Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 5

STUDIA O DZIAŁALNOŚCI I ZBIORACH 
BIBLIOTEKI 
UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA 


CZĘŚĆ V 


Il.Iłnill 
 
:


RSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA
>>>

>>>
UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA 


ROZPRA.WY 


STUDIA O DZIAŁALNOŚCI I ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA 
KOPERNIKA 


CZĘ$C v 


T O R U 
 1990
>>>
Recenzenci 
Henryk Dubowik, Zdzisław Piszczek 


Redaktor naukowy 
Bohdan Ryszewski 


11uD1aczenie streszczeń 
Edward Cichy 


Redaktor 
Danuta Murawska 


Korektor 
Iwona Wakarecy-Koziol 


ZP UMK, zam. 183/90, nakło 400+60 egz., ark. wyd. 7,5, cena zł 3000,-
>>>
SPIS TRE
CI 


Wstęp _ Bohdan R Y s z e w s ki. . . . . . . . . . . .. 5 
Bohdan R y s z e w s k i - Zarys dziej6w Biblioteki 
Uniwersyteckiej w Toruniu w latach 1945-1985 . . .. 7 
Henryk B a r a n o w s k i - Zbiory Biblioteki Uniwer- 
syteckiej w Toruniu, ich rozwój kierunki przyszłego 


kształtowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. 23 


Stefan C z a j a - Pracownicy Biblioteki Uniwersyteck
ej 
w czterdziestoleciu 1945-1985 . . . . . . . . . . . . .. 47 


Anna B o g ł o w s k a - Użytkownicy Biblioteki Uni- 
wersyteckiej w Toruniu w czterdziestolec'iu jej istnie- 


nia . . 


...................... .. 


63 


Ewa G ł o w a c k a - Działalność informacyjna Biblio- 
teki Uniwersytetu Mikołaja K.opernika . . . . . . . . .. 85 
Maria N ę d z e w c z - Działalność naukowo-wydaw- 
nicza Biblioteki UMK w latach 1945-1985 . . . . . . . 101 


INHALT 


Einleitung _ Bohdan R y s z e w s ki. . . . . . . . . 5 
Bohdan R.y s. z e w s k i - Grundri)3 der Geschichte der 
Universit8.tsbibiiothek in Toruń in Jahren 1945-1985 . . 20 
Henryk B a r a n o w s k i - Sammiungen der Univer- 
sit8.tsbibliothek in Toruń, ihre Entwicklung und Richtun... 
gen der zuk
nftigen B ildung . . . . . . . . . . . . . . . . 43
>>>
4 


Stefan C z a j a"- Die Angesteilten der Universit8.tsbibiio- 
thek in Toruń in den Jahren 1945-1985 . . . . . . . . 60 
Anna B o g ł o w s k a - Die Benutzer der Universit
ts- 
bibiiothek in Toruń binnen 40 Jahren ihrer T8.Ugkelt. .82 
Ewa G ł o w a c k a - Die In!ormatlonst8.tlgkelt der Bl- 
bllothek an der MikołĄ!-Kopernik-Unlversit8.t . . . .. 98 
Maria N 
 d z e w i c z - Die wlssenschattliche und Ver- 
lagstMigkeit der Toruner Universitatsbibliothek In Jah- 


ren 1945-1985 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161
>>>
STUDIA O DZlALALNO
Cl l ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA, CZ. V, 
TORU1J' 1990 


WST
P 


Tom piąty "Studiów o działalności i zbiorach Biblioteki 
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika" przygotowany został w zwiCj,zku 
z czterdziestoleciem działalności Biblioteki Uniwersyteckiej w To- 
runiu. Na treść tego tomu złożyło się sześć artykułów omawia- 
jących wybrane, lecz chyba podstawowe zagadnienia z czterdzie- 
stoletnich dziejów Biblioteki. Wszystkie teksty zostały opracowa- 
ne na podstawie bogatej dokumentacji archiwalnej, a ponadto w 
większości opracowań znalazły odbicie własne obserwacje i do- 
świadczenia autorów, od wielu lat uczestniczących aktywnie w 
działalności Biblioteki. 
Otwiera tom :.;arys dziejów Biblioteki Uniwersyteckiej w 
okresie całego czterdziestolecia napisany przez aktualnego jej 
dyrektora na podstawie opracowań poprzednich dyrektorów, 
szczegółowych sprawozdań ogólnych i poszczególnych oddzia- 
łów, zawierajCj,cy także wiele własnych jego ocen i spostrzeżeń 
na temat ogólnych spraw Biblioteki. 
W drugim artykule Henryk Baranowski, długoletni pracow- 
nik i kierownik Oddziału Gromadzenia, obecnie docent Zakładu 
Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UMK, opisał historię 
kształtowania się zbiorów Biblioteki, wykorzystujCj,c do swego 
opracowania prócz materiałów sprawozdawczych własną wiedzę 
o omawianych faktach. 
Stefan Czaja - wicedyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej - 
dokonał wstępnej analizy pracowicie zebranego materiału, doty-
>>>
6 


cZej,cego wszystkich pracowników Biblioteki kiedykolwiek w niej 
zatrudnionych. Jest to wstępne opracowanie tematu, który autor 
zamierza w następnych publikacjach poddać dokładniejszej ana- 
lizie. 


Anna Bogłowska - kierownik Wypożyczalni Biblioteki UMK 
- przedstawia analizę struktury użytkowników Biblioteki na pod- 
stawie materiałów statystycznych z lat czterdziestu oraz omawia 
niektóre problemy udostępniania zbiorów czytelnikom. 
Ewa Głowacka z Zakładu Bibliotekoznawstwa i Informacji 
Naukowej UMK., biorej,c za punkt wyjścia zakres działalności in- 
formacyjnej bibliotek naukowych, omówiła tę działalność w Biblio- 
tece Uniwersyteckiej w Toruniu zgłaszajej,c szereg postulatów. 
Maria Nędzewicz, od wielu lat koordynująca w naszej Bi- 
bliotece działalność naukową, dydaktycznej, i popularyzacyjnej" 
w swoim artykule dała usystematyzowany i bardzo dokładny prze- 
glej,d publikowanego dorobku naukowego pracowników Biblioteki 
w ciej,gu czterdziestolecia, kończej,c wnioskami ogólnymi na temat 
działalności naukowej Biblioteki UMK. 


Bohdan R Y s z e w s k 


Toruń, 1986 r.
>>>
STUDIA O DZlAŁALNO
Cl l ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA, CZ. V, 
TORU1J' 1990 


Bohdan 


R Y s z e w s k 


ZARYS DZIEJÓW BIBLIOTEKI UNIWERSYTECKIEJ W TORUNIU 
W LATACH 1945-1985 


Czterdziestolecie, choć nie należy do jubileuszy klasycz- 
nych, jest dobr.:ą okazj.:ą do choćby zarysu historii naszej Biblio- 
teki, zwłaszcza że brak dotąd tego rodzaju ogólnych opracowań. 
Pisano bowiem o Bibliotece Uniwersyteckiej w sposób ogólniej- 
szy dość rzadko i raczej w formie sprawozdawczej w zwi.:ązku 
z kolejnymi jubileuszami. Jedynie pierwszy dyrektor Biblioteki 
Stefan Burhardt dał obszerne omówienie swej kadencji w spe- 
cjalnym opracowaniu, spisanym częściowo z pamięci, a częścio- 
wo na podstawie archiwaliów własnych Biblioteki, opublikowanym 
w znacznym skrócie w części III "Studiów o działalności i zbio- 
rach Biblioteki UMK"l. W jubileuszowych księgach UMK umiesz- 
czono dwa sprawozdawczo ujęte zarysy dziejów Biblioteki w 
okresach 1945-1955 i 1956-19652. W druku w kolejnym tomie 
Kroniki UMK znajduje się podobny zarys dziejów Biblioteki w 
latach 1966-1.980, napisany przez autora niniejszego tekstu. 


1 S. B u r h a r d t, Historia pierwszego pięciolecia Bi- 
blioteki UMK, [w:J Studia o działalności i zbiorach Biblioteki 
UMK, cz. 3, Toruń 1986; por. t e g o ż, Historia Biblioteki 
Głównej UMK w Toruniu, maszynopis w archiwum Biblioteki Uni- 
wersyteckiej w Toruniu. 
2 M. P u c i a t o w a, Biblioteka Główna, [w:J Uniwersy- 
tet Mikołaja Kopernika 1945-1955, Warszawa 1957, s. 312-320, 
oraz Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1956-1965, Toruń 1965, s. 
188-201.
>>>
8 


Stosunkowo krótkie dzieje Biblioteki Uniwersyteckiej w To- 
runiu trudno podzielić na jakieś okresy chronologiczne według 
cezur jednolitych i uwzględniających ważne przemiany historycz- 
ne. Zastosowany w niniejszym omówieniu podział należy trakto- 
wać jako całkowicie wstępny i roboczy, nie stanowiący nawet 
propozycji periodyzacji dziejów Biblioteki. 
Wyraźnie wyróżnia się kadencja pierwszego dyrektora, Ste- 
fana Burhardta, przypadająca na lata 1945-1949. Zaczęła się od 
objęcia przez niego dnia 11 czerwca 1945 r. dyrekcji Książnicy 
Miejskiej w Toruniu, którą - zgodnie ze swego rodzaju testamen- 
tem jej wybitnego przedwojennego dyrektora Zygmunta Mocarskie- 
go - traktował jako przyszłą Bibliotekę Uniwersytecką. Jak wia- 
domo, uniwersytet wówczas formalnie jeszcze nie istniał. W świet- 
le relacji i zachowanych archiwaliów nie ulega wątpliwości, że 
zarówno dyrektor, jak i grono bibliotekarzy już wówczas z całą 
świadomością przygotowywali księgozbiór dla potrzeb uniwersyte- 
tu 3 . Formalnie powołano Bibliotekę Uniwersytecką 1 września 
1945 r., już po utworzeniu UMK. Nie dokonano jednak przekształ_ 
cenia Książnicy w Bibliotekę Uniwersytecką, ani też nie została 
przyjęta inicjatywa połączenia obu bibliotek organizacyjnie z za- 
chowaniem autonomii księgozbioru Książnicy stanowiącego włas- 
ność miasta. Przez pewien czas Biblioteka Uniwersytecka mieści- 
ła się w lokalu zajmowanym przez Książnicę przy ulicy Wysokiej, 
łączyła też obie biblioteki osoba dyrektora Stefana Burhardta. 
Uniwersytet zatem musiał tworzyć swój księgozbiór od początku. 
Podstawę stanowiły gromadzone w Toruniu tzw. zbiory zabezpie- 
czone, złożone z opuszczonych księgozbiorów poniemieckich, oraz 
przejęte przez państwo księgozbiory podworskie przydzielane uni- 
wersytetowi kolejnymi decyzjami władz. O rezultatach tego po- 
spiesznego gromadzenia zbiorów w ówczesnych trudnych warun- 
kach decydowała ofiarność i inicjatywa pierwszych bibliotekarzy 


3 M. D u n a j ó w n a, Z działalności Książnicy Miej- 
skiej i Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu za 1945 r., "Przegląd 
Historyczny", t. 14, 1946, s. 114-117.
>>>
9 


uniwersytetu, a także pracowników naukowych i studentów. Okres 
intensywnego rozwoju Biblioteki, jej księgozbioru i agend, zaczął 
się z chwilą otrzymania nowego gmachu przy ul. Chopina 12, 
który w udany sposób adaptowano na przełomie 1946 i 1947 r. 
do potrzeb Biblioteki, a uroczyście otwarto dla czytelników 10 
maja 1947 r. 
Wobec istnienia szczegółowego opracowania dyr. S. Bur- 
hardta nie ma potrzeby dokładnego relacjonowania przebiegu pra- 
cy w czasie jego kadencji, "''Ystarczy podkreślić główne jej re- 
zultaty, stanowiące punkt wyjścia dla dalszej działalności. 
Rezultatem głównym było zgromadzenie ogromnego księgo- 
zbioru liczącego około 600 tys. woluminów, wprawdzie jednostron- 
nego i wymagającego selekcji, lecz, jak wynika z następnych 
okresów, stanowiącego dobrą podstawę tworzenia księgozbioru 
uniwersalnego na miarę potrzeb uniwersytetu. Do księgozbioru 
tego zaczęły pod koniec omawianego okresu napływać uzupeł- 
nienia w postaci książek polskich, pochodzących z zakupów an- 
tykwarycznych, a od 1948 r. także z egzemplarza obowiązkowe- 
go. 


Z księgozbioru tego skatalogowano około 150 tys. wol., 
osiągając wyjątkowo duże tempo opracowania zbiorów, wprawdzie 
uproszczonego, ale i tak imponującego przy tak nielicznym per- 
sonelu, liczącym 32 osoby, obsadzające wszystkie stanowiska 
pracy w Bibliotece. Zapoczątkowano również katalog rzeczowy, 
ale do roku 1949 klasyfikacją rzeczową objęto tylko część ska- 
talogowanych zbiorów. 
Przygotowanie bibliotekarskie personelu Biblioteki to kolej- 
ne ważne osiągnięcia kadencji, o dużym znaczeniu dla całego 
czterdziestolecia, bowiem personel ten prowadził Bibliotekę 
przez wszystkiE. następne lata, zajmując stanowiska kierownicze 
samodzielne. 
Ważne było opracowanie struktury organizacyjnej, której 
koncepcja, w latach późniejszych rozwijana, w ogólnym zarysie 
utrwaliła się i zachowała także w obecnej strukturze Biblioteki. 
Pierwsza struktura organizacyjna przewiaywała podział na trzy 
oddziały. Pierwszy - oddział powiększania zbiorów - dzielił się
>>>
10 


na osiem samodzielnych stanowisk pracy. Drugi - oddział opra- 
cowania zbiorów - obejmował nie tylko opracowanie książek i 
czasopism, ale także zbiorów specjalnych, skupionych w sied- 
miu gabinetach: starych druków, cimeliów, atlasów i map, sztuki, 
muzyki, regionalnym i rękopisów. Trzecim był oddział czytelnic- 
twa, skupiający obok wypożyczalni i czterech czytelni, także in- 
f .. 4 
ormacJę l magazyny . 
Tak owocna i energiczna działalność dyr. S. Burhardta zo- 
stała przerwana w roku 1949 odwołaniem go ze stanowiska, któ- 
re objął 1 maja 1949 r. (faktycznie w sierpniu) dotychczasowy 
rektor UMK proC. Ludwik Kolankowski. Był on doświadczonym 
i długoletnim bibliotekarzem, wyszkolonym w Bibliotece Jagielloń- 
skiej w czasach dyrekcji Fryderyka Pap
ego, z doświadczeniem 
kierowniczym nabytym na stanowisku dyrektora Biblioteki Ordy- 
nacji Zamojskiej w latach 1929-19395. Stanowisko dyrektora Bi- 
blioteki Uniwersyteckiej w Toruniu objął u schyłku życia, potra- 
fił jednak umiejętnie wykorzystać energię stosunkowo młodego 
zespołu kierowników oddziałów, dając im wiele swobody w co- 
dziennej działalności, a utrzymując ogólne kierownictwo i nadzór. 
W okresie dyrekcji Ludwika Kolankowskiego trwającej do 
roku 1955 głóW11Y wysiłek Biblioteki skupił się na uzupełnianiu 
zbiorów, przede wszystkim przez nabywanie dawniejszej i nowej 
książki polskiej, oraz na szybkim opracowaniu księgozbioru, Po- 
czyniono szereg ważnych zakupów, o czym dokładniej informuje 
następne z opracowań niniejszego tomu, W zakresie opracowa- 
nia przy pełnej mobilizacji perEonelu i zatrudnianiu dużej liczby 
pracowników pozaetatowych osiągnięto bardzo wysokie tempo ka- 
talogowania - około 60 tys. wol. rocznie. W rezultacie tej pracy 
do roku 1955 stan opracowania zbiorów wzrósł do 600/0 całości, 


4 Archiwum Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, teczka: 
Okólniki Biblioteki Uniwersyteckiej, Okólnik nr 7 z 15 Xl 1946. 
5 B. R Y s z e w s k i, Ludwik Kolankowski jako bibliote- 
karz, [w:J Ludwik Kolankowski 1882-1982, Toruń 1983, s.65-77.
>>>
11 


choć zbiory tymczasem powiększały się regularnie o 20-30 tys. 
wol. rocznie. Trzeba zaznaczyć, że odbywało się to kosztem 
jakości, decydowano się jednak na uproszczone katalogowanie 
dążąc do jak najszybszego udostępnienia zbiorów. Stan zbio- 
rów w roku 1955 wynosił około 800 tys. wol., w tym prawie 
500 tys. wola opracowanych alfabetycznie i rzeczowo. Liczba 
starych druków sięgała 30 tys. wola Przystąpiono do ich syste- 
matycznego opracowywania. Wiele pracy włożono w klasyfikację 
rzeczową zbiorów. Jak wiadomo z innych badań i publikacji, w 
omawianym okresie pierwsza koncepcja katalogu rzeczowego, 
opracowana przez Mikołaja Dzikowskiego, uległa niekorzystnym 
zmianom pod wpływem panujących wówczas w bibliotekarstwie 
polskim nacisków charakterystycznych dla okresu 1950-1955. 
Faktem jest jednak, że objęto klasyfikacją rzeczową na bieżą- 
ce wszystkie skatalogowane zbiory. Wzrosła o 100o
 w tym cza- 
sie liczba personelu. Rozwinęła się struktura organizacyjna Bi- 
blioteki, odpowiednio do rozwoju jej zadań. Nie zmieniając za- 
sadniczej koncepcji organizacyjnej podzielono dotychczasowe od- 
działy na mniejsze, nadając całości nowy kształt. W rezultacie 
istniały oddziały: gromadzenia i uzupełniania zbiorów, opracowa- 
nia zbiorów nowych, katalogów rzeczowych, udostępniania zbio- 
rów, informacyjno-bibliograficzny, magazynów i konserwacji, sta- 
rych druków oraz oddział innych zbiorów specjalnych z refera- 
tami: rękopiśmienniczym, kartograficznym, ikonograficznym, muzy- 
kologicznym. 
Wiele czasu zajmowała działalność szkoleniowb oraz po- 
pularnonaukowa, przy czym obok niektórych działań pozornych 
i mało efektywnych, rzeczywiste rezultaty przynosiło systematycz- 
ne zapoznawanie studentów l roku z Biblioteką oraz liczne wy- 
stawy, a zwłaszcza efektowna i pouczająca stała wystawa sta- 
rych druków. 
Podsumowując osiągnięcia kadencji profesora Ludwika K 0- 
lankowskiego trzeba stwierdzić, że udało się wówczas Bibliotece 
zachować tendencję rozwojową, choć Uniwersytet Mikołaja 1:0- 
pernika przeżyvał trudny okres ograniczeń, tracił kierunki i pod- 
stawową kadrę. Jest to zasługa wielkiej energii dyrekcji, zespołu
>>>
12 


kierowników i bibliotekc.rzy, którzy potrafili w tym truc'.nym cza- 
sie skupić swe wysiłki na efektywnej pracy bibliotekarskiej. 
Od 1 kwietnia 1955 r. stanowisko dyrektora Biblioteki Uni- 
wersyteckiej objęła dr Maria Puciatowa, która już wcześniej, 
jako zastępca dyrektora, odgrywała znaczną rolę w kierowaniu 
całą działalnością bieżącą Biblioteki. W związku z tym począt- 
kowo nie zmieniła się jej zasadnicza działalność. Dopiero rok 
1956, wprowadzając zasadnicze zmiany w życiu całego narodu 
państwa, wpłynął także na zmiany w Bibliotece 6 . 
Przede wszystkim po okresie gorączkowego zabezpiecza- 
nia gromadzenia zbiorów bez wyboru i intensywnego katalogo- 
wania w celu jak naj szybszego udostępniania księgozbioru na- 
stał czas stabilizacji Biblioteki i spokojniejszej już pracy. Jed- 
nocześnie zaczęły wzrastać zadania Biblioteki w związku z szyb- 
kim rozwojem uniwersytetu i powiększaniem się liczby pracowni- 
ków naukowych i studentów. Dość przypomnieć, że w roku 1955 
UMK miał 1442 studentów, a w 1964 r. - 4800; liczba ta rosła 
dalej z każdym rokiem akademickim, osiągając w roku 1972 - 
5550 studentów. Po długim, dziesięcioletnim okresie przygotowa- 
nia swego księgozbioru i organizacji do pełnego wykonywania 
funkcji naukowych i dydaktycznych, Biblioteka Uniwersytecka 
stanęła przed koniecznością nadążania za rozwojem całej uczel- 
ni. 


Przade wszystkim szybko wzrastała liczba nabywanych 
różnymi sposobami książek, czasopism i zbiorów specjalnych: 
w 1958 r. wpływy wynosiły 19 144 jednostki, a w 1964 r. _ 
27 386, stabilizując się na tej liczbie z niewielkim tylko odchyle- 
niem w latach następnych, do roku 1973 włącznie. Ustabilizowa- 
na wielkość wpływów rocznych odpowiadała potrzebom systema- 
tycznego gromadzenia, a odczuwalne trudności magazynowe za- 
lecały umiar. 
W zakresie gromadzenia zbiorów wielkie znaczenie miał 
stały przydział dewiz na zakupy książek w strefie dolarowej. 


6 Fakty i dane statystyczne pozostałej części artykułu za- 
czerpnięto głównie ze sprawozdań oddziałĆow oraz ogólnych spra- 
wozdań Biblioteki Uniwersyte.ckiej w Toruniu znajdujących się w 
jej archiwum.
>>>
13 


Rozwinęła się także wyn!iana książek z instytucjami zagranicz- 
nymi: w 1956 r. działało 100 punktów wymiany, w 1964 r. - 210, 
a w 1977 r. - 298; w rezultacie wymiany otrzymywano rocznie 
2 tysiące woluminów. 
W wyniku szybkiego, cdpowiadającego potrzebom i możli- 
wościom, ale utrzymanego w rozsądnych granicach gromadze- 
nia, zbiory osiągnęły w roku 1965 prawie milion woluminów, w 
dalszym ciągu jednak obciążone były znaczną liczbą książek 
nieopracowanych - około 240 tys. wol. Wśród nich przeważały 
jednak dublety (pozostałość po dawnych zbiorach zabezpieczo- 
nych) , wymagające pracochłonnego uporządkowania i sprawdza- 
nia z księgozbiorem głównym i stopniowego przekazywania in- 
nym bibliotekom, oraz zbiory specjalne, wprawdzie nie skatalo- 
gowane, ale uporządkowane i dostępne dla czytelników przy po- 
mocy bibliotekarzy. Na koniec roku 1972 księgozbiór liczył w 
zbiorach opracowanych prawie 940 tys. wol., a w nieopracowa- 
nych (głównie dubletach) przeszło 300 tys. wol. 
S zybko w omawianym okresie wzrastało udostępnianie zbio- 
rów: wypożyczenia osiągnęły w 1966 r. liczbę 55 tys. wol., w 
1972 r. przekroczyły 92 tys. wol., natomiast udostępnianie w 
czytelniach w 1966 r. osiągnęło liczbę 240 tys. wol., a później 
wzrastało przekraczając 320 tys. wol. rocznie w 1969 r., nastę- 
pnie jednak malało wskutek braku miejsc w czytelniach i trud- 
ności z realizacją zamówień w przepełnionych magazynach, 
Problem miejsca w magazynach, odczuwany z niepokojem 
na początku lat sześćdziesiątych, stał się przyczyną głównych 
trud noś ci B iblioteki w latach następnych. Utrudniał nie tylko gro- 
madzenie, ale także opracowanie i udostępnianie, hamował roz- 
wój zbiorów specjalnych i innych oddziałów, których przestrzeń 
ograniczały zbiory wypełniające każde nadające się do magazy- 
nowania pomieszczenie. 
Z dużą nadzieją witano w Bibliotece w 1965 r. rozpoczę- 
cie pracy nad założeniami projektowymi nowego gmachu; rzeczy- 
wistość przedłużyła oczekiwanie do długich lat ośmiu - najtrud- 
niejszych w dziejach Biblioteki.
>>>
14 


Na omawiany okres przypadły także ożywione wysiłki zmie- 
rzające do zorganizowania sieci bibliotek zakładowych. Polega- 
ły one na komasowaniu bibliotek rozproszonych w katedrach i 
zakładach w celu zorganizowania właściwego gromadzenia, opra- 
cowywania i udostępniania księgozbiorów. Warunkiem powodze- 
nia tych zabiegów było uzyskanie lokali i fdchowego personelu. 
Do 1965 roku zorganizowano tylko 6 bibliotek zakłc.dowych z 
fachowym personelem, a do roku 1973 - 12 (na 54 istniejące; 
pozostałe obsługują pracownicy spoza służby bibliotecznej). 
Założono w 1958 r. pracownię mikrofilmową, dalszy jed- 
nak rozwój reprografii zahamował brak lokalu. Zapoczątkowano 
także konserwację zbiorów, dla której szczególnie ważne było 
zbudowanie komory próżniowo-gazowej w 1964 r. 
Reasumując omawianie dłuższego okresu zamkniętego lata- 
mi 1955-1973 można stwierdzić, że w ciągu pierwszego dziesię- 
ciolecia był to okres stabilizacji i dość spokojnego rozwoju Bi- 
blioteki, nadążającej za szybkim rozwojem UMK. Później jednak 
narastać zaczęły trudności wynikające przede wszystkim z cia- 
snoty lokalu i przeładowania magazynów. Obciążały one przede 
wszystkim bibliotekarzy, znacznie mniej natomiast coraz liczniej- 
szych czytelników, którym zapewniono - mimo tak trudnych wa- 
runków - zarówno regularny dopływ bieżącej literatury polskiej 
i zagranicznej, jak i bieżące opracowanie wpływów oraz udo- 
stępnianie i informację na dobrym poziomie, odpowiadającym w 
tym zakresie poziomowi czołowych bibliotek naukowych w kraju. 
Nowy okres w dziejach placówki rozpoczęło objęcie w 
1973 r. nowego gmachu, zaprojektowanego zgodnie z zakresem 
i porządkiem działalności Biblioteki, pa podstawie przygotowa- 
nych przez jej pracowników założeń. 
Wicsną roku 1973, w czasie akcji trwającej 41 dni, wysił- 
kiem głównie bibliotekarzy przeniesiono milionowy księgozbiór, 
wielką ilość sprzętu i uf'ządzer'J do nowego gmachu i przygoto- 
wano do wznowienia pracy w nowych, korzystnych warunkach. 
Nowy gmach bowiem pozwolił na wygodne i funkcjonalne roz- 
mieszczenie wszystkich działów Biblioteki oraz racjonalne uło- 
żenie całego dotychczasowego księgozbioru. Zasadniczą jego
>>>
15 


wadą, mniej uświadamianą sobie w okresie obejmowania, była 
stanowczo zbyt mała rezerwa magazynowa, wystarczająca, przy 
zachowaniu nie zwiększonych wpływów, tylko na lat kilkanaście. 
Liczono na rychłą rozbudowę gmachu w zakresie magazynów, 
co miał ułatwić projekt przewidujący połączenie budynku z pa- 
wilonem magazynowym paroma krytymi przejściami. Plany rozbu- 
dowy uczelni w drugim etapie czyniły te projekty realnymi. 
W okresie obejmowania nowego gmachu odeszła faktycznie 
z Biblioteki długoletnia jej dyrektorka dr Maria Puciatowa. Cho- 
roba przerwała jej aktywną działalność i skłoniła do rezygnacji 
ze stanowiska od 30 marca 1973 r. Obowiązki dyrektora czaso- 
wo objął zastępca dyrektora dr Edmund Józefowicz, który spra- 
wował tę funkcję do 31 grudnia 1973 r., kiedy to przybył do 
Torunia wyłoniony w drodze konkursu nowy dyrektor dr Henryk 
Łapiński - doświadczony bibliotekarz z Biblioteki Ossolineum we 
Wrocławiu, Od początku przejawiał sporo inicjatywy we wprowa- 
dzaniu do Biblioteki niektórych innowacji wypróbowanych w Os- 
solineum, jednak zmiany w planach osobistych skłoniły go do 
złożenia rezygnacji ze stanowiska dyrektora już w końcu marca 
1974 r. W okresie trzymiesięcznego wymówienia dr H. Łapiński 
ciężko zachorował i obowiązki jego przejął mgr Stefan Czaja. 
Od 1 lipca 1974 r. stanowisko dyrektora objął autor niniej- 
szego szkicu, do tego czasu pracownik naukowy Instytutu Histo- 
rii i Archiwistyki UMK., z doświadczeń zawodowych - archiwista, 
Przystąpił do pracy bez programu zmian, nie mając większego 
doświadczenia bibliotekarskiego, a jedynie pokrewne - archiwal- 
ne. Oparł się na bardzo dobrym życzliwie nastawionym do 
współpracy zespole wicedyrektorów i kierowników oddziałów. 
Swoją działalność podporządkował bieżącym potrzebom biblioteki, 
która po objęciu nowego gmachu przeżywała wiele trudności 
adaptacyjnych, Gmach był bowiem tylko częściowo wyposażony 
w nowy sprzęt, brakowało wielu rzeczy niezbędnych do działal- 
ności, wiele pustych pomieszczeń skłaniało do zagospodarowa- 
nia, a na przeszkodzie stały zadawnione braki Biblioteki - brak 
środków finansowych i personelu, Życzliwość znakomitego go- 
spodarza uczelni, rektora Witolda Łukaszewicza, pomogła Biblio-
>>>
16 


tece już w ciągu roku akademickiego 197 4{197 5 wzmocnić pod- 
stawy budżetowe, wyposażyć pracownie techniczne, a nawet po- 
większyć personel, wprawdzie nie na miarę wszystkich potrzeb, 
ale w stopniu umożliwiającym pewien rozwój 7. 
W zakresie gromadzenia osiągnięto wkrótce znaczny po- 
stęp w porządkowaniu dubletów, doprowadzając w ciągu kilku lat 
do ich wzorowego zagospodarowania. Biblioteka pozbyła się ba- 
lastu nierozpoznanych zbiorów, a zyskała wartościowy materiał 
wymienny. W ostatnich latach, mimo napływu wielu darów, liczba 
dubletów wzorowo uporządkowanych nie przekracza 100 tys. wol. 
Dość szybko osiągnięto postęp w wymianie zagranicznej, 
podnosząc liczbę pozyskiwanych tą drogą książek z 2200 wolo 
w 1974 r. do 3234 wol. w 1980 r. Był to rezulttit zarówno wy_ 
siłków i aktywności bibliotekar2;y, jak i uzyskania swobody fi- 
nansowej w zakresie zakupów. Biblioteka jednak nie wykorzy- 
stywała swych środków lekkomyślnie - wpływy roczne zaczęły 
wzrastać stopniowo i z umiarem: w 1975 r. osiągnęły liczbę 
29 tys. wol., w 1976 r. - 33 802 wol., ale w 1980 r. spadły do 
28 359 wol., później w 1983 r. do 20 717, by wzrosnąć w1985r. 
do 30 560 wol. 
Korzystną tendencję wzrostową przejawiała, dość krótko, 
niestety, prenumerata czasopism zagrE.nicznych: w 1975 r. osiąg- 
nęła ona szczyt - liczbę 582 tytułów, sprowadzanych za dewizy, 
}:y spaść do 379 w 1985 r. Jednocześnie wskutek wzrostu cen 
na książki spadła siła nabywcza funduszu dewizowego przezna- 
czonego na zakup książek: w 1975 r. uzyskano tą drogą 364 
wol., w 1978 r. tylko 250 wol., a w latach ostatnich fundusz ten 
ograniczony jest do środków zarobionych przez uczelnię. 
W zakresie opracowania zbiorów Biblioteka nie ma żad- 
nych zaległości w księgozbiorze głównym i zbiorach specjal- 
nych, z wyjątkiem niektórych form grafiki, które choć nie ska- 


7 O okresie tym zob. także: Studia o działalności i zbio- 
rach Biblioteki UMK, cz. 1, Toruń 1980, oraz cz. 2, Toruń 1982; 
B. R Y s z e w s k i, Problemy działalności Biblioteki Uniwer- 
syteckiej w Toruniu, "Życie Szkoły Wyższej" 1980, z. 12, s. 
117-127.
>>>
17 


talogowane, są udostępniane. Osiągnięciem ostatniego (1985) ro- 
ku w zakresie opracowania jest zapoczątkowanie katalogu przed- 
miotowego, który w następnych latach winien być stopniowo roz- 
szerzany, w miarę możliwości etatowych. Natomiast zadaniem pil- 
nym jest melioracja, znacznie głębsza niż dotąd, katalogu syste- 
matycznego _ wymagać to będzie poprawy stanu etatowego i per- 
sonalnego oddziału katalogu rzeczowego. Rozważanie licznych 
problemów związanych z katalogami rzeczowymi w bibliotekach 
naukowych wymaga rozwinięcia dyskusji w środowisku bibliote- 
karskim; zwrócono na tt, uwagę na sesji zorganizowanej z ini- 
cjatywy naszej Biblioteki w setną rocznicę urodzin Mikołaja 
Dzikowskiego. 
W zakresie przechowywania zbiorów Biblioteka odczuwa 
obecnie już pewien niepokój związany z szybkim wypełnianiem 
się magazynów, w których skromna rezerwa kurczy się w wi- 
doczny sposób. Sytuację na pewien czas uratować ma nowy ma- 
gazyn, który Biblioteka z niemałym trudem zapewniło. sobie w 
podziemnej kondygnacji gmachu Wydziału Nauk Ekonomicznych, 
a którego budowę przewidziano na lata 1987-1992. Data ukoń- 
czenia tego gmachu zbiegnie się z czasem, kiedy Biblioteka 
zacznie odczuwać brak rezerwy magazynowej. Będzie to maga- 
? 
zyn o powierzchni blisko 2400 m- i pojemności około 750 tys. 
wol., połączony z gmachem Biblioteki podzierrrrym korytarzem 
długości 80 m. Korzystanie z tego magazynu utrudni szybką 
realizację zamówień, sprawą trudną będzie zatem odpowiedni wy- 
bór zbiorów do przemieszczenia. W przyszłości rozbudowa ma- 
gazynów biblictecznych powinna polegać na wzniesieniu pawilo- 
nu o 4-5 kondygnacjach, położonego od strony wschodniej obec- 
nego gmachu i połączonego z nim trzema krytymi korytarzami. 
Drugi poważny problerr związany z przechowywaniem zbio- 
rów to ich konserwacja. Jest to chyba najtrudniejszy problem bi- 
bliotek naukowych o dużych i cennych księgozbiorach, zupełnie 
dotąd nie rozwiązany w kraju, bowiem najpilniejsze nawet potrze- 
by konserwatorskie nie mogą być przy istniejących środkach re- 
alizowane. Wydajność pracowni konserwatorskich w całym kraju 
jest wręcz znikoma w stosunku do potrzeb, konieczne są zde-
>>>
18 


cydowane rozwiązania, zaangażowanie dużych śroal:ów i sił fa- 
chowych, których prawie nie ma. Biblioteka nasza zdołała roz- 
\\'in.l
 swoją pracownię pod względem technicznym i powiększyć 
personel do 2-3 osób, dobrze przygotowanych fachowo. Próby 
dalszego rozwoju uległy zahamowaniu wskltek braku specjali- 
EtóW. Lepiej natomiast rozwinęła się introligatornia, założona 
w 1975 r., zatrudniająca obecnie 9 osób z wydajnością 3700 
opraw rocznie. Ma ona znaczny, ale nie wystarczający jeszcze 
ud:-:iał w konserwacji księgozbioru. 
Z problemem konserwacji wiąże się miniaturyzacja zbio- 
I'ÓW. Biblioteka wzbogaciła w 1979 r. swoje wyposażenie w tym 
zakresie o aparaturę do mikrofilmowania Pentacta. Z dużymi 
trudnościami, spowodowanymi brakiem materiałów i sił fachowych, 
postępuje miniaturyzacja zbiorów, której znaczenie polega także 
na zastąpieniu obiektów najbardziej zagrożonych częstym udo- 
stępnianiem. Dotyczy to przede wszystkim części czasopism o 
niewielkiej trwałości papieru, zaczytywanych w naszych czytel- 


niach. 


W zakresie udostępniania Biblioteka w nowym gmachu naj- 
szybciej dokonała znacznego postępu. Już w 1974 r., wykorzy- 
stując funkcjonalne zalety gmachu, skromne środki techniczne 
oraz wła...ściwq organizację pracy w magazynach, wprowadzono 
szybkq (co 20 min.) realizację zamówień w wypożyczalni i czy- 
telniach. Było to osiągnięcie dotąd nie zastosowane w jakiejkol- 
wiek innej bibliotece polskiej tej wielkości co nasza, dające du- 
że OSzCZ(idnOści czasu czytelnika. W nast:.
pstwie tego wzrosła 
zY1Clcznie liczba wypożyczeń: jeżeli w 1972 r. wypożyczono oko- 
łu 100 tys. wol., to w 1974 r. już 12:3 tysiące, w 1976 r. 167 ty_ 
Ei:cy, a w 1977 r. 232 tys. wolo rocznie. Po roku 1980 liczba 
wypożyczeii zmniejszyła sic:, aby w roku 1ge4 znów wzrosnąć 
do 190 tys. wal. Udostc:pnianie w czytelniach, wskutek oddalenia 
QITI'Khu od siedzib kiE.'ł'unk6w humanistycznych, utrzymuje się na 
popl'zednim puziumie. \V 1970 I'. W czytelniach zainE.talowano urzą- 
dzeni,l elpktrOl,icznu, łuczi,ce st'lcjq ubsługi z każdym czytelni- 
kiem, cu USPI'c",wIJi,., jego uIJSłUl
(
 i zmniejsza lic::b(
 bibliotekarzy 
w czytelniach do trzech osób.
>>>
19 


W zakresie udostępniania możliwe i wskazane są dalsze 
modernizacje. Będą one polegały, według planów obecnego kie- 
rownictwa Biblioteki, na stopniowym rozszerzaniu wolnego dostę- 
pu do księgozbic.ru, zgodnie z nowoczesnymi tendencjami w bi- 
bliotekarstwie światowym. Jest to forma tak zgodna z charakterem 
pracy naukowej oraz pożądaną samodzielnością studiowania, że 
trudno ją ignorować w trosce o całość i stan księgozbioru. Ko- 
nieczne jest znalezienie skutecznych środków ochrony księgo- 
zbioru przed nieuczciwymi czytelnikami. 
W Bibliotece naszej przewidujemy rozwój czytelni pomorzo- 
znawczej, zorganizowanej w roku 1975, a posiA-dającej obecnie 
6000 wol. Planowane jest rozszerzenie przestrzeni dla tego księ- 
gozbioru, umożliwiające jego docelowy rozwój do kilkudziesięciu 
tysięcy woluminów, a także dodanie funkcji bibliograficzno-infor- 
macyjnych, co w sumie oznaczać będzie przekształcenie czytelni 
w samodzielną pracownię - formę dość rzadką, a pożądaną w 
bibliotekach naukowych. 
Biblioteka już w 1977 r. zorganizowała w skromniejszym 
zakresie pracownię historii nauk ścisłych i filozofii, która ma 
pewne osiągnięcia w zakresie bibliografii. Przewiduje się tworze- 
nie, w miarę rozwoju prac bibliograficznych, innych pracowni te- 
go rodzaju. 
W okresie następnym, już po roku 1990, możliwe będzie 
po przerobieniu patio na II piętrze przygotowanie kolejnej znacz- 
nej przestrzeni, obejmującej także część obecnego hallu i salę 
wystaw starych druków, gdzie przewiduje się, po odpowiedniej 
adaptacji, umieszczenie księgozbioru podręczników i lektur stu- 
denckich także z wolnym dostępem. 
W zakresie informacji naukowej Biblioteka wprowadziła w 
1975 r. informację ekspresową o nowych nabytkach literatury 
naukowej zagranicznej w 21 seriach. W przyszłości przewiduje 
siQ, po zainstalowaniu terminali, podjęcie współpracy z Ośrod- 
kiem Komputerowym i prowadzenie własnych baz danych wzbo- 
gacającycr wal'sztat informacyjny. W przyszłości możliwe także 
bQdzie korzystanie z innych baz danych, jeśli po uzyskaniu od- 
powiednich ';rodków rzeczywiście rozwinie się krajowy system
>>>
20 


informacji naukowej, oparty na komputerach współpracujących ze 
sobą w kontakcie bezpośrednim. 
W dość powolnym rozwoju bibliotek zakładowych, opóźnio- 
nym przez trudności lokalowe i personalne, postępowała ich in- 
tegracja oraz wzrosła liczba bibliotek z fachowym personelem 
bibliotekarskim: w roku 1985 w sieci bibliotek zakładowych ist- 
niało 49 bibliotek, w tym 20 z obsadą bibliotekarzy. Rozpoczę- 
to integrację bibliotek na Wydziale Prawa w ramach umożliwio- 
nych sytuacją lokalową personalną. Na obsadę bibliotekarską 
czekają także biblioteki katedr i zakładów filologii obcych. 
W nowym gmachu Biblioteka znacznie wzbogaciła swoje 
wyposażenie techniczne, I'ajwięcej w zakresie urządzeń repro- 
graficznych, zyskując w roku 1975 wydajny i dotąd sprawny 
Rank-Xerox oraz urządzenie do mikrofilmowania. Uspr'awniono 
także obsługę czytelników w zakresie reprografii. Brak jednak 
dotąd bezpośredniego dostępu czytelników do kserografów, co 
jest warunkiem dalszego postępu w tej dziedzinie. Konieczne 
jest też odnowienie w naJ bliższym czasie obecnych urządzeń. 
Tak przedstawiają się rezultaty i problemy pracy Bibliote- 
ki Głównej UMK w minionym czterdziestoleciu. opowiedziane w 
znacznym skrócie i z pominięciem wielu ważnych spraw, którym 
w niniejszym tomie poświęcono osobne opracowania, oraz ta- 
kich, które tu całkiem pominięto z braku miejsca. 


GRUNDRlf3 DER GESCHlCHTE DER UNIVERSlTATSBIBLIOTHEK 
IN TORUŃ IN JAHREN 1945-1985 


( Zusammenfassung) 


Die Universit!ltsbibliothek in Toruń wurde zwar am ersten 
September 1945 ins Leben gerufen, aber schon am e1ften Juni 
desselben Jahres begann in der Toruner Stadtbacherei eine 
Gruppe von Bibliothekaren unter der Leitung des Doktors Ste- 
fan Burhardt die Bachersammlung far Bedarfnisse der erwarteten
>>>
21 


Universit,11t in Toruń vorzubereiten. Anfangs wurde die Univer- 
sit8tsbibliothek im Geb8ude der StadtbUcherei untergebracht und 
erst im FrUhling 1947 zog sie ins eigene Geb8.ude um. In Jah- 
ren 1945-1949 wurde die Bibliothek von einem erfahrenen Biblio- 
thekar, Dr. Stefan Burhardt geleitet. In dieser ersten Phase ihrer 
T8.tigkeit wurden in der Bibliothek 600 000 BUcherb8.nde ver- 
sammelt, 150 000 BUcher katalogisiert, es wurde auch die Or- 
ganisationsstruktur befestigt und ein aus 30 Personen bestehen- 
des Persona! ausgebildet. 
In Jahren 1949-1955 wurde die Bibliothek von dem her- 
vorragenden Historiker und Bibliothekar, Professor Ludwik Ko- 
lankowski geleitet. Die Aufmerksamkeit lenkte man damals haupt- 
s8chlich auf die Erg8.nzung und Bearbeitung der BUchersammlung: 
jl:thrliche Einnahme der BUcher und Zeitschriften n8.herte sich 
der Zahl 30 000 BUcherb8.nde; es wurden 600/0 der B6chersamm- 
lung bearbeitet und zug8.nglich gemacht; man bearbeitete auch 
den Sachkatalog. Die Organisationsstruktur der Bibliothek ent- 
wickelte sich und das Persona! wurde verdoppelt. 
In Jahren 1955-1973 wurde die Bibliothek von Dr. Maria 
Puciata geleitet. Dem Bedarf der sich dynamisch entwickelnden 
Universit8.t gem8.ł3 war diese Periode durch Stabilisation und 
beschleunigte Entwicklung der Bibliothek gekennzeichnet. Vor 
a11em dank des bekommenen Devisenfonds und des Umtausches 
wuchs betr8chtlich die Bedeutung der Erwerbung von ausl8.ndi- 
schen B6chern an. Die ganze B6chersammlung wurde katalogi- 
siert und zug.!J.nglich gemacht. Man hat das System der Lehran- 
staltsbibliotheken gegr6ndet, das von der Universit8tsbibliothek 
koordiniert wurde. Es gab aber immer gr8ł3ere Probleme, die 
.. 
haups8chlich mit der Uberfill1ung der M agazine verbunden wa- 
ren. Bald begann man ein naues Geb8ude zu bauen. Die Bi- 
bliothek zog dorthin im FrUhling 1973 um. Das neue Geb8.ude 
erm8glichte bequeme und funktionelle Verteilung a11er Abteilun- 
gen der Bibliothek und erleichterte ihre Entwicklung in n8chster 
Periode. 


lm Jahre 1974 begann die Bibliothek der Historiker und 
Archivar Dr. Bohdan Ryszewski zu leiten. Man beschMigte sich
>>>
22 


zu dieser Zeit vor allem mit v8liiger Bewirtschaftung des ge- 
r8.umigen Geb8.udes und St8.rkung der finanziellen Basis far die 
Tatigkeit der Bibliothek. Ali das erm8glichte den Bacheraustausch 
mit dem Ausland zu entwickeln und Bacher in Altverkauf zu be- 
kommen sowie die Einrichtung der reprographischen V\'erkstatt 
zu erg8.nzen, die Konservationswerkstatt zu vergr8f3ern und die 
Buchbinderei zu granden. Beim Ausleihen wurde das System der 
st8.ndigen Realislerung der Bestellungen von Lesern eingefahrt. 
Man hat einen speziellen Lesesaal mit Materialien, die Pommern 
anbetreffen, gegrandet. Dieser Lesesaal dient als die Arbeitswerk- 
statt Historikern verschiedener Fachgebiete, die sich far die Pom- 
mern- und Ostseeproblematik interessieren. Man plant in nllch- 
ster Zukunft, einem neuen Lesesaal mit freiem Zutritt zu groł3er 
Sammlung von LehrbUchern und Stude-ntenlektaren zu granden. 
Es wurden bibliographische Arbeiten entwickelt und es w8.chst 
die Zahl eigener Publikationen der Bibliothek. Bald soli es zum 
Ausbau der Magazine kommen, was erm
glicht, das bisherige 
Niveau der Erwerbung von Sammlungen noch durch Jahrzehnte 
zu halten.
>>>
STUDIA O DZlAŁALNO
Cl l ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA, CZ. V, 
TORU1J' 1990 


Henryk 


Baranowsk 


ZBIORY BIBLIO'I'EKl UNIWERSYTECKIEJ W TORUNIU, ICH 
ROZWÓJ l K.lERUNKl PRZYSZŁEGO KSZTAŁTOWANlA x 


Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu rozpoczęła SViq dzia- 
łalność w okresie najmniej ku temu sprzyjającym - w niecałe 
cztery miesiące po zakończeniu II wojny światowej. Dekret po- 
wołujący Uniwersytet Mikołaja Kopernika, a z nim i Bibliotekę 
Uniwersytecką, wszedł w życie 24 sierpnia 1945 r. Jednakże 
Biblioteka rozpoczęła pracę już nieco wcześniej, nie na tyle jed- 
nak, by - jak w normalnych warunkach - kilkuletnie wyprzedze- 
nie inauguracji wyższej uczelni spowodować mogło stworzenie 
warsztatu pracy naukowej i dydaktycznej. 


x Ar.Łykuł opracowano na podstawie materiałów dotyczących 
Biblioteki Uniwersyteckiej znajdujących się w Archiwum UMK - 
teczki nr R-34, 38, 41-43 (sprawozdania biblioteki do 1952 r., 
sprawozdania z podróży służbowych, kopie pism głównie w spra- 
wach gromadzenia zbiorów), dalej na podstawie sprawozda{l Od- 
działu Gromadzenia Zbiorów oraz "Historii Biblioteki Głównej 
UMK w Toruniu (lata 1945-1949)" S. B u r h a r d t a (ma- 
szynopis w zbiorach rękopisów - rkp. 1099). Zob. też: H. B a- 
r a n o w s k i, E. S k o b e j k o, Nauka w Toruniu. Bi- 
bliografia za lata 1945-1962, Zesz. nauk. UMK, Nauka o ksiqż- 
ce, z. 2, Toruń 1964, s. 75-77; H. B a r' a n o w s k i, Uni- 
wersytel Mikołaja Kopernika w Toruniu wlatuch 1963-1966. Bi- 
bliografia, Zesz. nauk. UMK, Nuuka o ksia,żce, z. 0, Toruii 1968, 
s. 100-101; t e n ż e, Uniwersytet Mikołaju K oper'nika w Toru- 
niu 1967-1975. Materiały bibliograficzne z lat 1975-1978, Toruil 
J 977, s. 26-27; t e n ż e, Bibliogrufiu miastu Tor'unia. M ateria- 
10' z lat 197::-1978, Rocz. Tor., t. 14, 1979, poz. 306-309; t e n- 
Ż 0, Bibliografia miasta Tor'lInia. Materiały z lat 1979-1983, Rocz. 
Tor., t. 17, 1986, poz. 4 ,9- 498; Studia o działalności i zbiorach 
Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, cz. 1, Toruń 1980 i 
cz. 2, IT'ol'ur'l 1982.
>>>
24 


Organizowanie Biblioteki oraz budowę księgozbioru rozpo- 
częto już w czerwcu 1945 r. wraz z przyjazdem pierwszych 
czterech biblioteka.rzy z Biblioteki Uniwersytetu Stefana Batore- 
go w Wilnie. Warszatat ich pracy mieścił się do maja 1947 r. 
w gmachu Książnicy Miejskiej im. M. Kopernika, a opracowywa- 
no tam tak zasoby Książnicy, jak i pierwsze nabytki Biblioteki 
Uniwersyteckiej, były zaś nimi głównie napływające już dary, a 
nieco później książki z księgozbiorów poniemieckich. U podstaw 
Biblioteki legły tzw. zabezpieczone księgozbiory bYłych niemiec- 
kich bibliotek, szkół, urzędów, jak też osób prywatnych. Okres 
gromadzenia tych księgozbiorów, pochodzących głównie z tere- 
nu Pomorza Wschodniego i Zachodniego, trwał do 1948 r. 
Pierwszy etap budowy zbiorów przyniósł Bibliotece różne 
księgozbiory o różnej wartości, które w t y m o k r e s i e 
stanowiły materiał tylko w niewielkiej części odpowiadający po- 
trzebom polskiej nauki. Nadanie poszczególnym działom zbiorów 
właściwych proporcji stało się głównym zadaniem następnego 
etapu, etapu gromadzenia książek głównie pod kątem nasycenia 
zbiorów materiałem polskim i uwzględnienia faktycznych potrzeb 
Biblioteki. Zaczął się on właściwie w 1947 r. i trwał do roku 
1955{1956, kiedy to nastąpił początek kolejnego etapu, charak- 
teryzujqcego się nawiązaniem ściślejszego kontaktu z nauką za- 
graniczną przez intensywne nabywanie wydawnictw obcych, pre- 
numeratę coraz to większej liczby czasopism zagranicznych, 
przez szerszą wymianę. Przedstawimy szczegółowiej poszczegól- 
ne etapy rozwoju zbiorów, wskazując na niektóre istotniejsze 
elementy, z których został dzisiejszy zasób zbudowany. 
Pierwszy etap był oczywiście najtrudniejszy. Na miejscu 
- w Toruniu nie było żadnych księgozbiorów do przejęcia, e.ni 
jedna też książka nie przybyła tu (wbrew krążącym dość czę- 
sto opiniom) z wileńskiej Biblioteki Uniwersyteckiej. Otrzymywa- 
ne z Ministerstwa Oświaty zezwolenia na zwiezienie różnych 
księgozbiorów, prawie bez wyjątku poniemieckich, a zabezpie- 
czonych przez władze terenowe przed grabieżą i dewastacją, 
dotyczyły miejscowości nieraz bardzo odległych, co wymagało 
dużych środków finansowych i przezwyciężania wielu innych
>>>
25 


trudności, głównie związanych z transportem. Do tego dochodzi- 
ła gwałtowna potrzeba zaopatrzenia Biblioteki w encyklopedie, 
bibliografie, słowniki, w podstawowe źródła i literaturę pomocni- 
czą dla gałęzi nauk reprezentowanych na Uniwersytecie Mikoła- 
ja Kopernika. Zaspokojenie tych potrzeb było - rzecz jasna - 
niemożliwością i poczęło być realizowane dopiero w drugim eta- 
pie. 


Rok akademicki 1945{1946 był punktem kulminacyjnym akcji 
przejmowania zbiorów poniemieckich, rok 1946/1947 dotyczył już 
raczej księgozbiorów podworskich, a na jesieni 1947 r. przybył 
największy zespół - z Elbląga. Cała akcja przejmowania zbiorów 
byłych bibliotek niemieckich oraz innych bezpańskich i porzuco- 
nych miała duże znaczenie nie tylko jako ochrona przed zagładą 
wielu cennych materiałów, stanowiących wszak ogólne dobro kul- 
turalne, ale i ze względu na małe środki przeznaczone na zakup. 
Akcja ta dała w efekcie podwaliny pod Bibliotekę Uniwersytecką 
w Toruniu. Przykładem tego stanu rzeczy był właśnie pierwszy 
rok istnienia Biblioteki, kiedy to zabezpieczono 130 000 wol., a 
kupiono zaledwie 983 wolo 
Księgozbiory różnych instytucji niemieckich, bibliotek, po- 
dworskie, szkolne, prywatne zabezpieczane były przed dewasta- 
cją przez referaty kultury i sztuki ówczesnych starostw, inspek- 
toraty szkolne, urzędy likwidacyjne, zarządy okręgowe Państwo- 
wych Nieruchomości Ziemskich, a przydzielane Bibliotece naszej, 
względnie później utworzonej przy niej Zbiornicy Księgozbiorów 
Zabezpieczonych - przez Ministerstwo Oświaty. Akcja zwożenia 
z terenu księgozbiorów poniemieckich nie dała tak dobrych wy- 
ników, jakby należało przypuszczać. Wpłynęły na to różne czyn- 
niki. Powinna się była zacząć wcześniej i na szerszą skalę. 
Stanął jednak temu na przeszkodzie fakt organizowania się uni- 
wersytetu, brak funduszów, brak ludzi, brak środków transporto- 
wych. Poza tym nie zawsze władze uczelniane wykazywały peł- 
ne zrozumienie dla spraw bibliotecznych, nawet i w latach póź- 
niejszych. Sprawy bytowe, gospodarcze, nieraz miały pierwszet1- 
stwo przed gromadzeniem książek dla przyszłego warsztatu nau- 
kowego. Informacje o istniejących - na Pomorzu głównie - księ-
>>>
26 


gozbiorach "do wzięcia" uzyskiwane były niejdnokrotnie za póź- 
no, po dokonanym rabunku czy bezprawnyrr. "zabezpieczaniu" 
przez inne, bardziej operatywne instytucje. Rzadkością były księ- 
gozbicry utrzymane w porządku, Ewakuacja ich przez władze 
niemieckie z ich pierwotnych miejsc dokonywana była do róż- 
nych miejscowości, tot€.ż uzyskanie przydziału na jedno z tych 
miejsc nie oznaczało wcale, że się otrzymywało cały księgo- 
zbiór danej instytucji. Brak informacji o innych miejscach ich 
zdeponowania powodował, że pozostałe części danego księgo- 
zbioru wędrowały do innej biblioteki czy bibliotek. Były przypad- 
ki, iż Ministerstwo Oświaty przeznaczało jakiś księgozbiór do 
podziału pomiędzy trzy biblioteki. Uzyskiwano więc w rezultacie 
fragmenty pewnych zespołów, i to najczęściej już zdewastowane 
przez wojsko i ludność. Szereg tych zespołów przedstawiał w 
swych częściach dużą wartość, niemniej brakowało cenniejszych 
księgozbiorów jako całości, jako kolekcji. 


Zbiory zabezpieczone po uporządkowaniu 


pewnej, acz 


niedostatecznej selekcji, dokonanej dopiero w latach następnych, 
stały się nowym księgozbiorem Biblioteki Uniwersyteckiej w To- 
runiu o charakterze zdecydowanie humanistycznym i nastawionym 
na specjalizację regionalną, pomorską. Ogółem w latach 1945- 
-1949 Biblioteka Uniwersytecka 1 zwiozła z terenu Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz z terenów innych (Poznań, 
Płock) ok. 600 000 wolo książek, czasopism oraz jednostek 
zbiorów specjalnych. 
Jakie zbiory znalazły się w Toruniu? Najpierw więc o te- 
renach bardziej odległego Pomorza Zachodniego. Otóż wartościo- 
wym nabytkiem, który obok paru innych wycisnął szczególne pi'i t - 


1 Dnia 1 IX 1947 rozpoczęła działalność utworzona przez 
Min. Oświaty Zbiornica K.sięgozbiorów Zabezpieczonych przy 
Bibliotece Uniwersyteckiej w TOI'uniu. Skła.dane w niej materiały 
były porzqdkowane, częściowo przez jej personel katalogowane, 
w praktyce wszystkie (z nicwielkimi wyjqtkami) przekazywane 
były Bibliotece Uniwers:;rteckiej lub zO.kładol" uczclni. Zbiornica 
pI'zestała działać w karlcu 19'J 9 ł'.
>>>
27 


no na zasobie Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, był księgo- 
zbiór przywieziony w 1945 r. z Pęzina (pow. Stargard Szcze- 
ciński), liczący ok. 65 000 wol. N a zamku w Pęzinie znajdo- 
wały się biblioteki: prywatna PutŁkamerów, inne prywatne, częś- 
ci biblioteki miejskiej w Szcz
cinie i biblioteki uniwersyteckiej 
w Gryfii, pruskiego banku państwowego w Berlinie, Instytutu do 
Spraw Gospodarki Rosji i Europy Wschodniej w Królewcu, 
Wśród wymienionych największy zespół stanowił fragment gry- 
fijskiej biblioteki uniwersyteckiej, która, oddana przez marsz. 
Żukowa Rządowi Polskiemu (pismo Min. Oświaty nr 1V-5575/45 h 
z HeJ XI1 1945 r.), dotarła do Torunia tylko w tej części, jak", 
ewakuowana została do Pęzina (szacunkowo ok. 1{? całości?). 
Inną dużą grupę stanowiły fragmenty biblioteki miejskiej w Szcze- 
cinie (dalsza jej część została przewieziona bezpośrednio ze 
Szczecina). Zbiory złożone na zamku w Pęzinie pozostawały 
od lipca 1945 r. bez opieki i ulegały - rzecz jasna - dewasta- 
cji. Przewieziono je do Torunia 6 października i (dru.ga część) 
2 listopada 1945 r. Niemniej to, co znalazło się w Toruniu, 
przedstawia dużą wartość dla badań nad Pomorzem Zachodnim, 
w szczególności w dziedzinie historii. 
W tym też czasie zwieziono zbiory biblioteki gimnazjum ze 
Sławna, która zawierała ponadto inne przypadkowe księgozbiory: 
biblioteki gimnazjum ze Słupska oraz wartościowej, choć niekom- 
pletnej, również gimnazjalnej biblioteki ewakuowanej z Wy strucia. 
Łącznie liczyły te księgozbiory ok. 25 000 wolo 
VI' marcu 1946 r. zwieziono ok. 8000 książek z biblioteki 
pobisma.rkowskiej z Warcina (pow. Miastko) oraz księgozbiory 
ze zbiornic w Koszalinie (ok. 35 000 wol.) oraz z parafii w Jam- 
nie (200 wol.). Ze zbiornic w Białogardzie i Słupsku pr'zywiezio- 
no w 1947 r. 6000 wolo i 7200 wol., następnie z miejscowości 
Barnowo, pow. Miastko, księgozbiór von Zitzewitzów (ok. 1100 
wol.). Z Motarzyna, pow. Słupsk, przybyło 2200 wol., a ze zbior'- 
nicy w Szczecinie duży zbiór nut. Nadto godny uwagi był zbiór 
książek z zakresu numizmatyki w liczbie ok. 1500 ("IN tym ok. 
1000 katalogów), przekazany przez Archiwum Paiistwowe w 
Szczecinie.
>>>
28 


Na terenie Pomorza Wschodniego największym nabytkiem _ 
co prawda w charakterze długoterminowego depozytu (umowa za- 
warta została 6 Xl 1947) - były zbiory biblioteki miejskiej w El- 
blągu. Przewieziono je w 1947 r. po 15-miesięcznym okresie sta- 
rań, w czasie którego zaginęło 17 skrzyń ze starodrukami, a 
przedtem jeszcze 8000 wol. przejął Instytut Bałtycki. Oprócz zbio- 
rów biblioteki miejskiej przejęto również w depozyt bibliotekę ma- 
gistratu miasta Elbląga oraz bibliotekę gimnazjum, w sumie ok. 
60 000 wol., w tym starodruków ok. 5000 wol. (rękopisy, muzy- 
kalia, grafika znikły jeszcze przed zabezpieczeniem gmachu 
przez władze miasta). Ponadto ze zbiornicy w Elblągu przejęto 
20 000 wol., przewożąc m.in. biblioteki akademii pedagogicznej, 
szkoły realnej, sądu i bibliotekę ludową, spośród których war- 
tość przedstawiały jedynie zbiory akademii pedagogicznej, zawie- 
rały bowiem sporo dzieł z zakresu pedagogiki, psychologii, filo- 
zofii itp. 
Z sąsiedniego Braniewa, z biblioteki kolegium jezuickiego 
Hosianum. zabrano jedynie 50 wolo i to zniszczonych, reszta zo- 
stała pod gruzami bez możliwości wydobycia względnie w jakiejś 
części już wcześniej została zabezpieczona przez Kurię Diece- 
zjalną. Z Fromborka otrzymano ok. 3000 wol., lecz były to reszt- 
ki różnych księgozbiorów poniemieckich, ktÓre znalazły się tam 
przypadkowo i miały niewielką wartość. 
Na jesieni 1946 r. bardziej wartościowe księgozbiory o pro- 
filu historycznym, zawierające części bibliotek królewieckich, prze- 
de wszystkim miejskiE'j, a de,lej uniwersyteckiej, towarzystwa nau- 
kowego (K8nigliche Deutsche Geselischait) i Wirtschaitsinstitut 
fUr Russland und die Ostseestaaten, sprowadzono z pow. Morąg z 
miejscowości Ponary 5600 wolo i w kolejnym roku z Pasłęka 
- ok. 20 000 wol. Następnie - również z pow. Morąg _ z Jaś- 
kowa 2000 wol. i Budniewa ponad 10 000 wol. Dalsze partie 
książek o podobnym profilu sprowadzono z Drogoszów (D8n- 
hoffst8.dt) w pow. Kętrzyn w liczbie ok. 17 000 wol., stanowią- 
cych bibliotekę hr. Stolberg zu Wernigerode, a dalej ze Sztynor- 
tu pow. Węgorzewo, z siedziby hr. Lehndorffów, ok. 3000 wol.. 
wśród których poważną grupę stanowiły starodruki.
>>>
29 


Dalsze podworskie księgozbiory spro'\\'ć!.dzono z miejsco- 
wości: Galiny, pow. Bartoszyce - 800 wol., Markowo, pow. 1\10- 
rąg, z biblioteki rodziny zu Dohna - 1100 wol. i większą licz- 
bę, bo ok. 15 000 wol., z Judyt, pow. Bartoszyce. 
W październiku 1947 r. Ministerstwo Oświaty wyraża zgo- 
dę na przejęcie 40 000 wol. z zamku w Olsztynie. Przejęto po- 
nadto jeszcze następujące księgozbiory: ze zbiornicy w Morągu 
_ 25 000 wol. i Giżycku - 15 000 wol., z Politechniki Gdańskiej 
_ 3000 wol., z Człuchowa - 2000 wol., z Krokowa - 1100 wol., 
ze zbiornic w Ełku - 4000 wol. i Szczytnie - ponad 19 000 wol., 
wreszcie bibliotekę gimnazjalną z Kętrzyna - 1000 wol. 
Ciekawszym i wartościowym zbiorem były książki sprowa- 
dzone z gimnazjum w Chełmnie, posiadającego również zbiory 
dawnej Akademii Chełmińskiej (wśród nich było wiele starodru- 
ków), jak też ksiąŻki przewiezione z Kwidzyna, gdzie w tam- 
tejszym gimnazjum znajdowała się - w szczególnym zresztą nie- 
ładzie - biblioteka Towarzystwa Historycznego Rejencji Kwidzyń- 
skiej (Historischer Verein fUr d. Reg.-Bezirk Marienwerder). Na- 
tomiast nikłą wartość miały książki sprowadzone z urzędów lik- 
widacyjnych w Bydgoszczy - 38 000 wol., Toruniu - 20 000 wol. 
Grudziądzu - ponad 6000 wol. 
W listopadzie 1947 r. otrzymano dość dobrą bibliotekę 
Gramsa z Sępólna i Izby Handlowej w Toruniu - obie z Instytutu 
Bałtyckiego w liczbie ok. 2500 wol. oraz wartościową bibliotekę 
ks. Franciszka Mantheya z Torunia - ok. 2000 wol. Jeszcze wy- 
liczyć tu należy kilka otrzymanych księgozbiorów o miernej lub 
prawie żadnej wartości, aczkolwiek niektóre z nich były liczne, 
mianowicie z Wąbrzeźna - 4000 wol., z Sądu Apelacyjnego w 
Bydgoszczy - 20 000 wol., z inspektoratu szkolnego z Płocka 
_ 4000 wol., z sądu powiatowego z Szubina - 8000 wol., z Brod- 
nicy - 500 wol. 
W październiku 1946 r. JVI1n. Oświaty przydzieliło Bibliotece 
zbiory Sczanieckich z Nawry, pow. Toruń. Niestety, rękopisy i 
archiwalia wywiezione zostały do Niemiec, jedynie pewne reszt- 
ki znajdują się dziś w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy; 
pozostały księgozbiór zabezpieczyło w większej części to Ar-
>>>
30 


chiwum. skąd też został przewieziony do Torunia w liczbie 797 
poz. Pismem z 14 Xl 1946 r. Jan Sczaniecki z Chełmży przekazał 
wszystko to, co się odnalazło po wojnie i zostało zabezpieczo- 
ne z jego zbiorów, w depozyt Bibliotece Uniwersyteckiej w Toru- 
niu. Starodruków było w tej liczbie 348 wol., rękopisów tylko 6, 
kartografii 16 poz., reszt
 stanowiły druki nowe, przeważnie z 
zakresu historii, 'Z reguły w języku polskim. W 1949 r. wpłynęła 
jeszcze dalsza część tego księgozbioru w liczbie 184 wolo 
Godne zanotowania są jeszcze wpływy z gimnazjum w Choj- 
nicach - 4000 wol., z parafii ewangelickiej w Wieldządzu, pow. 
Chełmno, z Lipna (po baronie v. B uxhoevdenie) - 350 wol., bi- 
blioteki Kalksteinów z Pluskowęs i wreszcie jedyny z bardziej 
południowych stron sprowadzony (ale w treści najbardziej "pół- 
nocny") zespół książek liczący ok. 50 000 wolo Były to, złożo- 
ne w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu, książki z tzw. 
Kulturgutsaffimelstelle der Baltendeutschen, będące w gestii Bi- 
bioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Odstąpiła ona pismem z 6 IV 
1946 r. część zgromadzonych tam zasobów. Tematycznie księ- 
gozbiór ten jak najbardziej odpowiadał Toruniowi, gdyż dotyczył 
krajów bałtyckich, głównie zaś Lotwy i Estonii i stanowił dobre 
uzupełnienie w sensie specjalizacji terytorialnej w stosunku do 
księgozbiorów zwiezionych z Pomorza Zachodniego. Choć w 
tym przypadku przeważała historia, znalazły się materiały z in- 
nych dziedzin. Księgozbiór ten wraz z tym, co przywiezione zo- 
stało z zamku w Pęzinie, z fragmentami bibliotek królewieckich 
i z częścią biblioteki miejskiej w Elblągu stanowi najwartościow- 
szą grupę z całej masy zabezpieczonych księgozbiorów ponie- 
mieckich, jakie znalazły się w Toruniu. Większość z nich ze 
względu na swój charakter nie zawierała zbyt wiele cennego ma- 
teriału, ani zabytkowego, ani też użytkowego. W bibliotekach 
szkolnych np. powtarzał się prawie ten sam materiał z zakresu 
historii Niemiec, literatury niemieckiej i filologii klasycznej, po 
części i z pedagogiki, w księgozbiorach tzw. podworskich prze- 
ważała zaś literatura piękna niemiecka i francuska, a w materia- 
łach pochodzących z urzędów likwidacyjnych panowała ogólna 
miernota. W tej sytuacji niektóre dziedziny, jak prawo, nauki ma-
>>>
31 


tematyczno-przyrodnicze, a tym bardziej filologia polska - nie 
miały na czym oprzeć swych badań naukowych. 
Ujemne strony akcji przejmowania księgozbiorów poniemiec- 
kich. głównie ze względu na dobór materiału, sprawiły, że w 
pierwszych latach Biblioteka była zupełnie nieprzystosowana do 
potrzeb uniwersytetu polskiego. Przyczynił się jeszcze do tego 
fakt, iż nie dokonywano selekcji na miejscu, skąd były zabiera- 
ne książki. Było to niemożliwe ze względu na brak ludzi i za- 
bierałoby to bardzo dużo czasu. Wbrew pozorom opłacało się 
zwozić wszystko i składać w zbiornicy. Segregacja była na dru- 
gim planie, gdyż czekały na transport dalsze księgozbiory. I tu 
druga kwestia powodująca, że zasoby Biblioteki zawierają pewną 
liczbę małowartościowego materiału. Otóż selekcja nie nadążała 
za potrzebami biura katalogowego, liczącego okresowo 17-18, a 
nawet 25-30 osób 2 . W tym okresie młodsze siły bibliotekarskie, 
nie mające odpowiednich kwalifikacji, same zaopatrywały się w 
materiał do katalogowania i to w efekcie spowodowało - nieste- 
ty _ wprowadzenie do inwentarza szeregu zbędnych pozycji 3 . 
W tym miejscu należałoby wspomnieć o księgozbiorach, któ- 
re mimo zabiegów i starań ze strony Biblioteki czy władz uczel- 
nianych, nie weszły w skład zbiorów toruńskich, gdyż przydzie- 
lone zostały przez władze innym bibliotekom, względnie starania 
te pozostały bez echa, czy też niektóre z nich były zbyt śmiałe 
i nierealne. Charakterystyczne było pismo rektora UMK z 18 X 
1945 r. do Ministerstwa Oświaty w sprawie księgozbiorów zwie- 
zionych z terenu byłych Prus Wschodnich do gmachu tego mini- 
sterstwa przy al. Szucha. otóż rektor usilnie prosi i obstaje, 


2 Przykładowo można podać, że w 1950 r. opracowano 
70 000 wol.. a przeciętnie w latach 1950-1955 opracowyvano 
ok. 60 000 wolo sporządzając po dwie kartki katalogowe (dla 
2 katalogów). 
3 Dla zilustrowania kosztów poniesionych przez UMK moż- 
na podać, iż wynicsły one w 1946 r. za sprowadzenie książek 
z II miejscowości (w tym największe transporty pochodziły z 
Pqzina, Sławna, K.oszalina i Warcina) sumę 143 000 zł, a ben- 
zyny zużyto 500 l.
>>>
32 


...by wszelkie materiały dotyczące Pomorza, Prus Wschod- 
nich, Warmii, Kaszub lub innych ziem stanowiących specjalny 
przedmiot badań Uniwersytetu w Toruniu były przewiezione do 
Torunia, gdzie jest najodpowiedniejsze dla nich miejsce. Doty- 
czy to zarówno już zwiezionych do Warszawy, jak i pozosta- 
łych jeszcze w Prusach książek. 


Książki te planowano przydzielić Bibliotece Jagiellońskiej. 
W dniu 6 grudnia 1945 r. dyrektor Biblioteki dr Stefan Bur- 
hardt otrzymuje pismo rektora w sprawie przygotowania przy 
współudziale prof. dra T. Czeżowskiego i prof. dra K. Koranyie- 
go "projektu umowy w sprawie fuzji Książnicy Miejskiej im. Ko- 
pernika i Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu". Stanowisko władz 
miejskich od początku było w tej sprawie negatywne, jak zresztą 
i opinii społeczeństwa toruńskiego. Spowodcwane to było głównie 
r.iezręcznym, radykalnym projektem prof. Koranyiego, a poza tym 
dość powszechną nieufnością do "przybyszów". Jeszcze 26 VIII 
1946 r. dr Burhardt informuje rektora w sprawozdaniu z podróży 
służbowej do Warszawy, iż dyr. depo J. Grycz w sprawie K siąż- 
nicy żadnych kroków nie poczynił, jego stanowisko jest wycze- 
kujące. Grycz radzi, by rektor na miejscu polubownie sprawę za- 
łatwił, a w razie oporu przepisy pozwoliłyby na akt upaństwowie- 
nia, ale - informuje J. Grycz - min. C. Wycech jest przeciwnikiem 
takiego działania w stosunku do własności komunalnej. Zilrzqd 
Miejski w dalszym ciągu był jednak daleki od zdecydowania się 
na tę fuzję, nawet nie została zrealizowana uchwała Miejskiej 
Rady Narodowej w Toruniu z 19 Xl 1947 r. polecająca Zarządo- 
wi Miejskiemu przeniesienie Książnicy z ul. Wysokiej do gmachu 
Biblioteki Uniwersyteckiej przy ul. Chopina z zachowaniem pełnej 
odrębności. Sprawa wciąż się przeciągała, aż w końcu 1948 r. 
problem przestał istnieć, uniwersytet zrezygnował bowiem z dal- 
szego podejmowania starań. 
Odnotować też należy pismo rektora z 23 II 1946 r. do 
Ministerstwa Spraw Zagranicznych w sprawie sprowadzenia z 
Jugosławii poważnej biblioteki prawniczej (z zakresu historii pra- 
wa i prawa międzynarodowego) należącej do prof. dra Władysła- 
wa Namysłowskiego, pozostawionej tam z powodu niemożności za- 
brania jej ze sobą do kraju. Podobną sprawę mamy wkrótce z po-
>>>
:33 


zostawioną w Wilnie przez prof. Manfreda Kddlu biblioteką po- 
zostającq od J 7 IX 1940 r. w depozycie w Bibliotece im. \VrÓb- 
lewskich, dziś Akademii Nauk Litewskiej SSJ. Biblioteka prof. 
Kridla miała charakter wybitnie polonistyczny i liczyła 3000 poz. 
inwentarzowych. Pismo rektora z 29 IV 1946 r. do PełnornocnikC\ 
Rządu F
P w \Nilnie o wydanie tej biblioteki opierało si
 na upo- 
ważnieniu wydanym przez prof. Krid1a profesorowi uniwel'sytC'tu 
toruńskiego 1 onrudowi Górskiemu. Obii poV\y ższe wysk.1pienii., 
nie odniosły skutku. Niemniej w zbiorach Instytutu Filologii Pol- 
skiej UMK znalazło się (jaką drogą?) ok. 300 wolo z biblioteki 
prof. l ddla; lO =i to z reguły teksty litel'ackie. 


Kolejny, największy chyba niezl'ealizowany zamim', to 'vy- 
skU)ienie rektora do Ministerstwa Oś,vlaty (pismo z 11 \iI 19'1(; l'.) 
o przekazanie rewindykowanych świeżo ze LWOWćl zbiol'ów L:,'- 
kładu Naukowcgo im. ()ssulh1skich. j\'10tywow0ne ono było tym, iż 
kslqgozbiór tonz'lski posiada w głÓwnej micrze publikar:je niemiec- 
Ide, a najbardziej pożqdanych k.sic1żek w j?,,,-.:yku polskim jest w 
nim niewiele i że warunki lokalowe P!'zyj
(;iu teŚo ksk
gozbio)"1 
S[Jrzyjajq. Minister.stwo Oświuty odpowicdziału dopiero 23 Al 'L9'16 l'., 
infol'mujq,c, że Rada Ministrów zadecydowała o umieszczeniu zbio- 
rów Ossolineum we Wrocławiu. 
Nie udL\1:o si
 też zrealizowa'::: przydziału n", bibJiotekę ko- 
legium jezuickiego I-Iosianum w BI'aniewie, z powodu bl'uku środ- 
k(',,-\, musiała pozostać pod gruzami. 'IV miJ.rcu J.947 I'. odmówiono 
też przydziclenia biblioteki 111'. Ponir'lskich w majątku Kościclec. 
%dawcH1o sOIJie jasno spraw
, iż bezwzgh:dną potrzetJq - 
ju:ż' od poczcltku zresztą istnienia Biblioteki - jest konieczność 
gl'orrwdzcnia przed!" wszystkim polskiej książki, zliory poniemiec- 
kic bowiem nie mogły jej zClst:U:ić: i nu tym etćlpic nie S1icillowiły 
odpowiedniego Wi
l'sztatu [J1'acy. Polityka zakupów poszła wiE:c 
wobcc tego już w latach 194!5-1_9'17 w kierunku oslrożnej rozbu- 
do'AY prenumcl'uty, aby przy skromnym budżccie zuchować jej 
cićlgłosć, oraz zakupu głÓV\lnie publikacji polskich - i to nie tyl- 
ko I'etrospektywnlc, ale i z bież'1cej produkcji, gdyL. ustawa o 
egzemplarzu obowiqzkowym w praktyce nie funkcjonowa1:,'t. 
W pierwszym okresie budowy księgozbioru dużą rolE;; ode- 
grały dary, zarówno krajowe, jak i zagraniczne. Pien
sze dawa-
>>>
34 


ły tak potrzebne książki polskie, drugie - literaturę naukową 
zagraniczną z lat wojny i powojenną, .wówczas nie do zdobycia. 
Otrzymano z najróżniejsZYCh dziedzin wiedzy: z Committee of 
Rehabilitation of Science and Culture in Poland 2200 wol., z 
Komitetu Funduszu im. Gen. Grota-Roweckiego w Londynie 300 
wol., z Fundacji Kościuszkowskiej 680 dzieł, z Ambasady Rze- 
czypospolitej w Londynie 1000 wol. (było w tym dużo poloników), 
z Ambasady Czechosłowackiej w Warszawie - 240 wOl., od Co- 
mit
 d' Aide aux Biblioth
ques de Pologne w Paryżu - 370 wol., 
od Związku Patriotów Polskich w Wilnie - 420 wolo poloników, 
a ponadto dary z UNESCO, Don Suisse, American Book Center, 
Biblioteki Polskiej w Paryżu. Książki z tych instytucji, otrzyma- 
ne na przestrzeni lat 1945-1949, do dziś stanowią żywą część 
księ go zbio ru. 
Dary krajowe były - przyznać to należy - wartościowe, 
obfite i stanowiły wówczas materiał szczególnie pożądany. Nale- 
ży podkreślić nadzwyczaj pozytywne ustosunkowanie się szere- 
gu bibliotek krajowych oraz instytucji i osób prywatnych, które 
według swoich możliwości pomagały wydatnie przy budowie księ- 
gozbioru, szczególnie w drugim okresie jego istnienia. Również 
Ministerstwo Oświaty nieraz zasilało bibliotekę, np. w 1945 r. 
był to spory księgozbiór Władysława Jabłonowskiego, czy w 
1946 r. 205 tomów wydawnictw Polskiej Akademii Umiejętności. 
Szczególnie jednak cenna była pomoc bibliotek: Jagiellońskiej, 
Narodowej, Uniwersyteckiej w Warszawie i Poznaniu, Instytutu 
Zachodniego, Biblioteki Kórnickiej i Książnicy Miejskiej w Toru- 
niu, które przekazywały Bibliotece UMK swoje dublety i wydaw- 
nictw a. 
Drugi etap budowy księgozbioru rozpoczął się od przyzna- 
nej 5 X 1947 r. specjalnej dotacji Komisji do Spraw Odbudowy 
Nauki Polskiej przy Centralnym Urzędzie Planowania wynoszą- 
cej 2 000 000 zł. O sumę powyższą wystąpiono w lipcu 1947 r. 
motywując prośbę tym m.in., że księgozbiór zawierał ponad 
30 O 000 książek, a w nim było tylko 30/0 polskiej literatury nau- 
kowej. Sumę tę zużytkowano wyłącznie na zakup polskich ksią- 
żek naukowych; wyniosło to 3500 wolo i był to początek poważ-
>>>
35 


niejszej akcji wprowadzania do księgozbioru poprzez zakup piś- 
miennictwa polskiego. Zakupów dokonywano we wszystkich an- 
tykwariatach, nie pomijano też osób prywatnych. Przy przywra- 
caniu właściwych proporcji między piśmiennictwem polskim a nie- 
mieckim poważniejszą rolę niż w innych bibliotekach odegrał 
egzemplarz obowiązkowy, który dyr. dr S. Burhardt wyjednał w 
w Ministerstwie Oświaty w listopadzie 1946 r. Zasady egzempla- 
rza obowiązkowego zostały ostatecznie uregulowane jesienią 
1947 r. Wpływ z tego źródła wynosił w 1948 r. już, 5800 wol. 
Egzemplarz obowiązkowy do dziś zasila Bibliotekę w bieżące 
wydawnictwa krajowe. W styczniu i lipcu 1949 r. Biblioteka U\t1K 
otrzymała specjalne dotacje, każda po 1 000 000 zł, na zakup 
również wyłącznie książek polskich 4. 
Zakup książki polskiej dominował na tym etapie budowy 
księgozbioru. Przesłonił on zupełnie import wydawnictw zagra- 
nicznych (sytuację ratowały większe dary zagraniczne), a na- 
wet prenumeratę czasopism zagranicznych. W 1948 r. np. pre- 
numerowano jedynie 21 tytułów czasopism radzieckich, a import 
druków zwartych nie istniał, natomiast w następnym roku było 
już 27 tytułów czasopism zachodnich i 45 radzieckich, w 1952 r. 
_ 60 zachodnich i 165 radzieckich. Oto przykłady liczbowe za- 
kupu: w 1945{1946 r. kupiono 1240 wol., w 1947 r. już 2000 wol., 
a w 1948 r. - 4000 wol. dzieł głównie polskich. Stosunek ksią- 
żek polskich i niemieckich ulegał stopniowej poprawie. W 19.51 r. 
opracowanych było ok. 200 000 pozycji w języku niemieckim, zaś 
60 000 w języku polskim, w tym niewielkie ilości w innych języ- 
kach obcych. 
Wspomnieć teraz należy o następujących większych zaku- 
pach: w roku 1948 był to fragment wypożyczalni Tadeusza 
Szczęsnego w Toruniu (370 wol.) , zawierający przeważnie star- 
sze wydania z zakresu literatury polskiej; w 1949 r. fragmenty 
księgozbiorów po prof. Stanisławie Kutrzebie i proC. Władysławie 


4 Dla porównania _ z budżetu uczelni biblioteka otrzymała 
na zakup tylko 5700 zł.
>>>
36 


C-:;prnkowiczu (zasiliły one głównie Instytut Historii i Wydział Pra- 
W'1). \'\' km',cu 1949 r. dyr. prof. Ludwik K.olankowski wystąpił 
do rektora o fundusz w wysokości 6 milionów złotych na zaku- 
py w Krakowie, m.in. ksi(
gozLioru po Władysławie ",-,udwiku An- 
czyr.u, czc,:ści dawnego zbioru z Peczary po zmarłym niedawno 
[,'rane iszku S illezym Potockim (głównie 3tarodruki), zbioru prof. 
Leon,'l fyman'4 Transakcje doszły do skutku nieco późnicj, nie 
wszy :
ótkie zreszŁ-l w pełnych, jM planowano, rozmiarach (np. 
ze sta.rodruków pochodzqcych z Peczary nabyto zaledwie ok. 
lU() poz. ?). W 1950 r. zakupiono czqść biblioteki po prof. Pran- 
ci,
zku Uujuku w liczbie 1000 wolo (historia gospodarcza), więk- 
',2'-[ CZl;{;Ć biblioteki po prof. Adamie K leczkowskim w liczbie 
0300 wolo (j(
L;ykoznawst\'\To), Fi w 1951 1'. nie pominięto okazji 
i w KrcLkowie została zakupiona od Juliana Horoszkiewicza ko- 
lekcja 1'0101 ,ezów, ok. ,150 poz., nie bez pozytywnych konsekwen- 
cji IV !.H'zyszłości (o czym niżej). W 1955 r. zakupiono w To- 
runiu ca.łq bibliotekę po prof. Eugeniuszu Kucharskim (historia 
liter atury polskiej), liczącq 2900 wol., L
 także fragmenty biblio- 
tek - w TOI'unill po prof. Kćlzirnierzu ł-lartlebie (historiE kultu- 
ry), w K ra.kowie po prof. Władysławie K.onopczYI'iskim (historia). 
Kolejny ctap rozbudowy księgozbioru rozpoczął sk
 w 
1956 r. Jego charakterystyczną cechą było wzmożone pomnaża- 
nie litcratury zagranicznoj drogą zakupu i wymiany. Nie zanie- 
dbywuno jednak każdej mo:żliwości powiększenia zasobu dawniej- 
szego piśmiennictwa polskiego. Nadarzające się okazje zakupu 
całych ksi'U2,ozbiorów wykorzystywano raczej już w czqści, al- 
bowiem coraz więcej oferowanych pozycji znajdowało się w za- 
sobie Biblioteki, Coraz wiqcej środków można więc było prze- 
znaczać, na prenumeratq czasopism zagranicznych. 
ł3ibliotcka wzbogaciła się w tym okresie o fragmenty księ- 
gozbiorów prof. Wincentego Lutosławskiego (filozofia), prof. Ste- 
[.-tna ::'irebrnego (literatura, tcatr). prof. Wacława M akowskiego 
(priJIV()), Juliana M akow skiego (również prawo), Stanisława Li- 
,c,owEkic'go (bibliologiu), Witolda /c'ch(
ntera (puezja polsku), 
I :'Jl,'sli1wL.l :/yndy (10() wol. z litl'rćltury i historii) or,lz o cały 
1(",.,' .,-,o:,:;biól' L uger.iuszC\ J 'ry;yl.Jyłćt, ]Jibliofilc:, tOI'lAr'lskicgo (7000
>>>
37 


wol., z tego 2535 wolo z zakupu), zawierający głóv\'nie liŁeratur
 
i sztukę. W latach 1960-1961 przeprowadzono z Biblioteką 1':ór- 
nicką korzystną transakcję, w wyniku której pozyskano 570 war- 
tościowych pozycji z dubletów Biblioteki Kórnickiej, wśród któ- 
rych przeważały druki emigracyjne z XIX w. Z Biblioteki Narodo- 
wej otrzymaliśmy 400 wolo wydawrictw emigracyjnych głównie z 
okreEu II wojny światowej, a z Książnicy Miejskiej w Toruniu 
470 wolo przeważnie wydawnictw regionillnych. Z darów zagra- 
nicznych na pierwszym miejscu wymienić nilleży wydawnictwd 
amerykańskie w liczbie 890 wolo ofiarowane pr
:ez Ambasad(,
 
USA w Warszawie. 
Od 1957 r. poczynając wpływy piśmiennictwa obcego na 
tyle się zwiększyły, że można było powiedzieć, iż co 4-5 wpły- 
wająca książka była w j(
zykv obcym. Czasopistnh bieżące obce 
osiqgnęły w 1965 r. dość wysoki, jak na możliwo
ci Biblioteki, 
pułap, mianowicie 898 tytułów (z czego na pl'enumet'atę z tzw. 
II obszaru płatniczego wypadało 410 tytułów). 
W latach sześćdziesiątych stać już było Bibliotekę na za- 
kup dla oddziału Zbiorów Graficznych paru kolekcji ekslibl'isów. 
W latach 1961-1962 zakupiono od vVojciechct Jakubowskiego ok. 
3000 ekslibrisów, w 1963 r. nabyto od Tadeusza Wilczyńskiego 
z Irakowa 2200 wyłącznic polskich znaków ksiLlż,kowych, w la- 
tach 1969 i 1971 kupiono ok. 10 000 poz. po :-'tanisłcwie Auli- 
chu z Jeleni
j Góry. 
Zbliżajqc si
 do bliższego nam okresu wspomnieć należy 
o otrzymanym w 1967 r. fragmencie księgozbioru PolskiEj Sta- 
cji Naukowej PAU w Paryżu, wynoszqcym 206U wolo z zakresu 
nauk humanistycznych, w tym większość stanowiły r.ow
ze pu- 
blikacje zagraniczne. W 1968 r. z zapisu po zmarłej prof. Jani- 
nie Hurynowicz BiLlioteka otrzymała 840 wol., wśród któlych 
obok biologii znajdowały się też literatura piękna i drobne vil- 
nensia. W latach 1968-1969 od ORWN PAJ-.,; w vVarszawie, a za 
pośrednictwem antykwariatu w Bydgoszczy, otrzymilliśmy ponad 
30 000 wolo pozostałości zbiol'u W. Strzembosza, zawierajqce- 
go głównie resztki nakładów Księgarni Luksemburskiej i inne 
starsze polonica emigracyjne. Wpły\v ten wzbogacił poza tym wy- 
raźnie nasz zasób wymienny, do dziś zresztą wykorzystywany.
>>>
38 


Nie zapominano o zbiorach specjalnych. Niewielki, cr.oć 
stały dopływ notuje się w starodrukach. Biblioteka nabywa du- 
żą kolekcję kart pocztowych ("widokówek") od Stanisława Rzeź- 
niackiego z Warszawy (ponad 50 000), znowu przybywają ko- 
lekcje ekslibrisów: w 1978 r. ok. 3000 poz. od Lecha Kokociń- 
skiego z Warszawy, a w latach 1984-1985 od Kaspra 
wierzaw- 
skiego z Krakowa również ok. 3000 poz. pochodzących ze zbio- 
ru Antoniego Brosza. Natomiast rękopisy wzbogaciły się w 1983{ 
11984 r. o obszerną i cenną korespondencję po proC. Henryku 
Elzenbergu. 
W latach 1972-1973 zakupiono jeden z wartościowszych 
zespołów - bibliotekę po zmarłym w Poznaniu prof. Janie Otręb- 
skim (ok. 2000 wol., głównie z zakresu językoznawstwa). W War- 
szawie zaKupiono natomiast 155 książek z biblioteki zmarłego prof. 
Karola Koranyiego, z której już wcześniej zakupiono przez byd- 
goski antykwariat wiele najwartościowszych pozycji (historia pra- 
wa, historia, historia kultury, etnografia). W Krakowie w tym cza- 
sie nabyliśmy od inż. J. Kukulskiego dużą i ciekawą kolekcję li- 
teratury szachowej. 
W 1975 r. przejęto z ORWN PAN 44 000 wolo pochodzą- 
cych z selekcji Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w .Warszawie. 
Do zbiorów włączono jedynie 2300 wol., reszta przeszła do księ- 
gozbioru wymiennego stanowi dość dobry materiał wymienny, 
jeszcze dziś daleki od wyczerpania. W latach 1980 i 1981 za- 
kupiono ponad 1600 wolo od prof. Eugeniusza Słuszkiewicza z 
dziedziny językoznawstwa i historii kultury, ponadto biblioteka 
otrzymała jego ogromną korespondencję. W 1981{1982 r. otrzy- 
maliśmy w darze po zmarłych prof. prof. Wandzie i Janie Zabłoc- 
kich z UMK ponad 5500 wol., przede wszystkim z biologii, a po- 
nadto z geologii, historii, literatury pięknej, sztuki itd. 
W roku 1981, a następnie jeszcze w 1984, prof. Wacław 
Szyszkowski ofiaro\\ał bibliotece łącznie 700 wol. z zakresu 
prawa, polityki i literatury pięknej, przeważnie w językach ob- 
cych. W tym okresie Ambasada Francuska w Warszawie realizu- 
je z naszych dezyderatów dar liczący 361 wolo najnowszych pu- 
blikacji z różnych dziedzin. W roku 1984 wpłynął cenny dar
>>>
39 


prof. Stanisława Lorentza - 300 wol. z dziedziny konserwator- 
stwa i muzealnictwa. W latach 1983-1984 otrzymała biblioteka 
duży dar od Bronisława Mazowieckiego z Paryża, liczący ok. 
15 000 wol.. pozostałość po prowadzonej przezeń księgarni. 
Wpływ ten nie cały jeszcze przeszedł przez akcesję, w każ- 
dym razie do zbiorów trafiało w miarę opracowywania poszcze- 
gólnych grup ponad 300/0 pozycji. Wreszcie rok 1984 przynosi 
zakup sporej części biblioteki po pro!. Stanisławie 
liwowskim 
z UMK (prawo karne) w liczbie ponad 700 wol. wraz z jego 
korespondencją, a rok 1985 - zakup 220 książek z zakresu 
historii państw skandynawskich po prof. Władysławie Czapliń- 
skim z Wrocławia, które uzupełniły w sposób widoczny istnie- 
jący księgozbiór Czytelni Pomorzoznawczej. 
W ten sposób przedstcI,wiony został w zarysie rozwój zbio- 
rów Biblioteki Uniwersyteckiej w Torur.iu, poczynając od podwa- 
lin, którymi stały się żywiołowo napływające księgozbiory ponie- 
mieckie. Po paru latach przyszła kolejna, bardziej planowa już 
rozbudowa w kierunku gromadzenia przede wszystkim piśmien- 
nictwa polskiego, by wreszcie od 1956 r. postawić na pierwszym 
planie zdobywanie wydawnictw zagranicznych, bez zaniedbywania 
oczywiście piśmiennictwa polskiego. Obecnie gromadzenie zbio- 
rów znajduje się - tak się dzieje już od dłuższego czasu - w 
okresie unormowanego i spokojnego - na ile oczywiście warun- 
ki gospodarcze na to pozwalają - rozszerzania stworzonego 
warsztatu pracy5. Księgozbiór Biblioteki Uniwersyteckiej w Toru- 


" 
:: Należy podkreślić, iż wieloletnia, codzienna, na pozór 
nie efektowna praca przy gromadzeniu zbiorów przynosi każdego 
dnia drobne, a czasem i nie drobne, ale po zsumowaniu równie 
cenne rezultaty, równające się jednorazowemu zdobyciu niejed- 
nego większego specjalistycznego księgozbioru. Niestety, aktu- 
alna sytuacja gospodarcza wiąże ręce bibliotekarzom, stawia 
przed nimi trudności nie do przezwyciężenia i wpływa hamująco 
na rozwój zbiorów, przede wszystkim w zakresie piśmiennictwa 
zagranicznego.
>>>
40 


niu, wimo swego młodego wieku. i mimo trudności, jakie je
o bu- 
dowa napotykałn. należy w tej chwili już do liczących się w 
(, 
kraju . 
h. ierunek polityki gromad
enia zbiorów utrzymuje się i _ 
jak wyżej v\'spomniano - dotyczy dalszego uzupełniania starsze- 
go piśmiennictwa polskiego. wykorzystywania, każdej sposobno";ci 
do pozyskiwania wydawnictw zagranicznych, wl'E'szcie dotyczy 
rozbudovvy zbiorów specjalnych, a szczególnie istniejących już 
kolc-kcji. Możliwości w zakresie pomnażania zasobów w zbiorach 
specjalnych Sel obecnie ogl'aniczone. Starodruki - pomijajqc ich 
Iwdzv.;,rc
aj wysokie ceny - są rzadziej niż niegdyś oferowane, 
slRrsze muzykalia są zupełnie niewidoczne na rynku i"lntykwa- 
rycznym, kartografia również rZRdko si
 pokazuje, natomiast Sq 
i b:zdą z pewności q bardzo znaczne możliwości w zakresie gra- 
fiki oryginalnej, ekslibl'isów, kart pocztowych. 
ie ulega. wątpli- 
wości, iż istniejqce zas0by należy w przyszłości dalej I'ozbudo- 
vvywać, przede wszystkim te zwiqzane z naszq specjalizacją to- 
rytorialną, specjalizacją, która nie jest Bibliotece Uniwer
.yteckiej 
w Toruniu przyznana oficjalnie w ramach planu specjaliza.cji bi- 
bliotek polskich, ale ma popurcie w istniejqcyc!1 zQsobach. Obej- 
muje ona porneranica (piśmiennictwo dotyczące Pomorza. Vvschod- 
niego i ZacLodniego), baltica (piśmiennictwo dotyczelce zagadnieil 
Morza BałŁ"Jckiego i krajów jego basenu, CI. wh,c sca.ndinavica, 
livonica, lituanica) , wres
cie vilnensia. Pomeranicd oriZ vilnen- 


sia intere,sujćl naszq Bibliotek,! nie tylko ze względu na treść, 
"tle również i na miejsce wydania czy druku. 
W zbiorach specjalnych powinno się kontynuować rozbudo- 
wę istniejących kolekcji. W grafice należy do nich zbiór kart 
pocztowych liczqcy już ok. 100 000 poz., największy w zbiorach 


6 Przyczynia się też do tego dochodzqcy do 500 000 wolo 
ksi«gozbiór sieci bibliotecznej 
akładów uniwersyteckich. Księ- 
gozbiory bibliotek instytutowych czy wydziałowych zasilone zo- 
stały ne' sarnyrrl poczqtku materiałem z księgozbiorów poniemiec- 
kich, pochodzilcym z Biblioteki Uniwersyteckiej czy Zbiornicy. 
lVJ irno prowa.dzonej nie zależnej działalności odnośnie do groma- 
d
cnia. zbiorów, sieć bibliotcc?:na nieraz kOI'zysta ze wspólnych 

nkupów, niernz uzupeh-lia swe księgozbiory z zasobów druków 
zbędnych Biblioteki Uniwersyteckiej.
>>>
41 


pai1stwowych, gdyż trzykrotnie przekraczający istniejące już naj- 
wiczksze zbiory tego rodzaju mn.teriałów w muzeach i bibliotekach. 
Dotyczy to równi€!i zbioru ekslibrisów, jednego z największych 
Vi zbiorach publicznych (ok. 24 000 poz. i 6000 wydawnictw al- 
humowych). \V zbiorach muzycznych Biblioteka Uniwersytecka. 
w TOI'uniu posiada największą na świecie kolekcję polonezów 
w liczbiEo ponad 2000 pozycji i w tym zakresie niezwykle trud- 
no już bqdzie co
, nowego pozyskać. Konieczne jest też kon- 
tynuowanie dalszego kompletowania płytoteki, zapoczątkowanego 
w 1958 r., stanow
ącej dziś wśród bibliotek naszego typu naj- 
większy zbiól' liczący 706:3 płyt. 
W zakl'esie r2kopisów - wobec braku w naszym środowi- 
sku ich podaży - należy usilnie pilnować każdej możliwości ich 
uzyskiwania wśród osób z grona pracowników naszej uczelni. 
N,l nabywanie nzkopisów literackich szans Biblioteka nie ma żad- 
nych, niewielkie może na pamiętniki, pozostaje więc bardziej re- 
alny kierunek gromadzenia - mianowicie korespondencja., rękopi- 
sy, a. także materiały warsztatowe pracowników naszego uniwer- 
sytetu. 
Przyszłe kształtowanie zbiorów winno silniej uwzględniać 
zashzpczą metodę ich uzupełniania., zwłaszcza w zakresie cza- 
sopism i prasy jako najtrudniejszych do skompletowania. i gdzie 
luki .c:q w dalszym ciągu dotkliwe - mianowicie poprzez kopiowa- 
niE niedosŁępnych cz.y trudnych do zdobycia pozycji. Sporządza- 
nie kserokopii i mikroform musi si(
 stać bardziej efektywne. Nie- 
wcltpliwie zauważa się obecnie stabilizację rynku i brak większej 
i interesującej podaży, co sprowadziło zakup do niewielkich roz- 
miarów, ale z drugiej strony nie bez wpływu na to, iż oferty sta- 
ją shZ dla Biblioteki coraz mniej interesujqce, jest jej wyraźnie 
wzrastająca zasobność. 
Kierunki przyszłego kształtowania zbiorów Biblioteki Uni- 
wersyteckiej w Toruniu winny uwzględniać przedE wszystkim - 
! to jest oczywiste - potr'zeby uczelni, ale nie tylko. Biblioteka 
nasza jest typem biblioteki o chClrakterze uniwersalnym, a więc 
w dobie rozszerzającej się specjalizacji trochG. już niemodnynJ. 
Niemniej na dość dużym obszarze kraju, mamy y,a myśli K uj-
wy,
>>>
42 


Warmię, Mazury i Pomorze Zachodnie, Biblioteka UniwersytecKa 
w Toruniu jest największą tego typu biblioteką. Dzięki temu. że 
nie jest biblioteką o zawężonym zakresie gromadzenia zbiorów, 
jest w stanie świadczyć usługi bardzo różnym kategoriom użyt- 
kowników i świadczy je, czego dowodzi działalność 'lll.ypożyczal- 
ni międzybibliotecznej i - rzecz jasna - miejscowej. Przyszłe 
kształtowanie zbiorów winno pozostać nadal otwarte na różne 
kierunki, na różne rodzaje materiałów, nie może się ograniczać 
do niektórych tylko dziedzin i powinno zadbać, by zasób Biblio- 
teki rozwijał się w sposób możliwie proporcjonalny i pełny z po- 
żytkiem dla społeczeństwa teraz i w dalekiej przyszłości. 


Aneks 


S t a n 


z b 


o rów 


Bieżące czasopisma zagraniczne 
Rok Druki zwarte Wyd. ciągłe w 
tył. z II obszaru płatn. 
1955 313 172 wolo 94 166 wolo 389 136 
1965 423 457 wolo 158 818 wolo 898 410 
1975 555 516 wolo 246 557 wole 1531 582 
1985 687 319 wolo 345 567 wolo 1391 379 (faktycznie 279) 


Z L 


o r y 


s p e c 


a l n e 


Rok Stare druki Rękopisy Kartografia Nuty Płyty Grafika Mikrof. 
1955 918 wolo 1950 23 000 - 4206 - 
1965 56 166 poz. 1582 wole 4172 70 687 1737 6356 696 I 
1975 58 960 poz. 2378 wolo 6093 78 271 3620 21 994 2378 
1 wolo 2 7446 3 81 741 4 7065 5 
1ge5 60 854 poz. 3082 30 661 I 3792 
i 152 mi- 
krofisze 


Ponadto dokumentów życia społecznego - 34 108 jedno 
1 
W tym ir.,kunabułów 216 poz. i poloników 17 892 poz. 
Ogólna liczba woluminów - 47 630.
>>>
43 


2 2049 jedna w 3082 wol. 
3 Kartografia obliczana łącznie (arkusze i wol.) - stan 
na 31.12.85 r.: map - 4174 poz. w 6345 arkuszach, atlasów 928 
w 1101 wol. 
4 W tym starych druków 530 poz.; ogółem poz. inw. 
38 095. 
5 Jest to tyiko liczba pozycji opracowanych; cały zbiór 
grafiki liczy 168 616 poz. i jest uprzystępniony. Skład zbiorów 
graficznych: grafika o ryg. 4729; reprodukcje 1728; albumy 
3315; ekslibrisy 29 917; kartki poczt. ok. 100 000; plakaty 
10 852; obwoluty 12 506; katalogi wystaw 6616. 


, 


B 


b l 


o t e k 


Z ak ł a d ó w (stan na 31 XlI 1985 r.) 


Drugi zwarte 
Wydawnictwa ciągłe 
Zbiory specjalne 


- 375 400 wol. 
58 606 wol. 
53 158 jedno (głównie mapy) 


SAMMLUNGEN DER UNlVERSlTATSBlBLlOTHEK IN TORU1J'. 
" 
lHRE ENTWlCKLUNG UND RlCHTUNGEN DER ZUKUNFTlGEN 
BlLDUNG 


( Zusammenfassung) 


Die GrUndungsurkunde der Mikołaj_Kopernik-Universit8.t 
und zugleich der Universit8.tsbibliothek trat ins Leben am 24. Au- 
gust 1945. Die ersten Angestellten kamen schon im Juni dieses 
Jahres aus der Bibliothek der Stefan-Batory-Universit8.t in Wilno 
und begannen die Bibliothek der Toruner Universit8.t von Grund 
auf zu organisieren. In Jahren 1945-1949 wurde die BUchersamm_ 
lung der Bibliothek vor allem aus den vom Unterrichtsministerium 
zugeteilten sogenannten "gesicherten" Bt!lchersammlungen von 
ehemaligen deutschen Bibliotheken, lnstitutionen. Schulen und pri- 
vaten Personen aus Ost- und Westpommern gebildet. Ali das 
deckte jedoch den Bedarf der Universit8.t nicht, und deshalb
>>>
44 


brachte man nicht nur die obengenannten Samrnlungen vor Ver- 
nichtung und Plt!lnderung in Sicherheit, sondern nahm rnan auch 
parallel sehr gerne alle Gaben an, die vom ganzen Land und 
aus dem Ausland eingetreffen sind. Im Jahre 1947 begann man 
schon Eink
ufe im gr8fJeren Ausma./3 zu machen. 
Insgesamt wurden in Jahren 1945-1949 etwa 600 000 Bt!l- 
cherb
nde zusammengebracht (auf3er Btlcher 'And Zeitschriften 
gab es da auch Frt!lhdrucke, K artographie, etwas Handschriften). 
Im Jahre 1945 kam aus Pęzin (ein Dor! im Kreis Stargard 
Szczeciński) der erste bedeutende Versand, in dem slch die 
Bibliothek der f'amilie Puttkamer, ein Tell der Stadtbibliothek 
in Szczecin und der Universit.!J.tsbibliothek in Greifswald befan- 
den. 1946 wurden weitere Bt!lcher herbeigebracht, n8.mlich: die 
Bismarcksche Bibliothek aus Warcin (Kreis Miastko), die Bi- 
bliothek aus Drogosze (D8nhoffst
dt, K reis Kętrzyn), die frtlher 
zu den Grafen Stolberg zu Wernigerode geh8rte, die Bibliothek 
aus Sztyn (Steinort, Kreis Węgorzewo), die zu den Grafen Lehn- 
dorff gehbrte, weiter Teile von Sammlungen der Stadtbibliothek 
und der Universit
tsbib1iothek sowie der wissenschafUlchen Ge- 
sellschaft in K8nigsberg. lm Jahre 1947 kamen dazu noch die 
Btlchersammlungen der Stadtbibliothek (obwohl nicht ganz), der 
p
dagogischen Akademie, des Gymnasiums und des Magish'ats in 
Elbląg. Es wurden auch die Bibliotheken der Gyrr.nasien in 
Chojnice und Chełmno gesichert. Erw
hnen 5011 man hier nu- 
perdem die Sammlungen der Familie Sczaniecki aus Nawra 
(Kreis rI'o ruń ) und Btkher GUS der Universit.!J.tsbibliothek in Po- 
znań (50 000 I3tlcherb.!J.nde). Die letzten stammten aus der so- 
genannten K ulturgutsammelstelle der B altendeutschen, Schon 
diese Aufz.!J.hlung l$t sehen, daf! die bekommenen Btlcher hu- 
manistischen Charakter hatten und inhaltlich vor allem die Ost- 
seel.!J.nder sowie Ost- und Westpommern betrafen. 
Sehr gro
Je Rolle spielten in dieser Periode Gaben aus 
Bibliotheken und lnstitutionen im ln- und Ausland, dann das 
erwirkte Pf1ichtexemplar und der j.!J.hrlich immer gl'8pere K auf' 
AlI das errn8gliche, den Unterschied zwischen der Zahl der 
deutschen und polnischen Bt!lcher zu mindern. Im Jahre 1951
>>>
45 


gab es etwa 200 000 bearbeitete deutsche und nur etwa 60 000 


nolnische Bt!lcherb
nde. 


In n
chsten Jahren kaufte man Teile der Bt!lchersammlungen 
u.a. vCJn Wła.dysław Ludwik Anczyc, Franciszek Salezy Potocki. 
vom Prof. Franciszek Bujak, Prof. Adam Kleczkowski, Prof. Eu- 
geniusz Kucharski (die ganze Sammlung), Prof. Władysław Ko- 
nopczyr'lski. Prof. Kazimierz Hartleb, Prof. Wincenty Lutosławski. 
Prof. Stefan Srebrny und von dem bekannten Toruner Bibliophi- 
len Eugeniusz Przybył kaufte man seine ganze Sammlung. Am 
Anfang der sechziger Jahre wuchs die Zahl der ausUindischen 
Ver8ffenłlichungen und der Bezug der ausl
ndischen Zeitschrif- 
ten (im Jahre 1965 - 410 'T'itel aus \lTesten). Es wurden auch 
Exlibriskollektionen gekauft und als Gabe bekam die Toruner 
Bibliothek einen Teil der Btkhersammlung der Polnischen Wis- 
senschaftsstation PAU in Paris und die Sammlung von W. Strzem- 
bosz auch aus Pads. 


Die siebziger Jahre brachten mit slch die M8glichkeit, Teile 
der Bibliotheken von Prof. Jan Otrębski. Prof. K.arol Koranyi. 
Prof. Eugeniusz Słuszkiewicz, Prof. Stanisław 5liwowski und 
Prof. Władysław Czapliński zu kaufen. 
Infolge der 4,0 Jahre dauernden Arbeit an Bildung der 
Btkhersammlung erreichte die Bibliothek betr
chtliche Resultate 
in der Gebietsspezialisation (es mt!lssen hier pomeranica, baltica 
W'ld vilnensia erw
hnt wer-den). In Spezialsammlungen mup man 
Polon
sen (in Musiksammlungen) sowie Exlibris und etwa 100 000 
Ansichtskarten (in graphischen Sammlungen) als wichtig betrach- 


ten. 


Die Richtungen der zuk
nftigen Weiterbildung der Sammlun- 
gen sollen die bisherige Politik der Erwerbung fortsetzen. Diese 
Politik bert!lcksichtigte nicht nur die Bedt\rfnisse der Universit
t, 
sondern auch Bedtlrfnisse der Region und verschiedener Leser- 


gruppen.
>>>

>>>
STUDIA O DZIAŁALNO.sCl l ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA. CZ. V. 
TORU1J' 1990 


Stefan 


C z a 


a 


PRACOWNICY BIBLIOTEKI UNIWERSYTECKIEJ W CZTERDZIE- 
STOLECIU 1945-1985 


Dotychczasowa historia Biblioteki Uniwersyteckiej w Toru- 
niu jest nierozerwalnie związana z działalnością rzeszy biblio- 
tekarzy i innych pracowników. którzy przyczynili się do jej po- 
wstania, przetrwali niezwykłe trudy pierwszych lat tworzenia z 
niczego i budowania zrębów pod przyszłq, wieiką bibliotekę; 
związali z nią swoje losy na zawsze lub na długie okresy. 
Formalnie rozpoczęła się ona 11 czerwca 1945 r.. mimo 
że oficjalnie Biblioteka została utworzona 1 września 1945 r.. 
a sam uniwersytet został powołany do życia 24 sierpnia 1945 r. 
Według wiarygodnych źródeł historycznych tego właśnie 
dnia grono bibliotekarzy. uznających się za bibliotekarzy uniwer- 
sytetu, rozpoczęło pracę w Książnicy Miejskiej w Toruniu z za- 
miarem przekształcenia jej w Bibliotekę Uniwersytecką. Poświad- 
cza to kronikarski zapis Marii Dunajówny z 1945 r. opublikowa- 
ny w "Przeglądzie Bibliotecznym"\ 


Z dniem 11 czerwca objął obowiązki dyrektora Książnicy 
dr Stefan BUrhardt, były dyrektor Biblioteki Państwowej im. Wrób- 
lewskich w Wilnie. Od tego czasu zadaniem Książnicy [...] staje 
się przystosowanie jej zbiorów do potrzeb uniwersytetu. 


1 M. D u n a j ó w n a, Z działalności Książnicy Miej- 
skiej i Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu za 1945 r., "Prze- 
gląd Biblioteczny", R. 14. 1946. s. 114-117.
>>>
48 


Swe zamiary ujawnił dyrektor Stefan Burharctt w okólniku 
nr 3 z 31 lipca 1945 r.. a wiqc przed utworzeniem uniwersyte.- 
tu, pisząc w specjalnym apelu do pracowników: 


W zwiqzku z bliskim już terminem rozpoczęcia roku Plka- 
demickiego [...], mamy moralny nakaz wytężenia wszystkich na- 
szych sił, ażeby sprostać wielkim zadaniom. [...] musimy w ciq- 
gu sierpnia pracę tak zorganizować, ażeby cały aparat naszej 
Biblioteki od września mógł już normctlnie funkcjonować i zaspo- 
kajać potrzeby Uniwersytetu. 


Stefan Burhardt, majqcy ogromny wkład w starania o po- 
wołanie uniwersytetu na Pomorzu z siedzibq w Toruniu, od po- 
czqŁ
u tworzenia Biblioteki Uniwersyteckiej był przekonany o 
powodzeniu zamiarów powołania Uniwel,,-;ytetu Mikołaja l-.operni- 
ka, o jego stałym i trwałym przyszłym miejscu na mapie nauki 
polskiej. 
Grono bibliotekarzy uniwersyteckich było pocza,tkowo bar- 
dzo nieliczne. Historyczny okólnik nr 1 z 11 czerwca 1945 r. 
podpisało 11 osób, wśród nich spośród późniejszego, znakomi- 
tego zespołu Biblioteki Uniwersyteckiej: kustosz Stanisław Lisow- 
ski, dr Leonid Żytkowicz, mgr Janina 1: apuścil'1ska, Romana Ste- 
fanowska i Barbara Gąsowska, późniejsza .Serczykowa. W lipcu 
dołqczyli do nich: Anna Ptaszyńska, Włodzimierz Piotrowicz, 
Wacław Gliński. VVe wrześniu przybyły dr Maria Puciatowa i 
Maria Dunajówna, a 1 października 1945 r. Henryk Baranowski 
"jako bezpłatny praktyki'tnt w peb'1ym vvymiarze godzin". Vv' na- 
stępnym miesiącu dołqczyli Piotr Meszko i Jadwiga Lisowska, 
i't w grudniu dr Walerian PI'eisner ze Lwowa, Edmund Józefo- 
wic z, Zofia Kajrajtisówna. Z początkiem 19"16 r. przybył mgr 
Leonard Jarzębowski, a później Maria Czarnowska, Czesława 
Wilczyńska, F'ilomena Jurewicz, £ugeniusz Mosiewicz. Od 1 lu- 
tego 1947 r. rozpoczqł pl'acą w dość licznym gronie praktyknn- 
tów-dietariuszy Jerzy Serczyk, od 1 kwietnia tego roku Halina 
Zgorzelska, nastqpnie Mikołaj Dzikowski i ]\;[aria Mołodcówna. 
W 1948 r. przybyła Zenobia Duniakówna (później Jarzębow::;ka), 
a w 1S!4SJ r. Zofia Baranowska i Roman Bury. Nie jest to lista 
pełna, bowiem zaczynaji"c swoją kadencję krótkim podsumowa-
>>>
49 


niem dyrektor Stefan Burhardt obliczał zespół pracowników na 
32 osoby. 
Skład osobowy UMK w roku akademickim 1948{1949 (stan 
na dzień 1 lutego 1949 r.) poza ",""ymienionymi osobami wymie- 
nia jeszcze Włodzimierza Piotrowicza, Eugenię Niedziałkowską, 
Jadwigę Węglarzową, Janinę H urynowic z, Stanisława Mogiłłę, Je- 
rzego Wojnisza, Bronisława Żemajtisa, Grzegorza Kwiecińskie- 
go, Jana Grabiałłę. Annę Piotrowską, Stanisława Rumińskiego 
oraz 10 dietariuszy Zbiornicy Księgozbiorów Zabezpieczonych 
przy Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu. 
Płatne i niepłatne praktyki zawodowe były wtedy stałym 
elementem polityki kadrowej w związku z trudnościami etato",""ymi 
i finansowymi. Wśród dużego grona dietariuszy pierwszych lat 
byli je.szcze w różnych okresach od 1945 do 1949 r. zatrudnie- 
ni bezpośrednio w Bibliotece lub Składnicy: Helena Gerlachów- 
na, Marian Sydow, Marian Biskup i Tadeusz Grudziński. 
Z tego pierwszego zespołu pracowników Biblioteki Uniwer- 
syteckiej z czasów dyrektury dra Stefana Burhardta na koleżeń- 
skie spotkanie zorganizowane przez aktualnego dyrektora dra 
Bohdana Ryszewskiego 11 czerwca 1985 r., dokładnie w 40 
rocznicę faktycznego powstania biblioteki, zostało zaproszonych 
16 żyjących bibliotekarzy; wielu z nich pracuje jeszcze na peł- 
nych etatach lub w skróconym czasie pracy w Bibliotece lub na 
uczelni. Stanowią oni w dalszym ciągu trwały i aktywny elpment 
naszej instytucji, są otoczeni sympatią i powszechnym szacun- 
kiem. 


Zespół pracowników odpowiednio przygotowó.nych do pra- 
cy był najbardziej istotnym elementem i osiągnięciem tego okre- 
su; on właśnie zadecydował o tym. że Biblioteka w ogóle mogła 
powstać i później rozwijać się. Ponieważ Biblioteka Uniwersy- 
tecka przez pewien okres nie miała ani lokalu, ani zbiorów, 
zrodził się pomysł i zamiar przystosowania Książnicy Miejskiej, 
posiadającej duży i wartościowy księgozbiór, do zadań i roli 
Biblioteki Uniwersyteckiej. Uporządkowana (po okresie wojen- 
nym) Książnica Miejska mogła pełnić funkcję biblioteki uczel- 
nianej, zwłaszcza że Zygmunt Mocarski, dyrektor Książnicy
>>>
50 


z okresu międzywojennego, jeden z projektodawców założenia 
uniwersytetu w Toruniu, widział w Książnicy Bibliotekę Główną 
przyszłej uczelni toruńskiej i do tego ją przygotowywał. Ale Bi- 
blioteka Uniwersytecka nie wyrosła ze zrębów Książnicy Miej- 
skiej. Projekt Zygmunta Mocarskiego nie został zrealizowany. 
Upadł niestety i projekt fuzji 1 siążnicy Miejskiej i Biblioteki 
Uniwersyteckiej opracowany na wniosek rektora Ludwika Kolan- 
kowskiego przez profesorów Tadeusza Czeżowskiego i Karola 
horanyiego, nie została też zrealizowana uchwała Miejskiej Ra- 
dy Narodowej w Toruniu z 19 Xl 1947 r. polecająca Zarządowi 
Miejskiemu przeniesienie K.siążnicy z ul. Wysokiej do przyszłe- 
go gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej, co było szansą na ich 
wspólną działalność i późniejszą integrację. Co by o tym nie 
myśleć, faktem jest, że pracownicy Biblioteki Uniwersyteckiej 
główny wysiłek musieli włożyć w tym pierwszym okresie w pro- 
wadzenie akcji zabezpieczenia zbiorów opuszczonych, ratując 
je przed całkowitą zagładą i tworząc z nich początek jej księ- 
gozbioru, oraz starania o własny gmach. 
W szysUco to odbywało się w warunkach iście pionierskich. 
W znojnym i ciężkim trudzie, w warunkach nie zawsze bezpiecz- 
nych ratowano dobra kulturalne, księgozbiory opuszczone, sta- 
rano się o zgod(
 władz na przejęcie kolejnych księgozbiorów, 
organizowano b'ansport, przewóz, załadunek i rozładowanie. 
Wielka była ofiarność w tym dziele dra Stefana Burhardta, któ- 
ry nie szczędzqc sił włożył wiole wysiłku w kompletowanie księ- 
gozbioru; dzielnie mu pomagali H. Baranowski, L. :żytkowicz, 
\\'. Glir1ski, p. Meszko i inni. Z ogromnym wysiłkiem przywożo- 
ne zbiory stały się zalążkiem księgozbioru Biblioteki Głównej 
uniwersytetu i bibliotek zakładowych. 
W styczniu 1947 r. pierV\sza grupa bibliotekarzy kładzie 
fundamenty pod podstawowe agendy Biblioteki już we własnym, 
obszernym gmachu. Nieukończony remont i adaptacja budynku, 
gruz, stuk hałas nie przeszkadzają w pracy, a raczej mobili- 
zujq. Okres ten charakteryzuje przede wszystkim porządkowa- 
nie zwiezionych księgozbiorów poniemieckich i pierwsze prace 
ol'qanizacyjne. Nagromadzone hałdy książek trzeba było porząd-
>>>
51 


kować, opracowywać i jak najszybciej udostępniać rOZWijającej 
się uczelni. Istotną kwestią była także pilna potrzeba spolszcza- 
nia księgozbioru dla potrzeb polskiego przecież uniwersytetu. 
Odbywało się to dużym wysiłkiem całego środowiska, z wykorzy- 
stywaniem wszystkich możliwości finansowych i organizacyjnych. 
Kilka pierwszych lat działalności pracowników naszej Bi- 
blioteki to ogromna praca nad kompletowaniem księgozbioru, wy- 
kształceniem personelu, organizacją wewnętrzną, zdobyciem i za- 
gospodarowaniem budynku i przeprowadzką rosnących wtedy la- 
winowo zbiorów. Rozwój Biblioteki w tym okresie był bardzo po- 
zytywnie oceniany przez czynniki oficjalne w ministerstwie i wi- 
zytacje zawodowe. Również porównanie rozwoju Biblioteki UMK 
z podobnymi bibliotekami w kraju w tamtym okresie wypada ko- 
rzystnie dla Torunia. Był to wynik ogromnej, fachowej pracy 
pierwszego zespołu bibliotekarzy toruńskich i ich pierwszego 
dyrektora, dra Stefana Burhardta, który 18 lipca 1949 r., mimo 
pozytywnych ocen działalności Biblioteki, został odwołany z funk- 
cji dyrektora i przekazał władzę w ręce prof. Ludwika Kolankow- 
skiego, poprzednio pierwszego rektora Uniwersytetu Mikołaja Ko- 
pernika, sam pozostając w składzie pracowników placówki aż do 
emerytury. Jego odejście kończy właściwie pierwszy, pionierski 
okres Biblioteki. 
W składzie osobowym Biblioteki, najczęściej do końca służ- 
by, pozostali prawie wszyscy najbliżsi i dalsi współpracownicy 
dra Burhardta, co miało wieikie znaczenie dla dalszych jej lo- 
sów. Byli oni i są jeszcze - pierwsi nasi bibliotekarze - nau- 
czycielami i wychowawcami bibliotekarzy młodszych pokoleń, któ- 
rym coraz trudniej wiedzą i postawą pracowniczą do owych wzo- 
rów dorastać. 
Znakomity zespół pierwszego pokolpnia toruńskich bibliote- 
karzy uniwersyteckich ma wielki udział we wszystkich trwałych 
osiągnięciach Biblioteki, która dzięki nim i ich następcom może 
równać się z najlepszymi. Te osiągnięcia to głównie dobra struk- 
tura organizacyjna już u zarania Biblioteki, duży i szybko rosną- 
cy księgozbiór, sprawnie opracowywany, przysposabiany i udo- 
stępniany, oraz metoda pracy - zgodna z zasadami bibliotekar-
>>>
52 


skirni. ale mająca przecież wiele specyficznych rozwiązań, do- 
brze nam znanych. otwartość całego sytemu naszej Biblioteki 
i jego względna elastyczność do dziś owocuje pozytywnymi skut- 
kami. 


Następny okres działalności Biblioteki Uniwersyteckiej to 
czas dyrektury proC. L. Kolankowskiego, który funkcję tę peł- 
nił do 31 marca 1955 r. Jego zastępcą od lata 1949 r. była 
dr Maria Puciatowa, której znaczenie i wpływ w BibliotE'ce ro- 
sły z każdym rokiem i na jej barki przesuwał się w coraz 
większym stopniu trud kierowania codzienną pracą. 
Maria Puciatowa szczególnie wiele uwagi poświęcała szko- 
leniu kadry bibliotecznej. Zajmowała się tą sprawą w sposób 
wręcz osobisty. Dbała o zdobycie i pogłębienie wykształcenia 
przez poszczególnych pracowników, umożliwiając i ułatwiając 
naukę i studia, mobilizując różnymi, czasem drastycznymi. spo- 
sobami do terminowego zdawania egzaminów i zdobywania od- 
powiednich kwalifikacji zawodowych. Rygorystycznie przestrze- 
gała wewnętrznych praktyk i szkoleń zawodowych bibliotekarzy 
i magazynierów. W miarę możliwości wysyłała pracowników na 
staże krajowe i zagraniczne. Popierała zdobywanie stopni nau- 
kowych i zawodowych. Zaowocowało to wszystko konkretnymi, 
pozytywnymi wynikami: np. z aktualnego w 1955 r. składu oso- 
bowego Biblioteki w okresie pracy zawodowej 20 osób zdobyło 
magisteri"a, a 7 osób uzyskało dyplomy l stopnia. 
Biblioteka nasza wiele uwagi poświęciła szkoleniu kadry 
bibliotecznej, świadoma tego, że rozwój nauki i stały rozrost 
placówki wymaga dobrze przygotowanego zawodowo i na właś- 
ciwym poziomie naukowym i ogólnym personelu. Stąd np. istot- 
na w tamtych czasach idea kształcenia i doskonalenia kadry 
biblioteczne j całego kraju w ramach tzw. praktyk bibliotecznych 
l i II stopnia. Od 1952 r. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu - 
obok Biblioteki Jagiellońskiej - została powołana przez Minister- 
stwo Szkolnictwa Wyższego na taki właśnie ośrodek. Jest to naj- 
lepszy dowód jej ówczesnego poziomu i wysokiego miejsca 
wśród bibliotek naukowych kraju, stanowiła bowiem wzorcowy 
warsztat pracy dla bibliotekarzy z innych ośrodków akademickich.
>>>
53 


W tym okresie także zmienił się stosunek do działalności 
naukowej bibliotekarzy. Poprzednio była to indywidualna, prywat- 
na niejako sprawa pracowników. Od 1955 r. badania naukowe 
bibliotekarzy objęte zostały planem nukowym. a osoby zajmujące 
się badaniami i twórczością naukową otoczono daleko idącą 
opieką. Zaowocowało to szybko większymi i mniejszymi wydaw- 
nictwami, w późniejszych latach podnosząc poziom kwalifikacji 
pracowników i ogólny prestiż Biblioteki. 
Stopniowo, choć nie bez trudności, powiększał się także 
liczbowo personel Biblioteki. W 1955 r., na koniec dyrektury 
proC. L. Kolankowskiego. w Bibliotece Głównej było zatrudnio- 
nych 62 pracowników bibliotecznych, 7 administracyjnych i fi- 
zycznych oraz 6 obsługi porządkowej i technicznej. Wśród pra- 
cowników bibliotecznych 1 osoba posiadała habilitację, 6 osób 
doktoraty, a 25 - magisteria. Był to więc już duży, zrośnięty z 
Biblioteką zespół pracowników merytorycznych, gwarantujący jej 
poprawny rozwój w następnych latach. 
Dnia 1 kwietnia 1955 r., po odejściu na emeryturę prof. 
Ludwika Kolankowskiego, stanowisko dyrektora Biblioteki Uniwer- 
syteckiej objęła dr Maria Puciatowa i funkcję tę pełniła nieprzer- 
wanie do 30 września 1973 r. Wicedyrektorem został wówczas 
mgr Edmund Józefowicz i funkcję tę pełnił do roku 1977, rów- 
nież za czasów dwu następnych dyrektorów Biblioteki, dra Hen- 
ryka Łapińskiego i dra Bohdana Ryszewskiego. 
Drugie dziesięciolecie istnienia Biblioteki to okres względ- 
nej stabilizacji, pogłębiania i umacniania wewnętrznej organiza- 
cji w oparciu o stabiiny w swej większości personel zawodowy. 
To również okres dużego wysiłku organizacyjnego przy tworze- 
niu bibliotek zakładowych. Biblioteki te, prowadzone dotąd prze- 
ważnie przez asystentów. nie gwarantowały właściwego poziomu 
i wykorzystania. Rozdrobnione w jednostkach organizacyjnych 
uczelni, wymagały coraz bardziej scalenia i fachowej obsady. 
Była to wieika akcja trwająca przez wiele lat, mająca znacze- 
nie i dla Biblioteki Głównej, bo skierowano do tych bibliotek 
szereg doświadczonych prncowników - często ze stratą dla włas- 
nej działalności. Była to jednak akcja pożyteczna i przyniosła
>>>
54 


wszędzie dobre rezultaty. Nie udało się tylko scalić bibliotek 
w większe organizmy na Wydziale Prawa. 
W dalszym ciągu kontynuowano prace naukowe i szkole- 
nie wymieniającego się już powoli personelu. Stopniowo również 
rósł liczbowo personel Biblioteki. W 1966 r., w rok po jubileu- 
szu 20-lecic. UMK, liczył 75 bibliotekarzy - w tym 8 biblioteka- 
rzy dyplomowanych, 6 pracowników administracyjnych oraz 10 
osób obsługi i technicznych. Pięć osób miało doktoraty. W biblio- 
tekach zakładowych pracowało 6 bibliotekarzy. Postępowały pra- 
ce naukowe indywidualne i zbiorowe. W latach 1955-1965 ogło- 
szono drukiem 69 prac, wiele było złożonych w wydawnict"lNach, 
a cały szereg poważnych zagadnień w opracowaniu. Organizo- 
wano sesje naukowe nawet o ogólnopolskim zasięgu. Postępowa- 
ła również daleko idąca specjalizacja bibliotekarzy, którzy z 
niegdyś uniwersalnych pracowników przemieniali się w fachow- 
ców węższych dziedzin. Wiele osób przygotowywało prace na 
stopnie naukowe lub zamierzało zdać egzamin państwowy na bi- 
bliotekarza dyplomowanego. Na stałe w zasadzie kształtowały się 
obsady poszczególnych oddziałów. Zatrudniono również pracow- 
ników specjalności technicznych z zakresu reprografii w związ- 
ku z powołaniem do życia takiej pracowni. 
Druga połowa lat sześćdziesiątych to pogarszający się 
stan materialny Biblioteki i wyraźnie odczuwane niedostatki gma- 
chu zbyt małego już dla narastających zbiorów, rozrostu funkcji, 
poszerzanej struktury i przyrostu personelu. Cały ten okres to 
- obok innych czynności - starania o uzyskanie tytułu inwesty- 
cyjnego dla nowego gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej, wielolet- 
nie bardzo praco- i czasochłonne przygotowania do zaprogramo- 
wania budynku i współpraca z projektantami we wszystkich fa- 
zach projektowania tak trudnego obiektu, Ogromnym obciążeniem 
było także metodyczne i materiałowe przygotowanie przeprowadz- 
ki zbiorów sprzętu ze starego do projektowanego a później już 
budowanego gmachu. 
Personel Biblioteki wzrastał w tym czasie tylko w stosun- 
kowo niewielkim stopniu. Nowe etaty zasilały zresztą głównie 
rozwijające się i tworzone biblioteki zakładowe. W 1975 r. (stan
>>>
55 


na 19 lutego 1973 r.) liczył on 82 bibliotekarzy, w tym 11 bi- 
bliotekarzy dyplomowanych; 26 osób pracowało w bibliotekach 
zakładowych, w tym 2 bibliotekarzy dyplomowanych. Było też 6 
pracowników administracyjnych. 
Nadszedł bardzo trudny dla Biblioteki okres ostatecznego 
przygotowania się do przeprowadzki, przejęcia nowego gmachu, 
samej przeprowadzki, zasiedlenia nowego i przekazania starego 
budynku. Okres ten musiał być wyjątkowym sprawdzianem pozio- 
mu i możliwości naszych pracowników. Potwierdził zresztą w ca- 
łości pozytywną opinię w tym względzie. Warto wiQc może temu 
nietypowemu zadaniu poświęcić kilka słów. 
Przeprowadzka rozpoczęła się 25 marca 1973 r. a zakoń- 
czyła 23 maja 1973 r. Trwała więc, wliczając w to kilkakrotne 
przerwy, 2 miesiące. Faktycznie zużyto na jej wykonanie tyiko 
41 dni i 12 popołudniówek 3-godzinnych. Wyniki liczbowe prze- 
nosin przedstawiają się następująco: druki zwarte - 7680 skrzy- 
nek w 192 transportach samochodowych, czasopisma - 6062 
skrzynki w 182 transportach, stare druki - 1280 skrzynek w 32 
transportach, dublety - 360 skrzynek w 9 transportach, inne 
agendy biblioteki - 1800 skrzynek w 67 transportach. Razem 
przewieziono 17 182 skrzynki w 482 transportach. Ponadto prze- 
wiedziono 81 dużych transportów z regałami i innym .sprzętem 
bibliotecznym i biurowym. Wykonano także 100 kursów małymi 
samochodami dostawczymi przewożąc mniejszy sprzęt i drobiaz- 
gi z wyposażenia. Na przeprowadzkę nie zużyto żadnych dodat- 
kowych funduszy. W czasie jej trwania było kilka awarii sprzętu, 
ale nie zdarzył się ani jeden wypadek. Wszystkie liczne obiek- 
tywne trudności przezwyciężał zapał pracowników, ich zaanga- 
żowanie i ofiarność, pracowitość, pomysłowość, zaradność i od- 
powiedzialność. Wiele osób wykazało znakomity talent organiza- 
cyjny. Przeprowadzka tak dużej biblioteki w warunkach metodycz- 
nych i technicznych bardzo trudnych i jej sukces okazał się naj- 
lepszym sprawdzianem zespołu pracowników z tego okresu. Rów- 
nież okres późniejszy, kilku lat starań i wysiłków włożonych dla 
uzupełnienia tradycyjnego i specjalistycznego wyposażenia biblio- 
tecznego oraz bardzo starannego usadowienia starej biblioteki w
>>>
56 


nowoczesnym budynku, dowiódł wysokiej mobilności personelu 
do wykonania wszelkich pOE.tawionych zadań. 
Nowy budynek stał się wieiką szansą naszej Biblioteki, 
pozwolił na jej rozwój aż do dni dzisiejszych. Przeszkodą, czę- 
sto pokonywaną, były trudności ze zdobywaniem specjalistycz- 
nego sprzętu i wyposażenia. Wiele wysiłku włożono także w po- 
większenie stanu etatowego do niezbędnych rozmiarów. 
Dnia 30 września 1973 r. odeszła na emeryturę dr Maria 
Puciatowa, najdłużej kierująca Biblioteką spośród dotychczaso_ 
wego grona dyrektorów. Do końca 1973 r. kierował instytucją 
dr Edmund Józefowicz jako wicedyrektor, a od 1 stycznia 1974 r. 
funkcję dyrektora objął z konkursu dr Her.ryk Łapiński, przyby- 
ły do nas z Biblioteki Ossolineum we Wrocławiu. Kierował on 
Biblioteką UMK krótko, bo już w kwietniu 1974 r. postanowił 
wrócić do Wrocławia; wkrótce potem zachorował bardzo poważ- 
nie i przeszedł na rentę inwalidzką, a w rok później zmarł. 
Po krótkim okresie kierowania placówką przez mgra Stefa- 
na Czaję jako zastępcę dyrektora, latem 1974 r. funkcję dyrek- 
tora Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu objął dr Bohdan Ry- 
szewski i sprawuje ją do dzisiaj, najpierw z nominacji rektora, 
a w ostatnich latach z wyboru przez Radę Biblioteczną. 
W drugiej połowie lat siedemdziesiątych zaczęła dokonywać 
się w Bibliotece wymiana pokoleń. Powoli odchodziło ze służby 
pierwsze pokolenie bibliotekarzy, organizatorów i założycieli Bi- 
blioteki. Wiele osób odeszło też do pracy naukowej w uczelni, 
w tym część do powołanego Zakładu Bibliotekoznawstwa i Infor- 
macji Naukowej. Stanowiło to duże straty kadrowe dla placówki, 
grożąc nawet powstaniem niekorzystnej dla jej rozwoju luki po- 
koleniowej. Jednocześnie przyszło wielu młodych pracowników, 
których należało szybko skutecznie szkolić i przysposobiać 
do tego trudnego zawodu. Biblioteka poświęciła temu problemowi 
wiele uwagi, bo jest to nie tylko ważne dla bieżącej działalności, 
ale wręcz decydujące dla przyszłości. W latach siedemdziesią- 
tych i osiemdziesiątych liczni pracownicy zdobywali lub uzupeł- 
niali wykształcenie na poziomie średnim ogólnym i zawodowym, 
w szkołach pomaturalnych, na studiach wyższych i podyplomo-
>>>
57 


wych. Dało to pozytywny efekt w znaczącym wzroście formalnych 
kwalifikacji naszego zespołu w połowie lat osiemdziesiątych, na 
czterdziestolecie Biblioteki. Czy za tym formalnym wzrostem kwa- 
lifikacji. uzyskanym ogromnym wysiłkiem indywidualnym i całej in- 
stytucji, pójdą sukcesy zawodowe i wzrost poziomu biblioteki ja- 
ko całości. pokaże najbliższe dziesięciolecie. 
Stan etatowy Biblioteki UMK w tym czasie powiększał się 
wolno. ale systematycznie. Na dzień 1 maja 1979 r. placówka 
zatrudniała 115 pracowników bibliotecznych, w tym 2 adiunktów, 
15 bibliotekarzy dyplomowanych; w bibliotekach zakładowych by- 
ło 39 bibliotekarzy. w tym 2 bibliotekarzy dyplomowanych. Było 
też 5 doktorów. W administracji zatrudnialiśmy 6 osób, ponadto 
4 rzemieślników, 7 osób obsługi (woźni i portierzy) oraz 20 
sprzątaczek. Rozwinęły się kadrowo nowe specjalności bibliotecz- 
ne - w konserwacji zbiorów zatrudnialiśmy 6 fachowców, a w 
reprografii - 7. 
Do 31 grudnia 1985 r. stan ten uległ tyiko niewielkiemu 
powiększeniu. Przybyły nieliczne etaty bibliotekarzy i introligato- 
rów. Zmieniające się ciągle przepisy w sposób formalny uszere- 
gowały naszych pracowników w różnych grupach i kategoriach. 
Wiele osób przeszło do pracy w nie pełnym zakresie czasowym. 
Ostatecznie w tym dniu zatrudnialiśmy ogółem 219 pracowników, 
w tym 2 naukowych, 17 dyplomowanych, 142 osoby ze służby 
bibliotecznej, 7 technicznych, 9 introligatorów, 5 osób z obsługi 
administracji, 5 rzemieślników, 8 portierów i 20 sprzątaczek. 
Wśród pracowników Biblioteki był 1 docent, 1 dr habilitowany 
6 doktorów. We wszystkich bibliotekach zakładowych pracowało 
łącznie 40 pracowników bibliotecznych, w tym 2 bibliotekarzy dy- 
plomowanych. Ten wydawałoby się - ogromny personel jest jed- 
nym z mniejszych w kraju i zupełnie nieproporcjonalny do wiel- 
kości zbiorów, zadań i zakresu działania Biblioteki Uniwersytec- 
kiej sieci biblioteczno-informacyjnej UMK. 
Problematyka pracownicza w każdej wielkiej instytucji jest 
sprawą bardzo złożoną i wielowarstwową, zaś w instytucji takiej, 
jak nasza Biblioteka, z całą jej historią, powiązaniem z uniwer- 
sytetem i siecią biblioteczną i informacyjną kraju i wynikającymi
>>>
58 


stąd zadaniami zewnętrznymi, tym bardziej skomplikowaną. Biblio- 
teka nasza jest instytucją otwartą, ale stanowi także, przez swą 
zwartość terytorialną i stosunkowo niską fluktuację podstawowe- 
go zespołu, mini-społeczność kierującą się specyficznymi zasa- 
dami. Nie bez znaczenia jest tu także ogromna feminizacja za- 
wodu bibliotekarskiego. co tworzy specyficzny klimat i określo- 
ne trudności dla zarządzania. Rozwój uprawnień socjalnych prze- 
łomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych jeszcze to wszyst- 
ko skomplikował i utrudnił. Indywidualnie rzecz traktując można 
zauważyć, że proces wrastania w zawód jest bardzo powolny, 
ale osoby, które przetrwają kilka pierwszych lat, zostają już w 
nim w zasadzie na zawsze. Stąd ruch osobowy dotyczy głównie 
osób o stażu pracowniczym do lat trzech, rzadziej pięciu. W po- 
zostałych przypadkach wiąże się najczęściej z ważną zmianą 
warunków życiowych i rodzinnych oraz z wyjazdem z miasta. 
Osoby te jednak najczęściej pozostają w zawodzie i pracują w 
innych bibliotekach. 
W okresie minionych 40 lat przez Bibliotekę naszą prze- 
szło około 700 osób we wszystkich kategoriach zatrudnienia. 
Każda z nich wniosła swoją cząstkę do ogólnego dorobku insty- 
tucji, i jest to cząstka trwała. Wiele osób przez długoletnią pra- 
cę i długotrwałe sprawowanie funkcji kierowniczych w poszcze- 
gólnych agendach Biblioteki lub wykonując określone czynności 
przez wiele lat ma prawo utożsamiać się w całości z jej pozio- 
mem i dorobkiem. Jest to lub powinno być miarą osobistej i zbio- 
rowej satysfakcji. 
Indywidualny wkład w dorobek Biblioteki poszczególnych 
jej pracowników nie jest oczywiście jednakowy, ale absolutnie 
niezbędny do określenia całości. Dotyczy to wszystkich katego- 
rii pracowników - od naukowych i dyplomowanych zaczynając, 
a na obsłudze kończąc. 
Zespół pracowników Biblioteki przez 40 lat jej istnienia 
zapisał się pozytywnie nie tylko w historii samej tej instytucji 
i uniwersytetu, ale także regionu i zawodu bibliotekarskiego w 
ogóle. Wiele osób było bardzo czynnych w dziełalności społecz- 
nej, politycznej i ogólnozawodowej, będąc aktywnymi członkami
>>>
59 


lub sprawując odpowiedzialne funkcje w różnych organizacjach, 
związkach i stowarzyszeniach lub uprawiając indywidualną twór- 
czość naukową, popularnonaukową lub artystyczną. Tę dobrą 
tradycję podtrzymuje także obecny zespół pracowników Biblio- 
teki Uniwersyteckiej i bibliotek zakładowych. Jego poziom i prze- 
widywana stabilizacja może być gwarancją właściwej pracy Bi- 
blioteki w najbliższych 10-20 latach. 
W tym czasie zresztą powinna wyjaśnić się obecnie naj- 
istotniejsza dla nowoczesnego bibliotekarstwa kwestia, mianowi- 
cie czy wejdzie do bibliotek naukowych szerszym frontem kom- 
puteryzacja i jaki to będzie miało wpływ na tradycyjny przecież 
dotąd model działalności Biblioteki i tradycyjne wykształcenie 
bibliotekarza. Pokażą się prawdopodobnie w wi
kszej masie w 
bibliotekach ludzie związani z komputerami i będzie to miało za- 
sadniczy wpływ na metody pracy. ale także na specyficzny kli- 
mat każdej dużej biblioteki naukowej, w której wzajemne kontakty 
bibliotekarzy i czytelników oraz bibliotekarzy między sobą są od 
lat uświęcone tradycją i przechodzą z pokolenia na pokolenie. 
Do tej ważnej zmiany, która musi nastąpić - jest to tylko kwe- 
stia czasu - powinniśmy się właściwie przygotować również ka- 
drowo, tzn. preferować pracowników, którzy będą mogli podjąć 
w przyszłości dialog z automatykami. 
Być może 50-lecie Biblioteki UMK, które nastąpi w 1995 r., 
już pod koniec wieku, będzie tym właśnie progiem. Trzeba bę- 
dzie wtedy pokusić się o przygotowanie większej monografii po- 
święconej historii naszej Biblioteki i jej personelu, koniecznie z 
pełnym, adnotowanym spisem wszystkich pracowników, którzy u 
nas pracowali. Będzie to sprawa trudna i czasochłonna, bo wy- 
stępująca tu rozmaitość spraw, całość wzajemnych powiązaJ1 i 
uwarunkowań oraz fragmentaryczność i rozrzucenie źródeł mają 
znaczenie zasadnicze. Nie da się także oderwać losów Bibliote- 
ki i jej zespołu od całej historii kraju i uczelni, sytuacji nauki 
i szkolnictwa wyższego w czterdziestoleciu powojennym. Wielo- 
letnie badania trzeba by pOdjąć już od zaraz, tym bardziej, że 
naturalne starzenie się pracowników oraz, niestety,wiele już do- 
tąd bolesnych zgonów zmniejsza s7.eregi osób, których pamięć,
>>>
60 


odczucia i wspomnienia, szczególnie z początkowego okresu 
dziejów Biblioteki, są niezwykle cenne. Zmarli już między inny- 
mi: Stanisław Lisowski. Mikołaj Dzikowski, Ludwik Kolankowski, 
Antonina Czeżowska, Maria Dunajówna, Helena Frąckiewicz, Fi- 
lomena Jurewicz, Jadwiga Lisowska, Romana Stefanowska, Maria 
Puciatowa, Henryk Łapiński, Helena K
hlerowa, Anna Ptaszyń- 
ska, Wanda Wawrzynowicz, Irena Voise-Maćkiewicz, Leopold Ro- 
zental. Wszyscy oni są w naszej zbiorowej, serdecznej pamię- 
ci. Trzeba zadbać o to, żeby znaleźli się również na kartach 
historii pisanej. Jesteśmy to winni i im, i pokoleniom, które na- 
d . 2 
eJdą po nas. 


2 W artykule wykorzystano dokumentację pracowniczą Bi- 
blioteki Uniwersyteckiej. składy osobowe z całego dotychczaso- 
wego okresu istnienia i działalności Uniwersytetu Mikołaja Ko- 
pemika w Toruniu oraz sprawozdania roczne poszczególnych 
oddziałów biblioteki. 


DlE ANGESTELLTEN DER UNIVERSlTATSBIBLIOTHEK IN TO- 
RU1J' IN DEN JAHREN 1945-1985 


( Zusammenfassung) 


Die Geschichte der UniversiŁ..1tsbibliothek in Toruń fing am 
11. Juni 1945 ano An diesem Tag begann eine Gruppe von Bi- 
bliothekaren, die sich fUr UniversiŁ..1tsbibliothekare hielten, ihre 
Arbeit in der StadtbUcherei. Sie hatten Absicht diese BUcherei 
in die UniversiŁ..1tsbibliothek umzuwandeln. Am Anfang gab es 
dort 11 Leute (unter der Leitung von Dr. Stefan Burchardt). 
In den ersten Jahren ihrer T8.tigkeit arbeiteten sie an der 
Erg8.nzung der BUchersammlung, Gestaltung des Personals so- 
wie der inne ren Organisation und bemUhten sich eigenes Ge- 
b8.ude zu bekommen und es dann zu bewirtschaften. Die erste 
wunderbare Generation der Toruner Bibliothekare hat sehr gro-
>>>
61 


f!en Anteil an allen dauerhaften Leistungen der Bibliothek. 
Zu diesen Leistungen z8.h1en vor allem: gute Organisa- 
tion (schon von Anfang an), grof!e und schnell zunehmende 
Sammlung, die gut bearbeitet und zug8.nglich gemacht ist sowie 
die Arbeitsmethode der Bibliothek mit vielen spezifischen L8sun- 
gen. 


Die Offenheit des ganzen Systems der Bibliothek und seine 
relative Elastizit8.t resultiert heute noch in guten Strukturen. 
Die weitere Geschichte der Bibliothek ist durch vielj8.hri- 
ge, hartn8.ckige und systematische Arbeit an ihrer allseitigen 
Entwicklung und Vervollkommung. Wichtig ist hier die Problema- 
tik der Vervollkommung des bibliothekarischen Kaders und seine 
Berufs- und wissenschaftliche Entwicklung sowie rationelle Poli- 
tik der Erwerbung von Sammlungen, Versicherung guter Bedingun- 
gen fUr Aufbewahrung und Zug8.nglichmachen der Materialien, 
Sorge um gute Arbeitsbedingungen sowohi fUr Leser als auch 
fur Bibliothekare. Entwicklung der technischen Basis, die die 
Arbeit der Bibliothek unterstutzt. 
Zweimal in ihrer G eschichte erk8.mpfte die Bibliothek neue 
Geb8.ude und verlegte sehr geschickt alle Sammlungen. Geleitet 
wurde sie von: Dr. Stefan Burchardt, ProC. Ludwik Kolankowski, 
Dr. Maria Puciatowa, Dr. Edmund Józefowicz, Dr. Henryk Łapiński, 
Doz. Dr. hab. Bohdan Ryszewski. 
In letzten 40 Jahren arbeiteten in unserer Bibliothek insge- 
samt etwa 700 Personen in allen Berufskategorien. Der Per- 
sonel der Bibliothek hat sich mit goldenen Lettern in das Buch 
der Geschichte nicht nur der Universit8.t und Bibliothek, sondern 
auch der ganzen Region eingetragen. Viele Personen waren poli- 
tisch. gesellschaft1ich und allgemein beruf1ich t8.tig. da sie aktive 
Mitglieder verschiedener Organisationen, Vereine und Gesellschaf- 
ten waren. Manche pflegten individuelle wissenschaftliche, popu- 
l8.rwissenschaftliche oder kUnstlerische Tl1tigkeit. 
Diese gute Tradition wird auch heute von der jetzt arbei- 
tenden Mitarbeiter der Universit8.ts- und Lehranstaltsbibliotheken 
fortgesetzt. lhr Niveau und vorgesehene Stabilit8.t k8nnen gute 
Arbeit der Bibliothek in nl1chsten 10. 20 J ahren gew8.hrleisten.
>>>

>>>
STUDIA O DZlAŁALNO
Cl l ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA, CZ. V, 
TORU1J' 1990 


A n n a 


Bogłowska 


UŻYTKOWNICY BIBLIOTEKI UNIWERSYTECKIEJ W TORUNIU 
W CZTERDZIESTOLECIU JEJ ISTNIENIA 


Biblioteka Uniwersytecka, podobnie jak sam Uniwersytet, 
musiała w dwa lata, w błyskawicznym tempie, przebyć drogę od 
niebytu do uruchomienia wszystkich agend normalnej biblioteki 
uniwersyteckiej, którą pokrewne jej instytucje przebywały w cią- 
gu setek, a co najmniej dziesiątków lat 


- czytamy w sprawozdaniu z dwu pierwszych lat istnienia 
1 
Bibliotekr-. Zdanie to mogłoby służyć za motto wielu rocznico- 
wych wystąpień - przywołujemy je tu dla podkreślenia olbrzymie- 
go vvysiłku, ponawianego w kilku różnych stadiach organizacyj- 
nych, zmierzającego zawsze do stworzenia warsztatu pracy nau- 
kowej odpowiadającego oczekiwaniom i potrzebom pracowników i 
studentów uczelni, a także innych kategorii użytkowników. Udo- 
stępnianie zbiorów, rozumiane jako system obsługi czytelników 
w różnych oddziałach i agendach, było przedmiotem największej 
troski i naJlntensywniejszych "v-y-siłków. Okres, który dzieli datę 
powstania Biblioteki - 1 września 1945 r. - od daty obj'-
cia 
własnego gmachu - 9 maja 1947 r. - to lata tworzenia księ;;"- 
zbioru i aparatu informacyjnego dla potrzeb polskiego uniwersy- 
tetu. Działalność ta, podstawowa dla przyszłej egzystencji, absor- 
bowała najbardziej, ale równolegle 


1 
Sprawozdanie Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu za 
pierwszy dwuletni okres jej istnienia (1 IX 1945-1 LX 1947), ma- 
szynopis w archiwum Biblioteki UMK, s. 1.
>>>
64 


...czytelnie są czynne po 12 godzin, odbywa się wypoży- 
czanie do domu, czynna jest wypożyczalnia międzymiastowa, z 
naszej inicjatywy wprow
dziliśmy pierwsi po wojnie wypożycze- 
nia na rewersy okrę żne . 


Początkowe miesiące pracy nie zostały udokumentowane 
osobnym rejestrem czytelników; od 1 l 1946 do 1 IX 1946 r. 
zapisało się ich 732, w tej liczbie pracowników naukowych uni- 
wersytetu - 36, studentów - 346, osób spoza uczelni - 350. 
W czytelni podręcznej zgromadzono 1755 woluminów, zanotowa- 
no 3330 odwiedzin; za pośrednictwem wypożyczalni międzybiblio- 
tecznej udostępniono 67 dzieł sprowadzonych z innych biblio- 
tek 3 . Takimi liczbami charakteryzuje się sfera obsługi czytelni- 
ka w pierwszych nieledwie miesiącach działalności Biblioteki, 
przy ogromnej pracy organizacyjnej i małej grupie kwalifikowa- 
" " t 4 
nych bibllo ekarzy . 
Temat "użytkownicy Biblioteki Uniwersyteckiej" mieści w 
sobie oprócz analiz liczbowych wiele zagadnień związanych z 
warsztatem bibliotecznym, stopniem wykorzystania zbiorów i do- 
stępności do nich, Ujęcie takie nie znajduje jednak oparcia w 
dostępnej bazie źródłowej; w istocie bowiem jedyną podstawą 
materiałową dla niniejszych rozważań są roczne sprawozdania 
statystyczne oddziałów. dotyczące rozmiarów udostępniania. 
Badania czytelnictwa prowadzone były w Bibliotece Uni- 
wersyteckiej w Toruniu w latach 1955-1956; dostrzeżone na ła- 
h d .5 " ały l . l d b ły 
mac pracy zawo owej ,mi lczne ce e pl'owa zone y 
przy użyciu różnych metod 6 . Badano więc udział lektur ponad- 


2 Ibid. 
3 Dane liczbowe przejęto z cytowanego już Sprawozdania 
Biblioteki Uniwersyteckiej - zob. przypis 1. 
4 W 1945 r. Biblioteka UMK zatrudniała 18 pracowników 
etatowych, w 1946 - 28. E. J ó z e f o w i c z, Dane staty- 
styczne ilustrujące rozwój Biblioteki Głównej UMK w Toruniu 
w okresie trzydziestolecia 1945-1974 (rękopis w archiwum Bi- 
blioteki UMK, teczka zawierająca sprawozdania za 1974 r.). 
5 M. S k war n i c k i, O nieporozumieniach i braku 
porozumienia na temat badań czytelnictwa, "Bibliotekarz", R. 22, 
1956, nr 9, s. 249-252. 
6 E. J ó z e f o w i c z, Zagadnienia czytelnictwa stu- 
dentów w bibliotekach uczelnianych w Polsce Ludowej. Referat 
na sesji naukowej, 6 l 1956 (maszynopis udostępniony przez 
Autora) .
>>>
65 


obowiązkowych w czytelnictwie studentów; celem było sformuło- 
wanie wniosków dotyczących jakości studiowania. Usiłowano też 
na podstawie badań ankietowych umieścić czytelnictwo w budże- 
cie czasu studentów, by następnie skonsultować wyniki z gro- 
nem osób nauczających w celu skorygowania organizacji proce- 
su dydaktycznego. W tej dziedzinie nie osiągnięto zresztą żad- 
nych rezultatów. Na szerszym forum prezentowane były wyniki 
badania wypożyczeń studenckich w IV kwartale 1956 r., w któ- 
rych ustalono, ile procent wypożyczeń przypada na lekturę obo- 
wiązkową i ponadprogramową dla kierunku studiów oraz na książ- 
ki z innych dziedzin wiedzy. S porządzony na podstawie analizy 
udostępnionych dzieł "arkusz analityczny cztelnictwa studentów" 
przyniósł zastanawiające i niekiedy niepokojące dane 7 . Pracow- 
nicy wypożyczalni prowadzili także analizę poczytności książek 
na podstawie odcinków zwrotnych rewersów. 
W okresie 1954-1956 Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu 
opracowała zasady i formy kontaktu i współpracy z użytkownika- 
mi. Działała wtedy grupa bardzo aktywnych czytelników, opiniu- 
jących m.in. proponowane zmiany regulaminu Biblioteki. Organizo- 
wano też narady i konferencje, po których spodziewano się wpły- 
wu na aktywność czytelniczą studentów i zainteresowanie środo- 
wiska uniwersyteckIego sprawami czytelnictwa. Frekwencja użyt- 
kowników była liczna, jednak ówczesny sprawozdawca utyskiwał 
na prawie zupełny brak zainteresowania ze strony profesorów 
asystentów oraz organizacji działających na uczelnia. Niestety 
z powodu niekorzystnej atmosfery badania czytelnictwa nie tylko 
zarzucono, ale nawet nie przystąpiono do szerszego opracowa- 
nia dotychczasowych ich rezultatów. Prace te. prowadzone siła- 


7 Wśród wypożyczeń dokonanych przez studentów niektó- 
rych kierunków bardzo niski procent przypadał na książki z dy- 
scypliny studiowanej. np. studenci biologii - 250/0, geografii - 520/0, 
fizyki - 540/0, historii - 620/0 - E. J ó z e f o w i c z, Zagadnie- 
nia czytelnictwa..., zał.: Arkusz analityczny czytelnictwa studen- 
tów. 
a E. J. [Edmund Józefowicz), Konferencja w sprawach czy- 
telnictwa w Bibliotece Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toru- 
niu, "Bibliotekarz", R. 21, 1954, nr 4, s. 121-122.
>>>
66 


mi kilku osób, głównie pracowników Oddziału Udostępniania Zbio- 
rów, nie mogły być kontynuowane bez nadania im określonych 
form organizacyjnych; faktem jest, że prace takie nie były nigdy 
9 
potem wykonywane. 
Powstała więc niezbyt zachęcająca perspektywa oparcia 
wywodów dotyczących użytkowników Biblioteki na zestawieniach 
liczbowych i sprawozdaniach rocznych oddziałów. O niedostat- 
kach bibliotecznej statystyki wiadomo od dawna; brak ujednolico- 
nych zasad sprawozdawczości rodzi liczne niekonsekwencjelO. 
Na podstawie obliczeń stosowanych w Bibliotece UMK określić 
można dokłednie liczbę udostępnionych dzieł, liczbę odwiedzin 
w czytelniclch i pracowniach oraz liczbę zareje.strowanych czy- 
telników. Dzieli się ich na kilka kategorii: pracownicy uczelni, 
studenci stacjonarni i zaoczni, pracownicy naukowi innych uczel- 
ni oraz ostatnia, mieszcząca w sobie wszystkie zawody i spec- 
jalności, w tym liczne grono nauczycieli i uczniów klas matural- 
nych szkół toruńskich. Z punktu widzenia potrzeb tego artykułu 
statystyka ta jest zbyt uproszczona. Nie przynosi ona odpowie- 
dzi na pytanie, ile dzieł wypożyczają poszczególne grupy czy- 
telników, jaki jest ud:,-,iał tych grup w liczbie odwiedzin w czy- 
telniach itp. Bez odpov/iedzi muszą więc pozostać pytania o 
aktywność czytelniczą tych grup: j
!st to dotkliwy rrmnkament, 
zwłaszcza gdy chodzi o czytelnictwo studenckie, ponieważ du- 
ża grupa studentów to czytelnicy zarejestrowani wprawdzie, ale 
niE! korzystający z usług Biblioteki lub korzystający z. nicł-. w 
minimalnym stopniu. 


9 W obecnej cł-ł\\ Hi, przy zwiększonych znacznie zadaniach 
usługowych biblioteki, należałoby chyba skierować postulat prowa- 
dzenia badań czytelnictwa pod adresem placówek uczelnianych. 
10 Zob. np. C. B i e g u s z e w s k a, L. P e l - 
c z a r s k i, Z zagadnień statystyki bibliotek szkół wyższycI, 
"Bibliotekarz", R. 35, 1968, nr 4, s. 104-107; M. T r z c i ń- 
s k a, W. Kro n m a n - C z a j k a, Z problematyki stu- 
denckiego warsztatu czytelniczego, [w:] Z problematyki czytelnic- 
twa środowiska naukowego i studenckiego szkół wyższych War- 
szawy, Warszawa 1966, s. 59-61.
>>>
'l' a b e l a 1. Czytelnicy 
_1984 11 


udostępnione zbiory w latach 1945- 


Rok Czytelnicy Odwiedziny Udost. Wypoż. do domu 
zarejestrowani o g. wol. liczba 
wol % 
a a 
1945 263 br. danych - - - 
1946 732 4 700 5 000 230 4,6 
1947 952 5 982 7 000 1 910 27,2 
1948 1 628 21 912 10 290 5 600 27,5 
1949 1 964 30 112 35 000 9 711 27,7 
1950 2 020 31 493 40 000 11 170 27.9 
1955 2 827 52 682 102 986 20 440 19,8 
1960 3 700 70 370 145 680 30 470 20,9 
1965 5 115 78 340 282 590 55 410 19,6 
1970 7 063 91 460 315 370 83 020 26,3 
1971 7 067 90 290 317 290 93 640 29,5 
1972 7 660 78 090 317 360 102 040 32,1 
1973 b 7 906 51 400 238 590 80 780 33,8 
1974 9 353 62 218 349 884 125 970 36,0 
1975 10 245 59 533 362 816 149 923 41,0 
1980 10 567 59 459 521 595 229 769 44,0 
1981 9 930 46 597 417 385 195 658 46,8 
1982 8 999 44 159 376 735 175 109 47,0 
1983 9 313 47 443 417 096 162 086 39,0 
1984 9 298 49 220 464 417 191 697 41,0 


a Udostępniano tylko zbiory Książnicy Miejskiej. 
b W okresie 25 III-20 V biblioteka była nieczynna z powo- 
du przeprowadzki do nowego gmachu. 


11 W tabeli wykorzystano zestawienie za lata 1945-1974. 
sporządzone przez E. J ó z e f o w i c z a - zob. przypis 4; 
liczby za lata 1974-1984 wg obliczeń własnych na podstawie 
sprawozdań rocznych oddziałów.
>>>
68 


Z zestawienia liczbowego udostępnionych zbiorów (tab. 1) 
widać wyraźnie pewną charakterystyczną tendencję: udział wy- 
pożyczeń poza Bibliotekę w ogólnej liczbie udostępnionych wo- 
luminów, wynoszący w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych 
20-300/0, wzrasta od roku 1972, by w latach osiemdziesiątych 
przekroczyć znacznie 400/0. Wpłynął na to bez wątpienia jeden 
czynnik - wzrost liczbowy księgozbioru: utworzenie zbioru pod- 
ręczników studenckich, zakupy wznowień, dążenie do posiada- 
nia kilku egzemplarzy podstawowych opracowań. Dodatkowo na- 
leży tu uwzględnić lepsze warunki nauki w domach studenckich, 
a także możliwość zakupu podręczników na własność. Jest to 
także okres intensywnego rozwoju bibliotek wydziałowych i in- 
stytutowych uniwersytetu, wiele z nich uzyskuje korzystniejsze 
warunki lokalowe i przejmuje w ten sposób część funkcji zwią- 
zanych z udostępnianiem. zwłaszcza czasopism i innych wydaw- 
. tw . al . ty 12 
nIc speC] lS cznych . 
Równoległym zjawiskiem jest spadek odwiedzin w Czytelni 
Głównej. W pierwszym budynku bibliotecznym, czynnym do maja 
1973 r., liczba odwiedzin dziennie wynosiła w okresach sesji 
egzaminacyjnych 300, a niekiedy sięgała 400 osób. Zaistniała 
nawet konieczność uruchomienia w latach 1957_1965 13 czytelni 
dodatkowej. W nowym gmachu liczba miejsc w Czytelni Głównej 
jest wystarczająca, a liczba odwiedzin w okresach nasilenia ru- 
chu czytelniczego waha się w granicach 120-150 dziennie. Na 
prawie niezmienionym poziomie pozostaje jednak liczba wolumi- 
nów udostępnianych w czytelni. 


12 Uwagi dotyczące użytkowników bibliotek zakładowych 
UMK nie weszły w skład niniejszego opracowania, wymagają 
odrębnego potraktowania i dodatkowych obliczeń. 
13 W 1959 r. zanotowano 10 601 odwiedzin i 20 000 udo- 
stępnionych woluminów, w Czytelni Głównej odpowiednio - 54 038 
i 73 846; w 1965 r. odwiedzin było 3469, udostępniono 9242 
woluminy.
>>>
69 


T a b e l a 2. Frekwencja 
Głównej 


udostępnianie zbiorów w Czytelni 


Rok I Liczba Liczba I 
odwiedzin udostępnionych 
woluminów 
1953 22 479 28 631 
1956 33 244 41 868 
1960 57 012 85 288 
1965 62 095 160 426 
1970 74 843 145 611 
1972 64 553 133 477 
1973 a 41 356 100 317 
1975 43 195 143 996 
1980 34 890 164 600 
1984 28 783 137 913 


a Biblioteka była nieczynna z powodu przeprowadzki od 
25 III do 20 V. 


Przytoczone dotąd liczby (tab. 2), obrazujące rozmiary 
udostępniania zbiorów w Bibliotece UMK, wykazują na ogół ten- 
dencję wzrostową aż do początku lat osiemdziesiątych; od tego 
momentu obserwuje się stabilizację tych wieikości. Czy świadczy 
to o zaspokojeniu potrzeb uczelni i środowiska, czy też przy- 
czyny są bardziej złożone - nie sposób osądzić (głównie z po- 
wodu perspektywy czasowej). Zadania placówki są przecież roz- 
ległe - pełni ona funkcję biblioteki uczelnianej, a więc wspiera- 
nie procesu badawczego dydaktycznego jest bezspornie główną 
jej rolą; jest też publiczną biblioteką naukową. służącą swymi 
zasobami potrzebom całej Pol::ki Północnej, a przez działalność 
wypożyczalni międzybibliotecznej usługi jej wykraczają poza to 
terytorium. Dbałość o właściwe spełnianie tych rozlicznych funk- 
cji powinna znaleźć odbicie w regulaminie korzystania ze zbio- 
rów. Do dziś obowiązuje w Bibliotece UMK regulamin z 1956 r., 
z niewielkimi tylko zmianami, który uwzględnia wprawdzie proble- 
my wynikające z łączenia funkcji biblioteki uczelnianej i ogólnie
>>>
70 


dostępnej biblioteki naukowej. ale naglącą potrzebą jest opra- 
cowanie bardziej szczegółowych przepisów udostępniania, dla 
h k . b . 14 
oc rony Slęgoz loru . 
Liczba czytelników zarejestrowanych wykazywała stałą ten- 
dencję wzrostu wraz z rozwojem uniwersytetu i zwiększającą 
się liczbą studentów, gdyż oni w największym stopniu wpływa- 
ją na statystykę. Wahania liczby czytelników w latach pięćdzie- 
siątych wynikały ze zmiennych losów niektórych wydziałów UMK.; 
zmniejszenie limitu przyjęć na niektóre kierunki studiów pod ko- 
niec lat siedemdziesiątych i na początku osiemdziesiątych zna- 
lazło też swoje odbicie w liczbie czytelników. 
Podane w tab. 3 liczby nie są jednakowo dokładne - do- 
tyczy to pracowników naukowych, zwłaszcza samodzielnych; du- 
ża ich liczba nie stosuje się do regulaminowego obowiązku u- 
aktualniania kont w kolejnych latach. Próbowano temu zaradzić 
dokonując przedłużeń kart na podstawie obserwacji osobom rze- 
czywiście korzystającym ze zbiorów. Była to jednak metoda ty- 
leż zawodna, co powodująca liczne nieporozumienia, w ostatnich 
latach zaniechano jej. 
Samodzielni pracownicy nauki korzystają praktycznie z 
nieograniczonego pntwa wypożyczo.nia do domu, co jest ugrun- 
towane Łr'adycją w wielu bibliotekach uczelnianych, Wyegzekwo- 
wanie zwrotu wypożyczonych pozycji jest niekiedy niemożliwe, 
t d ' b t . ank .. l . h 15 D 
nawe po groz ą zas osowanla s CJI regu amlnowyc . o 
rzadkości wprawdzie należą. ale zdarzają się i dziś konta ob- 
ciążone kiikudziesięcioma pozycjami przez kilkanaście lat. Oczy- 
wiste jest, że niejednokrotnie są to dzieła jednoegzemplarzowe, 


14 Prace nad nowym szczegółowym regulaminem są bar- 
dzo zaawansowane; na wstrzymanie ich wpłynęły zmiany statu- 
towe związane z nowelizacją Ustawy o szkolnictwie wyższym. 
15 Podobną sytuację opisuje S. K u b i a k, Biblioteka 
Uniwel'sytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 1919-1966, 
Poznań 1967, s. 166; Identyczne kłopoty mają pracownicy wypo- 
życzalni innych bibliotek uniwersyteckich.
>>>
71 


T a b e l a 3. Czytelnicy w latach 1945-1984 


Rok Liczba czy- Studenci Studenci Pracownicy nau- Inni 
Łelnlków stacjonarni zaoczni kowi UMK 
zarejestro- samo- pomocni- 
wanych dzielni czy 
1945 263 - - - - - 
1946 732 346 - 36 350 
1947 952 796 - 63 93 
1948 1 628 1 294 - 50 303 
1949 1 964 1 520 - 40 333 
1951 2 063 1 667 - 84 332 
1952 2 261 1 777 - 20 100 418 
1953 2 140 1 322 - 28 136 604 
1954 2 321 1 111 - 27 127 1 056 
1955 2 787 1 194 - 174 1 418 
1960 3 683 1 979 - 48 179 l 421 
1965 5 034 3 035 212 55 200 1 532 
1970 7 063 3 695 294 79 332 2 433 
1972 7 660 3 811 429 99 386 2 935 
1973 7 906 4 023 622 105 385 2 771 
1974 9 353 4 414 990 100 427 3 422 
1975 10 245 4 876 1 306 130 457 3 476 
1976 11 105 5 567 1 509 99 468 3 452 
1977 11 474 5 771 1 467 96 469 3 671 
1978 11 387 5 644 1 465 112 446 3 720 
1979 10 825 5 462 1 246 138 557 3 402 
1980 10 567 5 419 1 123 143 505 3 317 
1981 9 930 5 243 1 033 126 577 2 951 
1982 8 999 4 863 857 146 296 2 897 
1983 9 313 4 671 1 124 46 424 2 917 
1984 9 298 5 293 899 146 292 2 420 


poszukiwane przez studentów oraz stanowiące niezbędną część 
prezencyjnych księgozbiorów specjalistycznych tworzonych w 
Bibliotece. Regulaminy innych bibliotek uniwersyteckich i szkół
>>>
72 


wyższych różnicują uprawnienia pracowników naukowych samo- 
dzielnych pomocniczych 16 . W Bibliotece UMK istnieje - słusz- 
na, jak się wydaje - tendencja do rozszerzania uprawnień na 
młodą kadrę naukową - co do liczby wypożyczonych woluminów 
l terminu zwrotu. Tyiko w kilku wypadkach trzeba było sięgać 
do sankcji regulaminowych. 
Analizę czytplnictwa studenckiego ograniczymy tu do stu- 
dentów studiów stacjonarnych. Studenci zaoczni stanowią wśród 
czytelników zarejestrowanych w Bibliotece Głównej grupę niedu- 
żąi większość z nich korzysta z bibliotek zakładowych uniwer- 
sytetu. Szczegółowe problemy związane ze stopniem zaspokoje- 
nia przez Bibliotekę ich potrzeb czytelniczych powinny być te- 
matem osobnej analizy. Sporadyczne ich kontakty z agendami 
bibliotecznymi ograniczają się w zasadzie do wypożyczalni; tyl- 
ko studenci kilku kierunków humanistycznych (zwłaszcza biblio- 
tekoznawstwa i polonistyki) korzystają także z udostępniania 
prezencyjnego. Studenci zaoczni stanowili w latach 1965-1973 
niewieiki procent ogółu czytelników (4-80/0), sytuacja zmienia się 
w latach 1975-1980, gdy liczba studentów zaocznych waha się 
między 110/0 a 140/0 ogółu czytelników: zarejestrowanych, W odpo- 
wiednich okresach studenci zaoczni stanowią 7-110/0 liczby stu- 
dentów stacjonarnych (lata 1965-1973) oraz 21-270/0 (lata 1975- 
-1980), jest to więc jednak ciągle liczba nieduża. Wydaje się, 
iż celowe byłoby rozpatrzenie możliwości wprowadzenia dla tej 
grupy czytelników zorganizowanych form zaznajamiania z biblio- 
teką uczelnianą i jej funkcjonowaniem. 
Wbrew oczekiwaniom najwięcej kłopotów przysparza anali- 
za czytelnictwa najliczniejszej kategorii użytkowników, którą 
tworzą studenci studiów stacjonarnych, Podstawową przeszkodą 
jest obowiązujący system zapisu statystycznego. który, przyjmu- 
jąc za jedyny okres obrachunkowy lata kalendarzowe, nie daje 
możliwości porównania liczby czytelników z liczbą studentów. bo- 
wiem statystyki dotyczące studentów opracowywane są według 


16 Por. Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Regulamin 
zewnętrzny, Warszawa 1976, rozdz. IV, 9 47.
>>>
73 


lat akademickich, Przez kilka -lat mozolnie wykazywano także 
liczby studentów zarejestrowanych w Bibliotece wg lat akademic- 
kich. jednak sposób ten zarzucono. 
Przyjrzyjmy się najpierw ogólnym proporcjom. Oto w latach 
1947-1952 studenci stanowili 77-830/0 czytelników. W roku 1954 
nastąpił gwałtowny spadek ich liczby, spowodowany głównie lik- 
widacją niektórych kierunków studiów 17 . Odtąd proporcje uległy 
stabilizacji i - przy wzroście liczb bezwzględnych - studenci 
stanowią 50-550/0 zarejestrowanych czytelników; ostatni dopiero 
rok analizy - 1984 - zaznaczył się wzrostem tego procentu 
(56,90/0). Władze Biblioteki od pierwszych lat jej istnienia podej- 
mowały działania mające na celu wzrost czytelnictwa studenckie- 
go. Od roku 1951 wprowadzono nieobowiązkowe wykłady infor- 
mujące o zasobach i regulaminie Biblioteki, zabiegając jednocze- 
śnie o umieszczenie ich w programie zajęć. Stopień zaintereso- 
wanie. ""ykładami był różny - najliczniej uczęszczali na nie stu- 
denci historii i polonistyki. W 1959 r. prowadzono już wykłady 
i ćwiczenia dla wszystkich grup studenckich, Biblioteka natych- 
miast zgłosiła potrzebę wprowadzenia szkolenia z podstawowych 
źródeł informacji dla studentów przygotowujących prace magister- 
skie; dotąd zajęcia takie organizowano sporadycznie. na życze- 
nie opiekunów grup studencki
h18. Z chwilą wprowadzenia obo- 
wiązkowego szkolenia bibliotecznego wykazuje się w statystyce 
liczbę studentów zarejestrowanych - nie jest ona równoznaczna 
z liczbą studentów korzystających ze zbiorów. W latach pięć- 
dziesiątych zapisywało się do biblioteki ok. 85-870/0 studentów 
pierwszego roku, obowiązkowe szkolenie to prawie 100-procen- 
towy zapis. Przyjęty sposób liczenia czytelników nie daje moż- 
liwości ustalenia, ilu studentów poszczególnych lat i kierunków 


17 Wydział Prawa wznowił rekrutację dopiero w roku akad. 
1958/1959. Por. też liczebność poszczególnych wydziałów w la- 
tach 1945-1955 i 1955'1956-1964'1965 w: Uniwersytet Mikołaja 
Kopernika 1945-1955. Warszawa 1957. tab. passim; Uniwersytet 
Mikołaja Kopernika 1956-1965, Toruń 1965, tub. po s. 184. 
18 Sprawozdanie Biblioteki Głównej UMK. za rok 1968, s. 
35 (maszynopis w archiwum Biblioteki UMK.).
>>>
74 


korzysta. rzeczywiście z księgozbioru, z obserwacji jednak wia- 
domo. że pewna liczba studentów ogranicza swój kontakt z Bi- 
blioteką do \4.rypełnienia deklaracji czytelniczej na pierwszym ro- 
ku i zgłasza się ponownie przed egzaminem magisterskim. 
Posługując się statystyką Oddziału Udostępniania Zbio- 
rów z lat 1954-1971 można ustalić pewne tendencje aktywności 
czytelniczej studentów poszczególnych wydziałów UMK. 
Tradycyjnie największą aktywność czytelniczą wykazują 
studenci Wydziału Hwnanistycznego (patrz tab. 4); fakt ten nie 
wymaga większych komentarzy. Sytuacja na pozostałych wydzia- 
łach nie wydaje się alannująca. Wskaźniki te są znacznie wyż- 
sze niż w Bibliotece Uniwersytetu Poznańskiego, zwłaszcza je- 
śli chodzi o studentów wydziałów hwnanistycznych oraz matema- 
ty od . h bli . dl wyd ._
 19 Dl 
czno-przyr mczyc. a z zone a Zlcu.uW prawa. a 
pełniejszego obrazu czytelnictwa studentów UMK należałoby 
przytoczyć liczby dotyczące odwiedzin oraz wydawnictw wyko- 
rzystanych w czytelniach Biblioteki. Niestety - istniejąca doku- 
mentacja nie pozwala na taki zabieg. 
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu pełni od początku swe- 
go istnienia ważną rolę w regionie jako największa i najzasob- 
niejsza placówka biblioteczna. Od początku także musiała, wy_ 
pełrua;ąc swą ustawową funkcję. zaspokajać potrzeby czytelni- 
cze osób nie zwiq,zanych z uczelnią,. Na ogół w środowisku bi- 
bliotekarskim uznano ten obowiązek za zjawisko korzystne dla 
rozwoju Biblioteki 20 . nie zapominając jednak o konieczności 
uwzględniania w pierwszym rzędzie wymagań środowiska uniwer- 
syteckiego. Czy zatem Biblioteka może zaspokoić potrzeby kadry 
nauczającej i studentów. a jednocześnie obsłużyć czytelnictwo 
masowe?21 


19 S. K u b i a k, op. cit.. Sa 154-155. 
20 E. J ó z e f o w i c z. Regulamin jednolity dla biblio- 
tek naukowych. (Artykuł dyskusyjny), Prz. Bibliot.. R. 12. 1954. 
Za 4. Sa 302-303; S. K u b i a k, op. cit.. s. 149. 
21 C. Z a w o d z i ń s k a, Uwagi o czytelnictwie stu- 
dentów. (Z doświadczeń Biblioteki Jagiellońskiej), Prz. Bibliot.. 
R. 40. 1972. Za 3[4. Sa 293-295.
>>>
"i 
:;;: 
u 
ClI 
% 
.. 
ClI 
:: 
Oc 

 
:;;: 
ClI 
:9 
:a 
iii 
:: 
'o 
.. 
o 
:o 
N 
ClI 
N 
» 
U 
f1J' 
0id' 
ti 

 
.. 
O 

 
.c 
U 
f 
:a 
c 
o 
"u 
iti 
ti .... 
r- 
:: O 
.... 
'o J 
:a \O 
::s O 
... 
I) .... 
°u .c 
U 
c iti 
ClI ] 
-g 
Uj :: 
.; 
iti 
ClI 
.Q 
iti 
e-ł 


\O \O \O 
U I I I I et)' ,; ,; r- M N \O ... ... ... 
iti et) r- o!) \O O O r- et) et) et) 

 
.. 
a. l!! I I \O N ... O o!) O O 
I I et) O I ... r- O I N et) I 
N N M \O \O o!) o!) 
" ... 
» 
 I I o!) \O \O r- .... .... 

 I I O \O I .... N ... I ... et) I 
N o!) o!) o!) r- r- 
M \O 
r- M O N N .c N' ... o!) .... ... r- .... .... 
U r- o!) r- r- et) r- r- o!) o!) et) o!) r- et) r- 
-3.c M et) .... r- M N M 
N U o o!) O 
UJ f l!! I o O O et) .... I N N r- I O O I 
.... .... .... .... .... .... N 
.
 
N ClI' 
" o
 
»a. 
 O .... o!) r- \O o!) o!) M \O O 

 I o!) N N O ... I O O .... I ... \O I 
.... .... .... .... .... .... .... N N N 
-3 M ... O 
... et). et) .o M aj O N O M \O N \O 
iti U O .... o!) 
Z o!) o!) r- o!) r- r- o!) O O O et) et) et) 
o
 
:2 Os l!! I o!) O .... .... O et) ... O O r- 
l!! "
 O ... ... ... M I \O ... N I O N I 
C\I N N N N C\I M M M M 

N 
oN o O ... .... O ... .... \O M O r- 
" 
 I O M \O N N I r- r- \O I M O I 
, N M M M M M M M M 

 M 
e o!). \O ... ... 
ClI o' r-:' r-:' 
.c U N O .... M O .... .... O o!) r- o!) 
U et) r- et) r- et) r- r- r- O O et) et) et) et) 
I 
N 
rz 
, 
"i l!! I ... N r- O ... ... N \O et) .. 
:E M N O ... r- I O O ... I o!) ... I 
... ... ... ... ... o!) r- r- et) et) 
N 
" et) r- o et) C\I et) r- et) r- o 
» 
 I ... .... et) \O .... I \O o!) .... I o r- I 

 \O \O o!) \O o!) et) et) et) o O 
.... 
o!) .... r-. 
ol U \O M \O et) r-. N o ... o!) o!) o!) o!) o!) o!) 
I) O O O et) O O O et) O O O O O O 
o
 
3 r- o r- r- et) o \O N et) r- 
l!! I O M O o!) ... I N O O I et) O I 
:t .... N N M ... \O \O o!) o!) o!) 
li 
" 

 
 I N N \O o!) o!) o!) et) M O \O 
.... ... M r- et) I .... .... N I .... N I 
N N M M ... o!) o!) o!) r- r- 
\O o!) r- et) O O .... N M ... \O o!) r- et) 
\O \O \O \O \O o!) o!) o!) o!) o!) o!) o!) o!) o!) 
O O c- O O O O O O O O O O O 
.... .... .... .... .... .... 
 .... .... .... .... .... .... .... 


 
 i?; 
 r;:- 00 a;- O ";: N M 
 i?; 
 r;:- 
\O \O \O \O \O \O o!) o!) o!) o!) o!) o!) o!) o!) 
&-a O O O O O O O O J\ O O O O O 
.... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... .... 


i- 


U 
:;;: 
ClI 
:g 

 
l!! 
N 
.c 
U 
» 
U 
iti" 
0id' 
... 
I) 

 
.. 
o 

 
iti 
.Q 
N 
U 
:::: 


l!! 
-; 
:g 
c 
ClI 
" 
.a 
I) 
iti 
.Q 
N
>>>
76 


T a b e l a 5. Czytelnicy ze środowiska pozauniwersyteckiego 


Rok Ogólna liczba Czytelnicy poza- "/o 
czytelników uniwersyteccy 
1947 952 93 9,7 
1951 2 063 332 16 
1955 2 787 1 418 50 
1960 3 683 1 421 38 
1965 5 034 1 532 30 
1970 7 063 2 433 34 
1975 10 245 3 280 32 
1976 11 105 3 246 29 
1977 11 474 3 470 30 
1978 11 387 3 439 30 
1979 10 825 3 177 29 
1980 10 567 3 062 28 
1981 9 930 2 749 27 
1982 8 999 2 628 29 
1983 9 313 2 564 27 
1984 9 298 2 174 23 


Jak widać (tab. 5), są to liczby znaczące dla działalności 
Biblioteki UMK. Porównanie z danymi dotyczącymi Biblioteki Uni- 
wersytetu Poznańskiego ujawnia podobne proporcje, tam jednak 
było to zjawisko mające swe źródło w powstawaniu odrębnych 
uczelni z dawnych wydziałów uniwersyteckich 22 . 
Do Biblioteki UMK zapisywali się głównie mieszkańcy To- 
runia i okolicznych miejscowości. chociaż regulamin wypożyczal- 
ni nie ograniczał dostępu do zbiorów żadnej osobie pełnoletniej. 
Warunkiem założenia konta w wypożyczalni było wpłacenie kau- 
cji pieniężnej, zamienionej jednak na poręczenie zakładu pracy23. 
22 S. K u b i a k, op. cit., s. 149-152. 
23 E. J ó z e f o w i c z, Regulamin jednolity..., s. 305.
>>>
77 


Skład zawodowy tej grupy nie był szczegółowo ewidencjonowany, 
wykazuje się tyiko osobno liczbę nauczycieli i uczniów klas 
maturalnych Torunia. Proporcje ilościowe między tymi grupami 
są następujące: liczba nauczycieli ustabilizowała się (część z 
nich rejestrowana jest zapewne wśród studentów zaocznych). 
rośnie natomiast liczba zarejestrowanych uczniów, co z pewnoś- 
cią należy uznać za zjawisko pozytywne; największy wzrost no- 
tuje się w grupie innych zawodów, szczególnie wyraźny od ro- 
ku 1955. 


T a b e l a 6. Czytelnicy spoza UMK. wg grup zawodowych 


Rok Nauczyciele Uczniowie Inne zawody Studenci innych 
uczelni 
1947 27 26 40 - 
1955 142 179 420 677 
1960 272 105 534 510 
1970 237 597 1 088 511 
1975 297 1 224 1 350 409 
1980 330 646 1 678 408 
1984 365 562 1 023 224 


w grupie tej są przedstawiciele różnych specjalności, stąd 
też ich potrzeby w dziedzinie wypożyczeń są szerokie. Już na 
etapie wprowadzania regulaminu dla bibliotek szkół wyższych 
wyłonił się problem możliwości jednoc zesnego zaspokojenia po- 
trzeb środowiska uczelnianego i pozauniwersyteckiego jeśli cho- 
dzi o niektóre rodzaje publikacji, zwłaszcza beletrystykę. K.we- 
stia ta jest do dziś bardzo kontrowersyjna, chociaż regulamin 
zabrania wypożyczania poza bibliotekę dzieł literatury pięknej 
tej grupie użytkowników 24 . Jednak silna presja czytelnikóv.; spo- 


24 Regulamin Biblioteki Głównej Uniwersytetu Mikołaja K.o- 
pernika w Toruniu, Toruń 1960, 9 20, pkt. e.
>>>
78 


wodowała w praktyce liczne i długo trwające odstępstwa i wy- 
jątki. Doprowadziło to do niekorzystnego zjawiska: liczne grono 
osób zgłaszało się do Biblioteki WYłącznie w celu wypożyczenia 
literatury pięknej dla siebie lub lektur szkolnych dla dzieci.. Dla 
żadnej biblioteki naukowej sytuacja taka nie jest możliwa do 
przyjęcia 25 ; w bibliotece uniwersyteckiej - oprócz nie uniknionych 
ubytków w księgozbiorze (zagubienia i "zaczytania") - utrudnia, 
a niekiedy uniemożliwia to dostęp do literatury pięknej osobom 
studiującym i badaczom. W ostatnich latach w Bibliotece UMK. 
zaostrzono egzekwowanie punktu regulaminu zakazującego wy- 
pożyczeń literatury pięknej do domu osoborr. spoza uniwersytetu, 
których zawód nie wskazuje na niezbędność takich wypożyczeń, 
co spowodowało zwiększoną liczbę zażaleń i interwencji. Nliał 
ten fakt także pewien wpływ na spadek zarejestrowanych czy- 
telników tej kategorii. Równoległą przyczyną było wprowadzeniE' 
kaucji pieniężnych zamiast poręczeń dla pracowników kiiku za- 
kładów pracy oraz osób zatrudnionych poza gospodarką uspo- 
łec znioną. 
Poważnym obciążeniem dla Biblioteki Uniwersyteckiej są 
czytelnicy niesumienni, przdrzymujący ksiqżki ponad dopuszczal- 
ne terminy i blokujący dostęp do nich innym osobom - mówiliśmy 
już o tym w odniesieniu do pracowników naukowych.. Przywołaj- 
my kilka liczb. 


Tabela 7. Kary za przetrzymywanie książek w latach 
1972-1982 
Rok Liczba czytel. Upomnienia Grzywny 
(w zł) 
1972 7 660 3 585 21 897 
1975 10 245 4 369 29 206 
1978 11 387 5 159 63 924 
1980 10 567 5 415 51 557 
1982 8 999 10 800 21 949 


25 Por. Biblioteka 
ląska 1922-1972, Katowice 1973,s.209. 


---ł....
>>>
79 


NietŁ'rminowość zwrotów ogromnie utrudnia pracę, a usiło- 
wanie wyegzekwowania zaległości jest niezwykle czasochłonnym 
zajęc;:iem, nie zawsze przynoszącym rezultaty; także grzywny 
za przetrzymywanie książek dawno zatraciły swoją funkcję z 
powodu od lat kilkunastu (od roku 1969) nie zmienianej wyso- 
kości. Kolejnym problemem są tzw. dłużnicy nieściąga1ni, którzy 
pozostają dłużnikami mimo wykorzystania przez bibliotekę wszy
 
kich dostępnych środków odzyskania niekiedy bardzo cennych 
pozycji. oraz zagubienia książek. Dla wewnętrznych celów w 
Oddziale Udostępniania Zbiorów prowadzi się od paru lat ewi- 
dencję tytułów zagubionych książek - liczba ich, aczkolwiek wy- 
dać się może nieduża, rośnie, a co więcej - zwiększa się ilość 
zagubień dokonanych przez czytelników pozauniwersyteckich 26 . 
W ślad za tym zjawiskiem iść muszą kolejne zaostrzenia regu- 
laminu wypożyczeń do domu, co zawsze wywołuje protesty i nie- 
zadowolenie. 


Także księgozbiory podręczne narażone są na straty, co 
powoduje ograniczanie swobód czytelników np. w wolnym dostę- 
pie do półek. W Bibliotece UMK wprowadzono wolny dostęp do 
całego księgozbioru Czytelni Głównej w roku 1962. ale juź w 
1965 r. cofnięto go całkowicie. a przywrócono dopiero w paź- 
dzierniku 1967 r.; w lutym 1974 r. wyłączono z wolnego dostę- 
pu dział literatury i językoznawstwa i stan taki obowiązuje do 
dziś. W latach 1980. 1981. 1982 straty w księgozbiorze Czytelni 
Humanistycznej wyniosły odpowiednio 20. 21. 27 woluminów. p
 
dobną sytuację obserwuje się w Czytelni Oddziału Zbiorów Gra- 
ficznych. w Czytelni Bibliograficznej. Czytelni Pomorzoznawczej, 
Czytelni Czasopism Bieżących - czyli w najczęściej odwiedza- 
nych agendach, Opisane tu przykłady nie są wyjątkoW"e w pracy 
Biblioteki UMK. ale' warto pamiętać. jak duży wysiłek trzeba po.- 
dejmować dla ochrony zbiorów. Stała konieczność wzmożonego 
czuwania nad zbiorami, dod atkowe obsady na dyżurach to czę- 
26 B , . ałk " ta . , _....._
' 
yc moze c OWI rezygnacja z poręczen z
ow 
pracy i zastąpienie ich kaucją pieniężną (na wzór Biblioteki 
Uniwersyteckiej w Warszawie) złagodziłoby ten proble.... Zagu- 
bienia w 1984 r. zamknęły się liczbą 129 tytułów.
>>>
80 


sto przeszkoda w wykonywaniu innych zadań poszczególnych 
agend bibliotecznych, 
Niezwykle istotnym zagadnieniem łączącym się z problema- 
tyką użytkowników jest stopień dostępności do potrzebnej i po- 
szukiwanej ksiąŻki. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu zapew- 
nia obecnie bez wątpienia dobre warunki lokalowe. posiadając 
dużą liczbę czytelń specjalistycznych z zawsze wystarczającą 
ilością miejsc dla czytelników oraz wiele tysięcy liczące księ- 
gozbiory podręczne. Ze względu na rodzaj biblioteki, księgozbiór 
czytelni ogólnej (bo on jest dla zagadnienia reprezentatywny) 
musi mieć charakter uniwersalny. ale przede wszystkim powinien 
uwzględniać potrzeby studiUjących 27 . Jest rzeczą oczywistą, że 
bez ścisłej współpracy z kadrą nauczającą nie można stworzyć 
takiego księgozbioru podręcznego, który zaspokoi potrzeby stu- 
diujących systemem stacjonarnym i zaocznym. W Bibliotece UMK 
jest to poważny i mający swoją historię problemj w borykaniu 
się z nim biblioteka toruńska nie jest odosobniona 28 . Już w ro- 
ku 1954 informowano o nikłych rezultatach konferencji organizo- 
wanych przez Bibliotekę i starano się znaleźć przyczyny nie za- 
dowalającej wspÓłpracy29. Zbyt małe zainteresowanie instytutów 
i katedr sprawami tworzenia księgozbiorów studenckich w czytel- 
niach znajdowało odbicie w sprawozdaniach Oddziału Udostępnia- 
nia Zbiorów. Biblioteka podejmowała systematyczne próby nawią- 
zania współpracy z pracownikami dydaktycznymi UMK: już w 
1945 r. zaprowadzono księgę dezydrató"w co do konieczności 
zakupów książek i czasopism oraz usprawnień organizacyjnych, 
systematycznie zwracano się na piśmie do instytutów i katedr z 
prośbą o nadsyłanie wykazów literatury egzaminacyjnej i obowiąz- 


27 Poglądy takie wyrażają też M. T r z c ń 5 k a, W. 
Kro n m a n - C z a j k a, op. cit., s. 75. 
28 O t d ,. h t . ' łp . . 
ru nOSClac ej wspo racy plSZą prawle wszyscy 
cytowani już autorzy: M. T r z c i ń s k a, W. Kro n m a n- 
-c z a j k a, op. cit., s. 68; S. K u b i a k, op. cit., s. 160j 
E. J ó z e f o w i c z, Zagadnienia czytelnictwa..., s. 14-15, 
oraz W. P o s a d z Y. Uwagi nad czytelnictwem studentów Uni- 
wersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Zesz. na.uk. UAM, Bi- 
blioteka, z. 2. Poznań 1962, s. 158-159. 
29 E. J. [Edmund JózefowIcz], Konferencja w sprawach 
czytelnictwa..., 8, 122.
>>>
81 


kowej. Rezultaty zawsze były nikłe 30 . W ciągu minionych dwóch 
lat wystosowano imiennie prośby o konsultacje i pomoc w aktua- 
lizacji i rozszerzeniu zawartości księgozbiorów podręcznych, 
Akcja ta dała oczywiście dobre rezultaty, ale charakter kontak- 
tów był na poły prywatny i nie doprowadził do powstania zinsty- 
tucjonalizowanych form współdziałania. A jest rzeczą oczywistą, 
że ścisła i systematyczna współpraca w tej dziedzinie leży w 
interesie nauczających i studiujących w tym samym stopniu, co 
biblioteki. chodzi przecież o zapewnienie każdemu studentowi 
możliwości przygotowania się do zajęć i egzaminów. Stała aktua- 
lizacja księgozbiorów podręcznych, zwłaszcza tej ich części, któ- 
ra służy głównie studentom. jest niezbędnym warunkiem prawidło- 
wego spełniania przez Bibliotekę Uniwersytecką jej funkcji w sy- 
stemie dydaktycznym uczelni. Uwagi te odnoszą się w równej 
mierze do zawartości zbioru podręczników studenckich, Wydaje 
się jednak, że stworzenie podstaw stałych kontaktów jednostek 
organizacyjnych UMK z Biblioteką Uniwersytecką leży poza moż- 
liwościami jej działania. 
W tym miejscu powiedzieć należy, że Biblioteka nie pre- 
zentuje się źle. gdy chodzi o wskaźnik procentowy realizacji za- 
mówień czytelniczych: w latach 1975-1978 liczba nie zrealizowa- 
nych zamówień przekroczyła nieznacznie 300/0. ale już w roku 1980 
. ł 22 01 . t .. ty . . 31 W k Ź ik 
wynios a 70 l U rzymuJe Się na m samym poziomie . s a n 
dane nagminnie w wypożyczalni rewersy na pozycje z księgo- 
zbiorów podręcznych różnych czytelń. Nasuwa się w tym miej- 
scu wniosek o konieczności podjęcia badań nad przyczynami 
nie zreelizowanych zamówień; wyniki kilkumiesięcznej rejestracji 


30 Np. w sprawozdaniu Oddziału Udostępniania Zbiorów za 
1975 r.. s. 4, informowano o wystosowaniu pism do instytutów i 
katedr w sprawie księgozbioru czytelnianego, na które nie otrzy- 
mano ani jednej odpowiedzi; w sprawozdaniu za 1983 r.. s. 3, 
czytamy: "W ciągu roku były 2 zgłoszenia w sprawie lektur stu- 
denckich". 
31 
S. K u b i a k. op. cit.. s. 167, podaje. że w Bibliote- 
ce UAM wskaźnik ten wynosił od 320/0 do 450/0.
>>>
82 


tego zjawiska umożliwiłyby pewne posunięcia organizacyjne, 
związane z techniką udostępniania zbiorów, e może i z ich gro- 
32 
madzeniem . 


Na koniec tych uwag należałoby zgłosić postulat pod adre- 
sem obowiązującej w Bibliotece UMK rocznej sprawozdawczości, 
aby - w perspektywie kolejnych rocznic - wprowadzić do niej 
więcej szczegółów dotyczących liczebności. a zwłaszcza aktyw- 
ności różnych kategorii czytelników. mierzonej liczbą odwiedzin 
i liczbą udostępnionych woluminów, zanim nie rozwiąże tego 
bl ut ty . t . . ,33 
pro emu a oma czna reJes racja wypozyczen . 


32 C ' .. ł . . zyt . . d . 
oraz częscleJ zg asza.Ją Slę c elnlcy z zą anlem, 
by pozycje posiadane przez bibliotekę w jednym egzemplarzu 
przeznaczyć wyłącznie do korzystania na miejscu. 
33 Por. S. C z a j a, K. W i e c z o r k o w s k i, 
Potrzeby i możliwości modernizacji udostępniania zbiorów w Bi- 
bliotece Uniwersyteckiej w Toruniu, [w:] Studia o działalności i 
zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, c. 1. To- 
ruń 1980. s.' 71-72. 


DIE BENUTZER DER UNIVERSITATSBIBLIOTHEK IN TORU1J' 
.. 
BINNEN 40 JAHREN lHRER TATlGKElT 


( Zusammenfassung) 


Anhand der einzig erreichbaren Materialien, dh. anhand 
Jahresberichte der Abteilungen, versuchte man verschiedene Ka- 
tegorien der Bibliothekbenutzer zu beschreiben. Die Zahlen, die 
die Proportionen zwischen einzelnen Benutzerkategorien zeigen, 
wurden in Tabellenform zusammengestellt und so weit untersucht. 
wie es die bestehenden Quellen erlaubten. Man erinnerte an ctie 
Untersuchungen der Leserschaft von Studenten. Diese Untersu- 
chungen wurden in der Universit8.tsbibliothek in fUnfziger Jahren 
gefUhrt aber nicht breiter bearbeitet.
>>>
83 


Die hi er angefUhrten Zahlen zeigen ein paar charakteris- 
tische Erscheinungen. die mit dem Zug8.nglichmachen der Samm- 
lungen verbunden sind: am Anfang der siebziger J ahre wuchs 
die Prozentbeteiligung der Ausleihung auf!erhalb der Bibliothek 
an der Gesamtzahl der ausgeliehenen BUcherb8.ndej trotz viel 
besserer Bedingungen des Pr8.senzzug8.nglichmachens in dem 
neuen Geb8.ude sank die Zahl der Besucher in dem Hauptlese- 


saal. 


Die Verfasserin des Artikels weist auf zahlreiche Probierne 
hin. die mit der Tatsache verbunden sind. daf! die Funktion der 
Universit8.tsbibliothek mit der Funktion der 8{fentlichen wissen- 
schaftlichen BUcherei verbunden werden mufl. Die Autorin po- 
stuliert Bearbeitung besserer Ausleihvorschriften. 
Die Studentenleserschaft konnte infolge Beschr8.nkungen 
der Quellenbasis nur quantitativ untersucht werden. Es wurden 
dabei viel gr8fJere ais in anderen Universit8.tsbibliotheken Pro- 
zentzahlen von Studenten, die die Bibliothek benutzen, betont. 
In dem Artikel werden auch Probierne besprochen, die mit 
der N achl8.ssigkeit der Leser verbunden sind (nicht rechtzeitige 
Zurackgabe der BUcher und Verlustf8.lle, sowie Diebst8.hle aus 
der Handbibliothek). Die Autorin schreibt aber geringfagige Re- 
sultate der Zusammenarbeit der unterrichtenden Kader mit der 
Bibliothek bei der Erwerbung der Sammlungen. Vor a11em geht 
es hier um Bilie bei der Auswahl von Bachern far die Handbi- 
bliotheken. Dieses Problem ist aber auch in anderen Universi- 
t&tsbibliotheken iromer noch nicht gel8st und es scheint, daf! 
L8sung dieses Problems ctie M8glichkeiten der Bibiiothek Uber- 
schreitet.
>>>

>>>
STUDIA O DZlAŁALNO
CI l ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA, CZ. V. 
TORU1J' 1990 


E w a 


Głowacka 


DZlAŁALNO
C INFORMACYJNA BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU 
MIKOŁAJA KOPERNIKA 


Przez wiele lat działalność informacyjną bibliotek wiąza- 
no jedynie z funkcją wydzielonego w obrębie całej instytucji od- 
dziah.t informacji naukowej. Ostatnio jednak coraz częściej od- 
chodzi się od tak wąskiego ujmowania tego zagadnienia, bowiem 
żadna biblioteka nie spełnia funkcji informc.cyjnej w oderwaniu 
od swoich zbiorów będących zasobem informacji i wszystkich 
podstawowych procesów, które te zbiory kształtują i przetwa- 
rzają, w ostatecznym celu jak najszybszego i najskuteczniejsze- 
go dostarczenia informacji wszystkim potrzebującym. Podkreśla 
się też coraz silniej, że informacj a dostarczana przez bibliotekę 
ma i dh.tgo jeszcze będzie mieć formę przede wszystkim źródeł 
pierwotnych i wtórnych, a dopiero w dalszej kolejności pochod- 
nych l . Taki sposób ujęcia działalności informacyjnej określa ko- 
nieczność widzenia jej powiązail z całokształtem działalności bi- 
blioteki, a przede wszystkim ze sposobem realizacji jej podsta- 
wowych funkcji, jakimi są: gromadzenie zbiorów, ich przechowy- 
wanie, opracowanie i udostępnianie. 
Tak rozumiana działalność informacyjna nie pojawiła się 
w XX w. Biblioteki od momentu swego powstania pełniły funkcję 


1 . 
Por. Z. Z m i g r o d z k i. Miejsce i rola bibliotek w 
ogólnym systemie informacji, Przegl. Bibl.. R. 41, 1973, z. 1-2, s. 
9-27; T. S a r a c e v i c, W. J. S h a w, p. B. K a n - 
t o r, Causes and Dynamics of Vser Frustration in an Academic 
Library, "College and Research Libraries", vol. 37, 1977. 1, s. 
7-19.
>>>
86 


informacyjną, oczywiście w zakresie dostosowanym do istnieją- 
cych w poszczególnych okresach możliwości i potrzeb społecz- 
nych. Czyniły to poprzoz coraz szersze udostępnianie czytel- 
nikom uporządkowanych zbiorów dokumentów oraz tworzenie i 
...oskonalenie aparatu informacji o zbiorach w formie różnorod- 
nych katalogów, kartotek, wykazów, inwentarzy. Oczywiście wiek 
XX, wraz z ogromnymi przemianami w obrębie nauki, techniki, 
oświaty i wynikającą z tych przemian eksplozją informacji, zro- 
dził nowy typ odbiorcy, który wymaga jak naj sprawniej szej po- 
mocy w poszukiwaniach źródeł. Część zadań w tym zakresie 
przejęły powstające od początku naszego wieku ośrodki infor- 
macji, jednak biblioteki, które nadal są najbogatszymi zbiornica- 
mi pierwotnych źródeł informacji. nic ze swej roli nie straciły. 
Wręcz przeciwnie. obecnie. "" związku ze zwiększonym zapotrze- 
bowaniem, funkcja informacyjna bibliotek nabrała szczególnego 
znaczenia. Najważniejszą rolę w społecznym obiegu informacji 
naukowej grają oczywiście biblioteki naukowe, a wśród nich spo- 
ra ilość zadań przypada bibliotekom akademickim, obsh.tgującym 
proces naukowy i dydaktyczny macierzystej szkoły, a także włą- 
czającym się w krajową i międzynarodową wymianę informacji. 
Przejdźmy zatem do omówienia powiązań merytorycznych funkcji 
biblioteki z jej działalnością informacyjną. 
Bardzo istotna z tej perspektywy jest funkcja gromadzenia, 
która decyduje o zawartości i strukturze zbioru informacyjnego. 
Użytkownik chciałby, aby zasób informacyjny zawierał wszystkie 
potrzebne mu źródła. Spełnienie tego postulatu jest z oczywistych 
powodów niemożliwe. Jednak każda biblioteka winna dążyć do 
gromadzenia lT'cksymalnej ilości źródeł potrzebnych i wykorzy- 
stywanych, a ograniczenia wpływu oraz WYłączenia ze zbioru 
tych, które nie znajdują odbiorców. ::tródła nigdy nie wykorzy- 
stywane zabierają bowiem niepotrzebnie czas, który traci siq na 
ich opracowanie, powiększają katalogi utrudniając wyszukiwanie 
i zajmują miejsce w magazynach, co też między innymi wpływa 
niekorzystnie na udostępnianie. Dlatego dwom
 najistotnieJszymi 
czynnikami w obrębie funkcji gromadzenia z punktu widzenia 
działalności informacyjnej są: polityka gromadzenia oraz selek- 
cja zbiorów.
>>>
87 


Polityka gromadzenia biblioteki uniwersyteckiej jest w du- 
zeJ mierze określona przez społeczny krąg jei użytkowników. Wy- 
tyczają ją potrzeby środowiska naukowego i studer.-::kiego uczel- 
ni, potrzeby regionu, a często także pewne tradycje historyczne. 
Problem ten w odniesieniu do naszej Biblioteki został szczegó- 
łowo omówiony przez H. Baranowskiego i tyiko krótko przypomnę, 
że profil gromadzenia Biblioteki Uniwersyteckiej UMK jest zgod- 
ny przede wszystkim z kierunkiem studiów dziennych i zaocz- 
nych oraz zainteresowaniami naukowymi pracowników uczelni. 
Ze względu na rolę Uniwersytetu i jego Biblioteki w regionie, 
spuściznę historyczną i zainteresowania toruńskich historyków, 
gromadzi się pomeranica. baltica, vilnensia oraz dokumenty niem- 
coznawcze. Do Biblioteki wpływa też coraz więcej materiałów nie- 
konwencjonalnych, w postaci dokumentów życia społecznego, mi- 
krofilmów, zbiorów graficznych i muzycznych, które zaczynają 
pełnić coraz istotniejszą rolę jako źródła informacji. Jak widzi- 
my, profil gromadzenia Biblioteki UMK dostosowany jest do funk- 
cji społecznej biblioteki uniwersyteckiej, wyznaczonej przez za- 
łożony krąg jej użytkowników. Warto by jednak zbadać, czy krąg 
użytkowników "wpisanych" w system naszej Biblioteki odpowiada 
zespołowi czytelników rzeczywiście z niej korzystających, co da- 
łoby możliwość weryfikacji słuszności decyzji o kierunkach gro- 
madzenia zbiorów. 
Elementem nieodłącznie związanym z polityką gromadzenia 
jest selekcja zbiorów. Selekcja musi być stosowana zarówno w 
stosunku do zasobów już przechowywanych, jak i nowych wpły- 
wów. Tyiko zbiór właściwie dobrany i pozbawiony elementów cał- 
kowicie bezużytecznych skutecznie służy użytkownikom. Nie wy- 
cofując się ze stanowiska, że selekcja zbiorów we współczesnej, 
dynamicznie rozwijającej się bibliotece naukowej jest niezbędna, 
należy jednak zaznaczyć, że szczególnie w bibliotekach uniwer- 
syteckich, mających przecież charakter uniwersalny i ogólnohu- 
manistyczny, trzeba w sposób bardzo ostrożny i wyważony po- 
dejść do ustalania jej kryteriów. Mimo że kryteria te mogą być 
wspólne dla wszystkich bibliotek uniwersyteckich, to zakres ich 
stosowania musi być dostosowany do sytuacji każdej biblioteki
>>>
88 


oddzielnie. W bieżącej literaturze przedmiotu najczęściej wymie- 
nianymi cechami kwalifikującymi dokument do wyeliminowania z 
czynnego zbioru biblioteki są: tematyka wykraczająca poza usta- 
lony profil gromadzenia, niska wartość informacyjna, dawne daty 
publikacji, mało znany język, nadmierna liczba egzemplarzy, 
zniszczenie, rzadkie udostępnianie 2 . 
Przeprowadzono dotąd sporo badań empirycznych na te- 
mat bieżącego udostępniania zbiorów w bibliotekach naukowych. 
Badania te ujawniły istnienie dodatniej korelacji między datą pu- 
blikacji dokumentu a stopniem jego wykorzystania przez użytkow- 
ników, wykazały też między innymi, że usunięcie ze zbiorów 60- 
-700/0 dokumentów w minimalnym stopniu zmniejsza efektywność 
działania biblioteki, ponieważ może ona zrealizować ponad 990/0 
zamówień czytelniczych 3 . 
Patrząc perspektywicznie na rozwój bibliotek uniwersytec- 
kich jako placówek informacji należy wziąć pod uwagę wszystkie 
te kryteria, lecz przy ustalaniu planu selekcji dla konkretnej 
biblioteki nie sposób nie uwzględnić pewnych specyficznych wa- 
runków, w jakich funkcjonują te instytucje w naszym kraju. Do 
nich należałoby zaliczyć bardzo ograniczony dopływ piśmiennic- 
twa zagranicznego, co eliminuje obecnie konieczność selekcji 
bieżących wpływów zagranicznych, wręcz przeciwnie - braki te 
należy jak najszybciej uzupełniać. Czynność selekcji zarezer- 
wowana jest więc przede wszystkim dla literatury krajowej,szcze_ 
gólnie pochodzącej z egzemplarza obowiązkowego. Okres aktu- 
alności piśmiennictwa zagranicznego jest u nas także dłuższy, 
wskutek późniejszego dopływu tej literatury i opóźnień w wielu 
dziedzinach w stosunku do nauki światowej. Poza tym naj star- 


2 Por. A. R o m a ń s k a, Archiwizowanie i selekcja 
zbiorów bibliotecznych, APlD, R. 25, 1980, nr 1, 8, 17-20; M. 
D o b r z a ń s k a, Kryteria aktualizacji zbiorów l'ibliotecz- 
nych w uczelniach, Przegl. B ibl., R. 42, 1974, nr 3, s. 311-317. 
3 Por. Ph, M. M o r s e, Library Effectiveness. A system 
Approach, Cambridge 1968, s. 85-87; R. S. T r u e s w e l l, 
A quantitative measure of user circulation requirements and its 
possible effect on stack thinging and multiple copy determination, 
"American Documentation", R. 16, 1965, s. 20-25 (cyt. za: T. 
Z a r z ę b s k i, Z problemów nowoczesnej organizacji zbio- 
rów bibliotecznych, Przegl. Bibl., R. 39, 1971, s. 204).
>>>
89 


sze piśmiennictwo retrospektywne (sprzed 1939 r.) jest często 
unikatowe ze względu na zniszczenia zbiorów będące następ- 
stwem wojny. Rozważenia też wymaga sprawa odrębności metod 
selekcji źródeł z dziedzin humanistyczno-społecznych oraz ści- 
słych i technicznych ze względu na zróżnicowanie perspektyw 
czasowych, z jakich te dwie grupy nauk ujmują swój przedmiot. 
W Bibliotece Uniwersyteckiej UMK stosuje się niewielką 
selekcję w odniesieniu do bieżących wpływów. w stosunku zaś 
do zbiorów retrospektywnych nie ma żadnej systematycznej me- 
lioracji i selekcji 4 . Wynika to z różnych przyczyn. Wszystkich 
nie sposób tu wymienić. Jedną z nich jest brak szczegółowej 
znajomości stopnia wykorzystania poszczególnych partii zbiorów 
przez użytkowników, inną - pytanie: co zrobić z systematycznie 
usuwanymi z czynnego zbioru dokumentami? Są to jednak prob- 
lemy do rozwiązania. Wydaje się. że właśnie teraz, kiedy Biblio- 
teka ma w stosunkowo niedługim czasie otrzymać nowe magazy- 
ny, jest dobry moment do rozpoczęcia przygotowania planów naj- 
niezbędniejszej selekcji wszystkich zbiorów i opracowania za- 
sad systematycznego usuwania zbędnych wpływów. Szersza niż 
dotychczas znajomość potrzeb środowiska w zakresie gromadze- 
nia umożliwi Bibliotece efektywniejsze wypełnianie jej funkcji in- 
formacyjnej. Nie można oczywiście dostosować gromadzenia tyl- 
ko i wyłącznie do wymagań bieżącego użytkownika, lecz potrze- 
by te powinny stać się jednym z istotnych czynników wpływają- 
cych .na politykę kształtowania księgozbioru. 
Zadowolenie użytkowników z działalności biblioteki uzależ- 
nione jest też od dostępności do posiadanych przez nią zaso- 
bów 5 . Bezpośrednio dostępność do źródeł warunkowana jest 
liczbą egzemplarzy jednego tytułu i zasadami wypożyczeń. Po- 
średnio zależy od sposobów opracowania zbiorów, umożliwiają- 
cych bardziej lub mniej e fektywne wyszukiwanie w ich obrębie. 
4Dorywczo selekcjonuje się dublety. 
5 Ciekawe badania dostępności do zbiorów i potrzeb użyt- 
kowników przeprowadzono w bibliotekach Uniwersytetu Tennesee, 
por. R. H. S m i t h, W. G r a n a d e, User and Library Failu- 
res in an Undergraduate Library, ''College and Research Libra- 
ries", vol. 38, 1978, nr 6, s. 467-473.
>>>
90 


Czynniki bezpośrednio wpływające na ograniczenie dostępności 
można badać analizując rewersy z negatywnymi odpowiedziami 
(trzeba prosić czytelników o ich zwrot). W tej chwili można po- 
stawić pewne wstępne hipotezy dotyczące wyników takich prze- 
glądów. 
1. Liczba egzemplarzy podstawowych dla różnych dzie- 
dzin źródeł, w tym podręczników i skryptów. jest na tyle. na 
ile pozwala sytuacja, zadowalająca. Biblioteka Główna ma za- 
sobny księgozbiór studencki. dba o jego prawidłowy rozwój. 
Braki w zakresie liczby egzemplarzy jednego tytułu uzupełnia- 
ją biblioteki zakładowe, ponadto wiele podstawowych podręczni- 
ków udostępnianych jest na miejscu i każdy może do nich do- 
trzeć. 


2. Gorzej przedstawia się sprawa dostępności dokumentów 
gromadzonych w jednym egzemplarzu. Termin wypożyczeń wyno- 
si dla studentów jeden miesiąc, dla pracowników jest dłuższy, 
a książka bez względu na to. czy jest, czy też nie jest tak dłu- 
go wykorzystywana, rzadko wcześniej wraca do biblioteki, mimo 
że może być na nią spore zapotrzebowanie. Należałoby więc 
szukać rozwiązań takiej sytuacji. Wytypować część najczęściej 
wykorzystywanych dokumentów tego rodzaju do powielenia? Udo- 
stępniać źródła gromadzone w jednym egzemplarzu na miejscu? 
Skracać ich okres wypożyczeń? 
Te dwa ostatnie rozwiązania wiążą się z koniecznością od- 
miennego sygnowania tej grupy zbiorów. Jest to niezmiernie trud- 
ne dla całego zasobu biblioteki, lecz łatwe dla bieżących wpły- 
wów. Drugą istotną z punktu widzenia działalności informacyjnej 
funkcją bibliotek jest opracowanie zbiorów. Prawidłowo zgroma- 
dzony zbiór musi być jak najlepiej opracowany w celu umożli- 
wienia w jego obrębie wieloaspektowego i sprawnego wyszuki- 
wania. Ważną dla użytkownika sprawą jest zakres katalogów 
kartotek oraz wyznaczona przez ich układy liczba aspektów wy- 
szukiwania. 
W Bibliotece UMK katalogi i kartoteki obejmują całość zgro- 
madzonych źródeł informacji. Katalogi alfabetyczne umożliwiają 
wyszukiwanie dokumentów według cech formalnych, Zespół kata-
>>>
91 


logów alfabetycznych uwzględnia wszystkie zbiory. Druki zwarte 
(prócz specjalnych) wykazuje katalog alfabetyczny wydawnictw 
zwartych. Katalog wydawnictw ciągłych rejestruje wszystkie cza- 
sopisma i wydawnictwa seryjne. Zbiory specjalne wykazywane 
są przez katalogi mieszczące się w czytelniach tych zbiorów, 
czyli katalogi rękopisów i starych druków. zbiorów graficznych, 
muzycznych, kartograficznych, mikrofilmów. Kartoteka znajdują- 
ca się w Oddziale Informacji Naukowej informuje o przechowywa- 
nych w Bibliotece pracach doktorskich, c. katalog centralny zbio- 
rów bibliotek zakładowych wykazuje dokumenty zgromadzone po- 
za głównym gmachem. Księgozbiory wydzielone do korzystania 
na miejscu są dla wygody czytelników ujęte w katalogach do- 
stępnych w czytelniach, które powtórnie rejestrują część zbio- 
rów w tym samym układzie. Ponadto każda samodzielna bibliote- 
ka zakładowa ma własny katalog alfabetyczny. 
Opracowanie rzeczowe obejmuje prawie wszystkie zbiory 
Biblioteki Uniwersyteckiej. Największy zakres ma główny katalog 
systematyczny, obejmujący wszystkie zbiory nowe. Opracowana 
rzeczowo jest też większość zbiorów specjalnych oraz 11 spo- 
śród 20 większych księgozbiorów zakładowych, W Bibliotece dba 
się o możliwości wieloaspektowego wyszukiwania informacji, cze- 
go wyrazem jest tworzenie katalogów o różnych układach dla 
tych samych grup zbiorów. Przykładem może tu być opracowanie 
zbiorów kartograficznych, muzycznych, graficznych. Powstała też 
inicjatywa utworzenia katalogu przedmiotowego. Będzie on uzu- 
pełniać główny katalog systematyczny o możliwość szybkiego wy- 
szukiwania najnowszych źródeł informacji w aspekcie wąskich 
zagadnień interesujących użytkownika. Przy ustalaniu jego za- 
kresu i zasięgu bierze się pod uwagę społeczną funkcję naszej 
Biblioteki, a więc rodzaj jej użytkowników. W związku z tym obej- 
mie on najprawdopodobniej wszystkie bieżąco wpływające druki, 
prócz specjalnych, bez względu na język, w jakim zostały wyda- 
ne. Ta, konieczna z punktu widzenia prawidłowości wypełniania 
przez bibliotekę uniwersytecką funkcji informacyjnej, decyzja o 
ujęciu w katalogu przedmiotowym wszystkich, nie tyiko polskich, 
źródeł, pociągnie oczywiście za sobą potrzebę opracowania słow- 
nika tematów dla newo powstającego katalogu.
>>>
92 


Funkcję katalogów uzupełniają różnorodne sporządzone w 
Bibliotece kartoteki. wykazujące najczęściej zawartość czasopism 
wydawnictw zbiorowych. 
Drugą istotną dla użytkownika informacji sprawą jest przy- 
jęta w opracowaniu jednostka katalogowa. Ostatnio coraz częś- 
ciej zwraca się uwagę na to, aby przynajmniej w pewnym stop- 
niu stosować w opracowaniu rzeczowym jednostkę bibliograficz- 
ną jako podstawę katalogowania, tzn. wykazywać obok druków 
samoistnych wydawniczo również zawartość czasopism i dzieł 
zbiorowych 6. Wartość takiego opracowania jest oczywista z punk- 
tu widzenia potrzeb użytkownika. Wydaje się, że największe moż- 
liwości i potrzeby w zakresie takiego właśnie opracowania zbio- 
rów mają biblioteki zakładowe, z racji zarówno wyspecjalizowa- 
nej kadry, jak i użytkowników. 
W Bibliotece UMK problem ten jest rozwiązywany najczęś- 
ciej poprzez tworzenie oddzielnych kartotek zawartości w ukła- 
dach rzeczowych (np. kartoteki z zakresu bibliologii i praso- 
znawstwa w Oddziale Informacji Naukowej, wykaz zawartości 
ważniejszych polskich czasopism historycznych i ksiąg pamiąt- 
kowych poświęconych historykom w Bibliotece lHiA, dołączony 
do katalogu alfabetycznego). Z punktu widzenia użytkownika le- 
piej jednak, gdy informacje o dokumentach niesamoistnych wydaw- 
niczo włączone są w obręb katalogu rzeczowego, ponieważ przy- 
spiesza to i ułatwia proces wyszukiwania. 
Jeszcze jednym problemem wymagającym rozważenia jest 
stopień powiązania katalogu rzeczowego z ogółem zbiorów. Za- 
gadnienie to będzie dotyczyć selekcji kart katalogowych włączo- 
nych do głównego katalogu rzeczowego i zbadania, jaką spraw- 
ność wyszukiwania zapewnia katalog wykazujący wszystko, co 
gromadzi biblioteka 7 . 


6 
Por. Z. Ż m i g r o d z k i, op. cit., s. 14. 
7 Por. J. S t a c h o w s k a, Zakres i zasięg katalogu 
rzeczowego biblioteki uniwersyteckiej - postulaty badawcze (na 
przykładzie Biblioteki UMK). maszynopis w archiwum Biblioteki 
UMK.
>>>
93 


Sprawdzianem działalności biblioteki w opinii użytkowników 
jest przede wszystkim sprawne udostępnianie zbiorów. Skutecz- 
ne udostępnianie jest wypadkową wielu czynników. Do najważ- 
niejszych można zaliczyć wspomnianą już jakość zbiorów i do- 
stosowane do potrzeb użytkowników biblioteki oraz umożliwiają- 
ce łatwe dotarcie do źródeł ich opracowanie. Nie mniej istotne 
są również: dogodne okresy korzystania z biblioteki, sprawna 
działalność wypożyczalni i dobre warunki korzystania ze zbio- 
rów w czytelniach, Biblioteka UMK dąży do wychodzenia na- 
przeciw użytkownikom w dziedzinie udostępniania. Zadowalające 
są godziny otwarcia Biblioteki Głównej i bibliotek zakładowych, 
Agendy udostępniania funkcjonują także dh..lgo w dniach wolnych 
od pracy. Wypożyczalnia realizuje zamówienia w czasie 20-40 
min., co stawia tę bibliotekę w rzędzie najsprawniejszych pod 
tym względem bibliotek uniwersyteckich, Warte podkreślenia jest 
też sprzężenie udostępniania prezencyjnego w naszej Bibliotece 
z preferowanymi kierunkami gromadzenia. co pociąga za sobą 
coraz dalej idącą specjalizację czytelni. Specjalizacja przebie- 
ga według 3 kryteriów: typów źródeł, dziedzin wiedzy l rodza- 
jów użytkowników. Czytelnią, która szczególnie wiąże preferowa- 
ne kierunki gromadzenia i potrzeby użytkowników z udostępnie- 
niem. jest Czytelnia Pomorzoznawcza. Wydzielono też szereg 
czytelni zbiorów specjalnych (muzycznych, kartograficznych, 
dżs-ów, starych druków i rękopisów. graficznych, mikrofilmów), 
Czytelnie: Humanistyczną, Matematyczno-Przyrodniczą. Bibliolo- 
giczną oraz Historii Nauk 
cisłych i Filozofii. Wyodrębniono 
również dla specjalnej kategorii użytkowników Czytelnię Profe- 
sorską. 
Obecnie jedną z generalnych tendencji w dziedzinie udo- 
stępniania jest dążenie do tworzenia wolnego dostępu do cało- 
ści zbiorów. Podyktowane jest to przede wszystkim wygodą 
użytkownika, który ma wtedy możliwość korzystania ze wszyst- 
kich dostępnych w danym momencie w bibliotece źródeł dotyczą- 
cych interesującego go tematu. Pierwsze biblioteki tego rodzaju 
powstały w Stanach Zjednoczonych, lecz szybko doświadczenia 
amerykańskie przeniesiono na grunt europejski. W Europie naj-
>>>
94 


częściej przejście na wolny dostęp do zbiorów wiąże się z ko- 
niecznością całkowitej ich reorganizacji. tj. zmianą sposobu ich 
ustawienia z numerus currens na układy rzeczowe 8 . W Bibliote- 
ce Głównej UMK nie planuje się wolnego dostępu do całości 
zbiorów, bo wiązałoby się to ze zbyt trudnymi w praktycznej 
realizacji posunięciami. zarówno w dziedzinie nowej organizacji 
zbiorów. ich ochrony. jak i praktycznego dostępu do nich użyt- 
kowników. Jednak dąży się do możliwie jak najszerszego wol- 
nego dostępu do części zbiorów. poprzez poważne powiększanie 
księgozbiorów podręcznych czytelni. 
Rozpatrując działalność biblioteki z perspektywy wypełnia- 
nej przez nią funkcji informacyjnej. udostępnianie prezencyjne 
powinno przedkładać się ponad wypożyczanie na zewnątrz, bo- 
wiem w ten sposób zwiększa się dostępność do ograniczonej 
liczby źródeł. W pewnych uzasadnionych przypadkach, np. FO- 
siadania przez bibliotekę jednego egzemplarza tytułu, należałoby 
zastanowić się nad możliwościami wprowadzenia tyiko takiej for- 
my udostępniania. Najogólniej jednak, coraz szersze korzystanie 
ze zbiorów w czytelniach można osiągnąć nie poprzez wymusze- 
nie. ale dzięki doskonaleniu warunków pracy czytelnika na miej- 
scu, Nasza Biblioteka dysponuje dobrymi warunkami korzystania 
ze zbiorów w czytelniach, szczególnie mniejszych. gdzie jest 
bardziej kameralnie spokojnie. Przy okazji zwiększania maga- 
zynów podręcznych reorganizacji czytelni można by przekształ- 
cić ich wnętrza poprzez odpowiednie ustawienie regałów z książ- 
kami i stolików (np. zrezygnować z ustawienia półek tyiko 
wzdłuż ścian Czytelni Humanistycznej i Matematyczno-Przyrodni- 
czej i wprowadzić je również równolegle do ścian na terenie ca- 
łych sal, z odstępem 2-3 stolików). 
Ważnym elementem uzupełniającym udostępnianie zbiorów 
jest zapewnienie możliwości multiplikacji potrzebnych użytkowni- 
kom dokumentów. Biblioteka UMK potrzeby te zaspokaja dzięki 


8 Por. N. S a won i a k. Wolny dostęp do półek w uni- 
wersalnych bibliotekach naukowych. Rocz. B ibl., R. 18. 1984. nr 
3/4. s. 815-839.
>>>
95 


dość nowocześnie wyposażonej pracowni reprograficznej, cho- 
ciaż oczywiście byłoby lepiej. gdyby urządzenia te były licz- 
niejsze i powszechniej dostępne. Bezpośrednia działalność Bi- 
blioteki UMK polega na informowaniu o własnych zblOrach, do- 
kumentowaniu tych zasobów oraz prac pracowników uczelni. 
utrzymywaniu łączności informacyjnej z krajową siecią informa- 
cji, wieloma ośrodkami i systemami o zasięgu międzynarodowym 
oraz szkoleniu użytkowników. Tę bezpośrednią działalność pro- 
wadzi głównie Oddział Informacji Naukowej, lecz nie jest on w 
swych czynnościach odosobniony. Informacją w odniesieniu do 
zbiorów specjalnych zajmują się oddziały tych zbiorów, mające, 
jak już zaznaczyłam. rozwinięty i wciąż rozbudowywany aparat 
informacyjny. 
Specjalizacja w zakresie bezpośredniej działalności infor- 
macyjnej zaczyna powoli obejmować szereg wydzielonych. szcze- 
gólnie prefe.owanych przez bibliotekę dziedzin. Mam tu na my- 
śli, po pierwsze, zgromadzone w głównym gmachu zbiory po- 
święcone historii nauk ścisłych i filozofii oraz zbiory pomorzo- 
znawcze 9, w zakresie których doskonali się formy informacji 
i poszerza obszar wydzielonego księgozbioru, po drugie biblio- 
teki zakładowe. w których dzięki bezpośredniej łączności zbio- 
rów z wyspecjalizowanym użytkownikiem działalność ta jest 
szczególnie cenna. Do bezpośredniej działalności informacyjnej 
włącza się także wypożyczalnia międzybiblioteczna, umożliwia- 
jąca dotarcie do źródeł nie posiadanych przez Bibliotekę. oraz 
właściwie prawie wszyscy bibliotekarze, udzielający przecież 
informacji katalogowych. szkolący użytkowników i zajmujący się 
też cZęsto opracowaniem bibliografii różnych dziedzin i zagad- 


nień. 


Oddział Informacji Naukowej służy użytkownikom z uczelni 
spoza jej murów. Prowadzi indywidualną i zbiorową działalność 
informacyjną. Do najwa żniejszych form informacji zbiorowej nale- 
9 Por. W. M i n c e r. Pracownia Historii Fizyki w Biblio- 
tece Uniwersyteckiej w Toruniu, [w:] Studia o działalności i zbio- 
rach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, cz. 1, Toruń 
1980, s. 118-126; H. B a r a n o w s k i, Czytelnia Pomorzo- 
znawcza w Bibliotece Uniw rsyteckiej w Toruniu, [w:] Studia o 
działalności i zbiorach Bibl"oteki Uniwersytetu Mikołaja Koperni- 
ka, cz. 2, Toruń 1982, s. 39-56.
>>>
96 


ży organizowanie wystaw okolicznościowych i nowych nabytków. 
wydawanie w 23 seriach serwisu informacyjnego w formie wyka- 
zu najważniejszych nabytków zagranicznych, Sposobów informa- 
cji indywidualnej udzielanej przez oddział jest znacznie więcej, 
a do najważniejszych można zaliczyć: przeprowadzanie kwerend 
i ustalanie miejsc przechowywania dokumentów (tu bardzo po- 
mocny jest telex), serwis informacji Indywidualnej (current con- 
tents) referujący zawartość wybranych przez użytkowników cza- 
sopism), pomoc w korzystaniu ze zgromadzonych w czytelni po- 
cha:łnych źródeł informacji. Oddział uczestniczy też w dwóch 
ogólnopolskich systemach informacji: SYNABA - w którym prze- 
kazuje informacje o pracach naukowo-badawczych wykonanych 
w naszej uczelni, oraz w systemie informacji o zagranicznych 
wyjazdach służbowych, W przyszłości oddział winien zwrócić 
się bardziej w stronę współpracy. pomocy i koordynacji dzia- 
łań bibliotek zakładowych, 
Szczególna rola w zakresie bezpośredniej działalności in- 
formacyjnej w uczelni przypada bibliotekom zakładowym. Charak- 
teryzują się one zespołem cech. które predestynują je do roli 
ośrodków informacji z poszc zególnych dziedzin wiedzy. Mają 
bowiem wyspecjalizowany zasób informacyjny. fachowo przygoto- 
wanych pracowników i - co bardzo ważne - także bezpośredni 
kontakt z pracownikami i studentami macierzystego wydziału 
bądź instytutu, dzięki czemu dokładnie znają swych użytkowni- 
ków i mogą świadczyć usługi dostosowane do ich bieżących po- 
trzeb. Obecnie sytuacja bibliotek w odniesieniu do możliwości 
zaspokajania potrzeb w zakresie bieżącej literatury zagranicz- 
nej jest oczywiście bardzo trudna. Szczególnie dotkliwie odczu- 
wają to biblioteki z zakresu nauk matematyczno-przyrodniczych. 
gdzie szybka informacja jest warunkiem prdwidłowego rozwoju 
badań. Starają się one uzupełniać zbiory sprowadzając równo- 
cześnie źródła wtórne (kserokopie, mikrofilmy). tak, jak to się 
dzieje również w Bibliotece Głównej. Nie zawsze jednak takie 
dokumenty wpływają wystarczająco szybko i nie wszystkie braki 
można w ten sposób uzupełnić. Użytkownik biblioteki zakładowej 
nie ma też szybkiej informacji o nabytkach zagranicznych biblio-
>>>
97 


tek z dyscyplin pokrewnych, bowiem wykaz nabytków sporzą- 
dzany przez Oddział Informacji ukazuje się z przyczyn technicz- 
nych i organizacyjnych z opóźnieniem. Dlatego też byłoby wska- 
zane rozdzielenie opracowania nabytków między Bibliotekę Głów- 
ną a biblioteki zakładowe. Wybrane biblioteki sieci opracowywa- 
łyby biuletyn najnowszych wpływów zagranicznych kilku powią- 
zanych ze sobą tematycznie placówek. 
Biblioteki zakładowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika ma- 
ją podstawowe pochodne źródła informacji, korzystają też z róż- 
nych systemów informacji w sposób ciągły bądź dorywczy. Two- 
rzą dokumentację własnych zbiorów i prac pracowników uczelni 
w formie katalogów. kartotek i bibliografii. W odniesieniu do tego 
ostatniego zagadnienia wydaje się. że o wiele korzystniej wyglą- 
dałaby współpraca uniwersytetu z systemami SYNABA i informa- 
cji dotyczącej zagranicznych wyjazdów służbowych, gdyby kodo- 
waniem kart dokumentacyjnych do tych systemów zajmowały się 
biblioteki zakładowe. mające bezpośredni kontakt ze środowi- 
skiem naukowym macierzystego instytutu. Pożądane byłoby też 
przechowywanie sprawozdań z badań i wyjazdów w tych biblio- 
tekach. bowiem zainteresowani mieliby bezpośredni do nich do- 
stęp, a nie w głównym gmachu biblioteki. gdzie nikt już z nich 
nie korzysta. Oddział Informacji Naukowej miałby wtedy obowią- 
zek prowadzenia centralnej kartoteki zakończonych prac nau- 
kowo-badawczych uczelni oraz wyjazdów zagranicznych i zaj- 
mowałby się dostarczaniem sporządzonych przez biblioteki za- 
kładowe kart do CINTE. 
Biblioteki zakładowe aktywnie uczestniczą też w obsłudze 
indywidualnych użytkowników. Przeprowadzają wiele kwerend bi- 
bliotecznych, bibliograficznych i rzeczowych, pom
gają posługi- 
wać się aparatem informacyjnym i korzystać ze zbiorów. Dobrze 
by było, gdyby każda biblioteka miała warunki lokalowe umożli- 
wiające dopuszczenie użytkowników do całości zbiorów w sy- 
stemie wolnego dostępu, a jeszcze lepiej, gdyby aktywna obsłu- 
ga czytelników miała swój początek w przygotowaniu studentów 
do posługiwania się pochodnymi źródłami informacji z własnej 
dziedziny.
>>>
98 


Zdaję sobie sprawę, że nie wyczerpałam wszystkich za- 
gadnień związanych z działalnością informacYJną naszej Biblio- 
teki, szereg problemów naświetliłam też być może zbyt jednostron- 
nie, lecz szersze opracowanie tego tematu nie zmieściłoby się 
w ramach szczupłego referatu, a wymagałoby też wielu dodatko- 
wych badań. 


DlE lKFORMATIONSTATlGKElT DER BIBLIOTHEK AN DER 
II 
MlKOŁAJ-KOPERNlK-UNIVER SIT AT 


( Zusammenfassung) 


In diesem Artikel wurde angenommen. d$ zwischen der 
lnformationstlltigkeit der Bibliothek und den Ubrigen bibliothekari- 
schen Prozessen, dh,: der Erwerbung,Bearbeitung,Aufbewahrung 
und dem Zug8.ngIichmachen eter BUchersammlung, ein enger Zu- 
sammenhang besteht. Die Sammlungsfunktion wirkt sich entschei- 
dend auf die Struktur und QualitMt des lnformationsbestandes aus. 
Die Methoden der Sammlungsbearbeitung Uben groł3en Einf1t{3 
auf die EffektivitMt der Recherchen aus. Die GrundsMtze und 
Formen des Zug8.nglichmachens beeinfluf!en das Tempo und 
gUnstige Bedingungen der Bedienung von den Benutzern. De- 
shalb auch, um die informative TMtigkeit der Universit8.tsbibliothek 
vollst8.ndig darzustellen, hat man die Politik der ErwerDung und 
der Selektion ihrer Sammlungen beschrieben. Es wurde auch da- 
rauf hingewiesen, daf3 es notwendig ist, die Forderungen der 
Benutzer in diesem Bereich und Problem e der Zug8.nglichkeit 
der Sammlungen zu untersuchen. Es wurden at{3erdem die Ar- 
ten der Kataloge und Kartotheken, sowie die mit ihnen verbun- 
denen M
glichkeiten der vielseitigen Quellenaussuchung bespro- 
chen. Man hat auch das Problem der in der Bearbeitung ange- 
wandten bibliographischen Einheit er
rtet. Man lenkte auch die 
Aufmerksamkeit auf die Bedingungen der Benutzung der BUcher-
>>>
99 


sammlung in unserer Bibliothek und besprach die Arten und 
Spezialisationen der Leses8.le sowie die Informationswerkst8.tte. 
die in manchen spezialistischen Leses8.len gebildet werden. M an 
betrachtete die M
glichkeiten des freien Zugangs zu den Rega- 
len in Magazinen und Leses8.len. Es wurden die Bedingungen 
der Ausleihung at$erhalb der Bibliothek sowie die Grunds8.tze 
des F'unktionierens der Leihbibliothek besprochen. 
Der n8.chste Teil des Artikels handelt Uber die T8.tigkeit 
einer von den Abteilungen der Hauptbibliothek. n8.mlich der Abtei- 
lung fUr die wissenschaft1iche lnfonnation. Er zeigt verschiedene 
Formen der Dienste. die dort den Benutzern aus der Universi- 
tat und auł3erhalb ihrer Mauern geleistet werden. Besprochen 
wurde auch die Teilnahme der Bibliothek an dem das ganze 
Land umfassenden lnformationssystemen. 
Der letzte Teil des Artikels beschc!!ftigt sich mit den M
g- 
lichkeiten und Bedingungen des Funktionierens der lnstitutionsbi- 
bliotheken als Informationszentren fUr verschiedene F'achgebiete.
>>>

>>>
STUDIA O DZIAŁALNO
CI I ZBIORACH 
BIBLIOTEKI UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA. CZ. V. 
TORU1J' 1990 


M a r 


a 


N ę d z e w 


c z 


DZIAŁALNO
C NAUKOWO-WYDAWNICZA BIBLIOTEKI UMK 
W LATACH 1945-1985 


Przedstawiając w ogólnym zarysie naukowo-wydawniczą 
działalność Biblioteki UMK w minionym czterdziestoleciu należy 
na wstępie podać kilka wyjaśnień. 
Jakkolwiek działalność naukowa Biblioteki ma o wiele więk- 
szy zasięg, gdyż termin "naukowy" jest immanentny w stosunku 
do różnych jej działań [72, s. 203] i odnosi się do wielu prac 
wykonywanych w tej instytucji, to jednak w niniejszym artykule 
świadomie zawężam temat do działalności wydawniczej; jest to 
podyktowane ramami objętościowymi artykułu. Celem opracowa- 
nia jest przedstawienie publikacji naukowych pracowników Biblio- 
teki, ale tylko w wyborze. Z uwagi na wspomniane ograniczenie 
jestem zmuszona pominąć wszeikie artykuły, które ukazały się 
w prasie codziennej. mimo że niektóre mają dużą wartość, cho- 
ciażby informacyjną, oraz niektóre sprawozdania i opracowania 
popularne. Wyjątkowo tylko - ze względu na wybitny charakter 
badawczy i dokumentacyjny - uwzględniam kilka prac pozosta- 
jących do dziś w maszynopisie. w tym również niektóre prace 
doktorskie [391. 419j. 
Działalność naukowo-wydawniczą podjęli pracownicy Biblio- 
teki niemalże od samego początku jej istnienia, gdyż pierwsze 
publikacje ukazały się już w latach 1946 i 1947 [1_7]x. Prace 


x Por. W. S k o c z Y l a s. Działalność bibliotek Re- 
sortu Szkolnictwa Wyższego w latach 1945-1955, Życie Szk. 
Wyższej. Zeszyty Spec. Sprawy Bibl., Warszawa 1956. s. 17.
>>>
102 


naukowe prowadzone były albo w zespołach, albo indywidualnie. 
Podejmowali je nie tylko pracownicy naukowi, którzy z racji swe- 
go stanowiska zobowiązani są do tego, ale także bibliotekarze 
służby bibliotecznej. dla których tego rodzaju działalność nie 
jest obowiązkiem. lecz czynnością dodatkową, nadobowiązkowąx. 
Publikacje pracowników Biblioteki UMK są bardzo zróżni- 
cowane zarówno pod względem rodzaju opracowania, jak i tema- 
tycznym. Znajdują się wśród nich recenzje. biogramy. bibliogra- 
fie samoistne i załącznikowe, artykuły i rozprawy w księgach 
zbiorowych oraz wydane w formie druków zwartych, Szeroki 
wachlarz tematyczny wynika stąd, że Biblioteka, jako instytucja 
o określonym profilu działania, nie ograniczała osobistych zain- 
teresowań poszczególnych bibliotekarzy. Dlatego obok problema- 
tyki ściśle związanej z szeroko pojętym bibliotekarstwem, obej- 
mującej w większości przypadków dokumentację zbiorów włas- 
nych, znalazło się dużo opracowań wynikających ze specjalno- 
ści pozabibliotekarskiej poszczególnych pracowników. Najpoważ- 
niejszym wyznacznikiem kierunku podjętych prac naukowych by_ 
ło usytuowanie uniwersytetu na ziemi pomorskiej i w miejscu 
urodzenia Kopernika. Ta jedyna wówczas uczelnia wyższa na 
północno-zachodnich ziemiach Polski od samego początku ukie- 
runkowała prace badawcze licznych pracowników nauki tutejsze- 
go uniwersytetu, w tym także bibliotekarzy. W związku z tym do- 
tychczasowe prace bibliotekarzy można uszeregować wg nastę- 
pującej problematyki: pomorzoznawcza, kopernikańska, bibliote- 
karska i zainteresowania własne. 
Omawianie prac pomorzoznawczych należy rozpocząć od 
publikacji ogólnej dotyczącej Pomorza, mianowicie publikowanej 
corocznie od 1959 r. w "Zapiskach Historycznych" bibliografii 
H. Baranowskiego [np. 42. 111, 440] ukazującej się początkowo 
pod tytułem "Bibliografia Pomorza Wschodniego i Zachodniego". 


x Por. T. C i e ś l a k, Charakterystyka działalności plS- 
mienniczej bibliotekarzy Szczecina, Bibl. Zach.-Pom., R. 20, 1979, 
nr 4, s. 16.
>>>
103 


Od roku 1968 w związku ze zmianą profilu "Zapisek" zmieniono 
także tytuł pracy. który obecnie brzmi: "Bibliografia Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku". Jest 
to najpoważniejsza publikacja w zakresie bibliografii historycz- 
nej tego regionu i stąd jej duża wartość naukowa. Dla interesu- 
jących się Pomorzem pracowników naukowych bardzo ważną pu- 
blikację stanowi również jedyna dotychczas "Bibliografia czaso- 
pism pomorskich. Województwo bydgoskie" [46]. opracowana 
przez siedmiu pracowników Biblioteki pod red. H. Baranowskie- 
go. Jak podtytuł wskazuje, jest to tylko jedna część zamierzonej 
pracy, która ma objąć w przyszłości czasopisma całego Pomo- 
rza. W szeregu bibliografii dotyczących Pomorza należy jeszcze 
wymienić mniejsze bibliografie regionalne. np. Elbląga [53, 69, 
98, 132, 175], Grudziądza [45]. Słupska [384] czy Torunia [176, 
275, 343]. Materiały bibliograficzne dotyczące Torunia uzupełnia- 
ją jeszcze dwie bibliografie przedmiotowe za lata 1945-1962: 
"Nauka w Toruniu" [75] i "Kultura w Toruniu" [101], opraco'lva- 
ne przez H. Baranowskiego przy współpracy E. Skobejko z 
Książnicy Miejskiej. 
Trzy prace poświęcone są szerzej pojętej kulturze i życiu 
naukowemu na Pomorzu. Na podstawie druków okolicznościoW",{ch, 
z których dużo tłoczono w Toruniu, 7.ycie kulturalne i towarzy- 
skie tego miasta w XVII w. przedstawił w sW"ym artykule L. J a- 
rzębowski [301]. Irena Vois6-Mackiewicz zajęła się fragmentem 
życia naukowego Torunia w XVIII w., jakim była działalność To- 
ruńskiego Towarzystwa Uczonego [44]. Podobny problem podjął 
L. Jarzębowski. który omówił powstanie i działalność Towarzy- 
stwa Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu [3001, zaś działalność 
wydawniczą Towa.rzystwa za lata 1927-1983 opl'acow5ł w formie 
bibliografii H. Baranowski [424]. 
Artykuł H. Baranowskiego i W. Mincera "Ksiąika w dzie- 
jach Pomorza" [17], napisany z okazji zorganizowanej w Biblio- 
tece wystawy obrazującej dzieje książki na Pomorzu (ze szcze- 
gólnym uwzględnieniem Torunia), poświęcony jest cenniejszym 
zbiorom pomorskim. Interesującym przyczynkiem do dziejów książ- 
ki na Pomorzu jest też opracowany przez L. Jcrzębowskiego ar-
>>>
104 


tykuł o zbiorach Biblioteki Chełmińskiej [61], w którym autor 
przedstawił ich pochodzenie i losy (część zbiorów znajduje się 
w Bibliotece UMK). Na podstawie niektórych podręczników z 
tego zbioru W. Mincer i Z. H. Nowak opracowali później artykuł 
"Nauczanie fizyki w Akademii Chełmińskiej" [369]. Dwóch odręb- 
nych opracowań doczekały się także księgozbiory mieszczan 
gdańskich w XVIII w. W pierwszym z nich [154] K. Podlaszew- 
ska ustaliła liczbę księgozbiorów znajdujq.cych się w ich posia- 
daniu i scharakteryzowała krótko naj ciekawsze, stwierdzając, że 
biblioteki te miały charakter wybitnie użytkowy, a nie bibliofilski. 
Pogłębione badania tych księgozbiorów pozwoliły K. Podlaszew- 
skiej na ustalenie stopnia zaInteresowćmia mieszczan gdańskich 
współczesnymi wydarzeniami w Polsce. które to zagadnienie sta- 
ło się tematem jej pracy doktorskiej [203J. Ponadto w kręgu za- 
interesowań dawnymi zbiorami znalazły się księgozbiory frombor- 
ski i braniewski, ukazane na tle sytuacji kulturalnej Warmii i Po- 
morza [299j. 
Książka w dawnym Toruniu to przedmiot kilku opracowań. 
W pierwszym rzędzie należy tu wymienić "Druki toruńskie XVI w." 
L. Jarzębowskiego [138]; opracowanie to zawiera zarys historii 
drukarstwa toruńskiego oraz bibliografię druków toruńskich. Bar- 
bara Serczykowa zajęła się księgozbiorem jednego z toruńskich 
lekarzy w XVIIw. [155]. a K. Podlaszewska ukazała kulturę 
umysłową mieszczan toruńskich XVIII w. na podstawie analizy 
ich zbiorów [334]. O dużym zainteresowaniu książką w XVIII w. 
świadczą też aukcje książek. Stały regulamin takiej aukcji omó- 
wiła B. Serczykowa [109] dając obraz przebiegu licytacji ksią- 
żek w Toruniu na początku XVIII w. Zdobnictwem druków toruń- 
skich w okresie baroku zajęła się l. Vois
-Mackiewicz [34], któ- 
ra przygotowała również dla "Encyklopedii wiedzy o książce" 
artykuł na temat ilustratorstwa w Toruniu [169]. 
Odrębny rozdział w historii słowa drukowanego na Pomo- 
rzu zajmują czasopisma. Dziejami czasopism toruńskich z XVIIIw. 
jako ważnego źródła do historii Torunia i Pomorza w okresie 
oświecenia, szczególnie ówczesnych stosunków kulturalnych i 
naukowych, zainteresowała się M. Dunajówna, która opracowała
>>>
105 


monografię czasopisma "Thornische W
chentliche Nachrichten" 
[47] oraz obszemy artykuł dotyczący pierwszego czasopisma 
naukowego w XVIII w. "Das Gelahrte Preussen" [183]. 
Omawiając to zagadnienie trzeba również wspomnieć o pra- 
cach poświęconych drukarzom toruńskim. Pierwszego drukarza 
toruńskiego. Stanisława Reissa Worffschauf1a, uczcił L. Jarzę- 
bowski pisząc o nim balladę [137]. Druk ten jako bibliofilski zo- 
stał wydany przez Toruńskie Towarzystwo Bibliofilów z okazji 
400-letniej rocznicy powstania druku w Toruniu. Działalność dru- 
karzy toruńskich z przełomu XIX i XX w. została omówiona w 
artykule J. Kapuścińskiej [63J. 
Bardzo ważnym ośrodkiem naukowym, oddziaływaj
cym na 
życie umysłowe Torunia i całej północnej Polski. było gimna- 
zjum toruńskie, któremu K. Podlaszewska poświęciła kilka opra- 
cowań. Jednym z pierwszych był przyczynek do dziejów biblio- 
teki tego gimnazjum [92]. Następne opracowania dotyczyły histo- 
rii gimnazjum toruńskiego - b
dź wybranego jednego okresu 
[269, 270]. bądź też ujmowały jego dzieje w całości [128]. 
W pracach naszych bibliotekarzy nie pominięto również 
wybitnych ludzi związanych z Toruniem - czy to urodzonych tu, 
czy też działających w tym mieście. Najwybitniejsz
 postać - 
patrona naszej uczelni - uczciło wielu pracowników uniwersyte- 
tu. Najwłaściwszym jednak hołdem - jak pisze W. Mincer [72. 
s. 210] - złożonym M. Kopernikowi była opracowana przez H. 
Baranowskiego bibliografia podmiotowa i przedmiotowa wielkiego 
astronoma [35. 243]. która znalazła duże uznanie w kraju i za 
granicą. Selektywna bibliografia Kopernikowska w opracowaniu 
tego autora została wydana w językach angielskim. niemieckim, 
francuskim, hiszpańskim i rosyjskim [148J. Prywatną bibliotekę 
wielkiego astronoma omówił w swej książce L. Jarzębowski [162]. 
który też w krótkim artykule [263] dał sprawozdanie ze zorgani- 
zowanej w Toruniu wystawy, przedstawiającej książki Kopernika 
znajdujące się w zbiorach uppsalskich, Z mniejszych opraco- 
wań można jeszcze wymienić artykuł H. Baranowskiego ''Losy 
pierwszego wydania 
De revolutionibus" [245] i tego samego 
autora krótką bibliografię "Kopernik - ekonomista" [14].
>>>
106 


Do grona zasłużonych dla Torunia ludzi należy Zygmunt 
Działowski. działacz narodowy. społeczny kulturalny z XIX w. 
Jego postacią. szczególnie jako inicjatora organizatora Towa- 
rzystwa N aukowego Toruńskiego, a także organizatora polskie- 
go życia naukowego na Pomorzu, zajęła się w kilku opracowa- 
niach B. Serczykowa [81, 292, 410]. Inną osobą znaczącą w 
życiu naukowym Pomorza był ks. Alfons Mańkowski. Jego dłu- 
goletnią prezesurę TNT, a także badania dotyczące historii dru- 
karstwa i piśmiennictwa pomorskiego ukazała w kilku publika- 
cjach K. Podlaszewska [67, 288. 403]. Z kolei K. Przybyszew- 
ski poświęcił jeden ze swych biograficznych artykułów na ła- 
mach "Pomeranii" pierwszemu pomorskiemu staroście krajowemu 
doktorowi Józefowi Wybickiemu [353]. Ukazały się także opraco- 
wania tego samego autora o Kazimierzu Ulatowskim [404], który 
upamiętnił się w dziejach Torunia przede wszystkim jako archi- 
tekt i działacz kulturalno-artystyczny. i o Marianie Sydowie 
[405] - redaktorze pomorskim i działaczu Towarzystw Krajoznaw- 
czego i Bibliofilów. Bibliofilem i organizatorem życia naukowego 
w Toruniu w okresie międzywojennym był też Zygmunt Mocarski, 
którego działalności bibliofilskiej poświęciła swoją pracę magi- 
sterską T. Zbijewska [159]. W tej grupie należy jeszcze uwzglę- 
dnić opracowanie L. Jarzębowskiego dotyczące Eugeniusza i Ja- 
niny Przybyłów [345]. którzy nie tylko swoją działalnością [345, 
s. 104J złączyli się z nowo utworzonym uniwersytetem, ale prze- 
kazali Bibliotece Uniwersyteckiej swój cenny księgozbiór, liczą- 
cy ponad 10 000 woluminów. 
Wiele uwagi poświęcono także Uniwersytetowi Mikołaja Ko- 
pernika.. Jednym z pierwszych, który już w 1946 r. zajął się hi- 
dtorią myśli uniwersyteckiej na Pomorzu i początkiem UMK, był 
S. Burhardt [1]. pierwszy dyrektor biblioteki tej uczelni. Samo 
powstanie i organizacja UMK były natomiast przedmiotem artyku- 
łu jego pierwszego rektora, a następnie w latach 1949-1955 dy- 
rektora Biblioteki UMK, L. Kolankowskiego [31]. W związku z 
coraz liczniejszymi publikacjami na temat rozwijającego się uni- 
wersytetu H. Baranowski przystąpił do opracowania materiałów 
bibliograficznych dotyczących uczelni za lata 1963-1966 [121]
>>>
107 


i 1967-1975 [312]. Ten sam autor podjął się też sporządzenia 
bibliografii publikacji naukowych praco",mików UMK. która jest 
dokumentacją osiągnięć pracowników uczelni [87] i która w pew- 
nym sensie może być uważana za kontynuację wydanej w 1964 r. 
bibliografii "Nauka w Toruniu" [75]. Dotychczas ukazały się dwa 
tomy [87. 325]; drugi był opracowany już przy współpracy R. 
Burego. Obecnie trwają prace zespołowe (6 osób) pod red. H. 
Baranowskiego nad następnym tomem tej bibliografii za okres 
1975-1985. Z mniejszych opracowań bibliograficznych dotyczą- 
cych prac naukowych poszczególnych osób należy wymienić bi- 
bliografię publikacji Mariana Biskupa (opr. H. Baranowski [393]), 
Ludwika Kolankowskiego (opr. H. Lewczyk i M. 
liwińska [422]), 
Tadeusza Czeżowskiego (opr. W. Mincer [140]) i Marii Znamie- 
rowskiej-Prtlfferowej (opr. D. Poklewska [335]). 
Odrębny i chyba największy rozdział w dorobku wydawni- 
czym pracowników Biblioteki stanowią publikacje dotycz
ce ma- 
cierzystej instytucji, zarówno odnośnie do jej całości, jak i jej 
zbiorów. Początek istnienia Biblioteki UMK i dalszy jej rozwój 
przedstawiła w dwóch artykułach M. Puciatowa [33. 93]. nato- 
miast M. Dunajówna opublikowała kilka sprawozdań z pierwszych 
lat działalności Biblioteki [2. 3, 8]. w tym także z jej otwarcia 
[6]. W okresie późniejszym, już po pełnej organizacji Biblioteki, 
na którą pozwalały ówczesne warunki lokalowe. opracowano ze- 
społowo pod red. K. Podlaszewskiej pierwszy jej "Informator" 
[218]. Ta sama autorka przygotowała też artykuł o Bibliotece 
UMK do "Encyklopedii współczesnego bibliotekarstwa polskie- 
go" [306]. 
Budowa nowego i nowoczesnego gmachu dla Biblioteki w 
centrum miasteczka akademickiego na Bielanach, uzyskanie więk- 
szej powierzchni użytkowej i wynikające z tego nowe możliwo- 
ści w zakresie struktury organizacyjnej i metod pracy stały się 
impulsem i okazją do podzielenia się zarówno osiągnięciami. jak 
i problemami placówki ze środowiskiem bibliotekarskim. Jedną z 
pierwszych publikacji, dotyczącą samego gmachu, był artykuł E. 
Józefowicza [279], w którym autor na podstawie doświadczeń 
związanych z budową Biblioteki UMK poddaje krytycznej ocenie
>>>
108 


pewne elementy koncepcji i realizacji całego zamierzenia, trak- 
tując całość jako wskazówkę dla nowo wznoszonych bibliotek. 
Sprawne i szybkie przeniesienie zbiorów do nowego gma- 
chu było niewątpliwie wynikiem przemyśleń S. Czaji. który opra- 
cował bardzo szczegółowo projekt planu przeprowadzki [182]. 
Projekt ten, obejmujący 279 stron maszynopisu, 100 zdjęć oraz 
25 rzutów różnych pomieszczeń. w tym większości magazynów, 
znajduje się w zbiorach Biblioteki. Natomiast ważniejsze zagad- 
nienia metodyczne i organizacyjne tej przeprowadzki omówił S. 
Czaja w odrębnym artykule [364]. Pierwszą publikacją o Biblio- 
tece w nowym gmachu był mały informator w opracowaniu Z. 
MOłodcównyi'.Rodzajem informatora, ale stanowiącym zarazem 
skrypt dla studentów z przysposobienia bibliotecznego, jest opra- 
cowana zespołowo (8 osób) pod red. B. Ryszewskiego pozycja 
zatytułowana ":Przysposobienie biblioteczne" [340]. Bohdan Ry- 
szewski jest też autorem kilku innych artykułów o Bibliotece 
[309, 379, 380], w których przedstawia jej zadania wobec uni- 
wersytetu oraz problemy działalności. przeprowadza analizę funk- 
cjonalności nowego gmachu na podstawie doświadczeń wyniesio- 
nych z pięcioletniej jego używalności i omawia jej dalszy rozwój 
perspektywy. 
Szczególne mleJsce w pracach naszych kolegów zajmuje 
od samego początku istnienia Biblioteki dokumentacja zbiorów 
własnych, Dokumentacja ta obejmuje nieraz całe zespoły ksią- 
żek lub też innych materiałów bibliotecznych, względnie skupia 
się na jednej wybranej pozycji. Z prac dokumentacyjnych doty- 
czących całych zespołów odnotować należy przede wszystkim 
"Katalog inkunabułów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu" opra- 
cowany przez S. Lisowskiego [78] oraz - pozostając przy inku- 
nabułach - artykuł M. S trutyńskiej "Inkunabuły proweniencji choj- 
nickiej" [411]. Cennym źródłem dla badań naukowych są opraco- 
wane przez L. Jarzębowskiego i F. Jurewiczównę wykazy niezna- 
nych Estreicherowi poloników z XVI i XVIIw. [76, 90], będących 
w posiadaniu Biblioteki UMK. Wynikiem zainteresowania się 
przez L. Jarzębowskiego jednym z nieznanych poloników jest 
opracowanie fragmentów trzeciego wydania "Katechizmu" Seklu- 


Ji Z. M o ł o d c ó w n a, Biblioteka Uniwersytetu Miko- 
łaja Kopernika w Toruniu, Toruń 1978, 10 s.
>>>
109 


cjana z 1556 r. [6 OJ. Dalsze badania starych druków, prowadzo- 
ne przez K. Podlaszewską, przyczyniły się do ustalenia, że Bi- 
blioteka UMK posiada pierwsze wydanie kroniki Macieja z Mie- 
chowa, co autorka szeroko udokumentowała w swoim opracowa- 
niu [373J. Do podobnego wniosku, lecz odnośnie do druku brod- 
nickiego. doszedł w dociekaniach naukowych L. Jarzębowski, 
czemu dał wyraz w artykule "Pierwszy brodnicki druk w zbio- 
rach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu N [400J. Autor ten zajął 
się też dokumentacją zbiorów XIX-wiecznych. W odrębnej publi- 
kacji omówił spuściznę Henryka Nitschmanna [48] znajdującą się 
w zbiorach naszej Biblioteki. ukazał sylwetkę tego Niemca o po- 
lonofilskich zainteresowaniach i dał przegląd jego działalności 
pisarskiej. Podobny dokumentacyjny charakter ma praca A. Do- 
mańskiego, który w artykule [396] będącym pierwszą częścią 
monografii czasopisma "Biedaczek" nakreślił postać jego redak- 
tora i drukarza, Juliana Walentego Prejsa, działacza polonijnego. 
Artykuł ten wnosi dużo sprostowań do dotychczasowych obiego- 
wych opinii o redaktorze "Biedaczka". 
Dokumentacji spuścizn rękopiśmiennych podjęli się E. Wrób- 
lewska i K. Przybyszewski [376, 406]. Wróblewska opublikowała 
artykuł omawiający pamiętniki i listy znajdujące się w zbiorach 
Biblioteki [110J. Znalezioną wśród rękopisów Biblioteki polemicz- 
ną, lecz bardzo interesującą z punktu widzenia filozoficznego 
broszurę Antoniego Wiśniewskiego wydał wraz ze swoim wstę- 
pem i w tłumaczeniu na język polski W. Mincer [25]. 
W zakresie dokumentacji zbior,ów specjalnych Biblioteki du- 
że zasługi ma l. Vois
-Mackiewicz. Przeprowadziła ona analizę 
materiału graficznego pierwszego wydania "Postylli" Samuela Dam- 
browskiego z roku 1620 [82]. dając dokładny obraz wyposażenia 
graficznego tego druku. Jako kierownik Oddziału Zbiorów Graficz- 
nych Biblioteki znała wartość artystyczną ciekawego zbioru eks- 
librisów i przystąpiła do ich opracowywania. Wynikiem tych prac 
były dwa artykuły. Jeden poświęciła znajdującemu się w zbiorach 
Biblioteki ekslibrisowi muzycznemu Edwarda Kuczyńskiego [94]. 
przeprowadzając analizę tematów poszczególnych ekslibrisów na 
Ue jego zainteresowań muzycznych. W drugim omówiła twórczość
>>>
110 


ekslibrisową współczesnego środowiska artystycznego naszej 
uczelni, dając na wstępie krótką historię ekslibrisu toruńskie- 
go [129]. Ona też opublikowała artykuł o powstaniu Międzyna- 
rodowej Federacji Towarzystw i Miłośników Ekslibrisu [156]. 
W latach 1976 i 1985 ukazały się drukiem dwa tomy pra- 
cy S. Burhardta "Polonez - katalog tematyczny" [297, 441]. Jest 
to plon długoletnich poszukiwań. których autor podjął się z pobu- 
dek patriotycznych, ponieważ, jak sam pisze we wstępie, "...ten 
właśnie taniec odgrywał zupełnie wyjątkową rolę w dziejach Pol- 
ski: w chwilach potęgi i świetności symbolizował wielkość i ma- 
jestat Rzeczypospolitej, w dniach zaś upadku i niewoli podnosił 
ducha narodu, dodawał sił do przetrwania- [297, t. 2, s. 9]. Pra- 
cę tę rozpoczął na podstawie zbiorów gabinetu muzyki Biblio- 
teki UMK, jako pierwszy jego kierownik. jeszcze w roku 1949. 
Z dokumentacji zbiorów kartograficznych na uwagę zasłu- 
guje podana w roku 1950 przez L. K olankowskiego informacj a 
o rzadkim egzemplarzu atlasu Ptolemeusza z 1508 r. znajdują- 
cym się w zbiorach Biblioteki [10]. 
W zakres dokumentacji zbiorów, ale nie tyiko Biblioteki 
Uniwersyteckiej, wchodzi ukazujący się co kilka lat "Wykaz za- 
granicznych czasopism bieżących w bibliotekach Torunia" [56, 
114, 165, 318]. 
Wzrost zbiorów specjalnych Biblioteki dyktował nowe wymo- 
gi organizacyjne. W związku z rozpoczętym w latach sześćdzie- 
siątych gromadzeniem norm technicznych, zaistniała konieczność 
zastanowienia się nad sposobem ich gromadzenia i opracowania. 
Problemy te znalazły odbicie w artykule L. Niteckiej [107]. Roz- 
wijające się zbiory gabinetu muzyki zmusiły jego ówczesnego 
kierownika J. Kwiatkowskiego do opracowania nowej koncepcji 
organizacyjnej w zakresie gromadzenia, opracowania i udostęp- 
niania płytoteki [64]. Historię gabinetu muzyki wraz z wyczerpu- 
jącą charakterystyką jego różnych zbiorów przedstawiła B. Jan- 
kowska [365] prezentując ciekawą koncepcję dalszej jego dzia- 
łalności. Podobny charakter mają dwie publikacje dotyczące 
nowych agend Biblioteki, których organizację umożliwił nowy, 
przestronny gmach, a które zarówno od strony koncepcji, jak
>>>
111 


realizacji są bardzo interesujące. Jedna dotyczy zorganizowanej 
w roku 1977 Pracowni Historii Fizyki, której genezę, koncepcję 
i działalność przedstawił W. Mincer [370], druga to artykuł H. 
Baranowskiego [394] dotyczący Czytelni Pomorzoznawczej, uzu- 
pełniony dosyć szczegółową prezentacją zbiorów. 
Z prac warsztatowych poruszano I-rzede wszystkim zagad- 
nienia katalogów. Wypracowano specjalną instrukcję katalogową 
dla prowadzących biblioteki zakładowe [80]: A. Zajkowska pod- 
dała strukturę katalogu systematycznego Biblioteki wnikliwej ana- 
lizie pod kątem zgodności ze współczesnymi systemami klasyfi- 
kacyjnymi nauk [41]. a E. Wr6blewska [27] na podstawie doświad- 
czeń innych bibliotek w świecie przedstawiła możliwość zbudowa- 
nia nowego rodzaju katalogu rzeczowego. Problem katalogów Bi- 
blioteki jest też przedmiotem krytycznej oceny M. Ptaszyka [377]. 
Zagadnieniem możliwości stworzenia katalogu systematycznego 
map zajął się już w latach pięćdziesiątych kustosz M. Dzikow- 
ski, pracujący wówczas nad podręcznikiem "Zbiory kartograficz- 
ne". Niestety śmierć przerwała tę wieiką pracę; drukiem ukazały 
się tylko dwa jej fragmenty [29, 104], z których jeden dotyczy 
klasyfikacji map. 
Sprawy udostępniania znalazły odbicie w dwukrotnie opra- 
cowywanym Regulaminie Biblioteki [23, 49], zawierającym także 
pewne niezbędne informacje dla użytkowników. Jeśli chodzi o 
udostępnianie, potrzeby użytkowników oraz interesujące możli- 
wości modernizacji przez wprowadzenie w nowym gmachu Biblio- 
teki automatyzacji omówili S. Czaja i K. Wieczorkowski [362]. 
Przedmiotem wielu innych artykułów były różne formy dzia- 
łalności prowadzone w Bibliotece. Prace naukowe z tego zakre- 
su za lata 1947-1967 zostały wnikliwie omówione w dwóch kro- 
nikach naukowych Biblioteki [72, 143]. Odrębne artykuły poświę- 
cił W. Mincer szkoleniu kadr [16], a także służbie bibliograficzno- 
informacyjnej [21]. 
Problemy, które wyniknęły w trakcie dotychczasowej dzia- 
łalności Biblioteki, były omawia.ne również na łamach różnych 
czasopism zawodowych. Zagadnienia potrzeb profilaktyki i kon- 
serwacji zbiorów bibliotecznych oraz prace prowadzone w tym 
zakresie w naszej Bibliotece stały się przedmiotem artykułu M.
>>>
112 


Berenthal-Słoboszowej i S. Czaji [382]. Leonard Jarzębowski na 
podstawie dotychczasowych prac wyników w dziedzinie badań 
proweniencyjnych oddziału starych druków sygnalizuje potrzebę 
ich kontynuacji i przedstawia ich realizację w skali krajowej 
[399]. Bożena Jankowska na podstawie doświadczeń i obserwa- 
cji związanych z jej działalnością omówiła w swoim artykule 
[397J rolę, jaką winna odgrywac Biblioteka w zakresie wychowa- 
nia muzycznego w środowisku akademickim. Do zbiorów specjal- 
nych jako warsztatu pracy naukowej w ogóle ustosunkowali się 
w swym artykule W. Mincer i K. Podlaszewska [127]. podkreśla- 
jąc ważne miejsce tych zbiorów także w bibliotece przyszłości. 
Anna Bogłowska i Janusz Tondei zajęli się zbiorami Biblioteki 
UMK jako materiałem umożliwiającym prowadzenie badań nauko- 
wych. przedstawiając pod tym kątem charakterystykę zbiorów. w 
tym także specjalnych [415]. 
W swoich publikacjach nasi pracownicy dali też dowód pa- 
mięci o nie żyjących już bibliotekarzach, którzy przyczynili się 
do organizacji Biblioteki UMK, a potem do jej rozwoju. Są to 
liczne wspomnienia, często obejmujące również omówienie ich 
dorobku naukowego. Wystarczy tu wspomnieć m.in. artykuły B. 
Ryszewskiego o Ludwiku Kolankowskim jako bibliotekarzu [421], 
S. Czaji o Marii Puciatowej [430]. M. Dunajówny o Mikołaju Dzi- 
kowskim [43J. E. Józefowicza o Irenie Vois
-Mackiewiczowej 
[302J. L. Jarzębowskiego o prof. Witoldzie Olszewskim [367]. 
W sprawach dotyczących szeroko pojętego bibliotekarstwa 
pracownicy naszej instytucji nie ograniczali się tyiko do oma- 
wiania zagadnień związanych z macierzystą placówką, lecz zaj- 
mowali się szeregiem problemów ogólnych i jednostkowych w 
skali ogólnokrajowej. Stale zmieniające się przepisy prawne zmu- 
szają pracowników bibliotek do ustosunkowywania się do nich 
na łamach czasopism zawodowych. Prawnymi aspektami bibliote- 
ki naukowej zajął się swego czasu E. Józefowicz [125], rozpa- 
trując również w świetle prawa wycinkowe zagadnienia dotyczą- 
ce funkcjonowania biblioteki, np. kwestii regulaminu bibliotek nau- 
kowych [18] czy inwentaryzacji zbiorów [150]. Autor ten poświę- 
cił też kilka opracowań zawodowi bibliotekarza, analizując ten
>>>
113 


problem z punktu widzenia socjalno-prawnego [105, 151. 247]. 
Nowe regulacje- prawne dotyczące bibliotekarzy w relacji do 
możliwości ich kształcenia stały się też przedmiotem rozważań 
S. Czaji [428]. 
Problem postępu technicznego w świecie znalazł również 
swoje odbicie w pracy bibliotek. Tym zagadnieniem, ujętym w 
sposób bardzo ogólny. zajął się już w 1962 r. E. Józefowicz 
[62]. Bardziej szczegółowo problem możliwości wprowadzenia 
mechanizacji i automatyzacji do bibliotek został opracowany 
przez S. Czaję (przy współudziale J. Gałczyńskiego i A. Sitar- 
skiej) [277, 298]. 
Jak już wspomniałam, wiele publikacji pracowników Biblio- 
teki jest wynikiem ich indywidualnych zainteresowań. Sugeruje 
to pewne uszeregowanie v.ydanych prac według poszczególnych 
dziedzin. Pod względem ilościowym na czoło wysuwają się pra- 
ce historyczne, a wśród nich bibliografia przedmiotowa Komisji 
Edukacji Narodowej [349J w opracowaniu K. Podlaszewskiej przy 
współudziale S. Czaji. Jest to pierwsza pełna tego rodzaju biblio- 
grafia pierwszego "polskiego ministerstwa oświaty", rejestrująca 
wszystkie materiały drukowane od początku istnienia Komisji do 
końca 1975 r., przeznaczona do badań naukowych nad szkol- 
nictwem polskim oraz historią kultury z tego okresu, 
Z historią nauki wiąże się praca W. Mincera o powstaniu 
Akademii Nauk w Petersburgu [265. 280]. Autor prezentuje w niej 
rozważania wybitnych myślicieli, których poglądy zaważyły na 
charakterze Akademii, akcentuje z jednej strony świadomość hi- 
storyczną, dotyczącą przeszłości nauki, z drugiej - w pełni już 
wykształconą nowożytną postawę widoczną w początkach jej 
działalności. Do historii kultury nawiązuje inny artykuł W. Min- 
cera, w którym autor omawia recepcję Wieikiej Encyklopedii Di- 
derota w Polsce [281]. Za podstawę opracowania posłużyły mu 
dwa dotychczas nieznane osiemnastowieczne przekłady artyku- 
łów z tej encyklopedii na język polski. 
Z historią średniowiecznego Torunia ł:q,czy się opracowa- 
nie K. Maj o początkach dwóch klasztorów toruńskich [329]. 
przedstawiające założenie i strukturę organizacyjną konwentu
>>>
114 


franciszkańskiego i dominikańskiego. N atomiast historia najnow- 
sza, dotycząca Torunia w dwudziestoleciu międzywojennym. jest 
domeną K. Przybyszewskiego. Na uwagę zasługuje jego praca 
doktorska "Stosunki gospodarczo-społeczne Torunia w latach 
1920-1939" [419]. Stanowi ona cenny wkład do badań nad dzie- 
jami miasta w okresie Drugiej Rzeczypospolitej, które nie zna- 
lazły poprzednio pełniejszego odbicia w naszej historiografii. 
Ten sam autor zajął się też kilkoma wycinkowymi zagadnieniami 
z historii Torunia w wymienionym okresie, omawiając je w kilku 
mniejszych artykułach [116, 253, 322. 337, 338, 352]. Z historią 
wojenną i powojenną Torunia wiąże się opracowanie S. Burhard- 
ta przedstawiające losy wojenne niektórych bibliotek toruńskich 
oraz ukazujące powojenne prace nad organizacją pierwszych 
zbiorów dla Biblioteki Uniwersyteckiej [5]. 
Drugim po Toruniu miastem, które skupia na sobie uwagę 
naszych autorów, jest Wilno. 'Z. którego rekrutowała się część 
kadry dydaktycznej i bibliotekarskiej naszej uczelni. Henryk B a- 
ranowski opracował bibliografię uniwersytetu wileńskiego za la- 
ta 1945-1982 [412J. Wiesław Mincer przedstawił i omówił dotąd 
nie znany wycinek działalności społecznej Puttkamera, mianowi- 
cie opracowany przez niego projekt założenia drukarni w Wilnie 
[66J, a także mało znaną spuściznę rękopiśmienną Michała Peł- 
ki-Polińskiego [91], profesora dawnego uniwersytetu wileńskiego. 
Z Wilnem związał też swoje życie i działalność prof. Mikołaj 
Malinowski, którego warsztatowi bibliograficznemu poświęcił swo- 
ją pracę L. Rozental [68]. 
Opracowaniem interdyscyplinarnym - łą;czącym punkt widze- 
nia historyka i archiwisty - jest publikacja B. Ryszewskiego uka- 
zująca rozwój form kancelaryjnych w Polsce w XIX i XX w. 
[308]. Stan badań archiwistycznych prezentuje biblicgrafia archi- 
wistyki polskiej opracowana przez B. Ryszewskiego przy współ- 
udziale J. Pakulskiego i R. Piechoty [435]. Także badania ści- 
śle archiwalne zaowocowały kilkoma publikacjami. Rozprawa ha- 
bilitacyjna B. Ryszewskiego "Problemy i metody badawcze ar- 
chiwistyki" [459] jest pracą z zakresu metodologii archiwistyki 
o charakterze pragmatycznym, w której autor zajmuje się mniej
>>>
H5 


opisem rejestracją obecnego stanu problemów i metod badaw- 
czych, a w większym zakresie formułuje propozycje. Bohdan Ry- 
szewski jest też autorem uwag dotyczących dawnych i nowych 
przewodników archiwalnych [438] oraz omówienia badań z za- 
kresu archiwistyki i dorobku publikowanego z tej ctziedziny w 
Polsce w le.ta.ch międzywojennych [436]. W dalszych pracach te- 
go autora z zakresu archiwistyki znajdują odbicie jego doświad- 
czenia jako dydaktyka. Dotyczy to przede wszystkim książki 
"Archiwistyka. Przewodnik metodyczny" [354]. w której autor oma- 
wia przedmiot badań i studiów archiwistyki daje konkretne 
wskazówki metodyczne do realizacji programu. Szczególnie wŁ\żne 
są postulaty. wysuwane na tle współczesnych osiągnięć archiwi- 
styki i pokrewnych jej dziedzin, dotyczące unowocześnienia me- 
tod kształcenia archiwist{",. nI:!. poziomie wyższym, opublikowane 
w materiałach z sesji poświęconej specjalizacji archiwistycznej 
na UMK [407]. 
Na czoło publikacji z zakresu literatury (filologiczno-filo- 
zoficznych) wysuwają się dwie prace doktorskie. Pierwsza z 
nich to rozprawa Z. Mołodcówny "Opowieści biograficzne Wacła- 
wa Berenta" [201], w której autorka, prezentując pogłębione spoj- 
rzenie na postać pisarza, akcentuje w świetle przeprowadzonych 
analiz niezwykłe jego wyczulenie na problemy czasów mu współ- 
czesnych, zarówno w aspekcie ściśle literackim. jak i z punktu 
widzenia zawartości treściowej dzieła. NastEi:pną rozprawą dok- 
torską jest praca M. Ptaszyka "Samuel Bogumił Linde" [391]. 
Jest to monografia biobibliograficzna, S'tanowiąca doskonałe źród- 
ło dla historii całej epoki. Ten satn autor w artykule "Prospekty 
słownika polskiego wyrazów zadawnionych i teraz używanych 
Samuela Bogumiła Lindego z 1797 roku" [420J zajął się raz jesz- 
cze Lindem, analizując warsztat jego pracy nad słownikiem 
na poszczególnych jej etapach, Literaturze polskiej poświęcone 
są też dwie bibliografie. Jedna z nich obejmuje literaturę polską 
zamieszczoną na łamach "Gazety Toruńskiej" w latach lP.67-1921 
i uwzględnia nieliczne pozycje obce omawIające twórczość pisa- 
rzy polskich [149J. Druga odnosi się do zawartości "Mestwina", 
dodatku naukowo-literackiego "Słowa Pomorskiego" za lata 1925- 
-1934 [96]. Z drobniejszych opracowań z literatury polskiej moż-
>>>
116 


na jeszcze wymienić wydanie listów C. K. Norwida do Antonie- 
go Zalewskiego [115J, omówienie nieznanego listu Norwida [249J 
zadania konkursowe na książki dla ludu z 1830 r. [31 OJ. 
Elwira Wróblewska zajęła się satyrą polityczną Wieikiej 
Emigracji jako jedną ze skutecznych form ówczesnej walki na 
arenie publicystycznej wychodźstwa o wyzwolenie społeczne i 
polityczne Polski [158J. 
Literaturze włoskiej i zainteresowaniu nią w Polsce poświę- 
cił kilka publikacji W. Preisner. Jest on autorem rozprawy "Dante \ 
i jego dzieła w Polsce" [32J, w której oprócz przedstawienia sta- 
nu badań nad Dantem w naszym kraju prezentuje pOlską biblio- 
grafię dotyczącą Dantego. Polsko-włoskie stosunki literackie w 
okresiE.! od roku 1800 do 1939 ukazał też W. Preisner w świetle 
bibliografii [9]. Dalsze prace Preisnera to: "Luigi Pulci i jego 
Morgante" [108] oraz "Makaron epicki włosko-łaciński i jego 
twórca Teofilo Falengo" [12J. Poza tym jest on autorem studiów 
szkiców literackich z dziedziny romanistyki [4]. 
Z dziedziny f1lozofii trzeba wymienić dwie stałe pozycje 
W. Mincera zamieszczane na łamach "Ruchu Filozoficznego". Od 
1969 r. prowadzi on "Przegląd czasopism filozoficznych polskich 
i zagranicznych [141 i in.}, a od 1975 r. - zapiski bibliograficz- 
ne [283 i in.]. Ponadto Mincer opublikował "Uzupełnienia do bi- 
bliografii f1lozofii polskiej 1750-1830" [65]. "Wydawnictwa filozo- 
ficzne za lata 1964-1974" [267] i "Wydawnictwa filozoficzne Dwu- 
dziestolecia", dając dane liczbowe i obraz bibiliograficzny [79]. 
Chrześcijańskiej myśli filozoficznej poświęcił nieco uwagi J. Dur- 
czewski. omawiając w swoim artykule jej genezę. rozwój i stan 
aktualny [416]. 
Z ważniejszych prac z dziedziny etnografii należy wymie- 
nić: W. Armona "Bibliografię historii etnografii polskiej" [241] i 
"Badania nad litewską kulturą ludową w latach 1945-1965" [117] 
oraz T. Siudowskiej-lVlyzykowej "Materiały do bartnictwa w pół- 
nocno-wschodniej Europie ze szczególnym uwzględnieniem obsza- 
ru Polski" [50]. 
Warte są też odnotowania dwa artykuły z historii sztuki. 
W jednym z nich J. Goławska [124] na podstawie analizy dość 
licznych toruńskich zabytków barokowej snycerki przedstawiła
>>>
117 


jej rozwój i ukazała podejmowanie przez ówczesne środowisko 
toruńskich snycerzy prądów sztuki ogólnoeuropejskiej. Z kolei 
J. Domasłowski w opracowaniu "Die gotische Malerei im Dienste 
des Deutschen Ordens" [446] skupił się na analizie średniowiecz- 
nego malarstwa, która pozwoliła mu na stwierdzenie, że zakon 
krzyżacki nawet przez sztukę dążył do wykazania swej wieiko- 
ści i że Krzyżacy nie byli jedynymi mecenasami sztuki. 
Innych dziedzin dotyczą pojedyncze opracowania, jak np. 
K. Kalinowskiej "Zanikanie jezior polodowcowych w Polsce" 
[55] czy D. Bautro "Gniazdowanie ptaków w starodrzewie rezer- 
watu Las Piwnicki" [317]. 
Bibliotekarze ńasi są też autorami 25 recenzji książek 
naukowych oraz 74 biogramów do różnych słowników biograficz- 
nych, w tym 52 biogramów do "Słownika pracowników książki 
polskiej". Należy podkreślić duży udział pracowników Biblioteki 
w pracach redakcyjnych próbnego zeszytu "Słownika", którego 
genezę. pracę nad nim oraz definicję "Słownika biograficznego 
książki polskiej" omówił szerzej w swoim artykule W. Mincer 
[106]. 


W dorobku pracowników Biblioteki jest nieduża liczba wy- 
dawnictw samoistnych i rozpraw w księgach zbiorowych, N ajlicz- 
niejszą grupę stanowią artykuły. drukowane w różnych czaso- 
pismach naukowych ogólnopolskich, "I/I'Ydawnictwach TNT i UMK. 
Większość artykułów dotyczących problemów zawodowych zna- 
lazła miejsce na łamach własnych wydawnictw powstałych dzię- 
ki inicjatywie dyrektorów Biblioteki. W latach 1960-1970. w ra- 
mach Zeszytów Naukowych UMK. dzięki staraniom ówczesnej 
dyrektorki Marii Puciatowej. wydawana była seria "Nauka o 
Książce" pod red. M. Puciatowej i M. Dunajówny. Stwarzała ona 
bibliotekarzom dogodne warunki do prezentowania własnych osiąg- 
nięć naukowych. Niestety. zdołano opublikować tyiko 6 numerów. 
Seria - ze względu na oszczędność papieru - została zawie- 
szona. N a łamach tych zeszytów opublikowano 34 artykuły, w 
tym 32 artykuły pracowników Biblioteki. łącznie na 54 arkuszach 
wydawniczych. 
W roku 1980 nie udało się wprawdzie reaktywować dawnej 
serii. ale dzięki zabiegom dyrektora Biblioteki Bohdana Ryszew-
>>>
118 


skiego powołano (pod jego redakcją naukową) nowe wydawnic- 
two o charakterze ciągłym pt. "Studia o działalności i zbiorach 
Biblioteki UMK". Dotychczas ukazały się dwa tcmy, zawierające 
na. 21 ark. wyd. 17 artykułów pracowników naszej Biblioteki i 
3 artykuły pracowników Zakładu Bibliotekoznawstwa i Informacji 
Naukowej. Dwa następne tomy są już w druku. Poza tym B. Ry- 
szewski jest także redaktorem naukowym jednego z zeszytów 
Acta Universitatis Nicolai Copernici. poświęconego prof. Andrze- 
jowi Tomczakowi, a K. Podlaszewska od lat wchodzi w skład 
Komitetu Redakcyjnego 'Studiów o Książce". 
Przedstawiony dorobek wydawniczy pracowników Biblioteki 
pozwala stwierdzić, że ich działalność naukowa realizowana jest 
rytmicznie. bez większych z ahamowań K . Różnie można oceniać 
prace pod względem ich wartości odkrywczej, ale zaprzeczyć 
się nie da, że stanowią one poważną pomoc dla różnych dyscy- 
plin naukowych uprawianych w naszej uczelni. Do szczególnie 
ważnych w tym względzie należą przede wszystkim prace biblio- 
graficzne. których na koncie dorobku wydawniczego pracowników 
Biblioteki UMK jest sporo, a także rozprawy naukowe (prace 
habilitacyjne i doktorskie). Ta różnorodna tematycznie działal- 
ność naukowo-wydawnicza Biblioteki stanowi integralną i poważ- 
ną część działalności naukowej całego uniwersytetu. 


K W sumie opublikowano 460 pozycji, w tym: wydawnictw 
zwartych 29, rozpraw w księgach zbior. 8, artykułów 193, bi- 
bliografii samoistnych 15, bibliografii załączn. i cząstko 86. spra- 
wozdań 16, biogramów 76, recenzji 25 oraz 10 prac dokt. i 2 
prace dokument.
>>>
119 


B i b l o g r a f i a p u b i k a c j i P r a c o w - 
n i k ó w B i b l i o t e k i U n i w e r s y t e t u 
M i k o ł a j a K o p e r n k a z a l a t a 1 9 4 6- 
- 1 9 8 5 


Bibliografia niniejsza rejestruje prace naukowe i popularno- 
naukowe, natomiast pomija artykuły umieszczone w prasie. Z ma- 
teriałów niedrukowanych uwzględnia jedynie prace doktorskie 
oraz 2 prace o charakterze dokumentacyjnym. Układ bibliografii 
jest chronologiczny, a w obrębie poszczególnych lat alfabetycz- 
ny wg nazwisk autorów. W obrębie prac jednego autora zasto- 
sowano następującą kolejność: druki zwarte, artykuły, recenzje, 
prace redakcyjne i wydawnicze. 


1946 


1. BURHARDT Stefan, Mossakowski Józef: Z prehistorii 
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. - Toruń: [UMK], 
1946. - 45 s. 
2. DUNAJOWNA Maria: Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu. 
Bibliotekarz 1946 R. 13 nr 10 s. 210-211. 
3. - -: Z działalności Książnicy Miejskiej Biblioteki 
Uniwersyteckiej w Toruniu za 1945 r. Prz. Bibliot. 1946 R. 14 
s. 114-117. 
4. PREISNER Walerian: Pełnia życia i wyraz artystyczny: 
studia i szkice literackie z dziedziny romanistyki. - Toruń: T. 
Szczęsny, 1946. - 85 s. 


1947 


5. BURHARDT Stefan: Biblioteki toruńskie. Zap. Tow. Nauk. 
Tor. 1947 R. 13 z. 1-4, s. 55-61. 
6. DUNAJOWNA Maria: Otwarcie Biblioteki Uniwersyteckiej. 
Bibliotekarz 1947 
. 14 nr 5/6 s. 94-95.
>>>
120 


7. LISOWSKI Stanisław, Mocarski Zygmunt: Exlibris łowicki 
00. Bernardynów. Toruń: Tow. Bibliof. im. Lelewela, 1947. _ 
49 s. 


1949 


8. DUNAJOWNA Maria: Sprawozdanie z działalności Biblio- 
teki Uniwersyteckiej w okresie od 1 X 1948 do 1 IX 1949. Kwart. 
Hist. 1949 R. 57 s. 393. 
9. PRElSNER Walerian: Stosunki literackie polsko-włoskie 
w latach 1800-1939 w świetle bibliografii. - Toruń: Tow. Nauk. 
Tor.. 1949. - 296 s. - Prace Wydze Filolog.-Filoz. T. 3 z. 1. 


1950 


10. KOLANKOWSKI Ludwik: O jedynym dziś w Polsce 
 własność Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu: egzemplarzu 
wydanego w r. 1508 w Rzymie przez Marka Beneventano dzieła 
CI. Ptolcmei "Geografia". Spraw. Pol. Akad. Umiej. 1950 R. 51 
nr 4 s. 208-210. 


1951 


11. LISOW SKI Stanisław: Do dziejów biblioteki Zygmunta 
Augusta // In: Studia nad książką poświęcone pamięci Kazimie- 
rza Piekarskiego. - Kraków, 1951. - S. 241-259. 
12. PREISNER Walerian: Makaron epicki włosko-łaciński 
jego twórca Teofilo Falengo: z dziejów parodii literackiej i ję- 
zykowej. Meander 1951 z. 3/4 s. 207-217. 


1952 


13. BARANOWSKI Henryk: W sprawie bibliografii koperni- 
kowskiej. Spraw. Pol. Tow. Astron. 1952 z. 4 s. 112.
>>>
121 


1953 


14. _ _: Kopernik ekonomista: bibliografia. Ekonomista 1953 
z. 4 s. 252-255. 
15. [JOZEFOWICZ Edmund] E. J.: Konferencja z czytelnika- 
mi w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu. Bibliotekarz 1953 R. 
20 nr 1 s. 18. 
16. MINCER Wiesław: Szkolenie kadr i prace naukowo- 
-badawcze Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu. Bibliotekarz 
1953 R. 20 nr 6 s. 181-184. 


1954 


17. BARANOWSKI Henryk, MINCER Wiesław: Książka w 
dziejach Pomorza. Prz. Zach. 1954 z. 9/10 s. 243-251. 
18. JOZEFOWICZ Edmund: Regulamin jednolity dla biblio- 
tek naukowych. Prz. Bibliot. 1954 R. 22 z. 4 s. 300-307. 


1955 


19. BARANOWSKI Henryk: Mickiewicz a polska opera. 
Problemy 1955 R. 11 nr 12 s. 840. 
20. _ _: O początkach teorii Kopernika w Rosji. Urania 
1955 nr 9 s. 282-284. 
21. MINCER Wiesław: Służba bibliograficzno-informacyjna 
Biblioteki Głównej w ramach Uczelni. Bibliotekarz 1955 nr 2 s. 
46-48. 


1956 


22. BURHARDT Stefan: Pamięci Heleny Drege. Prz. Bibliot. 
1956 R. 24 z. 4 s. 336-339. 
23. [DOWLASZ Stanisława, JOZEFOWlCZ Edmund]: Regu- 
lamin Biblioteki Głównej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w To- 
runiu z krótkimi informacjami dla korzystających ze zbiorów. 
Przygot. do druku... - Toruń: [UMK], 1956. - 20 s.
>>>
122 


24. MINCER Wiesław: Miscellanea bibliograficzne XVIII wie- 
ku. Pam. Liter. 1956 R. 47 z. 1 s. 170-178. 


25. - -: Nieznana broszura polemiczna Antoniego Wiśniew- 
skiego z r. 1754. Studia i Mater. z Dziejów Nauki Pol. 1956 R. 
4 s. 325-346. 
26. [- ..:jib.: Sesja naukowa Biblioteki Głównej. Głos Uczel- 
ni 1956 R. 5 nr 4 s. 7-8. 
27. WROBLEWSKA Elwira: Katalog przedmiotowy w syste- 
matycznym układzie. Prz. Bibliot. 1956 R. 24 z. 1 s. 62-68. 


1957 


28. BURHARDT Stefan: Z pomorskich bibliotek muzycz- 
nych // In: Filharmonia Pomorska. Program XII koncertu symf. 
20-21 XII 1957. [s. 1 oJ. 
29. DZIKOWSKI Mikołaj: Aktualne zagadnienia klasyfika- 
cji map. Rocz. Bibliot. 1957 R. 1 z. 1/2 s. 5-30. 
30. JARZ
BOWSKI Leonard: Henryk Nitschmann i jego 
spuścizna w zbiorach Biblioteki Głównej UMK w Toruniu. Spraw. 
Tow. Nauk. Tor. 1957 R. 11 s. 107-109. 
31. KOLANKOWSKI Ludwik: Powstanie i organizacja Uni- 
wersytetu [UMK] // In: Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1945-1955. 
- Warszawa: PWN, 1957. - S. 14-37. 
32. PRElSNER Walerian: Dante i jego dzieła w Polsce: 
bibliografia krytyczna z historycznym wstępem. - Toruń: Tow. 
Nauk. Tor., 1957. - 260 s. - Prace Wydze Fi101.-Filoz. T. 6 


z. 2. 


33. PUCIATOWA Maria: Biblioteka Główna // In: Uniwersy- 
tet Mikołaja Kopernika 1945-1955. - Warszawa: PWN, 1957. _ S. 
312-320. 
34. VOIS
-MACKlEWICZ Irena: Barokowe zdobnictwo dru- 
ków toruńskich. Rocz. Bibliot. 1957 R. 1 z. 1/2 s. 67-68, tab. 


1958 


35. BARANOWSKI HENRYK: Bibliografia kopernikowska 
[T.] l. 1509-1955. - Warszawa: PWN, 1958. - 448 s.
>>>
123 


36. BURY Roman: Januszewski Wincenty // In: Słownik 
biogr. prac. książki pol. Zesz. próbny. - Łódź, 1958. - S. 42. 
37. KAPU
CI1J'SKA Janina: Buszczyński Józef I/ In: Słow- 
nik biogr. prac. książki pol. Zesz. próbny. - Łódź, 1958. - S. 
24-25. 
38. KUKOWICZ WANDA: Drege Józef // In: Słownik biogr. 
prac. książki pol. Zesz. próbny. - Łódź. 1958, S. 28-29. 
39. MINCER Wiesław: Biergiel Julian // In: Słownik biogr. 
prac. książki pol. Zesz. próbny. - Łódź, 1958. S. 21-22. 
40. PRZYBYŁOWA Janina: Stroband Henryk // In: Słownik 
biogr. prac. książki pol. Zesz. próbny. - Łódź, 1958, S. 85-87. 
41. ZAJKOW SKA Aleksandra: Struktura katalogu systema- 
tycznego: przyczynek do klasyfikacji nauki. Spraw. Tow. Nauk. 
Tor. 1956 R. 10 [drJ 1958 s. 75-83. 


1959 


42. BARANOWSKI Henryk, Chojnacki Władysław: Biblio- 
grafia historii Pomorza Wschodniego i Zachodniego za rok 1958. 
Zap. Hist. 1958-1959 T. 24 z. 4 s. 199-321. 
43. DUNAJOWNA Maria: Mikołaj Dzikowski: wspomnienie 
pośmiertne. Rocz. Bibliot. 1959 R. 3 z. 1/2 s. 191-209. 
44. VOlS
-MACKlEWlCZ Irena: Andrzej Christlieb Dittmann 
o Toruńskim Towarzystwie Uczonym. Kwart. Hist. Nauki i Techn. 
1959 R. 4 z. 3 s. 529-547. 


1960 


45. BARANOWSKI Henryk: Publikacje dotyczące Grudzią- 
dza i jego regionu w latach 1954-1959. Rocz. Grudz. 1960 
R. 1 s. 313-315. 
46. - -: (red.) - Bibllografia czasopism pomorskich: wo- 
jewództwo bydgoskie. /Pr. zbior. pod red... - Toruń: Tow. Nauk. 
Tor., 1960. - 341 s. - Prace Wydze Filol.-Filoz. T. 8 z. 3. 
Aut.: Henryk Baranowski, Regina Czmielowa, Filomena 
Jurewicz, Jadwiga Lisowska. Barbara Serczykowa, Anna Więckow- 
ska, Halina Zgorzelska.
>>>
124 


47. DUNAJOWNA Maria: Z dziejów toruńskiego czasopisma 
"Thornische Wc!:Ichentliche Nachrichten und Anzeigen" 1760-1772. 
- Toruń: Tow. Nauk. Tor., 1960. - 208 s. tabl. 1 plan. - Prace 
Wydze Filol.-Filoz. T. 9 z. 2. 
48. JARZ
BOWSKl Leonard: Henryk Nitschmann - miłośnik 
kultury polskiej. Zesz. Nauk. UMK, Filol. Pol. 1960 z. 2 s. 215- 
-247, res. 
49. [JOZEFOWlCZ Edmund, KIER SKA Irena}: Regulamin 
Biblioteki Głównej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu 
z krótkimi informacjami dla korzystających ze zbiorów. Wyd. 2 
Przygot. do druku... - Toruń: UMK, 1960, - 23 s. 
50. SIUDOWSKA-MYZYKOWA Teresa: Materiały do bart- 
nictwa w północno-wschodniej Europie ze szczególnym uwzględ- 
nieniem obszaru Polski. - Wrocław, 1960. - 106 s. tabl. 10. 
51. WROBLEWSKA Elwira: Józef Zieliński (lzet Bey) 1808- 
1879. - Toruń, 1960. - 316 s., maszyn. 
Praca dokt., promotor pro!. dr W. Łukaszewicz. - Arch. 
UMK H - 30/11. 
52. - -: Przyjaźń lzet-Beya z Gustawem Zielińskim. Notatki 
Płockie 1960 nr 2 s. 10-12. 


1961 


53. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Elbląga i 
regionu za lata 1945-1960. Rocz. Elbl. 1961 R. 1 s. 245-250. 
54. - -. Chojnacki Władysław: Bibliografia Pomorza Wscho- 
dniego i Zachodniego za rok 1959. Zap. Hist. 1961 T. 26 z. 2 
s. 85-161. 
55. KALINOWSKA Krystyna: Zanikanie jezior polodowco- 
wych w Polsce. Prz. Geogr. 1961 T. 33 z. 3 s. 511-518. 
56. MACKIEWICZ Wacław: Wykaz zagranicznych czasopism 
bieżących w bibliotekach Torunia za 1960 rok. - Toruń: Bibl. 
Gł, UMK. 1961. - 100 s. 
57. MACKIEWICZOWA Irena: Toruńska grafika książkowa 
w latach 1569-1621. - Warszawa, 1961. - 112 s't il., tabl. 30, 


maszyn.
>>>
125 


Praca dokt., promotor pro!. dr W. Tomkiewicz. - Inst. Hist. 
Sztuki Uniw. Warsz. 41. 


1962 


58. ARMON Witold: Janikowski Leopold (1855-1942). pod- 
różnik, badacz Afryki II In: Pol. słownik biogr. T. 10. - Wrocław, 
1962. - S. 519. 
59. BARANOWSKI Henryk, Chojnacki Władysław: Bibliogra- 
fia Pomorza Wschodniego i Zachodniego za rok 1960. Zap. Hist. 
1962 T. 27 z. 2 s. 249-326. 
60. JARZ
BOWSKl Leonard: Fragmenty trzeciego wydania 
Katechizmu Seklucjana z 1556 r. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o 
Książce 1962 z. 1 s. 3-6, tabl. 2. Zsfg. 
61. _ -: Księgozbiór Biblioteki Chełmińskiej (Bibliotheca 
Academiae Culmensis) - jego pochodzenie i losy. Zesz. Nauk. 
UMK, Nauka o Książce 1962 z. 1 s. 11-95. Zsfg. 
62. JOZEFOWlCZ Edmund: Rzut oka na sprawę postępu 
technicznego w pracy większych bibliotek. Zesz. Nauk. UMK, 
Nauka o Książce 1962 z. 1 s. 173-198, sum. 
63. KAPU
CI1J'SKA Janina: Drukarnia Buszczyńskich w 
Toruniu. Zesz. Nauk. UMK. Nauka o Książce 1962 z. 1 s. 137- 
-152. Zsfg. 
64. KWIATKOWSKI Jan: Płytoteka w bibliotece. Zesz. 
Nauk. UMK. Nauka o Książce 1962 z. 1 s. 199-225, Sum. 
65. MINCER Wiesław: Uzupełnienie do Bibliografii Filozo- 
fii Polskiej 1750-1830. Ruch Filoz. 1962 R. 21 nr 2 s. 145-154. 
66. _ _: Wawrzyńca Puttkamera projekt założenia drukarni 
w Wilnie w r. 1823. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 1962 
. 1 s. 97-111, Zsfg. 
67. PODLASZEWSKA Krystyna: Ks. Alfons Mańkowski. 
historyk piśmiennictwa pomorskiego. Zesz. Nauk. UMK. Nauka 
o Książce 1962 z. 1 s. 153-171, Zsfg. 
68. ROZENTAL Leopold: Dokoła warsztatu bibliograficzne- 
go Mikołaja Malinowskiego. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książ- 
ce 1962 z. 1 s. 113-135, res.
>>>
126 


1963 


69. BARANOWSKI HENRYK: Bibliografia historii Elbląga 
regionu za rok 1961. Rocz. Elbl. 1963 R. 2 s. 329-332. 
70. - -: Bibliografia Pomorza Wschodniego i Zachodniego 
za rok 1961. Zap. Hist. 1963 T. 28 z. 2 s. 257-334. 
71. JOZEFOWlCZ Edmund: Kilka uwag o projekcie nowej 


"ustawy o bibliotekach" Ministerstwa Kultury 
1963 r. Bibliotekarz 1963 nr 9 s. 246. 
72. MINCER Wiesław: Kronika naukowa Biblioteki Głównej 
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w latach 1947-1962. 
Rocz. Bibliot. 1963 R. 7 nr 1/2 s. 203-212. 
73. WROBLEWSKA Elwira: Józef Zieliński (lzet Bey) 1808- 


Sztuki z 15 II 


-1879. - Toruń: Tow. Nauk. Tor.. 1963. - 153 s. _ Rocz. Tow. 
Nauk. Tor. R. 68 z. 1. 


1964 


74. BARANOWSKI Henryk, Chojnacki Władysław: Bibliogra- 
fia Pomorza Wschodniego i Zachodniego za rok 1962. Zap. Hist. 
1964 T. 29 z. 3 s. 103-187. 
75. - - -, Skobejko Emma: Nauka w Toruniu: bibliografia za 
lata 1945-1962. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 1964 z. 2 
S. 61-91. 
76. JARZ
BOWSKl Leonard, JUREWlCZOWNA Filomena: 
Polonika nie umieszczone w Bibliografii Polskiej Estreicherów, 
wiek XVI: ze zbiorów Biblioteki Głównej UMK w Toruniu. Zesz. 
Nauk. UMK, Nauka o Książce 1964 z. 2 s. 93-142, il. 
77. JOZEFOWlCZ Edmund: W sprawie dodatku naukowego 
do renty. Państwo i Prawo 1964 nr 3 s. 486-487. 
78. LISOWSKI Stanisław: Incunabula typographica Biblio- 
thecae Universitatis Thorunensis: Inkunabuły Biblioteki Uniwersy- 
teckiej w Toruniu. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 1964 z. 
2 s. 143-187. 
79. MINCER Wiesław: Wydawnictwa Filozoficzne Dwudzie- 
stolecia: dane cyfrowe i obraz bibliograficzny. Ruch Filoz. 1964 
R. 23 nr 1/2 s. 9-1.7.
>>>
127 


80. SERCZYK.OWA Barbara: Instrukcja katalogowa dla pro- 
wadzących biblioteki zakładowe. - Toruń: UMK. 1964. - 28 s. 
81. _ _: Zygmunt Działowski (1843-1878), organizator pol- 
skiego życia naukowego na Pomorzu. Zesz. Nauk. UMK, Nauka 
o Książce 1964 z. 2 s. 181-209. Zsfg. 
82. VOlSI'!;-MACKIEWICZ Irena: Materiał graficzny pierw- 
szego wydania "Postylli" Samuela Dambrowskiego z roku 1620. 
Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 1964 z. 2 s. 3-59, Zsfg. 


1965 


83. ARMON Witold: Jastrzębski Sergiusz (1857-po 1931), 
sybirak, jakutolog II In: Pol. słownik biogr. T. 11. - Wrocław, 
1964-1965. - S. 83-84. 


84. _ _. Jucewicz Ludwik Adam, pseud. Ludwik z Pokiewa 
(1813-1846), etnograf Litwy II In: Pol. słownik biogr. T. 11. - 
Wrocław, 1964-1965. - S. 307-309. 
85. _ _: Juszkiewicz Antoni (1819-1880). leksykograf i fol- 
klorysta lite.wski, ksiądz. syn Bazylego II In: Pol. słownik biogr. 
T. 11. _ Wrocław, 1964-1965. - S. 351-352. 
86. _ _: Juszkiewicz Jan (1815-1886), nauczyciel, znawca 
języka litewskiego. syn Bazylego, brat Antoniego II In: Pol. 
słownik biogr. T. 11. - Wrocław, 1964-1965. - S. 353. 
87. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia prac naukowych 
[pracowników UMK] za lata 1956-1965 II In: Uniwersytet Miko- 
łaja Kopernika 1956-1965. - Toruń: UMK., 1965. - S. 251-488. 
88. _ _, Chojnacki Władysław: Bibliografia Pomorza Wschod- 
niego i Zachodniego za rok 1963. Zap. Hist. 1965 T. 30 z. 2 
s. 101-178. 
89. BURHARDT Stefan: Kalinowski Władysław (1880-1951), 
profesor konserwatorium, dyrygent, organista II In: Pol. słownik 
biogr. T. 11. _ Wrocław, 1964-1965. S. 472. 
90. JARZ
BOWSKI Leonard. JUREWICZOWNA Filomena: 
Polonika nie umieszczone w Bibliografii Polskiej Estreicherów, 
wiek XVII: ze zbiorów Biblioteki Głównej UMK. w Toruniu. Zesz. 
Nauk. UMK. Nauka o Książce 1965 z. 3 s. 99-226.
>>>
128 


91. MINCER Wiesław: Zbiory rękopiśmienne Michała Peł- 
ki-Polińskiego. Zesz. Nauk. UMK. Nauka o Książce 1965 z. 3 
s. 43-52, Zsfg. 
92. PODLASZEWSKA Krystyna: "Notitia Bibliothecae Tho- 
runensis" Piotra Jaenichiusa z 1723 r.: przyczynek do dziejów 
biblioteki gimnazjum toruńskiego. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o 
Książce 1965 z. 3 s. 5-41, Zsfg. 
93. PUCIATOWA Maria: Biblioteka Główna (I In: Uniwer- 
sytet M. Kopemika 1956-1965. - Toruń: UMK, 1965. - S. 188- 
-193. 
94. VOlSE-lVIACKlEWICZ Irena: Ekslibrisy muzyczne Edwar- 
da Kuczyńskiego. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 1965 z. 
3 s. 53-97, il.. Zsfg. 
95. - -: L'organisation d'une collection d'exlibris dans une 
bibliotheque publique. Tekst również w jęz. flam. Graphia Bull. 
(Anvers) 1965 nr 26 s. 309-313. 


1966 


96. ACECKA Danuta, PODLASZEWSKA Krystyna: "Mest- 
win" dodatek naukowo-literacki "Słowa Pomorskiego" 1925-1934: 
bibliografia zawartości. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 
1966 z. 4 s. 31-63. Zsfg. 
D. Acecka, nazw. późno D. Poklewska. 
97. ARMON Witold: (wstęp) - "Litwa" Oskara KOlberga (I 
In: Kolberg O.: Dzieła T. 53 Litwa. - Wrocław, 1966. - S. V-:xV. 
- Ponadto tegoż autora: Nowsza literatura uzupełniająca - S. 
512-524; Spis blbliogr. - S. 483-511. 
98. BARANOWSKA Zofia: Bibliografia historii m. Elbląga 
regionu za lata 1962-1963 wraz z uzupełnieniami od roku 1945. 
Rocz. Elbl. 1966 T. 3 s. 337-344. 
99. BARANOWSKI Henryk: (wyd.) - Gumowski Marian: 
Bibliografia numizmatyki polskiej. - Toruń, 1967. - Rocz. Tow. 
Nauk. Tor. z. 3 XVI. 213 s. 
100. - -. Chojnacki Władysław: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego za rok 1964. Zap. Hist. 1966 T. 31 
z. 2 s. 113-167.
>>>
129 


101. - -, Skobejko Emma: Bibliografia życia kulturalnego 
Torunia za lata 1945-1961. Rocz. Tor. 1966 [TJ 1 s. 241-261. 
102. BURHARDT Stefan: Poloneza czas wspomnieć. Za 
Przeciw 1966 R. 10 nr 7 s. 16. 
103. - -: (przedrn.) - Mocarski Zygmunt: Album pewnego 
literata. - Toruń: Tow. Bibliof. im. Lelewela, 1966. - 42 s. 
104. DZIKOWSKI Mikołaj: Historia kartografii starożytnej. 
Zesz. Nauk. UMK. Nauka o Książce 1966 z. 4 s. 3-23, bibliogr., 
Sum. 


105. Józefowicz Edmund: Elementy socjologiczno-prawne 
zawodu bibliotekarskiego w PRL. Bibliotekarz 1966 R. 33 nr 9 
s. 258-263. 
106. MINCER Wiesław: Informacja o Słowniku biograficz- 
nym pracowników książki polskiej. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o 
Książce 1966 z. 4 s. 65-73. Sum. 
107. NITECKA Liliana: Zbiór norm w Bibliotece Głównej 
UMK. Zesz. Nauk. UMK. Nauka o Książce 1966 z. 4 s. 95-105, 
Sum. 


108. PREISNER Walerian: Luigi Pulci i jego "Morgante": 
studium o pierwszym włoskim poecie epickim wieikiego stylu. - 
Toruń: Tow. Bibliof. im. Lelewela, 1966. - 119, [10J s. 
109. SERCZYKOWA Barbara: Pierwszy stały regulamin 
aukcji książek w Toruniu z 1718 roku. Zesz. Nauk. UMK, Nau- 
ka o Książce 1966 z. 4 s. 25-28. Zsfg. 
110. WRÓBLEWSKA Elwira: Spuścizny rękopiśmienne w 
Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu. Zesz. Nauk. UMK, Nauka 
o Książce 1966 z. 4 s. 75-93, Res. 


1967 


111. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego za rok 1965. Zap. Hist. 1967 T. 32 
z. 3 s. 93-153. 


112. - -: O muzeach 


bibliografii. Pomorze 1967 R. 13 nr 


4 s. 12. 
113. KRZYWICKA Helena, Łoziński Jerzy: Ogólna charak- 
terystyka wsi województwa bydgoskiego II In: Województwo byd- 
goskie. - Bydgoszcz, 1967. - S. 245-253, bibliogr.
>>>
130 


114. MACKIEWICZ Wacław, PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: 
Wykaz zagranicznych czasopism bieżących w bibliotekach To- 
runia za rok 1966. - Toruń: Biblioteka Gł. UMK, 1967. - 134 s. 
115. POKLEWSKA Danuta, MINCER Wiesław: (wyd.) - 
Norwid C. K.: Listy do Antoniego Zaleskiego z lat 1844-1877. 
Wyd. przez... - Toruń: Tow. Bibliof. im. Lelewela. 1967. - 43 s., 
5 tabL 


116. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Z działalności hitlerow- 
skiego Sądu Specjalnego (Sondergericht) w Toruniu 1942-1943. 
Rocz. Tor. 1967 lT.J 2 s. 71-85. 


1968 


117. ARMON Witold: Badania nad litewsk
 kultur
 ludow
 
w latach 1945-1965. Etnogr. PoL 1968 T. 12 s. 452-490. 
118. - -: Kobyłecki Józef (1801-1867). autor książki o 
Syberii II In: PoL słownik biogr. T. 13. - Wrocław, 1967-1968. - 
S. 669-670. 
119. - -: Kopeć Józef (1762-1827), brygadier w r. 1794, 
pamiętnikarz II In: Pol. słownik biogr. T. 13. - Wrocław, 1967- 
-1968. - S. 630-631. 
120. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego za rok 1966. Zap. Hist. 1968 T. 
33 z. 2 s. 115-171. 
121. - -: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu w la- 
tach 1963-1966: bibliografia. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książ- 
ce 1968 z. 5 s. 91-110. 
122. BURHARDT Stefan: K.ościuszko kompozytorem? Ruch 
Muzyczny 1968 R. 12 nr 2 s. 15-16. 
123. Galon Rajmund, KALINOWSKA Krystyna: Oddział To- 
ruński II In: Polskie Towarzystwo Geograficzne w pięćdziesiątą 
rocznicę działalności. - Warszawa, 1968. - 5. 1969-174. 
124. GOŁAWSKA Jolanta: Snycerka toruńska w okresie 
baroku. Teka Komisji Hist. Sztuki 1968 T. 4 s. 157-224, il., 


Res. 


125. JOZEFOWlCZ Edmund: Biblioteka naukowa, jej poję- 
cie podstawowe aspekty prawne w PRL. Zesz. Nauk. UMK, 
Nauka o Książce 1968 z. 5 s. 111-140, bibliogr., Zs
>>>
131 


126. MINCER Wiesław: (oprac.) - Sztumski J.: Chrystianizm 
z maski odarty: rękopiśmienny przekład polski z XVIII wieku. 
Euhemer 1968 nr 1 s. 113-119. 
127. _ _, PODLASZEWSKA Krystyna: Zbiory specjalne ja- 
ko warsztat pracy naukowej. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książ- 
ce 1968 z. 5 s. 3-23. Zsfg. 
128. PODLASZEWSKA Krystyna, Salmonowicz Stanisław, 
Zdrójkowski Zbigniew: Krótka historia gimnazjum toruńskiego 
1568-1968. _ Toruń: Komitet Obchodu 400-lecia Gimn. Akad. im. 
Mikołaja Kopernika, 1968. - 229 s. il. 
129. VOISIt-MACKIEWICZ Irena: Ekslibris toruński. Zesz. 
Nauk. UMK, Nauka o Książce 1968 z. 5 s. 47-67, il. , Res. 


1969 


130. ARMON Witold: Kossakowski Kalikst (1794-1866), 
badacz języka litewskiego, prałat katedry żmudzkiej II In: Pol. 
słownik biogr. T. 14. - Wrocław. 1968-1969. S. 278. 
131. _ _: Kossarzewski Ambroży Franciszek (1821-1880), 
ksiądz, krajoznawca żmudzki II In: PoL słownik biogr. T. 14. - 
Wrocław, 1968-1969. - S. 295-296. 
132. BARANOWSKA ZOFIA: Bibliografia historii Elbląga 
regionu za lata 1964-1967 wraz z uzupełnieniami od r. 1945. 
Rocz. Elbl. 1969 T. 4 s. 353-362. 
133. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego za rok 1967. Zap. Hist. 1969 T. 
34 z. 2 s. 129-187. 
134. _ _: Komunikat o bibliografii "Gazety Toruńskiej" 
(1867-1921). Rocz. Tor. 1969 [T.] 3 s. 141-144. 
135. _ _: (rec.) _ Bibliografia Pomorza Gdańskiego za rok 
1964. Gdynia, 1967. - Zap. Hist. 1969 T. 34 z. 4 s. 150-151. 
136. _ -: (rec.) - Neumeyer H.: Bibliographie zur Kir- 
chengeschichte von Danzig u. Westpreussen. Leer/Ostfr., 1967. 
_ Zap. Hist. 1969 T. 34 z. 4 s. 149-150. 
137. JARZE1,BOWSKl Leonard: Ballada o pierwszym druka- 
rzu toruńskim Stanisławie Reissie Worffschaff1em zwanym. Napi- 
sano w 400 rocznicę powstania drukarni w Toruniu. - Toruń: 
Tow. Bibliof. im. Lelewela, 1969. - 8 s.
>>>
132 


138. - -: Druki toruńskie XVI wieku. - Warszawa: PIW, 
1969. - 190 s. 11. 
139. KRZYWICKA Helena: Przemiany gospodarcze i socjal- 
no-kulturalne Torunia w Polsce Ludowej. Zesz. Nauk. UMK, Geo- 
grafia 1969 z. 6 s. 207-232, il., tab. Sum. 
140. MINCER Wiesław: Bibliografia publikacji profesora 
Tadeusza Czeżowskiego II In: Rozprawy filozoficzne. - Toruń, 
1969. - S. 25-33. 


141. - -: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 1969 T. 27 nr 
2-3 s. 183-198. 
142. MOŁODCOWNA Zofia: (rec.) - Les bibliotheques uni- 
versitaires devant l'explosion demographique et l'accroissement 
de l'
dition. Colloque intern... Li
ge. 1967. - Rocz. Bibliot. 1969 
R. 13 z. 3-4 s. 791-795. 
143. PODLASZEWSKA Krystyna: Kronika naukowa Biblio- 
teki Głównej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w la- 
tach 1963-1967. Rocz. Bibliot. 1969 R. 13 z. 1-2 s. 363-371. 


1970 


144. ARMON Witold: Krupowicz Maurycy (1823-1891), hi- 
storyk. archiwista, dziennikarz, bibliotekarz II In: Pol. słownik 
biogr. T. 15. _ Wrocław. 1970, - S. 417-418. 
145. _ -: Krzyszkowski Seweryn (1789-1855). ksiądz. pi- 
sarz relig., pamiętnikarz II In: Pol. słownik biogr. T. 15. - Wroc- 
ław, 1970. S. 560-561. 
146. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia kopernikowska 
1509-1955 (Przedr. fotomech.). - New York: Lenox Hill Publ.. 
1970. - 448 s. 
147. _ -. Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Za- 
chodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 1968. Zap. Hist. 
1970 T. 35 z. 2 s. 131-194. 
148. - -: Bibliography of Polish books on Copernicus: 
Selection of works published between 1946 and 1969 II In: Ni- 
cholas Copernicus. - Warsaw: lnterpress, 13-31. 
Toż w jęz. niem., franc.. hiszp. i ros. Bibliografia adnoto- 


wana.
>>>
133 


149. DOBROWOLSKA Ewa, POKLEWSKA Danuta: Literatu- 
ra polska na łamach "Gazety Toruńskiej" (1867-1921): bibliogra- 
fia. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 1970 z. 6 s. 33-91.Sum. 


150. JOZEFOWlCZ Edmund: Inwentaryzacja czy scontrum. 
Bibliotekarz 1970 R. 37 nr 1 s. 8-11. 
151. _ _: Służba biblioteczna w bibliotekach naukowych w 
PRL: kształtowanie się pozycji pracowniczej. Zesz. Nauk. UMK, 
Nauka o Książce 1970 z. 6 s. 113-152. Zsfg. 
152. Zaleski Jerzy, KRZYWICKA Helena: Udział "Żeglugi 
Bydgoskiej" w obsłudze transportowej portów morskich. - Toruń: 
Zakł. Graf., 1970. _ 26 s., tabL. tab.. wykresy, mapy. - Zesz. 
Nauk. UMK, Geografia 7a. Toruń 1970 26 s. 
153. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1970 T. 28 nr 1-2 s. 81-94; nr 3-4 s. 215-230. 
154. PODLASZEWSKA Krystyna: Księgozbiory mieszczan 
gdańskich w XVIII wieku. Zap. Hist. 1970 T. 35 z. 1 s. 52-63, 
ł 
Zsfg. 


155. SERCZYKOWA Barbara: Księgozbiór lekarza toruń- 
skiego Wacława Durosza z drugiej połowy XVII wieku. Zesz. 
Nauk. UMK, Nauka o Książce 1970 z. 6 s. 3-32, Zsfg. 
156. VOlSIt-MACKIEWICZ Irena: Powstanie Międzynarodo- 
wej Federacji Towarzystw i Miłośników Ekslibrisu. Zesz. Nauk. 
UMK, Nauka o Książce 1970 z. 6 s. 153-157. 
157. WALCZAK Zbigniew: Rewolucja Październikowa w 
świetle polskiej prasy pomorskiej z lat 1917-1918. Prace Komi- 
sji Histor. Bydg. Tow. Nauk. 1970 T. 7 s. 155-172. 
158. WROBLEWSKA Elwira: W kręgu demokratycznej saty- 
ry dziennikarskiej okresu Wieikiej Emigracji. ZesZ. Nauk. UMK, 
Historia 1970 z. 6 s. 77-91. P. es. 
159. ZBIJEWSKA Teresa: Działalność bibliofilska Zygmunta 
Mocarskiego. Zesz. Nauk. UMK, Nauka o Książce 1970 z. 6 s. 
93-112, il. , Res. 


1971 


160. ARMON Witold: Kubary Jan Stanisław (1846-1896), 
etnograf, badacz Oceanii II In: Pol. słownik biogr. T. 27. - Wroc- 
ław. 1971. S. 9-12.
>>>
134 


161. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku za 
rok 1969. Zap. Hist. 1971 T. 36 z. 3 s. 121-187. 
162. JARZ
BOWSKI Leonard: Biblioteka Mikołaja Koper- 
nika. - Toruń: Tow. Nauk. Tor., 1971. - 85 s. - (Prace Popu- 
larnonaukowe nr 16. Biblioteczka Kopernikańska 6). 
163. - -: Z problemów inwentaryzacji i identyfikacji zbio- 
rów warmińskich wywiezionych do Szwecji. Spraw. Tow. Nauk. 
Tor. 1971 R. 25 s. 44-46. 
164. JOZEFOWICZ Edmund: Aspekty administracyjno-praw_ 
ne kształtuj
ce stosunki służbowe bibliotekarzy w bibliotekach 
naukowych PRL. - Toruń, 1971. - k. nlb. 1, II, 282, 36 s., 
maszyn. 
Praca dokt., promotor J. Starośclak. - Arch. UMK P _ 


3/8. 


165. MACKIEWICZ Wacław: Wykaz zagranicznych cza- 
sopism bieżących w bibliotekach Torunia za rok 1970. - Toruń: 
Uniw. M. Kopernika, 1971. - 232 s. 
166. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1971 T. 29 nr 1 s. 53-61; nr 2 s. 155-167; nr 3-4 s. 301-313. 
167. PODLASZEWSKA Krystyna: Organizzazione delie 
biblioteche universitarie in Polonia. Accad. e B ibl. d'Italia 1971 


An. 39 nr 4-5 s. 330-335. 
168. POKLEWSKA Danuta: Leczycki Kazimierz (1894-1941), 
literat II In: PoL słownik biogr. T. 16. - Wrocław, 1971. - S. 
604. 


169. VOlSIt-MACKIEWICZ Irena: Toruń - ilustratorstwo II 
In: Encyklopedia wiedzy o książce. - Wrocław 1971. - szp. 
2358. 
170. WROBLEWSKA Elwira: Polskie rękopiśmienne prze- 
kazy pamiętnikarskie w zbiorach Biblioteki Głównej UMK w To- 
runiu. Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1971 nr 25 s. 46-48. 
171. - -: Z przeszłości Luberadza. Notatki Płockie 1971 
nr 1 s. 13-15.
>>>
135 


1972 


172. ARMON Witold: Dzieje polskich badań nad Jakutami. 
_ Toruń 1972. - k. nlb.' 1. 311 s., maszyn. 
Praca dokt., promotor prof. dr M. Frankowska. - Bibl. 
Uniw. A. Mick. Poznań 301073 III. 
173. _ _: Brensztejn Michał Eustachy (1874-1938), biblio- 
tekarz, bibliograf, historyk kultury i książki II In: Słownik prac. 
książki pol. - Warszawa, 1972. S. 87-88. 
174. _ _: Lipnicki Augustyn (1821-1912), prepozyt katedry 
wileńskiej, autor dzieł relig. II In: PoL słownik biogr. T. 17. - 
Wrocław, 1972. - S. 408. 
175. BARANOWSKA Zofia: Bibliografia historii Elbląga i 
regionu za lata 1968-1969 wraz z uzupełnieniami od 1945 r. 
Rocz. Elbl. 1972 T. 5 s. 351-353. 
176. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia miasta Torunia. 
_ Warszawa: PWN, 1972. - 241 s. - Rocz. Tow. Nauk. Tor. 
1972 R. 77 z. 1. 


177. _ _. Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Za- 
chodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 1970. Zap. Hist. 
1972 T. 37 z. 2 s. 153-210. 
178. BURHARDT Stefan: Dr
ge Helena Julia (1888-1956), 
bibliotekarz II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. 
_ S. 181. 
179. _ _: Pietrykowski Tadeusz (1895-1939), bibliofil II 
In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. - S. 676-677. 
180. _ _: Wróblewski Tadeusz Stanisław (1858-1925), 
adwokat. założyciel biblioteki w Wilnie II In: Słownik prac. książ- 
ki pol. - Warszawa, 1972. - S. 991-992. 
181. BURY Roman: Januszewski Wincenty (1884-1950), 
introligator II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. 
S. 365. 
182. CZAJA Stefan: Projekt planu przeprowadzki Bibliote- 
ki Głównej z gmachu przy uL Chopina 12 do nowego gmachu 
na Osiedlu Akademickim Bielany. - Toruń. 1972. - 279 s., 100 
zdjęć, 25 planów, maszyn. 
BibL UMK - rkp. 1II-1577.
>>>
136 


183. DUNAJOWNA Maria: Pierwsze toruńskie czasopismo 
naukowe w XVIII wieku "Das Gelahrte Preussen" II In: Księga 
pamiątkowa 400-lecia toruńskiego gimnazjum akademickiego. T. 
1. - Toruń, 1972. - S. 241-272. il. 
184. GRYCKIEWICZ Janina: Kulerski Wiktor (1865-1935). 
właściciel wydawnictwa, drukarni i księgarni II In: Słownik prac. 
książki poL - Warszawa, 1972. - S. 485. 
185. JARZ
BOWSKl Leonard: Grabe Marcin Sylwester 
(1627-1686), prof. uniw.. bibliotekarz Biblioteki Zamkowej w 
Królewcu II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. 
- S. 286. 
186. - -: Grabe Marcin Sylwester II (1674-1727), lekarz, 
bibliotekarz Biblioteki Zamkowej w Królewcu /I In: Słownik prac. 
książki poL - Warszawa, 1972. - S. 286. 
187. - -: Lange Jan (1706-1781). rektor gimnazjum w El- 
blągu, bibliotekarz II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 
1972. S. 497-498. 
188. - -: Lisowski Stanisław (1880-1964), archiwista, bi- 
bliotekarz II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. _ 
S. 521. 
189. - -: Lisowski Stanisław (1880-1964), bibliotekarz, bi- 
bliograf i bibliotii II In: PoL słownik biogr. T. 17. _ Wrocław, 
1972. - S. 475-476. 
190. - -: Radziwiłł Bogusław (1620-1669), koniuszy lit., 
ofiarodawca biblioteki II In: Słownik prac. książki poL _ War- 
szawa, 1972. - S. 739. 
191. KAPU
CINSKA Janina: Buszczyński Józef (1823_ 
-1887), drukarz, nakładc a II In: Słownik prac. książki poL _ 
Warszawa, 1972. - S. 102-103. 
192. KIERSKA Irena: Kujot Leopold Stanisław (1845-1914), 
ksiądz, oistoryk Pomorza, ofiarodawca biblioteki, pisarz lud. II 
In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 197
. _ S. 484. 
193. KUKOWICZ Wanda: Drege Józef (1866-1908), ba- 
dacz historii ogrodnictwa w Polsce, zbieracz książek /I In: 
Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. _ S. 181-182.
>>>
137 


194. MICHALSKI Ryszard: Przewrót majowy 1926 roku w 
świetle prasy pomorskiej. Zesz. Nauk. UMK. Historia 1972 z. 7 
s. 29-49. Zsfg. 
195. MINCER Wiesław: Biergiel Julian (1819-1885), pastor, 
zbieracz książek II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 
1972. - S. 67-68. 
196. - _: Klucz pani generałowej [Nieznany autograf C. K. 
Norwida w zbiorach Biblioteki Gł. UMK]. Pomorze 1972 R. 19 


s. 11. 


197. _ -. Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 1972 T. 30 nr 
1 s. 57-70; nr 2 s. 191-203, nr 3-4, s. 321-337. 
198. MINCER Wiesław: (współred. ) - Słownik pracowników 
książki polskiej. - Warszawa: PWN, 1972. - 1043 s. 
199. MOŁODCOWNA Maria: Abramowicz Ludwik Karol 
(1879-1939), red., działacz polit. i bibliotekarski, historyk dru- 
karstwa II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. - 


S. 1-2. 
200. - _: Groddeck Godfryd Ernest (1762-1825), prof. 
uniw. gimn., bibliograf II In: Słownik prac. książki pol. - War- 
szawa, 1972. S. 294-295. 
201. MOŁODCOWNA Zofia: "Opowieści biograficzne" Wacła- 
wa Berenta. - Toruń, 1972. - k.nlb. 1, 361 s., maszyn. 
Praca dokt., promotor prof. dr hab. K. Górski. - Arch. 
UMK H- 54/7. 
202. PŁOSZAJ Marta: Węclewski Stanisław Heliodor (1820- 
189:'), nauczyciel, historyk literatury. bibliotekarz II In: Słownik 
prac. książki poL - Warszawa, 19':"2. - S. 947-948. 
203. PODLASZEWSKA Krystyna: Zainteresowania czytelni- 
cze mieszczan gdańskich XVIII w. współczesnymi wydarzeniami 
politycznymi w Polsce. - Toruń. 1972. - 295 s.. bibliogr., il. 


m as zyn. 
Praca dokt., promotor prof. dr K. Głombiowski. - lnst. 
Bibliotekozn. Uniw. Wrocł. 27 D. 
204. _ _: Księgozbiory mieszczan toruńskich XVIII w. jako 
przejaw ich kultury umysłowej (Streszcz.) Spraw. Tow. Nauk. 
Tor. 1972 nr 26 s. 93-94.
>>>
138 


205. - -: Boksica Jakub (ok. 1440-1497), pro!. uniw., bi- 
bliotekarz, zbieracz książek II In: Słownik prac. książki poL - 
Warszawa, 1972. - s. 80. 
206. - -: Brodziszewski Anzelm Wojciech (1779-1866), bi- 
skup, bibliotekarz II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 
1972. - S. 90. 
207. Podgóreczny Józef. PODLASZEWSKA Krystyna: Gie- 
ryn Narcyz Stanisław (1882-1959), księgarz, nakładca II In: 
Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. - S. 259. 
208. PODLASZEWSKA Krystyna: Jaenichen Piotr (1679- 
-1738), rektor gimn. toruń.. bibliotekarz II In: Słownik prac. 
książki poL - Warszawa, 1972. - S. 354. 
209. - -. Korytkowski Jan Ignacy (1824-1888), kanonik 
gnieźn.. archiwista, bibliotekarz II In: Słownik prac. książki poL 
- Warszawa, 1972. - S. 444. 
210. Podgór:eczny Józef. PODLASZEWSKA Krystyna: Ko- 
ścielski Władysław (1886-1933), poeta, założ. wydawnictwa II In: 
Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. - S. 450-451. 
211. PODLASZEWSKA Krystyna: Ma1ecki Hieronim (ok. 
1525-ok. 1584), pastor, współwłaść. drukarni II In: Słownik prac. 
książki poL - Warszawa, 1972. - S. 556-557. 
212. - -: Mańkowski Alfons (1870-1941), ksiądz, historyk, 
historyk drukarstwa, bibliograf II In: Słownik prac. książki pol. 
- Warszawa, 1972. - S. 563. 
213. - -: Schmidt Władysław (1840-1941) księgarz, na- 
kładca II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. - S. 
798. 


214. - -: Trzciński Tadeusz Józef (1873-1912), ksiądz, 
bibliotekarz semin. duch. w Gnieźnie II In: Słownik prac. książ- 
ki pol. - Warszawa, 1972. - S. 949. 
215. - -: Wieczorkiewicz Wojciech (ok. 1700-1759). ka- 
nonik gnieźń., bibliotekarz II In: Słownik prac. książki" pol. - 
Warszawa, 1972. - S. 949. 
216. - -: Wysocki Wojciech (zm. 1643), kanonik gnieźn.. 
bibliotekarz II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. 
- S. 995.
>>>
139 


217. - -: Zienkiewicz Jan Piotr (1797-1874), kanonik 
gnieźn., b1ł:liotekarz, wł6Ść. księgozbioru II In: Słownik prac. 
książki pol. - Warszawa, 1972. - S. 1023-1024. 
218. - -: (red.) - Informator Biblioteki Głównej Uniwersy- 
tetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. - Toruń: UMK, 1972. - 51 s. 
219. - -: (współred.) - Słownik prac. książki poL 
- Warszawa: PWN. 1972. - 1043 s. 
220. POKLEWSKA Danuta: Zawadzki Adam (1814-1875), 
drukarz, księgarz, nakładca II In: Słownik prac. książki poL - 
Warszawa, 1972. - S. 1012-1013. 
221. - -: Zawadzki Feliks (1824-1891), drukarz, księgarz, 
nakładca II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. - 
S. 1013. 
222. - -. Zawadzki Feliks (1874-1940), drukarz, księgarz, 
nakładca II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. - 
s. 1013-1014. 
223. - -: Zawadzki Józef (1781-1836). drukarz, księgarz. 
nakładca II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. 
S. 1010-1012. 
224. PRZYBYŁOWA Janina: Stroband Henryk (1548-1609), 
prawnik, burmistrz, założyciel biblioteki, opiekun drukarstwa, zbie- 
racz książek. II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. 
- S. 861. 
225. ROZENTAL Leopold: Adamowicz Adam Ferdynand 
(1802-1881), lekarz, bibliograf II In: Słownik prac. książki pol. 
- Warszawa., 1972. S. 3. 
226. - -: Malinowski Mikołaj (1799-1865). historyk, biblio- 
graf II In: Słownik prac. książki poL - Warszawa, 1972. - S. 
559. 


227. SERCZYKOWA Barbara: B6tticher Henryk (zm. 1630), 
radny m. Torunia., Wł6ŚĆ. biblioteki II In: Słownik prac. książki 
pol. - Warszawa., 19-'r2. - S. 85. 
228. - -: Działowski Zygmunt (1843-1878). ziemianin, dzia- 
łacz społ. - polit. i kultur., właść. biblioteki II In: Słownik prac. 
książki pol. - Warszawa., 1972. - S. 192. 
229. - -: Fr6lich Jan (zm. 1618), mieszczanin toruń., zbie- 
racz książek II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. 
S. 236.
>>>
140 


230. - -: Ritter Henryk (zm. 1622), mieszczanin toruń., 
właść. biblioteki II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 
1972, - S. 757. 
231. - -: Steyer Jan (zm. 1605). mieszczanin toruń., 
właść. księgozbioru II In: Słownik prac. książki pol. - Warsza- 
wa, 1972. - S. 856. 
232. - -: Wolski Fabian (zm. 1627), mieszczanin toruń., 
zbieracz książek II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 
1972. - S. 982. 
233. TOND EL Janusz: Panika w Wiecznym Mieście. Mówią 
Wieki 1972 R. 15 z. 3 s. 15-18. 
234. WOiNIAK Ewa: Thomas Gerhard (1650-1725), wł6Ść. 
biblioteki, burmistrz Torunia II In: Słownik prac. książki pol. - 
Warszawa, 1972. - S. 903. 
235. WROBLEWSKA Elwira: Pamiętniki i listy w zbiorach 
Biblioteki Głównej UMK w Toruniu. Pamiętnikarstwo Polskie 
1972 R. 2 nr 2 s. 103-110. 
236. - -: Satyra polityczna Wieikiej Emigracji (Streszcz.) 
Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1972 nr 26 s. 50-51. 
237. - -: Zieliński Feliks (1808-1878), działacz emigr., 
pisarz. bibliotekarz II In: Słownik prac. książki pol. - Warsza- 
wa., 1972. - S. 1021. 
238. ZGORZELSKA Halina: Benis Artur (1865-1932), 
prawnik. ekonomista, historyk książki II In: Słownik prac. książ- 
ki pol. - Warszawa, 1972. - S. 55. 
239. - -: Kołodziejczyk Edmund (1888-1915), slawista, 
bibliograf II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa, 1972. 
- S. 431. 
240. - -: Prejs Julian Walenty (1820-1904), drukarz, wy- 
dawca II In: Słownik prac. książki pol. - Warszawa., 1972. - S. 
714. 


1973 


241. ARMON Witold: Bibliografia historii etnografii polskiej ff 
II In: Historia etnografii polskiej. - Wrocław: PAN, 1973. - S. 
271-295.
>>>
141 


242. BARANOWSKA Zofia: Bibliografia historii Elbląga i 
regionu za lata 1970-1972 wraz z uzupełnieniami z lat wcześ- 
niejszych, Rocz. Elbl. 1973 T. 6 s. 271-276. 
243. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia kopernikowska 
[T.] 2. 1956-1971. - Warszawa: PWN, 1973. - 120 s. - Pol. 
Akad. Nauk., Zakł. Hist. Nauki i Techniki. 
244. - -: Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Za- 
chodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 1971. Zap. Hist. 
1973 T. 38 z. 2 s. 155-212. 


245. _ _: Losy pierwszego wydania "De revolutionibus". 
Problemy 1973 nr 5 s. 34. 
246. BURHARDT Stefan, Poźniak Piotr: (przygot. do dr.) 
_ Polonezy. kozaki, mazury z przełomu XVIII na XIX wiek. Rę- 
kopis nr 164 Bibliotheque Municipale w Wersalu. - Kraków: Pol. 
Wyd. Muz., 1973. - XVII, 34 s.. lI. - 
ródła do Historii Muzyki 
Pol. z. 23. 
247. JOZEFOWICZ Edmund: Bibliotekarz w bibliotece nau- 
kowej w PRL i jego pozycja prawna. Rocz. Bibliot. 1973 R. 17 
z. 3-4 s. 829-838. Res. Zsfg. 
248. KRZYWICKA Helena, Rochnowski Henryk: Przemiany 
gospodarcze i socjalno-kulturalne w Toruniu w Polsce Ludowej. 
Acta UNC, Geografia 1973 z. 10 s. 211-231, il. , tab., Sum. 
249. MINCER Wiesław: Nieznany list Norwida. Ruch Liter. 
1973 z. 6 s.. 385-386. 
250. _ _. Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 1973 T. 31 nr 
1 s. 45-54; nr 2-4 s. 253-262. 
251. PODLASZEWSKA Krystyna: Katalog centralny cza- 
sopism pomorskich. (Streszcz.) Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1973 
nr 27 s. 66-67. 
252. _ _: Zainteresowania czytelnicze mieszczan gdań- 
skich XVIII wieku współczesnymi wydarzeniami politycznymi w 
Polsce. (Streszcz.). Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1973 nr 27 s. 
51-53. 
253. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Przemysł w Toruniu 
w latach 1920-1939. Rocz. Tor. 1973 [T.] 8 s. 231-259. 
254. TONDEL Janusz: Kult cesarski w zachodnich pro- 
wincjach imperium rzymskiego. Filomata 1973 nr 273 s. 167-177.
>>>
142 


255. WRÓBLEWSKA Elwira: Katalog rękopisów Biblioteki 
Głównej UMK: charakterystyka zbiorów w aspekcie wydawniczym. 
Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1973 nr 27 s. 64-66. 


1974 


256. ARMON Witold: Malinowski Bronisław Kasper (1884- 
-1942), etnolog, socjolog, proC. uniw. w Londynie II In: Pol. słow- 
nik biogr. T. 19 - Wrocław, 1974. - S. 332-336. 
257. - -: Maliszewski Edward (1875-1928), dziennikarz, 
krajoznawca, historyk, bibliograf II In: Pol. słownik biogr. T. 19. 
- Wrocław, 1974. - S. 374-376. 
258. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia m. Torunia na tle 
bibliografii historycznych Pomorza Wschodniego i bibliografii 
miast Pomorza oraz pozostałych regionów Polski. - Toruń, 1974. 
- 165 s., maszyn. 
Praca dokt.. promotor prof. dr M. Biskup. - Arch, UMK 
H-62/1. 


259. - -: Bibliografia historii Pomorza W schodniego i Za- 
chodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 1972. Zap. Hist. 
1974 T. 39 z. 2 s. 157-218. 
260. - -: Bibliografia historyczna Pomorza Wschodniego 
(Streszcz. ref.). Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1974 nr 28 s. 78-81. 
261. - -: Zapiski bibliograficzne: prace polskie i przekła- 
dy na język polsk.i z zakresu filozofii. Ruch Filoz. 1974 T. 32 
nr 4 s. 317-324. 
262. - -: (rec.) - Meyer K.: Bibliographie zur osteurop8.i- 
schen Geschichte. Berlin 1972. - Zap. Hist. 1974 T. 39 z. 2 
s. 146-148. 
263. JARZ
BOWSKl Leonard: Księgozbiór Mikołaja Koper- 
nika w Toruniu. Urania 1974 R. 4 s. 102-106. - Spraw. z wy_ 
stawy ze zbiorów uppsalskich. 
264. JOZEFOWlCZ Edmund, Szyszkowsk! Wacław: (rec.) _ 
Łossowski P.: Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parla- 
mentarnej do dyktatury (1918-1934). Wrocław 1972. - Zap. Hist. 
1974 T. 39 z. 1 s. 147-150.
>>>
143 


265. MINCER Wiesław: Początki Akademii Nauk w Peter- 
sburgu. Ruch Filoz. 1974 T. 32 nr 4 s. 263-268. 
266. _ _: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 1974 T. 32 nr 
1 s. 48-59; nr 2-3 s. 187-202; nr 4 s. 305-316. 
267. _ _: Wydawnictwa filozoficzne 1964-1974. Ruch Filoz. 
1974 T. 32 nr 2-3 s. 113-127. 
268. MOŁODCOWNA Zofi
 Makowiecki Tadeusz (1900- 
-1952), historyk liter. i sztuki, proC. Uniw. Tor. II In: Pol. słow- 
nik biogr. T. 19. - Wrocław, 1974. - S. 231-232. 
269. PODLASZEWSKA Krystyna: Gimnazjum toruńskie na 
początku XX w. (1901-1920) II In: Księga pamiątkowa 400-lecia 
Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego. T. 3. - Toruń. 1974. - 
S. 13-35. 
270. _ -: Gimnazjum toruńskie w dobie zaboru pruskiego 
(1793-1920) II In: Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego 
Gimnazjum Akademickiego. T. 3. - Toruń. 1974. - S. 235-244. 
271. _ _: Mańkowski Alfons (1870-1941), ksiądz. działacz 
społ. _ narod., historyk. II In: Pol. słownik biogr. T. 19. - Wroc- 
ław 1974. - S. 510-512. 
272. - -: Wrażenia z podróży do bibliotek uniwersyteckich 
zachodnioniemieckich i francuskich. Spraw. Tow. Nauk. Tor. 
1974 nr 28 s. 81-84. 
273. TONDEL Janusz: Jak cesarze rzymscy stawali się 
bogami. Mówią Wieki 1974 R. 17 z. 9 s. 24-28. 


1975 


274. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 
1973. Zap. Hist. 1975 T. 40 z. 2 s. 159-226. 
275. _ _: Bibliografia miasta Torunia: materiały z lat 1972- 
-1974 oraz uzupełnienia z lat poprzednich, Rocz. Tor. 1975 [T.] 
10 s. 333-361. 
276. _ _: (rec.) - Bibliografia historii polskiej za r. 1972. 
Wrocław 1974. - Bibliografia historii polskiej a Pomorze. Rocz. 
Bibliot. 1975 R. 19 z. 1-2 s. 301-305.
>>>
144 


277. CZAJA Stefan, Gałczyński Julian, Sitarska Anna: 
Problemy mechanizacji i automatyzacji w bibliotekach, - Warsza- 
wa,1975. - 63 s. 
278. JARZ
BOWSKl Leonard: Księgozbiór fromborski i 
braniewski na tle sytuacji kulturalnej Warmii i Pomorza (Streszcz. 
ref.) II In: 500-lecie polskiego słowa drukowanego. - Wrocław, 
1975. - S. 31-32. 
279. JOZEFOWlCZ Edmund: Z doświadczeń budowy nowej 
biblioteki uniwersyteckiej UMK w Toruniu. Prz. Bibliot. 1975 R. 
43 z. 3 s. 249-259, Sum. 
280. MINCER Wiesław: Les origines de l'Acad
mie des 
Sciences .ł St. P
tersbourg. Organon 1975 nr 11 s. 129-135. 
281. - -: Nieznany fragment z dziejów recepcji "Wieikiej 
Encyklopedii" w polskim Oświeceniu. Ruch Filoz. 1975 T. 33 
nr 3-4 s. 271-273. 
282. - -: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 1975 T. 33 nr 
1 s. 67-84; nr 2 s. 217-223; nr 3-4 s. 343-358. 
283. - -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1975 T. 33 
nr 1 s. 85-104; nr 2 s. 225-235; nr 3-4 s. 359-395. 
284. - -: (rec.) - Amsterdamski S.: Między doświadcze- 
niem a metafiZYką. Warszawa, 1973. - Ruch Filoz. 1975 T. 33 
nr 2 s. 185-187. 
285. - -: (rec.) - Bieńkowska B.. Bieńkowski T.: Kierunki 
recepcji nowożytnej myśli naukowej w szkołach polskich (1600- 
-1773). Cz. 1. Warszawa, 1973. - Ruch Filoz. 1975 T. 33 nr 3-4 
s. 278-280. 
286. - -: (rec.) - Ostrowski J. J.: Alfred Espinas pr
cur- 
seur de la prax
ologie. Paris,1973. - Ruch Fiioz. 1975 T. 33 
nr 2 s. 198-199. 
287. - -: (rec.) - Pujdak J.: Antoni Wiśniewski prekursor 
filozofii Oświecenia w Polsce. Londyn, 1974. - Ruch Filoz. 1975 
T. 33 nr 2 s. 187-192. 
288. PODLASZEWSKA Krystyna: Alfons Mańkowski (1870- 
-1941) II In: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 
1875-1975. - Warszawa. 1975. - S. 217-280. lI.
>>>
145 


289. _ -: Elekcja 1733 roku w księgozbiorach mieszczan 
gdańskich, Gdańskie Zesz. Human. 1973-1974 R. 16-17 nr 21 
Sa 81-103. 
290. - -: Komisja Edukacji Narodowej w świetle bibliogra.- 
fii. Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1975 nr 29 s. 67-70. 
291. - -: Osiemnastowieczne księgozbiory mieszczan to- 
ruńskich jako przejaw ich kultury umysłowej (Streszcz. ref.) (I 
II In: 500-lecie polskiego słowa drukowanego. - Wrocław 1975. 
S. 30-31. 
292. SERCZYKOWA Barbara: Zygmunt Działowski (1843- 
-1878) II In: Działacze Towarzystwa Naukowego w Toruniu 
1875-1975. - Warszawa., 1975. - S. 9-44, lI. 


1976 


293. BARANOWSKI Henryk: Bibiiografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 
1974. Zap. Hist. 1976 T. 41 z. 2 s. 14-3-197. 
294. - -: RSW "Prasa - Książka - Ruch" a biblioteki. 
Bibliotekarz 1976 R. 43 nr 1-2 s. 15-16. 
295. - -: (rec.) - Wermke E.: Bibliographie der Geschichte 
von Ost- und Westpreussen fUr die Jahre 1967-1970. Marburg/L 
1972. Zap. Hist. 1976 T. 41 z. 1 s. 179-181. 
296. _ _: (rec.) - Wermke E.: Bibliographie der Geschichte 
von Ost- und Westpreussen fUr die Jahre 1939-1970. Bonn 1974. 
_ Zap. Hist. 1976 T. 41 z. 3 s. 193-196. 
297. BURHARDT Stefan. Polonez: katalog tematyczny 1792_ 
-1830, T. 2. - Kraków: Pol. Wyd. Muz. 1976. - 662 s., [31] k. 
il., nuty. 
298. CZAJA Stefan, Gałczyński Julian. Sitarska Anna: 
Problemy mechanizacji i automatyzacji w bibliotekach, Prz. Bibliot. 
1976 R. 44 s. 325-349. 
299. JARZE(BOWSKl Leonard: Księgozbiór fromborski i 
braniewski na tle sytuacji kulturalnej Warmii i Pomorza. Rocz. 
Bibliot. 1976 R. 20 z. 1-2 s. 1-25. res.
>>>
146 


300. - -: Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela w Toru- 
niu (1926-1976). Rocz. Tor. [TJ 11 s. 51-65. 
301. - -: Z życia kulturalnego i towarzyskiego Torunia w 
drugiej połowie XVII wieku. Rocz. Tor. :J 976 [T.] 11 s. 229-239. 
302. JOZEFOWICZ Edmund: Dr Irena Vois
-Mackiewicz: 
wspomnienie pośmiertne. Rocz. Bibliot. 1976 R. 20 z. 1-2 s. 
485-487. 
303. - -: "Sovetskoe bibliotekovedenie" - przegląd zawar- 
tości treściowej. Prz. Bibliot. 1976 R. 44 nr 4 s. 455-460. 
304. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1976 T. 34 nr 1-2 s. 105-111; nr 3 s. 217-223; nr 4 s. 345- 
-348. 


305. - -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1976 T. 34 
nr 1-2 s. 113-134; nr 3 s. 225-249; nr 4 s. 349-356. 
306. PODLASZEWSKA Krystyna: Biblioteka Uniwersytetu 
Mikołaja Kopernika w Toruniu II In: Encyklopedia współczesne- 
go bibliotekarstwa polskiego. - Wrocław 1976. - S. 49-50. 
307. - -: Konferencja naukowa "Życie literackie w Polsce 
w okresie 1863-1973". Studia o Książce 1976 T. 6 s. 249-252. 
308. RYSZEWSKI Bohdan: Rozwój form kancelaryjnych w 
Polsce w XIX i XX wieku II In: Nauki pomocnicze historii na 
Xl Pow. Zjeździe Historyków Polskich w Toruniu. - Warszawa, 
1976. - S. 74-89. 
309. - -: Zadania Biblioteki Głównej wobec Uniwersytetu. 
Biul. lnform. UMK 1976 paźdz. s. 1-8. 
310. WO:.zNlCZKA-PARUZEL Bronisława: "Zadania konkur- 
sowe" na książki dla ludu z 1830 r. Liter. Lud. 1976 nr 2 s. 
18-26. 
311. WROBLEWSKA Elwira: Józef Feliks Zieliński w służ- 
bie książki polskiej. Rocz. Bibliot. 1976 R. 20 z. 1-2 s. 127-138. 


1977 


312. BARANOWSKI Henryk: Uniwersytet Mikołaja Koperni- 
ka w Toruniu 1967-1975: materiały bibliograficzne. - Toruń: 
UMK, 1977. - 49 s.
>>>
147 


313. _ -: Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Za- 
chodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 1975. Zap. Hist. 
1977 T. 42 z. 2 s. 137-199. 
314. - -. Copernican Bibliography: selected materials for 
the years 1972-1975 II In: Nicholas Copernicus Quincentenary 
Celebrations Final Report. - Wrocław: Ossol.. 1977. - S. 179- 
-201. - Studia Copernicana. 17. 
315. - -: (głos w dyskusji) II In: Badanie potrzeb użyt- 
kowników Bibliografii Zawartości Czasopism: materiały z konfe- 
rencji. Warszawa 11-12 X 1973. - Warszawa, 1977. - S. 138- 
-139. 


316. - -: (rec.) - Rister H.: Geschichtliche und landes- 
kundliche Literatur Pommerns 1961-1970.... Bd. 1 Marburg/L. 
1975. - Zap. Hist. 1977 T. 42 z. 4 s. 179-180. 
317. BAUTRO-RAWA Danuta: Gniazdowanie ptaków w sta- 
rodrzewie rezerwatu "Las Piwnicki" koło Torunia. Acta UNC, 
Biol. 1977 z. 19 s. 175-192. 
D. Bautro, nazw. późno D. Rawa. 
318. MACKIEWICZ Wacław: Wykaz zagranicznych czaso- 
pism bieżących w bibliotekach Torunia za rok 1977. - Toruń: 
Bibl. Gł. UMK. 1978. - 233 s. 
319. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1977 T. 35 nr 1-2 s. 63-69; nr 3-4 s. 253-257. 
320. _ -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1977 T. 35 
nr 1-2 s. 71-79; nr 3-4 s. 259-276. 
321. PODLASZEWSKA Krystyna: (rec.) - Z badań nad 
polskimi księgozbiorami historycznymi. Z. 1 pod. red. B. Bień- 
kowskiej. - Studia o Książce 1977 T. 7 s. 252-258. 
322. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Rozbudowa miasta To- 
runia w latach 1920-1939. Acta UNC, Hist. 1977 z. 11 s. 67-70. 
323. - -: Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa 
Krajoznawczego w Toruniu w latach 1921-1939 II In: Materiały 
szkoleniowe z doświadczeń ćwierćwiecza pracy Koła Przewod- 
ników PTTK w Toruniu. - 'I'oruń. 1977. - S. 8-27.
>>>
148 


1978 


324. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 
1976. Zap. Hist. 1978 T. 43 z. 2 s. 131-201. 
325. - -: BURY Roman: Bibliografia publikacji pracowników 
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika za lata 1966-1975. - Toruń: 
UMK, 1978. - 737 s. 
326. BARANOWSKI Henryk. BURY Roman: (odpowiedź 
recenzentowi) - R. Borowicz: O "Bibliografii publikacji pracow- 
ników UMK 1966-1975". - Głos Uczelni 1978 majlwrzesień s. 
44-47. 
327. BURHARDT Stefan: Krótka historia poloneza. Polska 
1978 nr 11 s. 47-48. 
328. JARZE(BOWSKl Leonard: Nitschmann Heinrich Eduard 
(1826-1905), niemiecki poeta i kompozytor, tłumacz poezji i po- 
pularyzator literatury polskiej II In: Pol. słownik biogr. T. 23. - 
Wrocław, 1978. - S. 152. 
329. MAJ Kamila: Początki klasztorów franciszkanów 
dominikanów w Toruniu. Rocz. Tor. 1978 [T.] 13 s. 217-230. 
330. MAKOWIECKI Adam: Bibliografia Kujaw i ziemi dob- 
rzyńskiej za rok 1976. Zap. Kuj.-Dobrz. Ser. A 1978 s. 263-267. 
331. - -: Bibliografia publikacji pracowników Instytutu Histo- 
rii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika za lata 1945- 
1975. Acta UNC, Hist. 1978 nr 12 s. 131-233. 
332. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1978 T. 36 nr 'l s. 61-64; nr 2-4 s. 209-216. 
333. - -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1978 T. 36 
nr 1 s. 65-87; nr 2-4 s. 217-240. 
334. PODLASZEWSKA Krystyna: Osiemnastowieczne księ- 
gozbiory mieszczan toruńskich jako przejaw ich kultury umysło- 
wej. Acta U. Wratisl. Bibliotekozn. nr 7 1978 s. 231-248. 
335. POKLEWSKA Danuta: Bibliografia prac M. Znamierow- 
skiej-PrUfferowej. Rocz. Muzeum Etnogr. Tor. 1978 T. 1 s. 29-34. 
336. POLAK lEWIC Z Marta: Badania strukturalne kompleksów 
co(n), Ni(ll) i cu(n) z (3,7-dwu-metylo)-benzofurylo-(2)-glicy- 
ną i (3-metylo) -benzofurylo-( 2) alaniną. - Toruń, 1978. - nlb. 4, 
121 s., tab., wykr., maszyn. 


--
>>>
149 


Praca dokt.. promotor prof. dr hab. A. Łozińska - Arch, 
UMK MS - 41/31. 
337. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Problemy zdrowia i opie- 
ki społecznej w Toruniu w latach 1920-1939. Rocz. Tor. 1978 
[T.] 13 s. 91-119. 


338. - -: Wyzwolenie 


pierwsze lata Torunia w niepod1eg- 


łej Polsce. Acta UNC, Hist. 1978 z. 14 s. 91-120. 
339. RYSZEWSKI Bohdan: O Bibliotece Uniwersyteckiejll 
II In: Wokół książki. - Toruń 1978. - [S. 5-9]. 
340. _ _: (red.) - Przysposobienie biblioteczne. Aut.: Hen- 
ryk Baranowski, Irena Kierska, Wiesław Mincer, Zofia Mołodców- 
na, Marian Ptaszyk, .... Barbara Serczykowa, Halina Zgorzelska. 
_ Toruń: UMK. 1978. - 90 s. - Skrypty i Teksty Pomocnicze. 
341. STRUTYNSKA Maria: Gimnazjalna biblioteka polska 
w Chojnicach, (1849-1901). Spraw. Tow. Nauk. Tor. 1978 nr 32 
s. 62-65. 


1979 


342. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 
1977. Zap. Hist. 1979 T. 44 z. 2 s. 131-196. 
343. - -: Bibliografia miasta Torunia: materiały z lat 1975- 
1978. Rocz. Tor. 1979 [T.] 14 8, 43-86. 
344. _ -: (rec.) - Rister H.: Geschichlliche und landeskund- 
liche Literatur Pommerns 1.961-1970. Bd 2 Marburg 1977. - Zap. 
Hist. 1979 T. 44 z. 2 s. 105-106. 
345. JARZ
BOWSKl Leonard: Eugeniusz Janina Przybyło- 
, wie. Rocz. Tor. 1979 [TJ 14 s. 87-104. 
346. MAKOWIECKI Adam: Bibliografia Kujaw i ziemi dob- 
rzyńskiej za rok 1977. Zap. Kuj.-Dobrz. Ser. B 1979 s. 319-325. 
347. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Fi1oz. 
1979 T. 37 nr 1-2 s. 65-72: nr 3-4 s. 209-218. 
348. _ -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Fi1oz. 1979 T. 37 
nr 1-2 s. 73-95. nr 3-4 8, 219-243.
>>>
150 


349. PODLASZEWSKA Krystyna: Komisja Edukacji Naro- 
dowej: bibliografia przedmiotowa. Op rac... przy współudz. Stefana 
Czaji. - Wrocław: Ossol., 1979. - X, 149 s. 
350. - -: Maria Domeracka (1922-1976). Rocz. Biblio!. 
1979 T. 22 s. 386-389. 
351. POKLEWSKA Danuta: Orda Jerzy (1905-1972), hi- 
storyk kultury, archiwista, działacz społ. II In: Pol. słownik biogr. 
T. 24. - Wrocław, 1979. - S. 160-161. 
352. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Dzieje polskiego Towa- 
rzystwa Krajoznawczego: Oddział w Toruniu w latach 1921-1939. 
Rocz. Tor. 1979 [T.] 14 s. 229-260. 
353. - -: W 50-tą rocznicę śmierci: Dr Józef Wybicki 1866- 
1929) - pierwszy Starosta Krajowy Pomorski. Pomerania 1979 
R. 16 nr 10 s. 33-34. 
354. RYSZEWSKI Bohdan: Archiwistyka: przewodnik meto- 
dyczny. - Poznań: Wyd. Nauk. UAM. 1979. - 32 s. 


1980 


355. BARANOWSKA Zofia: Bibliografia zawartości tomów 
1-15 "Rocznika Toruńskiego". Rocz. Tor. 1980 [T.] 15 s. 11...,26. 
356. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 
1978. Zap. His!. 1980 T. 45 z. 2 s. 137-218. 
357. - -: Doktor Stefan Burhardt. Głos Uczelni. Biul. UMK 
1980 nr 3/4 s. 47-50. 
358. - -: (rec.) Bibliografia Pomorza Zachodniego: plS- 
miennictwo zagraniczne. T. 1: 1945-1956. Szczecin 1978. - Rocz. 
Bibliot. 1980 R. 23 z. 1 s. 411-413. 
359. - -: (rec.) - Cepiene K., Petrauskiene l.: Vilniaus 
Akademijos spaustuves leidinici 1576-1805: bibliografij a. Vilnius, 
1979. - Kwart. Hist. Nauki i 'l'echn. 1980 R. 25 nr 2 s. 419-421. 
360. - -: (rec.) - History of the Baltic and the North Sea: 
a select bibliography of works published in 1976. Copenhagen 
1977. - Toż 1977-1978. Copenhagen 1978-1979. - Zap. Hist. 
1980 T. 45 z. 3 s. 139-140.
>>>
151 


361. _ _: (rec.) - Vilniaus universitetas bibliograiJja 1940- 
-1977. Vilnius 1979 - Kwart. Hist. Nauki i Techn. 1980 R. 25 
nr 2 s. 415-418. 
362. CZAJA Stefan. Wieczorkowski Kazimierz: Potrzeby i 
możliwości modemizacji udostępniania zbiorów w bibliotece Uni- 
wersyteckiej w Toruniu II In: Studia o działalności i zbiorach 
Biblioteki Uniwersyteckiej M. Kopernika. Cz. 1. - Toruń, 1980, 
_ S. 63-74. 


363. _ _, Gałczyński Julian. Sitarska Anna: Problemy me- 
chanizacji automatyzacji w bibliotekach II In: Materiały do stu- 
diów bibliotekoznawstwa i informacji naukowej pod red. A. Jaro- 
sza. T. 3 Bibliotekarstwo. - Katowice, 1980. - S. 189-223. 
364. _ _: Ważniejsze zagadnienia metodyczne, organizacyj- 
ne przebieg przeprowadzki Biblioteki Uniwersyteckiej w Toru- 
niu do nowego budynku II In: Studia o działalności i zbiorach 
Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Cz. 1. - Toruń, 1980 
- S. 27-48. 
365. JANKOWSKA Bożena Krystyna: Oddział Zbiorów Mu- 
zycznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu - historia, zbiory, 
funkcje II In: Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwer- 
sytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 1. - Toruń, 1980. - S. 128-151. 
366. _ _: Z tradycji muzycznych Torunia. Rocz. Tor. 1980 
[T.] 15 s. 221-240. 
367. JARZ
BOWSKl Leonard: Wspomnienie o prof. Witoldzie 
Olszewskim. Głos Uczelni 1980 nr 12/13 s. 70-73. 
368. MAKOWiECKI Adam: Bibliografia Kujaw i ziemi dob- 
rzyńskiej za rok 1978. Zap. Kuj.-Dobrz. Ser. C 1980 s. 371- 
-382. 


369. MINCER Wiesław, Nowak Zenon: Nauczanie fizyki w 
Akademii Chełmińskiej. Kwart. Hist. Nauki i Techn. 1980 R. 25 
nr 3 s. 501-511. 


370. _ -: Pracownia Historii Fizyki w Bibliotece Uniwersy- 
teckiej w Toruniu II In: Studia o działalności zbiorach Biblio- 
teki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 1. - Toruń, 1980. - 
S. 118-127. 
371. _ _: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 1980 T. 38 nr 
1-2. s. 105-114; nr 3-4. s. 251-254.
>>>
152 


372. .. -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1980 T.38 
nr 1-2 s. 115-142; nr 3-4 s. 255-278. 
373. PODLASZEWSKA Krystyna: Pierwsze wydanie kroni- 
ki Macieja z Miechowa w zbiorach Biblioteki UMK w Toruniu II 
II In: Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwersytetu 
Mikołaja Kopernika. Cz. 1. - Toruń. 1980. S. 189-210. 
374. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Pierwsze dni niepod- 
ległego Torunia. Rocz. Tor. 1980 [T.] 15 s. 209-220. 
375. - -: Przedsiębiorstwa miejskie w Toruniu w latach 
1920-1939. Rocz. Tor. 1980 [T.] 15 s. 117-146. 
376. - -: Spuścizny rękopiśmienne w Bibliotece Uniwersy- 
teckiej w Toruniu II In: Studia o działalności i zbiorach Biblio- 
teki Uniwersytetu Mikołaja Kopemika. Cz. 1. - Toruń. 1980. - 
S. 152-188. 
377. PTASZYK Marian: System katalogów Biblioteki Uni- 
wersyteckiej w Toruniu II In: Studia o działalności i zbiorach 
Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopemlka. Cz. 1. - Toruń, 
1980. - S. 75-84. 
378. RYSZEWSKI Bohdan: Biblioteka Uniwersytetu MikołĄja 
Kopernika w pięcioleciu 1974-1978: uwagi o rozwoju i perspek- 
tywach II In: Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwer- 
sytetu MikołĄja Kopemika. Cz. 1. - Toruń. 1980. - S. 8-26. 
379. - -: Problemy działalności Biblioteki Uniwersyteckiej 
w Toruniu. Życie Szk. WYŻSZe 1980 R. 28 nr 12 s. 117-127. 
380. - -: Uwagi o funkcjonalności gmachu Biblioteki Uni- 
wersyteckiej w Toruniu II In: Studia o działalności i zbiorach 
Biblioteki Uniwersytetu MikołĄja Kopemika. Cz. 1. - Toruń, 1980. 
- S. 49-62. 
381. - -: (red.) - Studia o działalności i zbiorach Biblio- 
teki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 1. - Toruń, 1980. - 
224 s. 
382. SŁOBOSZ-BERENTHAL Mari
 CZAJA Stefan: Potrze- 
by profilaktyki i konserwacji zbiorów bibliotecznych oraz ich rea- 
lizacja w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu II In: Studia o 
działalności i zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej MikołĄja Ko- 
pemika. Cz., 1. - Toruń. 1980. - S. 85-117.
>>>
153 


1981 


383. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krĄ!ów regionu Bałtyku za rok 
1979. Zap. Hist. 1981 T. 46 z. 2 s. 115-191. 
384. _ _: Bibliografia Słupska II In: Historia Słupska. - 
Poznań. 1981. - S. 577-602. 
385. _ _: (rec.) - Seck Fr.. Krause G.. St6hr E.: Biblio- 
graphie zur GeschIchte der Universit& TUbingen. TUbingen 1980. 
_ Kwart. Hist. Nauki i Techn. 1981 R. 26 nr 2 s. 465-466. 
386. JARZ
BOWSKI Leonard: Bibliofilski Toast na Nowy 
Rok 1981. _ Toruń: Tow. Biblio!. im. Lelewela, 1981. - nlb 2. 
IV s. 


387. MAKOWIECKI Adam: Bibliografia Kujaw i ziemi dob- 
rzyńskiej za rok 1979. Zap. Kuj.-Dobrz. Ser. D. 1981 s. 371- 
-378. 


388. MINCER Wiesław: Bibliografia publikacji Tadeusza 
Czeżowskiego. Ruch Filoz. 1981 T. 39 nr 2/4 s. 37-48. 
389. _ -: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 1981 T. 39 
nr 1 s. 37-48, nr 2-4 s. 125-130. 
390. _ -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1981 T. 39 
nr 1 s. 49-80. nr 2-4 s. 131-148. 
391. PTASZYK Marian: Samuel Bogumił Linde: życie i 
twórczość: monografia biobibliograficzna. - Toruń. 1981. - 796 s.. 
mapa, tab. gene alog. maszyn. 
Praca dokt.. promotor doc. dr hab. E. Aleksandrowska - 
Inst. Badań Liter. PAN 2736. 


1982 


392. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodnieao i Zachodniego oraz krĄ!ów regionu Bałtyku za rok 
1980. Zap. Bist. 1982 T. 47 Z. 2 s. 131-213. 
393. _ -: Bibliografia publikacji Mariana Biskupa za lata 
1949-1981. Zap. Hist. 1982 T. 47 z. 4 S. 9-37. 
394. _ -: Czytelnia Pomorzoznawcza w Bibliotece Uniwer- 
syteckiej w Toruniu 1/ In: Studia o dziołe!ności i zbiorach Bi-
>>>
154 


blioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopemika. Cz. 2. - Toruń, 1982. 
- S. 39-56. 
395. - -: (rec.) - Rister H.: GeschichtIiche und landeskund- 
liche Literatur Pommerns 1971-1976. Marburg{L 1979. - Zap. Hist. 
1982 T. 47 z. 1 s. 152-153. 
396. DOMA1J'SKl Adam: Julian Walenty Prejs i jego "Bie- 
daczek". cz. 111 In: Studia o działalności zbiorach Biblioteki 
Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 2. - Toruń. 1982. - S. 
119-138. 
397. JANKOWSKA Bożena: Rola biblioteki w wychowaniu 
muzycznym środowiska akademickiego II In: Studia o działalności 
i zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopemika. Cz. 2. - 
Toruń, 1982. - S. 7-18. 
398. JARZ
BOWSKl Leonard: Eugeniusz Przybył (1884- 
-1965), Janina Przybyłowa (1892-1975) II In: Wybitni ludzie daw- 
nego Torunia. - Warszawa, 1982. - S. 301-305. 
399. - -: O potrzebie i metodach badań proweniencyjnych II 
In: Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Miko- 
łaja Kopemika. Cz. 2. - Toruń. 1982. - S. 101-118. 
400. - -: Pierwszy brodnicki druk w zbiorach Biblioteki 
Uniwersyteckiej w Toruniu II In: Studia o działalności i zbiorach 
Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 2. - Toruń, 1982. 
- S. 171-198. 
401. MAKlŁŁA Dariusz: (rec.) - Ehrlich S.: Oblicza plu- 
ralizmów. Warszawa 1980. Studia Nauk Polit. 1982 nr 2 s. 161- 


-164. 


402. MAKOWIECKI Adam: Wykaz publikacji dotyczących 
specjalizacji archiwistycznej na kierunku historii UMK w Toru- 
niu II In: Problemy kształcenia archiwistów na uniwersytetach, 
- Toruń. 1982. - S. 144-150. 
403. PODLASZEWSKA Krystyna: Alfons Mańkowski (1870- 
-1941) II In: Wybitni ludzie dawnego Torunia. - Warszawa, 1982. 
- S. 273-279. 
404. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Kazimierz Ulatowski 
(1884-1975) II In: Wybitni ludzie dawnego Torunia. - Warszawa, 
1982. - S. 293-299.
>>>
155 


405. _ -: Marian Sydow (1890-1948) II In: Wybitni ludzie 
dawnego Torunia. - Warszawa, 1982. - S. 315-320. 
406. - -: Spuścizny rękopiśmienne w Bibliotece Uniwersy- 
teckiej w Toruniu II In: Studia o działalności i zbiorach Biblio- 
teki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 2. - Toruń, 1982. - 
S. 139-170. 
407. RYSZEWSKI Bohdan: Wpływ współczesnych tendencji 
rozwoju archiwistyki na uniwersyteckie kształcenie archiwistów II 
II In: Problemy kształcenia archiwistów na uniwersytetach, Toruń, 
1982. - S. 21-39. 
408. - -: (red.) - Przysposobienie biblioteczne. Wyd. 2 
popr. Aut.: Henryk Baranowski, Alojzy Burnicki, Irena Kierska, 
Zofia Mołodcówna, Danuta Poklewska, Marian Ptaszyk, ..., Bar- 
bara Serczykowa, Maria 
liwińska. - Toruń: UMK. 1982. - 92 s. 
_ Skrypty i Teksty Pomocnicze. 
409. - -: (red.) - Studia o działalności i zbiorach Bibliote- 
ki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Cz. 2. - Toruń. 1982. - 
198 s. 
410. SERCZYKOWA Barbara: Zygmunt Działowski (1843- 
-1878). działacz narodowy. społeczny i kulturalny II In: Wybitni 
ludzie dawnego Torunia. - Warszawa, 1982. - S. 231-236. 
411. STRUTY1J'SKA Maria: Inkunabuły proweniencji chojnic- 
kiej w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu II In: Studia 
o działalności zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Koper- 
nika. Cz. 2. - Toruń, 1982. - S. 57-73. 


1983 


412. BARANOWSKI Henryk: Uniwersytet Wileński 1579-1939: 
bibliografia za lata 1945-1982. - Wrocław: Ossol., 1983. - 133 s. 
413. Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Za- 
chodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 1981. Zap. Hist. 
1983 T. 48 z. 1/2 s. 303-384. 
414. _ _: (rec.) - Baltica - Katalog: Depositum Vilius Gai- 
galaitis; aus der Bibliothek Eduard Hermann (Staatsbibliothek 
Preussischer Kulturbesitz - Osteuropa Abteilung) be arb. v. J. 
D. Range... Berlin, 1980. 196 s. - Zap. Hist. 1983 T. 48 z. 1-2 
s. 270-271.
>>>
156 


415. BOGŁOWSKA Anna, Tondei Janusz: Księgozbiór Bi- 
blioteki Uniwersyteckiej w Toruniu jako warsztat badań księgo- 
znawczych, Studia o Książce 1983 T. 13 s. 17-30. 
416. DURCZEWSKl Jaromir: Z refleksji nad filozofią chrze- 
ścijańską: geneza - rozwój - współczesność. Acta UNC Filoz. 
i983 . 7 . 135-15
 
417. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1983 T. 40 nr 1-2 s. 89-95, nr 3, s. 213-218, nr 4 s. 325-327. 
418. - -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1983 T. 40 
nr 1-2 s. 97-124, nr 3 s. 219-240, nr 4 s. 229-245. 
419. PRZYBYSZEWSKI Kazimierz: Stosunki gospodarczo- 
-społeczne w Toruniu w latach 1920-1939. - Toruń, 1983. - nib. 
3, 344 s., tab. bibliogr. maszyn. 
Praca dok!., promotor doc. dr hab. M. Wojciechowski. - 
Arch, UMK - H-94a-l0. 
420. PTASZYK Marian: Prospekty słownika polskiego wy- 
razów zadawnionych i teraz używanych Samuela Bogumiła Linde- 
go z 1797 roku. Ze Skarbca Kultury 1983 z. 38 s. 133-164. 
421. RYSZEWSKI Bohdan: Ludwik Kolankowski jako biblio- 
tekarz II In: Ludwik Kolankowski 1882-1982. Materiały sesji w 
stulecie urodzin. - Toruń, 1983. S. 65-77. 
422. Lewczyk Halina, 
LlW[
SKA Maria: Bibliografia prac 
prof. L. Kolankowskiego II In: Ludwik Kolankowski 1882-1982. 
Materiały sesji naukowej w stulecie urodzin. - Toruń, 1983. - 
S. 79-89. 
423. 
WlERCZ
 SKI Marek: 
rodowisko geograficzne To- 
runia i jego najbliższej okolicy: wybrane elementy. Jantarowe 
Szlaki 1983 nr 3 s. 34-36. 


1984 


424. BARANOWSKI Henryk: Towarzystwo Bibliofilów im. 
J. Lelewela w Toruniu: działalność wydawnicza w latach 1927- 
-1983, bibliografia. - Toruń: Tow. Bibliof., 1984. - 32, 3 s., 4 k. 
ile 


425. - -: Bibliografia historii Pomorza Wschodniego i Za- 
chodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 1982. Zap. His!. 
1984 T. 49 z. 2 s. 137-217.
>>>
157 


426. _ -: (rec.) - Nieders8.chsische Landesbibliothek Han- 
nover. Katalog des Schrlfttums fiber Ost- u. Westpreussen. Bd 1, 
2. Hannover 1982. - Zap. His!. 1984 T. 49 z. 3. 142-143. 
427. - -: (rec.) - Rister H.: Bibliographie des ehemaligen 
preussischen Ostprovinzen. t)bergreifende Themen, 1958-1970. 
Marburg/L., 1981. - Zap. His!. 1984 T. 49 z. 1 s. 149-150. 
428. CZAJA Stefan: Nowe regulacje prawne a kształcenie 
bibliotekarzy. Życie Szk. WYŻSze 1984 R. 32 nr 4 s. 21-33. 
429. _ _: Opinia konsultacyjna "Założeń programowych no- 
wego gmachu Biblioteki Gdańskiego Uniwersytetu" z kwietnia 1975. 
_ Toruń, 1984. - 20 s. maszyn. - Bibl. UMK rkp. 2053. 
430. _ _: "Puciatowa Maria". Inf. Bibl. i Księgarza 1984 s. 
288-291. 
431. HALAMA
ASZEWSKA Ewa: Kształtowanie się syste- 
mu ochrony zabytków w Anglii w XIX wieku do 1918 roku. Rocz. 
Przedsięb. Państw. PKZ 1984 z. 2 s. 5-24. 
432. MAKOWIECKI Adam: Bibliografia prac Andrzeja Tom- 
czaka za lata 1949-1982. Acta UNC, His!. 1984 nr 19 s. 9-21. 
433. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1984 T. 41 nr 1 s. 83-88, nr 2-3 s. 257-266, nr 4 s. 395-397. 
434. _ -: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1984 T. 41 
nr 1 s. 89-118, nr 2-3 s. 267-285, nr 4 s. 399-410. 
435. Pakulski Jan, Piechota Regina, RYSZEWSKI Bohdan: 
Bibliografia archiwistyki polskiej do roku 1970. - Warszawa: 
PWN, 1984. - 272 s. 
436. RYSZEWSKI Bohdan: O badaniach i dorobku archi- 
wistyki polskiej okresu 1918-1939. Acta UNC, His!. 1984 nr 19 
s. 173-203. 
437. _ _: Uwagi dyskusyjne o nowej polskiej ustawie archi- 
walnej. Archiwista 1984 R. 20 z. 1/2 s. 23-31. 
438. - -: Uwagi o dawnych nowych przewodnikach archi- 
walnych. Archeion 1984 [T.] 78 s. 31-44. 
439. - -: (red.) - Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nau- 
ki hum.-społ. z. 147. His!. 1984 nr 19, Archiwistyka i Nauki Po- 
mocnicze Historii.
>>>
158 


1985 


440. BARANOWSKI Henryk: Bibliografia historii Pomorza 
Wschodniego i Zachodniego oraz krajów regionu Bałtyku za rok 
1983. Zap. His!. 1985 T. 50. z. 2 s. 145-237. 
441. BURHARDT Stefan: Polonez: katalog tematyczny 1981- 
-1981. T. 3. - Kraków: Pol. Wyd. Muz., 1985. - 817, 3 s., 58 s. 
tabl. il. , nuty. 
442. CZAJA Stefan: Ustawa z dnia 4 maja 1982 o szkol- 
nictwie wyższym: fragmenty do!. spraw bibliotecznych, Inf. Bibl. 
Księg. 1985 s. 145-155. 
443. DOMASŁOWSKI Jerzy: Błogosławiona Juta z Chełmży. 
Niedziela 1985 R. 28 nr 19 s. 8. 
444. - -: Chełmno. Niedziela 1985 R. 28 nr 31 s. 8. 
445. - -. Cenny dokument czci św. Stanisława w dawnym 
Gdańsku. Gwiazda Morza 1985 nr 19 s. 1, 3. 

46. - -: Die gotische Malerei im Dienste des Deutschen 
Ordens II In: Die Rolle der Ritterorden in der mittelalterlichen 
Kultur. - Toruń, 1985. - S. 169-183. 
447. - -: Kościół w Sępopolu. Posłaniec Warmiński 1985 
R. 4 nr 2 s. 8. 


448. - -: Madonna Łaskawa. Posłaniec Warmiński 1985 R. 


4. nr 11 s. 5. 


449. - -: Ostra Brama. Gwiazda Morza 1985 nr 24 


s. 1, 6. 


450. - -. 
więty Wojciech, Gwiazda Morza 1985 nr 9 s. 
1, 6-7. 
451. - -: Zapomniany zabytek sztuki gotyckiej na Żuła- 
wach. Gwiazda Morza 1985 nr 6 s. 2, 8. 
452. GOŁAWSKA Jolanta: Jerzy Guhr snycerz toruński 
XVIII wieku II In: Artyści w dawnym Toruniu. - Warszawa: PWN, 
1985. S. 131-136. 
453. KOTŁOWSKl Jan: Marc Chagall 1887-1985. Fakty 
1985 nr 33 s. 8. 
454. - -: Stanisław Ignacy Witkiewicz-Witkacy w setną 
rocznicę urodzin. Fakty 1985 nr 15 s. 11.
>>>
159 


455. MAKOWIECKI Adam: Bibliografia Kujaw i ziemi dob- 
rzyńskiej za lata 1980-1981. Zap. Kuj.-Dobrz. Ser. E 1985 S. 
277-306. 


456. MINCER Wiesław: Przegląd czasopism. Ruch Filoz. 
1985 T. 42 nr 1-2 s. 135-139, nr 3-4 s. 253-256. 
457. _ _: Zapiski bibliograficzne. Ruch Filoz. 1985 T. 42 nr 
1-2 s. 141-159, nr 3-4 s. 257-264. 
458. RUSZKOWSKA Barbara: Formy rzeźby plaży spowo- 
dowane działalnością lodu na Ziemi Oscara II (północno-zachod- 
ni Spitzbergen). Prz. Geogr. 1985 T. 57 z. 4 s. 693-701, Rez., 


Sum. 


459. RYSZEWSKI Bohdan: Problemy i metody badawcze 
archiwistyki. - Toruń: UMK, 1985. - 201 s., Zsfg. - Rozprawy. 
460. - -: (rec.) _ Wojewódzkie Archiwum państwowe w 
Olsztynie. Informator. Olsztyn 1972. - Zap. His!. 1985 T. 50 z. 
1 s. 151-153. 


SKOROWlDZ* 


Acecka D., zob. Poklewska D. 
Armon Witold 1965-1975 
Baranowska Zofia 1949- 
Baranowski Henryk 1945- 
Bautro-Rawa Danuta 1976-1987 
Bogłowska Anna 1976- 
Burhardt Stefan 1945-emeryt. 1971 
Burnicki Alojzy 1979- 
Bury Roman 1949- 
Czaja Stefan 1967- 
Czmiel Regina 1952-emeryt. 1979 
Dobrowolska Ewa 1956-emeryt. 1981 (+1982) 
Domański Adam 1963- 
Domasłowski Jerzy 1984- 


* W skorowidzu pominięto nazwiska współautorów, którzy 
nigdy nie byli pracownikami Biblioteki.
>>>
160 


Dowlasz Stanisława 1949- 
Dum
J6wna Maria 1945-1967 (emeryt. 1968, +1979) 
Durczewski Jaromir 1980- 
Dzikowski Mikołoj 1947-emeryt. 1957 (+1957) 
Goławska Jolanta 1958- 
Gryckiewicz Janina 1953- 
Halama
aszewska Ewa 1984- 
Jankowska Bożena Krystyna 


1967- 


Jarząbowski Leonard 1946-emeryt. 1982 
J6zetowIcz Edmund 1945-emeryt. 1977 
JurewIcz Filomena 1946-emeryt. 1967 (+1984) 
Kalinowska Krystyna 1969- 
Kapuścińska Janlna 1945-emeryt. 1963 (+1967) 
Kierska Irena 1951- 
Kolankowski Ludwik 1949-emeryt. 1955 (+1956) 
Kotłowski Jan 1981- 
Krzywicka Helena 1969-emeryt. 1978 
Kukowicz Wanda 1951-emeryt. 1964, (+ 1982) 
Kwiatkowski Jan 1957-emeryt. 1965 (+1965) 
Lisowska Jadwiga 1945-1947, 1950 - emeryt. 1964, (+1974) 
Lisowski Stanisław 1945-emeryt. 1958 (+1964) 
Mackiewicz l., zob. Vois
-Mackiewicz I. 
Mackiewicz Wacław 1953-emeryt. 1986 
MĄ! Kamila 1974- 
Makiłła Dariusz 1982-1983 
Makowiecki Adam 1965- 
Michalski Ryszard 1967-1972 
Mincer Wiesław 1950- 
Mołodcówna Maria 1947-emeryt. 1980 
Mołodc6wna Zofia 1968-1976 
Nitecka Liliana 1963-1968 
PłoszĄ! Marta 1953- 
Pod1aszewska Krystyna 1956-1986 
Poklewska Danuta 1962- 
Preisner Walerian Stanisław 1945-emeryt. 1957 (+ 1966) 
Polakiewicz Marta 1978-1982 
Przybyłowa Janina 1954-emeryt. 1957 (+1975)
>>>
161 


Przybyszewski Kazimiel'z 1964- 
Ptaszyk Marian 1966- 
Puciatowa Maria 1945-emeryt. 1973 (+1982) 
Rozental Leopold 1953-emeryt. 1973 (+1983) 
Ryszewski Bohdan 1974-1986 
Ruszkowska Barbara 1985- 
Serczyk Barbara 1947-emeryt. 1980 (+1987) 
Serczyk Jerzy 1947-1949 
Siudowska-Myzykowa Teresa 1955- 
Słobosz-Berenthal M aria 1973- 
Strutyńska Maria 1975- 

1iwińska Maria 1975- 

wierczyński Marek 1973- 
Tondei Janusz 1970-1977 
Vois
-Mackiewicz Irena 1951-(+1975) 
Walczak Zbigniew 1967-1973 
Więckowska Anna 1950-1967 
Wiśniewska-Mackiewicz Cecylia 1954- 
Woźniak Ewa 1953- 
Woźniczka-Paruzel Bronisława 1975-1977 
Wróblewska Elwira 1950-emeryt. 1975 
Zajkowska Aleksandra 1949-emeryt. 1961 (+1967) 
Zbijewska Teresa 1964- 
Zgorzelska Halina 1947-emeryt. 1978 


,. 
DIE WISSENSCHAFTLICHE UND VERLAGSTATlGKEIT DER 
TORUNER UNIVERSlTATSBIBLIOTHEK IN JAHREN 1945-1985 


( Zusammenfassung) 


Die wissenschaft1ichE' und Verlagst
tigkeit der Universi- 
t&sbibliothek in Toruń, die von Anfang an sehr systematisch 
gefUhrt wurde, bildet den wissenschaft1lchen Erwerb der in der 
Bibliothek arbeitenden Leute. Der vorliegende Artikel bespricht
>>>
162 


ausschlięf!lich solche Arbeiten, (iie ver8ffentlicht wurden. Die 
Publikationen sind sowohl der Bearbeitungsart als auch der 
Thematik hinsichtlich sehr unterschiedlich. Die thematische Viel- 
falt der Publikationen brachte die Toruner Bibliothekare au! den 
Gedanken, diese Arbeiten nach folgenden Gruppen anzuordnen: 
1) kopernikanische, 2) bibliothekarische und 3) Pommernproble- 
matik sowie 4) eigene Interessen. 
Von dem AusmafJ dieser T8.tigkeit kann schon die Zahl 
der Publikationen zeugen. lnsgesamt wurden 460 Positionen 
ver
ffentIicht, darunter 29 BUcher, 8 Abhand1ungen in Gesamtaus- 
gaben, 193 Artikel, 15 selbst8.ndige Bibliographien, 86 Beilage- 
bibliographien, 76 Biograme, 25 Rezensionen, 16 Berichte, 
10 Doktorarbeiten und 2 Dokumentationarbeiten.
>>>