 


Turniej Tenisa Ziemnego RCO 


Juz po raz trzeci zapraszamy na Turniej Tenisa Ziemnego Regionalnego Cen- 
trum Onkologii w Bydgoszczyo Puchar Dyrektora RCO dr. n. med. Zbigniewa Pawfo- 
wicza. Zawody odbfi1d
 sifi128 czerwca na kortach "Zawiszy". Rozgrywane bfi1d
 wsrod 
kobiet i mfi1zczyzn w grze pojedyriczej i podwojnej oraz wsrod dzieci. W programie 
turnieju w dniu 28.06.2003 r. 0 godz. 8.30 odbfi1dzie sifi1losowanie, od godziny 9.00 
gry turniejowe, a w godzinach wieczornych spotkanie towarzyskie. Zgtoszenia prosi- 
my przesytae na adres Poradni Gastroenterologicznej RCO w Bydgoszczy, 85-795 
Bydgoszcz, ul. dr Romanowskiej 2 lub telefonicznie (052) 3743274. 
Z koleieilskim pozdrowieniem 
Zbigniew Kula
>>>
I: 


A nam w gtowie zaszumiato... 


"Jezeli jestes kobietij i wypijesz dwa 
kieliszki wina dziennie, prawdopodob- 
nie nigdy nie dowiesz sit: co to miaZdZy- 
ca..." (Wittemann, Vliegennart) 
Jaka szkoda, ze seniorzy ustyszeli 0 
tym dopiero teraz, kiedy "garb" miazdZy- 
cy nosimy juz dawno w sobie. 
A wiedzfi1 0 znaczeniu diety, poszerzo- 
n
 wtasnie 0 wptyw na nasze zdrowie 
wina przekazat nam na klubowym spo- 
tkaniu seniorow 2 kwietnia 2003 r. p. do- 
cent Wtadystaw Sinkiewicz, znany byd- 
goski kardiolog, w swojej prelekcji pt. 
"Dieta a nagta smiere sercowa". 
Prelegent, podkreslaj
c scist
 zalez- 
nose mi
zy tym, co jemy, a naszym zdro- 
wiem, szeroko omowit wachlarz korzyst- 
nych dla nas pokarmow, ilustruj
c swo- 
j
 wypowiedz licznymi slajdami, przed- 
stawiaj
cymi wyniki prowadzonych na 
ten temat badari w skali swiatowej i ob- 
serwacji. Wg nich do szczegolnie pole- 
canych pokarmow nalez
 przede 
wszystkim jarzyny (gtownie zielone i 
str
czkowe), owoce oraz ryby, gtownie 
tfuste ryby morskie. Wsrod nich na pierw- 
szy plan wysuwa sifi1 makrela, a za ni
 
kolejno, sledz atlantycki, tunczyk, ancho- 
is, halibut, pstr
g i na koniec listy - dorsz. 
Wartose odZywcza ryb polega gtownie 
na zawartosci duzej ilosci kw. tfuszczo- 
wych nienasyconych, a matej - nasyco- 
nych. 
Podaje sifi1, ze jedzenie ryb morskich 
dwa razy, a nawet raz tygodniowo, 
znacznie obniza smiertelnose spowodo- 
wan
 migotaniem komor oraz zawatem 
serca. 
Zmienito sifi1 takze podejscie do uzna- 
wania korzystnego wptywu vit. C, E, beta 
- karotenu, a nawet selenu, uznaj
c 
ostatnio ten pogl
d za nieuzasadniony i 
kontrowersyjny. 
I wreszcie 0 win ie, ktorego p. Docent 
jest nie tylko wytrawnym smakoszem, ale 
takze wielkim znaw
, 0 czym moglismy 
sifi1 juz wczesniej przekonae, czytaj
c 
Jego artykut w Gazecie Wyborczej z 2 
kwietnia 2003 r., czy peten radosci, po- 
gody, smaku zycia i smaku wina, artykut 
w biuletynie naszej Izby z grudnia 2002 
r. I wowczas przy ich czytaniu i obecnie, 
w czasie tej petnej ekspresji prelekcji, 
po prostu zaszumiato nam w gtowie, jak 
po kieliszku dobrego wina. Okazuje sifi1, 
ze wino, gtownie czerwone winogrono- 
we w umiarkowanych ilosciach Geden, 
dwa kieliszki dziennie) zapobiega w 
znacznym stopniu wystfi1powaniu zmian 
niedokrwiennych serca i zmniejsza czfi1- 


- 


stose nagtej smierci sercowej. Wtasci- 
wie wg p. Docenta powinno sifi1 mowie 
nie 0 "piciu" wina, a 0 jego "spozywa- 
niu" (drobna, ale duzo mowi
ca rozni- 
ca) i nie jest one p/wskazane nawet w 
stabilnej chorobie niedokrwienia serca, 
czy w ustabilizowanym nadcisnieniu tfi1t- 
niczym, pod warunkiem, ze jest one spo- 
zywane w rzeczywiscie umiarkowanej 
dawce. 
Dotychczas te wszystkie pozytywne 
opinie 0 winie oparte byty gtownie na 


Z 
I: I 

 
.... 
o 
a- 
U) 


empirii, obecnie zaczyna sifi1 je udowad- 
niae naukowo. 1 na tym polega waga za- 
gadnienia. 
To byla pifi1kna, pogodna (mimo "zto- 
wieszczego" tytutu) prelekcja, za ktor
 
podzifi1kowalismy p. Docentowi brawami, 
tradycyjn
 wi¥ank
 kwiatow oraz wznie- 
sieniem za jego zdrowie wirtualnego kie- 
liszka najlepszego, czerwonego wina, 
zagryzaj
c go najtfusts
, takze wirtual- 
n
 makrel
. 


lek. med. Halina Grzybowska-Rogulska 
Klub Lekarza Seniora 


SPOt.DZIELNIA PRACY LEKARZY SPECJALISrOW 
SAN
fAS 


BYDGOSZCZ 
ul. Dworcowa 110 tel. 322 40 71 
tel. 322 40 72 


g 


Badania diagnostyczne: 
. USG - jamy brzusznej, opJucnej, ginekologiczno -p
oznicze, 
sutk6w, jqder, gaJki ocznej, naczyli :zylnych i t
tniczych,echo 
serca 
wykonywane m.in. aparatem Image Point wyposazonym 
w opcj
 Dopplera kodowanego kolorem. 
. EKG, EKG wysitkowe, HOLTER. 
. EEG, ENG 
. peJne RTG 
. AUDIOMETR 
. SPIROMETR 
. lABORATORIUM ANALIZ lEKARSKICH w peJnym 
zakresie, w tym oznaczenie poziomu hormon6w (6 punkt6w 
poboru). 
. BIOPSJA ASPIRACY JNA CIENKOIGlOWA 


codziennie 7 00 _18 00 soboty 8 00 _13 00 


WYNAJEM 


sal zabiegowych z peJnym wyposazeniem do wykonywania 
zabieg6w w znieczuleniu miejscowym i og61nym (ginekologia, 
laryngologia, chirurgia: plastyczna, naczyniowa, og6lna) 
Zawieramy umowy na badania i wynajem 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


21
>>>
I&.I 
U 
.... 

 
o 


PRACA 


Dyrektor Gminnej Przychodni w Nowem 
(woj. kujawsko-pomorskie) zatrudni leka- 
rza medycyny najlepiej ze specjalizacj
 
z chor6b wewm;trznych, medycyny og61- 
nej lub medycyny rodzinnej. Sprawy 
mieszkaniowe do uzgodnienia. Blizszych 
informacji udzielamy pod numerem tele- 
fonu: (052) 33 27 255, (052) 33 27 153. 
Oferty pisemne prosimy kierowac pod ad- 
res: Gminna Przychodnia, ul. Komierow- 
skiego 39, 86-170 Nowe 
. 


- 



 


Gminna Przychodnia w Pruszczu (koto 
Bydgoszczy) zatrudni lekarza stomato- 
loga na petnym etacie. Wymagany co naj- 
mniej 5 letni staz pracy. Warunki pracy i 
ptacy do uzgodnienia. Kontakt: Gminna 
Przychodnia Pruszcz 86-120, ulica Za- 
mknifi1ta 7, telefon 33-20-005. 
. 


Lekarza internistt; na 5 dyzur6w nocnych 
w POZ oraz 4 dni w miesi
cu po 3 godzi- 
ny w Poradni Og61nej - 50 km od Byd- 
goszczy - na dziatalnosc gospodarcz
, 
(okoto 1200 zt netto). Kontakt: tel. (0-52) 
334 60 24, 602 506 085. 
. 


Dyrekcja Przychodni Rejonowej "tomzyri- 
ska" zatrudni lekarza internistt; na % eta- 
tu, najchfi1tniej na godziny ranne. Kontakt: 
Bydgoszcz, ul. tomzyriska 51 a, tel. (052) 
36-20-277 


. 


St.Wiliehad-Hospital Wilhelmshaven 
(Niedersachsen - Niemcy ) zatrudni na 
Oddziale Chor6b Wewnfi1trznych lekarzy 
z Polski na bardzo dogodnych warunkach 
pracy i ptacy. Nasz szpital daje mozliwosc 
rozwoju zawodowego do uzyskania spe- 
cjalizacji z Chor6b Wewnfi1trznych wlacz- 
nie (odpowiednik specjalizacji II stopnia 
w Polsce). Wifi1cej strona internetowa: 
www.willehad.de 


SZUKAM PRACY 


Lekarka - specjalista medycyny rodzin- 
nej i pediatrii poszukuje pracy w POZ w 
Bydgoszczy i okolicy. Tel. 0504 863 768 
po 18.00. 


. 
Lekarz pediatra 11° poszukuje zatrudnie- 
nia na kontrakcie w POZ na terenie Byd- 
goszczy lub okolicach. Tel. 604609312 


24 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


SPRZEDAM 


Fotel stomatologiczny Beskid II tanio 
sprzedam. Tel. 345-07-23 do godz. 11.30. 
. 


Sprzedam lokal mieszkalny, wtasnoscio- 
wy (86 m2) przystosowany na gabinety 
lekarskie. Bydgoszcz, ul. Podhalariska 7- 
24 (Szwederowo). Telefon: 328 24 85, 
3795772, 0601 61 4768, 0603773599 


Wojew6dzka Stacja Pogotowia Ratun- 
kowego ogtasza przetarg na wynajem 
wolnej powierzchni w obiektach 
WSPR ul. Markwarta 8 oraz ul. Pro- 
dukcyjna 13. 
Szczeg6towych informacji udziela p. 
Marek Staniszewski, tel. 323 04 24 lub 
tel. 604 109 590 
Oferty wstfi1pne mozna sktadac osobi- 
scie w sekretariacie pok. 103 w dni ro- 
bocze w godz. 7.30 do 15.00 lub za 
pomoc
 poczty. T ermin sktadania ofert 
do 30 czerwca 2003 godz. 9.00. 


OGLOSZENIA 


Stowarzyszenie na Rzecz Opieki Dtugo- 
terminowej i Pomocy Spotecznej organi- 
zuje 23-25 wrzesnia V Konferencjfi1 Opieki 
Dtugoterminowej. Informacje i zgtosze- 
nia: Stowarzyszenie na Rzecz Opieki Dtu- 
goterminowej, ul. Z6tkiewskiego 33, 87- 
100, Toruri lub 050659 39 88, (056) 659 
39 72. Zgtoszenia wraz kopi
 dowodu 
wptaty - do 31 sierpnia, z dopiskiem: Kon- 
ferencja. 


. 


Szkota Zdrowia Publicznego Instytutu 
Medycyny pracy im. prof. dr. med. Jerze- 
go Nofera w lodzi organizuje 9. edycjfi1 
stacjonarnych oraz 3. edycjfi1 internetowo 
- stacjonarnych 2-semestralnych studi6w 
podyplomowych w zakresie organizacji, 
zarz
dzania i ekonomiki w opiece zdro- 
wotnej. Termin zgtoszeri uptywa 31 sierp- 
nia 2003 roku. Informacje: tel.: + 4842 - 
63 1 - 48 - 49, + 4842 - 631 4849, mail: 
szp@imp.lodz.pl 


SPORT 


Mistrzostwa strzeleckie 


6 wrzesnia2003 r. w Osiu odbfi1d
 sifi1 czwar- 
te juz og61nopolskie mistrzostwa lekarzy w 
strzelectwie mysliwskim. Zgtoszenia i zapi- 


sy: telefoniczne lub pisemne na adres klu- 
bu strzeleckiego"Gzella" ul. Rynek 6, 86- 
150 Osie do dnia 25 sierpnia 2003. Telefon 
kontaktowy: (052) 3329624, 0506 185339, 
telefax: (052) 332 96 39. 


Zapraszamy 
do GALERII BWA 


WYSTAWY CZVNNE DO 30 CZERWCA: 
. DYPLOM PLSP 2003 
· LEONARDO DA VINCI GENIUSZ 1 TA- 
JEMNICA W 550 ROCZNIC
 URODZIN 
. wystawa pokonkursowa II Og6lnopol- 
skiego Mtodziezowego Biennale Plaka- 
tu PLAKAT MlODYCH 
. z cyklu ZDARZENIA -ZDERZENIA BYD- 
GOSKIE: performance art: EURO-ID Ewa 
Rybska & Wtadystaw Kazmierczak 
(Stupsk) 
. Johan van Geluwe - The Museum of 
Museums 
. Leszek Przyjemski - Museum of Hyste- 
rics 1968 - 2003 


Galeria BWA, ul. Gdariska 20, 85-006 
Bydgoszcz, teL/fax 322 15 32 
www.bwa.bydgoszcz.com 
e-mail: bwa@bwa.bydgoszcz.com 
godziny otwarcia: od wtorku do pi
tku 
w godz. od 10:00 do 18:00, w soboty i 
niedziele w godz. od 11 :30 do 16:30, 
w poniedziatki nieczynne. 


INFORMUJEMY 


Klub Lekarza Seniora 
Pierwsza sroda wrzesnia ( 3.09.) - to ter- 
min powakacyjnego spotkania lekarzy- 
senior6w. Zapraszamy na godzinfi115. do 
siedziby Izby Lekarskiej. 


Bydgoszcz bez dymu 
W ostatnim tygodniu maja palacze mieli 
kolejn
 szansfi1, by raz na zawsze roz- 
stac sifi1 z natogiem. Okazj
 byty V Byd- 
goskie Dni bez Tytoniu - pifi1ciodniowa 
kampania antynikotynowa przeprowa- 
dzona przez znan
 juz ze zmagari z ty- 
toniowym uzaleznieniem, Fundacjfi1 Od- 
dech Nadziei. Wtym roku dziatania Fun- 
dacji skupify sifi1 na uswiadomieniu 
mieszkaricom Bydgoszczy: dzieciom, 
mtodzieZy i dorostym jak wielkim zagro- 
zeniem jest bierne palenie, st
d hasto 
akcji - Nie pal przy mnie. Podczas tych 
kilku dni ci, kt6rzy chcieli sami siebie 
uwolnic od dymu tytoniowego, takze 
mieli tak
 szansfi1. (ab)
>>>
Uwaga! 


Nastfi1pny numer "Primum non no- 
cere" ukaZe sifi1 dopiero we wrzesniu. 
A na wakacje Zyczymy Paristwu za- 
stuzonego wypoczynku, duzo stori- 
ca i radosci. 


Redakcja 


w 


NUMERZE. 


JUBILEUSZ PTS 2-4 
AKCJA PROSTATA 4 
PROFILAKTYKA 
 


Nowotwory jelita grubego i iolqdka 
I UWAGA KONKURS 6 
Konkurs fotograficzny "Primum non 
nocere" 


CHOROBY ZAKA:Z:NE - SARS 
I XXVII ZJAZD PEDIATR6w 


8-17 


WSPOMNIENIE 
Doktor Kazimierz Rekowski 
Doktor Tadeusz Tomala 
FELIETON 


18-19 


SPOTKANIA 


W PIGUtCE 


Z kaidej strony slychac zatnvaiajqce informacje 0 aferach korupcyjnych, nie tylko 
"Rywingate", ale r6wniei Ministerstwo Zdrowia. Trudno w tych wszystkich zagmatwa- 
nych powiqzaniach, braku nakreslonej perspektywy i konsekwencji w jej prowadzeniu, 
ustawic wlasne cele i jasno sprecyzowanq drogf dzialania, czy swojej kariery zawodo- 
we]. 
Wraz z koncem roku akademickiego w szeregi sanwrzqdu lekarskiego wstfpujq mlo- 
dzi koledzy, zastanawiam sif jak oni poradzq sobie z otaczajqcq rzeczywistosciq. Rok 
staiu podyplonwwego zapewnia im niewielkie wprawdzie, ale stale pensje. Kolejne lata 
to walka 0 specjalizacje i miejsca pracy. Mam nadziek, ie po polqczeniu z Uniq Euro- 
pejskq dla wszystkich bfdzie godna praca i taka sama placa. Na Szczfscie przed mlod- 
szymi kolegami rysujq sif nowe perspektywy, oczywiscie jeieli wynik referendum euro- 
pejskiego bfdzie pozytywny. 
W czenvcu koftczymy wydawanie nowych praw wykonywania zawodu, wszyscy, kt6rzy 
nie dopelnili tego obowiqzku otrzymali informacjf na donwwe adresy 0 konsekwen- 
cjach prawnych wynikajqcych z tego faktu. Mam nadzieje, ie ci najbardziej opieszali 
jednak znajdq chwilf czasu, aby zloiyc niezbfdne dokumenty. 
12 czenvca 2003 roku 0 godzinie 19.00, w naszej siedzibie, odbfdzie sif uroczystosc 
uhonorowania statuetkami Eskulapa dostojnych senior6w - lekarzy, kt6rzy uzyskali 
dyplom przed 50 i 401aty. Zapraszam serdecznie wszystkich, kt6rzy chcq swojq obecno- 
sciq uhonorowac naszych Jubilat6w. 
Liczqc na to, ii wyniki Referendum bfdq dla nas pozytywne pozdrawiam wszystkich 
bardzo serdecznie. 


Koleianki i Koledzy! 


7 


20 


21 


24 


BIULETYN 


BYDGOSKIEJ 


I Z B Y 


,.. 
CIt '''1too 
.,.,.. 


k 


Radoslawa Staszak-Kowalska 


LEKARSKIEJ 


\\)'dawca: Bydgoska Izba Lekarska, Bydgoszcz, ul. Po.wtaflc6w WaTIl2.Wj 11; e-mail: bil@bil.org.pl; http:/
.bil.org.pl o
 Rzecr.nik OdpowiedzialnoSci 
Zawodowej: e-mail: rzecznik@bil.org.pl Telerony: centraIa - 346 00 84, 346 07 80; rzecznik - 346 1257; Redal«;ja: e-mail: primum@bil.org.pl. 346 07 85 
NUMERY KONT: oplaty za rejestracj
 prywatnych praktyk - PKO BP II OlBydgoszcz 3610201475 1037000581, oplacanie skladek - PKO BP II 
OlBydgoszcz 39 10201475 103700058, Dom lekarza Seniora - Gerling PKO BP II OlBydgoszcz 68 10201475 1037000587 


N A 


o K tAD C E 


Fot. Dzieci lekarzy z Bydgoskiej lzby Lekarskiej 


RADA PROGRAMOWA 


CZEKAMY: 


PrzewodniCZIJCY: dr n. med. Andrzej Martynowski, 
WiceprzewodniCZIJCY: dr n. med. Witold Hryncewicz, 
Czlonkowie Rady: Redaktornaczelny: mgrTeodora Bogdaiiska, 
lek. Mieczyslaw Boguszyiiski,lek. J6zefKarwowski, 
drn. med. Jan Styczyiiski, drn. med. Wojciech S
sny, 
drn. med. Daniel Wlodarczyk 


Na Palistwa opinie, uwagi i propozycje! 
PrzewodnicZljcy Rady Programowei: 
Andrzei Martynowski, tel. 0601 661251 
Redaktor naczelny: Teodora Bogdaliska 
tel. 346 07 85, 0502 491 180 
Redaktor: Agnieszka Banach 


SKtAO I ORUK: Zaklad Poligraliczny ,SPRINT' 85-502 Bydgoszcz. ul. Ludwikowo 7, tel./lax (0-52) 321 8200, tel. (0-52) 321 8201, e-mail: spnnt@cps.pl 


1
>>>
N 
'" 

 
1&.1 
.... 


- 


Ztoty Jubileusz 


W dniach 9 i 10 maja stomatolodzy uroczyscie obchodzili jubi- 
leusz 50-lecia Oddzialu Bydgoskiego Polskiego Towarzystwa 
Stomatologicznego. Zorganizowana z tej okazji dwudniowa kon- 
ferencja naukowa pod haslem "Stomatologia dzis i jutro" zgro- 
madzita, opr6cz licznego grona lekarzy regionu, znamienitych 
przedstawicieli polskiej nauki w dziedzinie stomatologii z wielu osrodk6w akade- 
mickich w kraju, z prezydentem Towarzystwa prof. dr. hab. med. M. Zit:tkiem i jego 
wiceprezydentem, JM Rektorem AM w Warszawie, prof. dr. hab. med. J. Piekar- 
czykiem na czele. 


- 


a» 

 
.., 


Podczas obrad dyskutowano na temat 
profilaktyki, diagnostyki i terapii chor6b 
narz
du zucia. Poruszano zagadnienia 
etyki lekarskiej oraz poprawy podstawo- 
wej opieki stomatologicznej wsr6d najbar- 
dziej potrzebuj
cych grup spoteczeristwa. 
Zapoznawano sifi1 tez, jak zwykle przy ta- 
kich okazjach, z nowoczesnymi technolo- 
giami medycznymi, lekami i materiatami 
stosowanymi w tej dZiedzinie, a kt6re moz- 
na by to zobaczye na towarzys
ej kon- 
ferencji ekspozycji renomowanych firm. 
Jubileusz byt okazj
 nie tylko do wspo- 
mnieri, ale tez oceny dokonari w pracy 
naukowej i szkoleniu podyplomowym, 
kt6re lez
 u podstaw spotecznej dziatal- 
nosci Towarzystwa. 
Zastuzonym dziataczom bydgoskiego 
srodowiska stomatologicznego wojewo- 
da kuj-pom. Romuald Kosieniak wrfi1czyt 
odznaczenia paristwowe przyznane 
przez Prezydenta RP. 
. Zloty Krzyz Zaslugi otrzymali: lek. 
stom. Lucyna Kryshiska-Malan, lek. 
stom. Elzbieta Pech, lek. stom. Jerzy 
Rogowski. 


r 


"'. 


. . 


... 


-. 
A 



. , 
1 
,:\ 


R. 


I 




 
..... 

 


c 


r 

 t ,... 
j 

 
.If!' , 
, , \ 
, )- 
" 


. Srebrnym Krzyzem Zaslugi uhonoro- 
wano: dr. n. med. Pawta BialoZyka (pre- 
zesa oddziatu), lek. stom. Janusza 
Chmielowca, lek. stom. Halint: Doman- 
skij-Midurt;, lek. stom. Krystynt: Gajew- 
skij, lek. starn. Zofit: KuZdzt:-Klimkiewicz 
(wiceprezesa oddziatu), lek. stom. Iwo- 
nt: Wasielewskij (wiceprezesa oddzia- 
tu), lek. stom. Elwirt: Zalejski}. 
. Za zastugi dla regionu Medalem Wo- 
jewody Kujawsko-Pomorskiego wyr6z- 
niono: dr. n. med. Pawta BialoZyka, lek. 
stom. Jana Czaplinskiego, lek. stom. 
Krystynt: Gajewskij, lek. stom. Walerit: 
Jaroszewicz-Goral, lek. stom. Zofit: 
Kuzdzt;-Klimkiewicz, lek. stom. Jolantt: 
Kwasniewski}, lek. stom. lrent: Mykaj, 
prof. dr. hab. med. Janusza Piekarczy- 
ka, lek. stom. Jerzego Rogowskiego, 
lek. stom. Andrzeja Wasniewskiego. 
W uznaniu zastug dla miasta Byd- 
goszczy listy gratulacyjne od prezyden- 
ta Konstantego Dombrowicza otrzyma- 
Ii: lek. stom. Janusz Chmielowiec, lek. 
stom. Ewa Galecka, lek. stom. Barba- 
ra Jundzill, lek. stom. Elzbieta Kawec- 


"",,' .# "";
 -, 


J t,' , 

 .
, 
-
 
 'f 
.." ' 
 . 


...... 


'J 


. . 


J 
I 


I 


Odznaczeni Zlotym Krzyzem Zaslugi: Lucyna Krysiliska-Malan, EIZbieta Pech, 
Jerzy Rogowski 


Podczas konferencji 


2 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


ka, lek. stom. Lucyna Krysins ka-Malan, 
I dr n. med. Marek Pajnowski,l lek. stom. 
Elzbieta Pech, lek. stom. Artur Rijczew- 
ski, lek. stom. Jozef Wroblewski. 
Jubileusz stat sifi1 takze okazj
 do wyr6z- 
nieri srodowiskowych. GodnoSc zasfuzo- 
nego cztonka Polskiego Towarzystwa 
Stomatologicznego "Bene Meritus" przy- 
znano: lek. stom.lrenie Mykaj i lek. starn. 
Zofii KuZdZy-Klimkiewicz, Zlotij Odznakt: 
Honorowij: dr. n. med. Pawtowi BiatoZy- 
kowi, lek. stom. Jerzemu Rogowskiemu, 
lek. stom.lwonie Wasielewskiej, a Srebr- 
nij Odznakt: Honorowij Towarzy stwa 
I dr. n. moo. Markowi Pajnowskiemul i lek. 
stom. Bozenie Zmudzinskiej. 
Najaktywniejszym cztonkom oddziatu 
wrfi1czono takze okolicznoociowe dyplomy. 
Podczas konferencji lekarze stomato- 
lodzy przeprowadzili zbi6rkfi1 pienifi1zn
 
na pomoc dla hospicjum, a jednemu z 
dom6w dziecka przekazali artykuty zyw- 
nosciowe. Okolicznosciow
 mszfi1 w byd- 
goskim Kosciele Garnizonowym w inten- 
cji zmartych i zyj
cych stomatolog6w re- 
gionu Kujaw i Pomorza odprawit ks. pra- 
tat ptk. J6zef Kubalewski. 
Na jubileuszowym bankiecie w Hotelu 
City stoniatolodzy i ich goscie bawili sifi1 
do switu. 


dr n. med. Pawef Biafoiyk 


. Imprez
 zorganizowano dzi
ki pomocy firm: 
lvodar-Vivadent Polska Sp. z 0.0., Aesculap - Chi- 
fa Sp. z 0.0., Amadar Sp. Z 0.0., Bestom-Dento- 
net. PI, Centrum Opakowari "Longinus" Longin 


- 
,. ". 


., 

. 
1/ 


:., 
.- I 
'j . 


, '-.' 


,. 
...,. 
." .,' .- 
i . 


." 


/.;( 


J ., 

" ,!. 
'1'.'
>>>
Tulodziecki, Centrum Techniki Laserowej "Laser In- 
struments", Toyota A.S.D, R. I M. Szoch, Dental 
New Wave, Drager Polska Sp. z 0.0., Foton SA, 
Fundacji Akademii Medycznej w Poznaniu, Gazecie 


I 


" 


.. 


. 


) J 

 



 
. 


, 
 
) \'
;"
 

 


Pomorskiej Media Sp. z 0.0., Oral B. Medagro Inter- 
national, Medi-Koll S.J., Polskim Liniom Lotniczym 
"Lot" SA, Powszechnej Kasie Oszcz
dnosci Ban- 
kowi Polskiemu SA,Przedsi
biorstwu Farmaceu- 


"' 


 



,. 
.
 


/ 
, 
j 


'" . 
!ie.,,-I 
::.!i{,: ,

 

 
 

, 
 


T 


, 


tycznemu "Jelfa" SA, 3m Espe, Septodont Polska 
Sp. z 0.0., Spofa Dental A.S., Wydawnictwu "Cze- 
lej" Sp. z o.o.,Voco Gmbh, Yamanouchi Pharma 
Sp. z 0.0., Zhermapol Sp. z 0.0. 


N 
'" 

 
1&.1 
... 


- 


a» 

 
.., 


'. 


jJ 


I \ \ I 
,'1' (: , 


"'II 


.. 


oil 
r_, ;, 


Najbardziej aktywnym czlonkom PTS dr n. med. Pawef Biatozyk wreczyl dyplomy 


- 
, 
Prof. dr hab. n. med. Marek Zietek i lek. stom. Irena Mykaj 


Nie sposob dzis nie wspomniec dziejow naszego Oddzialu Towarzystwa Stomat%gicz- 
nego. Pozwo/cie zatem PafJstwo zajrzec do kart historii, zarowno z szacunku d/a tych, 
Idorzy jll w cillgu polwiecza tworzy/i, jak i d/a nas, jej kontynuatorow. 


W piE?cdziesiE?ciolecie 


WystClpienie Prezesa Oddziafu Bydgoskiego Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego dr. n. med. Pawta Biatozyka 


Decyzjfi1 0 powotaniu w Bydgoszczy 
Oddziatu Towarzystwa Stomatologiczne- 
go podjfi1ta w 1953 roku, dziataj
ca przy 
Ministerstwie Zdrowia Rada Naukowa. 
Oddziat by! jednym z pierwszych organi- 
zowanych w powojennej Polsce. Jego 
zatozycielami byli koledzy: Helena Fo- 
micka, Edward G6rski, Zygmunt Herzer, 
Stefan Jabtoniowski, Wacfawa Kasper- 
ska, Weronika Kociubiriska, Jerzy Raj- 
kowski i Maria Szlenk. 
Podczas zebrania w Poradni Denty- 
stycznej przy al. 1 Maja 51 dnia 3 listopa- 
da 1953 roku wybrano Tymczasowy Za- 
rz
d, kt6rego przewodnicz
cym zostat 
doktor Zdzistaw Mancewicz. W nastfi1p- 
nych kadencjach funkcjfi1 przewodnic
- 
cego oddziatu petnili kolejno kolezanki i 
koledzy: Helena Fomicka, Halina Majda- 
nowska, Irena R6zga-Mykaj, Maria Ko- 
strzewa, Artur R
czewski, Jolanta Kwa- 
sniewska, Zofia Kuzdza-Klimkiewicz. 
Od pocz
tku dziatalnosci, do zmian te- 
rytorialnych w 1975 roku w Oddziale spo- 
tykali sifi1 z nami takze lekarze z obecne- 
go Oddziatu Toruriskiego i kota tereno- 
wego we Wtocfawku. Opr6cz dziatalno- 
sci naukowo-szkoleniowej, Oddziat po- 


dejmowat wiele inicjatyw. W 1957 roku 
jego cztonkowie przeprowadzili zbi6rkfi1 
pienifi1zn
 na fundusz budowy Gt6wnej 
Biblioteki Lekarskiej w Warszawie. W tym 
samym roku rozPOCZfi1to szkolenia przy- 
gotowuj
ce lekarzy do prowadzenia ga- 
binet6w chirurgii stomatologicznej. W 
1959 roku, dla wzbogacenia tematyki ze- 
brari nawi
zano wsp6tpra
 z Towarzy- 
stwem Naukowym w Bydgoszczy, a w celu 
wymiany doswiadczeri z Towarzystwem 
Stomatolog6w w Czechostowacji. 
Cztonkowie Oddziatu popierali idefi1 
specjalizacji w stomatologii. W 1973 roku 
przy Oddziale powstato Koto Sekcji Sto- 
matologii Dziecifi1cej, w nastfi1pnym - Koto 
Sekcji Chirurgii Stomatologicznej, a w 
kolejnych latach Kota Sekcji Stomatolo- 
gii Zachowawczej i Sekcji Protetyki Sto- 
matologicznej. 
W 1985 roku Oddziat za swoj
 dziatal- 
nose zostat uhonorowany odznak
 "Za 
szczeg61ne zastugi dla rozwoju woje- 
w6dztwa bydgoskiego". 
Rok 1987 zaowocowat zaciesnieniem 
wsp6tpracy z Oddziatami w Pile i Toruniu 
oraz Towarzystwami Lekarskimi w posta- 
ci wsp61nych zebrari naukowo-szkolenio- 


wych 0 szerokiej tematyce medycznej. W 
ci
gu minionego p6twiecza goscilismy 
wielu znakomitych wyktadowc6w: na- 
ukowc6w i praktyk6w z r6znych dziedzin 
medycyny, farmacji, nauk przyrodniczych, 
technicznych i prawa. Na nasze miesifi1cz- 
ne zebrania przybywaty autorytety z wie- 
lu osrodk6w akademickich w kraju, a po- 
stfi1P techniki medycznej w stomatologii 
prezentowali przedstawiciele czotowych 
firm. Uczestnictwo w spotkaniach Oddzia- 
tu przez wiele lat pomagato stomatologom 
w podnoszeniu kwalifikacji, by to CZfi1sto 
jedynym zr6dtem informacji, miejscem 
wymiany doswiadczeri i dyskusji. W ci
gu 
minionych 50 lat odbyto sifi1 blisko 450 
zebrari og61nych Oddziatu oraz ponad sto 
zebrari k6t sekcji specjalistycznych. Czton- 
kowie nasi byli wsp6tautorami kilkudzie- 
sifi1ciu opublikowanych w pismiennictwie 
fachowym prac oraz autorami kilkudzie- 
sifi1ciu wygtoszeri na r6znych imprezach 
naukowych, takze za granic
. Wielu leka- 
rzy zrzeszonych w Oddziale uczestniczy- 
to w pracach specjalizacyjnych komisji 
kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych. Wie- 
lu by to takze kierownikami specjalizacji, 
stazy lekarskich i praktyk studenckich. Od 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 3
>>>
- 


I: 
.... 
I: 
.... 
U) 
o 

 
a. 


ubiegtego roku organizujemy w naszym 
miescie niezwykle pomocne w zdobywa- 
niu wspotczesnej wiedzy fachowej prak- 
tyczne kursy doskonal
ce dla lekarzy sto- 
matologow. Misja i dziatalnosc naszego 
Oddziatu, zrzeszaj
cego 320 lekarzy oraz 
jego osi
gnifi1cia s
 tym donioslejsze, ze 
dziatamy spotecznie, w osrodku bez sto- 
matologicznego zaplecza akademickiego. 
Oddziat nasz w ci
gu pifi1cdziesifi1ciolecia 
byt nie tylko nosnikiem idei ksztatcenia po- 
dyplomowego i doskonalenia zawodowe- 
go. Uczestniczylismy rowniez w akcjach 
oswiaty zdrowotnej, badari profilaktycz- 
nych, "biatych niedziel", "otwartych drzwi" 
a takze akcjach charytatywnych. 
Szczycimy sifi1 tym, Ze od wielu lat mamy 
swojego przedstawiciela w Gtownej Ko- 
misji Rewizyjnej PTS - jej przewodnicz
- 
cego dr. Artura R
czewskiego. Ponadto w 
sktadzie Gtownego S
du Kolezeriskiego 
zasiada nasza kolezanka - wiceprezes 
Oddziatu dr Iwona Wasielewska. Poza 
codzienn
 rzeteln
 pomoc
 pacjentom, 
szereg cztonkow Oddziatu petnito w mi- 
nionym okresie wiele odpowiedzialnych 


I: 
.., 
U 

 
I: 


funkcji w roznych sektorach stuzby zdro- 
wia, a takZe prowadzito wzorcowe prakty- 
ki prywatne. Wielu z nas wl
czyto sifi1 ak- 
tywnie w tworzenie samorz
du lekarskie- 
go i uczestniczy w jego pracach. Obecnie 
kilkoro naszych kolezanek i kolegow za- 
siada w gremiach Okrfi1gowej Izby Lekar- 
skiej a cztonek Zarz
du Oddziatu, pani dr 
Jolanta Kwasniewska petni funkcjfi1 wice- 
prezesa Okrfi1gowej Izby Lekarskiej w Byd- 
goszczy. Nasi koledzy petni
 tez funkcje 
konsultantow wojewodzkich w dziedzi- 
nach: protetyki stomatologicznej, stoma- 
tologii dziecifi1cej, periodontologii i stoma- 
tologii zachowawczej. Do dzisiaj, az 7 
cztonkow naszego Oddziatu otrzymato 
najwyzsze odznaczenie PTS - god nose 
"Bene Meritus", przyznawane za wyj
tko- 
we zastugi dla naszego towarzystwa. Na- 
lez
 do nich kolezanki i koledzy: Jan Cza- 
pliriski, Helena Fomicka, Krystyna Gajew- 
ska, Lucyna Krysiriska-Malan, Jolanta Kwa- 
sniewska, Elzbieta Pech i Artur R
czewski. 
W uznaniu zastug dr Jolanta Kwasniewska 
i dr Artur R
czewski otrzymali takze god- 
nose Cztonka Honorowego. 


- 


Z okazji jubileuszu, w imieniu cztonkow 
Oddziatu, Zarz
du Oddziatu i wtasnym 
sktadam serdeczne podzifi1kowanie 
wszystkim poprzedzaj
cym nas zarz
dom 
i prezesom, kolezankom i kolegom za 
ogrom bezinteresownej pracy i wysitku w 
prowadzeniu Oddziatu. Dzifi1kujfi1 takze 
pani Marii Cwikliriskiej za 15 lat niezwy- 
ktego zaangaZowania w Zycie naszego 
srodowiska. Dzifi1kujfi1 wszystkim, ktorzy w 
jakikolwiek sposob przyczynili sifi1 do tego, 
ze mozemy dzisiaj swifi1towae ten pifi1kny 
jubileusz. 
Spogl
daj
c dzis w minione pifi1edzie- 
sifi1ciolecie, mozemy bye dumni z doko- 
nari pokoleri stomatologow regionu ku- 
jawsko-pomorskiego zrzeszonych w na- 
szym Oddziale. To przeciez oni stanowili 
przez te lata awangardfi1 kadr specjali- 
stycznych i postfi1pu w naszej dziedzinie. 


Prezes Oddziafu Bydgoskiego 
Po/skiego TowaJZySlwa Stomato/ogicznego 
dr n. med. Pawef Biafoiyk 
(skr6ty pochodzEl od redakcji) 


Prostata pO kontroli 


2193 zbadanych mt:zczyzn, 1356 
stwierdzonych przypadk6w przero- 
stu prostaty, 56 os6b z podejrzeniem 
nowotworu gruczolu krokowego - to 
bilans akcji "Prostata mt:ska spra- 
wa", czyli otwartych urologicznych 
badan przesiewowych przeprowa- 
dzonych wsr6d mieszkanc6w woje- 
w6dztwa kujawsko-pomorskiego, w 
kt6rych udzial wzit:'o 28lekarzy. 


Przerost prostaty to dolegliwose nfi1ka- 
j
ca duz
 CZfi1sC mfi1skiej populacji. Kto- 
poty z gruczotem krokowym zaczynaj
 sifi1 
juz po czterdziestym roku zycia, a po pifi1e- 
dziesi
tym, jak stras
 statystyki, niepra- 
widtowosci wystfi1puj
 juz u 45 % mfi1z- 
czyzn. Dzieje sifi1 tak w wyniku zaburzeri 
w wydzielaniu mfi1skich hormonow ptcio- 
wych, wptywu czynnikow metabolicznych 
i dietetycznych. Nieleczony rozrost ster- 
cza moze prowadzie do powaZnych po- 
wiktari: kamicy pfi1cherza moczowego, 
zapalenia pfi1cherza moczowego, uszko- 
dzenia nerek i powstania w nich zmian 
bliznowatych, zatrzymania moczu i nawet 
raka - trzeciej co do CZfi1stosci przyczyny 
zgonow u mfi1zczyzn. Tymczasem wcze- 
sne rozpoznanie tagodnego rozrostu ster- 
cza, to mozliwose wczesnego rozpoczfi1- 
cia leczenia farmakologicznego, co daje 


4 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 


szansfi1 na lepsze rokowanie (mniej po- 
wiktari ze strony uktadu moczowego) 
oraz odsunifi1cie w czasie koniecznosci 
leczenia chirurgicznego tagodnego roz- 
rostu prostaty i powiktari tej choroby. Dla 
pacjentow z nowotworem prostaty, ktory 
we wczesnym stadium nie daje zadnych 
objawow, wczesne wykrycie zmian daje 
nadziejfi1 na petne wyleczenie. Dlatego 
tak wazne jest organizowanie akcji pro- 
filaktycznych - takich jak ta, po raz kolej- 
ny koordynowana przez urologow z Bi- 
ziela. A oto dalsze dowody na to, ze le- 
piej chorych badae i diagnozowae we 
wczesnych stadiach choroby, niz leczye 
w zaawansowanych. Statystycznie u 
okoto 4 % pacjentow przyjfi1tych podczas 
akcji otwartych urologicznych badari 
przesiewowych diagnozuje sifi1 raka pro- 
staty. Z tej grupy okoto 80 % ( 45 osob) 
ma postae raka ograniczonego do sa- 
mego gruczotu krokowego, co mozna 
leczye stosuj
c otwart
 prostatectomifi1. 
Wykrycie podczas akcji profilaktycznej 
operacyjnego raka prostaty u 45 pacjen- 
tow oznacza uratowanie zycia 45 oso- 
bom. Koszt przeprowadzenia zabiegow 
u tych pacjentow to 283 500 zt (jednost- 
kowy koszt zabiegu wg kontraktu z NFZ 
- 6 300zt). t
czny koszt przeprowadze- 
nia badari przesiewowych wyniost 75 
tys. zf. Te sumy s
 namacalnym dowo- 


dem na to jak optacalna jest profilakty- 
ka, gdyz suma akcji profilaktycznej ra- 
zem z cen
 leczenia operacyjnego sta- 
nowi jedynie okoto 1 % kosztow wyma- 
ganych procedur leczniczych w momen- 
cie, gdyby leczenie nie zostato podjfi1te. 


Agnieszka Banach 


W akcjfi1 "Prostata Mfi1ska Sprawa" za- 
angazowali sifi1lekarze: 
dr n. med. Piotr Jarzemski, dr n. med. 
Zdzistaw Jarzemski, dr n. med. An- 
drzej Barecki, dr n. med. Stanistaw 
Wronski, dr n. med. Slawomir Listo- 
padzki, dr n. med. Zbigniew Zit:tek, 
lek. med. Jacek Kabzinski, lek. med. 
Jacek Szyperski, lek. med. Roman 
Kalinowski, lek. med. Dariusz Rataj- 
czak, lek. med. Piotr Fr
ckiewicz, lek. 
med. Daniel Lewczak, lek. med. An- 
drzej Wronczewski, lek. med. Krzysz- 
tof Kwela lek. med. Jerzy Chajkow- 
ski, lek. med. Artur Bialeta, lek. med. 
Piotr Dykczynski, lek. med. Andrzej 
Kolodziej, lek. med. Piotr Kalinowski, 
lek. med. Jaroslaw Mozdzynski, lek. 
med. Pawel Brygman, lek. med. To- 
masz Jarocki, lek. med. Jerzy Stein- 
metz, lek. med. Irena Rink-Maszew- 
ska, lek. med. Tadeusz Czumiel, lek. 
med. Maciej Paszkowski, lek. med. 
Krzysztof Wieczorek, lek. med. Tade- 
usz Lisik.
>>>
Rola lekarza rodzinnego we wczesnym 
wykrywaniu nowotworow jelita grubego i zotqdka 


Zbigniew Kula 


Rak jelita grubego oraz rak zolijd- 
ka nalezij do najczt:stszych nowo- 
two row przewodu pokarmowego. 
Rak jelita grubego w Polsce zajrnuje 
drugie rniejsce wsrod najczt:sciej 
rozpoznawanych nowotworOw ztosli- 
wych: u kobiet - po raku piersi, u 
rnt:zczyzn - po raku pluca. Rak zo- 
lijdka zajrnuje trzecie rniejsce u rnt:z- 
czyzn i osrne u kobiet. Raki 0 takiej 
lokalizacji stosunkowo latwo rozpo- 
znac podczas badan endoskopo- 
wych. Istotne jest jednak, aby rozpo- 
znanie ustalic stosunkowo wczesnie, 
w fazie pozwalajijcej na radykalne 
wyteczenie. 


Rak jelita grubego wykryty w najwcze- 
sniejszej fazie (stopieri zaawansowania 
A wg Dukes'a) pozwala osi
gn
e odsetek 
5-letnich przezye u ponad 90Ck leczonych, 
zas gdy do rozpoznania dochodzi w naj- 
bardziej zaawansowanym stadium choro- 
by (stopieri D) szanse na przezycie 5 lat 
ma zaledwie 5% pacjentow. Niestety, w 
Polsce w ponad potowie przypadkow rak 
jelita grubego rozpoznawany jest zbyt poz- 
no, w momencie, gdy jest juz znacznie za- 
awansowany (co 5 osoba ma juz przerzu- 
ty do innych narz
dow). Wyniki leczenia 
raka jelita grubego w Polsce nalez
 do 
najgorszych w Europie. 
Rak zot
dka we wczesnej fazie jest wy- 
leczalny u okafo 85 % chorych, a gdy ogra- 
niczony jest do btony sluzowej zot
dka 
mozliwose wyleczeri przekracza 90%. W 
Polsce co czwarty rak zot
dka jest wcze- 
snie wykryty. W osrodkach specjalizuj
- 
cych sifi1 w leczeniu raka zaf
dka w ci
gu 
25 lat wskaZnik rozpoznari wczesnego 
raka zot
dka udato sifi1 podwyzszye z 3,7 
do 24%. W Japonii, ktora zajmuje czafowe 
miejsce w leczeniu tego nowotworu, wcze- 
snego raka zot
dka wykrywa sifi1 w ponad 
50% przypadkow. 
W systemie wczesnego wykrywania no- 
wotworow kluczow
 rolfi1 odgrywaj
 leka- 
rze rodzinni. Powinni jako pierwsi zwrocie 
uwagfi1, ze obserwowane u swoich pacjen- 
tow objawy mog
 bye zwi¥ane z proce- 
sem nowotworowym. Wedtug autorow 
amerykariskich na podstawie prawidtowo 
zebranego wywiadu mozna okreslie przy- 
blizone rozpoznanie i wfasciwie ukierun- 
kowae postfi1powanie diagnostyczne u 80- 
90 % chorych. Zasada "wifi1cej rozmowy, 


mniej skierowari na badania" obowi¥uje 
rowniez w onkologii. W chwili zgtoszenia 
sifi1 chorego z niepokoj
cymi objawami le- 
karz pierwszego kontaktu powinien bye 
wiarygodnym zrodtem informacji 0 nowo- 
tworach. Badania diagnostyczne powinny 
bye poszerzone jedynie 0 takie, ktore zmie- 
rzaj
 do potwierdzenia lub wykluczenia 
nowotworu. Lekarz rodzinny powinien wy- 
czerpuj
co poinformowae pacjenta 0 ro- 
dzaju planowanych badan dodatkowych i 
ich przebiegu, wowczas chory chfi1tniej zgto- 
si sifi1 na badania. Dotyczy to zwtaszcza 
badari endoskopowych. Powszechnie 
przyjmuje sifi1, Ze obserwacja i diagnostyka 
w warunkach ambulatoryjnych nie powin- 
na przekraczae 2-4 tygodni. Jezeli badania 
obrazowe 
 niezgodne z obserwacj
 kli- 
niczn
 nalezy miee do nich ograniczone 
zaufanie. Rowniez nie powinno sifi1 nad- 
miernie sugerowae wiekiem, danymi epi- 
demiologicznymi, wywiadem rodzinnym, 
czy czynnikami ryzyka, ktore to dane maj
 
jedynie znaczenie pomocnicze. Wskaza- 
ne jest w spos6b ogolny podae ws
pn
 
ocenfi1 sytuacji zdrowotnej chorego. 0 ile 
istnieje duze podejrzenie nowotworu po- 
z
dane jest 0 tym odpowiednio chorego 
poinformowae. Wowczas pacjent nie zlek- 
cewaZy zaleceri, a przy potwierdzeniu 
wstfi1pnego rozpoznania lepiej przystosuje 
sifi1 do nowej sytuacji zdrowotnej. Bardzo 
waZny jest dobry, partnerski kontakt leka- 
rza z pacjentem, zapewnienie 0 wlasnej 
zyczliwosci, uspokojenie go i wzbudzenie 
nadziei. Konieczne jest wyjasnianie wszyst- 
kim chorym, Ze nowotwory s
 u dUZej wifi1k- 
sZOSci wyleczalne. Pozwoli to na obalenie 
niebezpiecznego pogl
du, Ze u chorych 
nowotworowych nie ma celowosci szybkiej 
diagnostyki i "nie warto nic ruszae". 
Szacuje sifi1, Ze od 15 do 35% wszyst- 
kich op6Znieri w rozpoznaniu nowotwo- 
row zwi
zanych jest z op6Znieniem kiero- 
wania na badania specjalistyczne przez 
lekarza pierwszego kontaktu. Opoznienie 
rozpoznania choroby nowotworowej 0 
okoto trzy miesi
ce pogarsza rokowanie 0 
10-20%. Najgorsza sytuacja w tym zakre- 
sie dotyczy raka jelita grubego. 
Wczesne wykrycie nowotworu ztosliwe- 
go zaleZy rowniez od chorego, ktory 0 ile 
zwroci uwagfi1 na objawy choroby, takie 
jak brak taknienia, chudnifi1cie, bole brzu- 
cha, dyspepsja, zmiana rytmu wyproznieri, 
krwawienia z dolnego i gornego odcinka 


przewodu pokarmowego, nieskuteczne 
parcia na stolec, ogolne ostabienie i moz- 
liwie wczesnie zgtosi sifi1 do lekarza ma 
wifi1ksze szanse na skuteczne leczenie. 
Wymienione objawy powinny bye szcze- 
gotowo przeanalizowane przez lekarza 
pierwszego kontaktu w aspekcie wczesnej 
diagnostyki nowotworow przewodu pokar- 
mowego. 
We wczesnym rozpoznaniu raka jelita 
grubego poza wywiadem i badaniem 
przedmiotowym lekarz rodzinny dysponu- 
je badaniami przesiewowymi. Badania 
skriningowe s
 to dziatania w populacji 
bezobjawowej, maj
ce na celu wykrycie 
choroby w najwczesniejszym, a wifi1c ule- 
czalnym stadium. W przypadku raka jelita 
grubego lekarz rodzinny ma do wyboru 
test na krew utajon
 w kale, rektoskopifi1, 
sigmoidoskopifi1, kolografifi1 i kolonosko- 
pifi1. W przypadku raka odbytnicy najbar- 
dziej efektywnym i najmniej kosztownym 
jest badanie per rectum. Zaniechanie tego 
badania, zwtaszcza u osob z objawami ze 
strony dolnego odcinka przewodu pokar- 
mowego jest ci
gle powszechnie spoty- 
kanym btfi1dem. Pierwsz
 sytuacj
 w kto- 
rej lekarz rodzinny cZfi1sto rezygnuje z ba- 
dania palcem przed odbyt 
 dolegliwo- 
sci zwi
zane z chorob
 hemoroidaln
, 
chociaz paradoksalnie dzifi1ki temu scho- 
rzeniu wykrywane jest wifi1cej rakow od- 
bytnicy. CZfi1stym btfi1dem jest rowniez kie- 
rowanie chorych na badania krwi utajonej 
w stolcu, gdy chory sam obserwuje Swifi1- 

 krew w stolcu lub na jego powierzchni. 
Wykonywanie tego badania w tych przy- 
padkach nie ma uzasadnienia i tylko opoz- 
nia wl
sciw
 diagnostykfi1. Poz
dane jest, 
aby lekarz pierwszego kontaktu samo- 
dzielnie wykonywat rektoskopifi1 lub miat 
tatw
 dostfi1pnOse do tego stosunkowo 
prostego i taniego badania. 
Bardzo istotnym ogniwem we wcze- 
snym wykrywaniu raka jest wspotpraca 
lekarzy pierwszego kontaktu z osrodka- 
mi prowadz
cymi badania przesiewowe, 
ktora zapewnia duz
 zgtaszalnose i efek- 
tywnose wykrywania nowotworow. Doty- 
czy to zwlaszcza kierowania na badanie 
kolonoskopowe w ramach programu ba- 
dan przesiewowych dla wczesnego wy- 
krywania raka jelita grubego*. Aktualnie 
uwaza sifi1, Ze optymalnym sposobem pro- 
wadzenia badari przesiewowych jest 
wykonanie kolonoskopii raz na 10 lat u 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 5 


11' 


I: 

' 
.1 
- 
.... 

I 
I: 
... 


- 


u. 
o 

 
D-
>>>
_e 
_e 
_e 


U) 

 

 

 
z 
o 

 


I: 
o 
I: 

 

 


osob bezobjawowych. Badaniu powinny 
bye poddane: osoby w wieku 50-65 lat 
niezaleznie od wywiadu rodzinnego; 
osoby w wieku 40-65 lat, maj
ce krew- 
nego pierwszego stopnia, u ktorego roz- 
poznano raka jelita grubego; osoby w 
wieku 25-65 lat z rodzin w ktorych roz- 
poznano rodzinnego raka jelita grubego 
niezwi
zanego z polipowatosci
. Dodat- 
kow
 zale
 kolonoskopii przesiewowej, 
poza zwifi1kszeniem odsetka rakow wy- 
krywanych we wczesnym stadium za- 
awansowania jest zahamowanie wzrostu 
liczby nowych przypadkow rakow poprzez 
usuwanie stan ow przedrakowych, jakim, 

 polipy gruczolakowe, spotykane u co 
czwartej badanej osoby. 
W przypadku walki z rakiem zot
dka rola 
lekarza pierwszego kontaktu jest nie do 
przecenienia. Poprawa wykrywalnosci 
wczesnego raka zot
dka mozliwa jest tyl- 
ko wtedy, kiedy lekarz pierwszego kon- 
taktu bfi1dzie zlecat wykonanie gastrosko- 
pii u kazdego chorego z dtuzej utrzymuj
- 
cymi sifi1 dolegliwosciami bolowymi i dys- 
peptycznymi, zwtaszcza nie ustfi1Puj
cymi 
po leczeniu. Badania gornego odcinka 
przewodu pokarmowego powinny bye 
rowniez wykonywane u osob bezobjawo- 
wych z wywiadem rodzinnym w kierunku 
raka zot
dka i u os6b po wycifi1ciu czfi1- 
sciowym zot
dka z powody wrzodu tra- 
wiennego przed 151aty. Gastroskopia "raz 
w zyciu" jest uzasadniona takZe w sytu- 
acji wymagaj
cej uwolnienia chorego od 
mysli 0 raku tego narz
du. Zaniechanie 
tych badari ze wzglfi1dow finansowych nie 
powinno miee miejsca. 
Ze wzglfi1du na wifi1ksze moZliwosci dia- 
gnostyczne (badania endoskopowe z po- 
braniem materiatu do badania histopatolo- 
gicznego) rozpoznanie raka jelita grubego 
i zot
dka powinno nalezec do specjalisty. 
Z wlasnych obserwacji wynika, ze istnieje 
scista, dodatnia korelacja mifi1dzy ilosci
 
wykonanych badari endoskopowych a ilo- 
sci
 rozpoznanych nowotworow gornego i 
dolnego odcinka przewodu pokarmowego, 
zwfaszcza tych rozpoznanych dostatecznie 
wczesnie. Aby osi
gn
e lepsze wyniki dia- 
gnostyczne i lecznicze konieczne jest wy- 
konywanie wifi1kszej iloSci badari endosko- 
powych. Dlatego tez od dziatalnosci leka- 
rzy pierwszego kontaktu, trafnych skiero- 
wari na konsultacje specjalistyczne i bada- 
nia endoskopowe oraz od poziomu i wy- 
dolnosci pracowni endoskopowych zale- 
z
 wyniki leczenia nowotworow przewodu 
pokarmowego w naszym kraju. 
Autor jest dr. n. med. Kieruje Poradniij 
Gastrenterologicznij z pracowniij 
Endoskopowij w Regionalnym Centrum 
Onkologii w Bydgoszczy 
(do numeru dot
czamy ankietfi1- 
skierowanie na kolonoskopifi1) 


6 PRIMUM NON NOCERE 6/2003 



....... 


Konkurs fotograficzy 
PRIMUM NON NOCERE 
" W moim obiektywie" 



, 


" 


.... 


1. Uczestnikami konkursu mog
 bye cztonkowie Bydgoskiej Izby Lekarskiej i ich dzieci. 
2. Temat pracy ma charakter otwarty, liczymy na inwencjfi1 uczestnikow konkursu. 
3. Konkurs podzielony jest na dwie kategorie wiekowe: 
. Prace wykonane przez dorostych 
. Prace wykonane przez dzieci do lat 18 
4. Po uptywie terminu nadsytania prac jury wytoni zwycifi1zCOW poszczegolnych kate- 
gorii. Zwycifi1zcy otrzymaj
: nagrody gtowne, przewiduje sifi1 przyznanie wyroznieri. 
5. Nagrody gtowne i wyroznienia - rzeczowe - zostan
 wrfi1czone na otwarciu wysta- 
wy pokonkursowej prac zakwalifikowanych przez jury. 
6. Prace konkursowe to: zdjfi1cia kolorowe lub czarno-biate pojedyncze, format mini- 
malny 15-20 cm, zachfi1camy do wykonania wifi1kszych powifi1kszeri. W konkursie 
mog
 brae udziat rowniez zestawy zdjfi1e do 4 w jednym. 
7. Konkursowe prace nalezy przesytae listem w usztywnionej kopercie lub dostarczye 
osobiscie na ad res Bydgoskiej Izby Lekarskiej. Koniecznie z dopiskiem KONKURS 
FOTO, ostateczny term in nadsytania prac - 31 pazdziernika 2003 r., rozstrzygnifi1- 
cie konkursu nast
pi w grudniu 2003 r. (Szczegoty w kolejnych wydaniach biulety- 
nu.) 
8. Na odwrocie kazdej pracy nalezy umiescie nastfi1puj
ce dane: imifi1 i nazwisko, 
adres, tytut zdjfi1cia, gdy autorem jest dziecko, nalezy podae dodatkowo wiek autora 
oraz imifi1 i nazwisko rodzica-cztonka Izby. 
9. Organizator konkursu zastrzega sobie prawo do bezptatnego wykorzystania nade- 
stanych prac na stronie WWW, a takze na wystawie pokonkursowej i w biuletynie 
Bydgoskiej Izby Lekarskiej. 
10. Nadestanych na konkurs prac redakcja nie zwraca, organizator nie bierze odpo- 
wiedzialnosci za ewentualne uszkodzenie lub zaginifi1cie prac przesytanych pocz- 
t
. 
11. Nadestanie prac na konkurs jest rownoznaczne z uznaniem niniejszego regulami- 
nu. 


Nowosci t.:lJ 


ul. Dtuga 38/40 
00-238 Warszawa 
tel.: (0-22) 831 21 81 
www.pzwl.pl 


Nowoczesny pod- 
rfi1cznik, w ktorym 
omowiono najczfi1st- 
sze choroby leczone 
na oddziatach inten- 
TADEUSZA SZRETERA 
sywnej terapii dzie- 
cifi1cej. Przedstawiono 
w nim rowniez ele- 
menty medycyny ra- 
tunkowej i transplan- 
tologii - niezbfi1dne w nagtych wypadkach, 
m. in. przy zatruciach, oparzeniach czy 
porazeniach pr
dem. 
Przystfi1pny jfi1zyk, przejrzysty uktad tek- 
stu oraz liczne ryciny, tabele i wykresy to 
cenne dydaktyczne walory publikacji. 
Ksi¥ka przeznaczona jest zarowno dla 
lekarzy specjalizuj
cych sifi1 w leczeniu 
stanow zagrozenia Zycia u dzieci, jak i 
pediatrow praktykow, a takze dla studen- 
tow AM. 


Intensyf

 
terapi. I . 'ci 


Wydawnictwo 
Lekarskie 
PZWL 


[
. 


INTENSYWNA TERAPIA DZIECI 


. Tadeusz Szreter (red.) 
. Wydanie I, 448 stron, 119 i1ustracji, 
46 tabe/, oprawa twarda, 
. format 165*235 mm 
. ISBN: 83-200-2640-7
>>>
Severe 
Acute 
Respiratory 
Syndrom 


Malgorzata Pawlowska 


Severe Acute Respiratory Syndrom - 
SARS ("cifi1zki zespot oddechowy") jest 
chorob
 0 nieznanej etiologii, ktorej przy- 
padki zanotowano w Azji, Ameryce PO- 
tnocnej, rowniez i w Europie. Jako praw- 
dopodobny czynnik tego zespofu przyjmu- 
je sifi1 nowy wirus z rodzaju coronavirus, 
ktorego obecnooe wykazano metod
 im- 
munofluorescencyjn
, ELISA oraz PCR. 
Pierwsze przypadki, w listopadzie 2002 
roku, rozpoznano w prowincji Guang- 
dong w Potudniowych Chinach. Dotyczy- 
ty one szczegolnie pracownikow stuzby 
zdrowia i osob pozostaj
cych w bliskich 
kontaktach z chorymi. Od lutego 2003 
roku przebiegaj
ce z wysok
 gor
czk
 
atypowe zapalenia ptuc stwierdzono w 
duzej liczbie przypadkow w Hongkongu, 
Singapurze, Wietnamie, Kanadzie i na 
Tajwanie. Pojedyncze przypadki nowej 
choroby zanotowano w USA i Europie. 
Wszystkie one wystfi1powafy u osob kon- 
taktuj
cych sifi1 z chorymi na SARS lub 
przebywaj
cymi na terenach szerzenia 
sifi1 tego zakaZenia. 
Od 1 listopada 2002 roku do chwili 
obecnej zarejestrowano na swiecie 


7.864 przypadki SARS oraz 643 zgony z 
tego powodu. 
W dniu 13 marca br. Swiatowa Orga- 
nizacja Zdrowia wprowadzita nadzor epi- 
demiologiczny nad przypadkami atypo- 
wego zapalenia ptuc na swiecie. CDC 
nazwato ten zespot SARS i wprowadzito 
jego definicjfi1. Zgodnie z ni
 jako przy- 
padek podejrzany 0 SARS okreslono za- 
chorowanie, ktore wyst
pito: 
. po 1 listopada 2002 r., 
· przebiegaj
ce z gor
czk
 powyzej 
38°C, z objawami infekcji uktadu odde- 
chowego (kaszel, dusznose, trudnosci 
w oddychaniu, hipoksja, radiologiczne 
objawy zapalenia ptuc lub ostry zespot 
niewydolnosci oddechowej - ARDS), 
. w okresie do 10 dni od scistego kon- 
taktu z chorym lub podejrzanym 0 
SARS, 
. u osoby powracaj
cej z obszarow wy- 
stfi1powania SARS (Chiny, Hongkong, 
Wietnam, Singapur, Tajwan, Kanada), u 
osoby zamieszkuj
cej pOwyZsze tereny, 
. lub osoby, u ktorej po 1 listopada 2002 r. 
wyst
pit zgon z powodu niewyjasnio- 
nej ostrej choroby uktadu oddechowe- 
go, nie przeprowadzono sekcji zwtok, 
a 10 dni przed wyst
pieniem objawow 
miat miejsce scisfy kontakt z osob
 po- 
dejrzan
 lub chor
 na SARS, lub po- 
byt w obszarach wystfi1powania SARS. 
Scisly kontakt jest zdefiniowany jako 
bezposrednia stycznose z wydzielina- 
mi drog oddechowych lub pfynow ustro- 
jowych osoby podejrzanej lub chorej na 
SARS, a tez opieka nad tak
 osob
, czy 
wspolne z ni
 zamieszkiwanie. 
Przypadek prawdopodobny to: 
- przypadek podejrzany, w ktorym wy- 
kazano radiologiczne zmiany 0 cha- 
rakterze zapalenia ptuc lub ARDS, 
- przypadek podejrzany, w ktorym wy- 
kazano obecnose coronavirusa, 


. przypadek podejrzany ze zmianami 0 
charakterze ARDS w autopsji. 
W przypadkach postawienia innego 
rozpoznania (np. wykazania innej etio- 
logii atypowego zapalenia ptuc) nastfi1- 
puje wykluczenia podejrzenia SARS. 
W Polsce 2 kwietnia 2003 roku wpro- 
wadzono wytyczne Gtownego Inspekto- 
ra Sanitarnego w sprawie postfi1powa- 
nia z osobami podejrzanymi 0 cifi1zki ze- 
spot oddechowy - SARS. Zgodnie z nimi: 
. wytypowano oddziaty zakazne, zapew- 
niaj
ce warunki hospitalizacji przypad- 
kow 0 wysokiej zakaznosci, 
. zalecono w przypadkach podejrzanych 
ewakuacjfi1 pacjenta do wytypowanych 
oddziatow, 
. przewidziano ubrania ochronne dla 
personelu tych oddziatow, 
. zalecono informowanie Gtownego In- 
spektora Sanitarnego 0 przypadkach 
podejrzanych 0 SARS w trybie natych- 
miastowym, 
· opracowano wytyczne dla personelu 
poktadowego samolotow oraz mifi1dzy- 
narodowych portow lotniczych, osob 
stykaj
cych sifi1 z podejrzanymi 0 SARS 
w miejscu zamieszkania oraz postfi1PO- 
wania przy hospitalizacji osob z podej- 
rzeniem SARS. 
Do wykonania powyzszych ustaleri po- 
wotano Paristwowych Wojewodzkich In- 
spektorow Sanitarnych. W Wojew6dz- 
twie Kujawsko-Pomorskim wytypowano 
Wojewodzki Szpital Obserwacyjno-Za- 
kazny do hospitalizacji przypadkow 0 
wysokiej zakaznosci, w tym SARS. 
Autorka jest dr n. med. 
Pefni funkcjf} zastf}pcy dyrektora d/s 
lecznictwa w Wojew6dzkim Szpitalu 
Obserwacyjno - Zakainym w Bydgosz- 
czy. Jest starszym wykladowcCl w 
Katedrze i Klinice Chor6b Zakainych na 
AM w Bydgoszczy. 


Internetowe 
studia podyplomowe 
Uniwersytetu Warszawskiego* 


Nowa forma studiow: wygodna i gwaran- 
tuj
ca lepsz
 jakose niz wifi1kszose 
studiow zaocznych. Internetowe Studia na 
UW nie polegaj
 tylko na umieszczaniu 
informacji w Internecie, ale na interakcji 
mifi1dzy wyktadowcami i e-studentami. 
TRWAJJ\ ZAPISY NA EDYCJ
 JESIEN 
2003 - do wyboru nastfi1Puj
ce kierunki: 


· PSYCHOLOGIA ZMIAN POSTAW I ZA- 
CHOWAN 
Szczegotowe informacje dostfi1pne s
 pod 
adresem: 


www.come.uw.edu.pl/psychologia 
Informacje telefoniczne pod nr tel.: 
(+4822) 55340 10 
. INTEGRACJA EUROPEJSKA 
Studia prowadzone przez wyktadowcow 
Centrum Europejskiego UW. 
Szczegotowe informacje dostfi1pne s
 pod 
adresem: 
www.come.uw.edu.pl/ise 
Informacje telefoniczne pod nr tel.: 
(+ 4822) 5533303 


* Gwarancja jakosci nauczania wynika z 
naszych trzyletnich doswiadczeri w 
prowadzeniu zajfi1e akademickich przez 
Internet. 


Szkolenie dla stomatolog6w 
Konsultanci wojewodzcy z dziedzin sto- 
matologii w porozumieniu z Osrodkiem 
Podyplomowego Ksztatcenia Kadr Me- 
dycznych w Bydgoszczy i przy wspotpra- 
cy z konsultantem wojewodzkim w dzie- 
dzinie medycyny ratunkowej dr n. med. 
Przemystawem Paciorkiem organizuj
 
szkolenie dla lekarzy stomatologow na 
temat "Postfi1powanie w stanach zagro- 
zenia zdrowia - zaawansowane techniki 
resuscytacyjne". Jednodniowe, inten- 
sywne szkolenie skalkulowano na 70 zt/ 
osobfi1. Uczestnicy szkolenia otrzymaj
 po 
jego zakonczeniu certyfikat. Zaintereso- 
wanych prosimy 0 kontakt z mgr Mari
 
Pi
tek - kierownikiem OKPKM w Byd- 
goszczy, tel. 345 27 32 lub 342 22 97. 


PRIMUM NON NOCERE 6/2003 7 


1&.1 


Z 
'N 
I: 

 
I: 
N 


- 
a» 
o 

 
o 
::E: 
u
>>>
. 



 
o 

 
.... 
I: 
- 
o 
1&.1 
D- 
O 
N 
I: 
.., 
N 


Historia 


Pierwsze towarzystwo jednocz
ce le- 
karzy chorob dziecifi1cych powstato w 
Berlinie w 1883 r., nastfi1pnie w Paryzu w 
1889 r. i w Londynie w 1900 r. W todzi, 
natomiast juz w 1908 roku przy todzkim 
T owarzystwie Lekarskim zorganizowano 
Sekcje Lekarzy Pediatrow z inicjatywy 
Jozefa Brudziriskiego, 
d
c
 pierwszym 
tego typu zrzeszeniem pediatrow w Pol- 
sce. D
zenie do stworzenia samodziel- 
nego i zcentralizowanego towarzystwa 
pediatrycznego doprowadzito dzifi1ki sta- 
raniom Jozefa Brudziriskiego i Ludwika 
Andersa do powstania w 1917 roku Pol- 
skiego Towarzystwa Pediatrycznego, kto- 
rego pierwsze posiedzenie odbyto sifi1 w 
lutym 1918 r. Pierwszym prezesem zo- 
stat dr Ludwik Anders. Od 1922 roku or- 
ganizowane s
 Ogolnopolskie Zjazdy Pe- 
diatrow, pierwszy w Warszawie, a nastfi1p- 
ne w Poznaniu(1924),Wilnie (1927), Lwo- 
wie (1931). Po wojnie pierwszy zjazd 
odbyt sifi1 w Warszawie w 1948 roku, 
ostatni w Mikotajkach w 1999 roku. 


- 
- 


 
 
 


J 


Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii, kierowana przez 
prof. MieczyslawQ CzerwionkQ-Szaflarskq, jest organizatorem XXVII Zjazdu 
Pediatrow. Po raz pierwszy Zjazd odbywa siQ w Bydgoszczy. To wielkie 
przedsiQwziQcie - w planowanych sesjach wezmie udzial ok. 1500 os6b. 
prze kilka dni trwania Zjazdu (od 12 do 15 czerwca) odbQdzie siQ, az 26 
sesji referatowych - na kt6rych zostanie przedstawionych 237 prac, 3 sesje 
kazuistyczne oraz 3 sesje plakatowe - zaprezentowane bQdq 243 plakaty. W 
przeddzieli Zjazdu rozmawiamy z kierownikiem Kliniki paniq prof. Czer- 
wionkq-Szaflarskq. Na stronach 8 - 17 piszemy 0 zasluzonych pediatrach, 
przedstawiamy organizator6w Zajazdu - KatedrQ i KlinikQ Pediatrii Gastro- 
enterologii i Alergologii oraz oddzialy pediatryczne regionu. 


Wielkie nazwiska w pediatrii 


J6zef Brudziliski (1874-1917), pedia- 
tra, neurolog, pierwszy rektor Uniwersy- 
tetu Warszawskiego. Ksztatcit sifi1 w Kra- 
kowie, Grazu oraz Paryzu. Byt inicjato- 
rem budowy szpitali dziecifi1cych w War- 
szawie i w todzi. W todzi powstata row- 
niez dzifi1ki staraniom todzkiego Towa- 
rzystwa Higienicznego pierwsza stacja dla 
niemowl
t pod nazw
 "kropla mleka". 
Dziatalnose polegata na wydawaniu ste- 
rylizowanych mieszaek mlecznych, gtow- 
nie w aptekach todzkich. Dr Jozef Bru- 
dzinski oddziatywat bardzo wyraznie na 
rozwoj pediatrii polskiej jako autor 56 prac 
naukowych. Najwazniejsze z nich doty- 
czyfy zapalenia opon mozgowo-rdzenio- 
wych u dzieci i objawow w diagnostyce 
tego schorzenia: "odruch drugostronny 
na koriczynach dolnych", "objaw karko- 
wy", "objaw policzkowy i spojenia tono- 
wego". Cenne byfy rowniez jego prace 


dotycz
ce szpitalnictwa dziecifi1cego, za- 
kazeri wewn
trzszpitalnych, biegunek 
dziecifi1cych, organizacji szpitali. 
W 1910 todzkie Towarzystwo Dobro- 
czynnosci mianowato go honorowym ku- 
ratorem szpitala Anny Marii w todzi. W 
tym roku w Lublinie powstat Szpital im. 
Vetterow wg planow dr. Brudziriskiego. Z 
inicjatywy dr. J.Brudziriskiego powotano 
w todzi do zycia kwartalnik "Przegl
d 
Pediatryczny", ktorego pierwszy numer 
ukazat sifi1 w Krakowie z dat
 1908/09. 
Do wybuchu I wojny swiatowej ukazato 
sifi1 7 rocznikow pisma, w 1921 roku pi- 
smo zmienito nazwfi1 na Pediatrifi1 Polsk
, 
ktora ukazuje sifi1 do dzis. W 1970 roku 
stworzono nowe pismo pediatryczne 0 
historycznej nazwie Przegl
d Pediatrycz- 
ny, ktory jest wydawany do dnia dzisiej- 
szego. 



 Wyr6
nie
i 
 o
znacz
ni 
a XXVII Og6lno- 

 polsklm ZJezdzre Pedlatrow w Bydgoszczy 


Godnosc Czlonka Honorowego PTP: 
. Prof. dr hab. Maria Kamiriska - Oddziat Gdariski 
. Prof. dr hab. Irena Szajner-Milart - Oddziat Lubelski 
. Prof. dr hab. Teresa Wyszyriska - Oddziat Warszawski 


Dyplom honorowy PTP: 
. Dr med. Wiestawa Bukowska - Oddziat Gdariski 
. Dr med. Hanna Chyliriska - Pawelec - Oddziat todzki 
. Dr med. Janusz Czarnecki - Oddziat Toruriski 
. Dr Alicja Dzianott - Oddziat Rzeszowski 
. Dr med. Andrzej Kosmalski - Oddziat Rzeszowski 
. Dr Wiestaw Lewanowicz - Oddziat CZfi1stochowski 
. Dr med. Andrzej Nagorny - Martynowski - Oddziat Bydgoski 
· Dr Zenon Owoc - Oddziat Zielonogorski 
. Dr med. Wanda Sokalska-Nowak - Oddziat Bydgoski 
. Dr Maria Strehl - Oddziat Zielonogorski 
. Dr Anna Wargulska - Oddziat Wtoctawski 
Dr Narcyz Woroniecki - Oddziat Warszawski 
Dr med. Zofia Zinkiewicz - Oddziat Lubelski 
Dr med. Halina Wojtanowska - Oddziat Bydgoski 


Medal Honorowy im. Jozefa Brudziflskiego: 
. Prof. dr hab. Anna Balcar-Borori - Oddziat Bydgoski 
. Prof. dr hab. Hanna Chrz
stek-Spruch - Oddziat Lubelski 
. Prof. dr hab. Maria Korzon - Oddziat Gdariski 
. Prof. dr hab. Zuzanna Morawska - Oddziat Dolnosl
ski 
. Prof. dr hab. Jerzy Stariczyk - Oddziat todzki 
. Doc. dr hab. Janina Stapiriska - Oddziat Krakowski 
. Prof. dr hab. Jadwiga Kopczynska-Sikorska 
. Prof. dr hab. Urszula Radwariska 
· Zofia Zakowska - redaktor naczelny Wyd. Lek. PZWL dla serii 
wydawniczej "Biblioteka Pediatry" 


8 PRIMUM NON NOCERE 6/2003
>>>