Wiadomości, R. 9 nr 11 (415), 1954

I Cena 2 s. 6d. 


I Dzis 6 siron I 


Rok IX nr 11 (415) 


LONDYN 


12 marca 1954 


TYGODNIK 


... 


RedakcJa f adminfstracJa: ri4, RIt\omBb1Il)' St., 
London l W.C.I, tel. LAN 6894. - Prt'Tumerata 
kwarta na 20s., w I::5tanach Zjednoczonych I 
Kanadzle 3 dolary, w Belgii 150 fro bdg., w
 
Francjl 980 fr., w Nlemczech 13 DM., VI 
Szwajcarii 14 fro szw., we Wloszech 1750 
lirow, w innych krajach r6wnowurtosc 8 do 
lar6w. - Zmlana adresu Is. - Czpkl nalezJ 
wystawiac na "Wiadomoscl". - Ogloszema: 
The Carlton Berry, Grand BUlldmgs, Trafal- 
gar Square, W.C.2, tel. WHI 6800. 


ST AN ISl.A W MACKIEWICZ 


"Chodzila czapla po czerwonej desce" 



 


Konferencja bell1l1ska . llez JUZ ta- 
klCh konferenCJl by to! - Tego chyba 
sam Molotow me spaml
ta. - San 
FrancIsco, konferencJa paryska, dru- 
ga konferencJa paryska, zgromad'7.e- 
me Narodow ZJednoczonych, kO:Jfe- 
renCJa mosklewska, znowu l'aryz, kon- 
ferencja londynska I t.d. 1 t.d. 
Prawdzlwle: "Chodzlla czapla po 
czerwonej desce . Czy mow\(: Jesz- 
cze?". 
o konferencjl belhnsklej czyta Sl
 
nadmiar fehetonow. To wla:;me Jest 
charakterystyczne, ze w kore!':pon- 
dencjach ktore wysylah dZlenmkarze 
z catego swmta, zgIomadzem w 
Bellmle, fehelon goro\\al nad rozwa- 
zamaml pohtycznyml. Wldae Jak 
wszyscy dose maJ
 argumel1tacjl, dose 
przypomll1ama MolotoWOWl: "A wczo- 
IaJ mowlt pan zgota co mnego". Wszy- 
scy zaczynaJ
 po 10 latach uklado\\ 
z Molotowem powoh rozumlee ze ob- 
racamem j
zyka me wstrzyma Sl
 10- 
komotywy p
dz
ceJ po szynach. 
Natommst uwag
 wSZYStklCh PlZY- 
kuwa I wszystklch fascynuJe to slIa- 
szydlo S\Hata, OW Berhn, ml8sto 
ogromne, zgruchotane, przepotuwlOae, 
nalez
ce jednoczesme do dwoch SW18- 
tow, podzlelone Jak gdyby mi
dzy 
dw Ie planety - mlasto znaJdul
ce Sl
 
w sytuacjl najbardzlCj potwornej a 
jedn,lk czotgal
ce swe ZYCIe nadal, jak 
czolga sw6J meszcz
sny kadlub pIes, 
ktoremu poclsk armatm oderwal tyl- 
ne nogl. 
Czy meszcz
,sI1\ve? - W oplsach 
dZlCnmkarsklCh konferencJl berhn- 
skleJ me braklo barwnych obraz6w 10- 
kal6w 110cnych, w ktOI ych klehszek 
szampana, perfumy koblet I tatwose 
wyrzucama pleni
dzy odzyskaly swoJ 
rozmach z naJlepszych, naJbogatszych, 
naJbardzlej burzuazyjnych czas6w. 
J akis nocny Paryz z czas6w Toulouse- 
Lautrec'a 1 jakles Monte Callo razem 
wZI
te 1 podmeslOne do me "mdomo 
ktoreJ pot
gI. Oto tancerkl lokah noc- 
nych maJ
 do wSZYStklCh cZ
Sel swego 
ubrama 1 blelizny poprzyszywane p
- 
telkl 1 oto goscle tych restauracJl 
otrz
'Inuj
 w
dkl z haczykaml 1 na te 
w
dkI 10Wl
 lozne CZ
SCI garderoby 
pomalu w ten spos6b rozblelanych 
tanczq.cych dZlewczyn. TIOCh
 to Cl
Z- 
kle i troch
 memlecklC Jako pomyst, 
ale rzetelme erotyczne Jako intencJa. 
Gorzej ze oOOk mw;;cl Sl
 Jeszcze 
'-\1
ksza kawmrma nocna z podej- 
l"Za.Iymi cfebaml, wlocz
cymi Sl
 po 
sah 
Ale to wszy"t 1.0 co dla \\ I Sl
 I szal pIC 
,\ tych lokalach nocnych tylko for- 
mal111e, powlerzchowme z\\l
zane Jest 
z dostatklCm, bogactwem, przesytem 
FrancJl z czasow exhabulzuazYJneJ 
III Repubhkl. To me Jest poszuklwa- 
me dreszczu, sztuczne wzbudzame w 
/Oble dreszczu, to "'11 PH,wtl.llWe cho- 
robhwe dreszcze. OplSY reporterow, 
kt6rzy pojech.th by sluchae dysput 
poml
dzy Dull{'sem a Mototowem, a 
umlel
 nam tylko dokladllle opowle- 
dZlee 0 berhnsklCh lokalach nocnych, 
prz
pommaJ
! ml dawno 
apomnmne 
wlzJe wojny rosYJsko-JaponskwJ. Tam 
Z,l pasmaml skt
blOnych poclskow ja- 
ponsklch, uClekaJllcych fal zolmer- 
SkiCh, potrzaskanych pOCl
gow sam- 
tarnych Imlenia cesal"ZoweJ Marll 
Tcodolowny, lstmalo pasmo dlugle, 
bezposredmo z plCrwszym 
wl
zane, 
gdzle w lokalach nocnych, ktore wtedy 
noslty nazw
 "kafe-szantan6w", of 1- 
cerowlC wydawah na dZ1\vkl tysl
ce 
wlasnych I kl adzlOnych plCm
dzy, po: 
lUewaz nle byh pe\\m, czy JulIo zyc 
b
d
. 
zyclC nocne Bellina to nie pl"ZCSyt 
spokoJnego zYCIa, to czarna mepew- 
nose przYSZIOSCl! . .. 
KIOlow
 konfelencJI berlll1skleJ by- 
la pam Bldault, jej fotografle, Jej me 
nazbyt oryginalne zreszt
 po" ledzon- 
ka, jej rozmowy po rosYJsku 0 Pusz- 
k1l11e, jej wYCleczka do Sans-Soucl 
wypetmaly szpalty gazet wraz z Wla- 
domOSClaml 0 menu obmdow I kolacJl. 
Na przYJ
ClU w sledzlble deleg.tcll 
}Janstw zachodl1lch Molotow dOWCIIJ- 
me powledzml: "Bud
 nek al11eI ykan- 
ski, orklestra anglelsl,a, kuchl1la fran- 
cuska i. . apetyt rosyjskl". Bldault, 
bromac kulll1arnej SZtUkl swego kra- 
ju, sr;rostowal go, tw leldz
c ze kuch- 
lua francuska jest tu tylko z nazwy, 
gdyz na bankieCle jedzeme bylo okrop- 
ne a szampan cleply, co stworzylo 
11a \\ et "dzl
czne powledzonko ze pro- 
bowano zakollczye Zlmn
 wOJn
 przy 
pomocy cleplego szampana. 
Jakls Albert Kmnberg, przemyslo- 
WICC szwedzkl, wtargn
t do gmachu 
a.nb,lsady sowlecklej, chcml rozmawme 
z Molotowem, a gdy mu odmowlOno, 
zacz
1 demolowae przedpokoJ 1 masak- 
luwae pohcjant6w przy pomocy klZe- 
sel. Wezwano pomoc z zewn
trz. Kll- 
kunastu pohcjantow me ummlo dae 
rady rozjuszonemu CZlowlekowi. 01- 
brzymmsty, cl
zkl fotel wynucll przez 
okno na srodek uhcy. .... 
Kinnbcrga osadzono w wl
zlemu, I 
jedzeme podaj
 mu plzez okienko w 
drzwmch, gdyz ryczal z w Seieklo- 

Cl, a wzrost i sll
 ma zupelme wy- 
J
tkow
. 
TYLE S\\ IADKO\\ IE 1\AOCZNI . 
Tyle dowiedzialem Sl
 z opisow w 
loznych gazetach. Schemat pohtycz- 
nego sensu konfelencjl popr6buj
 
zbudowac sam. 
KonfelencJa mmla SI
 zastanowie 
nad mozhwosCl
 zjednoczema Nle- 
111lec. Czyz lstotme wlerzono ze mozna 
to 
dzie OSI
gn
e za pomoc
 prze- 
konywaj 
ceJ m gumentacj I ? Czyz si
 
l1aplawd
 spodzlewano, ze Molotow po 
wysluchamu sWletme opracowanych 
zestawien, memorial6w, cyfr, danych, 
iasnych jak Bozy dZlen dowod6w, ude- 
rzy Sl
 W plersl, wytrze mokre od lez 
oczy kulaklem i zawola: "Tak jest, 
panowie, macie racj
, zl1lleniam do- 
tYchczasow
 hni
 Sowietow, wycofuj
 
Sl
 z NIem.iec, niech b
d
 wolne wy- 
wry I rz
d, na tych wyborach opar- 
ty"'! 
Cl, co "szlachetnie wierz
" w takie 

ozliwosci, s
 najwI
kszymi na swie- 
Cle cynlkaml. 
Dyplomacja zachodnia, je
1i na- 
prawd
 chc18la cos osi
gnq.e, powinna 
bYla plzygotowac si
 do zastosowania 
klasycznych metod dyplomacji od- 
wiecznej, t.j. 
1) groiby, 
2) t:n gu. 
Ale nby zastosowae jedn
 z tych 
m b ctod dyplomacja zachorlnia musiala- 
'i przede wszystkim ukonstytuowae 
SI
 w charakterze "strony", t.j. mo- 



 
I 
I 


WI
C j
zyklem bardzlej htcracklm, 
Um6Wle Sl
 ml
dzy sobq.. 
Tf'go me zroblOno, ponllmo hcznych 
spotkan przed 1 w czaSle konferencJl 
berilliskiej. 
\Vr
cz prZ€CIWnle, konfelencJa dala 
obraz calkowltego IOzblC18, calkowltej 
rozblCznoscl pohtykl mocarstw zachod- 
nich, a nawet calkO\utej rozmaitosci 
JeJ cel6w. 


POLITYliA SUWIECKA 
Pohtyka sowlecka Jest natommst 
zupelme konsekwentna I me moze bye 
nawet pos
dz"tna 0 rOZbleZnOSe, pome- 
waz klCrowana jest dyktatormlme 1 
autokratycznle. 
Pohtyka ta dazy do 
dalszego rozszerz,mm S\\ ych wply- 
\\OW w AZjl J pnerzucema lch na 
Afryk
; 
do utrzymama status quo w EUIO- 
pIC. 


W AZJI I W AFRY(JE 
Pewlen mOJ przYJaclel osoblsty (bo 
s
 nawet tacy na sWlecle) namawm 
mme bym naplsat "manue!" poht
'kl 
zagramczneJ, a plzestat Sl
 Iozczyty- 
wac w hteratU1ze rosYJsklej. 
Coz, kledy cza!'aml nawet hteratula 
rosyjska czasow zamlerzchtych daJe 
poJ
cle 0 planaeh pohtykl Sknabma 
pi zezwanego Mototowem. 
Dokladllle sto lat temu plsal poeta 
rosYJski Wlersz "Geografm ROSJl". 


Szcm' wn!(t1"l
nnich mOrlej i sZ("1/I' 
[wzellkzch riek 
Of Nlia ([0 Nzeu y, ot Elby do Kztaja, 
Ot JVoigz do Jell//at, ut Gllllqa du 
[Vltnaja, 


JVuf COlstU'O russkuje... 
DZls program zaborczy rosYJskl 
znaczme urosl. 
SOJusz z komumstmm chlnskllni 
Jest mewzruszony. Komumzm w Chl- 
nach oplera Sl
 na ROSJl, a RosJa w 
AZJl oplera Sl
 na Chmach. Powledz- 
my soble lla ucho, ze oble strony Wl- 
dz
 w tej spOlce dobry mteres, I spe- 
kulacJe na antagomzm tych dwoch 
komumzm6w me wydaJ
 Sl
 bye slu- 
szne. 
Rosja zsohdaryzowala si
 z koloro- 
wym raSlzmem. .l\Iozna OCZYWlSClC na- 
plsae doskonaly artykul 0 tym ze ruch 
M,LU-Mau me ma mc wspolnego z 
teon8lm Marxa-Engelsa-Lenma. Ze 
M,LU-Mau, to Iuch chlop6\\ osmdlych, 
a komumzm Jest oparty na przemysle 
fabrycznym 1 na czlowleku od ma- 
szyny. Ze komumzm to ateizm, a 
Mau-Mau to neo-rehgljnose, Wl
C 
swego rodzaJu rehgijnose. I t.d. 1 t.d. 
- me chc
 nawet wyhczae tych hcz- 
nych IOZl11C bo to mme nudzl. 
Coz z tych rozmc? - Jacys Ostmcy, 
Tunguzi I inne naroJy azjatyclue 
zawlCszaj
 przeciez od lat trzydzlestu 
portrety Marxa i Engelsa w sWOIch 
szalasach, chocmz teone tych pa'16w 
me maJ
 mc wspolnego z lch bytem. 
Osobne wagony dla bmlych I dla 
czalnych w Afryce, oto mebezpleczen- 
stwo. Wywoluj
 one raSlzm ludow ko- 
lorowych. Nle chodzi 0 to ze Sl
 kol- 
portuJe fotografle l\1arxa I Engelsa, 
chodZl 0 to ze Rosjame sprzymlerzajll 
SI
 w AZJl me tylko z nacJonahzmaml 
najbardzlej agresYW'l1le antyeuropeJ- 
skmII, ale I z rasizmem naJbaldzlej 
pryrrntywnym. 
Na dtug
 met
 sojusz taki jest bar- 
dzo mepokoj
cy. 
\V EUROPIE 
Juz od czasow wojny domowej w 
Hlszpann pouczam ludzl ze ROSJl by- 
najmmej me zalezy na tym aby za 
cZls6w zycm naszego pokolema byla 
komumstyczna Hlszpama, komum- 
styczne Wlochy, a zwtaszcza komum- 
styczna Francja 1 komunistyczne 
Nlemcy. 
Gtoszone przez Trocklego haslo re- 
WOIUCjl sW18toweJ zostalo przez 
Stalma uzupelmone baldzo zasadnicz
 
poprawk
, 0 ktorej komumscl rosyj- 
scy OCZywiscle me mowI
, all' kt6r
 
mstynkto\\'l11e wyczuwaj
. 
Komuniscl rosYJ scy, wolaj
c nadal: 
"Rewolucja wszechswiatowa", mysl
 
soble po cichu: "tak planowana rewo- 
lucja swmtowa, ktora by nam Rosja- 
nom me odebrala nad m
 klerownlc- 
twa". 
OczywiScle to ze bolszewicy rosyj- 
scy me d
z
 do tworzenia sob}e no- 
wych Titow w postacl dyktatorow ko- 
mumstycznych we Franc
l, czy gdzle 
indzlel w Europle, me Jest prawd
, 
kt6r
 by propaganda komumstyczna 
szerzyla wsrod komumstow tych kra- 
jow. . db . 
Komunisci bowiem rosyJscy aJ
 a 
to aby ruchy komums
yczne. w kr
- 
jach Europy zachodllleJ byly Jak n1.lJ- 
sllmejsze. To jest nar
dZle oddzla- 
lywama na pohtyk
 tych k.rajo
. 
Oto na prz
'klad powstaJe mebez- 
pleczenstwo armlJ europejskiej. Od 
czegoz komuniSel fmncuscy? Na pew- 
no nie po to oni lstniej
, aby przy- 
pommae te ust
py przemowienia Mo- 
lotowa z 31 paZdzlernlka 1939, w 
ktorym mowll ze napastmkiem, kt6- 
l.y rozp
tal wojn
, jest bynajmniej 
nie Hitler, lecz w
cz odwrotme, 
Flancja 1 Anglla. KomumSei francu- 
scy rozp
tuj
 burz
 mowi
c 0 niebez- 
pieczenstwie memlecklm groz
cym po- 
pl"Zez armi
 europejsk
 i w ten spos6b 
broni q pohtykl rosyjsklej z sw. Joan- 
na d' Arc na ustach. 
.W mtereSle rosyjskim lezy aby par- 
tIe komumstyczne na Zachodzle 
yly 
Jak najsllniejsz
, lecz a
y me 1;1Jmo- 
waly wladzy panstwoweJ w swoJe r
- 
ceo 


NIE
I(JY 
Z tych samych wzgl
d6w Rosjame 
me chc
 zjednoczonych NIemiec na- 
wet wtedy gdyby te Niemcy b¥:ly k?- 
munistyczne. Rosjanie w ogole me 
chc
 partir komumstycznych umeza- 
lezmonych od sieble. 
Ale pos18dame Niemiec Wschodnich 
j{'st dla mch komeczne, ze wzgl
- 
du na zabezpieczeme posiadania przez 
11lch Europy srodkowej, a przede 
wszystkim Polski. Gdyby Niemcy byly 
zjednoczone. i zWI
zane z systemem 
amerykanskim, komuniSci polscy od- 
zyskahby swobod
 ruchow j w Polsce 
powstalby polski tItOlzm Dla Rosji 
byloby to mebezpwczenstwo ktore by 
przekreshlo Zyskl uzyskane w drugiej 
wojnie swiatowej. 
A jednak zjcdnoczenie Niemiec by- 
loby do uzyskania gdyby mocarstwa 
zachodnie umialy 8i
 zdobyc na kon- 


sekwentn
 i sohdarn
 akcj
 w tym 
klerunku. 
Ale konfelencja belhnska pokazala 
nam Jak daleko Jest mocarstwom za- 
chodmm do jakiejkolwlek sohdal'l1oScl. 


POLlTYKA I POLITYKI, 
KToRYCH l\'1:E 
IA 
Pohtyka anglelska Jest celo\\ a, 
przemyslana, konsekwentna. Co Wl
- 
ceJ, caly narod anglelskl uplawla jed- 
nakow
 pobtyk
. Nle nalezy pl"Zesa- 
dzae r6zmc po
l
dow 11.1 pohtyk
 za- 
gramczn
 pomI
dzy konEerwatystami 
a partI
 pracy. S
 to co naJwyzej 
rozmce taktyczne, przewaznie po Cl- 
chu uzgadn:,me. 01 Churchilla, po- 
plzez pan6w z City, na Bevame skon- 
czywszy, wszyscy W Anglu mysl
 jed- 
nakowo. 
Nlestety, pohtyka anglelska jest 
zblezna z rosYJsk
 w spra'\le utrzy- 
mama obecnego rozpotowlema Nie- 
miec. 
W Ameryce nie ma jednej pohtyki, 
a Jest kllka pohtyk, ktOre wspolza- 
wodmcz
 mI
dzy sob
. Ostatm spor 
pon1l';dzy Pentagoncm a Prezydcn- 
tem Elsenhov.erem w sprawle Indo- 
chm Jest tego wyrainym dowodem. 
Wleszcle we FrancJl konsekwentn
 
pohtyk
 zaglamczn
 Upr,lWIa tylko 
partm komumstyczna. I:me ugrupo- 
wal11a francusklC s
 rozblte poml
dzy 
r6znyml mameraml frazeologn. Jest 
sporo Francuz6w, kt6rzy zdaJ
 SOblC 
splaw
 z lstotnego stanu rzeczy, ale 
me ma to zadnego wplywu na bleg 
pohtykl francusklej. 
W czasle konferencji berlinsklej 
zobaczyhsmy co jest "arta pohtyka 
fmncuska w dZledzll1ie wspolnego na- 
clsku panstw zachodmch na RosJ
. 
Francuzl 
korzystah z teJ konferencJl 
aby wyblagae u RosJan pomoc w na- 
wl
zamu IOkowan pokoJowych z ko- 
mumstycznyml Chmaml. Do Genewy 
ma zJechae 1 z
d cesarza Bao Dal 1 
Ho SZI Mmh. Jakze to PlzypOffill1a 
te. przedjaltanslue czasy, w ktorych 
mOWlOno: Prezydent Raczklewlcz, ale 
I KOInltet Lubelskl p. Bleruta. 
W srednlowleczu byl znany system 
suweren6w I wasah. ObowJ
zkiem su- 
welena bylo brome swego wasala. 
FrancJa chce mlee wasah w AZJl 
i w Afryce. NIC chce Sl
 ZgOdZle aby 
M,lroko czy TUl11s, Kambodza czy 
Viet Nam byly panstvoami suwerenny- 
ml, chce aby pozostaly JeJ wasalaml. 
\Vlasme w czaSle konferencJI ber- 
hilsklej urz
dzono spektakl z woze- 
mem po sWlecle U\\I
ZlOnego sultana 
marokansklego. Francuzl \\ swych 
stosunkach z .l\Iaroklem powoluJ
 Sl
 
na traktaty z r. 1908 J r. 1912. Ale 
w tych traktatach me ma slowa by 
mlCh om pra\\o wl
zie sultanow je,sh 
przYldzle 'm na to ochota. Awantury 
z Sldi Mohammed oen Ju!'sutem nie 
opleraj
 Sl
 takze na prawie ml
dzy- 
narodowym, am na francuskle, plO- 
cedurze karnej, am - jak przypusz- 
czam - na marokanskiej, am na tra- 
dycjach praw czlowieka, kt6rych 
FrancJa jest ojczyzn
. Jest to lstotme 
bezprawle I gwalt, przypommaj
ce 
porwal11e czterech senatorow pl"Zez 
Repnll1a w Polsce. 


REZrLTATY 
KONFt
RENC"I BERLISrSKIEJ 
Wykazala ona rozblcle 1 brak ko- 
oldynacjl pohtyki mocarstw zachod- 
mch wobec SOWletow. 
W naJlepszym razle spowoduJe po- 
dZlal Europy na trzy strefy, zammst 
dw 6ch dotychczasowych: 
na stref
 sowieckll, 
na stref
 panstw 0 pohtyce eklek- 
tycznej: Francja, Wlochy, zalezny od 
mch Benelux, 
na stref
 wplywow amerykansklCh: 
i\denauer, Franco. 
Zwracam uwag
, ze prz
puszczpme 
powyzsze zaopatrzylem zastrzezemem: 
w naJlepszym raZle. 
Natommst 'ne mog
 Sl
 zgodzie z 
tyml, ktOl"ZY po konferencjl berhn- 
sklej uwazaj
 ze "moglo bye gorzej". 
TaklC okreslemc jest bardzo rozcl
g- 
hwe 1 dla ocen wydarzen pohtycznych 
malo odpowledme. Faktem bowlem 
jest ze RosJa na konferencjl berhn- 
sklej utrzymala w pelm status quo w 
Europlc, co jest dla mej korzystne, 
a w AZJl zgodnie ze swymi zamlerze- 
nianu przygotowuje Il1dochlnsk
 Jalt
. 
Stani'ilaw )lackie"lcz. 


ADAM PRAGIER 


o STANISt.AWIE STEM POW SKIM 


Dobrze si
 stalo ze wydano dlukicm 
paml
tmkl Stempowskiego*). Choe 
medokonczone, urWdne w polowle dtu- 
gIego zywota, s
 dZlelem mteresuJ
- 
cym. 
Kim byl Stamslaw Stempowski? 
tytame uzasadmone, bo malo kto Wle. 
I trudno OdPOWledzIee na me w kdku 
slowach. Nle byl am dzmlaczem po- 
htycznym, am uczonym, am plsarzem 
(pamlf
tmki s
 Jedynym jego dZlClem 
plsarsklm wl
kszego rozmmru) i me 
pozostawd po soble zadnej pusClzny, 
ktora by mmta utrwahe jego Iml
. 
A przeclC byl cztowleklem wybltnym, 
rzec mozna, wyj
tkowym. NaJdomo- 
slejszym dZlelem Jego zywota byl wla- 
sme - on sam. Jezeh reyowskl "zy- 
wot czlowleka poczcIwego" mml wska- 
zywae na Ideat przecl
tnoscl, to wla- 
sme iywot Stempowsklego byt Idealem 
meprzecl
tnoscl. 
Aby poJlle jego znaczenie - a bylo 
uno domoste w dw6ch okresach zycm 
polski ego - trzeba soble uSWmdOmle 
co Sl
 dZ18lo w Polsce (sclslej w za- 
borze rosyjskim) przed laty szesedzle- 
SI
ClU. KraJ stawat Sl
 zamozny, 
uprzemyslaw18J
c Sl
 szybko pod 
wply\\ em stosunkow gospodarczych z 
cesarstwem. AdmlmstIacJa rosYJska 
byla ohea spoleczenstwu polski emu, 
ale nim rz
dzlla. Wles byla blerna, w 
osrodkach przemyslo\\ych 1 wlelklch 
mlastach tidy Sl
 slabe Ogl1lkl ruchu 
mepodlegtosclOwego, gtowme pod prze- 
wodem P.P.S. Pod wplywem Llgl 
N,lrodoweJ w szczynal Sl
 ruch na- 
rodowy wsrod mtehgenC]1 i CZ
;;CI 
zlemmnstwa. Przemin
lo JUZ zw
tplC- 
me popowstamowe, ale tnvat jeszcze 
pozytywizm 1 resztki "pracy orgamcz- 
neJ". Llteratura zast
powala w pe\\- 
nej mierze llIelstmeJ
cy ruch pohtycz- 
ny. Pubhcystyka pr6bowala formulo- 
wac tworz
ce Sl
 nowe ideologle. NIl.' 
bylo szkOl polskIch I me bylo umwer- 
sytetu polsklego. Nauka byla bezdom- 
na, uczeni meraz sami bywali samo- 
ukaml, a lch warsztaJty pracy mlal
 
cechy chalupmcze. 
Na takm1 tie rol
 doniosl
, trudn
 
dZlS do poj
cJa, odgrywali ludzle, kto- 
lZy z wlasnej wob podejmowali za- 
dame orgamzowallla wysIlku zblOro- 
wego w waznych dZledzmach zycm na- 
rodowego. 0 mch napisal kiedys Lud- nana I Dlapera. Dose obszcrhe opisy 
wlk KrzY" lckl studmm socJologIczne tej szkoty s
 same przez si
 dokumen- 
p.n. "zywe wl
zadta ZYC18 zblOrowe- tem epokl. Podobne znajdZlemy z p6z- 
go". Sam KrzYWICki byl taklm wi
- mejszych meco czasow u Stefana Ze- 
zadlem, sam byl takzc w owym czaSle romsklego. W tym Kamlencu Podol- 
uczonym bez warsztatu, sam byl me- skim "wleloj
ycznosc" Stem pow skiego 
mal samouklem (doktorat uzyskal w obj
a takze j
zyk rosyjskl, zwlaszcza 
Nlemczech doplero po napisamu kIlku ze zakazane kSlllZkl czytY'...al w tym 
s\\olch wl
kszych dZlel). Jednym z wlasme j
yku. 
zywych WI
zadel - Jakze l11ehcznych Lata ul1lwersyteckle Sp
dZII w Dor- 
- byl takze Stempo\\ SkI. pacle. Uniwersytet dorpackl byl czyms 
Rol
 t
 odegral wtascnvlC bcz )10- mezwyklym, jedyny bowlCm w calym 
wzit:tegu 2 gory 
amml u. Po prostu cesarstwle rnial pelnll auton01m
 1 
przez rozw6J logiczny wlasnej swojej spokoJme przyjmowal studento", wy- 
osOboWOSCI. Sfera, z ktOlCj wyszedt, rzuconych z mnych umw"rsytetow :za 
jego warunki domowe, wcale na to me .rneprawomyslnosc. przy bardzo kon- 
wskazywaly. UrodZ11 si
 w domu Zle- serwatY'\nym skladzle plOfesorow, 
miansklm na Podolu. Jego rodzlce i zgromadZllo Sl
 przeto w Dorpacle, 
s
sledzi prowadzdi zywot "Zlemlan pod jego wlasme oplCkll, najbardzlej 
kresowych", czasem dobrych gospo- roinobarwne srodowlsko mlodej inte- 
darzy, a czasem zlych, czasem doma- hgencjl rewolucyjnej z calej ROSjl. 
torow I sobkow, a czasem balagut6w Bylo takze wlelu Polakow, ale od mch 
I a\\ anturmkow. Stempowskl plsze ze wlasme Stempowskl strond. Bo byh 
od dZleclnstwa rozwljal Sl
 "w kon- to, tak samo jak on, SynoWle zlemmn- 
tIa!;Cle z otoczemem". Rozgl
dal si
 scy z kreso\\, pamczyki, karcmrze i 
bystro naokolo sleble I przelamawszy charciarze, pojedynkowlcze, przyszli 
konwencje, dostrzegt ze zYJe na zieml dZledzlce. A on zdecydowal juz wtedy 
ukrmnsklej, w domu polskim, ze ta- ze dzledzlcem me 
le 1 ze b
dzlC 
klCh domow, rozsypanych jak wysepki czynll na sWlecle cos uiytecznego dla 
w morzu chlopst\\a ukralnsklego, Jest mnych ludzi. NIC bardzo wledzmt jak 
mewlele. Plsze ze mlmo woli stal Sl
 Sl
 do tego zabrae i co rOble. Pne- 
"wleloJ
zyczny": w domu slyszal Wl
- ni6s1 si
 na razie do srodowiska re- 
cej j
zyka ukrmnskiego mz polsklCgo, wolucJomst6w, zgrupowanego kolo 
bo sluzby bylo wl
ceJ l1lZ panstwa. wlasnl.'j kuchni studencklej, gdzie "w 
Z guwelnantk
 mowll po francusku, brudzle i szcz
ku naczyn, uslugujq.c 
ale los nadarzyl mu mespodzJame sama soble, huczala mloda ml
dzyna- 
osobhwego guwernela, ktory wywarl rodowka, bez rozmcy ras, stanow i 
wplyw na call' Jego zycie. BYI to 1'0- narodowosCI z przewag
 OCZYWlSelC 
botnik francuskl Cambarot, uczestnik RosJun". Polacy "patrlOtmcy-pojedyn- 
komuny parysklej, ktory po upadku kowlcze" nie bardzo Sl
 przejmowah 
komuny dotaIl az do Odessy, a stam- tym jego odsum
clem Sl
 od mch, 
tlld przyszedl do huty szklanej w ma- zwlaszcza Ze rozml Sl
 od mch takze 
j
tku rodzlclClskim Stempowskiego. zewn
trzllle. Oni noslh si
 wytwornie, 
Od nie.go slyszal chloplec cudo\\ne on "dla kontrastu" chodzllmemal ob- 
wlescl 0 rewolucyjnym ludzle Paryza, darty. Zawarl z kIlkom,L Rosjanaml, 
"przyjaclotml Moskalaml", przyjaZlI 
serdeczn
, z niekt6ryml dozgonn
. Ale 
dlUgO posr6d mch me wytrzymal. Za- 
10ZYI oddzieln
 "kuchm
" polsk
, tak- 
ze rewolucyjn
, ale bez "brudu i 
szc
ku naczyn", I wraz z nim znaleih 
si
 tam Polacy me pojedynkowlcze. 
Kllku z mch spotka Sl
 z llIm p6znieJ 
w pracy w Polsce. Wymieme tu trzeba 
Bronislawa Kulakowsklego, znakomJ- 
tego obronc
 politycznego z r. 1905, 
Bronislawa Natansona, wydawc
 1 
wspOlzaloiyciela "Porad.rnka dla sa- 
moukow", Gabriela Korbuta, poloni- 
st
. 
W tym wlasnie okresie dokonal si
 
w Stempowsklm przelom. Odnalazl w 
sobie drog
 do Polski. W latach chlo- 
pl
cych Polska rysowala mu Sl
 ja- 
ko dwory szlacheckie rozsypane na 
oheej chlopsklej zieml, j tak
 Polsk
 
OdI"Zucil. Idealy swoje tworzyl 
na tie przeczytanych ksi
Zek angiel- 
skich, francuskich i niemieckich prze- 
kladanych na rosyjski. 0 rewolucji 
dowiedzml Sl
 od Francuza. Teraz za- 
cz1l1 czytae po raz plerwszy nadcho- 
dz
ce z zagramcy zeszyty "Przedswi- 
tu" i , i Walkl Klas", mowi
ce 0 Polsce 
przysz ej. W jednym z nich przeczy- 
tal ze Polska szlachecka przemm
a 
i ze nie ma czego zalowae, oraz ie 
trzeba budowae Polsklf nowll, opa
 
na szeroklej podstawle calego ludu 
polsklego. To mu przemowdo do prze- 
konama i zdecydowal Ze warto bye 
Polaklem. Byl "wieloj
zyczny", te- 
raz postanowll ze j
zyk polski ma 
bye w jego zyciu czym,s wl
cej mz 
wszystkie inne j
yki - j kupd gra- 
matyk
 Maleckiego. Ten "Przedswlt" 
I ta grarnatyka sprawlly zc uznal Sl
 
za socjalist
 polskiego. Pojechal z 
Dorpatu do Warszawy i pIZez Krzy- 
wickiego nawl
zal stosunki z konspi- 
racj
 polityczn
. I tal( dlugo konspi- 
Iowal, az go zamkn
h. 
Po zwolmemu zosial "odd,my pod 
nadzoI pohcyjny" na trzy lata. WI
- 
zlCnie rozszerzylo jego wldnokr
g. Nle 
byla to dla mego "akadpmm rewolu- 
Cll", plzeszedt j
 juz w DorpacIe. Ale 
nie byl to takze "mmtwy dum" w 
calym patosu' okluclenstwa. Bylu to 
l'aczej bludnc i dokuczllwc ZblOlOWI- 
sko ludzl meszc
shwych J zbuntowa- 
nych, zlych I dobl'ych, a znalazl takze. 
sr6d stJazl1Ikow, a llawpt zandannow, 
ludzl me baulzo ll1nych od tych, co 
byli w celach. Jego wspommenm z 
wi
zienia tchn
 humanizmem !';zer- 
szym, gdyz baldziej dOJrzalym, DJZ 


*) Stanislaw Stempowskl. Panll
t- 
mkl (1870-1914). Wst
p )Iarll D1J.b- 
rowsklej. Wroclaw, Zaklad Imlenia 
Ossolmsklch Wydawnlctwo Po}skleJ 
Akademll Nauk, 1953; str. XXII 1428 
i 2nl. I tab!. 11. 


J6ZEF 


l.OBODOWSKI 


Kasyda 


o niej 


Bialy sztanllar w Korllobie, 
c:arny s:tandar 'W Bagdadzie. 


Jellnakowe sq. sloU'a zaloby. 


Umip;rajq.cemu cze[Joz potrzeba lJrocz wied:..y, 
ze nikt nie zetnie drze'W, !ctore zasadzil; 
ze nikt 'W nocy nie naruszy miedzy 
pola, ktore na'Wodnil. 
Ze nikt me podlozy pochodni 
poll llorn, 'W kto1'ym u1'odzil sif on 
i synowie i synowie syn6w. 
I ze kaidy z najmniejszych jeyo czyn6w 
bfdzie zial"ftem, 
co sif niegdys zazieleni. 


A jellnak... 
A jellnak trzeba mu czegos 'Wifcej... 


Aby ]}mnifc jego u'zifla 'W czule 'I.fce 
ta, ]Jrzy ktol'ej byl jako pozm.. 
Aby p1'Zy It'ezglo'Wiu jego loza, 
10 wiecznej nocy, co sig nigely nie lo,:jasni, 
wyrosl, podlany jej lzami 
./Usmin, 
kt6rego nie zasadzil, 
lJolllany lzami 
'IV nieukojonej zalobie. 


Czm ny jest sztanllar 10 Baglllulzie. 
Binly jest Rztandm. 10 Kordobie. 


J6zef Lobodowskl. 


medalekle " nastroju od tego co poi- 
me przeczyta w "Les Mlserablcs" 
Vlctora Hugo, 0 zdradzlC wersalczy- 
kow, 0 okruclenstwlC Prusakow i 0 
przemocy tronow nad ludem walcz
- 
cym 0 wolnose. Poimej w szkole, w 
Kamlencu Podol skim, b
dzle czlon- 
klem rewolucyjnego kolka, kt6re 
'
alczylo ze Zlyml mocami swmta po- 
przez czytanie Darwma, Buckle'a, Re- 


,. 


cesj
 dzi
ki temu, ze pl"Zyjaciel dor- 
packi Stem pow skiego Korbut byl sy- 
nem rzeczywlstego tajnego radcy w 
Petersburgu. Wspopracowl11cy byh 
Cl salm co przedtem w "Prawdzle", 
ale to plsmO bylo glowme dzwlem 
Stempowskle
o, Posnera i Krzyw!c- 
klego. Odegralo one memal
 rol
 w 
ksztaJtowumu si
 pokolema, ktore 
plzygiJtowY'valo, a potem bralo udzml 
w rewolucJi r. 1905 i w odrodzel1lu 
ZYCIa pohtycznego w tym okreSle. Po- 
sner, ktory zakonczyl zycie w me- 
podleglej Polsce jako \\ Ic'}marszalek 
senatu, byl podowczas mlodym praw- 
mklem. Nlez\\ykle utalentowany i 0 
wledzy obejmuJ
cej IZerOkl zakres 
nauk humamstycznych, byl me tylko 
cennym doradc
 1 townnyszem pra- 
cy, ale I naJbhiszym przyjaCJelem 
StemPOWSklCgo. W norm:tlnych wa- 
runkach bylby zaj
1 wybltne mlejsce 
w nauce I pnzostawll po soble warto- 
sClOwy dOlObl.'k. W owczesneJ Polsce 
wypadlo mu oddde :mOJe umlCJ
tnoSCl 
calkow IClC ksztaltowal1lu Ideologll 
nadchodzllcego pol,olema. Jpdyny sr6d 
I edakcJ I "Ogmwa" socJahsta "par- 
tYJny", byt jeJ l
czmklem z P.P.S. 
Osobne wspommeme nalezy Sl
 Leo- 
nOWI Nwmysklemu, wydawcy "Ognl- 
wa". Ten wlaSelclel ga rbarn I z POWl- 
sla posWl
cat znaczn
 cz
se sWOlch 
dochod6w na "OgnIWO", zbudowal dom 
dla plsma I zapc\\l1\1 mu tnvale lst- 
meme. Tak trwa!e, Jak to by to moz- 
hwe w 6wczesnych warunkach. Po za- 
lamaniu Sl
 rewoluCJI r. 190;) plsmo 
zostalo zawleszone a potem zamkl1l
te. 
StempowskI zakonczyl sw6j pierws,-y 
okres zycla I pracy w stohcy. 
Powrocll na Podole i zaj
l Sl
 go- 
spodarstwem W ojco,-, skim maJ
tku 
W1l11kowice. Tutaj takZe musml za- 
czynae od mczego. Gospodarowal tak 
11 lat 1 maJ
tek doprowadZlI do ladu. 
Myslal Ze powr6cII "l1a zawsze". Wl
C 
zabral Sl
 do urzeczYWlstnmma swo- 
Jego mlodzienczego pogl
du 0 roli 
szluchty polskleJ na Ukramie. S
dzit 
ze warstwa ta moZe bye albo pasozyt- 
mczu I ohea chlopstwu, a w6wczas 
- 
dZIe kiedys zmleCIona, albo b
dzie 
spelniala sWOJ
 rol
 orgamzowuma 
gospodarstwa i kultury na rzecz cWo- 
PO\\" ukrainskich i stanie 5i
 przez to 
dl,l kraju potrzebna. Jako Polak 
a 
Ukr81l1le" probowal zje&ae dla 
taklego pojmowania slosunkow W'7.Al- 
Jemnych, miejscowych chlOp6w. Chlo- 
pi zrazu me wlerzyh. Kwdy pI"Zeko- 
nah si
 Ze bez liczel1la na wzaJemnose 
pr6buje 1m pomagae, orzekli zc pan 
Jest durny bo korzyscl swojej nie piI- 
nUJe, ale Jest dobry i mOlna soble z 
mm rndzlC. Dah Sl
 sklome do utwo- 
IZema spO!dzlell1l a potem wyblerali 
go na 
dZ1ego pokoJu. Ale pogl
d 
Stempowsklego na rol
 P"lakow na 
Ukrmnie me sprawdzll Sl
, i w r 1917 
Wmlkowlce dUllWgO I doblego. pans 
splon
ly w po:iodze rewolucjl wraz z 
blbhotek
 encyklopedystow i calym 
dobytklCm, tak samo Jak dwory paso- 
zytow. 
Stempowskl Zllalazl Sl
 ponowme w 
\VarszaWle. 'l'ym razem w calklCm 
fulszywej dla mego roh zbleglego 
przed II;mewem ludu pana kreso\\ego, 
obok hdku tYSl
CY mnych "bylych oby- 
watch zlemskich.' z ruLlezy dawnej 
Rze
zypospohtej. Tego okwsu me 
obeJmuJc p
m1i
tnik, u jest to okres 
m,,: mmej wazny mz czasy "Ogmwa". 
Juz w tamtych czasach z amatorstwa 
zaJmowal Sl
 Czytebl
 Naukowll, 
stworzon
 przez Bromsta'Hl Natan- 
sona, ktora dala poczq.tek p6imejszej 
TIlbliotece PubhczneJ w WarszawlC. 
Teraz zostal blbhotekarzem w mlm- 
st.e.rst
 Ie reform rolnych, put
czonym 
pozmeJ z mJmsterstwem lolmctwa. 
Wszystko, jak wlemy, w ZYClU rob" 
porz
dnie I z mczcgo, I wszystko poi- 
mej wrog niszczyl. Tak Sl
 tez stalo 
I z t
 blbhotek
, ktora w mepodleglcj 
Polsce byta naJlepszym zblOrem spe- 
cj,tlnym, a pozl1leJ splon
la w powsta- 
mu warszawskJm. All' glownym polem 
Jego pracy stal Sl
 Instytut Gospodar- 
s!wa Spolecznego, zalo:iony przez 
KrzywlCkwgo. Instytut ten byl war- 
sztatem szeroko I orygll1alnie zakro- 
jonej pracy socjolog:cznej, opartej juz 
nie na badanmch ilOdlowych, lecz 
wprost na tworzel1lu nowych :hodel 
do badan. Powszechme zna
e s
 "Pa- 
ml
tmkl bezlobotnych", naglOdzo- 
ne przez ,,\ViadomoScI LiteracklC" 
"Pami
tniki chlopow" 1 zapowlCdzl8- 
ne, a znlszczone w czaslP wojny, "Pa- 
mi
tmkl emlgrantow zarobkowych". 
To wlelotomowe wydawl1lctwo pow- 
stalo na podstawie z gorq. tysl
ca r
- 
kOPlSOW paml
tmkarsklch, spisywa- 
nych W srodowlskach, ktore same 0 
soble dot
d nie m6wlly. Prac
 zble- 
rama, wyboru do druku, redakcii, a 
nawet korekty zajmowal Sl
 Stem- 
powski z wlClk
 gOrll\\OSCl
. Byl wte- 
dy juz stary I chory, praca byl,. nad- 
mIern,l, ale w peJm j
 wykonywal. 
Nade wszystko jednak byl, jak kie- 
dys, "zywym wl
zadlem zycm spolecz- 
nego". Warunkl byly odmienne, doj- 
rzewalo JUz pokoleme zrodzone w Pol- 
sce niepodleKlej, zapowl8daly Sl
 nowe 
kl
ski, wysdek Stempowsklego, Jcgo 
wplyw na otoczeme 1 urok osobisty 
tnval. 
Urok ten polegal zapewne na tym 
ze Stempowski byl przykladem iycia 
doskonale harmomjm.go, 0 progrumie 
zmierzaj
cym ku celowi uznanemu za 
dobry i zbleinemu z dobrem bhzmch. 
Zyl w zgodzie z tym programem, bez 
.sUroWOSeI i bez patosu, tak iRk mni 
zyj
 zgodme. ze sWoj
 korzyscm. Swo- 
j
 postaw
 ZYCIOW
 stworzyl "sam z 
slebie, 1 wiadumo bylo od razu, Ze 
dZlCje si
 to zupelnie naturalnie, bez 
narzucama sob!e cze
okolwlek. Po 
pl'ostu tak musmlo byc. Ta natural- 
nose wlasnie sprawiala ze llie styhzo- 
wat si
 i ze zostal jakim byl. Jego 
przesliczna glowa i WytWOI nn syl- 
wetka nie ukrywaly jego panskoSci, 
kt6ra bylu zarazem czlowieczenstwem. 
Dlatego wlasnie Jego "post
powosc" 
me plzypommala narzutliweg-o rady- 
kalizmu, lecz budzila wspommenie hu- 
mamstow I ludzi wieku oswiecenia. 
Mlmo wszystklch sWOlch sprzeciwow, 
Jlozostal jednym z typow szlachecklch, 
jakle 0plsywal llieraz zeromskl. po- 
dobnym do int{'lektualistow probuj
- 
cych odnowle Rzpczpo!;J1oht
 w okresie 
sejmu cztcro!t.tnlCgo/ jednym z niroo- 
bltk6w-arian6w z wleku zJotego. Jed- 
nym z lUljpl
niejszych dar6w 1 jnkie 
lala gin:}ca szlacht.a klesowa oarorlzo- 
sil,' "Ogni- nej Rzec-.lYllOspohtej. 
na nie kon- Adam PrdKler. 


plCrwsze pory" y chlopi
ce. "Nadz6r 
pohcyjny" polegal na tym ze me wol- 
no InU Sl
 bylo wyd,tlae z obr
bu gml- 
ny i ze musml od czasu do czasu mel- 
dowae Sl
 w pohCjl. M
z zaufania 
wtadzy, mlejscowy "sotSkIJ" donosll 
co peWlen czas, na p'ISmle, 0 kaidym 
jego kroku, a szczegolnie 0 stame Jego 
umyslu. Poniewaz raporty biednego 
pOlanalfabety byly mewystarczajllce, 


8TA:XISLAW STE)IPOWSIil 


przeto un
dmk pohcjl z POWJ.ltu u- 
prosll Stempowskiego, by sam je pisal 
I oplsy\\al w mch takze stan swoJego 
umystu. Stempowskl ZgOdZlt Sl
 1 jak 
wszystko w ZYCIU, sumlelmie to wy- 
konywal. Za mleJsce pobytu obral so- 
bie folwark ojcowski Szebutyi1ce, cal- 
kowicle zamedbany. Zetkn
t Sl
 po 
raz plerwszy z Zleml
, jako gospodarz, 
I w Cillgu trzech lat 
ospodarstwo od- 
budowal. Ten epizod Jego zYCIa odtwo- 
rzyl pozmej Zeromskl w "POPIO- 
Inch". 
Gdy gospodarstwo bylo odbudowan" 
I trzy lata "nadzoru pohcyjnego" 
uJltyn
ly, Stempowskl folwark OJcu 
zwrocll I nlezwtoczme "wyprysn
I" na 
Zach6d. 0 socjahzmlC wledzlal dot
d 
tyle lie wyczytat z polskIej blbuly 1 
lie mogl dOWledzlee Sl
 od rozczochra- 
nych Rosjan. Chclal wledzlCe teraz 
j
lk wygl
da socjahzm na ZachodzlC, 
a szczegolme jacy s
 CZOIOWI socjah- 
BCI. Chclal Sl
 przekonae czy wygl
- 
daJ
 na ludzl taklch, co we wlasnym 
zyClU urzeczYWlstniaj
 gloszone Idea- 
Iy. W BerlmlC zetkn
1 Sl
 z Beblem, 
z Llebknechtami ojcem I synem oraz z 
Ledebourem. Ledebour zwlaszcza, 
peten temperamentu I ludzklej zyczh- 
WOSeI, przychylny Polakom, przypadl 
mu do serca. BY'Hll takze na zgroma- 
dzel1lach, urazlla go "praktycznose" 
spraw pOI uszanych pl"Zez popularnych 
m6wcow I spokoJne lCh rozwazanlC 
przy kufclkach Irzez robotmkow. Nw 
byte w tym patosu I polotu kuchm 
dorpackiej I tchmenm Ideal6w. W Pa- 
ryzu poznal Guesde'a, uj
lo go ze gdy 
przyszedl do mego, Madame Guesde 
myta wlasme schody. A Guesde. byl 
podowczas jedn
 z czolowych POStacl 
socjahzmu francusklego i znakomlto- 
Scl
 Izby Deputowanych. Jauresa sly- 
szal w parlamencle, zrobll na mm 
ogromne wrazeme. UtwIerdzl1 SI
 WI
C 
W swoJej WlCrze. Ta wyprawa na Za- 
chod po spra\\ dzeme ideal6w Jest ude- 
rzaj
cym powt6rzemem zdarzenia ro- 
dzinnego sprzed stu z gorll laty. Je- 
den z pradzmdow StempowSklegO w 
przeddzlen wielklej rewolucjl pOJechal 
do P"lryza, by poznae OSOblSCl{' ency- 
klopedystow 1 przekonae Sl
 czego ma 
Sl
 spodzlewae od gloszonego przez 
nich przewrotu. Wroclt takze utwier- 
dzony w wiene, pIzywi6z1 zblor ich 
dZlCl, ktory przetrwal w blbhotece 1'0- 
dzm
ej przez kiIka pokolen. 
W r. 1897 Stempowskl jest w Wnr- 
szawie. Rozpoczyna wtedy jeden z 
naJ bardZlej plodnych okresow swojej 
pr
cy pubhcznej - publicystyk
. 
Choe czul si
 socjahst
, 00 partIi m- 

dy me nalezal 1 me mml iadnych 
formalnych w tym wz
l
dzie sk
po- 
wan. Probowal zalozyc pismo post
- 
powe, t.j. takie, kt6re by wywieralo 
wplyw na mlodziez lewlCowo-radykal- 
nq. PIerwsze zeblanie poswi
cone tej 
sprawie odbylo si
 w mleszkamu ze- 
romskiego. Byh na nim pr6cz Stem- 
powsklego I Zcromsklego, Wac!aw 
Sleroszewski, Edward Abramowski i 
dr Rafal RadzlwIUOWICZ. Dlugo trwa- 
ly wysllki w celu stworzema nowego 
pisma, a gdy wohec przeszk6d, sta- 
wianych przez urz
dy rosyjskie oka- 
zalo si
 to niemozhwe, zakupiono od 
Aleksandra SWI
tochowsklego za 
20.000 rb. poduradl
 juz wowczas 
bardzo "Prawd
'. (l\'hala ona wtedy 
GOO prenumeratorow). Z uwagi na 
"ladze rosYJskie, swi
tochowski mu- 
sial pozostae fOlmalnlC red,lktorem, 
rzeczywlstym redaktorcm stal SI
 
Stempowskl. PI6cz nlCgo weszh do re- 
dakcji Zeromskl 1 Slel"OsZt wskl. Wpro- 
wadzono nowych wspolpracowmkow 0 
klerunku socJahstycznym, poiniej sze- 
101w w kraju zuanych: Krzywickiego, 
St.1l1lsh,Wd Pus.Ier,l, KdzimleI"Za Kel- 
lesa-Klauza, Stanislawa Grabskiego, 
St,lmstawa Mendelsona, JUlJaIM 
M.uchlpwskiego, Leona \Vasilewskle- 

o, WI,ldvslawa Spasowsklego, Gusta- 
wa Damtowsklego, AUI elego Drog-0-- 
!';ze\\skil.'go. LlCzLa IllenUmel'dtorow 
ul'osta do 2.000, i }lIsmo zacz
to Sl
 
oplacac. Alc stosullkl ze sWI
tochow- 
sklln psuly Sl
 COlaz bardzlCj, a wre- 
SZCle zostaly :,erwanf'. Tlzcba b}lo 
szukae nowego )JISI'!M Dwa lata l,u- 
lzystanm z "PI,I\\UY" kosztowaty 
20.000 rb. 
Now£' pismu nazyw,llo 
wo". Udalo sj
 otrzymae
>>>
2 


ZYGMUNT ZA W ADOWSKI 


WIADOMO
CI 


JANINA W
GRZYNSKA-KOSCIAl.KOWSKA 


Syn 


Sadyka-paszy 


1\Iarll Czapsklej, auton',e 
nlepor6wnanej baUady 
o Ludwlce 8n1adecklej 


Liban, nie
dys krolestwo Fenicji, a 
potem kolejno w Cl
gu tys;
clecl pro- 
wmcja egIpska, asyryjska, chaldej- 
aka, perska, 1 zymska, blzalltyTIska, 
turkmcnska i zn6w eg:Jpska, wreszcie 
w okresie wOJen krzywwych. cz
sc 
chrze.scljansklch kSI
stw Tnpoli, Blb- 



 


" 


... 


.. 


/ 


'\IUZAFAU-¥ ASZA 


losu 1 hrabstwa Bejrutu, w r. 1516 
zostal wClelony do TurcJl przpz sulta- 
na Sehma I. Dostawszy Sl
 pod wla- 
dz
 tureck
, ten na wp61 l1lezaleiny 
emu'at m181 dl11 swojeJ chwaly i upad- 
ku. Zawsze jednak ze wzgl
du na swo- 
je warunkl geograflczr.e, wr,sokle I 
medost
pne gory oraz obfitosC wody, 
a takie z powodu bogatej mozaikl na- 
rodowosci, zamleszkuj
cych goo w wy- 
mku ci
glych procesow mlgracYJnych, 
utrzymat charaktf.:r kraJu-azylu, kIa- 
ju-przytulku dla wszelklch uchodzc6w 
pohtycznych :1 inn
Tch. Zwolna wykry- 
stahzowaly Sl
 tu z tubylcow, uchodz- 
cow i goSCl trzy kierowmcze ugrupo- 
wan18 narodowo-wyznanlOwe: druzo- 
wle, maronlCl 1 muzulmanlC. 
W toku wOJen toczonych przez 'fur- 
cJ
, czy ZIman dynastycznych, gdy 
slabla na kresach ogromnego cesar- 
stwa wladza Stambulu, zrywaly sit: 
g6rskle szczepy, by SJ
 wyzwohc spud 
Turkow lub by narzucic wewnlltrz 
kraJu lnOWIercom swoJa wlad
. Wlel- 
kle mocarstwa, a w szczegolnoSci AI1- 
gha, Francja 1 RosJa, podmecaty te 
ruchy 1 z blegiem czasu przywyklY 
mleszac Sl
 do wewn
trznych spraw 
Llbanu, proteguj
c poszczegolne od- 
lamy ludnoscl: A11glicy - druzow, 
FranCUZI - maromtow, Rosjanie - 
lllehcznych prawoslawnych. Wierm 
TurcJl, I to z wleloma zastrzeiemaml, 
a przy tym bardzo promemleccy, . po- 
zObtah tylko muzulmal1Je. W mlar
 
Jak cesau;two tureckle stablo w dru- 
gleJ polowle XIX w. mterwencje mo- 
carstw stp.waly sit: coraz cz
stsze, a 
spok6J zakl6cany byl meustanme. Az 
wreszcie gdy po rzezlach chrzescljan, 
dokonanych przez druzow 1 muzulma- 
now w latach 1841, 1845 I 18;)8, za- 
burzenia w r. 1860 przybraly fonny 
szczegolme powazne, nast
pIIa w 
Stambule mterwencja mocarstw, do 
ktorych przyl
czyly Sl
 Prusy, a w 
jeJ konsekwencji narzucono Turcjl W 
r. 1861 protokol zawlerajllcy szereg 
warunkow, majllcych gwarantowac 
swobody rehg:Jjne, rozwoj kulturalny 
i gospodarczy oraz bezpleczenstwo 
ludnoScI Llbanu. Stwarzajllc pozory 
autonomll terytonalneJ tego kraju, 
protokol, b
dllCY rezultatem kompro- 
mlSU ml
dzy zainteresowanymi mo- 
carstwaml, wprowadzll dWle meprzy- 
jemne dla Turcjl fonnuly: Obowl
zek 
utrzymY'"ama w Llbame dla cel6w 
porz
dkowych oddz18low wOJskowych 
zlozonych wyl
czme z chrzescljal}, 
oraz obowi
zek mlanowama dla Ll- 
banu gubernatora chrzeScljamna. 
Funkcje porz
dkowe powierzyta Tur- 
cja stworzonym swego czasu przez 
Sadyka-pasz
 (Mlchala Czajkowskle- 
go), oddzlalom Kozakow i dragon6w 
ottomansklch, dowodzonych Jeszcze w 
tym czasle przez polsklCh oflCer6w. 
Jcdnym z gubernatorow byl Muza- 
far-pasza. 


. 


. 


. 


Na Ukrainie w chlopskiej chalupie 
dogasalo iycie s
dzlwego zagonczyka 
Michaia CzajkowsklCgo - Mehmeda 
Sadyka-paszy. ChyMo si
 ku smlerci 
samoboJczeJ ambltne, tysillckrotnie za- 
wlOOzlOne, buntownJcze serce tego ro- 
mantycznego meszcz
smka. Daleko 
poza nim juz leiala Turcja, ktora 
przytuhla megdys wygnanca i dala 
mu mozno5C budowama widmowej ar- 
mh polskJeJ i stworzema jednej z 
kSl
g epopei polskIego plelgrzymstwa. 
Pozostalo po mm jego dzwlo i jego 
dzieci. 
Michal Czajkowski mial ze swego 
pierwszego, katohcklego rnalzenstwa 
z Francuzk
, dwu syn6w J Adama i 
Wladyslawa, oraz dWle corki, Karo- 
lin
 (zam
znll Suchodolskll) i MlCha- 
lin
 (zam
znll Gutowsk
). Po przy- 
jezdzle do Turcji, zWl
zamu Sl
 z Lud- 
wlk
 sniadeck
, przyj
CIU Islamu i 
uzyskamu stanowiska w annh turec- 
klej, oraz stworzeniu pierwszych od- 
dZlalow Kozakow ottomansklch, zlozo- 
nych z uchodzc6w polskich I kozacklch, 
sprow adz II Czajkowski z Paryza do 
Stambulu obu swych synow, wciela- 
j
c ich do swoJej brygady. Synowle 
ci rozpocz
h w ten spos6b kaner
 
oficerskll w ramach wojska tureckie- 

o i gdy starszy z nich przed ojcem 
Jeszcze powrocll na teren cesarstwa 
rosyjsklego, mlodszy pozostal na sluz- 
bie Turcji. 
Wladyslaw Czajkowski b urodzony w 
r. 1843, wstllpiwszy do rygady Ko- 
zakow dowodzonej przez ojca w stop- 
mu poruczmka, poslRdaj
c dyplom 
francusklej szkoly oflcersklej St. Cyr, 
nie musial przyj
c lslamu, co obowi
- 
zywalo of ice row sztabowych. Pelni
c 
sluzb
 doczekal si
 zlagodzenia prak- 
tykl w tym wzgl
dzle, a wreszcie po 
r. 1861 nowych mozliwoSCI wyroslych 
z klauzul protok61u stambulskiego. 
Marzyla mu Sl
 zapewne, a moze w 
sposob konkretmejszy mz ojcu, sluzba 
ojczyzme. Lata jOOnak bleglY' za'yody 
chlodzlly patrlOtyczne zapal)', a zycle 
staralo si
 obniiye lot. Wrosl w sto- 
sunki tureckie, i Turcja, nie pami
tna 
upadkow, a wspominaj
ca jedyme bo 
jow
 chwal
 Sadyka-paszy dala mu 
moZnosc sluzema sprawie, hora jesli 
me byla bezposrOOnio polska, byla w 
kazdym razle spraw
 zaprzysi
zonej 
nieprzyjaci61ki Rosji. Romantyczne 
hlstorIe 0 ambasadorach Polski, za- 
trzymywanych przez sniegi i nie mo- 
g
cych skladac noworocznych iyczen 
5ultanowi, gOScina udzielana konsek- 


wentnie w ci
gu dlugich lat tysi
com 
Polakow na tureckIej Zleml, a w szcze- 
goinosci istmeme az do pocz
tku XX 
w. na terenie Turcjl polsklCh jedno- 
stek wOJskowych, kazdemu, kto mlat 
swiadomose, ze w zylach Jego plyme 
krew polska, pozwalaly na upaJame 
si
 zludzemem sluzby u sojuszmka Tej 
.. co nie zgm
la. 
Khmat pohtyczny na dworze sul- 
tan skIm sprzyjal mlodemu Wtadysla- 
wowi Czajkowski emu, obytemu w row- 
nym stopniu z obyczajami europejskl- 
mi jak wschodnimi. Nowa wOJna tu- 
recko-rosyjska (1876-1877) dala mu 
moznose odznaczema Sl
 i zyskama od 
sultana nazwiska - nom de guerre 
Muzafar - "ZWycl
zca" oraz tytulu 
beja. 
yczliwosc kolejnych wladcow 
Turcji pozwohla temu powaznemu 
mlodziencowi szybko Pl
e si
 po szcze- 
blach kariery wojskowo-pohtycznej, 
oSlllgnllc stopien wlelklego komuszego 




 
Jt!, 
." ,., 
"'-1M 


 :;,; 


,
 



 ... -. 
"""",," f 


.... . 


Hoycka ze zamIClzona jest nominacja 
Muzafara-paszy na gubernatora Ll- 
banu, staral Sl
 on do luej me dopu- 
SCIC, wysuwaj
c swego kandydata. In- 
terwencJa ta dyktowana byla z jednej 
strony obaw
 przez "lacinmklCm", po- 
dejrzanym 0 tendencJe sClslejszego niz 
istmeJ
ce poddama ambltnego obrz
d- 
ku marolllckiego Rzymowi, z druglej 
mech
cl
 do czlowieka, kt6rego intry- 
gl ambasady francuskiej w Stambule 
przedstawialY jako hberala i masona. 
Przeclw Muzafarowl-paszy dz181ala 
tez swoimi sposobami rosYJska amba- 
sada w Stambule, wroga dawnemu 
kombatantowi w wojnachprzeciw Ro- 
sji. Ostateczme zyczhwosc sultana i 
clche poparclC brytyjskie rozstrzygn
- 
Iy spraw
. Muzafar-pasza dowledzial 
Sl
 0 niech
ci patriarchy i przybyw- 
8ZY do L1banu, me zlozyl mu WIZyty. 
Rozgorzal konfhkt. Wszystkle prosby 
maromtow, kwrowane za posredmc- 



 


Zamek Beit-Eddlne 


dworu sultansklego, generala i paszy. 
Wreszcie, jako pierwszy 1 chyba jedy- 
ny chrzescljanin, zostal marszalkiem 
annil sultanskiej. 
Byl to m
zczyzna 0 interesujllcej, 
wschodmp i urodzle, 0 fascynuj
cych 
oczach koloru ziclono-orzechowego i 
czaruj
cym usmlechu. Znal dobrze, 
poza pol skim i tureckim, angielski i 
francuskl I powszechme si
 podoba!. 


.. 


I 



 


twem patriarchatu do gubernatora, 
szly do kosza, a poczta przybywajllc'l 
dla patriarchy byta konflskowana. W 
krotkim jednak czaSle rozum zwyci
- 
zyl, a wysoka, rzeczywista poboznosC 
Muzafara-paszy I jego przykladne zy- 
Cle zalagodzlly ostatecznie zatarg. 
Najci
zszll jednak przeszkod
 w 
pracy byly dla Muzafara-paszy klo- 
poty rodzlnne. W czasie sluzby swej 


.M 


 


 


. 


. 


'. 
i'
- 

W
 


, 
... 


- 


Wjazd do zamJm w Belt-Eddlne 


Flrmanem sultana Abdul-Hamida z 
kWJetma 1902 marszalek Muzafar- 
pasza zamianowany zostal gubernato- 
rem Llbanu, co po raz pierwszy po- 
laczono rownoczesnie z nadaniem mu 
godnosci mimstra. Byl to wyraz wy- 
sokwj laski suwerena. 
. . 


. 


Zimowll siedzlbll gubelnatora Llba- 
nu bylo W owym czaSle gorsk1e mla- 
steczko Baabda, na poludmo-wsch6d 
od Bejrutu. Samo mmsto Bejrut le- 
zalo w polowae tylko w granicach Li- 
banu. W lecle slCdzlb
 gubeulatorskll 
byl stary zamek Beit-F.ddine, dawna 
siOOZlba emlr6w w gorach na po- 
ludme od Bejrutu. Tam znajdowalo 
si
 tez dowodztwo Kozak6w ottoman- 
SkiCh, majl!Cych czuwac nad utrzyma- 
nlem spokoJu w Llbame. 
Przybywszy do Llbanu Muzafar- 
pasza zwolal wszystkich dostoJmk6w 
cywllnych i rehgljnych do B
lbda 1 
tam, otoczony SWOlml Kozakami, a 
przrbrany w czarny bog
to zlocony 
mundur marszalkowskJ i w czerkleskl 
kolpak karakulowy, uzywany przez 
oflcer6w turecklch, odczytal nomma- 
cYJny flnnan sultan ski. Tpkst flnna- 
nu, wydrukowany zlotymi hteraml na 
ozdobnych kartach, zostal przy tej 
okazjl rozdany zgodme z obyczajem 
wszystkim obecnym. Natychmiast po 
ObJ
ClU stanowiska zabral Sl
 Muzafar 
z energi
 do usum
cm z admlmstracji 
lapownlkow i mianowania nowych lu- 
dZI 0 meskazltelnej oplmi. Sprowa- 
dzd fachowc6w rolmczych, kazal na- 
prawiac I budowae drogl, a wreszcie 
zaloiYI pierwszy w Llbanie nowocze- 
sny, panstwowy szpltal w Baabda. 
Nle ukrywal mgdy swego pochodzema 
polsklCgo a przez swoj
 mezwrkl
 
dobroe, przyst
pnosc i hbclabzm stal 
Sl
 bardzo popularny. Bylby mewllt- 
pliwle dokonal pracy stawlaj
cej go 
na rowm z najwybItmeJszyml emlra- 
mi i gubernatorami Llbanu, gdyby 
obok trudnoscl typowych dla owcze- 
snego panstwa tureckiego, a b
dllcych 
konsekwencjll odwleczneJ walki 0 wla- 
dz
 ml
dzy lokalnymi emirami i szei- 
kami oraz ich klanami, w kt6r
 nie- 
ustannie z koniecznosci byl wci
gany, 
me Obcl
Zyl go jeszcze konfhkt z P,lt- 
rlarch
 maromckIm, a w szczegolno- 
sci cl
zkle ktopoty rodzinne. 
Rezyduj
cy w Llbanie niemal od 
pocz
tku ery chrzeScijanskiej patriar- 
chow Ie obrzlldku maromck1ego, jedne- 
go z najstarszych w kosciele katohc- 
kJm, rywabzowali zawsze pozycj
 
uprzywilejowanll i wplywami z koleJ- 
nymi wladcami Llbanu. Ze sWOlch 
gorsklch rezydencjl ci
iko dost
pnych 
w owym czasie, oparci na kllkuset 
tysi
cach fanatycznych gorali, sprze- 
clwl8li si
 swoim emirom a cz
sto i 
suJtanom turecklm, podrywajllc do 
pow stan wo)ownicze szczepy. Z chwJ- 
l
 gdy wlasnie wzgl
dy wyznaniowe, 
bo obrona chrzescijan, a przede wszy- 
stklm najIiczniejszych w Llbame ma- 
romtow, doprowadzdy do mterwencJl 
mocarstw i narzucema T'urcji proto- 
kolu stambulsklego patriarchowlC 
malOniccy uznali si
 za rzeczYW'Jstych 
wladcow Llbanu. Gdy doszlo Wl
C do 
wladomoscl owczesncgo patrialchy 


w Stambule ozeml si
 on z ROSjll11k q 
nazwlsklem (de) Kinkow (CZITl- 
kow?). Z malzenstwa tego urodzllo Sl
 
dwu syn6w, Fuad (Ferdynand?) i Ra- 
szyd (Ryszard?). W ChWIh gdy Mu- 
zafara mianowano gubernatorem LI- 
banu synowJe byli juz dorosli. Fund 
zostal ll1spektorem Kozakow, pdmq- 
cych funkcje zandannerii hbailskleJ, 
mtodszy hyl w turecklej sluzbIe dyp- 
lomatycznej jako urz
d11lk poselstwa 
w Holandn. 
ona Muzafara, majqca 
zresztll dobre serce i oplekuj
ca Sl
 
hiOOot-Ji bbansk
, odznaczala Sl
 sklon 
nOSci
 do mtryg i lapownictwa. Gdy 
m
z Jej staral Sle;) obsadzac stanowi- 
ska wootug kwahflkacJi, ona wraz z 
Fuadem, bior
c grube lap6wki, usdo- 
wala podsuwac mu osoby megodne I 
kompromltuj
ce. Dowwdziawszy si
 0 
tym - usuwal je, lecz potem znowu 
ulegal sugestiom zony. Dopro"adzllo 
to caly libanskl aparat administracyj- 
ny do stanu niepewnoScI i anarchiI. 
Mlodszy syn fIIuzafara ozeml si
 
w Holandll z bardzo 1'1
kn
 pann
 
Vanderbilt i wrocd do Bejrutu. Po- 
czqtkowo wszystko ukJadalo SI
 j'll 
najleplej, ale potem 
tosunki ml
dzy 
Raszydem a Jego zon
 zacz
ly Sl
 
psuc. OpuscIl j
 1 wyiechal w towa- 
l'zystwie wloskiej pokoj6wki. Wybuchl 
skandal. Raszyda aresztowano w 
Stambule pod zarzutem kradziezy 
klejnotow swej zony. Nieprzyj,.cicle 
Muznfala-paszy postarali si
 by foto- 
grafie jego syna z ogolon:} glow
, W 
ubraniu wi
ziennym J w kajdanach, 
ukazaly Sl
 w praslP. Mimo zabiegow 
os6b oddanych gubelnatorowl, by 
a- 
zety te nie dotarly do jego J 
k, nie- 
bzc
shwy traf zrz:}dzd ze me dalo 
Sl
 te
o unikn
e. Zobaczywszy arty- 
kUI i Ilustracj
, Muzafar-pasza zmarl 
raiony ataklem sercowym 28 czerwca 
1907. 
T'ak odszcdl ostatni wschodni s}»ld- 
kobierca legendarnego Sadyka-paszy. 
Zygmunt ZawadO" !!Okl. 


LAMPA 


- Z ganeczklCm, z gancczklem, a 
jakze!.. Inaczej me moze bye!... 
Dworek, dusza szlachecka 1 jak to tam 
kledys bylo dobrze. Lezki clUrk, 
clUrk... Czytam, czytam i oczom me 
Wlerz
... Jedna w drug
, same hra- 
bll1Y, psmkrew! Z "portretow rodzll1- 
nych" wychodzl toto i majda bmlymi 
sukmaml po paml
tkach, po wspom- 
nieniach, po "tradycjl" i jak takl ko- 
lowrotek pusci po emlgrantach szur, 
szur, chhp, chhp, to mech to jasne 
kule blj
! Kazda szlachcianka, kazda 
z jak
s ciocl
-babcl
 wYJezdza, kazdy 
pan I W Polsce to nieraz takl jego- 
mose worek na plecach trugal, ze az 
ha, a teraz to kazdy .leden herbabracz 
I tylko pas luckl wypina... 
- Sluckl, panie, slucki .. 
- Dobrze - sluckl. Pani wie, ja 
si
 mgdy 0 slowa me przezbywam. 
Ale mego nie popuszcz
.. Nle pasa, 
nie! - krzyknal czu
c cZaj
c
 Sl
 
zloshwosc - Tylko sprawy! Sprawy, 
rozumie towarzystwo?.. 
I nie wldzial' nie widzial blcdny 
Wladyslaw ze Sl
 zatacza po tej sa- 
mej drodze, ktor
 tak t
pi u mnych. 
Bo nade wszystko - co tu duzo ga- 
dac - Wllldyslaw jest z tych samych 
stron. Z teJ samej rodzmy podkal- 
packlch drzew i tartakow, szybow 
naftowych 1 wykruszonych tWle'tdz, 
rzek wezbranych ryb
 ameba na- 
ml
tn
 ulew
 burz letmch. Kto Jak 
kto, ale on zna dZleje ruchawek straJ- 
kowych powiat6w Krosna, Zr
cll1a, 
Jasla i okolicy, ruchawki kosclOla na- 
rodowego, mlejscowe utarczkl z "czer- 
wonawym" Kolem Gospodyn Wlej- 
SkiCh, plerwocmy si
gaj
cego az tu- 
taJ C.O.P.u, pospohte ruszenie walk 
wyborczych, trudnosci starostw. Zna 
smak tamtejszych gruszek "probosz- 
czowek", tamteJsz
 odmmn
 jablek 
rajsklCh, zwanych "lebuszk
", zna 
druciarzy nawledzaj
cych nas z WIO- 
sn
 1 sposob wlcm koszykow w TrzCl- 
mcy, zydowskle karczmy 
mlgrodu, 
zapoml1lany szlak krolewskl I trakt 
zb6jmcki Jashsk, pustelm
 btogosla- 
wlOnego Jana z Dukh i caly naJPI
k- 
mejszy ze swiat6w, swiat jej przel
- 
czy. Zna rumy Goleszu i rull1Y Od- 
rzykoma, wulkan Liwoczu I grzyby 
Folusza, g
ste swi
tkl sw. Rocha od 
ukllszenia zmh i Flo
mna od cz
stych 
poiarow I corocznych POWOdZI. 
To me 0 wspommema mu szlo, nie 
o dopusty Boie 1 przecl\VnOSCI losu, 
ale 0 tych ludzi z Polski, ktorzy lch 
nie znali, kt6rym tam powodzllo Sl
 
dobrze. Ubrdal soble ze ktokolwiek 
przed wojnll mial t.zw. "dobre zycle", 
ten me moie pretendowac do Imlema 
prawdzIwego emlgranta. 
e w taklm 
wypadku me moze bye mowy 0 czysteJ 
spraWle. Bo czego taki "jeden z dru- 
glm" zaluJe, me w18domo, utracema 
ojczyzny czy dobroci zyclOwej? Syn 
gormka ze Zr
cll1a, ukonczyl cztery 
klasy gimnazjalne w Krosme, a potem 
pracowal tam w urz
dzie powmtowym 
jako hcho platny urz
dniczyna, kumal 
Sl
 ze sklepem zelastwa i maszyn 1'01- 
mczych, bral udzial w UIz
dzamu wy- 
staw droblU I bydla, orgamzowal za- 
bawy ludowe w salach "Sokol,l" w 
okohcznych miasteczkach, kre;)cll Sl 
 
po garazach cos naprawmjac, cos o d - 
przedaj
c. To wszystko do' kupy d,l- 
walo przeci
tn
 bled
, nie lepsz
, me 
gorsz
 od mnych. Az tutaj, za gra- 
mc
, pasowal t
 swojll blCd
 na god- 
nose, na rzecz zaszczytn
 I na mf'j 
jechal, sledz
c pIll1le i odkIywaj
c 

dzle si
 tylko dalo najll1mejszy slad 
blag:J w opow18damach roznych roda- 
kow, ktorzy ch
tme podbarwmh swoj
 
przedwojennll przeszlose, ulepsza I
C 
badi swe pochodzeme, b
dz stan po- 
smdania. 
- Co to warte co oni pisz
? . W 
kulak si
 smiac! Do czego oni t
sk- 
ni
?... Janie wiem .. Ale na czysto 
to nie wychodzi... 
- Do mme pan to pije? COZ to, 
ja na majlltku sledzialam przed wOJ- 
n
, moze "krew pdam z ludu", czy 
co?.. Calll Polsk
 znajdzle pan na 
emlgracji, wszystkie "stany" i za- 
wody, bogatych i blednych, prostych 
i uczonych, ludzi porzqdnych i zuh- 
kow. Tego pan nil' wldzl? Pan zwa- 
riowal chyba? Straszna rzecz mleC do 
czynlema z pohntehgentaml! Zaw- 
sze kU11l w plot!... 
- A clocma Chorkowka? 
- Chorkowka? Co Chorkowka?.. 


Niezupelme w plot.. Kula przeszla 
gdzles boklem, traflwszy zagublOne w 
pami
ci obrazy i utkn
la w starym 
i clekawym dworze Chorkowkl w po- 
wlecie krosniensklm, nalezl}cej IStOt- 
me do mOlCh wujostwa S., do ktorych 
przyjeidzahSmY na letnie wakacje. 
We dworze tym, w dziewilltym dzie- 
si
cioleciu ub.w. mleszkal czas dlugl 
Ignacy Lukasiewicz. Tam tez zalozyl 
swoj
 najwi
ksz:} destylarni
 ropy 
naftowej, czwart
 z kolel, po splom
- 
cm pierwszej w Ulaszowlcach pod Ja- 
slem, druglCj w Kl
czanach pod No- 
wym S
czem I trzeclej w Polance. Z
l 
moich czas6w mewiele pami
tek po- 
zostalo po mm z tego okresu, a to 
co pozostalo bylo mocmejsze mi 
wszelkle rozproszone juz realm. Tra- 
dycja byla luesamowlta choe banalna. 
Dose tez niesamowlta panowala tam 
atmosfera, i clOtka, zamieszkuj
ca 
pobhsk
 wies, Jedhcze, przyjezdzala 
tam rzadko. 
Otoz dwor ten mial zl
 opini
 dwo- 
ru, w ktorym straszy. Jako dZleci 
Ilwazahsmy za rozkoszn
 "frajd
" po- 
siadanie w rOdZ1l11e czegos podobnego, 
nrawie zaszczyt, driehsmy z radosci 
dekroe moghsmy towarzyszyc ciotce 
10 Chorkowkl i nie Wlerz
c w iadne 


duchy, malZyhsmy by kH.'dys POJ,lWllo 
'il
 cos lzeczYWlscle co by kazalo nam 
w me uWlerzyc. Z apetytem niezazna- 
nego dreszczu sluchahsmy potocznych 
we WSI "baJek" 0 przechadzaJ
cym Sl
 
noc
 LukaslCwiczu z lamp
 w r
ku 
I)raz utyskiwan clOtkl na "plajt
", 
ktor
 konczyly SI
 kaidorazowe reko- 
lekcje, urz
dzane co roku w chorkow- 
"klm dworze, co przyplsywano pow- 
'izechme dZl8lamu cze$os nadzwyczaj- 
nego. Dwor w Chorkowce mial kaph- 
r.e, nalezalo Wl
C uczymc jeJ zadosc, 
przynajmmej w okresle wlelkanoc- 
nym, procz tego zas wUJostwo utIzy- 
mywah zalozon
 przez Lukaslewicza 
fzkol
 koronkarsk
, powlCrzon
 SIO- 
ftrom fehcJankom, ktora z bwgiem 
lat stala Sl
 raczej sleroclncem, po- 
dobme jak mlzerne "kursy stolarskle". 
OdwlOOzl:1Y pp. MelchlOrostwa Wan- 
kowlczow w Jedhczach wypadty latem 
1939 I na kllka dm przed dat
 przy- 
iazdu polecono ml wyszukac wszystk'le 
TIUmei y "Illustrowanego Kuryera Co- 
-J.Zlennego", zaWIPraJ
ce reportaze 
Wankowicza z wystawy nowojorsklej 
I zlozye Ie na stohku nocnym w sy- 
maIm clOtkI, slOstra mOJa mmla za- 
I/lC Sl
 dyspozycj
 kwmtow w poko- 
mch I na tarasle, kucharz mlal za- 
poznac Sl
 z sekretaml plombuu, k,lP- 
rysnego deseru, ktory udawal Sl
 
zawsze gdy na tym szczeg61me me 
zalezalo, a gdy zalezato - odmawml 
posluszenstwa, rOzne Jedhckle splen- 
rimy mmly Sl
 wypucowac 1 wydobyc 
na wlerzch a po prezent dla gosci 
ciotka udata Sl
 do Chmkowkl, zable- 
ra]
c nas ze sob
. 
Dom, mezamleszkaly od lat daw- 
nych I naprawmny tylko na "olabo- 
gll", lak mawmno w tych stronach 
byl bardzo mskl I dlugi, bez ga
 
neczku", kt6rego mlCjsce zaJmo
ala 
meco wybwgaj
ca W prz6d we randa, 
bez podmurowama, oszklona malyml 
kwadrataml szyb w w
skle] drewma- 
neJ hstwle. Tu I owdzle potrzaskaly 
je wlatry, tu I owdzle sWlCcdy me- 
obecnoscl
 w caloscl (zapewne , roz- 
kradzlOne " jak utrzymywala ciotka) 
tu I owdzle scmny wkl
sly lub wy
 
brzuszaly Sl
 lekko fahst
 hni
, a 1md 
nm11 dach \
 c
sci srodkowel wznosll 
si
 wysoko i opadal stromo, brunatno- 
czarny, 0 dwoch malych oknach za- 
bltych deskaml. Obejscle domu two- 
rzyla duza plaszczyzna zWlru me 
przecl
ta zadnym klombem czy traw- 
mklpm, I ta nagosc nadawata calemu 
wldokoWI osobhwy wygl
d wydmy 
pmszczystej czy wyspy, me podobny 
do wygl
du mnych okohcznych dwo- 
row. Kupa rozpadaj
cych Sl
 ceglCI, 
brak drzew wystawml dom na wszy- 
StklC wmtry I wycmal jego sylwet
 
na ogromnej gohzme meba ostrym 
konturem. 
My z SIOStI.
 zapuscltysmy Sl
 w 
dom. Jak w czasach dZleclnstwa wo- 

alysmy bye we dwoJk
, mby dla' wZa- 
Jemnych komenturzy, w gruncle zas 
rzeczy Id
c sladem dawlwgo nawyku, 
by me zostawac w tym domu same- 
mu. Dom wewn=ltl z mMI dZlwaczn:} 
al chltektur
, 8kl,ldaJ
c Sl
 z dwoch 
l
wnol('gle, do slCblC bJ('
n
cych pa- 
sow POk OIOW, me przcdzw Jonych zad- 
nym K oryralZem czy S l el1ll}, tak ze 
gdy weszlo Sl
 z jednego pasa w dru- 

i, mozna bylo kr
zyc Jak w labhyn- 
cw, pokoje zaskaklwaly niespodzlC- 
wame swyml nie podejrzewanyml z 
zewn
trz rozmmraml I mnogoscl
. 
Wszystkle byly bardzo duze i najzu- 
pelniej puste. Sporo rzeczy, gl6wme 
ksillzek, wal:ljllcych Sl
 po k
tach, 
wYWlOzla mOJa matka do Lwowa jesz- 
czc w latach poprzedl1lch. W jednym 
tylko pokoju wlsial, zajmuj
c calll 
wysokose od SUfltu do podlogi, ogrom- 
ny portret m
zczyzny w czarnym stro- 
,IU, b
dllcym 
or
 czyms w rodzaju 
surduta z epokl romantycznej a dolem 
szeroklmi szarawaraml wpuszczonyml 
w pot
zne, chlopskle cholewy. Intry- 
gowal mme zawsze ten ublor. NlCzna- 
lomy pan z portretu mlal wygolon
 
twarz I wlosy roztargane u skrom. 
Patrzyl wprost i wodzll oczaml. Cos 
blalego, co moglo bye 1 r
bklem chust- 
kl I b
egiem r
kawiczkl i kraw
dzi
 
paplCrow, wystawalo mu spod zapi,:- 
cia na piersi. Kogo ow portret przed- 
stawlal, mkt nie wlOOzl8l, my nazy- 
wahsmy go "powstancem". UClCle- 
smalismy w mm liczne i meznane po- 
stacl rozbitkow r. 1863, ktorzy schro- 
mh Sl
 i przebywali u LukasiewlCza 
w cl}ar
kterze daleklCh krewnych i 
p
'zYJaclOl-rezyd,;ntow. Wl
kszosc z 
l1lch, nalbardzleJ pohtycznie skompl'O- 
mltowanych, LukasiewIcz zaszyl po 
swych kopalmach I szybach jako tech- 
mkow i urz
dnikow, g-dy nie udalo 
Sl
 ich wyslae za graI1lCf;!. Chorkowka 
wldzl8}a. caly mrok rozbltych zludzen. 
Caly SWIat szczutych ludzi. Sam Lu- 
kasiewIcz przygotowY'val powstal1le w 
latach poprzedza)
cych rok 1846, jako 
agent "ustanowlOny przez Dembow- 
skiego na Rzesz6w i okolic
". 
Zdradzlla go okohca Bal zapustny 
w Rzeszowle 17 lutego 1846 bal 
spiskowcow-rewolucjonistow, na 'ktory 
!Hleh prz¥bye kome!1d,'nl'i. z brol1lll 
I opanowac wladze mlasta, me udal si
 
raklety 8wietlne, sporz
dzone prze
 
Lukasiewicza, me zasygnahzowaly 
wybuchu powstania. Czarowala nas 
zawsze hlstona Lukasiewicza. Moie 
ten portret to bYI ktos z jego towa- 
rzyszy, kto po l1Ieudanym powstaniu 
r. 1846 b1l Sl
 w powstaniu styczl1lo- 
wym, .wspoma
anym. finan
wo przez 
Lukaslewlcza, I tutaJ zakonczyl sw6j 
zywot? T'en obraz na pewno ogl
dal 
jublleusz uczonego w Chorkowce w 
r. 1878, w 25-lecle zapalenia pierwszej 
lampy naftowej, byl tei zapewne 
swiadkiem wielu pioruerskich rozmow 
o brukowaniu drog, 0 wysadzal1lu ich 
drzewami owocowymi 0 ochronkach 
o , f b
ackich kasach" r
botmk6w w ko
 
pa l1Iach. CZarne oczy "powstanca" 
patrzyly surowo i egzaminowaly nas 
z hlstorll. "Kto jestem, ja wiem ale 
kim b
dziecie wy?"... ' 
Zlozylismy wi
c z siostrq tradycyj- 
n
 WIZyt
 portretowi, podobnie jak 
kaphcy/ leillcej na przeciwnym koncu 
domu, I zirytowawszy si
 jak zawsze 
rozebranyml schodami na strych, kto- 
re grozIly ponoe zawaleniem si
 i 
uniemozhwialy tam dost
p, odprawiw- 
szy w
drowk
 przez cale skrzydlO 
mroczne w sk
pym swietIe rzadkich 
niezabltych okiennic, powrocilySmY do 
cZ
Sci srodkowc.i i zastalysmy ciotk
 
w pokoju za werandll, niegdysiejszym 
salol1le, jak 0 tym mOWllY stiuk na 
SUflCJe i para kandelabrow na podlo- 
dze. Bylo to jedyne miejsce w calym 
dworze, poza kaplic
, gdzie moina by- 
to usil}sc, zreszt
 cale umeblowanie 
tworzyly tutaj duzy stol i par
 krze- 
set Ciotka siedziala na najmniejsz
 
z nich, obyczajem osob t
g:Jch, opodal 
zaH trzymala si
 mala trzorlka sip1'ot 
roJzlju zdlsk;egu, w ,....kku !at moze 


ZW
ZEK PISARZY POLSIHCH NA OBCZ1'
NIE 
ul'Z!ldza 
9 marca (wtorek) 0 7.30 Wleczorem 
w Ognlsku Polslnm. 55, ExhibitIOn Roau 
wlecz6r autorskl 


ClEStA W A STRASlEWICZA 


laureata nagrody ZWlqzku na rok 1953 
ufunuowaneJ przez Kolo Armn KraJowcJ w DebOlt 
przybywajqccgo z Montevideo 


zc 


w s p 6 Iud Z I ,1 I e m 
TOLl KORIAN 


slowo wst
pne wyg1051: 
HER:\IINA NAGLEROWA 
P r z e w 0 d n I C Z Y c b {! uz Ie: 
STANISI.A W STRONSKI 


Nr 415 


ALADYNA 


dZICSle;)ciu, ze wZIOklem I1IcSl1llalym I l,lCh nicktolych koufltUl. Ub18d udal 
clCkawym, kt6ry przenoslly pomalu Sl
, choc\8z plombn "l1Ie wyszedl" I 
to na "dzledzlczk
" to na slOstr
 prze- skonczylo Sl
 na lodach. 
tozon
. Wlelkle troJk
ty plotna, wal- Moze to od lodow bylo mi tak zlm- 
kl, klockl I posk
cane koronkl roz- no cale popoludnie, a moze jednak od 
kladaly Sl
 na stole, sytuacJa oka- trz
SIel1la tego swmta, ktole go prze- 
zywala si
 beznadzleJna. bwgalo za kazdym nastawlel1lem ra- 
- Gdyby tak bylo wiedziec miesi
c dlOwej galkl, gdzles spodem czy g6r
, 
wczesmel, - otwlerata r
ce bezradme od srodka czy od wlerzchu. Ryba Sl
 
slOstra felicjanka, - mozna by, moz- OdWrOc.l w wodzle, wOJna l1Ie ryba... 
na by... PojmuJ
, pOJmuJ
 zyczenie .. 
pal1l dziedziczki, Ale do ukonczel1la .. wieltl1lkow jest tam ze tlzech, 
tego obrusu naJml1lej hczye mleSl
C... a razem lch wszYStklCh z PolskI b
dzle 
Bo okr
gly .. Czworoboczne fonny da- chyba do dwudzlestu ludzl - konty- 
j
 Sl
 latwlej odmwmc, okr
gle zas. nuowal Wladyslaw. - W samym St. 
- Nle mozna by tego jakos rozszye Luc pracuje dZlesl
clU, reszta w oko- 
wstawkami, wst
zk
 czy matenalem, hcy.. tam rufmene, ie i fajelwerk 
- zapytala ciotka bez duzego prze- wleczor nie jasmejszy. Nle tak jak 
konal1la I z duzym l1Iezadowolemem, tutaj . 
- cos wykombll1owae?... Monogram N leZr
CZl1le odsznurowal paklet, 
w srodku... Toz to wiele czasu l1Ie za- ktory przYWl6z1 z sob
 I wydobyl.. 
blerze?... oczom wlasnym me wlerzyc!.. naJ- 
- Nle 0 monoglam tyle idzle, ile prawdzlwsZ
 lamp
 naftow
. Tak
 
o ten klin .. 1'ego w trzy dni me zro- zwykl
, tutejszl}, Jak
 mozna kUplC 
bie A rozcll1ae koronk
, szkoda. w k,lZdym skleplC, 1 postawd j
 na 
Trzeba by polapae brzegi na klockl, komodzle. Zrobllo ml Sl
 gor
co. Przy- 
to duza robota. Mamy tylko trzy poml1lalam sobie nagle ze Istotl1le za 
starsze dZlewcz
ta, dZlecl me umialy- ostatl1l
 bytnoscl
 \Vtadystawa u nas 
by temu podolac. SWlatJo elektryczne zgasto, jak to Sl
 
SlOstra fehcJanka tlumaczyla \Vol- dZIeje tutal przy naJml1leJszej bUlZY, 
no, forsuj
c usmlech, ktory krzYWll i ze sledZleh!;my P1ZY sWlCcach. SWlC- 
leJ blad
 I chud
 twarz. DZleCI prze- ce nadaJ
 nawet peWlen romantyczny 
st
powaly z nogl na nog
, clOtka urok naszemu baskl.lsklemu wn
trzu 
westchn
ta nad I UIl1
 sWOlch zanua- I me s
 drogle Ale na lamp
 nafto- 
row. w
 - pomlmo wszystko - stac nas 
- A ten stary Banczyk, coz z jeszcze! Stac! Co moze kosztowac ta- 
nnn, - zmlCnila nagle temat, - kr
cl ka lampa? Pl
eSet, szescset fran- 
Sl
 tu jeszcze? Wldzmlam go kolo kow?... 
mmchow w reperaCJl. Zawsze pleclC -. zawsze to leplCj niz ta stelY- 
swoje, czy przed smlercl
 moze B6g na, styszalem gOSCla poprzez mOJ
 
go do rozumu przywrocll? .. konfuzJ
, ... pah SI
 rowno I dluz'!j 
Przelozona zdawala Sl
 zaskoczolla trwa. Pani plsze wleczorami, to Sl
 
tym pytal1lem. Banczyk byl to sta- nada lepleJ. A co do St. Luc, to my- 
lZec moZe oSlCmdzlesl
clOletm, znany smy mysleh z tym Jednym koleg
, co 
powszechl1le Jako zdzlecll1maty 1 me- to mowllem, :wby najleplel urz
dzlc 
szkodhwy polwanat, ze zas cale zycle to w sobot
 po fajrancw. Ludzie ch
t- 
odznaczal Sl
 l1Iepospoht
 UCZCIWOSCU
 me pos'ucha]
 czegos po pol sku, za- 
1 pracowltosCl
, otaczal go kIedys mmst kma albo awantur z marokan- 
ludzkl szacunek, a gdy z blegi('m cza- cUlm . Kolega mow]t Iln JUz troch
, 
su zdzl\vaczal, zyczhwa poblazhwosc. ze \V tym roku jest roczl1lca plerw"zel 
Paml
tano, ze byl !;Yl1em ,Jednego z lampy, ale on sam l1Iewlele wle co 
robotl1lkow s'awneJ Bobrkl, gdzle Lu- powledzlec.. PrzYJechahbysmy po pa- 
kaSleWlCZ bll swoj
 ple;:,wsz
 kopalm
 m
 ImmlOnem, Je"zcze za dma .. 
ropy naftowej. Pracowat potem cate Zamowlen'e spoteczne Autentycz- 
zycle na roznych okohcznych szybach, ne zamowleme Tak jak zamawwlo 
sam podobno bll kledys jeden, na dtu- Sl
 Jeszcze mekledy, w naszych stro- 
go przed tamt
 wojn
, ale bez powo- nac
, przez znachorow lub babkl 
dzema, I stracll na tym wszystkle uczone luszczyc
 i sWlelzb.. Zamo- 
oszcz
dnosci. Z wojny powrocll ranny WlCme spolecznp tutaJ, teraz, kl{'dy 
w glow
 I mezupelme Jlormalny. Nlkt 0 czymze to zacz
lo Sl
 plsac przy 
me zwracal uwagl na to co sepleml s"lecach, w roku pansklm 1953?... 
bezz
bnyml szcz
kami, zreszt
 przy- 0 :mlercl malej Franeme Descaltes 
zwyczajono Sl
 ze gadal zawsze to sa- nad ktor
 dlugo, dlugo trwal plac
 
mo. Nle wmdomo dlaczego clOtk,l tym Kartezjusza. Patron cmlglant6w, 
razl'm chcmla go zobaczye, I mlmo wyp
dzony przcz glupotf
 sWOlch jak 
zapadaj
cego juz zmroku, ruszylysmy, my przez glupot
 obcych Nw napl- 
wraz z zakomllc
 i dZlecml, ku sta- sat, me u,malby P{'WI1l(? naplsac 
worn. Sledzml tam lstotme na lawce, "Tre'10w". Ale moze wtedy wtasme 
mewl:lkl I zgltrblOny, cos ZU.l
C, I od te Izy ukazaly mu fascynacJe;) dlOptrn, 
czasu do czasu wyrzucat w przod lok- moze wtedy w zlmneJ rozpaC-l:Y na- 
cie I SZYI
, .Iak plj
Cy ?uraw. Byl wledzll go gemusz odkryc18? LI- 
zupelme JUZ l1Ieobecny duchl'm a cia- centm poetIca . NlCCh romantyzmowl 
lem trzymal si
 zycm ledwo, ledwo. stame Sl
 zadosc! 0 roczn.ey Luka- 
Na odezwal1le Sl
 clOtkl nie odpowlC- slewlcza .. zapommalam. 
dzml' ale glow
 ku nwj przekr
clt A W ogol(' sk
d 0 placzu? . 
I pOI
1 wldoczme ze ma przy soble WISZ
C u kartezlanskl"1 klamkl, In- 
ludzl, bo zacz
l tarn10SIe jakws zd,l- SlOII
 cl
gn
c za poly, choll'v. y pucu- 
ma, ktore PlZY clerphwosci mozna by- .IqC curlze, mO
l1a run
e zl1lonacka nil 
10 rozeznac w belkothwym, starczym S,lmo duo bH'da-szybu. NIl pomozc na 
grUChnnlU. 
 - to nIl '!w. Fl."l«" ,wi KdlLez;Ju sz. 
- . . m(' strzyJ'lJa, mowi
, wwr
 Mozna przy tym up.tdku poczue :1a 
dae kaz
, m6wl
, do rana wszystko soble slle;) ropy nafto"ej, 0 kt6rej w 
Sl
 odwroci . Na bok odstawlc kazah 1'. 1:34 plsze Fahmlelz HlCromm zc 
co ktory, co ktory.. eee . Kule bue- "ma mocz tIawl
cz
 ku otwarzamu 
kaly na lak
... My kolcm. Jak ku gdz} Sl
 zatk,l.
 zyly I nil blClmo na 
nam wykr
c
, kamwn na kannemu oczu (y na wude ktora do oczu Idzle). 
me zostanie. Ino mlgh Ryba Sl
 od- Thez usmlCrza ktocle w zywocle y w 
wroci we wodzie, wojnu me ryba.. wn
trznoscl". 
Przezywal widoczl1le atak wo- Na fotelu zwanym "malym \Volte- 
jenny, bo caly skladal si
 jak do bro- rem" szelescl rozlozol,y p,lpJer z kt6- 
11I kr6tklml, niepelnyml gest
ml, po- rego Wla?ys'aw wYI
1 lampe.' Gazda 
c:h!om
ty fragme
tem teJ swo- nos
 n
glowkl zdarzen kraJowych, zda- 
JeJ bltWY. ZlObIlo Sl
 IMm tr(lch
 gtu- rzen sWl8towych, 1 zalamuj
 si
 ich 
plO, skoro 0 mozliwosCI nowej v.OJI1Y plOporcje w sposob !;zczegolny, jak w 
mowlto si
 cz
sto 
sto, i ogarl11l1 nlls oku astygmatyka. Wl8domo z gory 
l
k ze ten stary j
 wykracze. Ale z,; gdy zapah Sl
 jej ),not, wszystko 
wlCrzyhsmy ze mowl pewme 0 Gorli- rozlele SJ
 w bajk
 wschodni
, urze- 
cach, a teraz rozejdzle Sl
 po ko- kaj
c:J klCdys encyklopedystow, wsz
- 
Scmch .. stko UllleSle si
 Jak na tratwie albo 
Staw polysklwal mocno, zapach hp na latajacym dywanie, oiywl Sl
 jego 
naparzYI Sl
 wllgocl
 i zaostrzyl, desen, slyszee Sl
 dadz
 bek kOZI, pSle 
pleT\':'szy chlod Wleczorny szedt od wo- szczekallle, pomruk wzbleraj/lCej wo- 
dy, s
eroty posmarklwaly nosaml. Za- dy, syk ognla na rosn
cych platach 
konmca wsun
la r
ce w r
kawy, pSI nafty, gdy popl
taly Sl
 zYWlOly, 
skowyt rozlegal Sl
 na pra.w0 I lewo, I pojedynczy krzyk ludzkl, roz- 
z warsztatu gdzles w gt
bl folwarku paczhwle bezradny. Plomlen wytllle 
dolatywat tam-tam wbljanych gorh- zb6jlllckiego na rzece, rzeka wYWIl1W 
Wle gwozdzl. W 
hWl.h wyjazdu, dZlecl holubca, i buchn
 oboje pokIacznyml 
na znak przelozonel otoczyly samo- k!;ztaJtaml egzotycznych dzi\\otwor6w, 
chod i zasplewaly drewllIanymi glo- stl'aszydel, dywano\\ych gryf6w 1 ta- 
saml Jak
s plOsenk
. Wreszcle motor jemniczych znakow. 'Zakl
bl
 Sl
 po- 
zawarkotal i ruszono. tworne chmury dymu, meslOnego Wla- 
- Tak tedy nic z obrusa i nic z t)"('m, zaryczy snllech z'ych olbrzy- 
Lukaslewlcza, - powledzlala clOtka mow. Bajka z trzystu szescdzlesl
clu 
w drodze powrotnej, wsrod clchych I pl
ClU nocy. Komu bajka, komu nie 
l}ut meco ironiczne
o smlechu, - my- bajka . 
slalam. ie ten. Banczyk gl
dzi cos 0 
atwopalny, iak nafta, Wladyslaw 
k!,palm Lukaslewlcza... To by b)'lo JUZ pah Sl
 SWI
tyn1 gme\V{Or.1, ze to 
clekawe, hteracl lubl
 takie rzeczy. my a me Amerykame stworzyhsmy 
A ten tylko 0 wojme. Ha! Plerwsi przemysl naftowy, ze Luka- 
Ale wlzyta udala Sl
 mimo wszyst- SleWICZ "darowal darmo" swoj wyna- 
ko, g}ownle dzi
kl samym gOSciom i lazek ludzkosci, kt6ra 0 tym mc nie 
przepi
knej pogodzie. Pam Wankowl- WIC, bo "my zawsze tacy"... Bledny 
czowa nosita pastelow
 sukni
 w pa- Wladyslaw! SlerdZl Sl
 na "zawsze 
sy, 0 ktorej mowlla z urocz
 koklC- taklch samych" rodakow, sam zawsze 
tell
 ze nazywa. si
 "pozegnaniem z taki sam, zatwardzmly w tamtych 
mlodoscl
", mebo mlalo chabrowy ko- stronach I tamtych czasach, kt6re za- 
lor jej oczu, park jarzyl si
 zielem
, mawia dla sleble I sWOlch, podobny do 
lwia glowa Melchiora Wankowicza zr6dla Slal'czystego bJj
cego w gorach, 
dod
wala o
uchy. M?WlOnO 0 rzeczach g'dzle kryj
 Sl
 "bltuI1!-ll1a stwardle, 
tute.Jszych 1 metuteJszych, 0 WYCleCZ- bltumma, czyh skat-oleJe cleknace"... 
ce corek w Alpy, 0 jedhckich dozyn- . 
kach, zlemianskich klopotach i sekre- Janina W{\grzyii..ka-I\:oScialkowska. 


POLSKIE 


, 
OBCZYZNIE 


...Jc ." .
4""'. 4,' '" ... 
"
t

 J 
:'.'%'" 
..
 
 .
\
:; 

 . "". ", 
 
1 

 
. t:. /. 
.-: .. . "'-.
I'" I" 
" t 
 
 
""'" . .. to., ........ 
.)'" t ,...."rf
 ," -5-' .-:
!".,." ""._li.....,... ...
# 
J!'. . ." I ':6...! "'J/'1f.' .,).... 
}, '''",' 
. . . 
 ..,:.. fl?'-. if 
MM
" '«Jj;' ,;.00.' , 
, " :
 '1./' 4
f..
"' ' .
 .';fi


':;" . ., 
.. f'4 
. ....J
 
 
 1k :

.1f." 
 ,,' ..; 

 11; '-1'. 
 
. '" I' - '.1.;." 
t - 
 . -4"... #- 
r 'i .... -i/!' .
.: 
. -:.P"f "\ 
 ""- ,. -'Ji. 
 t 
.. " it *tlt(J ? ..' 
IU-II:I J1. 
:Io 
JUl." .
! 


StOwo 


NA 


Najw1eksza kB1egarnJa polska na em1gracjl 
ORBIS (LONDON) LTD. 
88, KnIghtsbridge, London, SoW.I, teL SLOane 2798 
WSZELKIE NOWOSCI WYDAWNICZE W J
ZYKU POLSKIM 
wydane gdzlekolw1ek na Aw1ecle 
na sktadzle zawsze ponad 3000 tytul6w 
KSI42KI ANGIELSKIE - DZIAL SPEC.JALNY: 
polonlca, zagadnleDia Arodkowo-wschodnloeuropejskle, 
wsp61czesne zagadnlenla wojny I pokoju 
Polecamy r6wn1e! 
POLSKIE PLYTY GRAMOFONOWE w18BDych nagratl 
Plyty wysylamy za granlce w przesytkach specjalnJe opakowanycb 
I ubezpleczonych 
KATALOGI KSI42EK I PLYT NA 24.DANIE BEZPLATNIE 


NOWE ctO NA PAClKI W POLSCE? 


by nle nars.de IOdblorcow lI1a ;nadmlerne wydatkl 
najlel)lej doradzl 


FREGATA (MERCHANTS) LTD. 
NO\VY ADRES: 7. Cromwf'1l RORII, London S.\V.7. Tel. 1{NI 1091-2
>>>
Nr 415 


WIADOMOsCI 


JAN FRYLING 


W dalszych nUl11crach "Wiadol1108cl" ukaiq si
 m.in: "Claude Ba.ckvlsa 
..Studla slowia.fJskle", Zofll Bohdanowlczowej "Noc. swit i dzleil". Wandy 
BorkowskIej "Prosper Merimee i Biblioteka Polska w Paryzu". ZdzlHlawa 
BroDcls "Krytyk polskiego sprzysi
Zenia". Barbary OzapUcklej "Moi 
przyjaciele" (..Gol
bie", "Blawatki". "Scherzo") I ..Nokturn", JaM I"'ry_ 
lingn "Serce a wiara" (dokonczenie cyklu "Posqg cziowleka"), Ferdynanda 
('..oetls ,,0 nazwach dolin i szczyt6w tatrzailskich", Ellwarda Henzla 
..Banff" (dokmiczenie eyklu "W g6rach Skallstych"), Romana Hupa- 
lowsklt'go ..Wyprawa na grubego zwierza", "'aclaws Iwanluka "Mo- 
nologi", Krystyny Janowsklej "Rzeczywistosc". ..Nad morzem Sr6dziem- 
nym" i "Dola". Aleksandra Janty "Wiersz 00 stom I loza", ..Bezrobocle" 
i "Moje ostatnie spotkanie z Andre Gidem", X. Kamila, Kantaka "Kalen- 
darz". Arthura Koestlera "PrzewOOnik po neurozach politycznych" (w 
przekladzie Tymona Terlecklego), Stefanll KossOwsklej "Egoista". Zofll 
Kozaryno'Wej "Instytut Polski im. Attilio Begey" (dokonczenie eyklu 
,.Wioscy mHosnicy PoI5ki"). Romana Krzyczko\\sklego "Czy nowy kryzys 
swiatowy?", Jans Leszezy ..Dedykacja" i "Przetak liryczny'. Ireny Le- 
\\u1l1'l ..Bajka 0 dobrym siewcy", :\lIe("z)'slawa Lurczyns.klego "Pozdra- 
wiam". "Mansourah", ..Klasyk czyni1j,cy zakupy", "Pozegnanle Blidy" i 


.,Twarz", J6zefa LobOdowsklego ..Kasyda pustyni" (z cyklu "Ka- 
sydy t gazele") oraz "Sardana" i "Demon", Stanlslawa 'lack1ewlcza 
"Analiza poj
cla "honor" oraz "Kl
skl t n
ze propagandy", l\larll 
l\IlIklewlcz O wej "Marzenie". liajetana l\Iora\\sklego "Od strony Guer- 
mantes", Heleny Orchonlow.ej... · ..... i\larlaDa Pankowoklego "Nowe 
pOOpiomyki" (..Ku ci
zklm brwiom", "Poludnie", "Kwiaty"). Ja('qu_ Pre- 
\'erta "Zlecenie" (w przekiadzle Stanlslawa BaJlJisklego), Tadeusza Rawlc- 
klego "Owce". :\Ilchala SambOra ..Tr6jk
t... Lecha Sawlcklego "Studn1a". 
1\IIchala Sokolnlcklego "prawda 0 Wschodzie I ZachOOzie". Stanl"lawa Str06- 
skiego ..Adenauer: nigdy Odra-Nysa (Brockdorff-Rantzau - Stresemann 
-. Hitler - Adenauer)". Andrzeja Tomlcklego "Bie}". ""Iktora W.elntrau_ 
ba ..Stanisiaw Herakliusz Lubomirski", Stanlslawa "'esUala "Odpryskl 
laclny" (z cyklu ..Teka j
zykowa"), Kazlmlen.8 \\'lerz)'nskIego "Konstan- 
cja i Tytus" (fragm
nt z ,,2ycia Chopina"), Alfreda Zaubermana "Studia 
g"ospodarcze 0 Polscc", "'. A. Zbyszewsklego "Przeludnienle" i "Demogra- 
fm Polski dzisiejszej", IIsty Stefana Badt'nlego, Boguslawa :\1. Boro\\1cz.a, 
Ryszarda ,J. (''homlcza, 'lateusza GUiisklego. Romana HupalOWsklego, 
;\lichala Sokolnlcklt'go, Aieksandry StYl'ulkowsklej, Zygmunta Za- 
wallowsklego. 


PosC)g 
POWAB 


Tak drogocenny dla wypraw tlen 
przypomina mi m6j pierwszy przelot 
nad Himalajami w kwietniu 1944. 
Chiny, obsadzone cz
sciowo przez al.- 
mi
 Japonsk
, I
czyla wtedy z zachod- 
nimi sojusznikami jedynie cienka nit- 
ka komunikacji lotniczej. Biegla ona 
nad Himalajami, z Kalkuty do 
Czungkingu. Pilotami byli Ame1'yka- 
nie i Chinczycy, a p1'zelot na starych 
Dakotach trwal okolo 9 godzin. Cie- 
szylcm si
 Ze poznam ten slynny 
"hump", jak w6wczas ten przelot naz- 
wano, ale nie wiedzialem, jak zaren- 
guj
 na ten wysoki lot, bo nil' mialem 
zadnych w tym zakresie doswiadczen, 
a w Kalkucie powiedziano mi ze si
 
leci "bardzo wysoko" i doradzano za- 
brae aparat tlenowy. Wahalem si
, 
czy tej rady posluchae, gdyz sprawa 
byla dosye kosztowna, nie ze wzgl
du 
na tlen, ale z powodu ci
za1'u apa1'a- 
tu. W ahalem si
 tym bardziej ze Fe- 
liks Topolski, w ktorego towarzystwie 
podroz odbywalem, tlenu ze sob
 nie 
zabieral. Ale wreszcie rozstrzygn
lem 
w
tpliwoSei na korzysc tlenu. Wew- 
n
trzne urz
dzenie samolotu stanowi- 
10 wzor wojennego prymitywu - nie 
bylo tam krzesel lub foteli, tylko pod 
scianami przedniej c
sci bieglf ni- 
skie, w
skie lawki, a tyln
 cz
sc wy- 
pelniala gora pakunk6w. 
Pr
dko zapomniatem 0 wysokosci i 
o stoj
cym obok mnie aparacie, zu- 
pelnie zaabsorbowany rozwijaj
cym 
si
 za oknem widokiem. W mial
 
wspinania si
 samolotu ku gorze, ro- 
sly coraz wyzej widziane w dole pa- 
sma gorskiI', a zielonosc ich przeszla 
w szaro-rozow
 barw
 skat l\lialem 
wtedy po raz pierwszy wrazenie, kto- 
1'e wracalo pc,zniej wiele razy, pod- 
czas obserwow:mia Himalajow: ze 
jest to zakrzeple, skamieniale morze, 
wylaniaj
ce z
 swej gl

i. 
u.c
ipelagi 
wysp. Inne gory rozwlJaJ
 Sl
 skal- 
nymi lancuchami, tutaj ogarnia oce- 
an. Czasem sredniej miary poeta 
zamknie mnogosc wrazen w jakims 
kapitalnym skrocie, pomyslalem, 
wspominajllc slowa Pola: "J ak poto- 
pu swiata fall', zamroz0ne w swoim 
biegu". (W poemacle Pola 0 Wiele 
Stwoszu B:l strofy opisujl'j,ce m
k
 
rzezbiarza, kledy tworZ!'j,c krucyfiks. 
ma przybil: gwoZdziami 1'
ce I nogi 
Zbawiciela. Godne to wlelkiego poe- 
ty). 
Spojrzalem na wysokosciomierz: 
20.000 stop. Poczulem si
 niewyrninie. 
Wmawiam w slcbie - rozzloocllem 
sit!, tym bardziej ze Topolski, wi
cej 
co prawda ..oblatany" ode Il1l1ie, u- 
mieSeiwszy jakies troki pod glow
. 
wyci
gn
1 si
 na podlodze i najspokoj- 
niej czytal czerwonego Pingwina. Ale 
przykre uczucie nie ustawalo. Powie- 
dzialem 0 tym Topolskiemu. 
- Nlech pan wezmle Uen - po- 
radzn. 
Nalozylem m8.8k
 I zaci1j,gn1j,lem si
 
gl
boko. Bardzo to bylo przyjemne. 
Topolski usiadt obok mnie I coB ry- 
sowal w szkicowniku. PI) chwili po- 
kllzal mt knrtk
, na kt6rej wldnlal 
potw6r z dziobem, podplsanl'j, "Fry- 
ling w masce", I powiedzlal: 
- Niech ml pan da troch
 tego 
tlenu. 
Nalozyl aparat, ale zdjlll go po kil- 
ku minutach, machnlll r
kll i wrocil do 
swego Plngwlna. 
Bujda z tym Uenem - pomysla- 
lem. All' natychmiast mus18lem zno- 
wu zmienic zdanie. bo siedZ1lcy na- 
przeciw mnie oficer francuski nagle 
nabral pi
knej Z6lto-ziclonej barwy, 
przechym glow
 w tyl, otworzyl usta 
i wbil oczy w sufit. Czym pr
dzej 
naiozylem mu swoj1j, mask
. I pozo- 
!;tal juz w nie.i az do konca przelotu. 
USmiech powrocit mu na zarozowion
 
twarz, 8 jesli wbijal w coo oczY. to 
chyba w soczyst1j, "pin-up girl", zdo- 
bi1j,c
 kabin
 pilota. 
Najgorszy przelot nad Himalaja_ 
ml mialem w nocy z 1 na 2 lutego 
1945. Wybieralem si
 do Indii z przy- 
jllcielem z lat dawnych, ambasado- 
r('m turecklm Hulussi Foat Tugaj 
Bejem. Biuro przelot6w poleeilo nam 
zjawlc sit! na 10tn1Sku 0 8-ej rano. 
Znajdowalo sl
 ono na malej wysple 

 srodku Yang-tze. Postawiono tam 
Jakis marny barak, obok mokla w 
deszczu ze sniegiem maj
ca orlleciee 
Dakota t kieszonkowy s,lmolocik 
gen. Carton de Wlart, kt6ry byl w6w- 
czas osobistym przedstawicielem 
Churchilla przy Cziang Kaj-szeku. 
Odlot OOkladano z godzlny na go- 
dzln
. Przemarzni
ci do koscl 1000- 
watym wiatrem, dawnosmy juz wy- 
dzwonlU z
baml poludn1e i zjedli 
przeznaczone na drog
 sandwicze, a 
Co gorsza. zaZyli do ostatniej cu- 
downc krople Martella, nosZ!'j,ce na 
szyjce zasluzon1j, komandorl
 wielu 
gwiazd. 0 3-ej pp. Turczyn pOwledzial 
..InszalIah!" I wr6cil do domu. 
Odleclelismy 0 5-ej pp., 1'. przelot 
do Kalkuty. Z8mlast zwyklych 10, 
tr,,:al 15 godzin. Nasz stary g"ruchot 
cl
zko pracowal, pr&c pod wiatr ku 
g6rze. Widzlalem jego obsladle lodem 
I snleglem skrzydla, dygoc1j,ce na 
wichrze. &J,stadem molm na lawce 
byl lotnlk brytyjski. zestrzelony nad 
Kanalem przez Nlemc6w. Wylowlono 
go Z wody, posklejano, ale do R.A.F.u 
wroelc juZ nie m6g1 I sluZyl teraz ja- 
ko ..lOng's messenger" - kurler _ 
ambasady brytyjskiej w Czungkin- 
gu. Patrzyl na podrygi I podskokl, 
potknl
cia 8i
 t zawroty glowy na- 
szej Dakoty I sceptyeznle krzywil 
nosem. 
Przeznaczenle, skazuj&ce na w16- 
cZ
g
 po swlecle. w drodze laskl u- 
wolnilo mnle od znajomosci Z chorobl'j, 
morsk
 I powletrzn1j,. Ale na widok 
mego otoczenla mdlo ml si
 robUo: 
st
kaj
e I j
cZ!'j,c ehorowali prawle 
wszyscy I to przez caly czas pOOr6zy. 
- It's dreadful - mruknl'j,l Ang- 
lik. 
Na dobitk
, urwal sl
 ze sznura ja- 
kis ile uwi
zany kufer i jeidzit mi
- 
dzy nami w miar
 szczupak6w kt6- 
ryml sadzll samolot przez t
 dlabel- 
ski!, noc.. Przypomniala mi si
, oplsana 
przez Vl
tora Hugo w ..93" wysadzo- 
na z lozyska armata. hulaj1j,ea po 
wojennym okr
cie. 
Odwrocilem glowr: ku oknu. W ja- 


JAKIE KORZYsCI DAJE PRENUMERA T A "WIADOMOsCI"? 
PRENUl\lERATORZY otrzymuja} "Wiadomosei" zanim Sa} one w sprzedaZ
T. 
\V PRENUMERACIE "Wiadomosci" kosztuja} taniej. Pl.enumerata roczna w
'Dosi £-1.0.0 
a nwnery pojedyneze w r. 1953 kosztowaly £4.17.0. 
PRENUMERATORZY za numery 6-stronicowe w ceDie 2s. 6£1. oraz swia}teezDe Die 
nie doplacaja}. 
B
D2CIE OSZCZJ;;DNI I PRENUMERUJCIE :,WIADOMOsCI"! 


JAN 


LA TERANSKI 


ZWROCONE 


Umieral po gospodnrsku, wsrod 1'0- 
dZiny - siostry ziemi i brata slon- 
ca. Ponad lany gajow oliwnych, blogo- 
slawil miasto umilowane. Dziedzictwo 



:. 


..q... 
, . 


, 
.:-- 



;- .. 


". 
;,j
;;
;:
.. 
... ;::, ' 
. 
-." -:. ",,-\ :(.-$ 

 ..": 


'. 
, '. 
) . 


. :..:
: . 
1;.,,'" 


'.. .. 
: :;s' 


.:- 


.'": 


..Jj....
 


 .
 


: :../.+ 
. 
 -1' 


.'" 


8w. Franciszek na freslm Ct- 
mabuego w dolnym koSciele 
swego imlenls 


milosci przej
li bracia i wybudowali 
swilltyni
. Wyprowadzili miasto ka- 
rnienne z tarasow wzgorza jak okr
t 
Z zatoki chmurnych wiatr6w. 
Opadaj
cy stok wzg6rza uniesli na 
lukach form rzymskich akweduktow, 
klasztor i kosci6l diwign
li w sklepie- 
niach gotyku. 


-- 


.. .. :;..-,;
. At. :...,' 
.
... 

t. 


f- 
t. 
.
. 
E 



:.. 
. 


.... 


(..;; 


.t 
.. 
 
.

 
:) 
II 

. 


1 
, 
j 


". ;
, ..* 
Sw. Francl
zek: mozaika w 
kosciele 8W. Frandszka a 
Ripa 
Na szmaragdowej zielonoSei doliny, 

iasto, biale i r6zowe, plynie unie- 
Slone w pieiini natury wsrod niebie- 
skosci umbryjskiego rozlewiska. 


. 


'" 


. 


Koscioly S:;\ z kamienia, na skale 
sterczll i w skal
 wrastaj
. Potem 
s
 szczyty trojklltne fasad ciosanych. 


-. . 
,
 


"' . 

:" .14f 


.,"'!i1.J' 


" t 
":jt .J,1i 
,.,
,.. 


. 
I 
I 
I." 


Krucyfiks w koSciele 8W. 
Klary: Zbawlclel przemawla 
do sw. Franclszka 
\yreszcie niebo. I niebo jest porty- 
kl ern z majoliki 0 zszarzalym lazurze. 
O k to jednosc konstrukcji i jedna linia 
resl
ca zamysl architektoniczny. 
yrob swi
tego poety w podziemiach, 
n
Jnizej - najblizej w miluj1j,cym 
U k scisku siost1'Y ziemi. Wyzej pierwszy 
r
g bazyliki jak szczebel do nieba 
- sklepienia unerwione lodygl'j, go- 
tyekl'j,. Filarel11 rozszczeplonym. 
Kolumienki prz
d
 nie WYKi
t
 i 
napr
zon,!. W wiqzkach gal,!zek uno- 


BtOGOStAWIENIE 


t\ 


sz
 powaly. Gotyk wloski - lagodny 
i wypieszczony, cieplem roztopiony, 
sloncem rozmarzonr. .Krai
l ..Polnoc
 
strzeliste westehmema Imn, lukl 
jak ostrza, kwitn
ce dlonie wsporni- 
k6w opadly omdlale. 
Poprzez rozety, jak t
cze, wlaly si
 
wzburzone potoki jasnoSei. 
Hymn do s!onca rozbrzmiewal na 
radosnej fasadzie. 
U g6ry w rubinowych szkJach wi- 
trazy, trzepoc
 si
 krwisto smugi w 
pierScieniach olowiu. 
Skrzydlaty Serafin sfruwa w czer- 
wieniach na freski Giotta. 
Chrystus w Assyzu rodzi si
 
v 
przedwieczerza gor
ce, gdy brzoskwl- 
nie w sadach klasztornych ci
zko spa- 
daj
 na ziemi
. . 
Sionce zachodem, przez okno Jedy- 
ne smukle w krasnym witrazu, ze 
sw'iatow malarskich zywot6w swi
- 
tych, jedn
 zaslon
 w mrokach s
i
- 
tyni odslania, i 
o
e Nar?dzen!e z 
malunku Giotta ui:;mlCcha Sl
 chor')m 
anielskim. 
swi
tynia gorna, gdzie zywot bplh
 
Franciszka z kwiatk6w OPOWleSCI 
obiega wok61 muru kolorem Glotta i 
r6za witraZU u szczytu. 
I juz tylko slonce i niebo. 
iebo 
umbryjskie, kt?r
 rankap1i ,oddaJe .ko- 
lor mglom wsrod pagorkow, gaJom 
oIiwnym i 
urkawkom. w klatkach. 
Szare i poplelate, bl
klt kradn
ce w 
cieniach doIiny. 
Niebo przemienione z malarstwa 
umbryjskiego. 
'" '" . 
Szukalem wizerunku, oblicza. R.1j,k- 
stygmat6w, Oczu ludzkich swi
tego. 
Barok w podmuchu sza
 i gestach. roz- 
wa1'tych brata Franclszka krOl na 
miarr: postaci Plutarcha. Donatello 
habit szorski i prosty naklada 
a 
umi
snione 
ialo polh?g
 - zostawm 
w muzeum zywotow sWl
tych. 
Pragn
lem odnaleie go czlowie
i
m: 
Mlodziencem z Assyzu. Poet
. z ple
n! 
o naturze. Poverellem naJ bardzleJ 
ludzkim z ludzj. swi
tosci
 nie wyro- 
slym ponad czlowiecze.nsty
'O. 
Czy ptaki mogly uClekac splos!,ol}e! 
gdy uslyszaly proste 
lowa mlloi:;cl 
na.izupelniejsz
go czloWle.ka? 
slady w
drowek Franclszka po.k
y: 
Iy cienie wieczyste drzew, lecz sClezkI 
pozostaly. W Subiaco obok Rzymu na 
kamiennym wzg6rzu S1.lcro Speco - 
wizerunek brata Franclszka. Aureol
 
zlocISlt.& blask slonca z okien zast
p,:,- 
je. Stygmaty jeszcze nie k1'w8\\'l
 
ciala. 
Pewnego razu brat Franciszek za- 
szedl zm
czony, mizerny, od wiatru 
ogorzaly, nieznany artysta wykoloro- 
wal malowidlo. Czy portret? Wyra- 
zisty i prawdziwy. Wyra
isty i .wier- 
nv. Wiernej fornlY prymltywneJ. Oto 
czlowiek, gdzie w pos
Rci. 
yrysoyva- 
nej nic z rzeczywlstO!'CI - c
ala 
ksztaltow anatomiczny
h, bany '7.mlen- 
nych oczu i poIiczkow. Wlzerunek 
sredniowieczny. Nie s
i
ty sz
uk.i 
e- 
ligijnej. Jeszcze czlo
lek, gdzle SWl
- 
tose w oczach gorzeJe. 
Assyz. . . yt 
SzaleIistwo barwne wleJe. chw a. 
zc sklepieii., mur?w,.."n
l{ 
 nisz; 'l.y- 
cie swiE'tego w flkC:Jl SZ.Ukl. !plsuJe, 
opowiada zywot. Wl
l'
 u!11
cma. Brat 
Franciszek umarl, zYJe SWl
ty. 
l}ny, 
od
bny na kazd
 fresku., Roz!1o- 
rodny. swi
ty z mltow wlas!l
ch, uko- 
chanych, wymodlonych, kazdego roa- 
larza. . . 
Simone Ma1'tml. 
Czy to portrct oficjalny yv .s
er
gu 
g-dzie swi
ci biskupi, krolowle I sWl
th 
Klara? swi
ty malarz
! V! bar
:ec._ 
mistycznych twarzy. Wlo
kl: W p J 
rzystym kolorycie sieneJskl!TI'. I au- 
reola zlocista, plastyc
na, n
ezl.emska. 
Z abstrakcji absyd blz
nty
sk!ch. 
Oto swi
ty ascezy i clerplema. Bo- 
lesny i wym
czony. 
KI
wawillcych stygmatow. 
Cimabue. 
Fresk 0 milosci. swi
ty, to a1'tysta 
miloSei. Milose - swiaHose niestwo- 
rzona, wszechogarniaj
ca. . 
przemienily si
 litery ewangehczne 
w barw
 i lini
, wst
pily slowem w 
kompozycj
 wzniosl
 i monumentalnll. 
Zanurzyly si
 w swietlistym kolorze, 
,iedynym wszechobecnym. Mlci rdza- 
wych, toskanskie
 zll}toglowi, .u a gl
- 
biach nieba i m

meba. 
oze 
ego 
znad doliny Umb!ll, gdy gwmzd Je
z- 
cze nil' ma a slonce zas
lo. Gran!'tow 
aksamitnych poprzez ktore przeZlera- 
j
 rozowe fiolety. , .. . I 
W malarskiej pOswIacl
 amo Y w 
szatach misternyc
 f
ld I Madonna 
na tronle z DZlecl
tklem. Obok sa- 
motny brat Franclszek. Czy postac z 
rzeczywistosci? Uboga I pr
tacza u 
st6p dworu nie bl
i1sklego. Wl
runek 
mHoSci, ktora wllka ulaskawlla, do- 
tkn
la ziemi. drzew i ptak6w. . 
Stygmat rany z boku przeZlera 
przez habit rozdarty. Radosny sty- 
gmat miloscl. 
Anioly kantyczk
 nuc1! swi
tego 
poety: 
Laudatu sl', ml signore... 
Chor chlopil;:cy od oltarzy echem 
wtoruje . 


1 
I 
! 


. ..I)er quelli che perdonano 
hter 10 tuo amON'... 


'" 


. 


. 


Giotto. 
Inny. odr
bny. To nie Giotto z kap- 
licy Scroveni od zywota Chrystusa, 
gdy Iud zachwycony poni6s1 a1'tyst
 
na ramionach. 
A1'tysta sredniowierza wspoltworzyl 
Kosci61. Malarski zywot Chryst usa 
byl samym zyciem. Assyz, to drzewa, 
oN kt6rych chlodzie spoczywal brat 
Franciszek. i drzewa nowych form, 
i 
I
bie malarskich freskow Giotta. 
Pejzaze jak melodie muzyczne 
wsr6d ch6r6w hymnu slonecznego. 


t;!l
 ......
 
. . J 
:( I
 K 


i 


, 
 


! 


...t .. ... 


.;....! 



,'ii- 


.., 


'Mw 

 



 -- 


. =..:::-- 


Co""" 
-- 


... 


po niebiosach. Slonce wdziera si
 ni- 
sko w jasnosciach zgr6z mistycznych. 
...spetlalmente me-'lHt'r 10 Irate 
[sole... 
Zachwyt niezgl
biony. Milose ludz- 
ka i artysty. Upojenie. Modlitwa i 
dzi
kczynienie. Kogo jeszcze tak ocza- 
rowalo? Oswietlilo. Zatrzymalo w 
ucieczce. Wvrwato z ciemnOSci barw 
i ton6w mlOdosci. Oslepiio. Obl
kalo. 
Van Gogh! 


,. 



 
J". 


'" 


, . 


IJ 


J 


\0 


.f 
. t 


- .
 


 . 


f
' 
.
 ;. 


\'''- 


JV 
w ,
 


. 

 


t 


p 



 
¥ 


KoScl61 8W. Franclszka 


I pe.jzaze za zatrzasni
tymi drzwial11i 
bazyli
i z historii swi
tych. Brat 
Fr

clszek zszedl na ziemi
, stan
1 
posrod skal udrhmatyzowanych i ar- 
chiteklur z ulic Il'iasta rodzinnego. 
Lecz malarz kanonizujc swi
tego. 
Po:erello - w bogactwie aureoli, 
wyzs
y. 
ona
 doczesnose - zyje w 
0powlesCl, kSI
dze zamkni
tej. 
Czy to moj brat FranciSLek? 
OpowieSei si
 snuj1! w aktach i sce- 
nach, kolorem wyrezyserowane. lini1j, 
udramatyzowane. Wsr6r1 tragicznego 


'. " 



 


Um
czony wl6cz
ga Bozy. Nic swl
- 
ty. Apostol sztuki. On tez spiewal 
sw6j hymn do stonca. Picsn kolorow. 
Uderzen p
dzla jak rylcem - co z 
przemiennych zolci, koliskiem kreslen, 
rytm blasku wykuwaly. Pod tym sa- 
mym sloncem sr6dziemnomorskim. Na 
drugim wybrzezu w slodkiej Prowan- 
cji, 
Lautlatu sl', ml signore... 
Kwiaty, gwiazdy, sloneczniki, CZIl- 


.. 
'" 



 


".., 




 


"
'- 
V 


Sw. Franciszek blogOl;Jawt ptakl. (fre!lk Giotta) 


Uumu statystow. Scenografia wnr:trz 
w otwartej rozpaczy architektur. 
Gol
bie trzepoc
 bezradnie u 1'0- 
zeiy gotyckiej na zewn
trz - gdzie 
slonce. 
. . . 
Sady oIiwne s
 wok61 miasta. sciez- 
ki i kamienie murow z wiekow czer- 
pi
 cienie i powagfi). Drogi-goscince 
brata Franciszka. 
Jest cisza Sloneczna. Ludzi nie ma. 
S
 tylko drzewa oliwek. Pnie - po- 
skr
cane, zaw
zlone, podarte, martwe 
na kamienistych zboczach, przyUoczo- 
ne, zwi
zane ci
zarem korzeni, odry- 
waj
 Sl
 w skrfi)tach Iyka z ziemi, 
wdzieraj
 w powietrze - w nieba 
chcialyby wrosn
e. 
I zwyci
skim pioropuszem listowia 
zieleniej
 szmaragdem. 
Niepokoj form, ksztaltow - kon- 
trasty niespodziewane i gwaltowne. 
Niebo jest bezchmu1'l1e. Stonce. 


Laudatu si', ml slgnor.-... 


Bl
dz
 z pidni
 brata Franciszka 


stki natury. Wybiera coraz bardzicj 
cierpliwie. W ksztaltach szuka Boga 
i kolorem chwali. 


. ..per sora luna e Ie stelle... 
Rrat Franciszek i malarz. scicZka- 
mi Umbrii i miedzami pol zlocistych 
Prowancjl. b
dzle tch wodzU zawszc 
czar slonca 1 ktore przemienione obli- 
cze przedmlOtu sztuki przyb1'ano. 
Et enu e beUu e radlante cum 
[grande Sltlendore... 


. 


'" 


. 


Dzwony bily na Ave Maria w Assy- 
zu, u grobu swi
tego nad dolinll. Z 
ziclonej doliny od Marii Panny Aniel- 
skiej inne im dzwi
cznie odkrzykiwa- 
ly. I to dzwonienie mialo cos z glosu 
ludzkiego i krzyku turkawek. 
W gotyckim kamiennym oknie sta- 
l'uszka mowila litani
. 
Wzgorzom i sarlom przebudzonych 
pi('iini
. 


,'an Laterafiflld. 


.) por. "Spotkanie z Himalajami" 
w nr. 408, "Dramatis personae" w nr. 
410, 
""Tenzin
" w nr. 411 ",Wiadl?- 
mosCI . - W Jednym z numprow na.1- 
bliiszych dokonczpnip: "Scrcc i wia- 
l
a" . 


3 


czlowieka 


klejs chwlll nawalnlca zatrzymala si
 
dla nabrania tehu, t ksl
zye pozwolil 
zObaczyc, co sl
 dzieje na swlecle. 
Leclellsmy nad sfalowanym blalym 
morzem. z kt6rego szczyty g6rskle 
sterczaly jak wyspy. POOobno, jak 
mowill uczeni w Pismie, ar.chipelag 


yo 
f 


.
 


..,'- 
 



 


.' 


), 


I 
4/ 
'\ ' 
t\ 


"(f 


. . ;,. 


I ;) 
/j 


.I ' 


, / 
.' 
\f' .... . 
.. 


FRYLlKG WDYCHA TLEN 
r)"sunek Fellksa Topolsklego 


malajskl . jest wylaniaj1j,cym si
 z 
morza gmazdem g6r. Rosnie on jesz- 

ze ku g6rze I tylko patrzyc, a za 
Jakles tam kilka milion6w lat b
dl'j, z 
nlego nowe Hlmalaje. 
Obok mnle stal aparat tlenowy 
kt6ry odwozilem do Kalkuty. MOj
 
B:lsladka, sJ!czna Belg"ijka, patrzyJa 
nati od dluzszej chw1l1 Z POZ1j,dliwl'j, 
t
sknou.. Wreszcie, przemagajqc si
. 
powtedzlala; 
- Pan nle uZywa tlenu. Czy mog- 
labYI11 pop1'oslc? Czuj
 sl
 tak mar- 
n1e. 
. Ju
 mia1cm na koncu j
zYka slowa 

alu ze n1e 
og
 jej pom6c, bo aparat 
Jest pusty .kIedy przelecialo mi przez 
mysl c;powladanie Kazimierza Twar- 
dowslnego 0 doswiadczeniu Wundta 
w jego seminarium psychologii 
eksperym":I?talnej: Up1'zedziwszy ze- 
br
n
ch lZ. Zhmlerza przeprowadzie 
doswladczel1le z zakresu reakc.ii w
- 
chowych, Wundt powiedzial ii da ko- 
lejn? ka.zdemu do pow
chania butelk
, 

a
'leraJ
CIl plyn. 0 niezwykle odra- 
za

c
, ostrym 1 gryz
cym zapachu. 
NlCktorz¥ z obecnych, powllchawszy, 
d?stawah ataku k!lszlu, innym lzy na- 
blCgaly do oczu, Jednej ze sluchaczek 
zrobilo si
 slhbo. W butelce byla czy- 
sta woda. 
Bez wahania umocowalem mask
 na 
twarzy mojej s
siadki i odkr
cilem 
kUr£;k pustego. 
biorni
. Kiedy 0 8-ej 
rano dowlekhsmy Sl
 na lotnisko 
Dum-Dum pod Kalkut q , sliczna pani 
dlugo i serdecznie sciskala mi rl;:k
. 
- Ba!dzo mi pan dopom6gl. Nigdy 
o tym llIe zapomn
. 
Dziwna to l'zecz tIen. No, i czlowiek 
tukze. 
. . . 


Patrz
c na Himalaje zaczyna si
 
n:¥slee okresleniami starych kosmogo- 
nil, a do reszty swiata odnosie sir: 
tak jak np. astronom do obrad par- 
lamentu. 
. Prz
'd jakimis pi
edziesi
cioma mi- 
h.onami lat zacz
ty te gory wylaniae 
Sl
 z gt
bi morz. Nikt nil' wie, jakie 
si
y pchaly je wzwyz. Geologowie mo- 
Wl
 0 kurczeniu si
 ozi
biaj
ej si
 
skorupy ziemskiej. Ci sami 
eo'logo- 
wie twierdz
 ze Himalaje ci
gle jesz- 
cze rosn
. I to bye moze. Sformowane 
byty te gory przed trzydziestoma mi- 
lionami lat, a postawione na obszarach 
Europy si
galyby od Mont Rlanc do 
Kaukazu. Poza Everestem s
 w Hi- 
malajach jeszcze trzy szczyty ponad 
28.000 stop, 6 szczytow ponad 27.000 
stop, 18 ponad 26.000, 49 ponad 25.000 
i 86 ponad 24.000, t.zn. ze tych 
86 przewyzsza wszystkie gory na 
swiecie poza Himalajami. Wynioslose 
Himalajow tym wi
kszy budzi podziw, 
iz podstawa ich znajduje si
 na wy- 
sokosci ok. 15.000 stop. Niebotycznosc 
o tyle nizszej Fudzi (12.365 st6p) jest 
zrozumiala, bo japonski wulkan wzno- 
si si
 w gorfi) niemal od poziomu mo- 
rza. Ale ta sama encyklopedia, kt6ra 
powiedziala nam 0 wieku i olbrzymio- 
Sei Himalaj6w, moze nam je pokazae 
w zupelnie innej perspektywie. Prze- 
ciez s
 one na powierzchni naszej 
p!anety zaledwie drobnym zgrubie- 
l1Iem w stosunku do rozmia1'ow Ziemi 
b
d
cej z kolei znikomym pylem wo
 
bf'c Sionca, a Sionce jest tylko jedn
 
z milion6w r6wnych mu gwiazd. Tak- 
ze i wiek Himalajow, to wiek niemow- 
l
cy. Czymze bowiem s
 te trzydzie- 
stomilionolatki wobec innych gor 
swiata licz
cych sobie pi
eset milio- 
now lat, czy wobcc Ziemi przezywa- 
j
cej ponoe dwumiliardow
 wiosn
, 
czy wobec Sionca, swiec
ceKO na nie- 
bie od dw6ch do trzech milion6w mi- 
lion6w lat. Przerazaj
ca to nauka _ 
astronomia! Przejmuje dreszczem i 
nabawia zawrotu glowy - zwlaszcza 
nas, nieukow. 
Chodzimy wsr6d tych ibsenowskich 
dckoracji "Branda" czy 1,Kiedy zmar- 
twychwstaniemy", doznaJ
c tu po AI- 
pach czy Tatrach takiego wrazenia, 
jakie sprawiaj
 rozlegle, przestrzenne 
palace cesarskiego Pekinu po uroczych 
drobiazgach architektury japonskie,i. 
Ju
. na
et d
?gi, pro
adz
ce do 
podno
y HlmalaJow, - a Jedynie one 


 ml znane, - os
olamiajll urod
 
I czarem. Mala stohca granicz
cego 
z Ty
etel!1 panstewka Sikkim, Gang- 
tok, .}est 
akbr przeczuciem darz
cego 
P?koJem I sW18t1em zaswiata. Tl'udno 
Sl
 

 polar;ae, czy spiew ptakow 
unOSI Sl
 ku mebu, czy z nieba splywa 
na ziemi
. Droga do Gangtoku, wzno- 
sZllca si
 od rzeki Tista 5.000 stop ku 
R'orze, znaleze si
 musi w szczuplej 
liczbie cud ow swiata. Na wz
orzach 
dlugie kolumnady kryptomerii i roze- 
slane gobeliny lisciastych drzew. 
Drzewa paproc}owe, tylko tutaj 1'0- 
sn
ce, stwarzaJ
 przedpotopoWIl wi- 
zj
. D
by, maj
ce 50 stop w obwodzie 
d!'
ewa kamfol'o
e, .rododendrony 
 
}I
l?l'opuszac.h kwmtow . s
karlatnych, 
1'0zowych I koloru kOSCI sloniowej. 
Storczyki - jest ich tutaj 450 gatun- 
kow - zlote, tygrysie, biale w czer- 
wonej obwodce, jasnozielone, nakra- 
pianp kropelkami kl'wi, z ustami szc- 
roko otwartymi llihy R'}"t'cka traR'iczna 
maska. Olbl'zymie binII' lilie, tuz obok 


, 
G 0 R*) 


/ 


egzotycznych anemonow nasze nieza- 
pominajki i fiolki, pachn
ce polskll 
wiosn
, gloxynie, prymule, gencjany 
i mnostwo kwiatow, ktorych nazwy 
nigdy nie slyszalem i nigdy si
 nie 
dowiem. Setki rodzajow motyli, to 
barwnych niby paleta malnrzn, to 
ozdobionych dlugimi, jask61czymi ogo- 
nami, bezlik ci
zkich, otylych ciem, 
o skrzydlach, kt6rych rozpi
tose si
ga 
20 cm, modliszki i roj
ce si
 niby 
iskry z lokomotywy, swietliki. Cykady 
bij
 w kastnniety, a ten ich ostry 
rytm kladzie si
 pod oszalale zycie, 
jak futrzane kobierce mchOw sciel
 
si
 przed dlugimi procesjami kwiatow. 
Kukulki kukaj
 godziny, brokat ba- 
zanta Iyska w mroku lesnym, gluszce 
belkoc
 swoj
 modlitw
 porann
, i 
bl
kitnc gol
bie gruchaj
 milosne za- 
lecanki. Gdzies w mroku lesnym kryjll 
si
 niediwiedzie i lamparty, jelenie 
i kozice, drog
 zabiegaj
 zawsze bez- 
czelne malpy i szwargoc
 jakies wy- 
zwiska, podkreslone ur
gliwym ge- 
stem, zanim smign
 mi
dzy g-al
zic, 
bij
c od niechcenia rekordy polbogow 
niejednej olimpiady. 
Ale to tryumfuj
ce zycie si
ga wy- 
soko ponad granic
 lasow. Czlonkowie 
wypraw na Everest widzieli na wy- 
sokosci 27.000 stop k1'uki lec
ce w 
slad za obozem. a posr6d snieg6w na 
wysok08ci 22.000 st6p znajdowaU 
male paj1j,ki I chrzl'j,szcze. Nasun
lo 
s1
 pytanle. czym si
 one zVWll'j" gdy 
nie tam nie ma pr6cz skal, snleg6w 
I lod6w. Wreszele okazaio sl
, ze te 
mile zwierZ!'j,tka tstniej1j, tylko dzl
kl 
temu Iz pozeraj1j, si
 nawzajem. 
Gdziez to zobaczyl:, co widzleli hl- 
mulajscy w
drowcy? Urwiska 10dOJ- 
we wysokoscl wlelu tysl
cy st6p. tu- 
nele w lodowcach. otwlerajl'j,ce widolt 
na blale lasy niby stoj1j,cych szerega- 
mi zamarzlych choln, na cmentarzy- 
ska sinoszklanych piramid, na wodo- 
spady zatrzymane w lode I sci
te w 
bezruch tchnieniem mrozu. 
Pod powiewem monsunu zaczyna- 
j1], z tego kr61estwa lodu wytryskal: 
rwqce strumienie. zguba w
drowc6w. 
kt6rzy zbyt p6zno zaczynali odwr6t 
w doUny. 
Moze umialby to wygral: Beetho- 
ven, maZe opowiedzlel: Homer. 
W namlocie blczowanym snlegiem, 
gdy za jego pl6tnem ryczy wlchura 
a zawieja omiata zbocza. Smithowi 
wyrywa si
 okrzyk: 
- Gdybyz to Conrad byl tutaj! 


 ludzle obdarzeni laskq, zobacze- 
nia nawet najbardziej ukrytego pl
k- 
na, tak jak Innl niosq, na barkach 
kl
tw
, kaz
c
 im wsz
dzie wysledzie 
szpetot
, choeby ona byla tylko mal
 
d:zazg1j, rozbitego okr
tu na bezgra- 
meznym oceanle. 
All' tu, w Himalajach, pi
kna szu- 
kae nie trzeba. W ali si
 ono na nas 
zewszq.d zwycl
sk1j, lawin&, kt6rej da- 
jemy sl
 zagarn1j,l: z radosnym pod- 
danlem si
. 
'" . .. 



 


Zagadka ..czlowleka snieg6w" daje 
mlarQ tajemnlc, kryj&eych si
 w Hi- 
malajach oraz trudnoscl Ich zbada- 
nla. 0 czlowleku snieg6w piSZll od 
dawien dawna hlmalajscy w
drowcy, 
a do dzis nie wiemy 0 nim nic wi
cej 
nlz przed stu laty. W r. 1951 zapy- 
tywalem w Sikkim 0 czlowieka snie- 
g-ow: nikt tam nie w
tpi 0 jego 
istnleniu, all' nlkt z moich rozm6w- 
c6w go nle widzial. Wyprawa na 
Everest w r. 1921 widziala jego sla- 
dy. Szerpowie opowiadali M urrayowi 
ze widzleU go w r. 1949. Wysokoo::1 
5 st6p 6 cali, stal na tylnyCh nogach. 
pokryty rudo-br&zowym wlosem, bez 
ogona. (W edlug innych relacjl ma 
s
tywny ogon, na kt6rym przysiada 
mby na mysllwSkiej lasce-stoleczku). 
Twarz ma nleowloslon&, czerwon1j,. 
Shipton t Ward w r. 1951 znalezU 
1 Sf
tog.raIowall jego slady. Nle przy- 
pommaJI'j, one slad6w zadnego znane- 

o gatunku niedZwledzia lub malpy. 
Wlelu Szerp6w okreslilo natychmlast 
te !l1.adY ..i
ko. pozostawlone przez 
czlowwka sn\('gow. Szli za nimi dwie 
mlle, az znikly na lodowcu. 
Przypuszczenia co do czlowieka snie- 
gow oS:!, bardzo 1'ozn£'. Lamowie z 
klasztorow tybetanskich twierdz
 ze 
sl)- to d.zicy ludz.ie, mjeszkaji}cy wsrod 
hU!lalaJsklCh wierchow. Inni przypi- 
sUJ
 przyczyn
 powstania opuwiesci 
? ludziac
 sn.ie
ow anacho1'etom, zy- 
J
cym w Jaskmmch sk:alnych i kryj
- 
cych 
i
 przed okicm ciekawych, albo 
s
ukaJllcym tam schrO'1ienia zbrod- 
!1Jar:z
m, wygnanym z Tybetu, gdzie 
lstnll;J.e 
ara. banicji. Zoologowie s
- 
dz
 lZ me Jest wyl
czone, ze jakis 
gatunek malp wyemil!'l"owal z Indii 
i osiedlil si
 w Himalajach. 
Legend, rzecz jasna, osn\llo si
 wie- 
le dokola tych tajemniczych istot, 
ktorych kr61 rezyduje - Jak m6wi
 
bajarze - na szczycie Everestu. We- 
dlug nich czlowiek snieg6w zabija lu- 
dzi, all' odgryza im i zjada tylko nos 
oraz palce u r:jk i n6g. Wskazywaloby 
to na zwillzek mi
dzy legendami a 
sladami odmrozen na znalezionych w 
g6rach cialach. 
Zdobywcy Everestu nie spotkaIi nn 
szczycie kr61a snieznych ludzi. Zagad- 
ka nadal czeka 1'ozwillzania. 


Jan Fryling. 


W poprzcdnim numerze (414) "Wia- 
domosci" (4 ilustracje): Kajetan 
[o- 
ra\\ski: MI
dzy Churehillem a de 
Gaullem. - ;\Iarla l\lIIklewlczowa: 
Perelki. - ;\Iaria.n Kuklel: Ze wspom- 
n1en 0 AdamiI' Skalkowskim I Hen_ 
ryku Mosc1cklm. - Zofla Kozaryno- 
wa: Wloscy milosnicy Polski. Poca- 
mnek aptekarza. - Pandora: Puszka. 
Rozmowa 0 polskiej magI!. - Collec- 
tor: W oczach ZachodU, - Silva re- 
rum. - Sprawy rosyjskle. - Dzlwy 
i dziwadla. Korespondencja (Xawery 
Glinka. E. L. Hoidanowlcz. Stanislaw 
KaUno\\skl. All'ksander Janta.. Alfred 
Zaubcrman. \\'a.wrzyniee OzereSniew_ 
ski. Janusz Ja.slenczyk). _ Ross Ball- 
I)': Do tych co nie OOpowiedzleU. 


Redakcja "Wla.domoAcI" udzlela ocI- 
pOwledzl w rubryce "Koresponden- 
cja". Na odpowtfMhl ""t.owne nalNy 
lIAdIIylN muIOZJrj poaatow..
>>>
Nr 415 


wtADOMOsct 


4 


Iwowskie 


Gaw
dy 


TOPOLSKIEGO 


KRONIKA" 
" 


Moj notatnik amerykanski 
W TONIE UL THAMARYNY 


smRk, Jest mebywale czyst 1, moze 
dlatego ze pochodzl ze Szkla Ta wod 1, 
bez zadnych dodatkow, zast
puJe so 
dow
 Autor kanm nas kuhko" skIm 
chlebem, lecz me zapomma 0 da" nych 
knajpach w rodzaJu Naftuly, am 0 
nowszych, WI
C 0 KozlOle Jakze 0 mch 
zapommec? One takze s
 CZ
SCI
, bo 
daJ cz
stk
 Lwo\\a Nle wolno Ich po 
mm
c 
Z rzeczy drobnych, na pozor banal 
nych albo wr
cz pozlOmych, t\liorzy 
Sl
 obraz szerokl, z kazd
 kartk
 
szerszy Przez te rzeczy drobne, z po 
zoru bal1alne albo wr
cz pozlOme, 
przeWIJa Sl
 Jakas mc Zlota? Czer 
wona? Nle umlem okreshc JeJ barwy, 
powlem tylko ze Jest to w
tek szcze 
rze lwowskl Oto czytam tekst plOsen- 
kl, zrodzoneJ btyskawlczme szybko, na 
bruku zaczynam nuclc JeJ melodl
 
I nagle doznaJ
 wzruszema, ktore ro 
sme Ktos, kledys, dawno temu, sple 
wal t
 plOsenk
 Kledyz to bylo? Aha, 
JUZ wlem w polowle wrzesma 1939 
Pod rytm oweJ plOsenkl lWOWIacy wy 
Iywah z chodmkow plyty betonowe, 
staWI8J
c barykady Byl wsrod mch 
radca I stroz, nauczyclel I kelner, h 
terat, ktos z "Czarnych I ktos z 
Pogom I dZlecI, tak, dZlecl Iwowskle 
Juz me paml
tam dobrze mleJsca 
Moze kolo dworca? Moze [, :lzles pod 
Ossohneum? Tyle lat' 
We Lwowle dane ml bylo uJrzec 
okropna rzecz W sam zydowskl S
d 
ny DZlen Przez al LeglOnow cl
gn
la 
Innl8 czerwonych ztodzlel w stron
 
pi Bel nardynsklego W bocznych uh 
cach stato wOJsko polskw, all' stalo 
z bmlyml placht8Jm kapltullcJI \\i 1 
dok straszhwy, ktory mam do dZls 
dma pI zed oczaml Rozplakalem Sl
 
I poblegtem szybko dok
ds w bok, byle 
me patrzec Znalazlem Sl
 na uhcv, 
ktoreJ nazwy JUZ dZlslaJ soble me 
plZypomn
 Byla pusta, lccz ktos szedl 
za mn
, tr
cII W raml
 I zatrzym t! 
- Pan Nowakowski? 
- Tak 
- Pan pllk 11 przed clnvlla? 
Ob lWIaJ
C Sl
 pIOwokacJI, zapl?c 
CZ) lem, ale 0 v pI zec .odzwn - byl to 
cztowlek starsz), 
yd - mE uWlerzyl 
mym slowom 
- Pan plak
1' Nwpot!zebmeI 1'01 
sk 1 b
dzlC woln 1, mepodlegla, od mo 
IZ 1 do mOlZa I Mowl
 to panu Jakem 

.1 I Jak dZI" lest Slld v DZlen' 
I atrzylem na lueg'l Jak na zJaw
, 
Jak na ducha Lecz ten duch b
l czto 
wlCklem z krwi I kosci ObeJrzal Sl
 
dokola, stwlerdzIl ze Jestesmy saml 
na uhcy, szybko "ydl byt pOl"tfel I dal 
ml pl
C tYSlecy z otych 
- P m Jest prezesem komltetu OplC 
kl nad uchodzc 1m) z wOJewodztw 1 
knko"skH'go PotIzebuJecle plCm
 
dzv, Ja Wiell l'hech pan to \\iezmle 
KWlt? Zbyteczne NlC m 1m wI
ceJ 
plZy soble PIOSZ
 WZl
C' Za tydzlen, 
z 1 dw. naJ"yzeJ te banknoty me b
d
 
m)aty zadneJ wartosci a dZlsIaJ przy 
dadz
 Sl
 Ta swolocz rosYJska obe 
drze nas ze WSZ) stklego tylko pa 
trzec' MOJe nazwisko mc panu me 
powle Nlechze pan przestame roOlC 
ceremonlC ' 
Zmkn
l w push J uhcy I zest 1\ II 
mme z tyml Illelll
dzml I ze 1510\\ lml 
Polsk 1 b
dzle wolna, mppodlegla, nd 
morza do morz I' Mo" I
 to panu J I 
kem zyd I Jak dZls Jcst S
dny DZlCn ' 
PI!;Z
 t
 przedmow
 po lat lch, w Jak 
ze cI.itTeklm od Lwo\\a Londyme, a 
mlOZ przechodzl mi przez kosci I my 
!;l
 soble ze 
ydzl to narod "Ielklch 
prolokow 
Dobre mlasto' Z oweJ uhcy poszed 
lem do ratusza, gdzlC by y blUra n 1 
szego komltetu Nle dostalem Sl
 do 
wn
tIza gmachu bo w bramle stat 
Jakls Mongol z k uabmcm w r
ce, I 
wrz lsn
l "NI{'lzJa I" (Juz 0 teJ go 
dzmle owczesny prezydent Lwowa, 
prof OstIOwskl, byl aresztow my) 
Nle Wlem, dok
d ISC, ale spotykam ko 
gos znaJomego Mowl ml ze pewI"n 
szewc, Jego kolega szkolny, pr 19me 
ml ofmrowac buty 
- Nle, me chc
' 
- Alez pan buty ma c llklCm po 

Hte' 
Istotme, podcszwy byly dZlUra" (, 
kcz me skOIzystalem z oferty, me 
J)('szen'em szukac sklepu tego szewca 
Coz pocZIlC, skoro szewc szuka t mme 
I znalazl w naszeJ stolowce Z tel
gn
l 
prawle Przemocll do sleble, posadzll 
na stoIku I zacz
l przymlelzac buty 
Przez chwd
 dalem z soba roblc co 
mu Sl
 zywnle podobalo, ale raptem 
ockn
lem Sl
 I rzeklem twardo ze mc 
wezm
 tych butow, bo me mog
 za 
me zaplaclc 
- Pm ml za te buty zapllcl W \\01 
nym KrdkowlC' 
DWle przepowlCdme W Jedl1ym, tak 
okropnym dmu Plerwszy prorok mo 
wil 0 wolneJ Polsce, drugl, WI
C tei} 
szewc, 0 wolnym KrakowlC Slowa Ich 
dzwom
 ml dot
d w uszach, powta 
rzam Je soble, gdy mme napada zw
t 
pleme MOJ 1 mllosc do Lwowa rosme 
I rosme mOJa wdzl
cznosc 
Juz maJ
 darowane buty na no 
gach, poszedlem do nowego lok llu, w 
ktorym zacz
1 urz
do\\ ac nasz komI 
tet Podobme J lk przedt('m na br 11111C 
Iatusza, wywleszahsmy na br lmle te 
go domu mewlelkle k lrteczkl (z pa 
plCrel11 zaczynalo JUZ byc krucho), za 
wleraJ
ce plosb
 0 mlCszkame dla 10Z 
nych uchodzcow K u"teczkl zmlemaly 
Sl
 w blysk lWlczme szybklm czaslC 
ledwle oglOSlhsmy zapotIzebowame, a 
JUZ ktos ofl8rowywal nocleg, !;mada 
me, obmd, kolacJ
 Zarowno radc I J lk 
stroz zarowno kelner Jak nauczyclcl, 
m6wlh ze 1110g
 umleSClC I nakannlc 
dwoch ,llbo trzech kIakowlakow Do 
dawah ze znaJdzle Sl
 takze cos z u 
brama I blChzny 
- Ta mech Sl panowle m bOJ
' 
Krzywdy 1m m bedzl' PlZecl sa we 
LwoWI' 
Jakze tego ml8sta me koch lC' 
KSI
zka g-dw
da p Schleyena spr lWI 
la ze zacz
IY we mme grac wspomnw 
ma Lecz IdZIC tu me 0 mme, tylko 
o mlodych, 0 naJmlodszych Ta ksmz 
ka prowadzl Ich do Lwowa, Jak SI
 
rzeldo wyzeJ, me od frontu, a przeclC 
pokaze 1m call' mmsto 1 ludzl tego 
mlasta, 0 ktorym Pilsudski powle 
dzml 
"I kledym Ja, Jako 
dzla wOJsko 
wy, daJ
cy nagrody, odznaczaJ
cy lu 
dZI, myslal I przemyshwal nad kam 
pam
 pod Lwowem, to wlelkle zaslu 
g:J Waszego mlasta ocemlem tak Jak 
gdybym mml Jednego zblOrowego zol 
merza I ozdobllem Lwow krzyzI'm 
, VlrtUtI Mlhtala " tak ze wy Jestescle 
Jedynym mlastem w Polsce, ktore z 
mOJeJ 
kl, Jako Naczelnego Wodza, 
za prac
 wOJenn
, za wytrzymalosc 
otrzymalo ten order" 
Ten cytat Jest wspamaly 1 pot
zny, 
ksu}.zka, 0 ktoreJ pISZ
, odznacza Sl
 
przede wszystkml skIOmnoSCI
 Moze 
me splCwa ale nuc.1 Slysz
 melodl
 
I slowa 


Jcdnym I druglm rownocze:,;Jlle NlC 
m I tu pr lWle poltonow 
N ledlugo przed rozpocz
clem "KIO 
mkl w IlustracJach do opowlldama 
Stef mil Z lhorskleJ "StacJa Abbes 
ses" d t! Topolski prob
 nowego stylu, 
obnazonego, ogoloconego, spokrewnlO 
nego z rysunk ml1 Bohusza Szyszkl 
OSI
gn
t w mch wraze1lle grozy, 
przerazhwoscl, apokahptycznoscI, ale 
te rysunkl wydaJ
 SI
 wysdone, Jakby 
IoblOne troch
 przeclw sam emu so 
ble Osoblscle me Jestem do mch prze
 
konany Mysl
 ze przyrodzonym sty 
lem '1opolsklego Jest hma, plzez ktor
 
wyraza Sl
 hryzm rozbawlelll{' I wzru 
szeme, lapczywe, troch
 rabelmsow- 
skle nasycame Sl
 wldzmlnoscl
 
hma wlbruJ
ca Jak struna, hma b
 
d
ca Jakby obrazem dZWl
ku Oblega 
ona, ogarma, otula przedmlOt, otacza 
go mby ..tmosfela svnetlna, tWOIZY 
zWlelokrotmony, rozruszany, Ioze 
drgany, prawn; brzml
cy kontur kaz 
dego ZJ lWISka I przedmlOtu Nle o"la 
da mml, ale d lJe Sl
 plzez me owlad 
n
c, ulega lch czarOWI, sugestll, ulze 
kaJ
ceJ sIll' Kledys prowadzllo to do 
,1rabeskowosCl, do zawI!oscI, hnearne 
go wlCloslowm DZls to hryczne ry 
sowroctwo m 1 wyrazny rytm wew 
n
trzny, wewn
trzn
 celowosc 
Osobhwym znamlemem "H'lu IY 
sunkow "Kromkl' Jest notatka piS I 
na, wyst\:puJ
ca obok notatkl IYso 
waneJ, wydaJe Sl
 to stwlerdzemem 
tozsamoscl procesu plS8ma 1 rysowa 
ml, ktore Grecy nawet okr{'slah Jed 
nym stowem Nlekledy Jak w galerll 
mowcow tekst plsany tworzy caly ru 
chomy hlCroghf Lltery stow 1, zdama 
kr
z
 "okot glow J lk muchy czy osy, 
oSl8daJIl na pulplcle 1 skrYPcle Jak 
mrowl
ce S)
 robactwo Z pozornle 
meplastycznego clementu powstaJe W 
ten sposob dodatkowy efekt plastycz 
ny Polski czytelmk "Kromkl , dZI 
sleJszy 1 przyszly, ma w tym dod It 
kowe zrodlo mteresu I zab nvy, bo 
wI
kszo!;c tych not ltek, czasem bar 
dzo poufnych pryw ltnych, dZlenmKo 
wych, Topol!;kl robl pr-l pol sku Oto 
Jedn 1 pdcyfl)W ma probk 1 ClCnko 

Io"y lkceptow wOlny I l\VOIZlma u 
tyflcJ llnego (kwlhbnu1l1' 
Z rysunkow 1 plsanych kom( nt lIZY 
al1 ysta komponuJe stromce swolch II 
kuszy w sposob mezmlernlC pomyslo 
wy, meschem ltyczny, naJdalszy od 
Jcdnosta]nosci Cz Isem rysunek wy 
pdml Clt
 stron
 (w ]ednym wYPld 
ku na\\iet dwlC strony) klCdy mdzleJ 
n 1 teJ s lmeJ plzestrzem mleSCI SI
 
Ich kllka lub kllka dZlesl
tkow, WI 
ruJ
 one n 1 ksztalt masy galaklycz 
neJ PI zy t lklCJ mctodzle mektore ry 
sunkl przez n .dmlenle pOWI
kszame 
m lJ
 Iml
 zbyt pogrublOIi
 I zhruta 
hzowan
 Z reguty z
skuJa cne na 
zmmeJszemu, Ich kreska sta Ie Sl
 
wtedy wrazh\\ sza, wyrazlst"za, b 11 
dZleJ wymowna WlClkml uro?mal 
cel1lem s
 roznokolorowe III czt: () 
zmrmste w fakturze, "greno\lian"" 
wedlug tenn1l1010gll techmczneJ Stu 
z
 one mekledy do wywol mm efektu 
humorystycznego, gdy Churchill "pod 
zeg ICZ wOJenny' Jest ul.az my na tle 
czerwonym, 1 Churchill wyrywaJ
cy 
Sl
 z g ll
zk
 ohwn
 do Malenkowa 
n 1 tIe meb18nsko meblesklm 
Zrazu Topolski chclal odd lC rysun 
kOWl wyl
czne panowame w swoJe] 
, KrQuwe UC7.ynlc go czyms sarno 
wystarczalnynl, obyw lJ
Cym Sl
 bez 
tekstu drukow mego W dalszych nu 
merach, z korzY8cl
 dll czytelnoscl, 
zaCZ
1 dozowac obJasmel1la b
dz bez 
posredlllo ZWl
zane z rysunkaml b
dz 
stanowl
ce Ich poglos W tym zakresle 
ml t! kllka dobrych I llIeSpOdZI mych 
pomy!;lo\\ , Jak odkrywcza cytat 1 z 
T llne'a 0 Londynle sl
gaJ
c 1 l' 1872, 
patetyczny werset z IzaJasza w nu 
merze konferencYJnym czy Jego 11'0 
l1lczna dedykacJ 1 "ThIS Issue IS de 
voted to the confClence room crusa 
dels of sweet reason (Ten numer Jest 
poswu
cony Iycerzom krzyzowym sal 
konferencYJnych, rycerzom slodkleJ 
perswazJI) 
"Krol1lka" Topolsklego Jest Jedno 
czesme dZlClem sztukl I dokumentem 
naszego czasu Jest to szeksplrowskl 
, p Ige mt I wkl
sle ZWlerCI ldlo Jest 
to przewod s
dowy I poml1lk Jest 
to "work 111 progress " dZleto bardzleJ 
wldoczmf' mz JaklekolwlCk mne, kar 
ml:j.ce Sl
 kl"\\ I
, wrazhwoscl
 artysty 
po to by po mm pozostac, by ponad 
mm Sl
gnllc w przyszlosc 
Tymon Terlecki 


W melluglm ChaSte aka e SIr 
nallad"Tn firm 'I Jamcquc - kSlflNka 
KahlmlCTza Schleycna Gawfdy Iwow 
skw PO]Yrzedzona slol{ em l[stfpnym 
Z /(J"lnunta No
[akowskicgo, ktore nl 
e) przedrukowu}cmy 


pI!;al 0 mch sonety (wcale mezle ') 
I polskwgo kOl1larz 1 nad komarzaml, 
Juhusza Koss lka Ale I Topolsklego 
konskl temat wyrRzme pocl
ga 1 ba 
WI kon Jest b Irdzo widowiskowy, ca 
ty Jest ruchem, c lly unerWlCmem, 
"tout nerveusement nu dans sa robe 
de sOle", Jak plsal wllsme Vegas 
Ale alcytematem naszego rvsownl 
ka Jest cztowlek, Jego elementI'm Jest 
Hum Urzeka go osobhwosc ludzka, 
dZlwacznosc, ekscentrycznosc typow, 
sposobow zachowama, obyczaJow Je 
go galena 10ndrnsklCh cudakow dall 
by Sl
 zesta\\lC z "Types panslens 
D mmler 1 W tym samym Stop:llU co 
mebanalny, l1leserYJny okaz ludzkl, a 
moze w Jeszcze wl
kszym stopmu cza 
rUJe, podmeca Topolsklego Hum, gro 
mada, zblegowisko, falowame form, 
111111, plaszczyzn I odclem, emocJl I od 
luchow, stroJow 1 przybran 
Jest to plastyk urbamsta Sllbo 
czuJe przyrod
 me Jest w meJ u sle 
blC, me dQchodzl z m
 do tak poufne 
go zespolema Jak z przyrod:j. ludzk
 
Dlltego kIaJobr lZY hlszpanskle nale 
z
 do Jego Sllbszych plae - tWlCrdz
 
to na podstawle stosunkowo SWlezeJ 
autopsJI Blak IIn SWlethstoscl, tlud 
neJ zreszt
 do pochwycem 1 w rysun 
ku, bIlk przeJrzystoscl atmosfery, 
brak patetyczneJ b lrokowoSCI, ktora 
Jest gtownym stylem hlszpansklm I 
moze goruJ
cym , stylem' hlszpan 
skIego peJzazu Ale Ilekroc w HIsz 
pann Topolski zamlesza Sl
 w Hum, 
lIe razy urzekl11e go btysk lWlczny 
ruch "corndy , na przemlan nerwowe 
I ziemwi lIe t
tno uhcy - znowu Jest 
sob
 W ImpresJ lch sewIlsklCh obJ 1 
WIa Sl
 Jako rysowl1lk archltektury, 
mektore szklCe lotnym czalcm, ma 

lczn
 sll
 WYWollwCZ
 przypomm 1 
J
 Noakowsklego 
Wldzeme SW18ta wllsClwe Topol 
skIemu Jest wldzemem bawl
cego SIC:, 
pobllzhwego flaneur I, ObSClw,ltor 1, 
wldza Mlodzlcncz 1 z lJ raw 1 w kary 
k lturze r lZ na z lwsze wyostrzyla oko 
TopolsklCgo na wt ISCIWOSCI szczegol 
ne, rysy udel z lJ
ce lub sm)eszne Raz 
n 1 z lwsze pr?yd III on 1 Jego Imn "a 
touch of Clllcltule', odrobm
 prze 
s ldy podkresl'Jac J p wne szczegoly, 
tICkl, gIym lSY, gesty n 1 m
korzysc 
mnych St
d ta rysowana epopeJ 1 
wspolczesnosci Jest epopeJ
 odbIt
 w 
krzywym ZWlCrCI ldle 
Nlekledy ta mewmna sklonnosc 
przeobr lza Sl
 w p lS]
, k lryk ltm 1 
staJe Sl
 oskarzyclClska, I l
tnuJ:j.ca 
Ten ton brzml szc?egolme dobltme w 
nUmel ze pos" I
conym l_ongre"om, 
zJazdom, sesJom UNO Galel Ja mow 
cow Jf'st J lkmls plf'klelnym p moptl 
cum, obl
dnynl "ch lrI\ HI , k lkofo 
mcznym J lzgotem ludzlnch g}UbZCOW 
Rysuncl. fopvlsklCgo OSJag 1 tu t
 
mOld
rcz
 zJudlmosc, IlkleJ j) IUl111er 
d 11 upust w s\\olch !;l
nnych cykllch 
"Replesel t mt8 rcplCscntes I "Phy 
SlOnonuc de 1 Assemblee' 
Ale we wspomm tnvch rysunk lch 
poswH
conych macleuynstwu wlasclwe 
dot
d, zdaw lloby Sl
, przYlOdzone To 
polskI emu wldzeme zJa\\ Isk meocze 
IIW lme R 
 roz:szerzylo Obok postawy 
uba" lonego wldz, k lr
k llurzy!;ty, 
p Imfl"cIst
, \liyst
pll ktos pl-zeJ
ty 
gl
boh
, pr l"le rchglJna pow 19
, wy 
zn lJ
CY pOwscI
ghwa, mt:sk
 czulr!;c, 
n lboznosc wobec cuclu I t lJemmcy zy 
CUI 
Pod wzgl
dem t
chlllcznym dw ma 
SCk numC'row "Kromkl , bez mIll sto 
zawartvch w meJ rvsunkow pl-zedst 1 
wm skal
 baldzo rozlegl
 od "uro 
wyr.h, sumalycznych notatek roblO 
nych na gar !CO 1 na stOJ tCO " me 
sprzYJaJ
cych warunkach - do rze 
czy \\ ypr lCowanych, w
 konczonych 
Jak portrct (.randhlCgo, Allgustu c a 
Johna czy wsp lmaly rysunek przcd 
stn\\)alacy matk
 I dZleck) 
W CI
gll kllkudzlesl
clu Ilt pll 
!;tyczn
 sposob u lmow uu 1 wldZI line 
go SWiat I ulegal u TopolskIpgo roz 
m lltym zmlanom Uzywal on tez do 
tego rozmllltych n lrzc:dzi 'V cz ISle 
wOJny np posluglw II sle ]e inoczesme 
hm
 1 gwaszem I
czyl I st lplll w 
Jedno ostr:j., lIerwow
, bly",k lWlczna 
kresk
 Z szeroklml, rozlewnyml pll 
maml To Jest styl ktory panuJe 
prawlC wyl:Jczme v Jego s\\ letneJ 
kSJazce "BlIlam m P
ace and 'Var , 
gdzlc wygnancz 1 Polska zaJmuJe 
me blahe mh;lsce W "Krolllce', mo 
ze ze wzgl
dow n lkazanych przez 
t
chlllk
 replOdukcYJ:l
, oglal.lczyl "I
 
do sameJ kleskl, rz ldko pldmy, kll 
dZlOl1lJ olowklel11 lub plOrklem albo 


Fehks Topolski porw II Sl
 n 1 ha 
?aldowne przedbl
wzI
cle z .cz
1 wy 
da\\iac PI"mO plzeZ slCble IYSOW me, 
wypehuonc I'lasnyml I}sunk lml Na 
zw 11 JE! Jakby tloch
 po szeKsplrowsku 
"Kromk:j. " mogtby Je n IZ 
mc "krom 
k
 cz lSil " "zwlCrclldl£m epokl" PI 
smo IHz£trz}malo okles proby 1 zYJe 
Warto mu Sl
 przYJlzec bhzeJ 
Bywal) hlteracklC, pubhcySlyczne 
plsma monologu 'I..klm plsmem byly 
"Cahlers de la Qumza1l1e' Peguy, w 
dorych wYlazii Sl
 Otl caly, zamkn
la 
Sl
 Jego stroma droga do bmlerCl I 
posnnertneJ lpoteozy rakll11 plsmfm 
b}ta "Mysl l'lCpodlegla N)emJJcw 
sklCgo, w nleporov nan.e mllleJszym 
stOplllU "CrIterIOn' 1:hota Nu
 sly 
"z Ilem 0 podobnym monologowym, 
Jednoosobowvm plslllle plastycznym 
1'lsma, z klorych otIzymywala bo 
dZlec, w ktor)ch zn IJrlOW Ila upust 
tworczosc rysunkowa DaumlCra, "Ca 
ricature "CharIvan', byly pi zed 
SI
wzI
llml zblOlowynu, w pe\\nych 
okresach gemusz daUl11lCrO" ski nad 
mml gorow 11, ale mgdy me byl sam 
Bardzo byc moze IZ w hlstorn pllSty 
kl I hlstorll czaSOplSll1lenlllctwa ,,'Io 
polskI's Chromcle' Jest czyms Jedy 
nym Na pewno czyms rz ldklm, wy 
J
tkowym, llIecodzlCnnym 
Sk
d Sle to WZI
tO? OdPOWlCdz W
dd 
SI
 paladoksalna po tlOchu z loze, 
SCll Sl
 kromKarza epokl ze sWOJ:j. 
epok
 
'1opolskl, oSladly w An
ln od r 
193.., odn llazl tutaJ SWOJ khm It 1 S e 
ble Zanurzyl Sl
 W w
spllrskl egzo 
tyzm, ktory Ilskotal Jego kontynen 
t Ilnc oko, ClCkawlI b lWlt 1 smleszyl, 
nasycat zmyst \\JQowlskowoSCI, po 
tIzeb\! luchu Zn llazl tu takze plsma 
1 ch
tnych wyd lWCOW Doszedl \liSZ
 
dZlC - az do dlukowanych fularow 
na sZYI
 Wyd 11 lulka kSI
zek Ilu 
strow It sztukl Shaw 1 Ale 1 to mll1
lo 
Sh lW um lei, plsma coraz w)
eJ mleJ 
sc 1 da]
 fotografll przesyt meJ n 1 
f llach eteru z Jednego konc 1 s\\lata 
na drugl Rysunek wyd lJC 1m Sl
 
czyms stalomodnym, barbarzync¥ me 
wledz
 ze rysunek Jest baldzleJ mz 
!;taromodny Jest tak duwny J lk czlo 
wICk I In lWlC t lk od mego meodl:j.::z 
ny J lk oddech 
Z drugh;J strony nawct w cz lS lch 
n l)lcpszeJ komunhtulY plsm 1, kSIazkl 
wllsne, kSJ
zkl cudze I fulary me wy 
czerpywaly produkcJI Topolsklego 
Kto byl w J('go JUZ me IstmeJ
ceJ pr 1 
cowm na WarwIck Avenue "'Ie ze t
 
dWUlZbow
 pracowl1l
 (k lzd 1 "Izba 
wlClka J lk kaphca) ? llcg lly rysunkl 
mby warstwy geologlczne, mby z I 
mlozone poklady h!;CI wlClu JesICm 
Topol!;kI Jcst zywlOlem rysunku Ry 
sUJe cl
gl(', WSZ
dZIC, wsz}'stko, wszy 
stklch Mozna by myslec, ze rvsuJe 
n lWct SIIl
C M 1 d lr lat\\OSCl, przy 
rodlllcz:j. piodnosc 1 rozrzutnosc 
'fen meust mny, mewstrzym my 
przybor musl 11 szukac 1 musml wresz 
cle znalezc peine uJscle, uJ"cle n I swo 
J
 mmr
, mczym I pnez mkogo 11Ie 
kr
pow me Tak powst lla "Kromk 1 
_ magazyn rysowany, rysow my mo 
nolog 0 wspolczesnosci 
M I on 1 fonn
 czterostromcowych 
u kuszy br
zowego paplCru 0 rozmJa 
I Ich troch
 wl
ks?ych mz polowa 
Wlldomoscl" K lzdy takl lrkusz st 1 

OWI numer Co mlesl
c ukazuJ
 Sl
 
dw I numcry W dru
lm polroczu r 
1953 ukaz tlo Sl
 Ich dwanascJC I two 
rz
 one plel \\ szq. c llosc zamkm
t
, 
uWlCnczon
 podwoJnym SkOIOWldzcm 
porz
dkowym I rzeczowym 
Wydane dotychczas numery da)
 
peIne wyobrazeme 0 bogactwle trescl 
"Kromkl' Otwlera J
 numer korona 
cYJny z rysunkaml roblonyml na z 1 
mow)eme rz
du brytYJsklego, potem 
Id
 numer churchillowskl, trzy nu 
Aleksander Janta mery wypelmone wrazemaml z po 
drozy do HIszp Lnll, dw 1 po!;WH{cone 
theme de preference" TopolsklCgo 
Londynowl I Jego typom ludzklm, Je 
den anglelsklm moty" om k011l lr 
skim, Jeden ,PrawdzlweJ choroble Wle 
ku ktor
 Koestler nazwal , meetm 
gillS acuta' czyh konferencJomam 1 
chromczna I bcznadzleJna Ale naJ 
godnleJsze uwagl wydaJIl ml Sl
 dwa 
numeIY podwoJny, noszllcy tytul 
"Mid century Prospect" 1 koncowy, 
posWl
cony matce I dZlCcku Plerwszy, 
to Topolski na]bardzleJ typowy, , kll 
syczny", Topolski reporter, oblezy 
swiat kr
cacy Sl
 z olowklem I karto 
LodNI nem wsz
dzle gdzlC Sl
 cos dZleJe 
Drugl, to Topolski meznany, nowy, 
wedlug mme - rewelacYJny 
Przegl&d wydarzen ze 
rodka stu 
lee18 obeJmuJe kllka lat przed r 1950 
1 te ktore nalez& JUz do drugleJ polo 
wy Od r IZU plerwsza "tronlca ma 
wstrzasaJ&c& wymow
 SkladaJ& Sl
 
na nl& traglczne zghszcza rodzmneJ 
Warszawy Topolsklego rumowisko 
Berlma 1 grupa D P ludzi wykorze 
monvch z zleml, ktor 1 rodZl me zmr 
na ale rulny Na dalszych stronach 
AntirzeJ Nowll'kl przeplltaJ
 SJ
 wldokl, ludzle kl lJO 
* blaz¥ Z c Ilcgo 8wllta Jerozohma 
1 naJmlodsze panstwo Izrael Indle z 
Mahatm& 1 zgod& hmdusko anglel 
sk& grozny kolos ch1l1
kl MalaJe 
Japonl 1 rz
dzona przcz prokonsula 
MacArthura bwdny H M the Kaba 
ka of Buganda nawet Guv 1I1a bry 
tYJska I OCzYWlscle UNO Zamylm]& 
ten numer portrety Sh lwa I Wellsa 
dwu medawno zmarlych przed smler 
Cl& przegranych prorok6w optyml 
styczneg-o r lCJonallzmu Jak lch n I 
zywa Topolski 
Ostatm numer grudmowy wypd 
nlaJ& tylko trzy rysunkl dziecka w 
kclysce matki z dziecklem I sceny 
uhczne] w kt6reJ mleszaJ& Sl
 dzw 
Cl ludzle dorosll 1 ZWlerz
ta Rysunek 
matki z dZlCcklem wypelma me Jedn& 
ale - na poprzek - dwle perne stro 
ny arkusza UkazuJe znanego nam od 
dawna rY80wmka w nle
podzlanym 

wletIe Jest to Topolski patetyczny 
Topolski monumentalny 
Na tym lysunku ust lWll on post lCI 
fIOnt lime, wl
ceJ umlCscII symellycz 
me dZlecko n 1 tIe matkl Raze to my 
slec 0 obrazach I mozmkach blzantyn 
sk ch, ale w tym no\\oczesnym ob 
razle macierzynstwa matka I dziecko 

q nadzy DZlecko stol wlaSclwle 
unosl Sl
 n
 tie torsu koblety z r&cz 
kaml rozkrzyzowanyml I podtrzymy 
w myml przez matczyne r
ce - w 
dwugescle Jednoczesme naturalnym I 
hleratycznym Matka ma odrzucon& 
wstecz glow
 Jakby byla w transle 
Jakby byla zatopiona w mlsterlum 
przedluzama gatunku Dzlecko Jest 
peine tkhwej slodyczy ufnej cleka 
wo
ci ml
kkle w Imii I w wyrazie W 
sumle ten rysunek wydaje Sl
 czyms 
moze medaleklm od arcydzlela 
Wiele lat temu Jeden z krytykow 
anglelsklch zaryzykowal tWlerdzeme 
ze od czasow Constal1tm Guysa mkt 
tak llIe rysowal kom Jak Topolski *) Il{or Newerly Paml&tka z celu 
Jest w tym spora pl-zesada I Jeszcze lozy Okladk
 proJektowal Ian S 1\11 
wl
ksz 1 rloza Ig"IlorancJI Trz( ba by tu klaszew
kl ReO lktor U,ltna \VII 
co n lJmmeJ dod lC Deg lsa, ktory mc czakowa Wnrszawa Czytelmk , 
tylko studlOwal, rysowal kome, ale 1952 str 518 I 2nl 


b
dzle losem Jego 1 Jego matkl, no 
tern, w dZlesl
c 1,1t POZl1l('J, s 1m st 11 
Jako smwrtelna straz IIlZ
 tym S 1 
mym Maksynnhame w Meksyku I opo 
wIadal temu tyranowl hlston
 swego 
ZYCIa 1 r
k
 mu uscisniil, mowI
C ze 
rachunek Je:st wyro\\nany, 111m oczy 
ex dyktatora zastom
to opask:j., ktora 
w mch stonce zgaslla na z 1\\ sze Idz, 
zllpytaJ Jana SoblesklCgo' 
Jed:vny dZls)aJ sposob pOJsCJa z 1 
rad
 Hubbarda, to znalezlCme kSlllZKI 
p t ,,1he Life Story and Personal 
Remlmsccnces of Col John Sobieski, 
wydancJ w l' 1900, 1 dod me do za 
gadek pochodzema tych roznych ::;0 
blesklch, ktorych wyhczyl Jakub z 
Brukseh w hSClC do redaktora "WIa 
domoscl' (nr 399), Jeszcze 1 ::)oble 
skiego z Amerykl BUJna JC
 kariNa 
wOJskowa 1 pohtyczna na tym konty 
nenCIe skonczyla Sl
 w I 1927 smler 
CI
 w Los Angeles We v. spommaneJ 
autoblOgrafll, plsaneJ nn uzytek cz
 
tclmka amerykansklego, John mlesza 
flkcJe 1 fakty z bloglm POCZUClcm pew 
nosci ze Sl
 wsrod Jego czytehukow 
me znaJdzle na pewno mkt, kto by 
potr Ifd Je rozdzlebc Powmda np ze 
Jest w prosteJ hnll potomklem krola 
Alc Jako " SobIeskI muslal byc po 
tomklem w hnll m
skleJ tymczasem 
J an III ml II trzech synow, z ktorych 
Alcksander 1 Konstanty zm lrb bez 
Iotomme, a Jakub me mml synow 
POWlad 1 daleJ ze OJClec Jego \Ii roc I 
"po r 1840 do kraJu Iodzmnego, 
wst
puJ
c ao sluzby w polsklm ,d 
dzmle rosYJsklCJ armll, tle VI r 1840 
me by to zadnego "PolIsh contmgent' 
w rosYJskleJ annll TWIeldZl ze OJclec 
slu..yl w 111m az do wybuchu powsta 
ma w r 1846, do ktorego przyst
pll 
"z cal
m entuzJ lzmem wbsCIWym ro 
dOWl SoblCslnch "Zostal !chwyta 
ny, uWI
zlOny 1 str Icony plzez rz
d 
10sYJski 10 nilrc 1 1848 
Tak opowlad 1 syn Ameryk 111111 kto 
lemu albo me doplsyv. tla w pozllleJ 

zych Iltach znaJomosc hlstorll Pols'-l 
llbo tez puszcz It on v. yobr IZl1I swo 
bodne wodze, by tym skuteczllleJ ep 1 
tow IC sWOlch tuteJ!;Zych wspolobyw 1 
tch l\l'odzlUtkl go J mil z m ltk
 (Iza 
bel
 z Bemow) wygnal ponoc z Wloch 
pod H lbsburgaml dekll t 0\\ czC'snego 
wlcekrola, arcyksl
cm Maksymlh 1111, 
sklerowany pneclw wszYftkml enu 
gr mtol11 pohtycznym St ItO SI
 to - 
opowmd 1 John - w wymku udzJalu 
)ch w demonstracli antyhabsbuIskIeJ 
w 
ledlOlal1Ie w I 1852, zorgamzowa 
neJ n 1 czesc Amer) kanma, kpt In 
gr lh una ktory mter\\emowal u IZIl 
du austnackh:go na rzecz J';1aIC1l11 
Kos?tv, IewolucJomsty w
glCrsklego, 
tow'lrzysza walk 1 akcJl Kossuth 1 
Kos?ta, mlmo zc zostal obyw ltelem 
amer
kanskJm, WH
zlOny byt na au 
Stl JackIm statku 
M ltka Jana umaria w Anglu, on 
sam pOJech 11 do AmerykI I zacI
gn
1 
Sl
 Jako tr
bacz do oddzmlow "al 
czal'ych z Indima1l1l w czasle \
Olny 
cywIlneJ byl w armll Patomac'u, slu 
zyl potem w l\leksyku 1 zost II szefem 
szt lbu gcnerala Escobedo plzecIw 
M lksvmlhanowl, tcmu samemu, kt'l 
rep,o deklet wygn 11 go razem z matklj, 
z Eunpv 
Hubbard, Idqc z 1 "Soblesklm' do 
patrzyl Sl
 w egzekucJI ,}tyral1a" me 
m 11 aktu splawledhwoSCI dZleJo"eJ 
za krzY'\dy "Ylz
dzone Polsce Mlc 
szaJac Austn
 z RosJ
, przy walneJ 
pomocy "Soblesklego' dal w rezulta 
Cle dyglesJ
 hlstoryczn
, utrzyman
, 
podobr.lC Jak OpiS Polski 1 portret 
Chopma, "W tome ultramaryny' 


Andre Glde na krotko pl-zed smler 
CI
 przy"lal ml swoJe "Notes sur Cho 
pm I en wllt1y a pI
kme wydany 
zblOrek refleksJI \nelKlego plsarza, 
ktory za mlodu myslal 0 zostamu pIa 
mst
, zlozony Jest przewazme z zapl 
skow do paml
tmka, zloblonych w roz 
nych okresach Jego dtuglego ZYCla 
Poswl
cony zostat paml
cI przeora 
klasztoru na Monte Cassmo, ktory 
V;YZnal Glde OWl ze czyta kompozycJe 
Chopma tak Jak kto mny czyta kSI
z 
kl I ze Chopm to dla mego "naJczyst 
sza z muzyk OkazuJe Sl
 ze 

cy 
dZlsla] na mdeksle \Vatykanu laureat 
Nobla odprawml w SWOlm czasle re 
kolckcJe wlasnle w tym klasztorze 
Tomlk Glde'a Jest wymlerzony 
przeclw wspotczesnym Wlltuozom I m 
terpretatorom Chopma Artur Rubm 
ste n OdCl
1 Sl
 GIde'owl wkrotce po 
ukazamu Sl
 Jego pracy, w krytyce 
zamleszczoneJ w dodatku kSlllzkowym 
"New York TImes a (1949), uka 
zUJ
C pretensJonalnosc rzekomo od 
krywczych spostrzezen 1 brak kwah 
flkacJl do ferowama wyrokow 0 za 
gadmemach pmmstycznych Na wst
 
pIC Glde przeclwstaW18 Chopma, Jako 
"natchmeme polsklC, francusklego po 
kroJu", muzyce \\ agnera, wClelemu 
gemusza memleckoscl, a Jesh chodzl 
o Jega rol
 w sztuce, z('stawm go z 
B mdelalrem 
Napotkalem mcdawno mn
, Jeszcze 
bardzleJ me oczeklwanll 1 na pewno 
trudmeJsz
 do przYJ
Cla plOb
 zesta 
Wh;ma dZlCla Chopma z dZlCtem pI 
sarza, tym razern amerykansklCgo 
Dokonal JeJ wspommany JUz w tym 
notatmku ("Wmdomoscl, nr 391) 
Elbert Hubbard z East Aurora pod 
Ruffalo, ktory w marcu 1901 wydnl 
w senl "Podroze do domow SllW 
nych ludzl ' szklc P t "FrederIck Cho 
pin" 
Punktem WYJ!;C18 w oceme Chopma 
Jest dla Hubbarda wl8domosc 0 smlC'r 
CI pisarza amerykansklCgo StC'phen 
CI ane a, autora powiesci "The Red 
Badge of Courage', ktorego mcspla 
wledhw 1 1 zloshwa krytyka wygnala 
z Amerykl do Anglu Plsze Hubbard 
ze paszporty Walta Whltmana, Tho 
reau, Emersona, Poego 1 Clane a, 
"pl
ClU naJt
zszych plsarzy AmerykI, 
otrzym lJy WIZ
 :ra wlelkl'sc w Anglll, 
zanlm zostah onl uznanl w Ameryce' 
I zaraz potem "Stephen Crane byl 
remkarnacJ
 Fryderyka Chopma 
Hubbald konsekwentn e nacI
ga ana 
10gl
 ml
dzy tyml dwcm 1 tvwrcaml, 
od lch flzycznego podobl nstwa do po 
doblen;twa w usposoble llU I pogl'} 
dach na tworczosc, od "poslldama 111 
tensywneJ wyohrazm I CZYlln"go 
v. spOICZUCl
" do faktu ze obaJ zyll 
Jakoby "w klaszturnYll1 odosobmemu, 
przechodzlh nle?auwazenl I nleznanl, 
me bylI zalozyclelaml zadneJ szk()IY' 
me wyglaszah przemowlcn, me wy 
wlerah szczegolnego wplywu n 1 okres 
w ktorym zyh" 1 t P 
Tylc z plel wszego rozdzlalu 
Drugl rozdzml szklcu Hubb lrda mo 
WI 0 ZVCIU Chopma, obrazuJ
c Je w 
stylu nleledwle mlodopolsklm, sll
 
cym Sl
 na II:I
bl
 I przclado\\ anym 
symbolanu "Walka PolskI, aby uwol- 
mc Sl
 ? usclsku Impelm!Lstycznych 
sukubow, wyt\lilllza atmosfer
 \Ii tome 
ultramaryny, w rezultacle pall zymy 
na ten maly kraJ patnotow (J f ma 
tykow) przez mgl
 melancholu HI 
storm Polska plsana Jest Iz lml 1 
krwl
" 
A zar lZ pot€m 
"Idz, spytaJ Jana Soblesklego, kto 
ry wldzIaI oJca s\\ioJego powlCszonego 
na rozk, z Ferdynanda Maksym,hana 
1 Jako dZlecko zrozumml, ze wygname 


Przez wszystkle kartlu teJ prosteJ, 
bezpretensJonalneJ gaw
dy 0 Lwowle 
przelewa Sl
 szerok
 fal
 I11ltOSC Au 
tor "prowadzd nas do mIasta me od 
frontu, me pol azuJe kosclOlow czy 
palacow, me rozwIJa przed naszyml 
oczaml starych pergammo\\, 0 tytu 
lach slawy Lwo\\a mowl dyskretme, 
na margmesle, Jako 0 rzeczy znaneJ 
I samo przez Sl
 zrozummteJ Wszyst 
ko co lwo" skle Jest przedmlOtem Jego 
miloscl, WI
C szkola, teatr, dom, tram 
w IJ, uhca, kawmrnm, J
zyk, plOsen 
ka, glowme czlowlek, I to czlowlek 
zwykly, mozna rzec, szary Kazdy bez 
wYJatku czlowlek, zatem I JakIs rad 
ca I stroz, nauczycICI 1 restaurator, 
kolporter g'dzet I hterat, aktor I czlo 
nek klubu pltkl no:meJ, , Czalm' I 
, Pogon Wszyscy om, razem WZI
CI, 
skladaJ
 Sl
 na atmosfer
 Lwowa 
Z gor
 czternascle lat I wiele ty 
SI
CY kIlometrow dZleh nas od tego 
dZlwnego m)asta, ktorego nazwa Jest 
zakl
clem I artykulcm "mry 1 progra 
mem pohtycznym I przykazamem Ma 
Ie kolko na maple I w tym kolku za 
wartych Jest tyle rzeczy dobrych naJ 
lepszych, naJb lrdzleJ polsklch pod 
s}oncem S
 to rzeczy z pozoru zwykte, 
pospohte, codZlenne, a przeclez Jedy 
ne, wYJ
tkow{' Gawf(;da, ktorll poprze 
dZlc mam slowem wst
pnym, przybhza 
nam Lwow, skraca drog
 1 spraw18 ze 
wldzlmy cale Imasto Jak na dlom Za 
mykamy na chwIl
 oczy I zdaJe Sl
 
nam ze wczoraJ albo nawet przed go 
dzm
 zalcdwle opusclhsmy Lwow Co 
\\1
ceJ, trafJaJ
 Sl
 w teJ kS18zce mo 
mentv, dZI
kl ktorym sklonm bybby 
smy \\ilerzyc ze JPstesmy "c L"owle 
przykladamy ucho do bi uku 1 stys?y 
my ze selce Lwowa bIle tak J Ik 
dawmeJ, przcd laty Lwow Jest ten 
slm' 
Oto Hlzlemy przez Ak ldell1lck:j. Oto 
odzyw 1 Sl
 zegar katedry Oto p ltrzy 
my n 1 gmach teatru, w ktorym dZI 
SJaJ gl al
 now
 sztuk
 ZblClZCho\\ 
skiego Idzlemy na pi Bernardynow 
Wypad 1 kUplC kWI It) I poslac Je 
pl-zez "ekspresa' Trzeba komeczme 
wSt
plC do Zalesklego Ach, Jaklez 
tam s
 cmstka' A moze lepwJ odwie 
dzlC m ll11
 Tehczkow
' Albo WZI:j.C 
dorozk
, dwukonn
, Vi I
C t zw ZWCl 
spanner 1 I pOJechac daleko na Wy 
soli Zamek abv spoJrzec z gory I ob 
J
C wzroklem wszystkw \\zgorza LiNO 
w I NIl', to zroblmy pozmeJ, I pozmeJ 
wybl
rzemy s)
 na cmentarz Oblon 
CO" Na razlC clcszmy Sl
 U11C
, leJ 
gwarem, JC'J ZYClCm powszedmm Ku 
pl
 , Wlek Nowy I uSI
d
 na lawce 
tak by WldZlCC perspektyw
 od porn 
mka MICk)ewlcza az po teatr 
Kanapkl u mamy '1eltczkoweJ Po 
W\8da stare Jak SWiat pnystowle, ze 
"wsz
dzle chleb plek
" To me ze 
"sz}'stl.lm pra wda Choc krakowmk, 
gotow Jestem z uporem tWIerdzic ze 
t lkle
o J lk " KuhkowlC me Pleka 
mgdzle Wlem co pISZ
, bo z meJed 
npgo pleca chkb J Idtem 'VtOSI 0 swo 
1m chlcble mowl
 zc pod nozcm sple 
wa (II pile C mta) Chleb kuhkowskl 
D1DZe we splCwa ale z 1 to gada ml 1 
nOWICI{' gada lwowskIm ml
kklm, me 
10dYJl1ym lkcentem, ktory n lS, pocho 
dz
 ych z mnych stIon Polski, troch
 
bawl a Jeszcze bardzleJ cleszy W ga 
w
dzle p Schleyena pachme chleb ku 
hkowskl, pachme az do zawrotu go 
\\y 
Dobry, ba zn lkonuty Jest mlOd J 1 
nowskl, alI'I woda zwyczaJna \\oda 
we Lwowle pOSI lda szczegolne zalety 
Troch
 musuJe, ma orzeZWlaJ
cy 


ILEKARSTWA I 
RIMIFON ]00 tabl 9/- 
600 tabl f1 6 6 
ROC H E 1000 tabL £2 12 0 I 
Streptomycyua 10 x 1 gr £1140 
Penlcyllna olelsta 3 mil 12/- 
Obszerny cennik na paczkl 
do Polski i Rosji na tlidan1e 
HASKOBA Ltd 
2, Hogarth ROad, London, S W 5. \ 


LIMERYKI 


"1\ 


wedlug Edwarda Leara 


Straclla go z 11 wok/I) 
,,'Zegna} PUPClU' Nw u}rzy }U
 mkt 
[clf' 


Raz z/II pewlen pall 'W Tasllw'llIl, 
Co dNWCI, lem z kolebkl spall 
[w cZ£1J1llk, 
A ze 'T68l wszerz I wzdIuz, 
Nle Wyd08tal Slf 'UN 
I tak z08tal w cza]mku w Ta811Utnn 
* 


* 


Pewwn stal ShY pan w nnescw 
Zalowal ze Slf u10dztl 
I tak ?Wd tlrm WC/4Z dumal 
Ze z (lumanta az lImarl 
6w ZaIOb'I/U pan w nnesclC Lodzi 
* 


PClVtetl pan zu ykl ulladac su f1 glou f 
W ])(I]yr
ek SZI/71 u a ne) stac}1 
LU{'NloWl}, 
Na hrzyk Strzez Rtr P CJC1 f1(jll' 
Wzdllchal, lecz w dalszym C'lq(JU 
Trzymal nit 8ZlJnach 810a cl mu : 
. 
PeW'/Ut starsza (lama z JlJol1!J olu 
No C'lcrJllach swdllU'ala c1IOC to bolt 
AN raz tak Slf okrlltnte 
Kolec !vu lerC'll w }C] slllwtf 
Ze ?Wtychmtast dostain mel[tnclwln 
. 
Rnz zyl 8t«rSN!I chlolt tel IV Snll/TlUe, 
Rtorll zachvwwl/ualslr ]leru( r8 11JtIle, 
SiadJlwal na parkaJl1l' 
Trzyma]qc glowf w dzbante - 
6w dZlwaczny star8zlJ czlo'U lek 
[IV timJlllI« 


ciesli 


Bezbozny 


syn 


R'IZ yl }JCII ten c::lnu I('k IV Ln'U lCNlI 
Cn ?!Igdll syttwC)/ nu u YChul, 
MOletl ranG dobra nolI', 
.il , dhlen (lobtll' gdll no. rUlC 
ZUlOsllo Slf wIa:,;,me w LOWICZU 


I wyzyskl\\aczv, gloszeme "menawIscl 
do "roga I mllo!;CI do czlowwka, gdy 
Jest CZlowlCklem" 
OplS przeszkolema p lrtYlnego Bldy 
konczy Sl
 na roku 1936 kledy wy 
blera Sl
 on do HIszpal1l1 na wOJn
 
z faszyzmem' Mozna zrozumlec ze 
autor viOh zakonczyc dZleJe swego bo 
hatela na tym okresle, w przeclwl1ym 
l' lZIC musl llby oprzec Sl
 na pr 1\\ dZle 
z lwalteJ w kSI
zkach plsarzy, ktorzy 
tez 7 A l mlodu "szumlCh' koncepc]
 
zb lWl8ma SWl8ta, Jak Czuchnowskl 
czy Koestler 
Znalezhbysmy wo"czas bcz trudu 
Inlodego entuzJast
 Szcz
snego -- bo 
Jowmka 0 pr I"rle I dpbro ludzkosci - 
n 1 Kolymle, w Wologdzle czy pod Ar 
ch mglelsklem Moze r
b tlby drzewo 
w DrugleJ Alek"JeJew"e albo sortowal 
laehmany w Jerce" Ie, w kazdym ra 
zle am Jeden podobny Jemu zapalemec 
Ideowy me uchowal Sl
 w stame wol 
nosci na pustym uczuc ludzklCh, Jak
 
stanowl
 bezmlerne obszary rz
dzone 
przez komumzm 
Jako uzupelmeme, czy raczeJ odpo 
wlCdz na "Paml
tk
 z celulozy" moze 
posluzyc "Inny SWiat" Herhnga Gru 
dZIl1skIego lub "Tyfus, potem SIOWIKI 
Czuchnowsklego Wldzl Sl
 wowczas 
wyrazme do JakIeJ katastrofy prowa 
dZI zakloceme rownowagl ml
dzy go 
r
coscl
 serea a zlll reJestracJ
 IOZU 
mu, postawlOnego ponad Boga 1 ponad 
sumlenle 
Odpowledzl
 tez posredm
, dan
 
rozgor
czkowanemu spoJrzemu Szcz
 
snego 
 kSI=!zkl Jego wspolpracownl 
kow N Ie mowlllC 0 powodzl kSI
zek 
programowych w stylu "Szeksplra" 
Adolfa Rudmcklego lub "Blegu do 
Fragala" Juhana StrYJkowsklego, 
spoJrzmy na plsarza, ktory zapOWla 
dal Sl
 Jako rowny Newulemu arty:sta, 
na Jerzego AndrzeJewsklego Do cze 
go moze doprowadzlc plsarza sluzba 
u komumstow, dowodzl kSI
zka p t 
,WoJna !;kuteczna, czyh OplS bltew 
1 potyczek z zadufkamJ' Zestawlwszy 
bodaJ kdka ust
pow z tego utworu z 
ks)
zk
 Newerlego mozna Sl
 przeko 
konac Jak szybko poPleleJ
 dmmenty 
I III P lml:j.tek pozost lJC z cclulozy 


smtkaml stron, uk lzuJe ZYCIC pI zed 
woJenne nfiJb udzleJ uposledzonych 
w lrstw spotecznych z cz ISOW m
pod 
legleJ PolskI, zobaczone oczaml boleJ
 
cego ndd krzywd
 sweJ klasy Ideah 
sty - sceny z tego ZYCIa maJ
 sWOJ 
wvraz artystyczny, pclen p ltOSU uczu 
clOwego, pi zypommaJ:}cego 
el om 
skiego Wstrz
S!lJ
CY obr lZ plywaJ
 
cych ) CZOlg,lJ
Cych Sl
 ,Jaszczurek 
_ lla wpot sparahzowanych dZleCI n
 
dzarzy, pozosta" IOnych swemu 10sowI, 
uk lZ my przez mtora wlasme w chwi 
h kledy mlodZl bohaterowle przez) 
waJ:} plCrwsze chwde swel mdoscl, 
mlltby chyba S"OJ odpowlCdmk w ob 
razle rozszczepllma zapalkl w chacle 
podgorskleJ w "Soh zleml Wlttlm 1 
o Ill' paml
tmkowa cz
sc kSI
zkl 
utrzyman 1 Jest w autentycznym stylu 
uswmdomlOnego rzemle!;huka czy 
chIopa, 0 tyle wst Iwkl pozmeJsze ope 
ru J
 zargonem partYJnym, obcym cha 
r Ikterowl CZ
SCI plerwszeJ, s
 posple 
szne, szklCowe, progr lmowe Tak np 
OplS pozaru RClChst 19U w Berhme 
w r 1933 pozbawlOny Jest JakleJkol 
wlCk dynamlkl UCZUClOweJ, Jest to ra 
czeJ dZlenmkarskle spr lwozdame, w 
ktorym gtown
 rol
 odgryw 1 wyhcze 
me strat, J lkle pomeslC z teJ racJI 
partla I komumzm 
WIala, na kt6r
 nawrlCa mlodego 
Szcz
snego klerownlk ruchu komum 
stycznego tow OleJmczak, ma - poza 
doktrynalnyml rozwazamaml - po 
smak tolstoJowskl Jest w meJ pod 
dame Sl
 zlu, ktore tkwi w czlowleku, 
odrzucame miiosci ewangehczneJ Jako 
balastu dobrego tylko dla posmdaczy 


WSlOd hcznych kSI:j.zek polsklch, 
\vyd mych w KIaJu w CI

 ostwtmch 
czterech Ilt, czyh od r 1949 klcdy 
l1telatur,l zest .tR uJ
t 1 w kdrby dll 
lektykl socreahstyczneJ, Izadko na 
potk lC mozn 1 utwor, godny llazwy 
dZlCla sztukl progmmowa plsa 
nm 1 cl
zko przychodzl plsarzom 
polsklm, maJllcym wI
cel wrodzonego 
z lmllow lml do mdy\\ Iduahzmu 1 
krotsze plZ
szkolem
 m IXlstowskle 
mz pIS uze 10SYJSCY WlCmy zreszt
 
ze hteratutr 1 klerowan 1 sk lzana Jest 
n 1 upr lWllme mIl rnoty I p meglryku, 
a p
t 1 regul m lten llistycznych zala 
zone peg lZOWI zmusz lJ
 go do z ISt
 
plema g llopu truchclkl
m Po okreslC 
AleksJeJ I TolstoJa I Szolochow 1 n 1 
stllPl1 w RosJI okIcs schytkowy - du 
zo tandety, malo sztukl 
Przymus sztuce me sluzyl I me slu 
zy Totez zastan IWllJ
cym zJawl 
sklem w tym zalewle smIeCI 1 propa 
g mdowego Jest kSl
zk 1 Igora Newer 
lego "P lml
tka z c{'lulny '*), 0 kto eJ 
plsal w nr 413 , Wlldomoscl" W lC 
law SolskI l\lIodzlCnczy rozp
d, SWIC 
zosc odczuw mIa I obrazowam 1, me 
zbllZOW ml szczerosc autol 1, ktory 
ma JUz z 1 sob
 kllka mn) ch kSI
zek 
uroblOnych n 1 modt
 wym 19 m p lr 
tYJnych, narzuc 1 nlCprzeparcle wra 
zeme ze "Pamllltki z celulozy" nlC na 
plsal obecme, ale ze Jest on 1 auten 
tycznym paml
tl1lklem wydobytym z 
lamus 1, wskazule na to takze uklad 
kSI
zkl, w ktoreJ autor cytuJe co pe 
wlen czas ust
py z paml
tmka mlo 
dego dZlalacza partYJnego Szcz
snego 
Bldy 
Ten w odlcglych czas lch mlodzlCn 
czego entuzJazmu powst lly ramu
tmk 
"syna clCsh, ktory me dal Sl
 roZpl
C 
na krzyzu", Jak go nazwle potem uml 
lowana Madzm, Jest przeplatany 
wstawkam) pozmeJszyml, doroblOnyml 
prz"z dOJrzalego do narzuconego mu 
pro
ramu Newerlego 
P Iml
tmkowa cz
sc kSIazkl, uzupel 
mana komentarzaml blegn:}cyml dZle 


Edward Lear (1812 1888), malarz, 
Ilustrator 1 plsarz anglelskl, me byl 
am bardze wybltnym malarzem, am 
sWlCtnym dustratorem l am znakoml 
tym plsarzcm Ale mysl
 ze byl wlCl 
klm lrtyst
, bo stworzyl wlasny zam 
km
ty "Wilt nonsensu I bzdury, me 
prawrlopodoblCns w 1 1 meloglcznoscl, 
pelen czalu 1 \liesoloscJ, nasycony 
osobhw
 poctycznoscl
 Wypelml go 
wlerszyk lml 1 wlerszaml, z u-t
lml 1 
k llamburaml 1 llawet non!;enSO\linynll 
abecadllml, slowmk lml, zoologmml I 
botamkaml - lby uczymc go bardzwJ 
w bzdurze komplctnym Nle Jest to by 
naJmmeJ "n lSZ t nonnalny swmt od 
blty w krzyViym zWlercmdle, me ma 
to mc wspolnego z s ltyrll Lear z 
mczym me walczy mczego me propa 
guJe, 0 mc mu me chodzl - mozna 
by raczeJ powledzlec ze chodzl mu 0 
to ze 0 mc me chodzl Utworf swoJe 
llustruJe mnostwem rysuneczkow, kto 
1'1' cz
sto st mowl
 ruerozerwaln
 c 1 
losc z plsanyml utwor 1m) 
J (go hmerykl s
 tak popularne I 
powtalzane w AngllI, Jak przysiowil 
ludowe lub cytaty z Szeksplra Le lr 
Jest zreszt
 , klasyklem' limerykow , 
a tworz
c Je calyml setkaml wykazal 
mem 11 zonglerskle opanowame rze 
mlOsll Llmeryk (ktoremu n lJogolmeJ 
odpowmda nasza fraszka), stawla 
przed auto rem wym 19ama moze Jesz 
cze trudmeJsze mz sonet W pl
lU 
l1mlk teh rymowych a a b-b a z .war 
ta byc musl dramatyczna tresc, przy 
czym plerwsza hmJka zaczynac Sl
 
musl od slow "There w lS' "1 Z lWle 
rac ok1esleme wleku oraz n l'l\\i
 mleJ 
sca pochodzema , bohatera', w dru 
j:\'ICJ hlUJce z Iwrzec nalezy I,ekspozy 
cJ
', w trzecleJ I czwarteJ "Konflikt", 
a w plllteJ konkluz]
 I pomt
 Nle 
mal zawsze wprowadza SI
 dowclP ry 
moV/y czy slowny - mestety, me zaw 
sz{' przptlum lezalny Ogoln
 zasad
 
]C'st lby t
 fo\'m
 n 11 ZUC lJ:j.C
 I lk 
naJbardzwJ loglczny sens wY11L Il1Ic 
Jak naJbardZleJ absurdaln
 tresclll 


* 


PelllCn stars..y 1 1(m z Bombassa 
Stale Bpaccrolla IUt obooRach, 
{,dy kto IJytal go , Czemll
 
Nte odpowwAal , emu 
TaJemnlczl1 ow czlO'Wlek z BumlJGssa 
* 


Raz pewtelt pall ze znwrtu /euUt 
Zaku]JII 80ble }clema 
I pew1!1lm Infknym rancm 
l ]echal na Ilun w nteznane 
By nte CZllC }UZ W/fce} zmartwICllut 
* 


Pewten pan z nwchf u C(JnstaI!N'1 
W k8tfzycO'Uq noc waica tanczyl, 
Zc me graia muzyka 
Razem z n14 slodko bZllkal 
Budzqc zachwyt mte8zkancou 
[C unst.allzy 


* 


Pew1en starszy ]mn fwd NII'III 
Zaprh111aNml Sif z krolrodylem 
A lc znawcy mou tit 
Strzez 8tf pan krokodylt 
On6 grYha pod lvteczor mad Nilem' 
. 


RedakcJa , Wladomolicl', wkla.da-PJ,c 
Wiele zmudneJ pracy w prz
 gotowy 
wanle nads
 lanych prac do druku 
pozwala IWble uprzeJmle l)rOSle P P 
Autorow 0 ulatwlenle JeJ tego zada- 
nla l\Iaszynoltlsy, nadsylane do re 
dakcJ'l, powlnny bye Jednostronne, 
o(lblJane na znyklym I)aplf'rze, nle lIa 
blbulce, (Ilsane na t zw "dwa qbkl", 
z marglnesem 


Rctz peW/en czlOlVleJ, z RalJ,IIfII 
IUwl bardzo 8krZY1J14Ce buty 
W
fc pytwno go , Czy te 
Buty ze skory 8zyte, 
Czy tez z czego, czlowtekll 
[z Kalkllty?' 


* 


Raz zyla mloda lama w Em]lCtc, 
Ktorel 7108 stale rosl raz/'J/lt 
r Z P7JpClCln 
Az f'ze1.la (gdy 110 ruku 


M oze uda 81 zy powrocy zdrow 
I zobaczy mwstu LWQW 


He'ena 
urkowska...
>>>
- , 


Nr 415 


WIADOMOSCI 


6 


w 


OCZACH 


1\ 


KORZYACI DIPASU 
Konfel!ncJ 1 bcrhnska skonczyla Slf,) 
ImpaSem, ale zaden z JeJ uczestmkow 
me plzypiaci tego dymlsl
 Jest to 
llnp lS, w ktor
rzn nle m 1 wmow lJCO\\ 
- wszyscy doblze spclmh SWOI obo 
wI
zek WracaJacy z konferencjl ml 
mstro\\le spotkaj
 Sl
 nawet z uzn 1 
mem swych rodakow, zamlast krytykl 
J lk plsze "EconomIst z 20 lutego 
b I, spokoJny 0 sWOJ los moze byc 
M.loto\
 Czeka go wdzlf2Cznosc armll 
sowlecklej za tward
 obron
 baz wo 
Jennych w Austrn I Nwmeczech, uzn 1 
me rz
du - za przeplsow
 kampam
 
plzeclw zachodmm "porlzegaczom wo 
Jem1ym', pochwala prof Wargl - 
za roztropne czek mle na kryzys k 1 
plt,lhzmu ktory rozlozy Zachod osta 
teczme 
Szczegolnym zbleglCm okobcznoscl, 
zachodm mmlstrowle spraw zagra 
mcznych IOwmez patrz
 w przyszbsc 
z pogod
 ducha Podobme Jak MOIO 
to\
, odmesh sukcesy Utrzymah me 
naruszon
 sohdarnosc Zachodu, bro 
mh praw NiemIec do zjednoczel11a 1 
wolnych wybDIow, zmuslh Mototowa 
by w tych sprawach odsloml przylbl 
c
 Po raz pwrwszy '
Ielkl spor ml
 
dzy W schodem a Z lchodem odby" al 
Sl
 slelankowo me by to wymlany 
grozb, pOblz
klwam 1 szabelk
, n Iwet 
wz lJemnych polaJ ll1ek Mozna by mo 
WIC 0 nowym oklesle w dZlejach "7a 
mmst Zm1nej wOJny - "me:sentente 
cordmle" 
, EconomIst" zdaJe soblC Spl lW
 z 
flaska konferencJI bel hnsklej, SkOlO 
me rozstrzygn
la ona zadnego z za 
g-admen, dla ktorych Sl
 zebrata 
Splawy Europy, KOIel, NIemIec, Au 
str 1 pozostaj
 nl maltwym punkcle 
I lagodmeJszy ton SpOlOW me jest 
plzelomem w dZlelach ale mlmo to 
konferencja beIlmska przymosla Za 
chodowl pewne korzyscl, ktore mog
 
okazac Sl
 cenne Dotycz
 one nastro 
JOW w Nlemczech I we Francjl NIC 
przeJednane stanowlsko RosJI moze 
mlec wplyw na te nastroJe W Nlem 
czech wzmacma 0'10 Adenauel a pi ze 
CIW tym NlCmcom ktorzy mlCh ,esz 
cze zludzema ze armm europejsk I 
moze byc przeszkorl
 w zlednoczemu 
klalu (Ro!;Jame Vlyst
J))h me tylko 
plzeCIW teJ al'mll, alI'I przecIw wol 
nym wyOOrom) 
NOWY BIDAULT 
Wedlug ,OrservH a z 
1 lutego 
b I , Bldault zlobll wszystklm mespo 
dZI mk
 w cm
 ost ltnleh mleSI
y 
wYlosl na m
za "tanu \\ BeIlmle me 
d 11 Sl
 ZWICSC kuszemom Rosjl oka 
zat stanowczosc, ktoreJ Sl
 po mm me 
spodzle\\ano I p"lna sol'dal 10SC z ko 
leg lml z Zachodu We FI mCjl zlu 
zow'l1 on s"ego czasu Schum Ll11, kto 
re nu zarzuc mo zbytma ,eUlopej 
sk
sc , lzekomo plZeczn" z mb resem 
narodo\
 ym Bldault pozb 1\\ IOny Jest 
Ideahzmu emOIJeJsklego I plon
cej 
Wll y Schum III I ma re tlbt
 czne po 
dej!;Cle do za
adnlen ml
dzynarodo 
wych Mlmo katohcklego wychow 1:na 
I plzekonan Jest sceptyklem Na czo 
10\\ I' stano\\ Isk I \\ e FrancJ I wynlOsla 
g. ostatl1l" wOJn I J 11.0 Jedpn z puy 
wodcow ruchu OPDIU, mlmo lozmc po 
htycznych WSpOlpl teoW 11 z komu n 
sttmI, I po \\ yZ\\ olel1lu, rlzu:kl lCh 
poparclU st Ll Sl
 tuz po gen de 
Gaulle n ljwybltmeJsz
 post lCll poh 
tyc:ma nowe] Francll J lh de Ga'lllc, 
rl,!zyt on by FrancJ 1 orlzy!;k Iia 8\\o,e 
stanowlsko mocarstwowe all' w odroz 
me I u od generala, uw lzal ze cel ten 

rlZIC oSI
gnl
ty \\ RelsteJ \\ spolpracy 
z Amelvk
 J ViIelk
 Blyt lm
 BI 
d lUlt StOl twal do na gruncle caloscl 
nnpellUn1 fr Il1CUSklCg"J I \
 sprawle 
Indochm jest meprzPJedn my Na no 
gl
dy pohtyC'zne m
z 1 memaly wplyw 
ma pam BlrllUlt cDIka pulkowl11ka 
lImll flanCuskIej, wychow 1111 wInd: 
chm lch 
BId lUlt ]pst cz'owlek1em sllbego 
ZdIOWll Wyczerpuje Ie "cz
sta po 
tI zeb 1 sztucznvch podmet' (wedtug 
powszechne, opnUl, Bid lUlt lubl za 
g-I
dac do klehszka , Obse1"\ er przed 
stawll to dyskretme I obr lZO\\O, ale 
w brzmlemu t lJemmczo mepokoj
 
('\m) oraz \\arlhwy rozklad pI ICY 
Bid lUlt chce pmco"ac me tylko z l 
trzech all' za wszystklCh - wszystko 
s 1m czyta, "szystko sam pIsze salil 
sable referuJe I sam poblera decyzle 
Mlmo S\\ ego sceptycYZP.11l 1 gl
tkosCI 
pohtycznej, me ma obawy, zeby BI 
dault odwrocll "I
 od mocarstw z 1 
chodmch, lIe Jest obawa ze FrancJa, 
ugmaj
c l SJ
 pod coraz to nowyml 
cl
zaraml zruech
cona 1 \\ yczeI pan 1 
odwroci Sl
 od swego nnmstJ a 


, 

 


SEKRETY DEUTSCHERA 
W "Sunday Times" z 21 lutego b l' 
Sir David Kelly w artvkule p t "Sek 
ret Trocklego" zajal Sl
 no" 
 ksmZk
 
Deutschera 0 Trocklm w latach 18.9 
1921 W poprzedILleJ s"eJ pracy Deu 
tscher obwlesclt ze 1\1 Ilenkow wpro 
wadza w zycle "ogramczon
 rewolu 
cJ
" planow IT)
 plzez Trockle
o, kto 
ry traglczme \\ yprzedzal SWOj czas, 
w obecneJ - plSze Sn Davld- 
tWlCrdzl on ze Stalm, ktory w r 
1920/1 pOPlClal , bberalnll pohtyk
 
I enma zmuszony byl potem przejac 
Idee TrocklCg'O, me majace mc wspol 
nego z NEPem I hberahzmem Oka 
zUje Sl
 ze wskazanm TI ocklego s
 
mew
czerpan,! skarbmc
 Ideow
 w 
praktyce panstwa komumstycznego 
Ale skoro wszyscy z teJ skarbmcy 
czerpl
 po kolel, na czym polega tak 
reklamowan 1 przez Deutschera 10Z 
mca poml
dzy Stahnem a Jego na 
st
pcaml ? 
Deutschel tWleldZl ze w przeplOwl 
rlzamu swych Irlel br lklo TlOcklemu 
konsekwencJI Hora Stahn okazal w 
taklm stopmu, ze TrocklCgo napclmlo 
to wstr
tem I odraz
 Deutscher urze 
czony Jest umyslowoscl
 TrockI ego, 
ktorego razllo ub6stwo kultury rosYJ 
sklej, ktory przez socjahzm chcml 
ZmICl11C Scytow w doblych EuropeJ 
czyko\\ Na tym wlasme polegal - 
zdamem SIr David I - antagomzm 
poml
dzy Trocklm a rdzenme rosYJ 
skIm Lenmem czy Stalmem Nle roz 
mce Ideologlczne przyczynlly Sl
 do 
upadku Trocklego, Jak dowodzl Deu 
tscher, all' Il1ta
omzm osoblsty. ml
 
dzy rywaiami W uwa
ach swych 0 
lewoluCjl, komuruzmle, Trock1m, Deu 
tscher przecema wplyw czynmkow 
Ideologlcznych I mtelektualnych Wy 
daJe mu Sl
 ze do zwycI
stwa rewo 
lucJI bardzlej Sl
 przyczynlly "slowa, 
wlelkle slowa Ideal ow" mz pulkl Gdy 
by tak bylo Istotme, zwycI
zylby Kle 
rensklj ktory me chclal Sl
 odwolyw lC 
do slly zbroJneJ, wlerzyl w "slusznosc 
spra\\y" I traC'11 czas na nle konczace 
Sl
 dyskusJe lrleowe z plzedsta\\ ICle 
laml loznych klerunkow RewolucJ
 
ocahl TrocklJ, me przez slowa lIe 
przez stworzeme czerwoneJ armu, 
przez terror ktory zmusil rlo posluchu 
I \\ !;po]rlzlalama 30 000 oflCerow car 
SkiCh, pl'zez wprowadzeme komlsarzy 
Ilol1tycznych w wOJsku, plzez rozstrzc 


D 



 
e 
D 


k 
t 
n 
e 
z 
I, 
;c 


v, 

 
e 

 


ZACHODU 


h" ame zalowno Ich Jak gener tlow z 1 
k lzde medopatrzcme Gdy okazalo Sl
 
ze \\ ybran 1 konstytuanta m I "I
k 
szosc ztozon
 z plawych es erow, Ie 
nm I Trocklj me peroIowdh - po 
prostu przep
dZlh J
 
Plerwsza c
sc kSI
zkl zaWlCra wy 
mowne obi azkl z okresu "tyrann' 
carsklej Jeden zwlaszcza \\ lrt zapl 
ml
tama podczas procesu Trockl"go 
w r 1906 ofJcerowle zand lrmern skt 1 
dah na law
 oskarzonych kwmty od 
pubhcznosci dla groznego rewolucJo 
lllSty Nle byte kwmtow dla Bern 
CREDO PALACZA 
"Tludno odstraszyc ludzl od ph.y 
jenmoscl, ktora st,lta Sl
 zwycz ljem" 
- pJsze "Truth' z 1'1 lutego b l' na 
temat groznego dla p llaczy raportu 
brytYJskleJ komlsJI zdro\\ I I, stwler 
dzaJ
cego pmwdopodoblpnstwo ZWI
Z 
kow ml
dzy palemem a raklem ptuc 
CntIc z "New Statesman' z 20 lute 
go b I SPYt II zn lJomego lekarza czy 
przest 11 p lhc "Powazme Sl
 zasta 
na\\mlem - udpowledzllt 11'1 arz p 1 
lacz - I postanowltem ogr l'UCZYC Sl
 
do 3 paplerosow dZlenme Nle uchyla 
to ryzyka, all' Je zmme]sz 1 -"I 
zmmeJsza przy]emnosc palema', J lk 
stuszme :Aauwazyl CntlC, ktory sam 
me ma zadnvch klopotow bo przestal 
pahc od "Ielu Ilt 
Palacze s
 mepopla"m, lak 0 tym 

wlldczy febeton Comptona Macken 
zle ("Spectator' z 19 lutego b r) 0 
rozkoszach zgubnego n l'OgU Macken 
zle zacz
1 pahc memal gdy bYI dZlCC 
klem PlCrwsze Jego zetkm
cle z me 
dopalklem OjCO
 skiego cygara datule 
Sl
 z l' 1889 Musl tlo mu to zo!tawlc 
btogle wspollimcme SkOlO, Zdlaz po 
wst
plemu do !;zkoly, lOdzlce zglloty 
now lh jego "budzec k kleszonkowy" 
W obawlC by mp !;Iuzyl on medoz"o 
lone I rozkoszy p llema M Ily Macken 
zle musmt SOblC ladzlc jak mogl, 
I1scml, medop llk lml I suszonym p 1 
pwrem, przy" rocony z ez lSEm fun 
duslk me wyst uczal na kupno tytO 
mu , KlCszonkowe z domu pozw 11 tlo 
IUZ na to, gdy !;konczyl 15 lit - 
wydaw 11 Je w caloscl na tyton 1 kSI
z 
kl Po IOku spotkall go kara, gdy 
wychowa\\ca szlwlny pIzyllpal go na 
palenJu paplero!;a w te ltlze z muast 
swobody ,\\eek end' u czekato go prze 
plsame calych , B Ichantek EurYPI 
desa w Olygl11 tle NIC mog
c zmesc 
teJ tYI 11111, post mowll opUSClC prze 
\\ I utn
 szkol4i' J lko sturlent w Ox 
ford, zuzyw It tygodmo\\o 4 uncJe ty 
tomu do f lJkl I P lhl codzle Ime kIlk 1 
cygar M mllla I sporo bJazyhJsklch, 
cz lrnych ]lk smot 1, paplelosow 31 

l urlm 1 1901 byl w Jcgo zyclU pala 
cz I rlat
 p lml
tn
 w hotelu w Se 
,,1111 uraczono go haw ll1skl1n cygalem 
MackenzIe ma Ilt 71, P Ih 8 uncI I 
tytomu rlo f lJkl tygodnlOwo I co n lj 
mme, Jedno cygalO dZlenl1lf Gdyby 
mogl "oble POZ\\ ohc 'll orlpowlCrlm
 
Ilosc cygar, pOl1lech llby f ljkl bez z 1 
lu 


ESPRESSO 
Angll1 me zn me byte zycle k lWlar 
mane, \\I
C mlCszk mcy JeJ plZYjm
 
oboj
tme wlldomosc z "Tablet' z 20 
lutego b l' 0 upadku kawmrm w d lW 
nym Jej zn ICZe11lU na hontynenclC, 
podob 10, n lWct W WlCdmu, ludzlOm 
br lk czasu n 1 smdywame PlZY k 1 
Wle, czyt ll1Je plsm, towaHyskle roz 
mo\
y W oparach dymu lub samotne 
marzellll n ld m lrmulOwym stohklem 
Tempo wspolczesne me !;przYJa tym 
odwlecznym szacownym I zacIsznym 
lokalom zast
puj 
 Je b Iry Z kaw
 
z m lszyny, neono" ym SWI lUem I h 1 
slem pospJechu Kontynentalm bY'
 11 
cy kawmrn dawnego typu mysl
 0 
mch z zalem lepleJ 1m by'o pod zy 
I mdolem, w wyg'odnych fotelach w 
rozgVl ar1'.e d
 SkUSJl lub CIszy mane 
ma, w ka\\larm w ktorej byl czas 
IOzmyslac n ld zyclCm lub bczmyslme 
patrzec Jak uno plyme "T lblet' 
wspolczuj
c bY" alcom g1l1
cych przy 
bytkow wlta tryumfaln
 fanfaI
 ooce 
wyspmIsklm z\\yczaJOlll 1l1stytucje, w 
ktorych 0 ka;ulel porze dma mozn 1 
Wst
plC na dobl
 kaw
 l\Inoz
ce Sl
 
w Londy!ue bary, gdzle zawsze do 
st lC mozna wonne "espresso", grzecz 
me, szy bko I sprawme pod me, oka 
zaty Sl
 dla An
hkow ladosn
 mespo 
dzmnka , Re"olucje anglClsklP - J lk 
pls'e "T lblet' - plzyslowlOwO odby 
w l]a Sl
 w sposob bezkrwawy I me 
zaktocaJ
cy spokoju" 


PSYCHOA
 AIIZA 
PA1\I DE SE\ IG
E 
Now
 \
ydaI1l(! hstow pam de Se 
vlgne rzuca mepokoj
co ostre SWI1UO 
na cal
 dZledz1l1
 jel zycm, ktor
 tr 1 
dyc
Jna pi udena J tcndeI1cje br
zow 
mcze staraly Sl
 ubzymac \\ clemu 
Opu!;zczaJac w poprzcd'uch wyd mmch 
Ilsty rvzykowne, mog
ce za wlCle dac 
rlo mylema Jak plsze Andie Rous 
seaux w , Nouvelles Llttkralres z 20 
lutego b r, hsty obpcne ukazuj
 pi 
sark
 bez szmmkl, mowl
 0 rzeczach 
ktore me wydawaly Sl
 nam mozhwe 
w XVII \\ \Vmdomo bylo wprawdzle, 
ze krotkJe pOZVClE
 m Irklzy z m
zem 
me bylo szcz
sll\\ 1', ze owdo" mwszy 
mlodo byla otoczona rOJem wlClblclfh 
I ze zaden z l1Ich nIP. mo
l Sl
 poszczy 
CIC tym ze III zdobyl PrzYPlsywano 
to JeJ cnocle, ,lie jUZ Samte Beuve 
byl na dobrym trople tWlerdz
c ze 
mezdoln 1 byla do zwykleJ mltoscl I 
ze w calym s" ym ZYCIU mkogo me ko 
chala OplOCZ cork I W
dawca hstow 
(Geralrl Gmllv) Ujawma ze spowled 
mk przYJaclel pam de Sevigne zar'lu 
cal Je] ub6stwmme "Iasnego dZlecka, 
tak mebfzpleczne ze musl Sl
 z mego 
uleczyc dla zbawlema 8wel duszy Mu 
smlo to byc uczucle mepokoJ
ce, sko 
ro w dmu Wlelklej Nocy kSllldz me 
udzlehl rozglZe!;Zema marklZlC z po 
wodu , JeJ mliosci maclerzynsklej' 
przewodmcy dusz przeczull co Sl
 
!;WI
CI, na dlugo przed FlCudem I teo 
rIlj. kompleksow 
Llsty pam de Se\ Igne do COI kl s
 
tak peine plOlnlennego zaru Jak hsty 
do kochanka SkladaJ
 SI
 na me na 
ml
tne wyznam I, upoJema, burzhwe 
wyrzuty rozstan, rzadzlel przeplat me 
blog
 slodyczq. pOJerlnan P 1m de Gn 
gn m I zarlko przeby" ala z matk
, 
wmdomo ze gdy byly r lzem zycle Ich 
uplywalo w claglych sporach, za kto 
re corka me ponoslll wmy Musmla 
ona zapewne bromc Sl
 przed klopoth 
Wyml atakaml mfitczyneJ nam1
tneJ 
CZUIOSCI 
Paml
tmkl pam de Sevigne nalez
 
rlo arc
dZlel hteratury francuskleJ 
UlOdzlll SJ
 w r 1626 Zmarll w r 
1696 W 1 1954 ust llono ze byla II's 
blJkll, w dodatku z "kompleksem cor 
In' Nle ukryto Je, hsto\\, n lJbaldzlel 
nawet meplzystolnych Jakto? I mkt 
me glznu w UIaZO'1eJ dostoJneJ swel 
gor1noscl, mkt me orls
dza wyd lWCY 
od CZCI, WJary I rozumu mkt nw 10Z 
dZlera wstydhwych szat nad taklm 
sWl
tokI ldztwem? 


Collector 


SILVA RERUM SPRAWY ROSYJSKIE 


PLO'IKI \\ARSZAWSKIE Z 
CZAS()\\ \\IELKIEGO KSIt: ClA 
U.ON STAN TEGO 
Tymoteusz Llpmskl, hlstoryk I et 
nograf, wspotautor z Mlchalem Ba 
hnsklm 3 tomoweg'o dZlCla , Staro 
zytna Polska (Warszawa 1843 1846 
[18)0] notuje w s\\Olch CI
k,nvych 
, Z qnskach z lat 182.. 1831' (Krakow 
1883), "ydanych przoz Kazlmlerza 
Eal toszewlcza 


St
czeti 1821 Mmister skarbu 
ksu\z
 Lubeckl ma takq przewag
 w 
rzqdzle IZ mozna wyrzee ze Jest u 
nas p mUj
cy, on bowlem na R ldzle 
Adnun [lstracYlneJ] co chcc to robl I 
na swolm postawl Inm mlmstrowle 
wldoczme mu ulegaJ1I, 1 Jego wzgl
d6w 
potrzebuJ1I, Nle mOzna zarzuclc zeby 
wspomnlany mlmster me byl nader 
czynny Oby tylko w SWOlch zamla 
raeh przedsl
wzI
clach I wszelklch 
zakladaeh me poszwankowal gdyz 
tedy kraJ caly pom6slby mezhczone 
szkody W wlelu rzeczach dZlala z 
mewlelkll przezornoScl1l, ml
dzy In 
nyml ze tu powiem 0 sprowadzcmu 
25 AngUk6w do stawlama machm w 
g6rmctwle Ci cudzoZlemcy przybyll 
od kllku tygodnl rzqd naJmuJe 1m 
pomleszkame i plad kazdemu po du 
kacle na dZlen Trac1l, czas na prozno 
I udac sle n I mle]'5ce me mog
 z 
powodu mepoczynlOnych przygoto 
wan' 


. 


, Lllt
 1821 W tych dmach mlody 
Aleks [ander] Walewskl dawal wlel 
kle I wystawne 
nladame na wleJ 
EkleJ kawle Pam [Benedyktowa z 
Sanguszk6w] Zieionkowa byla gospo- 
dYl1J
 I zaproslll tout Ie beau monde 
Na t
 przekqsk
 wydal sto kllkadzie 
Sl1l,t dukat6w - wprawdzle Jest to 
dla mego bagatelk1l, ale CUI bono? - 
18 letm ten mlodzleniec je t synem 
Napoleona - trzeci rok Jak tu miesz 
ka zostawlOny zupclme sam soble 
gdyz Jego oplekun kasztelm [Wlk 
tor J Remb elmskl bynaJmmeJ si
 mm 
me zaJmuJe Na pochwal
 Jego po 
wledzlet': mozna IZ w
r6d dostatkow 
otoczony gronem mlodzlezy maJ1I,cy 
wZI
tO
t': I lask
 u dam naszyeh ml 
mo tego wszystklego dobrze i skrom 
me Sl
 prowadzl Jest pl
kme ulozony 
przYlemny w pOSled7emU [\\ towarzy 
stWle], dowclP lY OplOCZ dobl, po 
matce odzledzlezonych co mlesi1l,e 
przysylaJ!\ mu 6000 zip Jako proeent 
od sumy przez Napoleona na banku 
parysklm umleszczoneJ 
. 
, :Uaj 1828 Byly Jeneral adlUtant 
eesarza mebo
zczyka [Aleksandra I] 
Maksym [Ihan brat Aleksandra] 
Fredro zostal marszdlklem dworu 
Pens,a 10000 zip, pomleszkame w 
Zamku, ekwlpaz na Za\\ ollme I tym 
podobne dog-odnosc uwazac sluszm
 
mozna lako p Ims bene melentlUm 
Od dwoch Ilt zlech lion tu z Petels 
burga, ma za z(Jn
 Rosj ll1k
 z rlomu 
Golowm, ktora prz
szla na W18r
 na 
sza a nawet plawrlzlw
 Polk
 Sl
 
mlanUJe, utrzymuje bowlCm IZ postra 
d lWSZY rodzJco\\ mc ]UZ J
 rlo Zleml 
oJczysteJ me wI
ze zwlaszcza gdy ma 
m
za Pol Ika 1 w Polsce mJes7ka Dru 
ga leJ Slo!;tr l poszll z 1 Leona Potoc 
klCgo " dyplom ICJI zost,lj
cego' 
. 
, :\Iaj 1828 Rozchodzlj, Sl
 Wiesel lZ 
biSkup plock I [A M] PnzmowskI ma 
byc za .vlCszon
 w pc!memu 000" I
Z 
kow p lstersklch z powodu g'DIsz
cego 
zycm Dawno JUZ bylo glo!;ne, IZ u 
trzymywal nalozmc
 I ml 11 z m
 
cork
, teraz za!; slych lC IZ z t:} cOIk
 
splorlzIl dZlecl
' 


. 


Slerl)(eti 1828 Wlelka Rprawa bl 
skupa plocklego Prdzmo" skl
go n 1 
tym Sl
 z,lkonczyll, lZ dod mv mu zo 
stal koadlUtor w osoble X [FlanCI!;Z 
k 1] PawlowskJego, bl!;kup 1 dulmen 
skiego, sufrag llIa warszawsklC
, !J
 
dZle PObICl 11 jedn:} czwart
 cz
sc pen 
"JI, t, 2) 000 zip, 1 rz
dzll dZlecez]
 
PI azmowskl zadnym sposobem me 
ChClll oddahc od Slebif go!;podym, da 
I
C za przyczyn
 IZ ona jl go domem 
z 11 zadza, ma st lr lme 0 lego n ld 
w
tlonym ZdIO\HU I t p, all' tez I Jego 
koadlUtol slyme jako zwolenmk pici 
pl
kne" czyl1 po prostu \\ IClkl jest 
koblecmrz I przesl lduJe po handllch 
\\Innych NIP mozna doklldl1le wle 
dZlec, kto byl oskarzyclelem blskup I 
do Rz
mu, to tylko pewne ze duchow 
m, a w tel hczblC I terazmejszy bi 
skup podiaski [J M] Gutkowski, me 
gdys kapelan wOjskowy w HIszpaml, 
czlowlek sprosnych wtedy obycza I ow, 
tel az zas pastel Z przestI Zt'g lj
CY 
pI lW kanomcznych 
.. 


Czer\\IDC 1829 Jcncral [Maurycy] 
Hauke obsypany zostal zaszczytaml, 
wszel,lkoz me tyle lak po mleSCle glo 
szono Mmnowuny h
abl
 z uwolme 
l1lem optaty 12000 ztp za patent, 
olaz zost II \\o,ewod
, otrzymal older 
Ol]a Bmlego, zon 1 zas jego dam
 ho 
norow
, a trzynastoletllla corka [Ju 
ha pozmeJsza hr BaUenberg] fleJh 
n
 Pubhcznosc utlzymuJe ze to wszy 
stko Jest z lkl oJ na n lmlestmkostwo ' 
.. 
, St
c7eti 1830 \V roku uplymonym 
znaJdo\\ 110 Sl
 W Warsz lWle 22 dru 
k lrn PI!;mo czasowe "Plast" mlalo 
2 500 pl'zedplaclcleh, poczytac to na 
lezy do fenomenow w Polsce, zwlasz 
CZ,l majq.c wzgl
d na mewlelkl obsZal 
kI olestwa naszego' 
. 


K\\ leclpti 1830 Zam18st zapow1e 
dzmnego przybycm pewnego znakoml 
tego ll1zymera anglelsklego, ktory 
mml byc obecny przy p
kamu lodow 
lla Wisle dla obrachowama slly wody 
I czymema spostrzezen, przybylo tu 
dwoch mzymerow francusklch w celu 
podJ
cla Sl
 staWlama mostu "ISZ
 
cego na drutach, na wzor podobnego 
lakl Istl1leje na Rodame S
 to Jacys 
samoch\\alcy I wlelomowcy Podlug 
wszelklego podoblenstwa s
 om kosz 
tern naszego rz
du sprowadzem J po 
dejmowam ' 
. 
,Llltler 1830 Zmarla starozakonna 
Temella, wdow 1 po ogromnym bog 1 
czu tutejszym Belku Szmulu, poczy 
mta zaplSY na mlloSlernp mstytut 1 
bez zarlnej na wyznama r{'hgljne roz 
mcy Byla tpz I za zYCIa dobl oczynn
 
I \\lele uboglm sWJarlczYla NIl' pa 
ml
taJ
 lby wldzmno tak hczny or 
szak pogrzebowy, albowlem hczono 
powozow wszeJklego rodza]u do 400 
I przeszlo 5 000 osob, a coz doplero 
znaJdowalo Sl
 clekawych po "szy!;t 
klch uhcach k
dy przechodzll ten or 
szak Rozdawano hOJne J llmuzny I 
wsparcl I w mleszk mlU meboszczkl, 
podcz lS prowadzema zwlok I na cmen 
t lrzu Z lWllrlomlem luzez pohcj
 
ubodzy Jaklegokolwlek \
yznanll ze 
hi Ih SI
 z c 11. go ml8sta, naJmmel 
JPh ktmy zloty otrzymal DZlesl
clu 
Iabmow z Warszawy 1 okohc milio 
mowy pogrzebowc" 


8:\I1ERC GENERALA KOZAKA - 
ZGON \\ DOWY PO GORKL\[ 
Frankfurcki "PosJew' z 31 stycz 
nJa b r anahzuJe zagadkowy nekrolog, 
ktory ukazal Sl
 29 grudma ub r w 
g Izetach "PI a wda, "IzwlestJa" 1 
"KrasnaJ I ZWlCzda" 0 smierci gen 
S A Kozaka (mne gazety oraz radIO 
mosklewsklC pomm
ly t
 smlel c mIl 
czemem) 
Nekrolog brzmml ,,24 grudma 
1953 zmar! nagle przy pelmemu obo 
wI
zkow sluzbowych czlonek Wier 
chownego SowlCtU Z S R S, dwukrot 
ny bohater Z\\I
zku Sowlecklego ge 
neral leJtnant Kozak SjemlOn Anto 
nowlcz" 
"Posjew" dochodzl do wmosku ze 
stosunkowo mlodego (Iat 51) gen Ko 
zaka zablto na Sachahme I dlatego 
transport trumny do Mosk"')" trwal 
szesc dILl Fakt smierci (ktorej me 
mozna byte ukryc) podano do vaa 
domosci doplero po PU:ClU dmach w 
przeddzlen pogrzebu Gdyby zab6jC
 
byl Koreanczyk lub Japonczyk, me 
omleszkano by takJego zab6J"twa 
rozdmuchac do rozmIarow konfhktu 
ml
dzynarodowego z "rzasklem 0 "a 
gentach LI Syn mana', 0 sprawkach 
odradzaJ
cego Sl
 Impermhzmu Ja 
ponsklego Ale trzeb I mIlczec Jesh ge 
neral padt od rosyjsklej kuh na tej 
ponurej WYSPlC, na ktorll co tydzlen 
wysyla sllf z Moskwy hczne transpor 
ty "l
zmow pohtycznych 
ZaooJstwo gen Kozaka Jest zda 
mem "Posjewu ' plerwszym domoslym 
aktem terrorystycznym w powoJennej 
RosJI 
Tenze posJew z 17 stycznla 
b r zamle
cll obszerne wspomme 
me 0 zm Irlej w Moskwle w g-rudmu 
ub l' MaIn FlOdorowme Andneje\
eJ, 
wdowle po Gorklm, artystce "Mch 1 
tu' w lat,lch 1898 1905 
PosJew' zaznacza ze AndneJPw 1 
byia czlonklem pmtn od lat 49, do 
plCro teraz po JeJ zgome mozna plsac 
o leJ nleustraszonej lkcjl humamtar 
neJ Po rewoluc]l AndneJewa zost lla 
sekrctark
 pohtyczncgo Czerwonego 
Krzyz 1 Ur,ltow Ita meJedno zyclC 
lurlzklC Nle wahala Sl
 dopom 19 lC 
W wyjezdzle za glamc
 z 19rozonym 
w SowlCtach arystokr ltom, uczonym, 
artystom, SOCj 11 rewolucJomstom I 
mlPnsze\\ I1.om B
d
c dyrektork
 domu 
uczonych w Moskwle oplekow It 1 Sl
 
nawet duchOVlnyml, wydaJ
c 1m w la 
tach 1919 1922 w mIar
 moznosci "de 
put at akademlckl jako autorom prac 
fllozoflCznych, hlstorycznych czy ar 
cheologlcznych 
ut ltWllll JeJ prac
 pocz
tkowo za 
zytosc z Lenmem, a nast
pme rom,ms 
J 19ody z zon
 syna GOlklCgo, PleSZ 
kowl 
W lltach 1929 193: zdollla wymoc 
przedtermll10we zwolmeme z lagrow 
dZle!;l
tkow uczonych, skazanych na 
dlu
olctl1la placf,) przymusowll 
Andnejewa wykazala melad,l od 
wa
, gdy - zaSllmaj
C Sl
 zlym 
st lI1em zdrowJa - kategoryczmc od 
I zuclll n llPg 1m I J ezowa 1 me prz
 
staid na rol
 falszywego swmdka 
przeclw prof Pletmowowl, ktory rze 
komo przyczymt Sl
 do smierci Gor 
kwgo (pOl' , WladOmOSCl", 111' 358) 
Z lmIast nlCj musmno w procesle r 
1938 "z lprodukow,lC' lekarz,1 Blelo 
stocklego, ktory z lpewnlal ze Plet- 
mow rzckomo zabloml podtrzymyw 1 
ma dzmlalnoscl serc I umlCr.ljllcego 
IJlS,1 rz 1 
Totez JUZ PIZY JezowlC a nast
pme 
przy Berll AndneJewa utracIIl wszel 
kle wplywy W r 1942, maj:}c Ilt 68, 
O)JUSClt 1 stanowisko dyrektorkl Domu 
U czonych I z.amleszk tia w hostelu dll 
pracowmkow n,lUkowych 
We wspommemu tym "PosJe\\ ' po 
pclml jedn
 mesclslosc sekretark
 
mosklewsklego pohtycznego Czerwo 
nego Krzyz 1 byla plerwsz 1 zona GOI 
klego, JekatIennd Pleszkowa, lowme 
mestrudzona oplCkunka przrslado" 1 
nych Pleszko\\ 1 utrzymyw lla sClsly 
kontakt ze Stef lm
 Sempolowsk
, I 
dZI
kI teJ wspolpracy mejeden Pollk 
zdollt Sl
 wydost lC z SOWlCtOW 
o 1'0\\ SZE( H:'\F...J SLUzBlF 
ZDRO\\IA \\ AN(.LII 
DI Kaz msklJ w al"tykule "Wszyst 
ko dla zdrowl 1 czlowleka' (mlesl
cz 
l1Ik mosklCwskl ZnamJa", grudzlen 
1953) pIsze "Cudzozlemcy me chc
 
wlerzyc wlasnym uszom, gdy slyszll 
ze naJlepsl sowleccy chlrurdzy operu 
J
 bczp,lltme robotmkow I chlopow 
Szczegoln
 aktualnosc zachowaly slo 
wa Engelsa, ktory z 
rll sto lat te 
mu plsal "Lekarze anglelscy z
daJ
 
\\ ysokICh honorarlOw, a robotmcy me 
mog
 Jch Ulszczac Totez zmuszem sa 
b
dz zupclme obchodzlc Sl
 bez po 
mocy b
dz tez uClek IC Sl
 do pomocy 
tamch znacholow 1 znachorsklCh srod 
kow, ktore przynoszll komec koncow 
\\ I
cej szkody mz pozytku' 
W tym "rzetelnym mformowamu 
spoleczenstwa sowlecklego tkwi kon 
sekwentna metoda ladlO I prasa so 
wlecka r lZ po laz powolujll Sl
 na 
cytaty z DICkensa dla zIlustrowama 
stosunkow, I zekomo panUjllcych obec 
me w przemysle I szkolmctwle angle I 
skim 


I'RZECI\\ SZt\BLO
O:\I 
SowlCtskaJa Kultura" z 1 styczma 
b r podaJe noworoczne zyczema wlelu 
SO\\ lecklch zn Ikomltosci Malarz J e 
flmow, sktadaj
c zyczema "naszeJ 
wlelklej sztuce sowleckleJ", zamiescil 
k,lrykatUl
, na ktoreJ chlopczyk w 
cz Ipce z naplsem ,,1954" wymlata 
mlOtI
 k,utkl z naplsem nuda, szab 
lon, szarzyzna, Inymltyw, klcz 


LIFAR 0 DIAGILEWIE 
P lryska "RusskaJa Mysl" z 8 stycz- 
ml b r zamlCsclla artykul SJergleJa 
I1fara w ZWJ
zku z przypadaJllc
 w 
blez
cym roku 25 11 roczmc
 smlerCl 
DIlgllewa, zdamem Llfara, "Jednego 
z n lJwybltmeJszych ludZl w dZleJach 
I OSyj SkiCh, tworcy nowej rosYjskleJ 
kultury" Llfar przeprowadza porow 
name Dmgllew 1 z PlOtrem Wlelklm, 
zamyka]ac Je taklm stwlerdzemem 
"PIOtr WlelkJ stworzyl now
 kultur
 
panstwow'!, Dla
llew - now
 kul 
tu
 artystyczn
' Llfal tak konczy 
"Balet rosYJsk.i" byl ostatl1lm wlelklm 
dZlelem DmgIlewa BYI syntez
 ma 
larstwa, muzykl I tanca lecz w syn 
tezle caleJ dZlalalnoReI Dmgllewa na 
lezaloby raczej na plerwszy plan wy 
sun
c malarstwo I muzyk
" 
(Do konaJ
cego DmgIlewa weZW,ll1O 
popa I - MIsI
 Sert) 


Rt:KOPISY ROSYJSKIE 
W POI SCE 
Pras 1 SOWlecka J polska rlonosl 0 
odkryclU w blbhotekach polsklch kll 
kuset r
koplsow rosYjsklch W blbho 
tekach kIakowsklch znalezlOno hsty 
PlOtra I 1 Szewczenkl "Bmlym kru 
klem" Jest hst Szewczenkl do Arka 
dego W
grzynsklego - przyjaclela 1 
wsp61towarzysza Szewczenkl z oklesu 
zeslanll. 


Notatki 
francuskie 


Poets trzetwego Prezydenta Byl1 
koledzy p Rene Coty, zegnaJllc uby- 
waJllcego 1m z grona parlamentu 
Prezydenta FrancJI, podczas wystaw 
nego ob18du na Jego czesc wr
czyh 
mu przygotowany staranme 1 z roz 
wag
 upomll1ek Byly' mm dZlela ze 
brane Rlmbauda "Moj ukochany RIm 
baud' - dZI
kowal wzruszony Pre 
zydent - NlC me mo
lo ml sprawlc 
wI
kszeJ przyjemnOSCI , 1 wsrod do 
stoJnych senatorow z ust glowy pan 
stwa padly mOWlone z paml
cI plerw 
SZf strofy "Statku pljanego' 
i\1Il086 :\Ius.
eta Ukazala si
 kSI:p: 
ka EmIle Henl'lot 0 pam Jaubert, 
malo znaneJ kochance a potem przyja- 
clOlce Musseta - nast
pczynl George 
Sand Poznah Sl
 w r 1835 on mml 
lat 25, ona - 32 Pam Jaubert byla 
malenk
, "hczn
, wesolll blondynk
, 
ktora po WYJSClU za m
z w wleku 
lat 15 za czlowleka kwry mOgl byc JeJ 
Ojcem, zdradzala go l1lemllOSlerme, 
ale bcz skandalu Poznawszy Musseta, 
ulegla mu bez wlelklego oporu W ser 
cu poety zrodzlla Sl
 \\ lelka mllosc 
Mmla trwac trzy ty
odme Po sza 
lach, scenach zazdroscl I rozpaczy 
Musset muslal zwroclc ukochaneJ JeJ 
hsty mllosne wraz z puklem zlocistych 
wtosow W IOk pozl1leJ stosunkl zo 
staly naWI
zane, wraz z nlml nowy 
nawrot mlloscl, Jeszeze bardzlej plo 
mlenneJ, pc!nel nowych upoJen I no 
wych wlerszy Tym razem Idylla 
trwala dwa tygodme I m18la Sl
 za 
konczyc rozstamem JUz ostatecznym 
Mussel utopll zale, rozczytuj
 Sl
 w 
wlerszach Lamartll1e'a, wyzwohl Sl
 
z mIloscl, pISZ
C rlo mego SWOJ poetyc 
kl bst, w ktorym pam Jaubert me 
trudno bylo odnalezc sleble I medawne 
przezyc18 Czula na poezJ
, poslala 
odtr
conemu kochankowl dWle wazy 
sewrskle z hstem w ktorym przyrze 
kala poplaw
 I oswladczata gotowosc 
I ZUCIC wszystko I zyc tylko dla mego 
"Jedno twoJe slowo wystarczy' - 
przeczytal Musset w zakonCZtnlU AlP 
to oczcklwane slowo me padlo Zamk 
n
wszy wspommeme sweJ mitosci w 
sztuc{' ("swleczmk ) I now{'h (, Em 
melll1e"), pozwoht by lagodme zamle 
mt 1 Sl
 W przYJazn W ostatmch Ia 
tach zycm poety pam Jaubert stala 
Sl
 jego oplCkunk
 I przYJaclOlk
 do 
skonal
, pOWICrnIC
 nowych sekretow 
mllosnych Ona to poznala M usseta 
z pamll Kalergls, starala Sl
 zJednac 
dla mego JeJ wzaJemnosc, me wmdo 
mo w koncu czy do tego romansu do 
szlo, all' poPlerala go Jak mogla Pam 
Jaubert umalta maJ
c 85 I It Jako 
staruszka zacna, bogoboJna 1 szano 
wana 
Ns llrodzlny poety Paul Fort skon 
czyl 82 I,lta Na urodzmy otrzymal 
doroczn
 nagrod
 mmst 1 Paryza 
(300000 fr) Mlmo wleku stary poeta 
zachowal zapal I mlodzlenczosc s
du, 
uWlelb18 now
 poezJ
, d llekll I obc
 
WlasneJ Jego tworCZOSCJ L
czy te no 
we swe mllosci z plerwszym najgo
t 
szym UCZUClem serca I plOra - byl 
mm I pozost 11 Verlame Jeszcze me 
dawno Paul Fort uczestl1lczyl w ban 
kleCle wydanym z powodu 150 lecm 
, Closene des Ldas' Sielanko\\
 ka 
Wlarnl
 poetow pi zekszt llcono w wy 
tworn
 restaur lCJ
 0 odpowledmo wy 
SOklCh cenach Laureat Paryza p lml
 
t,1 JeJ sWletmejsze CZdSY, gdy spra 
\
 owal tam swe "poetyckle kSI
stwo' 
T 1m przyjaclele w pelerynach gryz 
mohh 1m stolach swe WlCrszowane 
naplsy I rysunkl, tam rymy powsta 
waty wsr6d koleJek absyntu, t 1m zJa 
wml Sl
 zawsze czarno ubran)" z mo 
noklem w oku, z blalym gozdzlklem 
w klaple Grek 0 dZlwacznym nazVllsku 
Papadiamantopoulos - Jean More lS 
POeta klas
 czny Vmcent Muselh 
lest mtodszy od Fort 1, m 1 dOPJero 
.3 lata, ale me uznaje w poez]l z ld 
nych wyskokow Dla mego me tylko 
surreahsci s
 me do stra w lema, 
sztuczny I mezrozumJaly lest sam 
"lClkl M tllarme Woh od mego plO 
senkm za Bruanta - poezJ
 pI 1\\ dZI 
wego, zywego ",Irgot" "Valery to 
Plekne - przyznaJe - ale za duzo 
szmmkl Brak mu doskonaleJ, naglej 
pl
knoscl, tej ktor
 mleh Malhel be, 
CornellIe" Muselh tWlerdzl ze w sztu 
ce poetyckleJ oboWJ
zuJ
 prawa kto 
rych me znaJdzle Sl
 am w gramat
ce 
am w prozodn Zalez
 one od ruchu 
gWl8zd, od t
tna krwI, od rytmu kro 
kow Astronomm stworzyla tal1lec I 
poezJ
 PoezJa Jest dla mego czyst
 
mag:J
, ll1kantacj
, rytualem Muselh 
brzydzl Sl
 poezJ
 bez rymow 
\\ !Opomnlenl& starego plsan.a. Clau 
de Farrere wydal "spommema, tak 
peIne cllftej pasJI I WlgOru, ze trudno 
uWlerzyc by byly plsane w 77 m roku 
ZYCla Jego s
dy hterackle zaskakuJ
 
bunczucznoscll} Z meltm ych mozna 
SJ
 usmlechn
c Klphngowl daJe mleJ 
sce przed Szeksplrem, 0 zapommanym 
na ogol powlescloplsarzu EstauILle 
powle ze byl to "wlelkl poeta eplckl 
w prozle", "Samsona" Belnstema nle 
zawaha Sl
 uznac za naJlepszll sztuk
 
teatraln
 polowy XX \\ PIerre Loti 
I Pierre Louys, to me tylko Jego 
przYJaclele, ale naJswletmeJsl tworcy 
o znaczemu epokowym Nlkt Sl
 z tym 
me zgodzl ale Far rerf pl
kme zna 
lazl Sl
 wobec przYJaclol 0 kazdym 
z mch naplsal kSI
zk
 TlZY ra 
?y probowal dostac Sl
 do Akade 
mn, wybrano go za trzeclm 1 moglbv 
Sl
 poszczyclc ze kontrkandydatem Je 
go wtedy wlasme byl Claudel Zabaw 
me oplsuJe wszystkle swoJe koleJne 
wlzyty akademlCkle Chcllc zJednae 
soble kardynala BaudnlIart, powolal 
Sl
 wobec mego na walcz
cy katoh 
cyzm swoJej matkl Kardynal byl 
czlowleklem dowclpnym "Jaka szko 
da ze to me matka pan a kandyduJe 
do Akademn" - odparowal 
Dwa teatry Morand byl naJbhz 
szym przYJaclelem Glraudoux Gdr 
bYI na przedstawlemu 'lLukreCjl', 
ktorll uwaza za arcydzleiO, odzyly 
dawne wspommema Glraudoux pasJo 
nowal Sl
 teat rem na dlugo mm za 
CZ
I dla mego plsaC Jezdzll na przed 
!;tawlCma teatralne do MonachlUm I 
Wledma, lubd sztuk
 dramatycznll, 1 
to nawet w Paryzu z r 1910 mlmo 
posuchy na dobrych auto row I 
przerazaJ
cej prozm w teatrze fran 
cusklm, ktor
 znaczme pozmeJ sam 
mill wypelmc szcregiem sWJetnych 
8ztuk W l' 1926, glosny JUZ powle 
!;ClOplsarz, ale przyszly WCI
Z ,eszcze 
autor "Intermezza", "Slegfrleda" 1 
, Ondyny, powledzial ktoregos wle 
czora do Moranda "Chodzmy do 
"Gymnase", nlgdy me wldzmlem Jesz 
cze Bernstema" Tytulu sztukl Mo 
r md me paml
ta, ale zapaml
tal gry 
mas na twarzy Glraurloux podczas 
c,llego przedstawlema, I Jego slowa po 
wYJsclu z teatru "Otoz teatr, to wla 
sme cos wr
cz przeclwnego" I on, kto 
ry me znosll reahzmu w zadneJ po 
st lCI, zacz
1 glosno marzyc 0 przyszleJ 
sWPJ sztuce, ktora m181a byc czym!; 
zupelme ll1nym - 1 prawdzlwym tea 
trem 



 
o
'fGINALNA \ J 
r 

 
O'O
t. 
\
 ,
D \ 

""\,,
 - 

\
 


 
--
 

 


ORYGINALNA w6dka Smirnowa, 
produkowana w dawneJ RosJI dla 
dworu cesarsklego nast
pnie 
ZM w nlepodlegleJ Polsce 
(Lw6w), jest obecme po raz 
plerwszy wytwarzana w Anglil 
wedlug oryglnalnych recept 
Smlrnowa Dla swych 
wySOklch zalet oraz 
wyborowego smaku I gatunku 
w6dka SMIRNOW A stala 
sl
 nleslyehanle popularna 
w
r6d znawc6w i amator6w 
prawdzlweJ w6dki 



O
de \n Eng s ,
?1". 
"r AMOUS 
WORLD F" 


'---- 

 


Sole d sIr bUlors n the U K W &A G.lbeyLtd 


MISCELLANEA 


Czego w
strzegaC sl
 w obcyrh kra- 
jaeh' Kodeks dobrych obyczaJ6w dla 
turystow, wydany w Paryzu ( SavOIr 
vlvre mternatlOnal ' - por ,,\V oczach 
Zachodu" w nr 412 "Wladomosci ') 
wskazuJe czego nalezy uILlkac w rozmo 
wle lub zachowamu, znalazl!;zy Sl
 za 
gramcll W Austrn lepleJ me parado 
wac w "short"ach W Belgn me roz 
maWlaC na temat zagadmen dyna 
stycznych We Wloszech me Z\\ racac 
Sl
 0 mformacJe do "carabmlen", kto 
rzv znaJdujll Sl
 tam tylko dla celow 
df'kDIacYJnych W Irlandn CudZOZIe 
mlec me moze dawac folgl swym uczu 
clom antybryty!sklm - Jest to Z 1 
strzezone dll autochtonow Jako Ich 
wylllczne prawo I pr?vwlleJ \V Sz\\:(' 
CII me wypada ch\\ahc Norwegn, a w 
Norwegll - SzwecJI Wyrazeme "A 
zJa Mmejsza' musl byc przez turyst
 
zapommal1e w TurcJl Gdy Persowle 
zaczna wymyslac na sWOJ rzlld, tu 
ryscle me "olno am przytaklwac am 
przecz 
 c, wUllen n lt
 chmI.lst zmle 
mc te t rozmowy B
d
c w Izraelu 
trzeb paml
t lC ze Jerozohm 1 "tr
cl 
J)roWlncJ
", nalezy to do dobrego to 
nu N,l ploszonym oblCdzle w Austrl 
In, w przerwach ml
dzy Jcdzemcm Ie 
ce nalezy stanoVlczo trzymac pod sto 
tem W Sy,amw trzeb,l przy kazdeJ 
sposobnoscJ n lrzekac na zlmno 1 t d 
1 t d 
Pismo literackle \\ Anghl wsp61cze- 
!OneJ Mlmo COSt': chlodnego przYJ
cla 
z J lklm spotkal Sl
 plerwszy numer 
nowego mlesl
czmka bterackwgo 
, London Magazme' (por "W oczach 
Zachodu" w nr 412), sukces fman 
sowy plsma przeszedl naJsmlelsze 
oczeklwama Ten plerwszy numer roz 
szedl Sl
 w Ilosci 30 000 cgzemplarzy 
T S Ehot, ktOl y pesymlstyczme w 
swolm przedSlowlU wyrazal Sl
 0 n,l 
szej cYWlbzaCJI 1 zamteresowamach 
kulturalnych sWOlch rodako", me mo 
ze narzekac przed laty, mlesl
czmk 
ktory on sam redagowal, slynny "Cn 
tenon", lOzchodzll Sl
 w okresle swe 
go naJwl
kszego powodzema w do"ci 
3 000 cgzemplarzy 
Los poetow Przed wOJn1j, tom poezJI 
koszto\\ al w An
ln 3s 6d - 5s Poe 
ta otlzymywal £21 zabczkl, a wyda" 
ca mogl WYJSC na SWOje, sprzedaJ
c 
750 egzemplarzy DZls wydawca, dll 
pokrycm kosztow, mus181by sprzedac 
przynajmmeJ 1 750 egzemplarzy, ml 
mo ze cena w sprzedazy wzrosla " 
dwoJnasob, a honoranum poety utrzy 
mUJe Sl
 na tym samym J co d IWl11eJ, 
pozlomle Llczba amatorow poezJI me 
zmlemla Sl
 700 eg'Zempl
rzy, to suk 
ces wydawnlczy J szczyt m lrzen lU 
tOil 
Ksl
na de l\lontenevoso Umaria 
bbsko JUZ stuletnia wdowa po Gab 
uelu d AnnuDZIO Po oJcu kt6ry przy 
byl do Rzymu w r 1848 byla p61 
Franeuzkll matka JeJ byla rzymsk1l, 
kSI
znlczk1l, Opr6cz wlelklego maJllt 
ku i tytulu (oJclec otrzymal tytul ks 
dl GaUese) przyszla zona plsarza od 
znaezala Sl
 mezwykl!!, urod1l, 20 let 
m d AnnunZlO uprowadzll JIl gdy mla 
18 18 lat Zrozpaczem rodzlce zgo- 
dZlb Sl
 na malzenstwo Mana d An 
nunZlo przezyla trzy lata w niezm1l, 
eonym sZCZ

ClU potem plsarz porzu 
Clt JIj, I tylko od czasu do czasu dawal 
znac 0 soble Mlmo to przez dlugle 
lata pozostata Jego natchnlem{'m 1 
muz:j, Pod komec zYCla d AnnunZla 
wtedy gdy stal Sl
 on boZyszezem 
Wloch pollj,czyll Sl
 znowu ale JUZ 
na kr6tko Wystarczylo by dzlehla 
z mm Jego nowy tytul - ks de Mon 
tenevoso 
Lotnik Hemmg\\ay PrzYJaclele He 
mmgwaYd pytalI go czy po smutnym 
do!;wmdczemu od\\azy Sl
 nadal po 
rlro?Owac s lmolotcm Pyt 1mI' padlo 
podczas partYJkl pokela Hemmgway 
wskazal n 1 k,lrty "N IC przestajecle 
grac, mlmo ze me kazdemu z was 1 
me Z,l\vsze zdarza Sl
 wygry\\ac" 
ArcheoJog Faulkner Na zasluzony 
odpoczynek po sWlezo naplsaneJ po 
VlleSCI Faulkner ud I Sl
 do Eglptu, 
gdzlC w\€le sohle oblCcuJe po me zna 
nych mu wykoJl 111skach F lUlkner 
zWlCrza Sl
 11 e bez dumy ze mgdy 
me czyta zadn
ch krytyk 0 s\
ojeJ 
tworczoscl, me wylaczajllc naJprzy 
chylmeJ szych 
Astronom Eliot Sladem Hemmg 
waya T S Ehot ud 11 SI
 do Afrykl 
Poludl1lowej na Zlm
, ale w mn
 ch 
mz plSRrz m1el yk Il1;kl celach Na 
ml
tno!;cl
 Ehot 1 s
 z Ja wlska meble 
sk1e ObserwatoilUm w Pretol'll slynle 
z naJwI
kszego tele.c;kopu n 1 sWlecle, 
I 0 teJ podrozy Ehot marzyl od daw 
nl 
I.e {Orbl1
ler W pracownl naJwI
k 
sz
go archltekta S\\ lata ,ozbrzffilewa 
Ja wszystkle J
zykl do mego przYJez 
dz lJ
 ksztalclc Sl
 lub za I
gae pOlld 
nclutekcl tltowsku j J ugoshl\
 ll, ze 
spol hlel'Uj ICY budow
 
owoc?esne?-:o 
Capetown, urbal1l
cI londyn"cy W 
rod 


st llych uczru wspolpracowl1lkow 1111- 
StJ'ZR znaJdujll SI
 Chmcz
cy, Hmdu 

I, Amerykame obok :I rancuzow Le 
Corbusler zbudowal w ostatmch la 
t Ich domy nlleszkalne w Genewle, 
mll1lterstwo w MoskwlC, rezydencJ
 
n 1 WSI w Chile, "11I
 \\ Blzercle 1 ca 
Ie nowe mmsto w Indwch (Chandl- 
garh - stohc
 Pundzabu) Bogota 
rOZWll1lC Sl
 wedlug Jego planow Ar- 
chltektura l\Ieksyku I Brazylll czeJple 
natchmeme z Jego pomys!ow Le Cor- 
busier ma lat 66, pracuJe caly dzlen, 
ClCszy Sl
 doskonalym zdrowlem 
Przestal pahc, maJIiC lat 53 CodZlen 
me 0 7 eJ rano glmnastykuJe 81
 pod 
klerunklem fachowca Latem ptywa 
calyml godzmaml Mlmo ze uznany 
zostal za arcymlstrza archltektury 
\\ spolczesneJ, me Jest proroklem we 
wlasnym kraju (Lc Corbusler Ulodz.ll 
Sl
 wprawdZle w SzwaJcarll, ale po- 
chodzl z rodzmy francuskleJ I prz.,y 
J
I obywatelstwo francusklC w r 
1930) Z malyml wYJatk..ml, \\szyst 
kle Jego projekty architektomczne fill 
we Francj! odrzucane 0 proJektach 
przebudowy przeludmonego Paryza 
l1Ikt lUe chce slyszec, Francuzi oba 
wmJ'! Sl
 ze bczkompromlSowy nowa- 
tor zmlcm 1m stohc
, 1 - mlmo 
wszv"tkJe "ymagama post4i'PU I nowo 
czesnOReI - trudno 1m odmowlc raejl 
Dla "G"zette de L LUsanne' Jest bol- 
S7Ewlklem, dla "Humanlte - faszy 
st
 w 1\IOSkwlC o::karzono go 0 drob- 
nomleszczanst\\o, w parysklm Figa 
ro" C Imille MaucIalr nazwal g
'"gra 
b lizI'm drchltekturv' 
Pom
 Ika 
dowa GUillaume Sp..znec 
urn lrl w Paryzu w plerwszych dm lch 
lutego b 1', me doczekawszy Sl
 re 
WIZjl swego procesu Zostal on sk lza 
ny w r 1924 na dozywotme cI
kle 
roboty za zab6jstwo WYSOklCgo urz
d 
mk 1 UlaskawlOno go po 23 latach 
przykladnego ZYCla I pr lCY w Cayenne 
\\ roclwszy do Francjl zacz
1 Sl
 sta 
rac 0 rewlz,
 procesu Nle wyst lrcza 
ta mu zwyld 1 lehablhtacja admml 
str lCYJn 1 W koldch S'!dowych znalazl 
wlernych obroncow, przekonanych 0 
Jego mewmnosci I pomYlce B
doweJ 
S
ZlR sledczy Herve posWl
cII calli 
sWOJ
 kaner
 droblRzgo\
 ej pracy nad 
udowodmemem pomytkl s
doweJ 
Glownym jego argumentem bylo ze 

dyby Seznec byt wmny, IOZporz
 
dzatby zaledwlc 17 mmut lml na do 
koname zbrodm, ukJ YCle clRl I ofmry 
(mgdy me zostalo ono znalezlOne), 
zatarcle wszystklch slldow I pow rot 
z mlejSC,l zbrodm na prowmcJI do Pa 
ryza 
General ro,sy Jskl ksl('ldzem W Pa 
ryzu "ysWl
ony zostal na kSI
dza 
"Hemnch Clonkowskl , b genelal ar 
mn Wrangla, hcz
cy 68 llt WZI
ty 
do Iuewoh przez bolszeWlkow 1 zeslallY 
na Syben
, uClekl przez Chmy do Stl 
now Zjednoczony.ch, gdzle przYj
1 ka 
tohcyzm 
1\ lebezlnecz.eilstwo przepowlodnl 
Przepowledme me zawsze Sl
 spr lW- 
dZaJ
, ale cz
sto wplywaj
 podswla 
domle na postanowlema, od ktorych 
zalezy los ezlowleka Samt Simon 
opoWlada 0 oflcerze, ktoremu Cygan 
ka przepowledzmla ze utol1le, w 
pIerwszym swym zetkmf'ClU z morzem, 
!'Otracll glow
 I rzeczY"lsCJe utopd BI
 
Pam d EtlOles (przyszla Pompadour), 
dowledzlRwszy Sl
 od ('hlromantkl ze 
c"'eka j
 pI'Zyszlosc kochankl krolew 
skIeJ, roblla \\szystko co w JeJ mocy 
by zwrOCiC na sleble uWagfi) Lurlwl 
ka XV, tym sposobem chlromantka 
zyskall slaw
 a bledny p d EtIoles 
stracil zon
 NaJPl
knleJsza Jest hi 
storm fakIra, ktory obwle::cll wszyst 
klm sCIsl:} dat
 sweJ smlerCI, wska- 
zanego przez sleble dma wyskoczyl 
z okna wysoklego budynku, wol
c 
bml.:rc mz Opll1l
 zlego wrozblty 
:2:oiJI.dkI dyplomatyczne Pisma do- 
mosly ze podczas konferencjl berbn- 
skwJ dwaJ mllllstro\\ Ie rnusl(
h SI
 
oszcz
dzac, a w kazdym razle zacho- 
wyw lC wstrzeml
zhwosc w Jedzemu 
I piC U Lekarze nakazah surow
 dlet
 
zarowno Edenowl Jak Bldault Oblld 
wydany przez Bldault na czesc Mo 
lotowa byl dosc wystawny Oto Jego 
menu zup 1 zolwlOwa, humar ther 
mldor, udzlec sarni pasztet strasbur 
skI, lod
 Do tego Willa, w
b()rne lie 
me lekkle Montrachet I Chambolle- 
MusIg'I1Y (oba - burgundy) Co Jadl 
Bldault? 
\Vezw mil' do wspolpracy Ogloszenie 
w "Dally Telegraph' "Autor pISZ
 
cy 0 remkan1acJI, 
dzle wdzI
czny 
za hsty z osoblstyml dO
w18dczemanll 
na ten temat' W tych hstach mogto 
dOJsc do clekawych skojarzen ze 
wspolnej (mgdy me "ladomo ') prze 
8zloSCI Np "Drog:J Pame, 
dy bylem 
DOll Klchotem, a Pan Dulcynel!" 
albo "Paml
ta Pan moze z epokl gdy 
byl Pan komem, mme sweg'o laskn- 
wego wladc
, ktOIY m18nowal Pana 
konsulem"
>>>
6 


-
 -- 


WIADOMOSCI 


KORESPONDENCJA 


POGRZEB 
ST,\l\ISL,\\\A AUGUSTA 


Do redaktora ,,\\ ladomolicl" 


Nu
ddwno przeczytalem dWIe pO\\le- 
SCI Tadeusza Brezy "Mury Jerychd" 
I "Nlebo I zlemla" Okropne, zle na- 
pi sane I nudne. A pomewaz plsarze 
polscy w KraJu musza obccme cyto 
wac zdama pochodz
ce ze zrodel so- 
wlf'Cklch J przeto p. Breza powlmen 
paml
tac slowa Lenma 0 hteraturze 
"Wszclka bteratura Jest dobra, z wy- 
J
tklCm nudneJ". 
WspolczuJt: plsarzom w Polsce, kto- 
rzy na"et do takleJ kSI
zkl, jak "Ka- 

hca Zygmuntowska" nd Wawelu, 
sWletme I fachowo oprdcowaneJ przez 
Adama Bochnaka, mus?f! doczepmc 
powlcdzonka bolszewlcklc W tym wy- 
padku p Bochnak z,lcytowal Lenma 
, Zawsze z dum
, moze nalwn
. my- 

l
 oto Jakie cuda umleJ
 tworzyc 
ludzle" 
W "Murach Jerycha" p Breza Opl 
sUJC pogrzeb krola St,lmslawa Augu- 
sta w Wolczyme Ponury to OpIS, me 
wlem lie zgodny z faktycznym stanem 
rzeczy Malo Sl
 0 tym u nas Plsalo, 
gdyz zdecydowano ze pogrzeb krola 
mml byc "cichy" Byl on cichy IStot- 
nle 
Pomewaz nazWlsko Stamslawa Au- 
gusta me schodzl w ostatmch czasach 
z lamow "Kultury" I "Wlddomoscl", 
ktore medawno (nr 400) podaly nawe!. 
szczegOly 0 Jego pogrzeble w Peters- 
bUlgU, moze 
dzle mteresuJ
ce przy- 
pommec me urzeczywIstnlOny zreszt
 
projekt pogrzebu ostatmego krola pol- 
skiego opracowany w mlmsterstvlle 
OS\\ wcema latem 1'134 
W tym czasle (I W Intach poprzed- 
mch) nasze m1l1lster"two spraw za- 
gramcznych provmdzllo rozmowy z 
r'l
d('m sowlecklm w spra\\le sprowa- 
dzemd do Polslu trumny ze sZCZ
tkd 
ml Stamslawa Augusta, znajduJllceJ 
Sl
 w koscwle sw Katarzyny w Le- 
nmgradzle Spruwa byta dehkatna dla 
n,lS, Polakow Jak przYj:}c trumn
 
krola, ktorego nazwisko na zawszc 
zostalo zl
czolle z rozl.noraml Polski? 
Slowo "zdraua" zbyt slime zWlllzane 
bylo z Imlemem Stdmsla\\a o\ugusta 
Z druglej strony zaslugl Jego dla kul- 
tury polskleJ, mysh pohtyczneJ I -J.e- 
moklatyczueJ, zawart{'j w konst
"tucJI 
3 maja, rozwOJU sztukl, s
 powszech- 
nlC znane 
Brat mOj, Janusz, b
dllc w r 1933 
premlerem, skorzystal z JedneJ ze 
swych cz
stych ro?..mow z PIlsudsklm 
I zapytal go, co mysh on 0 teJ spra 
wle Pllsudskl dIu go Sl
 zastanawml, 
rozwazaJ
c pro I contra, wreszcle 
rzekl "Sprowadzajcle go soble do 
Warszawy, ale Ja wOJska na to me 
dam" 
Sprawa na razle przyclchla, ,lIe la- 
t{'m 1\134 ambasador nasz w MoskwlC, 
Juhusz LukasiewIcz, napomknlll ml, 
Jako mimstrowl O!;WleCema, ze tIZeba 
zaldtwlc ofer
 Sowletow, ktore za- 
proponowaly zwrot zwlok krola 
Uwzgl
majllc zastrzezeme mar- 
szalka Pllsudsklego, vpracowalem 
plan splowddzema zwlok Stamslawa 
Augusta wylaczme z punktu wldzema 
Jego zaslug dl,l kultury polskleJ Po- 
grzebem mml Sl
 zaJ
c me rzlld, lecz 
komltet obywatelskl, zlozony z przed- 
stawlclCh SZtUkl, naukl I mlasta 'Var 
szawy Transport b umny ml,ll Sl
 od- 
byc z Lemnglddu do Gdym na jednym 
ze statkow polsklCJ maryn,lrkl h,m- 
dloweJ I dalej pOCJ
glem do Walsza- 
wy Tu trumn
 przYj
lby ow komltet 
I odplowadzll uhcaml Warszawy lid 
mleJsce wlecznego spoczynku Na 
mlejsce to upatrzylem t
 cz
sc p,llacu 
lazlenkowsklego, w ktoreJ dawnlej 
znaJdowala Sl
 kaphc,l Tam mlal sta 
n
c s.trkofag, wpuszczony w gl
b 
kaphcy 
ROZ\\I
Z,lme to wydaw,t1o ml Sl
 
sluszne Stamsl,lw August wrocllby 
do pal,lcu w L,lzlenkach, ktolego byl 
tworc
, choc ukonczonego mgdy me 
wldzldl Wlemy Jedn,lk ze st,lle 0 mm 
myslal w daleklm PeteIsburgu 
W opracow,u1IU tego planu porn 1- 
gah ml naczelmk wydzlalu sztukl ml- 
msterstw,l OSWlecenM WI,ldyslaw Za- 
wistowskI, prezydent mmsta Stefan 
St,lrzynskl, plofesor hlstonl sztukl I 
w ybltny znawca epokl stamslawow 
skle] Lech NlemoJewskl I mm 
ProJekt mOJ Spotk,ll Sl
 ze sprzecI- 
wem premlela Leona KozlowsklCgo, 
ktory uwazal ze w ten spos6b oddalo- 
by Sl
 zbyt WIele honorow Stumsl,l- 
WOWI Augustowl Ostateczme plan 
zlozono na razle w aktach, a sprO'Ht- 
dzeme zwlok krola odbylo SI
 w kllka 
lat pozmej w mneJ formle 
Stamslaw Au
u!;t nadal spoczywa 
poza gramcaml Polski 


przy Expenmental Farm) Tymcza- 
sem zabytkl pIZybyly pod oplekli ku- 
stoszow Przez 9 dm przechowywalem 
Je w suterenach budynku konsulatu 
generalnego RzeczypospohteJ PolskleJ 
przy 381, Stewart St, w Ottawle Gdy 
nadeszlo zezwoleme od dyrekcJI ar- 
chi wow, przewlezlOno skarby do ob- 
szerneJ sah w Records BuIldmg, bu- 
dynku ogmotrwalego, strzezonego 
dZIen I noc przez rz
dowych dozorcow 
Kradzlez czy znlszczeme przez wrogle 
czynmkl byly w tych war unkach wy- 
I
zone, azyl zas beztermmowy I bez- 
platny Rowmez bczplatme uzyska- 
lem wszystk.ie mstalacJe, Jak polkl I 
stoly Arrasy przebywaly w Records 
BuIldmg memal przez pl
C I,lt, pod 
troskhw
 oplek
 kustoszow BarWJ1e 
zdJ
cm Karshl dowodz
, Jak sWlCtme 
s
 konserwowane 
Artykul Janty me wspomma ze 
ez
sc zabytkow, z Blbh
 Gutenberga, 
r
koplsaml Chopma 1 "Szczerbcem" 
na czele, me znaJduje !;I
 dZls w mu- 
zeum quebecklm Skarby te przecho- 
wywane s:} w Bank of Montreal w 
Ottawle. Ziozone tam zostaly latem 
1945 przez obu kustoszow z zastrze- 
zemem ze zaden przedmlOt me 
dzle 
mogl byc wydany bez podPlSU obu 
Tak SI
 potem stalo, ze 
Wlerz-Zale- 
ski przeszedl na Blerutowll stron
, 
potem zostal odeslany do KraJu I tam 
podobno zmarl przed dwoma laty 
Oplekunaml naszych bezcennych pa 
ml
tek s
 WI
C dZlslaJ premier plO 
wmCjl Quebec I dyrektor Banku of 
Montreal Opieka ta Jest mew
tph 
wle pewmeJsza mz Bezpleka Gdyby 
zabytkl wawelskle znalazly Sl
 z po- 
wrotem w KraJu, kto wae, Jak dlugo 
by tam plzebywaly - w trarlzyclc 
do Z S R S, sk
d powroclly dopl"ro 
(I to me w caloscl) na mocv trakt,ltu 
rysklego, po szesclOletmch mozolnych 
poszuklwamach 1,0mlsjJ Suchodolskle- 
go. 


Wlktor Podo!Okl 
(0 tt a w a) 


WI
KSZE ZYSKI NU STRATY 


Do redaktora "Wladomosel" 


Na trwal
 paml
e zasluguJe hst 
X Kamila Kantak,l w nr 399 ,,\\m- 
domoscl" p t 'IZyskl I straty" Trzeba 
przyznac ze swmdomosc spraw me- 
mlecklch u emlgracJI pohtyczneJ - 
me tylko polskleJ-po prostu zamka z 
powodu glownego zamteresowama 10- 
saml narodow pod rz
aml komum- 
stycznyml Dla NlCmlCC powstala me- 
zwykle korzystna komunktura po 
przegraneJ, ktora me okazala Sl
 tak 
wlelka Jak Sl
 pocz
tkowo wydawalo 
WOJna oplacIla Sl
 Nlemcom me 
tylko dla tego ze straclh szesc razy 
mmeJ ludzl mz napadm
te przez mch 
narody WOJny oplaclla Sl
 1m tez 
matenalme Zbyt latwo zapommano 
ze Nlemcy prowadzIlI ostatm
 wOJn
 
me tylko z bezprzykladnym okruclen- 
stwem, ale I z bandyck
 zachlanno- 
SCI
 Mleszkama prywatnE', maJ
tkl 
panstwowe, monopole, dobytek :l:ydow 
- wszystko padalo ofml
 przemysl- 
me zorgamzowanego luplestwa 
I choc18z przyslowle mowl ze krzyw- 
da ludzka me wzbogaca, faktem Jest 
ze wszystko co tylko dalo Sl
 zagr,lble 
W zaJ
tych kraJach Nlemcy zWIezh 
do sleble I trudno Jest luplezcy ode- 
brae to co umleJ
tme ukryl 'I uk np 
od wlOsny 1942 do konca wOJUY okolo 
pl
cluset WI
zmow oboku koncentra- 
cYJnego w Sachsenhausen pracowalo 
tylko przy rozblOrce kabb telefomcz- 
nych (I elektrycznych) na matenal 
wOJenny (Zuzywano obce kable I na 
mstalacJe na tereme Rzeszy) Zwozo- 
no kable ze wszystklch kraJow zaj
- 
tych przez Nlemcy, b
dz z fabryk, 
b
dz ze sklad6w przedsl
blOrstw tele- 
komumkacYJnych Po zmszczemu 
Warszawy, w koncu 1944 zwozono do 
Sachsenhausen kabel wycI
gm
ty z 
uhc warszawsklch, 0 tysI
cu I wI
ceJ 
przewodow, bylo tego podobno 150 
wagonow A WI
C starano Sl
 me tyl- 
ko zmszczyc mlasto, ale I ograblc zu- 
pelme W lutym I w marcu 1945, gdy 
do Sachsenhausen dochodzlly JUZ od- 
gtosy armat spod Frankfurtu nad 
Odl
, WI
znIOWle musleh zalddow,lC na 
barkl kIlka tysI
y ton czysteJ, z kab 
h wydobyteJ, mledZl I olowlU, ktorych 
me zd
zyly zabrac J zuzytkowac fab- 
rykl brom Cenny ten matenal m18no 
zawlezc na gl
bokle JezlOro I zatopu: 
Podobme ukrytych skarb6w wiele 
znaJdzle SI
 na przestrzem Rzeszy 
przyda SJ
 to "dobrym NlCmcom" 
" start do tIzeclej wOJny 
ZlC 0 
tyle latwleJszy" Sluszne s
 slowa X 
Kantaka. 
Jak skrupulatme Nlemcy rabowah 
wszystko, dowodzl fakt ze nawet buty 
po wymordowanyeh :l:ydach w olbrzy- 
\\iaclaw ')fdrzeJewlcz mleJ dosci ZWleZlono do obozu koncen- 
(Well e s ley, Mas s) tracYJnego w Sachsenhausen pod Ber- 
hnem, gdzle zbudowano specJalny ba- 
LO
Y ZABYTKO\\ \\AWELSKICH rak-pracownl
 do wyluskiwama z n!ch 
ukrytych dolarow, zlota, brylantow 
__.1 kt \ .' 1 d omo8cl" Pracowalo tam dwustu wI
zmow. SCI- 
Do .-"..& ora ",1' a sle odosobmonych od reszty obozu, by 
me zdolah czegos wymesc 
Do zyskow memlecklch nalezy takze 
praca mlhonow ludzl ktorych z kra- 
lOW podbltych ZWleZlono do Rzeszy. 
Te mIllOny mewolmkow budowaly no- 
we fabl}'kl, nowe drogl, nowe mosty, 
I naJcz
scleJ ,,0 glodzle I chlodzle" do- 
konywaJ
c SWOj
 prac
 naJrozmmt- 
szych mwestycJI na tereme mlast, fa- 
bryk, oraz gospodarstw rolnych, wlel- 
klch I malych w caleJ Rzeszy Wiele 
z tego pozostalo dla powoJennych 
NlemJec jako trwaly dOIObek z czasow 
wOJny 
To co pISZ
 tutaJ oparte Jest na ob 
serwacJach, Jakze ogramczonych wo- 
bee przeszlo pl
clOletmego pobytu w 
obozle koneentracyjnym Ale latwo BO- 
ble wyobrazlC Jakl potworny materlll 
moglby zebrac sumlenny badacz tych 
ponurych czasow. 
Po plerwszeJ wOJme NlCmcy szybko 
podmosly SJ
 z upadku dZI
kl pozycz- 
kom, uzyskanym od Stanow Zjedno- 
czonych PrawdzlWY to traglzm dZle 
JOWY ze I po druglCJ wOJme splawcy 
teJ wOJny, takze dZIfkr Stanom ZJed- 
noczonym, ponownle dochodzll w szyb- 
klm temple do glosu I znaczema 
Wlncenty Gortat 
(M a n v III e, N J ) 
o , WSPO:\INIENIA 
NIEBIESKIEGO 1\IUNDURKA" 


RCplodukeJe auasow wawelsklch 
przy Rl tylmle Aleksandla Janty 
('J Wmdomoscl", nr 384) znullzly od 
dZWI
k w "Life" (z 14 grudma ub 1 ) 
Zdj
c kolorowych dokonal stawny )UZ 
fologlaf ottawskl, OrmJamn z pocho 
dzema, .Tussuf Kalsh (fotografowal 
Churchillel bez cygara) Sam kIOtkl 
tekst wymaga Jednak retuszu, I w teJ 
sprawlC wyslell{'m !;prostowame do ty- 

odmka "Life" Perypebe zabytkow 
wawelsklch po przybyclU do Kana 
dy w hpeu 1940 do chwlh przeka 
zama Ich plzeze mille memu nast
pcy 
nu st,ll1owlsku posla Rzeczypospohtej 
W,lel,mowl Babmsklemu, 31 SIE'rpma 
1944, s
 ml dobrze znanc Moze przy 
da Sl
 
arsc szczcgolow do hlstorn 
naszych skdrbow narodowych wraz 
Z "Kultur
". "Wmdomoscl" s
 dZls 
przeclez mlmsterstwem mformacjl I 
dokumentacJI 
Otoz w hpcu 1940 otrzymalem z 
Londynu szyfr od owczesnego mlm- 
stra Au
sta Z,t!esklego, zebym zna- 
lazl lzyl dla z,lbytkow wawelsklCh, 
ktOl e pI zyb
d
 do H,lhfaxu pod ople- 
k
 dwu kustosz6w Stamslawa SWlC- 
rza Z,tlE'sklego I Jozefa Polkowskle- 

o MI,ltem Je umlesclc w osobnym 
domku strzezonym przez specJalnego 
stroza 
ROZwI
z,lme takl{, uwaz llem za zu- 
pehue mE'odpowledme wI
kszosc dom- 
kow w Ott.1 \\ Ie budowana Jest syste- 
mem willowym I me stanowl dobrego 
zabezpleczema przed ogmem I kra- 
dZlez
 (czy sabotazem) Wobec tego 
rozpocz
lem starama 0 plZechowame 
zabytkow w Jaklms gmachu rz
du ka- 
nadYJsklego NlC Ud,ltO ml Sl
 w Na- 
bonal GalleIY, wobcc przepelmema 
budynku I obawy dyrektora przed 
odpowledzlalnosclll ZwrocIlem Sl
 
Sl
 do dyrektora archlwow panstwo- 
wych 0 umleszczeme zabytk6w W Jed- 
neJ z _przeznaczonych dla archlwow 
eat w Records BUlldmg (za mJaetem. 


pohtycznych Pan K H - po napl- 
Samu bardzo "jednostronnego" I llle- 
zbyt sClslego artykulu z okazJI Sl11ler- 
CI 'l'uwlma - wZI
1 Sl
 do Gomuhc- 
klego I zaatakowal wydawnlctwo "Ve- 
ntas" za wyd,ll1le "Wspomnlen nJe- 
bleskiego munduIka" Zdamem p 
K H, wyduwnlctwo "Ventas" "nad- 
uzylo zaufama spolecznego" drukuj'lC 
kSI
zk
 "tchnllc
 myszk
", "z za- 
mlCrzchlej epokl", "obc
 duchowl na- 
szych czasow", plzenosz!c
 nas w ,at- 
mosfer
 pa rafJanszczyzny", "wskrze- 
szaJ
C
 malomleszczanskle karykatu- 
ralne Idealy I nudzmrstwa sprzed bh- 
sko stu lat" I t d 
Mozna by Sl
 ostatec-l!l1le zgodZle 
z autolem artykulu ZE' Gomuhckl "me 
nalezy do naJwybltmeJszych postaci 
htel,ltury polsklCJ". Wiele Jego utwo- 
row pokryl JUZ pyl zapommema Nw 
mozna Jednak powledzlec tego am 0 
sWletnych poezJach Gomuheklego (por. 
obflty wyb6r w antologll "Wlersze 
polsklC wybrane"), am zwlas?cza 0 
"WspommenJach meblCsklego mun- 
durka" ktore sm1810 mozna postaWlc 
na rownym lJOzlomle z wszechswlato- 
Wyml arcydLI£:lamJ hteratury dla mlo- 
dZlezy I'owiesc ta Jest na pewno Jed- 
n
 z naJlepsz
ch kSHlzek tego typu 
Pozostame ona w "zelazneJ" blbhote- 
ce kSH!Zek dla mlodzlezy obok (cytuJ
 
przykladowo) "AhcJI w kralme cza- 
row", f,Robmsona Crusoe", 0powlastek 
pam 1e Segur, kIlku pOWlescl Umm- 
sklCgo, no I sWletnych baJek Maku- 
szynsklego LeWIS Carroll (wlelebny 
(; L Dodgson) me nalezal do "naJ 
wybltmeJszych postacl" hteratury an- 
glelskleJ I przecl
tny czytelmk w ogo- 
Ie me wle czy cokolwlek naPlsal poza 
"Ahce In W onderlal1d" Rowll1ez mkt 
(procz l'andory) me wle dzlS ze De- 
loe naplsalme tylko "Robmsona" lecz 
I mne Izeczy PlCrwsza z tych kSI
zek 
ukazal,l Sl
 plzed plzeszlo 80, dluga 
- przcd 235 laty I mmlO to mc me 
stracJly na IJlerwotnej sWlezoscl A 
me trzeba chyba Z,lznaczac ze oba te 
lrcydzlela "tchn
 myszk
" ] ze trudno 
Sl
 w mch dopatrzee "ducha naszych 
czasow" 
Nw Wlem Jak odpo"le na "Wspom- 
mema nlCblesklego mundul ka" mlo- 
dZlCZ polska na emlgracJI. Wydawmc- 
twu "Ventas" nalezy Sl
 jednak 
wd?l
cznosc starszego (a zapcwne I 
"sIedmego") pokolema E'mlglacYJne- 
go, ktore z rozkosz
 odswlezy w pa 
ml
cI przel11l1
 opowlesc Gomuhckle- 
goo, posladaJ
c
 - poza mnynll wa- 
lormm - wart{)se gaw
y hlstorycz- 
nej plelwszeJ klasy 
l\Dchal K Pawllko" !Okt 
(B e l' k e ley) 
JESZCZE 0 OSSOWlECKIi\I 


Do redaktora "Wladomo
cl" 


Znalem Ossowaeckwgo dosc dlugo 
Co prawda, me znalem go bhsko Spo- 
tykahsmy SI
 tu I owdzle, rozmawla- 
hsmy przelotme 0 tym, owym I 0 m- 
czym, przyslal ml sWOJIl kSI
zk
 na 
temat Jasnowldzenla I Plsalem 0 teJ 
kSJazce na l,lmach "KurJera \Var- 
szawsklCgo" w Jednym z cotygodmo- 
wych mOlch fehetonow, zatytulowa- 
nych "I tak I me". 
WYIazllem Sl!,) wowczas 0 dZlele 
Ossowlecklego me bez sceptycyzmu 
Moze nawet zartobhwle Cozl Wyzna 
J
' Nle wydawal ml Sl
 Ossowleckl 
POSt,ICI
 na mJ.lr
 Nostradamusa, czy 
chocby hrablego Caghostro, umesmler- 
telmonego przez czarown
 "blague" 
powlesclOw
 Dumasa 
Roztargmema StlOPy (Jak Osso- 
wlecklego nazywah Jego przYJaclele), 
byly w Warsz,lwle stynne PamI
tal 
np ze zaprosll kogos na s:uadame, 
ale me mogl soble przypommee, kogo 
mlanOWIClC, do Jakie) restauracjl, I 
nl dZISJaJ, czy na Jutrol Nle wszyscy 
tez z nlezachwI.ln
 wlar
 przYJmowah 
WYPowledzl StlOPy na temat zagmlO- 
nych rzeczy, zagadkowych wlaman 
ltd. 
Cytowany w nr 425 "Wmdomoscl" 
p Wlktor SJemlOnow mOWI, ze pot
gll 
swego Jasnowldztv/ a OssowleckI prze- 
mkn
l marszrut
 pewnego chlopca, 
ktory uClCkl z domu rodzlclelsklego 
Byl to syn znanego hterata Osso- 
wlCckl z,lpowledzlal OJcu nadejscle h- 
stu od chlopca I nawet w glownych 
zarysach stresc" ten hst. 
StosuJIlC Sl
 do wskazowek Osso- 
wlecklego, ow OJClec pOJechal na gra 
mc
 rumunskll I tam syna odnalazl 
Jezeh chodZl 0 Stamslawa Szpotan- 
skiego, ktorego syn IstotIue wowczas 
ucwkl, to "\\ersJa, pOdln,l p SJemlO- 
nowowl przez Ossowleeklego, w tym 
tylko punkclC Jest prawdzlwa ze Szpo- 
tanskJ, za rdd
 znaJomych, rzeczy- 
WISC1e zwrocil Sl
 0 pomoc do Osso- 
wlecklego J pomewaz pohcja me zdo- 
lala wpase na trop chlopca. 
Z naJuprzeJmleJsz
 gotowoscl
 Os- 
sowleckl nat
zrl swe wladze okulty- 
styczne, abSCI Jego dobre ch
cI na mc 
SI
 me zdaly. 
Szpotanskl me byl mlstyklem Stu 
dlUJ
C dZleJe pohstopadoweJ emll
TacJI 
w Paryzu, me patrzyl na TowlansklC- 
go oczaml MlcklewIcza Zwr6cII Sl
 
o pomoc do Ossowlecklego, Jak to robl 
czlowlek, ktory me chce zamedbac 
naJw
tleJszych nawet sposooow ra- 
tunku, g-dy chodzl 0 ukochan
 oso
 
Wldy\\alem go dose cz
sto Po Jego 
smlerCI spotykalem Sl
 z Jego bratI'm, 
wlceprezydentem stolecznego mlasta 
Warszawy NIgdy me slyszalem od 
)ednego czy druglego, ze Sl
 chloplec 
zl1alazl 
(Prz}' sposobnosci pozwol
 soble za- 
znaczyc, ze Szpotanskl uchodzll za 
naJwI
kszy autorytet w zakresle wle 
dzy 0 Mlcklewlczu Artur Gorski, po- 
kazuj
c mJ gruby phk paplerow, rzekl 
ze wzruszemem 
- W teJ chwlh dostalem to od 
Szpotansklego' Nlkt poza mm me 
moglby tego naplsae B
dzle to rewe- 
lacYJny tom seJmowego wydama 
Zbhzyl Sl
 do nas Szpotanskl, skon 
czywszy rozmow
 przez telefon DZla 
10 Sl
 to w cuklerm Lourse'a ArtuI 
GOI ski dodal, JUZ w obecnosci Szpo- 
tansklCgo 
- Zawdzl
czamy ten tom mezwyk- 
leJ ofmrnoscl pana Stamslawa, po 
mewaz nasze fundusze stae na bardzo 
skromne honoranum). 
Na zakonczeme powlem, ze ml Sl
 
raz zdarzylo bye sW18dklem JasnOWI 
dzema Ossowlecklego. 
Wychod?lhsmy od pp Wladysla- 
Do redaktora "Wtadom08ct" wostwa Sikorskich po mllym u mch 
smadamu Juz w paltach I z kapelu- 
W "Dzlenmku Polsklm" (Detroit), szaml w rfkach, gwarzyhsmy z go- 
z 15 styczma b r ukazal Sl
 artykut spodarzaml pol skim zwyczaJem 0 trzy 
p t "Kamu to potrzebne?", POdpISR'1Y mmuty za dlug-o, gdy zadzwI
czal 
przez K H, ktory do teJ pory wyst
- dzwonek I we drzwlach stan
l hsto- 
plC!1la swoJe ogramczal dQ al"tykulownosz. General odebral hsty, rzucil na 


REDAKCJA WIADOl\IO
CI 
I)OszukuJe nr nr 1 t 13 "Wladomoscl" z rocznlka 191'H 
Proslmy 0 klerowanle laskawych zgloszen do redakcJI 
54, Bloomsbury Street, London, W.Cl 


me olnem I wtem, POd,lJ
C Jeden hst 
Ossowlecklemu, rzekl zartobhwle do 
wszystklch. 
- Kledy takl Jasnowldz, mech po- 
wle od kogo I 
StJopa odczytal adres, spoJrzal 1M 
stIon
 odwrotn
 koperty, umosl hst 
nad glow
, potrz
snl!l mm kllka la- 
zy I bez wahama oswladezyl 
- Od marszalka Petama 
Na co general z usmlechem 
RzeczYWlscle Odgadt. 
Waclaw Grublti.!.kl. 


GOETEL 0 TATRACH 


Do reclaktora "WladOIl1lOSCI" 


W m 408 "Wmdomoscl" ukazal Sl
 
artykul Jana Frylmg,l p t "Pos
g 
czlowleka Spotkame z HlmalaJa- 
ml", autor pIsze m m "Od wlClu 
lat JUZ czekam na k"l
zk
 Goetla 0 
'l'atrach, 0 ktorych moglby Insac Jak 
malo kto z zYJ
cych" 
Pragn
 zauwazye, ze Katohckl 0- 
srodek Wydawnlczy "Ventas" wydal 
w ub r kSlllzk
 Goetl,l p t "Tatry" I 
ze plsal 0 me) w "Wladomosclach" 
(nr 385) Stamslaw MackiewIcz 
Za n:atoUcki OSrodek 
Wydawnlczy "Verltas" 
Tadeusz Drw
kl 


NAJPIF..KNIF..JSZY PODAREK 
SWI,,-TECZNY 


Do redaktora ,," ladomo!icl" 


Taklm podmklem, k10IY otlzynM- 
lam w ostatme SWI
tl Bozego N,lro 
dzema, byl hst z MIlwaukee, WISC. 
USA. 
W tym bowlem hscle odnalazlam 
Polsk
' Cala szlachetnu"c ducha pol 
skiego I caly zapal w sluzemu wlelklej 
Idel znalazly "ycaz w tym hscle 
\V trakcle odcz
tywama go czul,un, 
Jak seree mOJe bJlo coraz zywlej Z 
ladosci I POdZlWU Nle' Polsk,l me 
zgI11
1,1' Nle popelmlam bl
du pO"WI
- 
caJ
c JeJ cale mOJe zycle Terdz, kledy 
zrobllam to co b)'lo w mej lUOCy, czyz 
moglam otrzymCic lepsz
 nagrod
 mz 
przYjazn Polakow? 
Nle mog-
 Sl
 powstrzymac od przy 
toczema choclazbr Jednego Urywk,l z 
hstu tego wygn,lllca ktory me posm- 
daJ
c zadnych zasobow matenalnych, 
wyclenczony nocn
 pl,lC
, mdJ,IC na 
utrzymamu star
 m'ltk
 J mlod,
 lecz 
chor
 zon
, znaJduJe jednak tyle w 
soble slly, aby Sl
 zapahe do tej wlel 
kle) sprawy I Plzyc?ymc Sl
 do JeJ 
powodzema Entuzjazm Jego Jest J,lK 
ogJen, ktory zapall ml1ych I oto MIl- 
waukee staje Sl
 powazn
 placowka 
w d
zemach do wy.molem,l LWOW,l 
Nalezy podkreshe, ze p Edw,l1d 
AbramowIcz me urodzIl Sl
 we Lwo- 
WI{' I mgdf tam me byl Lecz my wla- 
sme Jestesmy tacy, my IdeahscI' Ja 
rownlez me bylam Jeszcze w Polsce, 
gdy stan
lam w JeJ obrome 
Co ml11e tak baldzo zdchwYC,l w 
tym hscle - to Jcgo ton bOJo\\ y "b
- 
d
 atakowal" - mowl ten hst 011 
waga, ktola p'rzypomma szarze ulan- 
skle czy "Wllkow" Lwowa, IZUCaj
- 
cych Sl
 n.J wroga z druzgoc
cym Im- 
petem DZls smJertelnym wroglem 
sprawy polsklCJ Jest oboJ
tnosc Lecz 
my J
 przelamlemy' 
Oto co pIsze p Abrlmowlcz 
" Od razu zaJ
lem Sl
 zblOIka, 
ale me szlo tak szybko Jlkby Sl
 
chcmlo to pI zeplowadzlC
 
"Na zebranlU Stow,lrzyszenI.l Pol- 
skich Kombltanto" z,mpelow,llem do 
zaIz
du 0 wYZllaczeme pewneJ kwoty, 
mozhwle Jak n,lJWI
Ce), I wsrod obec- 
nych udalo 1111 Sl
 uCIUI,IC cos mecos 
Zarz
d przyzndl polow
 dochodu z 
urz
dzone) Imprezy I kwot
 t
 m,l 
Pam obccme przckaz,lc 
"Stowarzyszeme d,lJe nam polgo- 
dZJl1n
 ,lUdycJ
 radlOw
 w kazd
 me 
dZ1eI
 Oto audycJ
 ktorq Ja prowa- 
dZllem 13 gl udm,l ub I, pOSWI
CI- 
km wlasme P,lm Pozwoh P,lm, ze 
przytocz
 kllka zd,ll1, kUn yml zakon 
czylem "Apel pRosy B,ully me po- 
WUllen przejSC bez ech,l :l:ycle JeJ, 
ktOl e call' bez zastrzezen poswl
clta 
Polsce, me bylo uSldne rOZ,lml, byla 
to pJaca ponad slly Nle zdol,lhsmy 
otoczyc Jej osoby mmbem uWlelblema 
na Jakie SOblC zasluzyla Nle mozemy 
WI
C teraz zroblc JeJ zawodu sWOJ
 
zlmn
 oboJ
tnoscl
 JeJ sylwetka tak 
Jaskrawo wyblja Sl
 w!;rod n,lszych 
obecnych czasow I ludzl I wyr,lsta J,lk 
plon
cy kWleclCm kl zew rozy na 
wspolczesl1ym pogolzehsku wzmoslych 
Idealow" 
"Od r,lZU po audycJI z
losll Sl
 te- 
lefol11czme do mme p K wasleborskl, 
Jeden z red,lktorow lokalnego "Kune- 
ra Polski ego", I zadeklarowell 5 dol- 
row, ktore dZlsJaJ dolqczam 
"Poza tym mam oblCcane ze ukaze 
Sl
 artykul I apel Pam w tymze pi 
smle Po tym artykule zaatakuj
 mne 
orgamzacJe, J moze ml Sl
 uda znrga- 
mzowae jak
!; Imprez
 kultulalnq, z 
ktoreJ dochod bylby w c,llosci Pam 
przekazany NaJwI"CeJ mi w tym 
wszystklm utrudn.a bIak czasu, ale 
wolne chwlle w czasle sWI
t na to 
poswl
cam Sam chwIlo" 0 wiele od 
sleble me moglel1l dac PracuJ
 n(jc
 
w fabryce, w dzwn ucz
 Sl
 J
zyka 
ang:Jelsklego Zona mOJa l1Iedawno po 
9-lmesl
eznym pobycle wroclla ze SZPI- 
tala, a Ja pOZ,l tym mam matk
 sta- 
Iuszk
, kt6reJ musz
 zapewnlc egzy- 
stencJ
" 
. . . 
Przyszla ml na mysl pewna rzecz 
List tego roozaJu oraz wszystkle mne, 
ktore otrzymuJt: w sprawle meJ kSI
z- 
kl, sW18dcz
 0 wieikosci ducha, odwa- 
oze I WlernOSCI Polsce Zachowam Je 
Jako skarb Lecz me dla sleble Gdy 
nadeJdzJp. dZlen, przeka
 je w godneJ 
dla mch oprawle wolnemu JUz Lwo- 
WOWI 
Nlech wle Lwow Jak I przez kogo 
byl kochany. I z Jakim zapalem slu- 
zono Jego sprawle. 


Rosa Bailly 
(P a r y z) 


. 


V. K w Antwerl)1t Przekazallsmy 
, GryfowI" (171 Battersea Church 
Road, S W 11) 
W G. \V Manville. List 1 pienIlj,dze 
przekazahsmy Mar18nOWl Hemarowl 
Staly Prenumerator w Sao Paulo. 
Spraw
 druku rozwazymy jesU autor 
przysle nam swoJ& prae
 
Inz Z Ii B. w BOvrll NlCstety, nle 
Jestesmy w stame odczytac Ustu 
st N. w Chicago. Nle b
dz1Cmy 
mogU skorzystac 
W. S Cw w Passaic. Za pamI
c 
dZI
kujemy, ale brak mleJsca me poz- 
wala nam na powrot do tego tematu 
J. Kr. w Liverpool. Uwaga Bluszna, 
ale cena me zawsze jest podana a na 
przeprowadzame korespondcneji brak 
cz LSU. 


PoszukuJemy (zakup lub wypozyczenIe) dw6ch kSllj,zek 
ADOLFA NOWACZYNSIUEGO: "NOWE ATENY" I "GORY z PIASliP" 
Zgloszema "Wladomoscl", 54 Bloomsbury Streot London, W C 1 


Czytelnicy 0 "Wiadomosciach" 
NUMER GWIAZDKOWY 


\v. B w Dahn (Nlemcy): SWllj,tecz R. P. \V Hamtramck (1\IILoJr). Nu- 
ny numer wspanlaly, zar6wno treSc mer sWIlteczny swletme wypelmony, 
Jak I szata z tym moze tylko IZ przewaza w mm 
Z. B. dodatek ,200-lecle Bntlsh tematyka anglelska a czytelmk 
Museum' gw18zdkow ych ,WIadomos- Wladomosci" po roeznym obcowamu 
eI" b mteresuJl'j,cy I przYJemny Z z Anglosasanu po obu stronach ocea- 
przYJemnoscl1j, czytam fehetony Manl nu nIezbyt ch
tnym okIem na taklj, 
DanllewlczoweJ z prowansalskleJ pod- tel11ntyk
 P,ltIZY z wYJ
tl{lem naszych 
r6zy nowonarodzonych Anghkow Arty 
Z B PI
kny, wypracowany, ozdo- kut MackleWlCZa 0 Glmce (nr 402) 
bny, bogaty - numeI sWl
teczny znakomlty Lubl
 w nocy stuchac mu- 
Dla wielu czytelmk6w, zwlaszcza od- zyki CzaJkowsklego ,Szecherezady" 
cl
tych od wI
kszych mlast, 
z1e Rlmsklego Korsakowa I lumac spo- 
on chyha duz
 1adoscl
 Czy tylko gladaJ
c na portret AleksJeJa Toisto- 
me stal SI
 troch
 Jednostronny Ja a z dala szumI1j, ml lasy rosYJsko- 
przy przewadze matel Mlu hlstorycz- poiskle Wyrzuelc na smleele t
 anglo 
nego? sask1j, moralnoSc ze zgmlyml flsz pa- 
Z. B w Penrhos Serdeczne dzI
kl staml I coca-colaml 
za swI1j,teczny numer Jest wspanlaly W P.: Przeczytalem ,Kam
" Ileny 
Wszy!"tko u nas na emlgracJI Jest B1j,czkowskIeJ w numer.l!:e gWIazdko- 
namlastk1j" od domu poczl'j,wszy na wym I szczerze wdZl
czny Jestem 
pohtyce skonczywszy Tylko Wlado-, WladomosclOm ze - ObOK pubhkacJI 
moscl' S1j, plsmem hteracklm cal1j, mydlarzy znaJdu,
 I11lejsce dla du- 
g
b1j, - Jak za naJlepszych czas6w zych I orygm,llnych talentow 
Z B w Toronto Przed chwll1j, za 1\1 R. w Perth Numer swi1j,teczny 
konczylcm czytame numelu sWI
tecz byl naprawd
 doskonaly poSwil'j,tecz 
nego I przy okazJI splesz
 pogratulo- ne zdaJ1j, Sl
 byc slabe Czyzby sWI
ta 
wac pl
knego wydama Na Wlado- na to wplyn
ly? 
mosci" zawsze oczekuJ
 z ut
skme- E S w l\Iarsylh: Let me congratu- 
mem late you on the make up and contents 
;U C: GratuluJ
 sWI&tecznego nu of your Chnstmas Issue of "Wmdo 
meru, anglelskie resume dodatku 0 moscl" The most enjoyable of all 
British Museum to shczny przyklad the articles m It was the one by GIU 
Jak mozna roblc propagand
 polsk1j, bll1skl about Stamslaw Przybyszew- 
bez samochwalstwa I urz
dasostwa skI I consIder Przybyszewskl (the old 
cechuJ1j,cego prawle wszystkle nasze devIl) one of Poland's outst,mdll1g 
poczynania na tym polu Przeclez An- "nters on the JnternatlOnal scene 
I recall that about 25 years ago 
ghk, kt6ry to przeczyta, me moze while a student at the M,lrquette 
me pomyslec soble c6z to za czaru- Umverslty I found an Enghsh tlans 
J1j,cy ludzle te polskle dlplsy' latlOn of "smeg" at the Milwaukee 
J F. \V DarjeeUng Slyszalem ze po Pubhc Library wluch I eld me SpE'll- 
gW18zdkowym numerze (przeshczny, lJound Subsequently I leMI m English 
uroczy artykul KaJetana Morawskle- hIs "Homo :::;,lpIe.ls", It cos. me $900 
go, poezJa proz1j, 0 poezJI rymowaneJ) fOI It W,lS out of plll:t ,It that tIme, 
dostal 1',111 honorow& p6lk
 w BritIsh which dlso ,uoused my mteIest and 
I ze przem6!;1 Sl
 Pan tam na stale ll1creased my adrmc,ltIon for hIm 
I G w Kings Cross (Australia). Later when I ,lCqUlred a good leadmg 
Prosz
 przYJ1j,c serdeczne dZIC kl za knowledg'E; of Pohsh I lead most 01 
shczny numer sWI1
teczny a zwlW3z hIS plays and novels WJth only the 
cza podZl
kowac Hemarowl za Fra- I egret that I h,ld never the chance 
szkoplsa', kt6ry oczarowal mnte zu to see one of hIs plays acted I am 
pelme SWOlm stylem wykwmtneJ me- the proud owner of most of hIs pla
 s 
1,1l1choln (strange howeveI I never could fmd 
\\i G WmszuJ
 znakomitego ar- hIs "Smeg" III Pohsh), his autoblO- 
tykulu Sokolmcklego 0 Kemalu I PH gr,lphy which Gesenes tIanslallOn 
sudsklm w nr 405 Kemal, to rze mto Enghsh, and three volumes of 
czywiscle wlelkl czlowlek, pOWled?ml "Letters" by Helsztynskl 
 few years 
bym nawet pot
zny I chyba Wl
ceJ ago Helsztynskl told me he "\\ elS about 
w mm bylo zrozumlema Europy mz to edIt and pubhsh the fourth volume, 
w Pllsudsklm :\ to, rzekomo latwlej but whether thl" hdS been done I do 
sze dla Pllsudsklego, nawl1j,zywame not know Przybyszewskl today m,lY 
do tradycJI europeJsklch me bylo tak be out mor1ed neveltheJess he put 
zn6w latwleJsze, bo w Polsce za duro Poland on the world's hter,lry map 
Jest wci1j,z Lechistanu, no I w samym The Amellc m hterary cnt.lc m :us 
Pllsudsklm wi
cej bylo Lechlstanu book "On NatIves Grounds" about 
niz w Kemalu tureckoscl W numerze Amencan "uters gIves the old devil 
gwIazdkowym z przYJemnoSCl1j, I roz a credIt hne Ar.d Just lecently the 
bawiemem przeezytalem artykul Ka- pubhcatJOn of the DetroIt Inst.Jtute 
Jetana Morawsklego 0 "klasyeznem of Arts, the "AI t Qu lrt{,lly.', Sum 
I IOmantycznem" Uprzejme kop- mel 1953 pubh"lws fin ,11 hcle by J P 
m
Cle pana Adama kt6ry SI4;I wpa- Hodm, tItled "A J\1,ldonn,l Mohf Tn 
kowal na salony parnasu I zawrzesz- The WOlk Of Munch And Dah" Ho 
czal me tylko Kozmlan6w, bo 0 to dll1 III hIs ,1rtIcle de,lls w th Przyby- 
me ma sprawy, ale I Kraslcklego szewskl's vJews on Munch's p,untmg 
Trem.b.eckiego 1 Zabloc1W!go 
 md on "the l,ltest !;ta2'e of develol)- 
mltosci WCI1j,Z zywe, bezsporne I wlel- ment of art" Hod'n m endmg gl \'es 
kle Krzykhwosc romantyzmu zaglu- the Imphc,ltlOn th,lt Przyb
 szewskl 111 
szyla t
 wspanlal& tr6Jc
 klasycZl1& z celt,un reSIJects W,IS ahead of FlCUd 
krzywd1j, me dla mch leez dla nas, bo I hopc that you will fmd othels who 
I can contubute somethmg- more about 
na d ugo wyl1j,czyla Ich 7. oblegu Plz y b y szcwskl m Y our futule Issues 
Uezucle bywa czyms pl
knym oczy 
wiscle, ale wrza"'k romantyczny Jest Y OUi Issue No 398 de,rlmg with que 
czyms okropnym' stlOnnanes sent to V,1I10US Enghsh 
I N wnters for their opmlOns of the oest 
W G w Manvil e ( J): wspa- of Enghsh novels "\',lS fOI me ,1 waste 
maly numer sWl1j,teczny przez ca1y of paper ,md funds It would be much 
rok W18dOmOSCI' byly ml naJmll- bettci to revIve thE' old "PologJ1e Llt- 
szym przyjaClelem I towarzyszem telane" If not once a month ,It le,lst 
W numerze sWIl'j,tecznym Hemar na SIX tImes a year and let your Enghsh 
prawd
 zdobyl soble wdZl
cznosC czy- and Amenc,ll1 fl1cnds obtmn a know 
telmk6w Za tak zywe przypommenle ledge of Pohsh hter.1tUle, etc Via 
sWletneg-o poety I blskupa B
cz transl,ltIons Of what mtcICst IS It 
kowskle] . Kam
' (Jak poprzedmo to Y0ul Tf',ldeIs to know Whelt plOrm 
"JezlOra" w nr 373) czytflhsmy tu lIent English wntels of today select 
na glos z prawdzlwym zamteresowa- 1.S the bpst m theIr hteI,lry ware 
l1\em B
czkowska, BohdanO"\\lczo- house Who cares, ,1S you ,,111 h,lve 
wa Da11l1ewlczowa Lanckoronska, noted m my found It h nd to express 
W
grzynska Kosc18lkowska, Kozary ,m opmlOlI Let us have transl,lt.ons 
nowa, Orchonlowa, sWlero Pelczyn- mto Enghsh of the best from Pohsh 
ska daJ1j, dow6d swoJ1j, tw6rczoSCI1j, ze wnters, the de,ld and hvmg 
koblety blOr
 g6r
 S& to sWletne J. S. w Par
zu: Za numer gWIazd- 
plsarkl a Ich utwory prawdzl\\
 oz kowy naleZ1\ Sl
 , WiadomOSClOm' po_ 
dobq I chwal::j, ,WmdomosCl" W klony Wdzl
CZl1ych rodak6w Jest to 
numerze !;wI
tecznym bardzo clelm- OSI&gm
cle niepaml
tne nawet w dZle- 
wy dodatek 0 BntIszu" dobry Jach "Wladomoscl Llteracklch Nle 
Morawski Z llczneJ pleJady auto- Wlem czy w Warszaw1C Zlemiansklej 
row "Wmdol11oscl" najwI
ceJ lub!.l I Plkadora mOZna bylo zroblc lepleJ 
m I oezeklwani s1j, Zygmunt Nowa_ \V T. w Barbados: serdeczne po 
kowski MackiewIcz SIlva, Frylmg, dZI
kowama za tak wspamale opra 
Chmielinski Badenl, SOkolmckl, Mo- eowanle I wydame numeru gw18zdko- 
rawski, Goetel Kantak wraz z wszy- wego pu:kny I gl
bokl Jak zawsze 
stklml mlstrzaml poeZJI wlersz Mariana Hemara "Fraszko- 
Z H w Great Nook (Kanada): Wm pIS' Pam Karohme LanckoronskleJ 
szuJ
 gwlazdkowego numeru, ChOCl.tZ za JeJ prac
 przy groble w OSJaku na- 
Jego bogactwo I obJ
tosc, r6wne daw- lezy Sl
 wdzl
cznoSC wszystklch 1'0- 
nym ezasom, przyprawlaJI'j, 0 nostal- l,lkow I l11ysl
, Ilu chc18loby 
gl
 uczestnlczyc w owym nabozenstWle 
A J. w Buffalo: Chc
 wyraZlc mOJe pro amma Boleslal RegIs Polol1lae" 
'lszapo ha" "W18dOmOSClOm" za numer Uczona me przestala byc koblet1j, kt6- 
sWI
teczl1Y - Jak za dawnych naJ- ra wlerzy I pamI
ta 0 modhtwle za 
lepszych CZelSOW bteracklch Pycha' dusze zmarlych Rozdzlal 0 BrItish 
S. K \V Paryzu: Skoro ,Wladomos- Museum I odpowledzl plsarzy emlgra- 
cP' pozwohly soble na tak wspanmly eYJnyCh na anklet
, to mezwykle cle- 
numer sWI
tel'zny, to zapewne dawne kawy I wartosclOwy dokument na- 
trookl I klopoty JUz nalez1j, do prze- szych czas6w Wymlemlem Jed
 me 
szlosc1 Jestem pewny ze Sl
 te trud- kllka artykul6w z caloSci mezwykle 
nosci me powtorza, "W18dOmOSCI" bogateJ, a przeclez owa caloSc doplero 
Jeszcze dlugle lata b
d
 nasz
 coty stanowi 0 wartoScl nIep r zemlJaJ1j,ceJ 
godmowa radoscl
 tego zeszytu 
S K -R. "Kraslckl" w numerze J W w Nowym Jorku. W gwlazd- 
gWlRzdkowym cudowny kowym numerze bardzo podobala ml 
S L. w Paryzu. Przed dwoma dma Sl
 szlaehetna w mtencJI I pl
knie na- 
ml otrzymalem sWIl'j,teczny numer plsana nowela B1j.ezkowskleJ 
, WIadomoScl", kt6ry tak zarmpono- \V. W w Cambridge (;\Iass). Z nu- 
wal ml swym wygl1j,dem I rozmIararnl meru swl1j,tecznego pOWlmen Pan byc 
ze natychmlast wzl1j,lem Sl
 do zgl
- b zadowolony Numer przcdstawia 
blenla Jego mezwykle bogateJ tresci Sl
 ImponuJl'j,co, jak za naJlepszych 
Ta wielka ksl
ga Jest naJwl
kszym czasOw spod znaku Simona I Steckle 
czynem na Jakl zdobyla Sl
 prasa go 
emlgracYJna w CI1j,gu pelnych lat A. Z. w Llzbonle: pragn
 powm- 
czternastu Podzlwlam kazd1j, stron
 Szowac naprawd
 wspanlalego nume- 
tak starannie ulozonlj, pod wzgl
dem ru gwJazdkowego Nle Wlem, kt6reJ 
gl aflcznym zachwycam sI
 sWletnym stronte dac plerwszenstwo, bo wszyst- 
doborem artykul6w kle sWlCtne, ale jUZ ankleta 0 BrItIsh 
H. L w 1\Ionachmm. Numer SWl1j,- Museum szczeg61me udana MIlo czy- 
teczl1Y bardzo Clekawy NaJlepszy tac ze jest tylu ludzl umieJlj,cyeh oce- 
Morawski, Herling GrudzinskI Lanc- me doblY warsztat pracy - Jedyny 
koronska LanckoronskleJ artykul 0 zgrzyt, to owe pretensJe 0 brakI, bu- 
Leonardzle da VincI (nr 353) byl naJ- fet I t d - tak jakby "WiadomoseI" 
lepszy W Imieniu el11lgracYJnego byly ksl
g1j, zazalen w restauraeJI ko- 
pokolema 50 latk6w domagamy Sl
 w leJoweJ 
r 1954 wi
ceJ aktualnoSci, mmeJ \V A Z w l\Ionachlum. ImponuJl'j,cy 
wspommk6w, wl
ceJ Lobodowsklego, numer gWlRzdkowy Lanckoronska nu.. 
Zbyszewsklego Tadeusza Nowakow- plsala rzecz naprawd
 erudycYJn1j, po 
skIego, Herllnga GrudZlnsklego raz plerwszy uwlerzylem ze ta histo- 
R 1\1: I received the wonderful rIa z grobem Smlalego, to me baJka 
Issue of your paper My word, what Morawski nIeeo barokowy ale wy- 
an amount of work you must have tworny Szkoda ze me wall pros to z 
put mto It It Is really beautIfully mostu Jakim to satyrem byl Mlckle- 
done and makes me wish I could WICZ AnklCta 0 BntIsh Museum 
read Polish mleJseaml dobra Jak np artykul Da- 
\V. H N. w Ponders End. No 403/ mlewlc?OweJ Dlaczego Pan daJe tak 
404 IS certamly a grand Issue malo Bademego, wcale Hostowca, am 
1'. 0 w Sundbyberg (SzwecJa): Nu- Jozefa Macklewlcza? Herlmg-GrudZln- 
mer sWI&.tcczny wspanlaly ski 0 Pcpyslc nrrdspodziewamc dobry 


Nr 415 


KRONIKA 


Z\\iIERZ
TA PATRZ,,- NA NAS 
"Nowa Kultura" z 15 hstopada 
ub I drukowala znamlCnny wlersz 
K I GalczynskJego p t. "Zwler
ta 
patIz
 na nas". 


KOflut puirodku podu orza 
zapwl "Kukurykulv"1tku' 
pro8zf lJanstwa, nounna clu
a, 
7nKtlem tele/on nowma straszna 
me 'fladaJerny 8lf, 
nw nadaJerny 8lf, 
me n&1aJern11 8lf 
do clruku". 
"Jak t0 2 - gdaknflct 1}
1I1W klokn 
1\16 nadaJerny 81f2 0 retll" 
- "Tak. proszf kur, /mwu'm te l}wrka, 
to wszystko Jest parszywlj estet1lzm, 
WlfC lJatrzcle 'fla mme, zaraz 81f 
[zmwnlf" 
I rzeCZllU tscze w cuwu trzech godzm 
u;yskubal sobw cale upzerzenw 
t Jako szkwlet chodztl 
Cwrpwla przez to produkcJa JaJek, 
lecz on Slf :-;mml do rozp,tku 
t tylk') Rlneual "Juz Sif nadaJf. 
JUZ Stf nadaJf 
do .-I,.Uklt". 


Kurtl ]Joszlll It' Ruul kUflutowy 
I wooing w8z:Jk,Ch rcgul 
ta 8ob16 CJko wyrwala z qlowy, 
ta nogf, ta mml szczegol 
("Bo, rozumzecze, 'Ita co ml nuya 2 
]YrZez nogf Illlko zamet, 
110 nibIl WIecH, kto tt It'. CZII nogn 
to tak
e nte Je8t orlwment
") 
Jl me, 8lys
fJc 0 Rprawze teJ nogl, 
o d.fJ/J, co szumwl tJ Il:-;I, 
obtluk ['I sobu '1/.(1 gll'u acIL 10g1, 
zeby teN bye mz tapecze 


Dq,b, OCZIIWI:-;Cle, Jelrm'/l "ladem 
"prochnml Na w8ztll, wypadek 


A gu wzdka smegu - (teh, Jaka 
[ :-;ltczrw , 


krz1Ik11f;la ronuu: IZf 
"A moze Jestl'm estpt ICNIUt
 '. 
I rozlrnRclla SZf 


K slfzlle Jak lUR f 1" llfk 1/(11 1'1 rzchllj 
dzzfc'Wl - ze bClrwll!J, ZClJlJC - ze 
[smteszll l l 
A wttdy na TCWORC :-;wwtll, 
gd,j 1cmtr 0 polnocy zc./uclnl, 
Z poblz.skwgo cmenta,7a bU(1(1/,rntow 
wyzh blUrOh"'1 nct, 
bo pa80walt QCJ tego pC;JzaNU Jrtk ulnl 
Poottneralt u enfyle Z n!Ullf, 
gu;znzdy wesole zasllult nudlJ 
Sunat stal Rlf nrtdnl/, zarozlU/lwl!J, 
saml)tnll I bez r11clzu, 
lecz wszystkw rzeCNY Slf nadawaly, 
J1F nadawaly, 
Slf nadawalfl, 
Slf 1ULdawaly 
do druku 


Z RZY:\IU 
Plerwsz
 nagrod
 na konkul SlC 
Assoc18zlOne Degh lntelletuah RlflU 
gmtI m Itaba uzyskala praca Kazl- 
mlelza Papee (ambasadora Rzeczypo- 
spohtej Polsk.ieJ przy Stohcy Apostol- 
skleJ) p t "PlUS XII I Polska", dlug
 
- "Glamatyka J
zyku polsklego po 
"\\ losku" Stamslawa PICkuta, lektora 
J
zyka polskICgo na ul1lweIsytecle w 
Neapolu 
Karohna Lanckoronsk 1 wygloSII,l 
we Foyer dl l'ax Romm1.l odczyt po 
wlosku 0 obrz
dku s'owlansklm w 
sledmowlecznej Polsce 
Jan GlowackI wykondl ex hbns did 
blbhotekl arcyblskupa G,lwhny 
Fehks Topolski w g-alerll "Obehsco" 
wystawIl kJlkadzlesl
t Iysunkow, gwa- 
szow olaz egzempl,n-zy "TopolskI'S 
Chlol1lcle" 
\V medIOlansklm zblol-ze obr,lzow 
Usnelh znaJduje Sl
 obl.tz ole)ny p t 
"Koblety 'V arsza \\ y" namalowany w 
r 1946 plZez malalza wlosklego na- 
zWlsklem MOllottI 
W pocz
tkach mala b r odb
dzlC 31
 
mauguracja klubu artystow polsklCh 
pol
czona z przegl
dem plac czlonkow 
grupy "Quo Vadls" oraz zaproszon
ch 
artystow .cudzozlemsklch Z,llnteleso 
wal1l artysci ploszenl s
 0 n.tdsyl,llIlC 
sWOlch plac do 28 marca b I' Wszel 
klch mformacjl udzlela sekret.1rlat 
"Quo Vadls" (Via G B Morgagm, 
29. Roma) 
KU CZCI 
IATIU BOSKIEJ 
o Aurehusz BOlkowskl powzl
1 
mysl ufundowama na mIC]SCU, gdzlC 
NaJswI
tsza Pamenka zostal,l uz- 
nana przez sw Elzblet
 za M ltk
 Bn- 
z
, tabhe z tekstem kantyku "Wle! 
bl dusza mOJa Pana" w trzydzlCstu 
J
zykach LIst
 sktadek otworzyt X 
arcyblskup Gawlma (150 dol,lrow) 
D llsze of18ry przYJmuJe 0 Borkow- 
ski (Custodra d! Tell a Sant,l, JelU- 
salem, Old City) 
SPROSTOW ANIE 
Foto
lafm umleszczona na str 1 
nI 408 ,,\Vladomoscl", przedstawla 
Jana Frylmga me z matk
 Tenzmg"d 
ale z matk
 XVI (obecnego) DalaJ- 
lamy 


PAMI
CI SPANIELA 
Za laskawY111 zezwolemem wlascl- 
clCh "Punch"a daJemy mzej wlersz 
Lorda Dunsany "Paml
cI spamela" w 
przekladzle Mallana Hemara WleISZ 
ten byl drukowany w "Punch"u 
TVwlu rzeczy 1 8m-aw rite rozwrnml 
Z trjch, na ktQ1 ych czlowrek Slf zna. 
Inne wkolo d08trzegac urnwl, 
Ktorych nzgdy nze dOJ?Zf Ja. 
N1e wwdzwl, co w g1Z71!U[Ce} 'I1Ulszynw 
Gna t dokCJd pomyka co tclzu 
:tIll dla WZTU8zen 7lnlotmych .Jcdyme, 
Dla zabawy 1 strawy 1 snu 
Przyjazn slf w mm roztkltwzln, 
We u;zrok zam1emo'1UL 1 sluch 
I1Ja.sz'/I'fUL go wczoraJ zabtla. 
I Jnklz OPU8Ctl mnte d1"Uh. 


Ksillzki nadesfane 
Kalendarz "Zwrotu" na rok 1954 
Roczmk I Czeskl Cleszyn, Polski 
ZWI
zek Kulturalno OSWlatowy w 
CzechoslowaCjI, [1954], str 148- 
Kalendarz lJOd redakCJ
 Pawla Ku- 
blsza 
The Mmlster by R S. Thomas New- 
town Montgomeryshire PI mUng, 
1953 str 24 - Poemat 
J6zef Wlttlln. M6J Lw6w Nowy 
Jork, Blbhoteka Polska, 1946, str. 
Gnl I 42 tabl 4 - PlZeshczna ga- 
w
da 0 LwoWle (por recenzJ
 Wlk- 
tora WemtIauba w nr. 60 "Wradomo- 
SCI") . 


11 13.
>>>