/Czytelnia_007_02_001_0001.djvu

			CŁOWNIK 
XVI W. 


XJI 
t-ŻW 


Ebogo.Fab 


*** 


Sło t. 12 
1979 


." I 
. . h .1 
'p 


T 


- 


Literat 


-
 


II 


.
		

/Czytelnia_007_02_002_0001.djvu

			--..I' 


-
		

/Czytelnia_007_02_003_0001.djvu

			SŁOWNIK POLSZCZYZNY XVI WIEKU
		

/Czytelnia_007_02_004_0001.djvu

			p o L S K A 
INSTYTUT 


A K A D E M I A N A U K 
BADAN lIT. ERA CK ICH 


.. 


SŁOWNIK POLSZCZYZNY 
XVI WIEKU 


Redaktor naczelny: 
MARIA RENATA MAYENOWA 
Zastępca redaktora naczelnego: 
FRANCISZEK PEPŁOWSKI 


Komitet Redakcyjny: 
STANISŁA W BĄK, MARIA KARPLUK, WŁADYSŁAW KURASZKIEWICZ, 
MARIA RENATA MA YENOWA, FRANCIS ZEK PEPŁOWSKI, STANISŁAW ROSPOND, 
IWITOLD TASZYCKI I , JERZY WORONCZAK 


i 


WROCŁAW. WARSZAWA. KRAKÓW. GDAŃSK 
ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKICH 
WYDA WNICTWO POLSKIEJ AKADEMII NAUK 


-
		

/Czytelnia_007_02_005_0001.djvu

			2)
Oł3{V1) 


POLSKA 
INSTYTUT 


A K A D 
BADA
 


E M i A N A U K 
LITERACKICH 


SŁOWNIK POLSZCZYZNY 
XVI WIEKU 


TOM XII 


UZUPEŁNIENIA I POPRAWKI DO T. XII 
Str. Kol. Wiersz. Jest Ma być 
67 P 19d cum, Stichas cum. Sticha8 
171 I 24d Przcz ten len [...] Przez ten len nś lewy bok/[...] 
276 I 29d urzędu list. [szyk 3 : 2] urzędu list. = lit6Ta magi,tTa- 
tu, JanStat [,zyk 3 : 2] 
306 19 -18d GliczKBiąt E. GliczK,iqt E. 
HJ Cf LENOgt 
HJ 
321 I Ig ludem (861); ludem (862); 
395 P 17g 493c; SkaT Żyw 252; WujNT 493c; WujNT 
439 P 21d W poląceeniu ,zeT ego wy m (1) W poląceeniach ,eeregowycA (
) 
540 P 12d osobny łązek 080bny łążek 
617 I 24g 3 pl będą łupić 3 pl m będą łupić 


Słownik polszczyzny XVI w., t. Xli 


WROCŁAW . WARSZAW A . KRAKÓW. GDAŃSK 
ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKICH 
WYDA WNICTWO POLSKIEJ AKADEMII NAUK 
1979 


, 


-
		

/Czytelnia_007_02_006_0001.djvu

			2)
Ot3(V1) 


.. 


POLSKA 
INSTYTUT 


A K A D E M I A N A U K 
BADA
 LITERACKICH 


SŁOWNIK POLSZCZYZNY 
XVI WIEKU 


TOM XII 


. 
L - ŁZYWY 


WROCŁAW. WARSZAWA. KRAKÓW. GDAŃSK 
ZAKŁAD NARODOWY IMIENIA OSSOLIŃSKICH 
WYDA WNICTWO POLSKIEJ AKADEMII NAUK 
1979 


\
		

/Czytelnia_007_02_007_0001.djvu

			-nedaktorzy tomu: 
HALINA GÓRSKA 
LUCYNA WORONCZAKOWA 


Hasła opracowali: 


Jadwiga Bugajska-Rutyna (JR), Krystyna Chłędowska (KCh), 
Zofia Chyła-Bełkot (ZCh), Halina Górska (HG), Helena Jarodzka 
(HJ), Danuta JarzQbska (DJ), Maria Karpluk (MK), Teresa 
Kaufmanowa (TK), Alina Linda (AL), Maria Maciejewska (MM), 
KrY8tyna Nizio (KN), Franciszek Pepłowski (FP), Maria Popie- 
Jarska (MP), Roman Spandowski (RS), KrYBtyna Wilczew8ka 
(KW), Janina Wojnar (JW), Lucyna Woronczakowa (L W), Zdzi- 
sław Zawadzki (ZZa), Bronisława Zdrojewska (BZ), Zofia Zier- 
hofferowa (ZZie), Jadwiga Ziębina (JZ), Adam 
urowski (A
) 


Doradcy naukowi: 


ZYGMUNT ABRAHAMOWICZ - turkologia 
ANDRZEJ DZIĘCZKOWSKI - botanika i zoologia 
Ks. STANISŁAW GRZYBEK - biblistyka 
KRYSTYNA PISARKOWA - 8kładnia 
LUDWIK ŁYSlAK - prawo 
STANISŁAW SZPILCZYŃSKI - farmakologia i medycyna 
MARIA TASZYCKA - hi8toria tkanin i ubiorów 
DANUTA TURKOWSKA - łacina 


,'I\ICHit 


. 


ó'SJ. ?;
 


Redaktor Helena Cień8ka 
Redaktor techniczny Maciej Szłapka 


) 


C Copvrillhl bu Zakład NarodmDtJ Im. 0880lIu1ric1ł- WlldawnlcltDo, Wroclaw 19'1P 


ISBN 83-04-00477 caloM 
ISBN 83-04-00478 


Prlnled Iti Poland 
Zakład Narodowy Im. o88ou:;f 

tw:t:
aw 1979. 
Nakład: 1000 ep. ObJl;!tollć: ark. wyd. IIS,IO. ark. druk. 82+11 
wkładki. Papier druk. Bat. kl. III. 80 g. 61)( 86. Oddano do 
lIkładania 18 XII 11178. POdpisano do druku i7 XI 1979. Druk 
uk0l1czono w grudniu 1979. WroolaWBka Drukarnia Naukowa. 
Zam. 616/78 - T-Ił - Cena zł 3711.- 


£. 2-)0( YO
		

/Czytelnia_007_02_008_0001.djvu

			WYKAZ HASEŁ XII TOMU SŁOWNIKA 
(L - ŁŻYWY) 
hasło frekwenoja hasło frekwencja hasło frekwencja 
L 18 l. LAMPART 16 LATAJ4CY 47 
LA 6 2. [LAMPART] LATALEC l 
[LABIROW AC] [LAMPATA] LATANIE 22 
LABIRYNT 27 LAMPERTOWY 2 [LATA WCZYK] 
LABIRYNTOWY l [LAMP REDA] [LATAWICA] 
LABOROWAC l LANCA l LATA WIEC 6 
[LABOWAC] [LANCETTA] [LATEREK] 
LAB RUSKA 3 LANCKNECHT 7 LATERNA II 
[LAB RUSZCZANY] LANCOFT l LATERNIA 15 
[LABWERK] [LANDFREJD] LATERNICZKA l 
l. LACHA 2 LANDGRA WSTWO 4 LATERNIOWY l 
LACKI 4 [LANDWOJT] LATKO 9 
LAC 178 LANDWOJTOWSTWO 4 [LATNOŚC] 
LAC SIĘ 38 LANIE 9 LATO 6171 
l. LADA fi l. LANKA 4 LATOPISZEC 43 
2. [LADA] LANTFALOWY l LATOROSŁKA 38 
3. LADA l LANTGRAF 92 LATOROśC 2 
LADER 4 LANTGRAFOW 8 LATOROŚL 188 
LADKA l [LANTRAJTER] LATOROŚLI 2 
LADROWANIE l [LANTUCH] LATOROŚLNIE l 
[LADROWANY] LANY 38 LATOROŚLNY l 
[LAGA] [LAPS] [LATOROŻDŻKA] 
l. LAGIER 8 LARDUM 9 LATOSEK l 
LAGROWY l LARMA 2 LATOSI 16 
[LAICZEK] LARWA 28 LAT OŚ 23 
LAIK 47 LARWISTY 2 LATOW AC 3 
LAK 2 LAS 948 LATYFUNDYJUM l 
LAKRYCYJA 64 LASA 6 LATYNIN 23 
LAKRYCYJOWY l LASCYWIJA 2 LATYŃSKI 2 
LAKSA l LASCZECZKA 2 LAUDANOW l 
LAKSOW AC l LASECZKA l LAUDANUM 6 
LAKSUJ4CY l l. LASEK 6 [LAUDES] 
LAKTUCZANY 23 2. LASEK l [LAUDUM] 
LAKTUKA 43 LASER 2 LAUR l 
LALKAC l LASKA 277 LAUROWY 9 
LAMBDA 2 LABKOW AC 2 [LAWANDER] 
LAMENT 69 LASKOWANIE 7 LAWATERZ l 
LAMENTACYJA 7 LASKOWANY 6 LAWENDA II 
LAMENTLIWIE 4 LASKOWIEC 3 LAWENDOWY 4 
LAMENTLIWY 13 LASKOWY 42 LAWENDULA 4 
LAMENTOW AC 49 LASOW AC l LAWENDULOWY 6 
LAMENTOW AC SIĘ l LASOWY l [LAZARET] 
LAMENTOWANIE 5 LASTRAK l LAZ4CY 4 
[LAMKA] LASZ l LAZULI l 
LAMOWAC l LASZCZKA 11 LAZULOWY 2 
LAMOWANY l LATACZ l l. LAZUR 4 
LAMPA 120 LATACZYK l 2. LAZUR l 
[LAMPARCICA] LATAC 235 [LAZUROWY]
		

/Czytelnia_007_02_009_0001.djvu

			VI 
hasło frekwencja hasło frekwencja hasło frekwencja 
LĄC 5 LEGOW AN 2 LEMAN l 
LĄC SIĘ 26 LEGOWISKO l [LEMAŃSKI] 
LĄD 26 LEGUCHNO 12 LEMAŃSTWO l 
LĄDOWAĆ l LEGUCHNY 6 LEMIESZ 21 
LĄGNĄĆ l LEGUCZKI 4 LEMIĘSZ l 
LĄGNĄĆ SIĘ 10 LEGUCZKO 4 LEMUZ 6 
[LĄGNIENIE] LEGUMEN 6 1. LEN 94 
LE 3 [LEGUMLATOR] 2. [LEN] 
[LEBECI] LEIJA 20 LENIĆ l 
LEBIODCZANY 3 LEIJON 10 LENIĆ SIĘ 45 
LEBIODKA 74 LEIK 2 1. LENIEC l 
LEBIODKOWY 2 LEISLATOR 4 2. [LENIEC] 
1. LEC 8 LEITYMOW AĆ l LENIEĆ 16 
2. LEC 43 LEJ 8 LENISTWO 110 
LECARZ l LEJENDA 7 LENIT l 
LECĄCY 28 LEJER 4 LENIWIEC 33 
LECENIE l LEJERSKI l LENIWIEĆ 3 
LECEŃ l [LEJNY] LENIWO 67 
LECHA 8 [LEJTUCH] LENIWOCHODY l 
LECIEĆ 192 LEK 6 LENIWOMOWNY l 
LECIWY 6 LEKA (') l LENIWOŚĆ 11 
LECOWY 8 LEKARKA 3 LENIWY 220 
LECZ 3765 LEKARSKI 79 LENNO 23 
LECZCI 5 LEKARSKO 2 LENNY 19 
LECZENIE 60 LEKARSTWO 1362 LENOŚĆ 2 
LECZONY 9 LEKARZ 410 LENOWAĆ SIĘ l 
LECZYĆ 515 LEKARZOW l [LENTWAL] 
LECZYĆ SIĘ 37 LEKCE 440 [LENTYSKOWY] 
LECZYFEBRA l LEKCYJA 171 [LENTYSZEK] 
[LECZYWAĆ] [LEKCYJONARZ] LEŃ {) 
[LECZYWAĆ SIĘ] [LEKCZYĆ] [LEŃSKI] 
LEDA 914 1. LEKKI 509 LEOPARD 7 
LEDABY l 2. LEKKI l LEP 38 
LEDACY l 1. LEKKIE l LEPAK 651 
LEDAĆ 6 2. LEKKIE 2 LEPIANKA 2 
LEDA
 l LEKKOMYŚLNIE 11 LEPIARZ l 
LEDWEĆ l LEKKOMYŚLNOŚĆ 12 LEPIASTY l 
LEDWIE 860 LEKKOMYŚLNY 8 LEPIĆ 10 
LEDWOMOWNY 2 LEKKONOGI l LEPIENIE l 
LEDWO
E 3 LEKKOŚĆ 285 LEPlENNIK 2 
[LEDWUCHNA] [LEKKOWAĆ] [LEPlESZKA] 
[LEFECZKA] LEKKOW A
NIE 3 [LEPIE
NIK] 
LEGACIK l LEKKOW A
NOM 4 LEPIONY 3 
LEGACYJA 22 LEKKOW A
NY l LEPISTY l 
LEGAĆ 76 [LEKKOWIERNY] I,EPoM l 
LEGAJĄCY 2 LEKKOZBROJNY 23 [LEPOŚLIWKA] 
LEGANIE 9 LEKONOS l [LEPOWY] 
[LEGANY] LE KOWAĆ 8 LEPRA l 
LEGART 4 LEKOW AĆ SIĘ l LEPSZEĆ l 
LEGARTOWY l LEKOWANIE l [LEPSZENIE] 
1. LEGAT 117 LEKTOR 8 LEPSZOŚĆ 2-, 
2. LEGAT 2 [LEKTORKA] LEPSZYĆ 3 
LEGATA 2 LEKTORYJUM l LEPSZYĆ SIĘ 5 
LEGATOW 3 LEKTURA 2 [LERKA] 
LEGAWAĆ l LEKTWARZ 89 LERNIK l 
LEGAWIEC l LEKTYCZKA l LESCHERCHADY 2 
LEGAWY l LEKTYCZNY l LESICA 6 
[LEGEN] LEKTYKA 17 LESZ 8 
1. LEGIER l LEKUJĄCY l [LESZCZ] 
2. LEGIER 3 LEKUŚIEŃKI l LESZCZYNA 9 
[LEGLARKA] [LELEJ ĄCY SIĘ] LESZCZYNOWY 2 
LEGLARZ 3 LELEK 8 LESZEWY 2 
LEGŁY l [LELI POLELI] LESZKA 2 
LEGOWAĆ 3 LELKOWY 1 [LEŚĆ]
		

/Czytelnia_007_02_010_0001.djvu

			VII 
hasło frekwencja hasło frekwencja hasło frekwencja 
LEŚNIAK 2 LĘKLIWY 29 LICZKO 8 
LEŚNICTWO 3 [LĘKL Y] LICZMAN 15 
[LEŚNICZY] LĘKNĄĆ SIĘ 76 l. LICZNIK II 
LEŚNIEĆ l LĘKNIENIE 7 2. [LICZNIK] 
LEŚNIK 4 LĘŻENIE 4 l. LICZNY l 
LEŚNISTY 2 LGNĄCY 7 2. LICZNY 2 
LEŚNOMOWNY l LGNĄĆ 8 LICZONY 13 
LEŚNY 259 -LI 3090 LICZYĆ 292 
LETARG l LlBELLUSZ 4 LICZYĆ SIĘ 26 
LETNI 103 LlBERTACYJA 8 LICZYGRZYWNA 2 
LETNICA l [LIBERTOWANIE] LIDŻEBNY l 
LETNICZEK 4 LIBERTYN 7 LIGA 13 
LETNIEĆ l LIBERTYŃSKI l LIGOWAĆ SIĘ l 
LETNIK 18 LIBRA 68 LIGURYK l 
LETNIO 18 LIBRARYJA 17 LlJA l 
LETNOŚĆ 4 LlBURNIKA l LlJEK 2 
LETRA l [LlCANY] LlJENTERYJA 2 
LEUKA 10 LICE 255 LlKWIDACYJA 3 
LEUKOFLEUMANCY JA l LICEMIERNICA l LIKWIDOWAĆ SIĘ l 
l. LEW 709 LICEMIERNICZY 5 LIKWIDOWANIE l 
[LEWAR] ;LICEMIERNIK 139 LIKWIDOWANY l 
[LEWARD] LlCEMIERNIKOW 2 [LILACH] 
LEWCZYCA l LlCENCYJA 3 [LlLCH] 
LEWEK 23 LlCENCYJAT 2 [LlLCHOWY] 
LEWICA 65 LICEUM l LILIJA 108 
LEWIE l LICHA WKA l LlLIJALIS 6 
LEWIJATAN 10 LlCHFIENIE l LlLIJANY l 
LEWIJATANOWY l LICHMANINA l LlLIJOWY 58 
l. LEWITA 219 l. LICHO 12 LILIJ UM KONW ALIJUM 3 
2. LEWITA l 2. LICHO 8 LIMBUS 4 
LEWITSKI 7 LlCHOCIĆ 2 LlMEN l 
LEWITYCKI l LICHOM 2 LIMITACYJA 8 
LEWITYK 4 LICHOTA 23 LIMITOWAĆ 3 
[LEWNY] LICHOTARZ 5 LIMITOWANY 3 
l. LEWO 4 LICHOTKA l LIMUNIJA 12 
2. LEWO 106 [LlCHOTNY] LIN 17 
LEWORĘKI l LICHTAN l LINA 19 
LEWY 418 LICHTARZ 50 LINĄĆ 8 
LEZIENIE 2 [LICHTARZOWY] LlNĄĆ SIĘ 2 
[LEZIWO] LICHTARZYK l [LINBA] 
LE
Ć 87 LICHTOWAĆ 3 [LINBINA] 
[LEŻ] LICHWA 194 LlNBOWY l 
LEŻA 21 LICHWARSTWO 3 LINEK l 
LEŻĄCY 294 UCHWECZKA 2 LlNFOW ANY l 
LEŻĄCZKI l [LICHWIARKA] LlNIĆ SIĘ 2 
LEŻEĆ 1601 LICHWIARSKI 3 LINIEĆ l 
LEŻENIE 45 LICHWIARZ 46 LINIENIE l 
LEŻNY ( ') l LlCHWIARZNY l LlNIJA 441 
LEŻUCHNA 2 LICH WIĆ 12 LINIJAL 5 
[LEŻYSKO] LICHWNIK 6 LINIJOW AĆ 2 
LEŻYSTY l LICHWODA WCA 2 LINIJOWANIE l 
[LĘD
W A] LICHY 126 [LINIJOW ANY] 
LĘD
WI 80 [LICINA] LlNIJOWY l 
LĘD
WIANY 2 LICOWAĆ 4 LINIMENT 5 
LĘD
WICA 6 LICOWANIE 5 LINKS 2 
[LĘD
WIEC] LICOWANY 3 LINKURYJUS 3 
[LĘD
WINA] LlCOWNIE l [LINWESTYN] 
LĘD
WINKA l LlCOWNY 10 LIPA 19 
[LĘGAĆ SIĘ] LICOWY l LIPCOWY l 
LĘGĄCY SIĘ 2 [LICY JUM] LIPIE 2 
LĘKAĆ SIĘ 586 LlCYTACYJA l LIPIEC 95 
LĘKAJĄCY SIĘ 2 LICZĄCY 2 LIPIENIOWY 2 
LĘKANIE 16 LICZBA 1482 l. LIPIEŃ 5 
[LĘKLIWOŚĆ] LICZENIE 9 2. LIPIEŃ 3 


-
		

/Czytelnia_007_02_011_0001.djvu

			VIII 
ha.sło frekwencja hasło frekwencja hasło frekwencja 
LIPINA 2 LITERALNY l LONGA l 
1. LIPKA 6 LITERAT 2 LONOM l 
2. [LIPKA] LITERKA 3 LOPOT 2 
LIPKI 56 LITKUP 12 LOREM l 
LIPKOM 26 LITKUPNIK li LOS 260 
[LlPNIĄCY] LITO 12 LOSIK l 
[LIPO RZESZKI] LITOWAĆ 150 LOSOWAĆ 2 
LIPOSOK 3 LITOWAĆ SU; 10 LOSOWANIE 6 
LIPOWY 16 LITOWANIE 2 LOSOWANY 2 
LIRA 9 LITOWNY l LOST l 
LIRKA l LITUJĄCY 2 LOSTOW AĆ 6 
[LIRZYSTA] [LITURG] LOSTOWANIE 3 
LIS Hl LITURIJA 22 LOSTUJ4CY l 
LISECZKA l LITY 12 [LOSZ] 
LISEK l LITYGANT 3 [LOSZEK] 
[LISFUNT] LITYGOW AĆ l LOŚNIK l 
LISI 77 LITYGOW ANIE l 1. LOT 17 
LISICA 4 LIWLANT 31 1. LOTNY 24 
[LISlEC] LIWOR 2. [LOTNY] to. 
l 
LISIĘ 4 LIZAĆ 44 [LOTOGORY] 
[LISLINA] LIZAĆ SIĘ l LOTUNEK 2 
LISOWACIEĆ l LIZAK l [LOZAR] 
LISOWATO 3 LIZANIE 6 [LOZOW AĆ] 
LISOWATY 36 LIZAWKA l LO
NY 18 
LISOWY 2 [LI
YBO
EK] LPIEĆ l 
LIST 7389 LI
YOBRAZEK l LŚCIWIE 2 
LISTECZEK 20 LI
Y
ONKA l LŚCIWoM l 
LISTEK 141 LNEK 3 LŚCIWY l 
LISTEWKA 2 LNIANKA l l. LUB 321 
[LISTEWNY] LNIANY 130 [LUBASKA] 
[LISTNY] l. [LNICA] [LUBCI] 
LISTOP AD 62 LNIE NIE l LUBCZEKOWY l 
LISTOP ADOWY l LOBA l LUBCZYK l 
LISTOPŁON l LOBEGELD 6 [LUBELKA] 
LISTOWATO l l. LOCH 34 LUB:J;4CY l 
LISTOWNIE l 2. [LOCH] LUBIĆ 66 
LISTOWNIK l LOCHOWANIE l LUBIĆ SIĘ 14 
LISTOWNY 34 [LOCHOWANY] [LUBlE] 
LISTOWY 6 LOCHOWATY l [LUBlESZCZ] 
LISTWA 16 LOD 100 [LUBIESZCZKOWY] 
[LISTWOWANIE] LODARKA 3 LUBlESZCZYK l 
[LISTWOWANY] LODOWACIEĆ l LUB IE ZLIWY l 
LlSZAĆ (') l LODOWATY 23 [LUBIEZNIE] 
LISZAJ 62 [LODOWIEC] LUBIEZNOM 2 
[LISZAJEC] LODOWNIA l LUBIEZNY 32 
LISZCZY l LODOWNICA l LUBIE
NKA 3 
[LISZEĆ] LODOWY 17 LUBIONY l 
l. LISZKA 182 [LODWISARZ] [LUBISZCZEK] 
2. LISZKA 3 LOG "1 [LUBNY] 
LISZONY l [LOGA] l. LUBO 12 
l. LISZYĆ SIĘ l LOGOFET 4 LUBOM liO 
2. LISZYĆ SIĘ 3 [LOGOMACHIJA] LUBOWAĆ 16 ) J 
LIŚCIANY l LOGOS 10 LUBOWANIE 6 
LIŚCIASTY l LOIK 9 LUBSZCZEK 12 
LIŚCIE 388 LOlKA 44 LUBSZCZEKOWY 2 
[LIŚCIEWIE] LOIKOWAĆ l LUBSZCZKOWY l 
LITANIJA 56 LOITSKI l LUB SZCZYK 2 
LITARIJA 3 [LOJOLITA] LUBSZCZYKOWY 10 
[LITARIRYJON] LOKAJ 4 1. LUBY 56 
LITARIRYJOWY l LOKAT 4 LUCYFERAN l 
LITARIRYJUM 26 LOKUSTA l [LUCYJAN] 
1. LITERA 352 LO KWENCYJA l [LUCYJANISTA] 
2. LITERA 6 LON l LUD 67H 
LITERAK 2 LONAR l LUDEK 28
		

/Czytelnia_007_02_012_0001.djvu

			IX 
hasło frekwencja hasło frekwencja hasło frekwencja 
LUDERA 3 [LUTNICZKA] ŁACNY 188 
LUDNOŚĆ 3 LUTNIK 3 ŁACWIE 79 
LUDNY 25 LUTNISTA 7 ŁACWY 9 
[LUDOJEDZSTWO] [LUTNISZCZYNA] ŁACZN 4CZY 8 
LUDOKUPSTWO 2 LUTOŚCIWIE 6 ŁACZN4Ć 11 
[LUDOŁOWIEC] LUTOŚCIWY 97 ŁACZNIEĆ 5 
LUDOŁOWNY l LUTOŚĆ 337 ŁACZNIENIE 7 
LUDOTRATNY l l. LUTOWAĆ 9 ŁACZNOŚĆ 2 
LUDSCE l l. LUTOWANIE 2 ŁACZNY 25 
[LUDWISARKA] LUTROWAĆ l [ł..AĆWIUCHNY] 
LUDYCYJE 4 [LUTROWAĆ SIĘ] [ŁADARZ] 
LUDYFIKOWAĆ 2 [LUTROWANIE] ŁADNIE 3 
LUDYJON l LUTROWANY l ŁADNOŚĆ l 
LUDZIE 14960 LUTUJ4CY l ŁADNY 3 
[LUDZIKRADZIECTWO] [LUTWORK] ŁADO 3 
[LUDZIKRAJCA] LUTY 119 ŁADOWAĆ 16 
[LUDZIOPRZEDAWCA] l. [LUZAR] ŁADOWNY 2 
l. LUDZKI 4073 [LU
NIK] [ŁAD ROW AĆ] 
.. LUDZKIE 4 LWI 86 ŁADUNEK 4 
LUDZKO 13 LWI4TKO l ŁAGIEW 2 
LUDZKOŚĆ 145 [LWIC] ŁAGIEWKA l 
[LUFT] LWICA 27 ŁAGODA l 
[LUKA] LWICZEK l ŁAGODLIWIE l 
LUKRUM l [LWICZĘ] ŁAGODLIWOŚĆ l 
LUKSUS l LWIĘ 19 ŁAGODLlWY 4 
LULANIE l LWIK 2 ŁAGODNICZEK l 
[LULEK] LWISKO 2 ŁAGODNIE li9 
LUMEN l LWOPARD l ŁAGODNI;EMOWNY 2 
LUMINIARUM l LWOWY 18 ł..AGODNO l 
LUNA l L
ENIE 3 ŁAGODNOMOWCA l 
[LUNAROWSKI] LŻON 3 ŁAGODNOŚĆ 27 
LUNATYK 14 L
YĆ 122 ŁAGODNY 133 
LUNDYSZ 2 LŻYĆ SIĘ 11 ŁAGODZIĆ l 
LUŃSKI 30 ŁAGUZ (') 1 
[L UŃSZCZYZNA] Ł 8 [ŁAGW A] 
LUPERKALIJA 3 ŁABAJ l ŁAGWICA 11 
LUPINUS 8 ŁABĘCI 11 ŁAGWICZKA 2 
[LUPKA] ŁABĘCIĘ 2 [ŁAIW AC] 
[LUPR] ŁABĘĆ 60 [ŁAJ A] 
[LUPRYNK] [ŁABUZIE] ŁAJAĆ 257 
LUSTHAUZ 1 ŁACHA 4 ŁAJANIE li8 
[LUSTMIRTOWY] ŁACHACZ l ŁAJ4CY l 
LUSTRACYJA 6 [ŁACHAĆ] ŁAJNO l3li 
LUSTRATOR 11 rŁACHANIE] ŁAKN 4CY 45 
[LUSTROWAĆ] ŁACHMAN 2 ŁAKN 4Ć 78 
LUSTROWANIE 1 [ł..ACHTAĆ] ŁAKNIENIE 10 
LUSTROWANY l [ŁACHTANIE] [ł..AKNOŚĆ] 
LUSTRUM l [ŁACICZKA] (') ŁAKOĆ 14 
LUŚNIA 3 ŁACINA 262 [ŁAKOMIĆ] 
LUTAĆ 3 [ŁACINKA] ŁAKOMIĆ SIĘ 3 
[LUTAN] ł..ACINNIK 253 ŁAKOMIE 41 
LUTENIK 1 l. ŁACIŃSKI 828 ŁAKOMIEC 90 
LUTENKA 4 ŁACr;ŃSKIE 2 ŁAKOMO tS 
LUTENNICZKA 2 [ŁAClZNA] ŁAKOMOŚĆ 9 
LUTER 572 [ŁACKI] ŁAKOMSTWO 486 
LUTE RAN 130 ŁACNIĆ l ŁAKOMY 296 
LUTERANIJA l ŁACNIĆ SIĘ l ŁAKOTA tS 
LUTERKA l ŁACNIUCHNO 19 ŁAKOTEK 2 
LUTERSKI 133 l. ŁACNIUCHNY li ŁAKOTKA 16 
LUTERSTWO 3 2. ŁACNr;UCHNY l ŁAKOTLIWY l 
LUTE RYJA l ŁACNIUCZKI 2 ŁAKOTNIE l 
LUTE RYJAN 70 [ŁACNIUCZKO] ŁAKOTNIK l 
LUTE RYSTA 2 ŁACNO 696 ŁAKOTNY 4. 
LUTNIA 182 ŁACNOŚĆ li ŁAKTUKOWY 1
		

/Czytelnia_007_02_013_0001.djvu

			X 
hasło frekwencja- . . ... .. hasło frekwencja hasło frekwencja 
ŁAMACZ 4 ŁASKAWIE 462 ŁĄCZKA 3 
ŁAMAĆ 340 ŁASKAWlEC 4 ŁĄCZNY 5 
ŁAMAĆ SIĘ 49 ŁASKA woSĆ 92 ŁĄCZONY l 
ŁAMANIE 82 ŁASKAWY 963 ŁĄCZYĆ 30 
ŁAMANINA l ŁASKLIWY l ŁĄCZYĆ SIĘ 19 
ŁAMANY 14 ŁASY l ŁĄG 7 
ŁAMCA l ŁASZEK 2 ŁĄKA 213 
ŁAMIĄCY 8 ŁASZENIE 3 ŁĄKOM l 
ŁAMIKAMIENIOWY 15 [ŁASZKA] ŁĄKOTKA l 
ŁAMIKAMIEŃ 22 ŁASZKARKA l [ŁĄTA] 
ŁAMILAS l ŁASZKARZ 2 ŁĄTECZKA l 
ŁAMINOGA 2 ŁASZKOWAĆ 7 ŁĄTECZNY l 
ŁAMOZG 5 ŁA8ZKOW ANIE 2 l. ŁĄTKA 16 
ŁAN 147 ŁASZT 15 ŁĄTKOWY l 
ŁANCUCH 305 l. ŁATA 17 [ŁĄTNI] 
ŁANCUSZEK 71 2. ŁATA 6 [ŁĄ
EK] 
ŁANCUSZNO l LATACZ 3 [ŁBIENIEC] 
ŁANCUSZNY 2 l. ŁATAĆ 23 [ŁBISKO] 
ŁANCZANY 6 2. [ŁATAĆ] ŁEB 436 . 
[ŁANECZKA] ŁATANINA 5 ŁEBKOS l 
l. ŁANI 43 ŁATANY 9 ŁECHCĄCY l 
2. ŁANI 3 [ŁATAŃSKI] [ŁECHCYWY] 
ŁANIĄTKO l l. ŁATKA 2 ŁEKCIWY 2 
l. [ŁANICZKA] [ŁATNY] ŁEKTAĆ 8 
2. [ŁANICZKA] [ŁATR] ŁEKTAN l 
ŁANKA 8 ŁATWI 237 ŁEKTANIE 4 
[ŁANKOWY] ŁATWIE 577 ŁEPKA 2 
ŁANNIK 2 ŁATWIOM 11 ŁEPTAĆ 9 
ŁANOWE 2 ŁATWIUCHNO 4 [ŁESKLlWY] 
[ŁANW A] [ŁATWIUCZKO] ŁESKTAĆ l 
[ŁANYSZ] ŁAWA 100 ŁESKTANIE 2 
ŁAŃCUCHOWY 4 ŁAWECZKA l ŁEZKA 3 
[ŁAŃCUSZKOWY] ŁAWIAĆ l l. ŁE
 74 
ŁAŃKA 2 ŁAWICA 18 2. ŁE
 15 
ŁAPA 14 [ŁA WICZNY] [ŁĘCZYSKO] 
ŁAPACZ 11 ŁAWKA 42 [ŁĘGOWY] 
ŁAPACZKA 15 ŁAWNICZY 6 ŁĘK 13 
ŁAPAĆ 106 ŁAWNIK 51 ŁĘKSZA 2 
ŁAPAĆ SIĘ 7 l. [ŁAZ] ŁĘ
NY 5 
ŁAPAJĄCY 4 2. [ŁAZ] ŁGAĆ 37 
ŁAPANIE 10 ŁAZANKI l ŁGARSTWO 17 
ŁAPANINA 2 ŁAZARZ 197 ŁGARZ 83 
[ŁAPCIA] [ŁAZARZOWSKI] ŁKAĆ 22 
[ŁAPCIE] ŁAZĘCZYĆ l ŁKAJĄCY 3 
ŁAPICA 6 ŁAZĘKA 16 ŁKANIE 43 
[ŁAPIDUSZA] ŁAZĘKANIE 2 ŁOBODA 23 
ŁAPIESTWO l [ŁAZĘKOWY] [ŁOBODNY] 
[ŁAPITRUNEK] ŁAZIĆ 21 ŁOBODOWY l 
l. ŁAPKA 2 [ŁAZIEBNICZEK] ŁOBODZIANY 3 
2. ŁAPKA 8 ŁAZIEBNICZY l [ŁOBOZG] 
3. ŁAPKA 3 ŁAZIEBNIK 11 ŁOCHYNIA 2 
[ŁAPUCHA] ŁAZIEBNY 6 ŁOCIK l -I 
ŁASICA 18 ŁAZIENKA 6 ŁOCYGA 18 
[ŁASICZCZYN] ŁAZIENNY 14 ŁOCYGOWY 2 
ŁASICZKA 3 [ŁAZOWE] [ŁOCZYDŁO] 
ŁASICZNY 2 [ŁAŹBIĆ] ŁODECZKA l 
ŁASICZY 2 ŁAŹNIA 229 ŁODKA 156 
ŁASIĆ SIĘ 16 ŁAŹNIOWY 3 ŁODNIK l 
ŁASIENIE l ŁA
ĄCY 8 [ŁODNY] 
ŁASIWIE l ŁA
ENIE 2 ŁODYGA 5 
l. ŁASKA 5496 ŁĄCZ l ŁODY
KA l 
2. ŁASKA 7 ŁĄCZĄCY l ŁODZICA l 
ŁASKA W ANIE l l. ŁĄCZENIE l ŁODZICZKA l 
[ŁASKA WIĆ] 2. ŁĄCZENIE l [ŁODZIE] 


-
		

/Czytelnia_007_02_014_0001.djvu

			XI 
ha8ło frekwenoja hasło frekwenoja hasło frekwenoja 
ŁODZIENNY 2 ŁOTR 520 l. ŁUB 8 
ŁODŹ 41H ŁOTRAS l ŁUBEK 3 
ŁODŹNIK l ŁOTROSTWO 132 ŁUBIASTY l 
ŁODŹNY 12 ŁOTROW 2 ŁUBIE l 
[ŁOGOWA] ŁOTROWAĆ 9 ŁUBKA l 
ŁOJ 131 ŁOTROWSKI 69 l. ŁUCZEK 3 
ŁOJEK l ŁOTROWSKIE 12 2. ŁUCZEK l 
[ŁOJNY] ŁOTROWSKO 3 ŁUCZKOWY l 
ŁOJOWATY l ŁOTRUJĄCY 2 ŁUCZNY 3 
ŁOJOWY 7 ŁOTRYNI 10 [ŁUCZYCZOSNEK] 
ŁOKACZ l ŁOTRZYĆ l Ł UCZYĆ 38 
ŁOKAĆ 6 ŁOTRZYĆ SIĘ 2 [ŁUCZYNA] 
ŁOKANY l ŁOTRZYK 33 ŁUCZYWNY 2 
ŁOKCIOWE 5 ŁOW 97 ŁUCZYWO 19 
ŁOKIEĆ 662 ŁOWCZ l ŁUDARKA l 
ŁOKIETEK 115 ŁOWCZY 23 ŁUDARSTWO 12 
[ŁOKIETNE] [ŁOWCZYNA] ŁUDZĄCY 2 
ŁOKIETNICA l [ŁOWIAĆ] ŁUDZENIE l 
ŁOKTUSZA l ŁOWIĄCY 10 ŁUDZIĆ 39 
ŁOKTUSZKA l ŁOWIĆ 180 ŁUDZIĆ SIĘ 2 
ŁOM 3 ŁOWIEC 47 l. ŁUG 89 
ŁOMICIEL l ŁOWIECKI l 2. ŁUG 4 
ŁOMIĆ 17 ŁOWIENIE 50 3. ŁUG 3 
ŁOMIĆ SIĘ 11 ŁOWION 3 ŁUGOWATY 5 
[ŁOMIGNAT] ŁOWISKO 18 ŁUGOWISKO 6 
ŁOMIKAMIEŃ l ŁOWNY 9 l. ŁUGOWY 2 
[ŁOMIPRZYMIERZE] ŁOZA 3 2. [ŁUGOWY] 
[ŁOMIPRZYSIĘGA] ŁOZINKA l 3. [ŁUGOWY] 
[ŁOMIPRZYSIĘ
CA] ŁO
ĄCY SIĘ 4 l. ŁUK 316 
ŁOMISTO l ŁO
E 407 2. ŁUK 34 
ŁOMISTOŚĆ l ŁO
ECZKO 5 ŁUKONOS l 
ŁOMISTY 4 ŁO
ENIE l ŁUKOWY 9 
ŁOMNY 4 ŁO
KO 112 l. ŁUNA 3 
[ŁOMOT] ŁO
NICA 106 ŁUP 400 
[ŁOMOTAĆ] ŁO
NICTWO 2 ŁUPA l 
ŁONI 16 ŁO
NICZKA l ŁUPACZ l 
ŁONKO 8 ŁO
NICZY 6 ŁUPAĆ 10 
ŁONNY 2 [ŁO
NIK] ŁUPAĆ SIĘ l 
ŁONO 248 ŁO
NY 26 ŁUPAJĄCY l 
ŁONOWY 4 ŁO
OWY 4 ŁUPANIE 9 
ŁOŃSKI 39 ŁO
YĆ 2 ŁUPANY 6 
ŁOŃSZCZAK 4 ŁO
YSKO 69 Ł UPIASTY l 
ŁOŃSZCZYK l ŁSKN ĄCY 2 ŁUPIĄCY 4 
ŁOPATA 36 ŁSKNĄCY SIĘ l ŁUPIĄCY SIĘ 2 
[ŁOPATECZKA] ŁSKN ĄĆ SIĘ l ŁUPIĆ 203 
ŁOPATKA 34 [ŁSKNIĆ SIĘ] ŁUPIĆ SIĘ 3 
[ŁOPATNIK] [ŁSKNIENIE] ŁUPlEC l 
ŁOPATONOGI l ŁSN ĄCY 5 ŁUPIENIE 10 
ŁOPIAN 31 ŁSN ĄCY SIĘ 12 ŁUPIESTWO 133 
ŁOPIANOWY 3 ŁSN ĄĆ 2 Ł UPIE
 16 
ŁOPYSTECZKA l ŁSN ĄĆ SIĘ 42 ŁUPIE
CA 33 
ŁOPYSTKA l ŁSNIĄCO l ŁUPIE
COW l 
ŁOSI 4 ŁSNIĄCY 8 ŁUPIE
NICZKA 2 
ŁOSICA l [ŁSNIĆ] ŁUPIE
NIK 5 
ŁOSKOT l ŁSNIĆ SIĘ 5 ŁUPIE
NY 3 
ŁOSKOTAĆ SIĘ l ŁSNIEĆ 2 ŁUPIE
YĆ l 
ŁOSOSIOWY l ŁSNIEĆ SIĘ 5 Ł UPIE
YK l 
ŁOSOŚ 22 ŁSNIENIE 2 [ŁUPIKOŚCIOŁ] 
ŁOŚ 16 ŁSZCZ4CY 5 ŁUPINA 25 
ŁOT 451 ŁSZCZĄCY SIĘ 9 ŁUPINKA 2 
ŁOTERSKI 10 ŁSZCZENIE 4 ŁUPION 5 
ŁOTERSKIE l ŁSZCZYĆ 4 ŁUPIPSZCZOŁA l 
ŁOTERSTWO 5 ŁSZCZYĆ SIĘ 9 ŁUPISKORA l 
ŁOTOWY 3 ŁŚNIĄCY SIĘ 3 ŁUPISTY l
		

/Czytelnia_007_02_015_0001.djvu

			XII 
h8llło frekwencja hasło frekwencja hasło frekwencja 
ŁUPNY l ŁYKAĆ 5 [ŁYSNĄĆ SIĘ] 
ŁUSKA 97 ŁYKAJĄCY l ŁYSOŃ 2 
ŁUSKAĆ 3 ŁYKANIE 8 ŁYSOŚĆ 3 
ŁUSKATY 2 ŁYKAWIEC l ŁYST 27 
Ł USKINIA 2 ŁYKO 84 ŁYSY 76 
[Ł USKNY] ŁYP 2 l. [ŁYSZCZAK] 
[ŁUSKOT] ŁYSAK l Ł YSZCZĄCY l 
[ŁUSKOWATY] ŁYSEK 3 ŁYTKA l 
ŁUSZCZANY l [Ł YSIĆ] [Ł Y2CZATY] 
[ŁUSZCZASTY] ŁYSlEC l Ł Y2CZKI (I) 2 
ŁUSZCZYBOCHENEK l ŁYSIEĆ 8 Ł Y2ECZKA 7 
ŁUSZCZYNA 26 ŁYSINA 32 ŁY2KA 150 
ŁUSZCZYSTY l ŁYSINKA 3 [ŁY2NIK] 
l. [ŁU2NY] ŁYSKA 9 ŁZA 593 
ŁU20WY l ŁYSKAĆ 2 ŁZANY l 
ŁU2YNA l ŁYSKAĆ SIĘ 10 ŁZECZKA l 
[ŁU2YSKO] ŁYSKAJĄCY 2 [ŁZIANY] 
ŁYCZAK 3 ŁYSKAJĄCY SIĘ l Ł2ĄCY 2 
ŁYCZANY 10 ŁYSKANIE 26 Ł2YCZKA 2 
[Ł YCZEK] ŁYSKAWICA 39 Ł2YKWIAT 2 
ŁYCZKO 2 ŁYSKA WICZNY l Ł2YWIE 6 
ŁYCZYWO 2 [Ł YSKN ĄĆ] Ł2YWOŚĆ 4: 
ŁYK l Ł YSN ĄCY SIĘ l Ł2YWY 36 


-
		

/Czytelnia_007_02_016_0001.djvu

			L 
L (18) \; \ 
 ... rj \...] 
erem de curia nobiIi8 Iacobi Lyszakowski) 
SI ,tp, O.,. bTak, Linik XVI t XV111 w. aliaB 8czvacz [lege: szczując], dicendo: la la la mere- 
l. Litera alfabetu na oenaceenie ,p6lglo,ki l (dule l je,t tricem, que 8ubtrahit viaticos ZapMaz 111 T 1/178v; 
.Imakiem dla ,p6lglo,ek l i l) (17): l/liIzki Izvkś.li po woli. Pewna więc woyna będzye choó nie wyydą wióil [...] 
Ja.,.NKar G3, B3, G2v. H3v; JanNKarG6rn G3v, G4v, Abowiem Izalonemu Inii.dnie dodii.ó rii.dYI Kiedy Iii.mii. 
Hv; PRZESTROGA okolo tych liter. i/ y/ [...] l m n p s z. myCI ciągnie do burdy do zwii.dy. Nie trzeM tii.m Iii. la la 
JanNKarKoch Gv. F. Gj. G3. , 
. \ Mrzo dług? 
ołii.ól Iedno pAtrzay herapu kiedy odey- 
Ze,ławtema: .1 barbarum« (o pol,kim cUwł(!h l) (1): . mowśó. Rej W u 78v. \ 
L dwoie: iedno Łii.óiDtkie/ Jdóre tak pi1aó/ladaoo/lód/ \ 
wilk/ ktokolwiek. Drugie barbarum. któr6 tak pi1a61 \ 
k'lotka/ 'laCkawy/ 'łakomy. JanNKarKoch F." , J 
.dwoje. dwiQ ll« (na oenaceeMe Ił"'" l) (2: 1): Pan · 
Górnicki miś.Ito PoUki6go łl klAdtie dwoie III wetpół. 
JanNKar Fv; JanNKarG6rn Hv [2 r.]. 
.1 z kreską przez pol« (na oenaceMłi. polskiego d41ri
ku l) 
(1): Otóż mym zd8.nim. nie tle wedle awyczAiu dawnego: 
II lii.óińIki6 aoItAwi6, a przy tym drugi6 polIk' z kr6Iką 
przez pół takI I JanNKar F. f \ oJ 
.1 łacińskie« (na oenaceenie polBkiego dńvi(!ku l) (2): 
JanNKar F; JanNKarKoch F cJ.I barbarum«, .1 z kre8ką 
przez pol«. 
. 
.1 polskie« (na o.enaoeenłe pol,kiego dńvi(!ku l) (1): 
JanNKar F cJ »1 z kreską przez poł«. 
a. K,etalt Ił,Bry l (1): a z lewey Itrony Izykow'li lud 
naprzek y rozóiągnęli ilum rot.en Albo litera ł BielSpr 
2lv. ,... 
h. Utycie Utery l tO funkcji poreądkującej na oena- 
ceenie układu alfabetyc.nego '" reje,trach OTał tO fvnkejt 
,ygnalieującej maTgineBY (material nie obj(!ty ,taty,tykq): 
MiechGlab **2v; KTowObr [251]; L. LakOllle nabycie 
letnia mgła/14. RejWt.f Cc6v; L. Lamach. 3. Lud. d'iwny. 
8. BielKTon Lili; RejZwWro Aaa4v; WujJud Mm4v; L. 
zn8.czy Lii.óinIkie keięgi. BuilNT preedm a6v. pruda a6v; 
SkMJed". d6v; WujNT prHdm 16 [2 r.], Zzz&z4; Sa'l'fł- 
Stat 1309; BkaTKae Ooood. _ 
2. By.bol eaBt
ący .. "k
 pratmio.tym 
 
wla,ne (1): Tento będźie powinien/ [...] z kmie6mi 
w t
t.e wśi mieIzk'iąc6mi v Akt Duohownych v Wik'- 
ri6go Albo Officiał' L. na święto Swięt6go M. bliIko przy- 
rzM Itanąó SarnStat 1251. 


KN 


LA (6) i1łt 
a jame. 
SI Btp notuje, On: lala. Linde XVI (jeden e nile} noto. 
wanych preyklad6w, bl(!dnie: halala) - XV11(e On) - 
XV111 w. 
Omyk each(!cający p'y do pogoni; voz inarUculata 
ezcitanti, On (6): 
Powt6reenie treykrotne (2): ... dominuB Marcus (de Go- 
rzysze. vioarius in ŁYBakowo) cepit CRneB concitare eontra 


KN 


LABIERYNT cf LABIRYNT 
[LABIBOWA£: tJb tmpf 
inf l(a)birowa6. 
BI "
p. On brak, Linde XVIII w.; poea tym 
XVII(XVll1) w.: lawirowoo. 1 I 
POBUWOO ,
 Uniq eygeakowatq, omijajqc pTeuekody, 
krqiy6; tu o okTłCie (e niem. latlieTen 'ieglować pod WWT 
eyg.akami'): w nocy znowu pod GQtlandem mało na ląd 
okręt nie wpadł, bo był 8am p. FareWlbach nie p08trzegł 
i długo musiał labirowaó. Li,t K. Michalow,kiego e wy- 
pTawy Zygmunta III do Seweeji w 1598 T., [w:] A. Sajko- 
w,kt, Nad 'taTopolskimi pami
mka",i, Poenań 1964".91. 
Synomm: kTtłiy6.] (. ;' 
....
 
.' - 


-J 


FP 


LABIRYNT (27) ,b m 
f lahirynt (26), lohirynt (1), lahierynt (1) [Iambiryot]; 
labierynt Oalep; labirynt: lobirynt Mące (4: 1). 
-bi- (22), -by- (6); .ri- (14), -ry- (13). 
-a- (22). -t.- (4); .t.. St1yjKTOfł (2); -a- : -t.- Mące (2: 2). 
<> o ;a,ne; tek,t oenaoea e niekon,ekwentnłe. 
,g N labirynt (5). <> G labiryntu (2). <> A labirynt (6). 
<> L labiryncie (4). <> pl N labirynty (3). <> G labiryntow 
(4); -ow (1) SaTnStat, -(o)w (3). <> A labirynty (3). <> L 
labirynci(e)ch (1). 
SI Blp, On bTak, Linde XVI (jeden e ni.
ej notowanych 
pTeyklad6w) - XV111 w. 
Budowla o wielkiej licebie tak eawilych i poplątanych 
pomi68eceeń i korytaTey, te trudno e nich wyjl6 [matnia - 
labYTinthu, On] (27): BielKTon 23v [3 r.]. 273v [2 T.]; 
Daooalus, Ymię wla.Cne Atheniewa yednego w poIłia.wieniu 
budowii.nia wi6lmi miCtrzownego/ który Labyrinth w Krecie 
zbudował Mące 77a; Minotaurus [...] Zwierzę dwoxtałtne 
[...] Z żony Minois a z bykii. narodzoneJ potym w Loby- 
rincie z'mknione człowieczym óiałem było kArmióne. 
Mące 223a, 164a. 181a; LABYRINTHVS LOCUB multi8 
viarUID ambagibus infiexus. Quatuor autem praecipu08 
fui88e Labyrinth08 Creticum. Aegyptium, Lemnium, 
quartum Italicum. - Labierinth, zamotana droga. Oalep 
575a.
		

/Czytelnia_007_02_017_0001.djvu

			2 


LABIRYNT 


W pOT6wnaniach (3): bo v niego [Miechowiu,a] 
katdey rzeczy iako w Labirinćie [w Lambirynczie StTyj- 
Poceqt 148] Izukść' gdy t. wIzytko confurb napiIał Stryj- 
Kron 245. 380; Koźieł go [pi8kor.ea] w rzy6 drugi raz: 
on drugi raz z rzyci' By z Labyrinthu ThereuB po świa- 
dom6y nići. KochFr 124. 
ZWTOt: plYI'1/fr. »by w labirynciech urość« = być WYClło- 
wywanym w domu, w odo,obmeniu (1): Ian KryIdoporfki. 
TEn na Sirackich Izyrzkach' patrz iako lie chował' By tet 
y w labirinciech' WIolkich vrość gdzye miał. RejZwieTe 65. 
PTeen: Reece eagmatwana; ,yt;uacja eawiklana; wy- 
krę.tny 'poB6b po,t/Wowama; anfTactv, Mąc.e (13): Anfractus 
iudiciorum, Labirynti' ślbo' Samołowky' Sądowne wy- 
kręty' któremi Ichitrżayą drugie w prawie. Mąc.e 9d; 
ktory tzukaiąe tey nawy' aby go za wymownego rozu- 
miano' wchodzi więcz z rzecżą Iwą w dziwne Labirinthy' 
now nowych' y wydwarzanych naradza G6TnDwoTz Ii6v; 
OeechEp 70, 107, 177; G6TnRozm D4v [2 1'.]; Zaczym 
oto wpadlismy wte Labirynty. zktorych nas Pan Bog sam 
wyiął ActReg 116, 166; aby iuż z tych Labiryntow' ktore 
dotychmiaIt panowaJy przy Iądźiech' RzeczpoIpolita mo- 
gła bydt wyprowadzona. SaTnStat *8v. 
W charaktery,tycenych poląceeniach: labirynt dlugi, 
dziwny (4), kT
tny, niewywiklany; w labiTynty wchodzić, 
wda(wa)ć ,i
 (2), wpa
ć (2), wwie
ć; e labiryntow by6 
wypTowaaeonym. 
WYTatenie: .labirynt prawny« [,zyk 1 : 1] (2): Koch- 
FT 53; Cżwarty defekt ten vpatruię' U day to aby Iie 
iuż też kiedyt.kolwiek krętne y długie prawne labirynty 
dekretem wykonały POWOdPT 65. 
SeeTeg: .labirynt i błąd« (1): Bo rię w dźiwny Laby- 
rint' y błąd wda takowy' Zkąd ładna AriAdna' t.adn6 
kłębki tyln6 Wywi6śó go móc nie będą' tAk tAm 8ći6Izki 
myln6. KochFT 107. 


KN 


LABIRYNTOWY (1) ai 
G pl m labiryntowych. 
SI ,tp, On, Linde brak. 
PTeymiotnik od "labiTynt " : 
Wyratenie: »labiryntowy błąd«: Y wyrzedł [Teeewe] 
z wielką nawą po ni6i rozwit6y' Z LAbhintowych błędów' 
y zdrAdy zakryt6y KochPam 82. 


KN 


LABOROW At (1) vb impf 
inf laborować. 
SI ,tp, On, Linde brak. 
PTacować [laboTo - robi
, pracuj
, ceyni
 Mące 180c; - 
pTacUj
, Tobię Oalep; PTacUję, Tobię - laboTo On]: a kto 
lie w poł nie obacży' nAoltatek eztTemi8 IAborowa6 muśi: 
a co w rzect.y dla Iławy y zachowania vtrśćił na poctątku' 
to . ortśtkiem ltraći6 muśi. Go,tGo,p 154. 
Formacja w'p6lTdzenna: elaboTować. 


KN 


[LABO W At vb impf 
inf labować. 
Sl,tp bTak, On: labuję, labuję, Linde takie XVII- 
XVIII w. 
Oie,eyć ,ię, enajdować w oe1Jmi pTeyjemnolć (e fliem. 
labben, lappen 'lizać, chleptać, auto jel6 i pi6, hulał)'); 
diem bonum a. felicem a. laetum agere, in otio aegere, animo 
,uo mOTem gerere On: 
labował) w ceym: anim też bronił rercu memu' aby 
Iie niemiało kochść we wJIelkiey rorkoJIy' aby robie nie- 


LACHA 


miało labowść [oblectaTet ,e] w tych rzooŻl1ch ktorem 
nagotował Leop Eccle 2'10 (Linde). 
JV poląceeniu ,eeTegowym: lako ty będzieIz śmiał 
ch6ieó loltować' labowść y roIkolzowaó: widząo PanA 
Iwego vbiożowśnego' y ćiernim vkoronowanego! WujPo, 
1584'434 (Linde). 
Synonim: kochać 'id. 


KN 


LABRUSKA (3) ,b f 
labruska (3), [labrus.ki pl t]. 
Oba a jasne. 
,g N labruska (3). O [Pl A labruszki.] 
SI ,tp, On bTak, Linde XVI w. 
bot. V lti8 vinif6Ta L. (Ro,t); V lti8 vinifera BBP ,yl- 
ve,tTi, BergeT; WinoTOIl lelna [labTu,ca - deika macioa 
MymeT 1 20v; - agTe,t Murm 106, BarlBydg; - plonne 
albo deikie wino Mące 181a; - lelna macioa winna Oalep; 
macica, agre,t - labru,ca On] (3): Szcżepił Noe wino 
przydaw£zy k niemu krwie Lwiey' Wieprzowey' BAra- 
niey y Małpiey' potym LAbru£ka w dobrą Iie winnice 
obroćiłft. y owoc dorkonśły 8 Iiebie dśła BielKTon 6. 
a. Jagoaa winorolU lelnej (2): nalazł tam Kozyeł 
iagody zową Labrurka' iadł ie y vpił lie imi BłelKTon 6, 
6 tnaTg. 
[SeeTeg: .labruszki, to jest leśne wino«: Drzewa tet. 

a ktorych wino rośóie nie katde bywaią obrzazow{me' 
lako te ktore dawaią labrulzki to iert leśne wino' tyeh 
nie trzoba obrzazowść. Ore80 1571'318, 362 (Linde).] 
Synonimy: agre,t, deika maciea, dzikie Włno. lelna ma- 
oica, lelne wino, plone wino, winna macica, winograd. 


.. 


KN 


[LABRUSZCZANY ai 
N pl ,ub,t labruszczan(e). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
Preymiotnik od "labTu,zki": ślbo tet. gdyby grona 
labrulzczane były kielokroć płokane w winie ktore ehcelz 
mieć rumiane. OTe8c 1671/354 (ek8cerpt A. 'zuTow,kiego).] 
FP 


[LABRUSZKI] cf LABRUSKA 
[LABWERK ,b m 
G pl IA.bw(e)rk(o)w. 
SI ,tp, On bTak, Linde takle XVII w. 
Zdobnicey motyw rolUnny (e niem. LaubweTk): Belo- 
wanie &lbo napulzoM.nie drzewa rozmaite' prze Stolarze 
nauka pożyteożna' ku ladzeniu &lbo w kładaniu rozmaitych 
figur' albo labwerkow na rkrzyniach' y na ltolech Sien- 
HeTb 387b (Linde).] 


, 


KN 


l. LACHA (2) ,b f 
Oba a jasne. 
,g N lacha (1). O A laehę (1). 
SI ,tp bTak, On: laka, Linde XVII-XVIII w.: laka. 
'zywica otTeymywana e dTzew lakowych gatunku Rhu8 
veTnificeTa, ro,nących w Japonii, Ohinach, Indiach lub 
preedmiot pOkTyty tą tywicą; laka; cancamum, lacca On (2): 
Do Kalekutu przywot.ą [...] korzenia wlzelkie' iako 
Piers' Gotdźiki' Ymbier' KśdźidIo' Lacb" Mulzkat' 
Kamienie, Perły' y ine rzeoty BielKTon 453v, 455. 
KN 


-
		

/Czytelnia_007_02_018_0001.djvu

			LAVIIA 


.. 


2. LACHA cf ł..ACHA 
[LACHTR] cf [ł..ATR] 
!LACZU Sł ,tp; On, Linde brak. 
LACKI (4) ai 
lacki (2), latski (2); laeki KlonŻal, JanNKaT; lat8ki 
KochOe (2). 
a ja,'Ił6. 
,g m N laoki (1). <> [D laokiemu.] <> f N laekA. (1). 
<> G latskiej (2). 
SI ,tp, On bTak, Linde XV1(XVll1)-XVllI w. 
l. Pol,ki (e ,tTU8. JIJI,l(bCK'bitb) (1): NACz z8.śię Pdeta 
Laokil Poeta ze wlzytkiml Nie bawił rię w pUmie lwoim 
b8łwochwś.lItwem brzydkim KlonŻal B3v. 
2. BltJana etymologia WYTaf4U .,laciń8ki" w odniesieniu 
do wiaTY ohTeeAcijań8kiej (3): [Popu grosz, Lackiemu 
drugi: To 8ą nasze w8zY8tkie pługi Za zdradno posługi. 
Rozmowa k,itJdea II popem, Królewieo ok. 1549, C4v.] 
WYTa.teme: »wiara laekac [,zyk 2 : 1] (3): iako od 
Czerkiey Czechl od Włolkiey Włochl tak od LatIkiey wia- 
ry I Lach wiedźion być może KochOe B2, Bv; J anN KaT C2. 
SeeTegi: »krześoijań8ki albo laoki« (1): iż iako wiara 
krze
ćiańIka ałbo Lacka, od kt6rey na8 Grekowie teraz. 
nieylzy, Ruś y Mofkwa, Latino, albo Lachy zowie, nie 
z inąd, nie od inlzyoh też, iedno z Rzymu, y od Rzymian, 
do wielu pśńrtw krzeoŚĆiśńlkioh polzła JanNKar C2. 
»lat8ki, to jest łaoiń8ki« (1): Czyli na8 [RuBini] od 
wiary LatlkieYI to ielt Lacinrkieyl (bo rami lą Greokiey) 
Lachy zowąl a to wedle etymologiey KochOe Bv. 
Of LATYŃSKI, ł..ACIŃSKI, [ł..ACKI], [ł..ATAŃSKI] 
KN 


I 


LAt (178) tJb impf 
W inf, praet i impeT' wBey,tkich liceb i Todeaj6w a po. 
chylone; w pTae" paTt pTae8 act e ja,'Ił6; 10 2 ,g imp e po- 
chylone. 
inf lAć (19). <> prae8 1 ,g leję (8). <> 2 .g lejesz (4). 
<> 3 ,g leje (36). <> 1 pllej(e)my (2). <> 3 pl leją (28). <> pTaet 
2 ,g f .ś lAła (1). <> 3 ,g m lAł (7). f lAła (3). <> 3 pl m peT' 
lAli (8). ,ub,t HUy (1). <> fut 3 ,g m będzio lAł (1). <> 3 pl m PeT, 
będą IM (1). <> eon 2 ,g m byś lAł (1). <> 3 ,g m by lAł (2). 
f by lAla (1). <> imp 1 ,g nieoh leję (1). <> 2 ,g Mj (17); 
-ej (10), -(e)j (7). <> 3 ,g niech, niechAj leje (4). <> 2 pl 
l(e)jcie (2). <> impeT' prae, leje 8ię (1). <> pTaet lało 8ię (1), 
lAno (6). <> con by lAno (1). <> paTt praeB act lejąc 
(23). 
SI ,tp, On łlotuje, Linde XVI-XIX 'W. 
l. BpTawiać, aby oiece plynela, wyplywala II jakiegoś 
pojemnika, ebiornika; funaeTe PolAnt, Vulg, On; f_ditaTe 
MącII, On; tTanBfundeTe Oalep, On; detrullaTe Oalep (126): 
Leop Lev 1/5; Pliarnia. MOżelz młota przymiefzMI nie 
wbyrtko tet. tłuożąl Patrz też by preeż Die lanol kiedy 
garnoe płoot.ą. RejZwieTlI 137. 
la6 co (73): OpeoŻyw 36v; LibMal 1544186; RejWie 
Hv; A Fontana z AlabMtru prawie w poyrzod [I] ltałś.1 
Ktora wodę nieprzebraną vltawiożnie lałA. KochZue A2; 
SienLek 71, 72; BudBib 4. Reg 2/8; SkaTŻyw 388. Of la6 co 
do czego; komu co; co komu w 00; co na co; komu co na co; 
co ceym; co w co; co w co czym; ZWTOt. 
lać do ceego (6): bo kiedy leielz w gardłoi iśkobyś też 
lał do wyohodu. WerGoBc 227, 227. Of lać co do oeego. 
lać co do ceego (3): Wkoleiele SIUomonowym to 
wiemy iż Oliwę lali do lamp ktore ltały na lwiecżnikooh 
RejA p 9OV; BudNT Luo 5/38, 7/37. 


LAĆ 


3 


łać komu co [- ofiaTować] (1): Wgłśdkioh kamienioeh 
potoku dział twoyl to te lolem twoimi wlzakeś im lała 
zalewkę [effudi,ti libamen] BuaBib 1, 57/6. 
lać w co komu co (1): Pokoy mM winną lpłodźill 
y wzdęte iAgody Wyćisłl lkąd leie w cżalzę Syn Oyou 
mofzot. młody. RybGtJBli B2. 
lać co komu w co [= pTumocą wlewać] [w tym: co 
(13); w co (w gaTdło, w u8ta, w u.ey) (16)] (16): Więo mu 
leie w gardło lerop A on zdyoha opiły chłop RejRozpr G4v; 
Albo lok rućiśny wvfzy mu ley SienLek 54; a wlzakże 
mu tho [koniowi chrean e winem] marz ćiepło lać SienLek 
165, 61v, 157v, 165, 166v, 167v, 168; RejZwieTo 59v, 61v; 
A gdy Y wtym ćierpliwym rię pokazał/lać mu rolpuIzeżony 
ołow w vlta kazano. SkaTŻy'ID 441, 532 [2 T.]; WMGOBC 
235; KlonWoT 17. 
lać co na co (21): FalZiol V 38, 76v; takiet. y miody 
na ognifka lali [infunaebant] MiechGlab [90]; Leop LetJ 
8/12; RejZwieT/6 74 [2 T.]; BielKTon 224 [2 r.]; aby tho 
na gorąoe kamienie lał SienLek 91, 76v, 90v, 134; Telz 
wezmie ofiarownik z (onego) loga oliwYI y niech leie 
na rękę ofiśrownika lewą. BudBib Lev 14/15, Lev 21/10; 
Oczko 14v; StTyjKTon 682; LatHaT 689. Of lać komu co 
na co; ozym na co; ZlOTOt. 
lać komu co na co (1): Naprzod takowemu dziecięciu 
ley eiepłą wodę z wy foka na głowę z pol podziny [I] 
FalZiol V 38v. 
la6 co w co [w tym: co (36)] (42): Też [w6dka] ioft 
dobra tym ktorzi maią na lobie trąd albo lwierzb, możefz 
tak lamępić. albo zwinem miebaiącz y w pothrawy lać 
a fnią warzyć. FalZio' II 7d, V 76v; KTowObr 207v; 
RejWie 15, 21v, 84; Leop Matth 9/17; SienLek 65v [2 T.], 
72v, 128, 166v; RejPo. 218v; BielSpT 73v; Chyn miara 
rzecży mokryoh w ktorą rię 18ło 12. logow. A log miewał 
beść Ikorupin iaiowyoh. BudBib I 47a maTg, II 62b maTg; 
Myże ['Woa(!] w ono łożylko StTum Gv, C3v; KochPie8 4; 
WujNT Matth 9/17, MaT 2/22, ,. 180, Luc 5/37. Of lać 
co komu w 00; co w co czym; ZWTOt. 
la6 co ceym (1): Srzodkiem tego wIzytkiego 
rebrna 
rzeka płyniel Którą letąc pod lk8łą przy powiewney 
trzćiniel Rozćiągła WiIłA leie krutem mArmórowym Koch- 
PTOp H. 
lać 00 w co ceym [= kt6rtJdy] (1): potroJIe naukę 
krzeIćiyańIką w ludźye wlewalii ltoluyąe yą ku dowćipom 
ludzkimi nye inAoey yedno yako kyedy kto ćyś.Iną wronką 
w fąd wodę albo piwo leye. KTon
Rozm 11 t4v. 
lać e czego ao ceego (1): Detrullare est de trulla in 
trullam transfundere - Zmiednice de [1] miedniee leię. 
Oalep 315a. 
lać ceym [... prey pomocy oeego] (2): aktoby ohćiał 
prędko te rzeczy [...] odprś.wićl a lzkopoem albo kruzem 
leiącl iefzoze płat mokry przyłożywIzYI aby tam więoey 
lye głowa parzyła Oczko 16v. Of lać co oeym. 
lać czym [.. co] na co (1): y Aaronowi ręce namazał 
y lał na głowę oleiem lwiętym. BielKTon 37v. 
lać po ceym (1): IOrdan to Iławna rzekal co w niey 
ludzye krzożonol Leiąo wodę na głowęl lzupryny moeżono. 
Są też gdzyeś pod goramil drudzy lordanowiei Leoż kiedy 
tam kogo krzożąl nie leią po głowie. Bo dla więtIzey 
pokory I troohę vniżaiąl Co mieli lać na głowęl wąIy za- 
mactaią. RejZwieT/6 74. 
W charaktery,tycznych połąozeniach: lać gorzalk(! (2), 
miody, olej(ek) (4), oliw(! (2), piwo, ,mol{! (2), wino (6), 
wodtJ (12); lać kTużem (2); lać na oialo, w cea8etJ, w gardlo (11), 
na glowtJ (7), po glowie, na kamienie (3), w kielich, do lamp, 
w naczynie (2), 'ID noedTee, w oczy, na ogień (na ogni,ka) (3),
		

/Czytelnia_007_02_019_0001.djvu

			c- 
'" 


4 


LAĆ 


l 
] 


w potrawy (2). w rany. na r4!kC!. w ,ąd. w ,tatki (3). do sun- 
dakow. w ucho (2). w usta (6). do wychodu. 
Prey,lowia: bibl. Ani też leią [neque mittunt] mło- 
dego win, w lth're nacżynie Leop Matth 9/17; Y żaden 
nie leie win, nowego do Iundakow wiotohych BudNT Luc 
7/37; WtłjNT Matth 9/17. MaT 2/22. Luc 5/37. [Og6lem 
6 r.]. 
Bo wierz mi on goIpodarz/ n'poły Izaleie/ Co nie 
gasi kiedy tłe/ aż gdy gore leie. RejZwiere no. 
ZWTOty: .laó BObie w gębę« (1): [Kr61 kalekucki] nie 
pija też dotknąwIzy Iie wlu-g'mi naeżynia/ ale zawie- 
rzony ma Kubek iako antw08/leie lobie w gębę potroIze. 
BielKTon 453v. 
.lać wosk (na wodę)« = wT6żyć. odgadywać col na 
podstawie figuT utwoTeonych . wo,ku (3): Zeznala ylch 
na proIzbą panyei kierIkiey lyala wolk na wodą docho- 
dzaez thego. ktho yey bil pyenyadze vkrad1 LibMal 
l644/83v. l644/83v; PapTPan Gg4v. 
W pTeen [co] (4): 
FTaza: peryfT. »poki puls dech leje« >= dop6ki ktoll 
lyje. oddycha (1): Gdy chorego odbiet.y Doktor bez na- 
dźieie/ On lam w zdrowiu niewątpi poki puls dech leie. 
RybGC!1JU B. 
a) Powodować, te pada de,ece (2): Gł08 p'ńfki defzoze 
leie/ gł08 pańIki gróm Irogi/ Y okrutn
 pobudza na 
powietrzu trwogi KochP, 40; RybGC!IlU B. 
b) W opi,ie gwiazdoebioru (1): Między tymi Ią zaśię 
drugi
 gwiazdy płon
 Pod Wodnikiem wilgotnym Ikąpo 
rozświ
eon
. Tych niedaleko Itrumi
ń nie prawie gwiazdźi- 
Ity! Który z prawice leie ten to Wodnik iIty. KochPhaen 16. 
PTeen [kogo. co] (13): 
a) Zabijać. mordować. TanłĆ (8): Ale y choć mię iako 
mokrą offiarę leią na offierze bitey/ y na lłułbie wilu-y 
waIzey/ radem/ y raduię Iię ze wlzemi wami. BudNT 
PhiUpp 2/17. 
ZWTot: .lać krew« [,eyk emienny] (7): RejWie 188; 
Prożnoć moy miły Panie tę krew leyemy przed obliożnolcią 
twoią RejAp 8v; bieda tym ktorzy krew leią bliźniego 
lwego RejAp 189; RejZwiero 228. 228v; KlonWoT 30 
[2 r.]. 
b) Łatwo m6wić. plellć (6): Cżęfto takie figle leiefz/ 
Ze wtzyltkiego śię wyśmieie[z. BierEe C3v; A Ierou ięzyk 
pofłuIzny pełn
mu Odbi
ra nowa! y nowy rym dźieie! 
Ledwie tak prędko pilarz pUmo leie. KochP, 66; KlonŻal 
D3v. E4; Thoóby mu złote Mercurius lłowa Lał krMo- 
mowny KlonFli, D4. 
W chaTaktery,tycznych poląceeniach: lać figle. piBmo. 
,lowa (2). wieT,ze. 
a. Oblewać [kogo c.eym] (1): iednij go [Ohry,tuBa] 
pomyiami lśli OpecŻyw 122v. 
b. Roelewa6 (1): Iednym razem zamrucży a drugi 
raz rzepce/ A cżA.fem iako Bocian zyadIzy żabę klekee. 
Leie/ wrzefzct.y/ kołace/ a śk1enice tłucże/ Bo ItrMiił od 
rozumu y kłotki y klucże. RejWu 30v. 
e. Upijać ,iC!; poić kogol tTunkami; potare Mące (22): 
RejRoepr G3v; Bo ilum kto zdrow ma być/ vltawicżnie 
leiąc/ Albo potym bez guzu/ pijano Izśleiąc. Rej Zwiere 
132v. 
lać do czego (1): Także też do żołądka/ kiedy cżęIto 
leielz/ Wierz mi cżęfciey zakwekaIz [/]/ niżli [je rośmieiefz. 
RejZwieTz 139. 
la6 w kogo. w co (19): KochFT 28; ale ty w brzueh 
iako w banię bezdenną leiąc/ Boga/ du1zę/ ćialo y ludźie 
obrażaIz. WerGollc 227. Of ZWTOty. 
W por6wnamach (2): A dźiś 00 młodźi paoholcy 


LAĆ 


vmieią' Iedno w [ję wino/ iako w beczkę/ leią. KochFT 
28; WeTGollć 227. 
W chaTaktery,tycenych polqceeniach: lać wino; w brzuch 
lać, do tolądka. 
ZWToty: .lać w gardło« [w tym: komu (6). c.ym (3)] 
[,zyk emienny] (11): RejWie 73; RejZwiere 122v. 132v; 
Więc y Iługam/ choćby też cżA.fem drugi nie rad nieborak! 
tedy mu dzbanem gwałtem będzie lał w gśrdło RejZwierc 
61. 59. 61. 251v; WerGollc 213. 227. 241. 243. 
.lać w sięa: [w tym: co (2). czym (1)] [,.yk emienny] (6): 
Bo takie v nich [Bachu,a i towarey,ey] ćwieżenie/ Lać 
w Iię y nad przyrodzenie BielKom E8; Mące 316a. 38ld; 
RejZwierc 59v; KochFT 28; KochPiell 51. 
8zfJTeg: »tkać. lać« (1): Y Izkoda zwM człowiekiem/ 
kto byd1ęc
 żyie/ Tkaiąe/leiąc w Iyę wIzytko/ póki zUawa 
Izyie KochPiell 51. 
W pTzen (1): 
ZWTOt: »lać [komu co] w gardziela: (1): V pana w ręku 
pełna czMza ltoi Przykrego mofzczu: tym złe ludźi poi/ 
Leiąc im drożdże/ y iad niewidomy W gardźiel łakomy. 
KochP, 112. 
2. Wylewać. wypuBScea6 z ,iebie [w tym: co (16)] (18): 
Tym gwóli wodę lały twarde krzemienie/ A po Iuebyoh 
puItyniach ćiekły ltrumienie. KochP, 159; KochFT 69. 
W chaTakteTy,tycenym polqceeniu: wodC! laó (2). 
FTaza: »beczka leje« (1): Każ wino nosić! póki beczka 
leie KochPiell 43. 
a. Plaka6 (13): 
Zwroty: »łzy (krwawe). krwawy płaoz lać« [,eyk 
zmienny] (8: 1): A ia zatym łzy niech leię/ Bom ltrooił 
wIzytkę nadźieię KochTT 18. 14; Wfpomionę! wnet twarz 
blednie/ oczy łzy leią KochFT 129; Wi,enTT 6; G6rnTroa, 32; 
GTabowSet E4. M2v; Wito,lLut A4v; Niechay kto ohce 
narzeka. niech krwawe łzy leie KlonWoT **2v. 
peryfT. »łzy na papir lać« ... pisać smutne wier,ee (1): 
Mnie iem co inlzego iuż pomoc nie może/ Niech mi ta 
zła pogoda wżdy Imutney pomoże. Prze ty łzy ktore 
hoynie na ten papir leię PudlDydo B2. 
W preen (3): Płaeżcie Iośnie rzewniwe/ miMto łez 
żywicę Leyćie prolzę obfićie przez martwą źrzenicę. Klon- 
Żal A3v. 
lać na co e ceego (1): KRynice gorzkich łez/ gdzieśćie 
zginęły I Gdy trzeba/ byśćie rzekami płynęły/ Z nieIzcżęIney 
głowy/ źrzenio vtrapionych/ Na pierśi leiąc/ z oożu zato- 
pionych' GrabowSet S3. 
Zwrot: »lać łzya: (1): Zśłuy mnie z źiemią/ niebo/ 
leyćie łzy obłoki/ Płacż mnie wlzelkie Itworzenie Grabow- 
Set B. 
b. Być pTeepelmonym. wylewa{) ,i4!. pTeelewać ,iC! (2): 
Zwrot: »lać z brzegu« (1): Nie leie [Wisla] z brzegu 
namnieylzego Izcżęta! Groblami zięta. KlonFlis G3v. 
W pTeen (1): ) 
ZWTOt: »lać z brzegua: ... Iyć me ,tawiając ,obie lad- 
nych ograniczeń mOTalnych (1): Kto śrzodku patrzy nawą 
wfzędy Iłynie/ Kto z brzegow leie pewnie Iie ochy nie. 
Napięknieylzy kItałt ktho miary vżywa! Ten zawżdy 
Iławny/ zawżdy weloł bywa. RejZwierc 217v_ 
3. Plynąć ,trumieniami (o ulewnym de,.c.eu) (8): 
FTaea: »deszcz lejea: [''''yk ó : 2] (7): rozgrzewali na8 
wlIyltkie/ dla dżdżu kthory nś ten cżśslał [qui imminebat] 
Leop Act 28/2; KochPiell 31; Pud1FT 21.50.66; GTabowSet 
Q4v; Delzoż ktemu lał gwałtowny PudlDydo A4. 
ZWTOt: »lać jako(by) cebremu [,.eyk emienny] (2): 
Ruit coelum imbribus. Idzie delzez yako cebrem lał. 
Mące 361c; PudlFT 50. 


-
		

/Czytelnia_007_02_020_0001.djvu

			LAĆ 


4. Wytapiać, preetapiać metale; conflaTe Mące. Oalep. 
On; liquefaceTe Oalep [w tym: kogo (1). co (16)] (18): Con- 
flator in Bibliis. qui conflat metalIs. Który leye kru[zce. 
Mące 130d; Reconflo denuo conflo. eive liquefacio 
Znowulieię, znowu naprawiam. Oalep 900a. 
W chaTaktery,tycznym poląceeniu: lać kTusece. 
a. Wyrabiać T6żne pTeedmioty wlewając Toetopiony 
metal w odpowiednie fOTmy; fundeTe Oalep, On; duceTe e
 
aeTe, figuTaTe ae, On (16): MUTm 182 [2 r.]; Tormentarius 
fusor. czo dzyala lyeye vel pU8karz BartBydg 160b. 13; 
BielKTO?ł 257; Mące 58, 13ge [2 r.]; [poganie] Hetmanom 
Iwym !łupy pozł06i£M lali! oIobliwe groby budowali OTe- 
Quin R4; RejZwieTc 251v; BudBib 1, 40!19; OzechEp 362; 
Fusores dicuntur qui ex metallo quopiam statuas. aliave 
opera fundunt - Czi ktorzi rozpuIcziwIzy zaIię nieoo leia. 
Oalep 441a. 
W charaktery,tycenych połączeniach: lać bałwana, deia- 
la (6), konwie, ru,znłce (2), ,łupy. (d)ewony (4); lać ee 
elota. 
ZWTOt: .la6 [ceyją] twarz w miedzi, [kogo] ze złota« 
= postawić komulJ pomnik iIla upami
tnienia jego IwietnolJci 
(1: 1): Niechay go [Jana Kochanow,kiego] £ławny PhidiaB 
Iam leie ze złota! Niech ryluie 8copa" będźie robotą 
l'obota. KlonŻal D4; Będą drudzy twym koś6iam grób 
zacny budowii.6! Y twarz twoię [Jana hrabiego na T
ceynie] 
w miedźi lać! y w marmórze kowś.ó KochPam 80. 
W pTeen (1): Także w tym nachetnym rzemieIle 
pifania! Nie trzeba długiey praeey w tym do rozeznania! 
Cżyia kuźnia! weźrzawlzy pirwey w ine Iztuki! Obacży 
każdy Inś.dnie bez trudney nauki! Ktore kuIy tym k[tał- 
tern w iedney formie lano! Co ie Iwiatu po ten cM8 na 
iśśnią wydano. RejWie A8v. 
*** Bez wy,taTceającego kontek,tu (8): A gdy to! i! 
trafi śię miedzy dwięma zwokaliIzów przerzeczonyeh! 
Ipoślednim ma być wymawiano! iako w!łowaeh! mdleię! 
leię! pieię MUTzOrt B2, B2 [4 T.]; Mącz 13ge [2 T.]; Oalep 
440b. 
Synonimy: 3. padać; 4. ,zmelcować. wytapiać. 
FOTmacje w'p61Tdzenne: lać ,i
, dolać, nalać, nalać ,i
, 
oblać, oblać ,i
. odlać. poiIlać. polać, polać ,i
, pTzela6, pTee- 
lać ,i
, pTzylać, rozlać. Tozla6 Bi
, ulać. ula6 ,iC. wla6. wlać ,iC. 
wylać. wylać ,i
, wzlać, ealać. ealać ,i
, ela6, zlać ,iC; dole- 
wać. nalewać, naTozlewać Bi
. naToźlewa6. oblewa6, obltJtl}ać ,i
, 
odlewa6. poiIlewać, polewać. polewać Bi
, pOToźlewa6 ,iC, 
pozalewać, pTzelewa6, pTeelewać ,i
, pTzylewa6, pTzylewa6 ,i
, 
Tozlewać, Tozlewać ,i
, ulewa6, ulewać ,i
, wlewa6, wlewać ,iC, 
wylewać, wylewać ,i
, wziewać. wzlewa6 ,i
, ealewa6, eale- 
wać ,i
, elewać, zlewać ,i
; preeliwać. 
Of LANIE, LANY, LEJĄCY 


KN 


LAt SIĘ (38) tlb impf 
sie (32), się (6). 
W inf -A.- (4), -a- (1) SkarJedn. O W pTaet, fut i con 
-A.- (13), -a- (2) BudBib, SiebRozmyil. O W pTae, i 3 ,g 
imp e ja,ne. 
inf IM się (6). O pTae, 3 ,g leje 8ię (12). O 3 pl leją 
się (6). O pTaet 3 ,g f lAła 8ię (4). n lAlo 8ię (4). O 3 pl sub,t 
lAły 8ię (1). O fut 3 8g f będzie 8ię lAla (2). O imp 3 ,g 
niechA.j się leje (1). O con 3 ,g f by się IMa (4). 
SI ,tp notuje, On bTak, Linde XVII-XVllI w. 
Wyciekać ,kądIJ obficie (38): Która [..ata] iuż w ra.ny 
iego tak była wewrzała! Ze kiedy go zwłóczyli! znowu 
fię krew lała SiebRoemylJ1 H2v. 
lać ,iC od ceego (1): lako polać Iię wizytki cżłonki 


2 - Słownlk polszczyzny XVI wleku. t. 'XII 


LADA 


5 


na ćiele nie mogą! gdy zwierzchnia woda od głowy fię 
laó nie pocżnie SkarJedn 59. 
lać ,i
 pTeee co (1): Vmywa Iye [MidaB]! a złoto przez 
ręce Iye leia KochDe 107. 
Fraza: -łzy 8ię leją; łzami 8ię lać« (7 : 1): RejZwiero 
27, 70, 189, [193], 244v; wIzytkim fie z ocżu ieh łzy lały. 
StT1JjWjae A4v; Na to patrz co Iie z twarzą moią djieie! 
Tót. czyń! niechay Iie twa też łzami leie. G6rnTTOfJ3 50, 51. 
W pTeen (19): 
FTCUia: .krew się (niewinna) leje« [w tym: od c.ego (1), 
około ceego (1), e kogo (1), c
m e kogo (1), po ceym (4)] =- 
tocey 'ił walka, bitwa, dokonuje ,i
 napaIJci (19): Iuż faUz! 
zdrś.da! nieprawda! iuż Iie y krew leie RejWie 174, 172 
[2 1'.],188; ReJAp 57v [2 T.], 63, 63v, 127; iż temu zabiega 
iakoby Iie krew niewinna nie lała po ziemi RejZwiero 
141, 41v, 77v, 79v, 185, 228 (9); W ktoryby oMs ratowB.ó 
cny krwie Krz6ŚćijańJkiey. Ktora Iię znaożnie leie od ręki 
PogańIkiey. OeahTr E2. 
Preen (2): 
a) O pijań3twie (1): SłyIzałeś tet. Muzyki IlylzałM 
trębacże! Y na ten głos ehoć wdzyęcżny nie ieden za- 
płaoże. Bo gdy ty głoIy huct.ą iuż (je wlzędy leie! Ale on 
nieboraeżek barzo złey nadzyeie. Kiedy ow gł08 vfłylzy 
dawayoie podatki! To Iie iuż wierę ciągni by zMtawić 
dzyatki. RejWie 69. 
h) O pi,aniu wier,zy (1): Cżynię wierIza! lamA Hę 
rzeet. z wielkich nauk leie. KlonŻal E4. 
a. Rozlewać Bł
 (3): Ithoł oMmletowy! bo wlzędy 
wzory po nim kędy Iie piwo lało RejZwterc 61v [idem] 
WerGolc 235. 
W pOT6wnaniu (1): Ale rprAwiedliwoś6 rwięta tha Iie 
leye iako iMna wodA po ziemi! A tha wIzytki zniewoli6 
muśi RejZwierc 44. 
h. Wlewa6 ,i
 [komu w co] (3): Tet. Iie rtrzedz by mu 
Iie w kąpieli woda w vfzy nie lała! bo to barzo Izkodzi 
Iluehowi. FalZiol V 35v. 
Bezpodmiotowo (1): ale kiedy [tw6j nlePTzyjaciel] tak 
wpadnie [do wody]! iż mu Iie w gębę la6 pocżnie! dfthąp 
na łeb! a pogrąż go do oftatkś.. G6rnDwoTe Cc7. 
W pTeen (1): Trochę poniżey wlewo (it. tak rzekę) 
Wiśle fama BrdA leie Iię w pś.fzcżekę KlonFlis G2v. 
Synonimy: ciec, plynq6. 
Formacje wBp6lTdzenne cf LAĆ. 


KN 


l. LADA (6) ,b f 
lada (6), [łada]. 
Pierw,ee a pochylone, końcowe jasne. 
,g N IMa (1). O G IMy (1). O A lAdę (3). O [pl N lady. 
O L ładach.] 
SI ,tp bTak, On notuje, Linde XVI (jeden e nilej noto- 
wanych preyldad6w)-XVll1 w. 
l. SkTzynia (e niem. Lade ',kTzynia, Beuflada'); aroa 
On (6): [Lada! e
 germ. Aroa, ciBta. Volck Kkk.] 
a. DTewniana. e otworem umie,eceonym nad kamieniem 
młyń,kim, do kt6Tej w,ypuje ,i
 ebote (1): Infundibulum, 
Liey też lada we młynie nśd kamieniem w którą żyto 
wIipuyą. Mące 140a. 
h. Drewniana pTf8'g ,iecf8kaTni (2): kto chee aby Iporą 
Iłomę mial! ladę z korą do rzezania 'iect.ki! A k06ieł do 
grzania wody mieó Go,tGo,p 88, 30. 
e. Do pTeechowywaMa pietK
y, mote kasa (2): Grze- 
gorz Smogorziński żądal iest od nas przyięćia piłijniędzy do 
liady na8Żei Summy maroa8 Pię6chiośiąth [...] ktore daie 
na dlug ZapKolJcier 168l!23v.
		

/Czytelnia_007_02_021_0001.djvu

			6 


LADA 


Ze,tawienie: .lada 8ołtyska« (1): Ladę SoltiIką przi- 
nyeIzonye [1] do domu wozi wage Grzegorza Lęgy Zap- 
KofJcier 1586jl. 
2. [PodBtawa armaty e dTeewa, ,lutqca jako oparołe 
dla lufy i umotliwiajqca manewTowanie dzialem, laweta: 
W którem [cekhau,ie] naprzód: Dział wielgioh i mniej- 
8zych albo średnich, które stoją w swoich ładaeh, nie- 
które zgnieły nro 14 tr6dlaEkMalb II 67; Za ozekhausem 
jest 8zopa zła [...], potrzebuje poprawy, bo pod nią wozy, 
półwozy, lady do dział tT6dlaEkMalb II 69.] 
Synonimy: l. ,kTeyma; 2. lote. 


KN 


2. [LADA ,b f 
A pilMy. 
SI ,tp, On bTak, Lin	
			

/Czytelnia_007_02_022_0001.djvu

			LAGIER 


. 


Gad Kv, I8v [2 r.]; [Zaśię palony Lagier' zową Wainften 
UTe
dowHeTb 422a, 421b.] 
WYTatema: [»lagier octowy«: Lagier ootowy, ieIzcże 
mocniey[zy y leplzy UTe
dowHerb 422a.] 
»lagier winny« (1): Acżkolwiek lagier winny ie[t ci
- 
Izki ram w [obie tak it. pod in!zymi oię[zkimi rzect.ami 
niżey rie vrtawa, w!zakoz miod ielt cięJIzey naturi Glab- 
Gad I8v; [UTz
dowHeTb 421b [3 T.].] 
[SeeTegi: »lagier abo drot.dże«: Powiadaią też'gdyby 
wino Itało długo na pierwlzym lagrze (ślbo na drożdt.ach 
popoUku) tedy gdy 6iepło przydźie tśk śię wino z nim 
złąeży a Imaku iego nabędźie OTe,o 1571/344 (Linde). 
»kamień i łagier«: KAmien y łagi
r winny' nie ie[t 
przez Iw
y mooy wielki
y w MkarItwach UTz
dowHerb 
421a.] 
W pTzen (3): Bo nathura ożłowiect.a zawżdy rie 
burzy iako moIzoż/ aż gdy rie vItoi/ to też iedno lagier 
00 rie niożemu dobremu nie godzi na dnie zoItanie. 
RejZwieTo [121]v, [121]v; tedy bez takiego doct.eInego 
lagru [,ektaTzy]' niedługo by ten Luterfki Duch' iut. też 
podrtały/ z nich wywietrzał. POWOdPT 39. 
Synonimy: dTotdte, wajn,etan. 


j 


KN 


2. (LAGER) cf l. LEGIER 
LAGROWY (1) ai 
a pTawaopodobnie poohylone (tak w lagier); o prawdo- 
podobnie jasne (tak w -owy). 
,g [m A lAgrowy.] <> f N IAgrow(a). 
SI ,tp, On bTak, Linde XVI-XVII w. 
PTltymiotnik od "lagier"; pochoikący . lagru: z ktorą 
[,Iodko'cią] też tam wchodzi plugawoIó lagrowa ktora żyły 
zatikaiąc rozmaite niemoczi ot.yni GlabGad H2v; [zRśię 
ktore [wino] v dna/ bierze w śię Imak lagrowy ktore lO 
ieIt bIi[ko Ore,o 1571/345 (Linde).] 


KN 


LAICKI SI ,tp; On, Linde bTak. 
[LAICZEK ,b m 
N pl laiczkowie. 
Sł ,tp, On, Lind'e brak. 
Dem. od "laik" 'ol/:lowiek lwieoki' ; tu e politowaniem: 
it.em tego świadom' t.e częltokr06 y laiozkowie' ktorym 
fię nawałnośó y obłuda świecka vprzykrzyłś [...] do ói- 
choś6i Hę Kla!ztorney nAwrMśią RegulaKlon 04 d'ed.] 
MK 


.. 


LAIK (47) ,b m 
-i- (43), -y- (4). 
-a- (42), -1- (3); -1- SkaTJ edn (2); -a-: -1- SkaTŻyw 
(2 : 1). 
,g Nlaik (14). <> G laika (1). <> A laika (2). <> 11aiki(e)m 
(1). <> V laiku (3). <> pl N laicy WujJud (4), laikowie (3) 
SeklKat, OrzQuin, SkaTŻyw. <> G laik(o)w (1). <> D laikóm 
(11); -óm (3), -om (1), -(o)m (7); -óm OreJan. SarnStat; 
-óm : -om OrzQuin (1: 1). <> A laiki (6). <> 1 laiki (2). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVIII w. 
l. Oelowiek lwieoki nie mający Iwi
ceń kapłań,kich; 
latcu, Mące, JanStat, On [laik, czlowiek nie polwi
ony - 
laicu, On] (42): KTomRozm I A4v, E3, Lv; Ten vcżynił 
Synod' nś ktorym vItświł' aby t.adny lśik tśk Oe!alZ 
iako ini Iwieecy nie mieli t.adnego głolu podawM Pa- 
pieżś. BielKTon 177; Laicus, Laik' po[polity' lwietoki 
który żadnego [wi
eeniś nie ma. Mące 183b; OreQuin Ev, 


LAK 


7 


F3v [2 r.], F4, F4v marg, G, Gv; RejPo, 88v; Lecż wy 
vrząd kApłśńIki uli. Lśyki włożyć chcećie. WujJud 141v, 
146, 156v, 212; IlI.ko też y Mnilzy 8 przodku nie byli 
kśpłany śni im zlecono v[ługowśnia w koloiele: miano 
ie zś prolte IAiki RejPo,RozPT c4; SkarJ edn 213, 214; Oeech- 
Ep 61; ResePTe 59; [Niemcy] vltświoznie temi gadkśmi' 
[...] czAs pr6znotrawią: raz o kielichu'ieIliżgo dś6IAikóm: 
raz o żonśch kśpłańIkich/ ieIliż ie mieć mśią OreJan 129. 
W połączeniach ,zeregowych (3): Y wlzyItki
 y kot.- 
d
go z oIobnśf kleryki' t.aki' ltudenty' IAiki do przerze- 
czon
go mialtś KrAkowlki
go/ dla nśuki [...] iśdąo
 [...] 
od wIzelAkich płac [...] woln
 czynimy SarnStat 202, 201, 
203. 
W przeciw,tawieniach: .laik... kapłan (9), kleryk, 
księt.a« (11): li. ietly by to iedno kxiężey roIkazaJ poiywać 
tedyby laykowie nic niemiely do tego laeramentu Sekl- 
Kat Y2v; OTzQuin E, F2; Dobrze to cżynióie. Bo tet. nie 
lą kapłani' ale proś6i lśycy' nie was' śle lśmi śiebie dobrze 
pMąey WujJud 148, 141v marg, 146v [3 r.], 261v, Nn2; 
śle taki criminaliw poimany' będąc klerykiem do BUku- 
pi
go lądu: a laik [lałeus JanStat 219]/ to iert' święc6nia 
żadn
go nie maiący/ do narz
go lądu będźie odeIłan Sarn- 
Stat 203. [Of Orlaciu8 Laicus non Olericu, przyia6iel moy 
dobry/ człowiek vczony iert OTeList g.] 
W chara'kUry,tycenym połąceeniu: laik pro,ty (5). 
SefJf'eg: .laik albo (i) świeeki (człowiek)« (2): Y dowo- 
dzą tego tMk/ it. mylmy laikom ślbo Iwyeckim ludżyom 
vżywAnye kelicM A krwye pańIkyey [...] odyęli Krom- 
Roem III L4v; NeemOlw 88. 
a. Zakonnik bee Iwi
eń (2): 
Zestawienie: .mnich laik« (2): ieden Mnioh laik' [...] 
w rozmowie [...] o mŚI'nośói świśtś' tego namawiał go, 
aby świat opuśćił. SkaTŻyw 569, 570 marg. 
b. Prawdopodobnie o,oba wykonująca jakie' funkcje 
w koloiele (1): Poki lą laikowie y czyłelnicy/ niech t.ony 
poymuią [...]: śle gdy na te ltopnie przyidą/ iwz co Iię 
im pierwey godziło/ to ri
 im potym nie godzi. SkarŻyw 320. 
2. Ozłowiek nieuceony; illiteTatus .Mące (6); IEden 
M.ik nie vmiaJ kę[a po łś6inie RejFig Oc6. Illiteratus, 
Nieuk' prolty' Nieumieyętny który nigdy nie chodźił 
do Izkoły/ Lśik. Mące 195d. 
W preeciw,tawimiach: .laik ...literat, loik« (2): Thej 
ze threch [1] rzecży [TaJe,] dziękowaJ lzct.eIciu, to ielt, 
iz ctłowiekiem był a niebe!thią że m
t.em a nie żoną, ił 
litteratem a nielaykem BielŻyw 4; Oto Lśik ś nie Logik' 
twą oItroś6 zpiłowaJ NeemObr itv. 
Seereg: .nieumiejętny albo laik« (1): A gdźye byś 
duchem błogotlawił' ten ktory ye!t na myeyIcu nyeumy- 
eyętnego Albo IAikśf yako my mowimy' yśko rzecze 
Amen na twoye błogonawyeńrtw07 KTomRoem 11 h2v. 
Synonimy: l. po,poUty, Iwiecki; 2. nieuk, meumiej
tny, 
pro,tak. 


KN 


LAIKOWSTWO SI ,tp; On, Linde brak. 
LAK (2) ,b m 
lak (2), [lag a. lak]. 
a pochylone. 
,g N lAk: (1). <> G lAku (1). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVII -XVIII W. 
Roztw6T powBtaly pTey komenoacji ł'Yb w ,lonej wod.rie, 
takte Toztw6r ,oli utywany do konserwowania mi
sa itp. 
(.e Irdniem. lake); aqua ma", a. ,alsa, muria, murie" ,al- 
,ilago, ,al,ugo On (2): bowiem oddala ti choroby przerze- 
cżone' a gdy ielzcze ku tym ziołkam [...] przyłot.Uz laku
		

/Czytelnia_007_02_023_0001.djvu

			8 


LAK 


z Iłonych ryb 8 Dedzy albo a inIzych ryb. FalZiol I 46a, 
IV 42b; [Halec Lag/ roloł rybny. Ur,inGTamm 134.] 
[WYTażenie: »lag rybny«: Muria, es, Roloł/ Lag 
rybny. UrrinGramm 194.] 
Synonim: rOlol rglY1ły. 


KN 


(LAKA) cf l. LACHA 
LAKAJ cf LOKAJ 
LAKOWY On; Linde XVll w. (e On). 
LAKRYCYJA (64) ,b f 
Pierw,ze a jasne, dTUgie pochylone. 
,g N lakrycyjA. (8). O G lakrycyj(e)j (37). O A lakry- 
cyją (3). O 1 lakrycyją (16). 
S, ,tp, On notuje, Linde XVll w.; poza tym XVll1 10.: 
lukTecyja. 
bot. GlycYThiea glabra L. (RoIt); lukrecja gladka, bylina 
e Todeiny motylkowatych (Papilionaceae), ro,nąca w krajach 

r6deiemnomor,kich. któTej r61fłtJ oe#J
ci, a gl6wni8 koreenie 
mialy ea8t0801Oanie w lec.nictwie. browarnictwi, lub jako 
przyprawa do tytoniu; glycyrrhua Murm, MY'llłl1'l, Mące, 
Oalep. On; liq1łiTitia Murm; adiP80" glycyrrhizon, hippaoe 
(hippice), Scythica (ScytAice) On (64): Murm 114; Mymer 1 
18; Też kokornak/ warzony w wodzie z lakricią/ z izopem/ 
przylawIzy wina/ dobry ieIt dychawict.nym ludziom. Fal- 
Ziol I 10d, +4a, I Ib. 2a, 3a, b (46); Glycyrrhiza. Słodkie 
drzewko. Gliceriza lakrieia. Mącz 14,7a; przyłoż bopu/ 
lakrycyey SienLek 73, 82v; Oceko 4; Oalep 459a. 
WYTatenia: »sok lakrycyjej« (8): Też kabel vImierza, 
gdi ktemu foku lakricijey prziożynilz. FalZiM I 145b, I 84d, 
99d. 103d, 139a. III 4od, 260 [2 ,..]. 
»syrop la.krycyjej« (2): zmierzay ty rzecży Ipołem 
" day vcżini6 piłuły 8 liropem lakrycijey wlicżbie dziewię6 
FalZiol I 18a. I 84c. 
Ze,tawieme: »lakrycyja wenecka« (1): [Wezmi] Lakri- 
cijey dobrey weneczkiey, iagod bzowych luchych [...] 
Każde10 trzy łoty. FalZiol V 9Ov_ 
SY'lłO'lłim: glicnyza. 


KN 


LAKRYCYJOWY (1) ai 
G ,g m lakrycyjow(e)go. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Preymiotnik od .,lakrgcyja": 
WYTatenie: »sok lakrycyjowy«: Wezmi [...] narienia 
malonowego/ loku lakricijowego/ korzenia z ziela łami- 
kamieniowego FalZiol V III v. 


KN 


LAKSA (1) ,b f 
A ,g l(a)ksę. 
SI ,tp, On brak, Linde XVI i XVll1 w. 
ZabuTeenia lolądkowo-jelitowe; biegunka. Toewolnienie 
[lazu, Łac AT]: ZaIię kiedyby Sokoł barzo miał laxę [rzadko 
!tolcżył SienHerb 29Ib]/ dayże mu trochę pi6 roku bielo- 
nowego FalZiol IV 23b. 
Synonimy: biegunka. bietqo2lka, eiecHl&ie. ceyloienie. 
dTey,tawka, pTotmeme, 'Taceka, Aleeiunka. tretaoeka, wypą- 
deanie. 


KN 


LAKSOW AC (1) vb impf 
PieTw,ze a. pochylone. 
pTae, 3 ,g lAbuje. O [3 pl IA.k8ują.] 
SI "
p. On bTak. Linde be. cytatu. 


LAKTUKA 


Rosl.lniaó treAó lolqdka i jelit [lazare Łac Ar.] [co]: 
A tak kapuIta iż ma moc rO.lpuIzciaiącBą przeto żołądek 
laxuie to ieft roztwarza y potrawy w nim będące. wypufz- 
cżaiąc one wiłgoti z niego iedn(\ wychodem drugie przez 
męoherz GlabOaa 13; [[jagody wi",ne] niela.xuiąteż zbytnie 
t.ywota Or,8O 1671/333.] 
Synonimy: ceyAció. purgowaó. To.twaT6aó. 
Of LAKSUJĄCY 


KN 


LAKSUJĄCY (1) part pTaes act 
A ,g f l(a)ksująoą. 
SI ,tp, On bTak. Linde bez cytatu '.v. lak,owaó. 
Rozluźniający tTeAó tolądka i jelit: [kąkol] ma mocz 
zagrzewaiąozą y laxuiączą/ gorzkiego Imaku. FalZiol I 
61b. 
Synonimy: czyAciący, P1łTgUjący, reeaziący. 
Of LAKSOW AC 


KN 


LAKTUCZANY (23) ai 
-0- (23), [ok-J. 
Oba a ja8ne. 
,g m G laktuezan(e)go (1). O 1 laktuezanym (3). O 
f N laktuczanA (3). O 1laktuczaną (1). O n N laktuezan(e) 
(2). O G laktuezan(e)go (8). O A laktuczan(e) (4). O I 
laktuczanym (1). 
SI ,tp, On bTak, Linae XVI w. 
Preymiotnik od "laktuka" ; pochodzący, erobiony e lak- 
tuki (23): 
WYTatenia: .Iiśeie laktuczane« (1): wezmi [...] lHcia 
bielonowego/ [...] lactucżanego FalZio' I 104c. 
»nasienie laktuczane« (13): Też naIienie Lactucżane 
y kurzey nogi ziela [...] day na noez z wodką babcżaną 
FalZiol V 85, I 16d, 23b, 25c, 26a, d (13). 
.olejek laktuozanycr (1): Wezmi maku: ftłucż, " 
z oleykiem Laotuożanym [...] zmiefzawfzy [...] na cżoło 
przywiń FalZiol V 42. 
»sok laktuczany« (3): roIpufciwfzy Kamphorę z lokiem 
pIinkowym/ albo Laotucżanym [...] przykładay na nerki 
FalZiol III 26a, V 40. 42. 
»wodka laktuezana« ['Byk 3: IJ (4): FalZio' + 5c, 
I 23d. II 7c [2 r.]; [Laktucżana. GOrącym niemocam 
Laktucżana wodka ierth barzo pomocna. SienHeTb 239a.] 
»ziele laktuczanec (1): Wozmi foku Ziela. wątrobnego/ 
[...] lactucżanego FalZiol I 45a. 
Of I.AKTUKOWY 


KN 


LAKTUKA (43) ,b f 
laktuka (36), laktuka (4), laktuka a. łaktuka (3); 
łaktuka Go,ki; laktuka : łaktuka SienLek (1: 3). [Za form
 
wątpliwą u.mano ZUpi8Y pTzee L w tekAcie gdzie wy,t#Jpują 
ob4e odmianki.] 
-ac- (28), -ak- (16). 
Oba a ja,ne. 
,g N laktuka (17). O G laktuki (13). O A laktukę (7). 
O 1 laktuką (6). 
SI ,tp, On bTak, Linde XVI w. 
l. Lactuca ,ativa L.; ,alata ,iewna, dwuletnia ToAlina 
jadalna e rodziny ełotonych (Oompo,itae) używana T6wniet 
wlecenictwie [lactuca - to je,t ziele, kt6Te my ,alatą zowiemy 
Mące I83b; - ,a'ata Oalep; ,ulata wla,na, loczyga - lac- 
tuca O",] (39): A gdy byla iuż godzina wiecżerze/ Iiś.dl 
za !tol B nimi lezus miły/ [...] laktukę tamo też poItawiIi. 


.. 


-
		

/Czytelnia_007_02_024_0001.djvu

			LAKTUKA 


OpeoŻyw 89v; A gdy 8 Izpinakiem albo z laktuką [lobod
] 
będziefz pożiwał gorącżkę trapi chłodzącz. FolZiol I 12a, 
[.8] [2 ł'.], I 43a, 50d, 73d [2 ł'.], 7480 [3 ł'.] (26); Iedz 
łaktukę s podrofznykyem Go,ki AIO; SienLek 7v, 29v. 
W Ył'atenia: »laktuka domowac (3): Mocz they laetuki 
domowey ieft zimna y wilka miernym obyciaiem. FalZio' 
I 73d, I 74a. [Cf enace. 3.] 
»nasienie z laktuki, od laktukic (1: 1): FalZiol I 60; 
Weźmi Mirry czyltey! nś.8ieni
 z ł
ktuki! białego maku 
SienLek 56v. 
»sok z laktuki, laktukic [,zyk 2: 1] (2: 1): A nie 
przeIthanie chęć takowa: at. będzie pił lok z lactuki 
FalZiol IV 39d, [ 74a, V 39v. 
SzeTeg: »laktuka albo 8ałatac [,.eyk 2: 1] (3): FalZio' 
V 75v; Cyemnym oczom nuży mleko z lałaty! lUbo łak- 
tuki SienLek 65, 90v. [Of enace. 3.] 
2. bot. Lactuca ,eTTiolo TOTneT (Lactuca ,caTiola L.); 
,alata kompa,owa, ł'oilina lecenicza i tTująca e ł'oddny elo- 
lonych (Oompo,itae) (1): 
WYł'alenie: »laktuka polnac (1): Wezmi Lactukę 
a nawięozey polną! wyluIzywlzy ią na nończu Ietrzy na 
proch FalZiol I 74b. 
3. bot. MyceliB muraliB (L.) Dum.; ,alatnik 'dny, 
bylina tTująca e Todziny elolonych (Compo,itae) (1): 
WYTatenie: »laktuka leśniac (1): SAłatha albo laktuka 
iefth dwoiaka, Iedna ieIt domowa a druga lefnia FalZio' I 
73d. 
SetJ1'eg: »8ałata albo laktukac (1): FalZio' I 73d 
cf Wyratenie. 
4. bot. Lactuca 'tJ1'riola Torner (Lactuca ,oariola L.); 
,alata kompa,owa albo: Lap,ana communi, L.; locyga po'po- 
lita, ł'oilina jednoTocena e ł'odriny elotonych (Compo,itae) 
[ze wzgl
du na poaobień,two laktuki i Iocygi nazwy obu 
Toilin mogly być 'Ulywane wymiennie lub ulega6 pomieBeaniu] 
(2): 
SzeTeg: »laktuka, to jest (albo) łooyga (8ałata)« (2): 
Albo nawarzyć Rot.ey! fiołkowI ślazu! łaktuki! to ieIt! 
łoeygi SienLek 52v; Locyga albo laktuka po ltaroświeoku! 
dźiś Sałata proIta. SienLek 216v. 
Synonimy: l., 3. ,alata; 4. locyga, ,alata. 


KN 


ILAKW A SI ,tp; Cn, Linde bTak. 
[LAK WARZ] cf LEKTWARZ 
LALKA On '.v. lątka; Linde XV11l-X1X w. 
LALKAt (1) vb impf 
inf lalkaó. 
SI ,tp, Cn brak, Linde XVI w. (ten ,am pTzyklad). 
Wymawiać wYTazy w ,po,6b pie,sczotliwy, po dziecin- 
nemu: LaDo, more infantium blandiusoulis vooibus loqui, 
HIUś6! LaIkś6! Blegotś6 yako dzieći ozinią. Mące 183b. 
Synonimy: blegota6, halać. 


KN 


LAMBDA (2) ,b f 
lambda (1), lam wda (1); lambda BielKron; lamwda 
BudNT. 
N ,g lambda (2). 
S, ,tp, Cn, Linde bTak. 
Nazwa jedenastej litery gTeckiego alfabetu ..).., , odpo- 
wiadajquj ,p61gloBoe "l", osnaceającej równiel lioeb
 30 
(2): według ktoryeh [liteT Kadmus] nauct.ył Greki piCś.6! 
kthore litery Greckie taki wzor maią. Alpha Vita Gamma, 


LAMENT 


9 


Delta Epsilon Ita Iota Lambda My Ny Omioron Pi Rho 
BielKron 48v; Bo v Grekow iako y v Ebreyot.ykow inaot.ey 
liet.by nie znacżą! iedno przez litery! [...] Lamwda zna- 
cży 30. BudNT Kk8. 


ZZie 


[LAMBIRYNT] cf LABIRYNT 
LAMBITYWUM Cni Linde XVll(e Cn) - XV1l1 w. 
LAMENT (69) ,b m 
-a- (63), -1- (2); -a-: -1- Mące (7: 2); e jame. 
,g N lament (19). O G lamentu (6). O D lamentowi (1). 
O .A lament (4). O 1 lamentem (6); -em (1), -(e)m (6). 
O L lamenoie (1). O pl N lamenty (3). O G lament(o)w (4). 
O D lamentóm (2); -óm (1), -(o)m (1). O .A lamenty (8). 
O 1 lamenty (1). O L lamenci(e)ch (3). O V lamenty (1). 
SI ,tp bTak, Cn notuje, Linde XVI-XVII w. 
Gloiny plac. połąceonll e eawodeeniem, ,kargą; naree- 
kanie, biaaolenie; lamentatio, lamentum, planctuB Mące, 
Calep, Cni luctu, Vulg, Mące; eiulatu, pla1łfJor, plorat_ 
Mąc., Cni iJolor, querela, thTenoB Mącs; comploTatuB, 
pipulum, ululatuB Oalep; ełulatio, laceratio genarum, 
vagulatio Cn [lamentum - place e rycsenim Oalep] (69): 
Ach nędzni moi przyiaciele! tho ther&z ze mnie weźmiecie 
cżeść: [...] Owa tego lamenthu było s puł godziny G6rn- 
D'WOTe S7, 05v, Dd3; KoohTT 4; WerGoic 249; Oalep 
579b; G6TnTToaB 13, 67; KolakOath B2, B2v. 
'ament na co (1): Lament na miartś niewierne. WujNT 
Matth 11 aTg. 
W połąceewiach 'etJ1'
owych (11): Y kthore kędy 
Staroltwo [...] gdzieby iedno ludzie mieJIkawlUi! abo ktore 
drogi! ieh t.alu! płaożu! a lamenthu [planetu et luctibt6B] 
nie były pełne? Leop 3.Mach 4!3; Eiulatus, Lkśnie! 
Nśrzekanie! Lament. Mącz !Ola, 183b, 199b, 302d, 306a, 
340b, 4Mb; Ikoro mu [oelowiekowi, kt6ry zbytnie miluje] 
Iie doItAnie 8 thym cżłowiekiem kogo miłuie mowić! zawdy 
ią od lf
mentow! od nśrzekania! od vlkarżśnia poożnie 
G6TnDwoTe Cc6, Aa4; WSzytki płaoze! wIzytki łzy HerAk- 
litow
! Y lamenty! y Ikargi Simonidow
! WIzytki trofki 
na świećie! wIzytki wzdychania! Y żale! y frarunki! y rąk 
łamania WIzytki A wIzytki zAraz w dom Iye móy nośćie 
KoohTr 3. 
W charakteTy'tycenyoh poląceeniach: lament u,tawiczny 
(2), ewykly; lamenty ,troić, tolić, wyceytywa6. 
ZWł'ot: »odjąć się lamentom« (1): Paroere lamenti8, 
Odyąć Iie lamentóm! nie lamentować. Mące 277c. 
SeeTegi: »lament i frasunkc (2): RejPo, 0003; it. 00 
Iie iuż wroćić ani t.adnym obycżaiem poś6igniono być 
nie mot.e! tedy iuż y lament y frMunk nio temu nie pomot.e 
RejZwieTc 151v. [Ponadto w poląceeniu '.fJTegowym 1 r.]. 
»krzyk i lamentc (1): Plangore et lamentatione forum 
oomplere, Wielki krzik y lament na rynku pobudźi6. 
Mące 3040. [Ponadto w poląceeniu ,eeregowym 1 T.]. 
»lament JI łkaniemc (1): a wdźięcżne śpiewanie 
Obr06iło Iię w płAcż y narzekanie. NMtępuie żal! gdźie 
Himny ćiefzyły! A lament z łkaniem! gdźie Plalmy śpie- 
były GrabowSet S3. [Ponadto w połąceemu 'IJ6regowym 
1 r.]. 
»lamenty ze łzamic (1): G6rnDwore C4v cf »wzdyohanie 
i lamentyc. [Ponadto w polqceeniu ,eeTegowym 1 T.]. 
»lament a (i) narzekanie c[,eyk 1: 1] (2): Mące 78d; 
one Czemrania Zydowlkie! około Manny! z narzekaniem 
y lamenty ot.ęItymi złąożone LatHar 250. [Ponadto w po'ą- 
c.reniach BetJ1'egowych 6 r.]. 
»lament, (albo, i, ani) płacz« [,eyk 2 : 2] (4): RejZwiero
		

/Czytelnia_007_02_025_0001.djvu

			10 


LAMENT 


6v; BialKae C3v; Oalep 811b; Przycżyniały też Panu 
boleśói/ lamenty y rzewliwy płacż niektorych białych 
głowi za Panem idąoych. LatHaT 319. [Ponadto w polącee- 
mach ,.eregowych 6 T.]. 
»wzdychanie i lamenty« (1): na co [na utTapunia 
ludei eakochanych] ia ze ltrachem patrząc/ y lłylząoz ich 
cięlzkie wzdychanie/ y vltawicżne lamenty ze łzami/ 
iefii mi kiedy gorętCza miłośói iIkra w leroe welzła/ hnethem 
lie [...] o to ltarał/ abym ią zgasił. G6rnDworz C4v. [Po- 
nadto w polqceeniu ,zeTegowym 1 r.]. 
WYTaleme pTzyimko1Oe: »z lamentem« (2): RejPo, 
0003; Zatym LIZYDE kryiomie przed Fraucymerem/ 
od Altrologa odchodząc za welum zaydźie/ zaś z lamentem 
rzoot.e. pazw C3. 
a. Oplakiwanie emaTlego polączone . eawodzeniem, 
ce
'to naletące do obTe
du pogTzebowego; lamentatio PolAnt, 
Oalep; lamentum Vulg; oomploraUo, complO1'ahłl Oalep (12): 
V czynił tet. y Ieremialz narzekanie nad Iozyafzem/ kthore 
wlzyloy śpiewaoy y śpiewaozki w lwych lamenóieoh przy- 
pominaią o IozyaIzu y po dźiIieylzy dźień BibRade 2. PaT 
35/25; BudBib 2.PaT 35/25; Słylzałby tam był lamenty 
niewieIeie/ kiedy nieIiono oiała na przedmielcie. KoohSe 
B4v; Comploratio,lamentatio, comploratus - Lament. 
Oalep 228a; G6rnTroa8 13. 
lament nad kim (1): nad zabitem MeJIyafzem [...] 
mieli lAmenty tak boleIne cżynió/ iakie cżyni matka nad 
lmieróią iedynego lyna lwego. LatHar 257. 
W połąceemu ,zeTegowym (1): Nieoh przy próznym 
pogrzebie t.adn
 narz
kani6/ Zaden lament nie będźie/ 
ani vlkarżani
: Swieo/ y dzwonów zanioohay/ y mar 
drogo Iłanych/ y głolem żałobliwym żołtarzów lpi
wanych. 
KochPie
 55. 
W chaTaktery,tycenych polączeniach: lament bole,ny, 
mewidci, .upeltły. 
Senegi: »łzy, lamenty« (1): Do[yć ma Hector/ a wy 
nie mylióie/ Prillomowi zaś nowy płacz zaoznióie. (- )Phry. 
gii6y Królu/ on nśIz Panie święty/ Przyymi nMz
 łzy 
rzewn6/ przym [I] lamenty G6TnTToa8 14. 
»lament i żałobne narzekanie« (1): naucżóie corek 
waJIyoh lamentu: y kaMa blizną lwoię załobnego narze- 
kania [latnentum... planctum]: ylz wrtąpiła lmieró okny 
naJIemi Leop In 9/20. [Ponadto w poląceeniu ,.eTegowym 
1 r.]. 
»lament i płacz« (1): Y nielpodźi6wśna śmierć/ 
ludźi z&Cmućiła/ A lśmentem/ y płaozem wIzytko napeł. 
niła. KoohTarn 80. 
W pTeen (2): SKoro światłorumiana zorza lię zna- 
cżyła/ A Cynthya Phoebowi wroM otworzyła. Nś Hory. 
zont Sarmaokij ś!zói gł08 telkliwy VIłylzę/ y lamentow 
orIzak żałobliwy. KolakOath A3. 
Seereg: »płacz a lament« (1): Tak wielki żal boginie 
wodotocżne sóiIka/ Ze fzeżery płacż a lament z źiemnych 
żył wypryIka. KlonŻal Bv. 
h. Oplakiwanie emaTlego lub kl
8ki naTodowej utTwa- 
lone w fOTmie tek,tu liteTackiego; lamentatio PolAnt; lamen- 
tum Vulg; oarmen mi,erable, elegia Oalep (12): BiałKat 
146; Elegia - Smutni lament, piolnka z narzekanim. 
Oalep 3Mb; KolakOath Bv; SzareRyt A4v. 
lament na co (2): CATHEMERINON. Xięltwa Słuo- 
kiego/ z żałobliwym lamen.tem nś pośpieIzną śmieró/ 
Iławney pamięći Xiążąt Słuckich KolakOath kt, A3. 
lament nad oeym (1): A tśk ty rynu cżłowiecży/ weźmi 
nad Tyrem lamenth Leop Ez 27/2. 
W charakteTy,tyoznych połączeniach: lament ,mutny, 
lalobliwy (2). 


LAMENTLIWY 


Ty tul k,i
i St. Te8tamentu .,Lamentacje J eremia'ila" 
(1): podawIzy y inym ten zwyczay w Izraelu/ A ty wizytki 
rzeczy napUane lą w lśmenóiooh [in lamentationibu,]. 
BibRaas 2.Par 35/25. [Of Ze,tawienie.] 
Ze,ta1Oienie: »lament Jeremijaszow, Jeremija8za« 
(2: 1): BibRade I 416 tp; Dotąd Iłowa z lamentu Ieremia- 
lzowego wybrśne. P0100dPT 10, 9 maTg. 
Synonimy: fra,unk, kTeyk, łkanie, nareekanie, opłaki- 
wanie, place, plakanie, ,kaTga, tT6łł, u,kartanie, utYBkowanie, 
wzdychanie, taloba, lalowanie; a. naTeekanie, placz, u8kar. 
'anie, tal; h. tTen. 
Of LAMENTACYJ A, LAMENTOWANIE 


KN 


LAMENTACYJ A (7) ,b f 
Dwa pieTw,ze a ja8ne; e pTa1Odopodobnie ja8ne (tak w 
lament). 
pl N lamentacyj e (3). O G ,kT6t lament. (1). O A la- 
mentaoyje (1). ,kT6ty lamen., lament. (2). 
Sł ,tp, On, Linde bTak. 
Oplakiwanie emarlego lub kl
8ki narodowej utTwalone 
w formie tek8tu literackieJo [lamentatio - talowanie, naTze- 
kanie BaTtByug; - lamentowanie, Tzewne naTzekanie Mące 
183b; lamentatio, aegritudo cum eiulatu - placz lament- 
liwy Oalep; naTeekanie, kTzyk tał08ny - lamentatio On] 
(7): Na Wielki Cżwartek LamenMcye. ATtKanc E8v tp. 
Tytuł k,i
i St. Te8tamentu "Lamentacje JeTemia8za" 
(4): Laman. 2. v. 17. BibRade I 73c maTg, 116a maTg; 
BielKron 91 [2 T.] [cf Ze,tawienie.] 
Ze8tawienie: »La.mentaoyje Jeremiaszowe« [seyk 1: 1] 
(2): Leop HHhh5 tp; każdy w £łowie Bot.ym ówict.ony 
pozna [...] z lłow Ieremialzowych Lśment. 2. v l. Ozech. 
Ep 170. 
Seereg: »Treny albo Lamentacyje« (1): [Joeyja8z] po- 
chowan w krolewIkim grobie z wielkim płaożem y nŚlze- 
kśniem ludu polpolitego/ a nawięoey IeremiaIz ktory pUał 
Tren08 albo Lamentacye/ ktore przy grobie krolew[kim 
[piewano. BielKron 91. 
Synonimy: płakanie. ,kaTga, tTen. 
Of LAMENT, LAMENTOWANIE 


KN 


LAMENTLIWIE (4) av 
a OTae oba e jasne. 
SI ,tp, On brak. Linde XVI w. 
W ,po,6b wYTatający ,karg
. b61; placzliwie. e naTee- 
kaniem (4): Ale Bog (tak rzekł [Sachmat Solman] lament- 
liwie ręoe wzgorę podniozwlzy) [...] mnie y Krola/ [...] 
w tey lprawie kiedy rozlądzi StryjKTon 692; Go,lOa8t 56. 
SefJTegi: »lamentliwie i płaozliwie« (1): IprawiedIiwa 
li też to dla Grammśtyki tak barzo kogo nienawidźieó' 
y prze6iw nam nie tylko pUŚĆ/ tak nie Chriftyańfkie/ [...] 
ale też y na kazaniach fwych lamentliwie y płacżliwie 
przeóiw nam/ wlzytkieh pobudzś.ó' OeechEp 93. 
»8mętnie a lamentliwie« (1): Co [hańb
 nieplodno
oi] 
ct.uyąo Anna lmętnye zawJIe a lamentliwye t.yła Glice- 
Kriąt C3. 
Synonim: placeliwie. 


.. 


KN 


LAMENTLIWY (13) ai 
-a- (11), -A- (1) StryjKTon; e ja8ne. 
,g m N lamentliwy (3). O I lamentliwym (1). O f N 
lamentliwA (1). O A lamentliwą (1). O łł N lamentliw(e) 
(2). O 1 lamentliwym (1). O pl N ,ub,t lamentliw
 (1). 
O G lamentliwych (2). O 1 n lamentliw(e)mi (1).
		

/Czytelnia_007_02_026_0001.djvu

			LAMENTLIWY 


SI ,tp, On brak, Linde XVI w. 
l. Lamentujący, placzący, ,kartący ,i
; lamemabili, 
Mące (7): Comploratio idem, lamentabilis mulierum 
comploratio, Lamentliwe niewi6Śeie opłakaw{mie. Mące 
306a, 183b; G6rnDwOT/6 03v, Cc8v; A Lud poIpolity nie- 
wierny płakali Bogow [woich z lamentliwym narzeka- 
niem StTyjKron 140; Oalep 579b. 
W charakteTy'tycenych polączeniach: lamentliwy(-e) 
glo" tłaTeekanie, oplakawanie, place. 
W pTzen (1): [któTal niebie,ka moc] w cichą gołębi
 
albo w lamentliwą IMkółkę Cie przekinie' w chwilę nieIczęl\- 
liwą Go,lOaBt 52. 
2. Smutny, pobudzający do placeu; luctuo,us, lugubTi/J 
Mące (6): Gdy iuż ta porażka była y tę kIeIkę wżięło to 
lamentliwe kroleUwo, oneyże nocy mordy [...] wielkie 
Turcy cżynili BielKron 308v; Luctuosus, Zśłobliwy' 
zśłoIny' [mutny' lamentliwy' Pełny zl1Joś6i y vtrapienia. 
Mące 199b, 199b; A przeto dla thych dwu rzeczy opo- 
wiadam przyś6 wiele znacnych y lamentliwych przygod 
L
ovPreep D3; G6TnDwoTe Bb4; Są wi
rIz
 lamentliw
' 
łzy w oczaeh ni
cąc
 Go,lOaBt 37. 
W chaTakteTy,tycenych połąceeniach: lamentliwa(-y, -e) 
pio,nka, pTsygoda, rzece. ,Iowo, wW/Je. 
Synonimy: l. płaceliwy, lało,ny; 2. mieerny, ,mutny, 
lalobliwy, lalo,ny. 


KN 


LAMENTOWAt (49) vb impf 
1- (38), 1- (3), L- (8); -e- (48), -ę- (1). 
W,zy,tkie ,amoglo,ki jaB1łtJ (w tym w pierw,eym a 
1 T. bl
dne enakowanie). 
inf lamentować (9). O prae, 1 '9 lamentuję (.6). O 
2 /Jg lamentujesz (3). O 3 ,g lamentuje (13). O 1 pl lamentu- 
j(e)my (1). O 3 pl lamentują (4). O pTaet 1 ,g m -m lamen- 
towAł (1). O 1 pl m peT' lamentowaliśmy (1). O 3 pl m 
per' lamentowali (2). ,ub,t lamentowały (2). O imp 2 ,g 
lamentuj (1). O 3 pl niech lamentują (1). O im per' praet 
lamentowAno (1). O paTt pTae, act lamentując (.6). 
SI ,tp bTak, On notuje, Lind
 XV1-XV111 w. 
Płakać, naTzekaó /6awodząc; deplOTare, lamentari Mące, 
Oalep, On; eiulaTe, plangere Mące, On; (de)flere Oalep, On; 
indignaTi, quiTitari Mące; lacrimar
 Oalep; CommiBeraTi, 
conqueTi, deplangeTe, edeT
 ploratum, eiulitare, obvagulatum 
ire, miBeTaTi, obvagulaTi, ululaTe On (49): R
jKup co7v; 
Przylzła bab&. poranu' ięła lamentować RejFig Bb6; 
Mące 277c, 306a; G6rnDwOT/6 Ra; Melankolik zMię lamen- 
tuie' wIzytko mu niewcżas/ wIzytko lie mu krzywdą widzi. 
RejZwiero 3v; OeechEp 173; PudłFT 51; Oal
p 679b. 
lamentowaó na kogo, na co (8): Zephira lamenthuie na 
Potyfara iż lie t.a rażem nie pomlćił RejJ6e H8; RejKup 
cc6v; RejFig Ee3v; Ol8echEp 115, 117; ow z8.śię kogo 
vkrzywdzono' barzo łamęntuie na takie prawo GÓTnRoem 
B, B maTg. Of lamentowaó na kogo pTeee kogo. 
lamentowaó na kogo pTe
. kogo (1): przetoż tet. tamże' 
y na inIzyeh mieyIcach' lamentuie [B6g] na nie przez 
Proroki. Ol8eohEp 332. 
lamentowaó o co (1): Ale y Phrixu8 miał ócz lamen- 
tow&ć' It. niemógł 8ioItry nielczęln
y ratować G6rfł- 
TTOaB 67. 
lamentować nad ceym (1): Nad gorami imę lie płakś6 
y lamentować Leop 1er 9/10. 
Z
 edaniem pTeyoeynowym (1) : Drudzy [... ] nye 
wyedząe yako mayą co cżynić' cżęUo mylą' dla tego it. 
włIytkyego w pamię6 włot.yć nye mogą' 8 cżego byś.daYIł 
y lamentuyą' że lie kyedy nye vcżyli' cżego wt.dam wthen 


LAMENTOWAĆ 


11 


cża8 radziby nabyli' ale yuż pozno y prozno. Glke- 
K,iql 14. 
W polqceeniach ,zfJTegowycA (7): Leop 1er 9'10; Eiulo, 
Lkam Lamentuyę' Wyyę' Narzekam' mulierum est. 
Mąc	
			

/Czytelnia_007_02_027_0001.djvu

			12 


LAMENTOWAC 


Synomf1łY: biadać, fTaBować Bi
, Ika6, nareektJĆ, opla- 
kawaó, plaka6, ,karly6 ,i
, ,tYBkowa6, uBkartGĆ 
, wyó; 
a. plakaó, wedychać. 
FOł'macja w8p6Wdeenna: lamentować ,i
. 
Of LAMENT01V ANIE 


KN 


LAMENTO'W AC SIĘ (1) tlb impf 
3 pl pras' lamentują ai
. 
SI ,tp, On, Lind
 lwak. 
Skał-ly6 Bi
 [na co]: To tet. y my mowi6 możemy 
tym/ ktorzy Iię na praee y niedoltatky żywota tego/ 
lam6ntuią: gdy t. to mogą mie6 pewny zDli.k opatrznoś6i 
Pańlkiey nad robą Wy,Kaz H. 
Synonimy: ,karly6 ,i
, łłlkMttJĆ Bil!. 


KN 


LAMENTOWANIE (
) ,b n 
Oba a, pieTw,ze e orae o ja'fłtJ, końcowe e e tekBtu nie 
o16naceającego -
. 
,g N lamentowani(e) (3). <> 1 lamentowani(e)m (1) 
Leop, lamentowanim (1) StryjKTon. 
SI ,tp, On, Linde brak. 
GlofJfłY place polączony 16 eawodeeniem, 8kaTgą; naree- 
kanie, biadolenie; lamentatio Vulg, Mącz; que,tuB, quiri- 
tatio Mące (6): Quiritatio, Na ratunek wołanie/lamento- 
wanie/ vti8kowanie. Mącz 343a, 183b, 340b. 
Szereg: »lamentowanie i płaoz« (1): lud w1IyCthek 
vpadł na oblioże rwe/ chwaląo Pana Boga a Ipołeożnym 
lamentowaniem y płacżem [lamentatione et fletu] iedno- 
ltayn6 modlitwy Iwe przekładali przed Panem Bogiem/ 
mowiąo Leop Iudith 6/14. 
a. Oplakiwanie emaTlego poląceone e eawodzeniem, na- 
Idące ao obrel!du pogreebowego (1): 
W polączeniu ,eeregowym (1): Woylko LitewIkie [po 
Imierci Gedymina] od oblężenia Zamkow odCtąpiło/ 
z wielkim Imułkiem/ płaczem y narzekanim Iynow iego 
[...i y poIpolitego ludu y Rycerftwa z zwykłym na xtalt 
Ipiewania lamentowanim/ y wyliozanim onot y dzielności 
iego/ iako ieCt obyczay v Litwy opłakiwania vmarłych. 
StrlljKron 4H. 
Synonimy: nareekanie, place, ,karlenie, uty,kowanie. 
Of LAMENT, LAMENTACYJ A, LAMENTOWAC 
KN 


[LAMKA ,b f 
1 ,g l(a)mką. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Ozdobne wykońceenie bTzegu ,eaty innym materialdm; 
lam6wka: Letnik harasowy , ozarny, 8tary, z lamką akaa. 
mintną 1nwMie,zce 1658 nr 83. 
Synonimy: bram, kTajka, obloga, podolek, podwitpka, 
,tTOj. ] 


ZZie 


LAMOW AC (1) vb impf 
1 ,g pTae, l(a)muj
. 
SI ,tp, On brak, Linde XIX w. 
Ob,zywaIJ bTeegi ,eaty innym matenakm: Praetexo, 
ante vel ciroum vestem, aliudve quippiam attexo - Koło 
kraiow okładam lamuię. Oalep 843a. 
Synonimy: bramowaó, okladać. 
Of LAMOWANY 


ZZie 


LAMPA 


LAMO W ANY (1) part pTast paBl pf 
,g [m N lamowany.] <> f N lamowanA.. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Ob,eyty innym materialem (o bTzegu ubTania lub jakiego- 
kolwiek przedmiotu. tkaniny): Popona [mu8i być] złoto- 
głowem podIzyta, a wkoło Frandzami bogatymi pięknie 
lamowana OiekPotT [30]; [letnik [...] czarnym ak8amintem 
lamowany 1nwMiesecz 1550 nT 31.] 
Synonimy: bTamowany, brylowany, oblolony. 
Of LAMOW AC 


ZZie 


LAMP A (120) ,b f 
lamp- (w tym 2 r. bl(afłtJ enakowanie); końcowe a jasne. 
<> W G pl wahania. 
,g N lampa (22). <> G lampy (1). <> A lampę (8). <> 
1 lampą (1). <> L lampie (4). <> pl N lampy (19). <> G IA.mp 
(9), lamp (8); IA.mp RejAp (4), WujNT (2); lamp Leop, 
BudBib; lA.mp: lamp KrowObr (2: 4), BielKTon (1: 2). 
<> A lampy (26). <> 1 lampami (10). <> du A (cum nm) lampie 
(1) ReseLiBt 180. 
SI 8tp, On notuje, Linde XV1-XVll1 w. 
l. Naczynie ,lutące ao oświetlania pTzez spala1lie 
w nim oliwy lub innego tlu,zczu albo umie8zceame 'wiecy; 
lychnuB (pen,ili,) Murm, MymeT 1 , BaTtBydg, Mącz, Oalep, 
On; luceTna PolAnt, Mącz, Oalep, Vulg, On; lampa, Vulg, 
Oalep, On; candela, meTgulu, Mqcz; lumen, lychnuchu" 
nocticula, tTulla ferrea On (118): HUTm 126; MymeT 1 7v; 
BartBydg 82; FalZiol IV 24a, 38c; Wiem że w ItArym 
zakonie z roIkazania Bożego/ były Lampy w koMiele 
Salomonowym zawierzone KTowObr DOv, DO, DOv [1 T.], 
Dl, Rrv, Tt3; Re:jWiz 11Dv; Leop Ex 25/37; ku temu 
Liohtarz złoty y z lampami iego/ aby gorzały nA każdy 
wieozor BibRade 2. PaT 13/11, Ez 15/14, Luo 8 aTg, Hebr 
D/2; Na wirzchu będą IiedńJ. lamp iako kufiiki Albo kubki/ 
w ktore będą Iwiece ItAwi3ó. BielKTo'1l 33; Pięć Iet lamp 
do tego cżii.Iu w nim [ko'ciele Salomonowym] gore zapa- 
lonych. BielKTon 265, 33v [2 T.], 35v, 50, 164 [2 r.], 
35D, 373, 456v; Mergulus, Lampa Naczinie w którym 
knot gore. Mqce 218d; RejAp 90v; RejPo, [340] [3 1'.], 
[340]v [2T.]; Bud Bib Ex 30/7,8,37/23, Num 4/D; KamNap 
E4; Polymyx08, Lucerna quae mult08 habet canalicul08, 
et in his funicul08, illustrandi8 oonviviis aooommodata - 
łampa maiąoza wielie knotow do zapąlenią. Oalep 81Da, 
579b; LatHaT 456; Tedy wItały one wrzytkie panny: 
y oohędożyły kAgańoe [eTrata zmienia: lampy] Iwoie. 
WujNT Matth 25/7; A było wiele lamp na onoy Iali/ 
gdtiermy byli zgromadzeni. WujNT Act 20/8, Matth 25/1, 
3, 4, 8, ,. 108 [2 1'.], Apoc 18/23. 
W polączeniach ,ze1'egowych (4): A iż ielzoże do Ognia/ 
do Swiec/ y do tych Lamp Antykryltowi Dymu niedo. 
ItawśJo/ ktorym Iię teIz Zydowie y Pogani kurzyli/ kiedy 
Iię do Bot.nio Iwoioh Ichodzili. KTOWObT 91, 8Ov, 241; 
Mąo6 20lb. 
W pOT6wnaniach (6): A tak duba ielt to duoh od 
Boga nadAny I lako ogyeń do lampy gdy będzye przydany. 
RejWie HDv, 119v marg, Cc5; Pozor ioh [ceter/Joh eWłerząt] 
iako węgle rolpalone albo lampy goraiąoe BielKTon 95v; 
aby wrzytki Iprawy twoie [...] zawżdy były goraiąoe/ iako 
zapalone lampy/ w nędznym rercu twoim RejPo, 21Ov, 3. 
WYTatenia: »gorająea, zapalona lampaCl[ [,eyk 3: 2] 
(3: 2): Iwieoe martwe w ręoe prawe dawaćie [pTZY chTecie]: 
Thy nowa mowiąc do dziecięćia. Wezmi Lampę goraiąeą/ 
y nienaganioną KrowObT 83; BielKron 95v; RejAp 138, 
158; RejPo, 210v. 


-
		

/Czytelnia_007_02_028_0001.djvu

			LAMPA 


»lampa wisząca, zawiesi8tac [,.yk 1: 1] (1: 1): 
Pen8ilis Iyohnus, WiIząoa lampA. Mące 288a, 20Id. 
SeeTegi: ))lampa albo kaganiec« [,zyk 1: 1] (2): 
Mącz 52d; Ellyohnium, Dicitur funieulu8 ille papyraoeus, 
8eu 8parteus, canabinusve aut stupeus in lychno, qui oleo 
affuso lumen praebet - Knot w kagAncu, albo wlampie. 
Oalep 356b. [Ponadto w połąceeniu ,eeTegowym 1 r.]. 
))pochodnia albo lampa« (1): y dał im trąby w prawe 
ręoe! A w lewe pochodnie albo lampy w łagiewkach proż- 
nyoh BiełKTon 50. [Ponadto w połączeniu ,eeTegowym 1 T.]. 
»świeca (a. świeczka), (i) lampac [,zyk 4: 2] (6): 
wy zMię barAnka Iwego! za boga chwalićie! świeoe y lampy 
przednim palićie! y przednim vltAwitznie klękaćie. KTOW- 
ObT 183v, 1I6v; Mącz IOld, 20Id; Oałep 621a, 622a. 
[Ponadto w połąceeniach ,zeregowych l, T.]. 
»lampa a (albo) świeoznik« (2): Mącz 309a; Acż w nim 
[kościele Salomona] były lampy A świecżniki! ktore iuż 
w nim vltawiożnie ftały. RejPo, 349. 
W pTzen (28): Leop *2v; Tyś rolpalił lampę moię 
[tu illumina8 lucernam meam Vulg P, 17!29]! tyś m
 óię- 
mnośći Roświ
ćił! móy Boże! ogniem Iwoi
y światłośći. 
KochP, 24; Ty niepośćignion
go fłońoa lampę wdźięczną 
Prowadźifz do zachodu KochP, 155; S.areRyt A2v. 
a) W aluzji do pTeypowieści o pi
ciu pannach mqdTych 
[Matth 25] (19): RejKup t3; RejPo, 341v [4 T.]; CO od 
Antykryfta zawżdy vćiekaią! lAmpy y z oleiem lzctyrey 
prawdy maią. ATtKanc 016v; A iż nie ieIt dolyć mie6 
lampy bez światła! to ielt wiArę bez miłośći y vczynkow 
dobryoh. WujNT 108. 
WYTa.tenia: »lampa wiaryc (4): A ohodzą zawżdy 
z zapalonemi lAmpami onotIiwey wiary a Itałośói lwoiey! 
A dobryoh vożynkow Cwoioh! A zawżdy gotowi lą! kiedy 
ich kolwiek Pan ich A oblubyenieo ieh zAwoła RejPo, 6v, 
147; LatHar 396, 643. 
»zapalona, gorająoa i świeoąca lampac [,zyk 7: 1] 
( 7 : 1): aby miał zapaloną lampę Iwoię! to ieIt! obiaśnioną 
duCzyożkę Iwoię zupełną wiarą A nadzyeią o Panu Iwoim 
RejPo, 342, 6v, 147, 181v, 341v [2 T.]; RejZwierc 170v; 
LAmpy goraiąoe y świecąoe! Iąć vozynki dobre! A zwła[zczA 
miłośierne! y obcowanie pobot.ne! ktore świe6i przed 
ludzmi. WujNT 108. 
Szereg: »lampa a poohodniac (2): S tąż lAmpą A 8 tą 
poohodnią zawżdy mocnie ftoy! A eżekay zAwołAnia Iwego! 
gdy cie Pan twoy będzye powołAć raeżył RejPo, 341v, 
341v. 
h) W wizji św. Jana w Apokalip,ie na oznao.eenie 
duch6w; lampa, Vulg (3): 
Wyra.tenie: »lampa pałająca, gorająea« (3: 1): Re;.Ap 
48v, 49 [2 T. ]; A z ftolice wychodźiły łylkawice! y głoly! 
y gromy: A śiedm lamp gorAiących [lampade, aTdente8] 
(marg) ogniftych. G. (-) przed ftolicą! ktorzy lą śiedm 
Duchow Bożych. WujNT Apoo 4!5. 
e) W odnie,ieniu do ciała ludzkiego (1): TAkież thA 
brudna lAmpA ct.łowiekA marnego! Pyęknie ielt ozdobyona 
od Boga zwirzchniego! Tym ogniem A tym lwiatłem od 
niego nAdanym Rej Wie 1I9v. 
Preen (6): 
a) O Matce Bo,kiej (1): [Matk(! Bo,ką] inlzy [dokto- 
Towie świ(!oi nazywają] lampą nigdy niegMnąeą! iAko 
DamMcenus Serm. de dormit. MaT. drugi MAtką miło- 
śierdźia! iako S. Bernard LatHaT 478. 
h) O OhTy,tuBie (4): thA LAmpA wietzna KryItu8 Syn 
Boży! w Iercach nMzych! przes powiedAnie Ewanieliey 
Swiętey vltawitznie wednie y wnooy Iwieći y gore. KTOW- 
ObT 90v, 90v, 91. 


LAMPART 


13 


WYTa.teme: »lampa gorająoac (1): A iż iefztze otzeka- 
wAli PAnA Iezu KrzftA [I] wietzney Cwiatłośói! oney 
LAmpy goraiąoey! kthora nie miała nigdy zgarnąć! Ale 
przyśó gorzeó vftAwitznie y wfzyItek IwiAt oIwie6ić. KT01D- 
Obr 9Ov. 
Seereg: »światłość, lampa gorającac (1): Kro'UJObr 90v 
cf Wyratenie. 
e) O św. Piotree i Pawle (1): to MiA.fto [Reym] Jlacnoś- 
ćią Iwą! wIzyUkie inCze MiMU przeohodźi! A iakoby 
iAkie ćiAło! tAk ono ma dwie wielkie iMne! iAkoby ooty! 
tych to dwu świętych zaenych ApoCtołow ćiAłAf dla cżego 
Ani lamo niebo tak nie będźie świeóiło! kiedy Iwe promienie 
rolpuśći! iako MiMto Rzymlkie dwie te lAmpie II Ciebie 
wypuCzożAiąo! z Rzymu będźie przed oblicżnośó Bożą 
porwAny PAweł S.! z Rzymu Piotr święty. ReBeLi8t 180. 
2. PTawdopodobnie jako pTeek'ad lat. "lampas" na 
oznGC.emie bły,ku bły,kawłoy (2): BibRadl$ lob 41!10; ZM 
wlzyItek lud widzieli gromy y błyCkAwice [lampade8] 
(maTg) 5 Moi. 18: Włalnie! głoly y lampy. (-)! Y gło8 
trąbny! y gorę kurząeą Cię BudBib Ez 20!18. 
Synonimy: l. kaganiec, lat61'na. 
Of LAMPASZ 


ZZie 


[LAMPARCICA ,b f 
N ,g lamparcica. 
Sł ,tp, On bTak, Linde XVII 'UJ. W innym znGCuniu. 
eool. PetTomyzon maTinuB L.; minog mOT,ki, pTzed,ta- 
wiciel najprymitywniej,zych kT
owc6w e rodziny minogo. 
watych (PetTomyeonidae) naletącej do gTomady krąglou,tych 
(Oyclo,tomata): Ll
mpśrćioa. Lamperta. SteinCauger. [...] 
TA Rjba morIka od sIAnia_kAmieniA przezwiIko ma Sien- 
Herb 315b. 
S.eTeg: »lamparoioa albo lampredac: LampAr6ica albo 
lśmpreda SienHeTb D4 af. 
Synonim: lampTeda.] 


ZZie 


l. LAMPART (16) ,b m 
Oba a jaBne ('UJ tym w obu 1 r. bl(!dne enako'UJanie). 
'9 N lampart (6). O D lampartowi (3). O A lampart (1) 
[w enGCz. 2.1. O 1Iampart(e)m (1). O pl N lampartowie 
SkarKazSej (2), lamparty (1) GrabPo,pR [wenace. 2.]. O 
A lamparty (2). 
Sł ,tp bTak, On notuje, Linde XVI i XVll1 w. 
l. leDO'. Felis paTduB L.; ewierlil
 dTapie.tne . rodziny 
kotów (FeUdae); leopaTdu, Oalep, On; panthera Oalep (11): 
RejAp 106v maTg; Leopardus Animai ex pardo et laena 
natum - Lampart. Oalep 592a, [752]a. 
W połączeniach ,eeTegowych (2): Także [Ezaja,z] gdy 
wilki! owce! lwy lamparty! y ćielęta mianuie! nie rozumie 
tet tego! o źwięrzętach y beItyiach: ale o ludziach rozmai- 
tych! y lrogich y ćichych! y okrutnych y podłyeh Ozech- 
Rosm 114; (maTg) Wilcy do barAnow y owiec przyItśIi. (-) 
To ieIt! oni krolowie y CeCarze! y Monarchowie wCzytkiego 
świata! ktorzy iako okrutni lwi! y wilcy! y lampartowie! 
owce ChryCtuCowe przez 300. lat rozdźierali! y pożerali 
SkarKaeSej 679b. 
W preeci'UJ,tawieniach : »lampart '" cielątko, koźlęc (2) : 
A będzie miefzkał wilk z baranem! a lampart będźie leżał 
z koźlęćiem [pardu, cum haedo]! [...] y mślućkie dziećię 
rządźić ie będzie. BibRad6 1, 1I!6; SkaTKazSej 679b. 
W porównaniaoh (4): BibRads Dan 7!6; (maTg) Lam- 
part. (-) Powieda daley Apoltoł! Iż ta beftia podobna 
była ku LampArtowi! ktory ielt pItry y odmienny Re;.Ap 
106v, 105; SkaTKaeSej 679b.
		

/Czytelnia_007_02_029_0001.djvu

			14 


LAMPART 


.. ZWier6
 fantaBtyc.'IM (1): Potymem widtiał! a oto 
drugie źwierzę podobne było lampartowi [veluU paTduB] 
a rkrzydłś ożtherzy pthMze były oś grzbiećie iego (maTg) 
To znśeżyło pańItwo MścedońIkie ktore lię poozęło 
za Alexśndrś wielkiego ktory thu iert przyrownywan 
z Lampartem £krt.ydlMthym dawśiąo znao o wielkiey pręd- 
ko£ći tegoż Alexandrś khtory zś dwanaśćie lat podbił pod 
moc £woię tak wiele Krolerthw y źiem BibRade Dan 7!6. 
2. WypTawiona ,k6ra lamparta, ulywana jako okrycie 
(2): Przed Trojany uoiekał Alek8ander śmiały, Mająo 
lampart na 80bie i łuk nałożony I miecz, a kręcąo w ręku 
08zczep ustalony KochMon 19; śbowiem naprzod w woyreże 
nie wolno będźie korztow prożnyoh cżynić! ktore ad 
omatum et pompam więoey należą! niż do potężnoś6i 
boiu! iśko rą rtroyne rzśty! futra! rśfiany! kobierce! 
iedwabie! lśmpśrty! wilki! co po tym nio! śrebrne abo 
pozłaoane rzędy eto. GrabPo,pR N4v. 
3. 6001. Felis chau, GuldenBtaedt; 18WieT18
 drapiet'IM 
e Todziny kot6w (Felida,,), chau, (2): Lupus oorvarius - 
Lampart. Oalep 184a; Chaus Lupi species est pardorum 
maculas habentis, quem alio nomine lupum oorvarium 
vocant - Lampart. Oalep 188a. 
.. eool. PTawdopodobnie FeliB lynz L. (Ro,t); TYŚ (1): 
Wilki w śieći połowim! a Wielbłądy w dole! RoUomaki 
połupim! Lamparty! Sobole: Mięfo warze prom damy! 
nogi! głowy! brzuchy. Z fkor wMzych pocżynimy cżeladzi 
kożuchy. BielSen 7. 
Of LEOPARD, [LEWARD], L WOP ARD 


ZZie 


2. [LAMPART ,b m 
N ,g lampart. 
SI ,tp, On brak, Linde XVIll w. 
Kamień pTobieTczy, ,'ulący do okTeBlenia eawaTtoBci 
,elachetnego metalu w 'topach: Lampart! Lapis Lydius 
Volck Kkk.] 


FP 


(LAMPARTOWY) cf LAMPERTOWY 


LAMPARZ On '.v. BwiecaTz; Linde XVlII w. 
LAMPASZ SI ,tp; On, Linde brak. 
Of LAMP A 
[LAMPA TA ,b f 
1 ,g lampatą. 
SI ,tp, On, Linde brak. 
bot. Oinchona L.; chinowiec, dTeewo chinowe, 18 kt6rego 
kOTzema i kOTY 'poTeądzano lekaT,twa (odpowiednik dzi,iej- 
,zej chininy): kray Mm ten [...]! korzenia tego co my go 
chiną! od królertwa! a oni lampatą ięzykiem włafnym 
zowią! częfto dywaią OczkoPrzymiot 125. 
Synonim: china.] 


FP 


LAMPERTOWY (2) ai 
a ja,'IM; tek,t nie oenacza e, 6; o pTawdopodobnie ja8'IM 
(tak w -owy). 
pl N 8ub,t lampertow(e) (1). O G lampertowych (1). 
SI ''P, Cn bTak, Linde bee cytatu: lampartowy. 
PTzymiotnik od nie eaBwiadczonej u na, formy "lampeTt" 
'Feli, paTdu,'; wlaBciwy lampartowi (2): naydziefz tam 
[w TZYmBkim pań,twi,,] więcey niżli Lampertowych pftr06in 
odmiennośći a przewrotnośći iey [- b",tyje;J Rej Api 07, 
Ee4. 


ZZie 


LANCKNECHT 


LAMPOWY Cno Linde XVll w. 
[LAMPREDA ,b f 
N ,g lampr(e)da. 
SI ,tp bTak, Cn notuje, Lind" XVII w.: lampetm, 
lampTeta, lambTeda. 
eool. PetTomyzon maTinu, L.; minog mOT,ki, pTzedBta- 
wiciel najpTymitywniej,zych kT
owc6w 18 Todziny minogo- 
watych (P"tromyzonidae) nawlącej do gromady kTągloU8tych 
(Oyclo,tomata); lamp"tra On [lmnpetra - pijmł!ka mOT,ka, 
WęgóTZ mOT,ki Cn]: 
SeeTeg: »lamparcica albo lampreda«: SienHerb D4 ::W 
cf LAMPARCICA. 
Synonim: lampaTcica.] 


MK 


LAMUS cf LEMUS 
LAMWDA cf LAMBDA 
LAN cf LANY 
LANCA (1) ,b f 
PieTw,ze a pochylone. 
pl [G IA.nc.] O A IA.nce. 
SI ,tp notuje, Cn bTak, Linde bez cytatu. 
Rodzaj bTom ,kladającej ,ię e 6lugi"go dTzewca i o,a- 
dzon"go na nim lelaznego gTotu, kopia: zAkopa blachy 
żelazne w źiemię! a tham co fłabe żelazo rdza zie! iedno 
drzeń żelazny zoftanie! z ktorego cżynią zbroię! miooże! 
lance y inne bronie. Bi"IKTon 280v; [Anno 1565 [...] 
emi Norimberge ferramenta ad hastaslongas, quibus pedi- 
te8 Germani utuntur wuIgo lanez, Spiesei8en numero 
1400 RachDworu 117.] 
Synonimy: drzewce, dTzewo, kopija, pToporzec. 
ZZie 


[LANCETT A ,b f 
1 ,g laneettą. 
SI ,tp, Cn bTak, Linde XVllI w.: lancet. 
Nolyk chiTuTgiczny, ulywany do otwierania Iyl, WTeo- 
dów itp. (s niem. Lanzette): 
SzeTeg: »Iancetta albo puszczadłko«: gdyż rtarzy me- 
dyci włóśieniem ftróną lUbo powróIkiem ie [kTwawnioe 
wy,adzone] obwięzowlUi! y lancettą! albo pufzczadłkiem 
przećinśli. OcekoPreymiot 563. 
Synonim: pU8zcead'lko.] 


MK 


LANCGRABlA SI ,tp; On, Linde bTak. 
Cf LANTGRAF 
LANCKNECHT (7) ,b m 
lanckneeht (4), landsknecht (1) landcknecht (1), łanc- 
koet (1); lanckneoht RejPo" Oalep (3); landsknecht Stryj- 
Kron; landcknecht KwiatOpis; lancknet Mące. 
-a- (2) Mącs, RejPo" .11.- (2) KwiatOpi" StryjKron; 
e ja8'IM. 
,g N lanckneoht (3). O pl N lanckneehci (2) RejPo" 
Oal"p,landckneohtowie (1) KwiatOpiB. O A landsknecht(o)w 
(1). 
SI Btp: lancnat, On bTak, Linde XVI w. (jeden e nUej 
notowanych pTeyklad6w). 
ŻolnieTz piechoty saci
l'IMj, wbTojony w pik
, miece 
i cza8em w broń palną (e niem. Land8knecht, w XVI w. 
pojawila ,i
 tel wtóTna fOTma Lanzknecht jako wynik 8koja- 
re"ma eLanu); lanceariu8 Mące, Calep; ferentaTiuB, vele, 
Oalep (7): Lancearius, Drab! Lancknet. Mące 183c; 


-
		

/Czytelnia_007_02_030_0001.djvu

			LANCKNECHT 


Zamek werpołek zMiItrzem Liflandckim Wilhelmem 
Furltembergem! iegoż włarni Landekneohtowie Molkwi- 
ćinowi wydali. KwiatOpiB B2; Kroi mu Iśgieł nś pomoo 
Mf1.rlzałka z Polaki PrzY8łał! ś MiItrz też Prufki Lands- 
kneohtow z Krzyżaki. StTyjKTon 517; Lanoearius, Qui 
Ianoesm gerit - Lsnozkneoht orzozepza bron noIIaoi. 
Calep 680b, 414b, 1l06a. 
ao O gwardii papieBkiej (1): śbo cżemu oie [o iw. Pio- 
tree] lśnckneohći nie niorą nś rśmionaoh rwoich! iśko 
Iie dziś dzyeie około tyoh! ktorzy Iie miśnuią być nś 
mieyrou twoim' RejPo, 30l. 
Synonimy: dTab, dTabant. 


ZZie 


LANCKNET q LANCKNECHT 
LANCOFT (1) ,b m 
N plIAno(o)fty. 
SI ,tp, Cn bTak, Linde XVI w. (ten ,am pTeyklad); 
poea tym XVII w.: lanczoft, XV11(XV111) w.: lanceawt, 
land,eaft, XVIII to.: lanczaft ,.v. lanceaft. 
Widok, kTajobrae (e niem. Land,chaft): Stoi miMto 
nad rzeką Indą bśrzo wielkie [...]. Z tey ltrony mślarz 
wolny może ie zryrowś.ć! y nś kołtrynie podśó! ś oudnie 
zmślowść. Tśm lancofty wydatne! śni tśm mgły ltoią! 
Ani ohmury po niebie z ługow Iię tam roią. KmitaSpit 
C3v. 


ZZie 


LANCZANY of ŁANCZANY 
LAND cf LĄD 
LANDCKNECHT cf LANCKNECHT 
LANDFOITOWSTWO cf LANDWOITOWSTWO 
LAND FOS (') cf HANDF AS 
[LANDFREJD ,b m 
L ,g l(a)ndfr(e)jdzie. 
SI ,tp, Cn, Linde bTak. 
Nazwa dekTetu oe,aTza Ferdynanda l . 1528 r., prey- 
twierdzającego ohlop6w do eie-mi (e niem. LandfTieik): 
a przeczsię poddanego człowieka wróoić ma tak, jako 
jest w Landfreidzie napisano Ordyn Wiej 1652 nT 29.J 
FP 


LANDGRAF cf LANTGRAF 
LANDGRAFSTWO cf LANDGRA WSTWO 
LANDGRA WSTWO (4) ,b n 
laJłdgrawatwo (2), landgraatwo (1), langrafatwo (1) 
BielKTon (2: 1 : 1). 
Oba a jaBnł!; o pTawdopodobnie jaBne (tak w -8twO). 
,g N landgrawstwo (3). <> A Iandgrastwo (1). 
SI ,tp, Cn brak, Linde XVIII w.: landgrab,two. 
Ob,zaT znajdujący ,i
 pod wladeą landgrafa (4): W tey 
źiemi [Heg6w] IIaohty nie mało! Lśndgrśwltwo ku KIięr- 
twu Rakufkiemu należy BielKTon 286. 
W poląceeMu z pTeymiotnikiem od nazwy landgTaw,twa 
lub e Gnaewy landgraw,twa [w tym: ai (2), G ,b (1); 
okreilenie + landgraw,two (2), laoogTaw,two + okreilenie 
(1)] (3): H8Jsyiey wypiIanie! ktorą dziś zową Haskie 
Landgrawrtwo. BielKTon 290; HaUyey LangrAffrtwo. Biel- 
KTon Kkkk4, 289. 


ZZie 


LANDWOJTOWSTWO 


15 


LANDGROF of LANTGRAF 
LANDGROW cf LANTGRAF 
LANDOWANY (') SI Btp; Cn, Linde brak. 
LANDSKNECHT q LANCKNECHT 
(LANDSZAFT) cf LANCOFT 
[LANDWOJT ,b m 
laJłdwojt, lantwojt. ląwojt, lendwojt, lentwojt, I
twojto 
-ano, -ąn-, -e-, -en-, -ęn-. 
TekBty nie oznaczają pochyleń; o pTawdopodobnie po- 
chylone (tak w wojt). 
,g N landwójt. <> G landwójta. <> Alandwójta. 
SI ,tp notuje, Cn bTak, Linde XVll w. 
praw. Preewodniczący lawy w ewyozajnych ,ądach 
prawa niemieckiego (e iTwniem. lantvoit): My lanthwoyth 
szesznavamy [z] 8zyedmya przY8zyadnyky K,i
a ,qdowa 
wsi WaTY 1449-1623, oprac. L. ŁYBiak, WToclaw 1971, 
r. 1501 nr 146; LuBtTKTak I 167; [Z] 8taradawna wójt 
radomski miał tam folwarozek, na którym sam zawżdy 
mieszkał, a landwójta w mieśoie ohował. Lu,tTSand 177, 
69; Wójtostwo dziert.y zamek, które obr6cono na folwark, 
lętwójt tylko jest. LUBtTWpolI 248; iż wójta, który by miał 
być od zasadzenia miasteczka, nie było [...] jedno lent- 
wójt, którego też pi8ali i zwali wójtem. Lu,tTWpol II 43; 
Którą to u8tawę lendw6jt i ławnioy imieniem pospolitego 
gminu za wdzięozną przyjęli i trzymać mocnie ślubili. 
WilkPozn II 1569 nr 86. 
W poląceeMu e imieniem (i naewiBkiem): na tym 
wszY8tkim grunoie 8połeoznie wymierzyli, Waoław Grzi- 
mala wójt a Mikołaj Sz08thek landwójt LU,tTLub 78, 77, 
81, 97; prawo wie(l)kie zagaione stalo 8zie iest obohodzan- 
oze przesz Hadama lątwvyta i przesz 7 przi8iesnikuw 
Naj,tarlZa k,itJ!ja ,ądowa w,i TTeeimowa 1419-1609, wyd. 
H. Polaczk6wna, Lw6w 1923, T. 1676, nT 1282; 8tal 8ye 
yest 8ąd wyelky zagayany [...] ktory to 8ąd yest zagayany 
przes mye lethwoyta, Adama Woytąnya ibid., T. 1699 
nr 1611, r. 1598 nT 1606; To 8ię działo [...] przy bytnośei 
opatrznego Jana Nowaka Przybyły lentwójta i z 8iedmi 
przysiężników K,i
ga ,ądowa w,i 1wkowej 1581-1809, 
oprac. S. Płaza, Wroclaw 1969, r. 1684 nr 57, 1684 
nr 66. 
Of WOJT] 


FP 


LANDWOJTOWSTWO (4) ,b n 
laJłdwojtowatwo (2), laJłdfojtowatwo (2) KwiatOpiB 
(2: 2). 
-a- (2), -t.- (2) KwiatOpiB (2: 2); tekBt oznacea 6 
niekon,ekwentnie; dTugie i końcowe o prawdopodobnie 
jaBnł! (tak w -owstwo). 
,g N landwojtowstwo (2). <> pl N landwojtowstwa 
(1). <> A landfojtow8twa (1). 
SI ,tp: lantwojto,two, Cn, Linde brak. 
JednoBtka podeialu adminiBtTacyjnego w Inflantach, 
wchodeąca pTawdopodobnie w ,klad ob,earu podlegającego 
admini,tracji Zakonu Kawaler6w Mieceowyoh (por. irwmem. 
landvoit) (4): tegolz imieniś Nerwa! ktory był do Liffland 
kluoiem. A z oney! Molkiewlki Zamek Iwśnogrod nś 
rśmym brzegu let.ą. Landwoytowltwo. KwiatOpi, A4v; 
Rolfiten Landtfoitowltwo. KwiatOpi, C. 
W poląceeniach ,efJTegowych (2): Liflandokie tedy 
PśńItwo ty wlzyltki Ziemioo! Powiśty/ Contorltwś/ Land-
		

/Czytelnia_007_02_031_0001.djvu

			16 


LANDWOJTOWSTWO 


foitowltwa! klucże! Mi8.Ita! Zamki! AroybiIkupltwa! 
BiIkupltwa! Dwory wylzfzey opiIane zamykał:o w lobie. 
KwiatOpi, Dv, A4. 


ZZie 


LANGRAFSTWO cf LANDGRA WSTWO 
LANGRA W cf LANTGRAF 
LANIE (9) ,b n 
-
- (7), -a- (2); -a- OuchRozm; -
-: -a- Mące (3: 1); 
e _ tek,tu nie oenaczającego -6. 
,g N IAni(e) (3). O G IAni
 (3). O D l
niu (1). O 11
- 
nim (2). 
SI ,tp brak, On notuje, Linde bez cytatu OTaz w fOTmac- 
jach pochodnych '.v. lać. 
l. Sprawianie by ciece plyn(la; fuBio On [c.eego] (3): 
lanie do czego (1): alanim zM wina do kubka y pićiem 
iego/ wylanie krwie ChriItuIowey na n8.Izych grzeohow 
omyćie y zgladzenie [abymay ,obie przypominali]. Oeech- 
Roem 261v. 
lanie w co (1): WYlzlzey namicniony Autor wypiIał 
o rozmaitych mękach/ kthorc złoczyńcom bywaią zada- 
wane więccy z wymyIłow Sędźiow niebacznych! [...] 
nit wedle Prawa: iako wodą/ octcm! lanim wrzącego 
oleiu w gardło GroicPore iiv. 
PTeen: Zabijanie (1): 
ZWTOt: .krwie lanie« = walka (1): Który [Achille,] 
t.yw będąc niechćiał krwie lania przeltaw&ć G6TnTToaB 63. 
2. PToce, wytapiania, preetapiania metali; fu,uTa 
Mąc_, On; conflatuTa Mące (6): Fusura, lanie. Mącz 139c, 
139c. 
lanie ceego (1): Confiatura, ut auri confiatura, Lanie 
albo lpuIzczanie złota. Mące 13Od. 
a. PToce, wYTabiania r6tnych preedmiot6w polegający 
na wlewaniu Toetopionego metalu lub innego mateTialu 
w odpowiednie fOTmy [czego] (2): o ktorych [deialach] 
niewiem ierIiżcby Iię kto więtlzym vfzyłowanim [1] wy- 
wiadował! albo Iię o ich okwitoM lania ltaral. K wiatK,iąl 
04v; Statuariu8, ut 8tatuaria ars, Nauka ciorania/ rzezania! 
kowania/ lania 8łupów y obrazów. Mącz 412c. 
*** Bee wy,taTceającego kontek,tu (1): Fusio - Ląnie. 
Calep 441a. 
Of LAt 


KN 


l. LANKA (4) ,b f 
Pierw,ee & pochylone. 
,g A lAnkę (4) [w tym: -e (2)]. O [pl G l
nek.] 
SI ,tp notuje, On brak, Linde XVI w. 
Rodeaj dlugiego wieTzchmego okrycia pTawdopodobnie 
fTI(,kiego (4): wzyentho lanke lknafiamy dwadzyeIczya 
y cztheri knaflye 8rebrnich LibLeg 11/157, 157; A zwierz- 
chu miał 8 lukniey lankę dwoiItą/ do ktorey mogł włożyć 
co trzeba iako do kalety. BielKTon 420 [idem] We,ooAc 
217. 
[W poląceeniu ,zeregowym: Nie rozumie bowiem Pan 
przez miArto na gorze wyltawione! y przez lwiecę/ pychy 
wynioIłey Papieżś Rzymlkiego/ [...] Sekt MniIzych/ kapic 
ich Izarych/ czarnych! białych! płaIzcżow Iezuickich/ y la- 
nek ich dokoltkowychl bieretow! trepkow [. ..]/ y Cere. 
monij ich GTeegŻaTnPo,t 102v (Linde).] 


ZZie 


2. LANKA cf I.ANKA 
LANNY cf LANY 


LANTG RAFO W 


LANTFALOWY (1) ai 
N ,g m l(a)ntf(a)lowy. 
SI ,tp, On, Linde brak. 
PTzymiotnik od "lentwal" : połlicitus est facere pełli- 
ceam bonam aUas lsnthphalowy ZapMae 11 zł 7!108. 
FP 


LANTGRAF (92) ,b m 
lanłgrar (44), lanłgraw (40), landgraf (.5), langraw (1), 
landgrof (1), landgrow (1); landgraf StTyjWjae. StTyjKron; 
lantgraf : lantgraw : landgraf: langraw : landgrof: land- 
grow BielKrcn (44: 40: 3 : 1 : 1 : 1). 
-f- (41), -ff- (9). 
lan- (83), IA.n- (9); lan- StTyjWja
; IA.n- StryjKTon; 
lan- : l
n- BielKTon (82 : 8). O -graf (37), -grAf (10); -grM 
StTyjWjae; -graf: -grAf BielKTon (37: 9). O -graf- (39), 
-grAf- (4); -grM- StTyjKTon; -graf- : -grAf- BielKTon (38 : 3); 
o pTawdopodobnie ja,ne (tak w grof). 
,g N lantgraf (48). O G lantgrafa (12). O D lantgrafowi 
(8). O A lantgrafa (18). O 1 lantgraf(e)m (.5). O pl G 
lantgraf(o)w (1). 
SI ,tp bTak, On notuje, Linde XVIIIw. 
Ty tul udzielnego wladcy feudalnego utywa'nY w N iem- 
c.eech od XII w. (z niem. Lawlgraf); C01ne, provi'nciali, O'n 
(92): były wlzytey KIiążęta przynim o krom SMkiego! 
y Lantgrawa! y LuneburIkich! y Brandeburlkich KIiążąt 
BielKro'n 207v; A tak Langraw imieniem Vlrika Wirtem- 
ber£kiego kfiążęćia/ zMtawił inne imienie BielKro'n [211]v; 
VIriku8 y Lantgraw niemaią żadnych buntow rtroić 
prze6iw Ferdynandowi/ [...] maią też iacMć do Krola/ 
Lantgraw y Vlriku8 przeprośi6 go BielKron 212v; KiirfierIt 
IDU Stryiec/ Langraw Szwagier/ ktemu iedney wiary 
BielKTon 227v; WoiewodItwo Reńskie/ iert imię doltoień- 
f twa y vrzędu/ kthore Celarzowie niegdy fundowśli y na- 
dali/ iako Ią imiona Lanthgr&fow/ M{nlzśłkow/ Bur- 
grabiowI Grśbiow. Woiewoda Rewki z drugimi Celśrzś 
wybiera. BielKTo'n 288, 205v, 206v [2 T.], 207 [2 T.], 208 
[2 T.], 209v (79). 
W polączeniu e przymiotnikiem od 'nazwy la'ndgTaf,twa 
[la'ntgTaf + przymiotnik (6), przymiotnik + lantgraf(2)] (8): 
LMa 1341. Pofłał Kaźimierz dziewofłęby do H8.Ikiego 
LśndgrMś o corę iego Adleydę BielKTo'n 374v, 202v, 206, 
206v, 211v, 302, [332]v; StTyjKTon 295. 
W poląceeniu _ imie'niem wlaBnym [la'ntgraf + imi(! (3), 
imi(! + lcmtgraf (2)] (.5): Potym oni fześ6 EIlektorow 
wyprświli do Celśrzś z dobrlł nowiną/ pięćioro RzeIkich 
kIiąt.ąth/ [...] Wilhelmś Landgrofa ltMrIzego/ y KIiążę 
AnMltlkie. BielKro'n 330v; Lśndgrow KIiążę HeIkie 
Wilhelm BielKTon 331v, 184, 205v; W Wahiku Philip 
Lśndgraff witał go przyItoynie StTyjWjaz B. 
Of LANCG RABIA 


ZZie 


LANTGRAFOW (8) ai 
Pierw,ee a jaBfł6. O -graf- (7), -grAf- (1) BielKTon 
(7 : 1); tek,t Me oenacea 6. 
,g fi!, A lantgrafow (1). O f N (attrib) lantgrafowa (2). 
O A lantgrafowę (1). O pl N m peT' lantgrafowi (3). O A 
,łłb,t lantgrafow(e) (1). 
SI ,tp, O'n brak, Linde XVIII w.: landgrafowa ,b. 
Przymiotnik dzieTlawczy od "lantgraf" (8): Maurye Iyn 
Henryka B8.Ikiego KIiątę6iś! poiął żonę Agnethę corkę 
Lantgrśfowę. BielKTon 218v; [po,lowie] Iprświeni przez 
lift LaDtgrMow BielKTon 225; przedthym Bureólki woio- 


-
		

/Czytelnia_007_02_032_0001.djvu

			--' 


LANTG RAFO W 


LAPS 


17 


wał kd,iny Lantgrśfowe nad Frankfortcm BielKTon 228; 
KryItyna żona Lantgrafowa BielKTon 230v, 228v, 235, 
236v, 237. 
W chaTakteTy,tycl8fłych poląceemach: 
cOTka, kraina, li8t, ,i08tTa, ,yn (3). 


a. SpoTeądeony metodą wlewania rOl8lopionego mateTia- 
lu w odpowiednią form
, odlany; conflatu, Mącl8, PolAnt, 
Vulg; fu,ili, Vulg, Mące (29): A dla tego Moyzefz kazał 
lantgrafow(-a) mieó Thrąby lane z Srebra' w ktore trąbiono cża.£u walki 
z nieprzijaoioły FalZiol III 34c; KTOWObT 242; Obiedwie 
te makowicc na rlupy lane były. Leop 3. Reg 7'17; Mące 
139c [2 r.], 399c; ktory [Salomon] w onym Dawnym 
LANTGRA W cf LANTGRAF Kośćiele tak wiele obrazow y rytych y m{Uowanyoh na- 
[LANTRAJTER ,b m dźiałś,ć kazał: iti.ko dwanaśćie Lewkow na Stolcu rwym' 
D ,g l(a)ntr(a)jt(e)rowi. woły pod oną kadźią laną: y Lwy' y Woły' y Cherubiny 
SI ,tp, On, Linde bTak. na odźicmkach Dupow micdźianych. WujJud 47; SkaT- 
J edn 300. 
Ozlonek ,'utby eamkowej, jetdtący konno (18 niem. 
LandTeiteT): Lantrajtcrowi, który rozkazujc roboty wsiam W chaTaktery,tyce'lłych poląceeniach: lana(-y, -e) katU, 
zamkowym, kontorowskim i opatskim, i ko ia ma swego ttaczynie (2), ,tatek, tTąba. 
na kwartał fi. 3 gr 6 Lu,tTWpol I 15. 17.]' \ . .. \ WyrattJttia: »bog lany« (2): KrowObT 110; Bogow 
FP lanych [Deo, fu,ioniB (maTg) conflatile, (-)] nie vcżyniIz 
. .t.
 \. robie. BudBib Ez 34!17. 
[LANTUCB ,b m 1 »morze lanc« (l): Vcżynił też Morze (albo koćieł na 
G ,g ł(a)ntuehu. . vmywanie) lane [maTe fV8ile]' wrIerz na dzierięć łokci! 
SI ,tp, On, Linde brak. . ł r-- 
 Od kr"iu iedncgo do drugiego' okrągłe w koło Leop 3. 
Rodeaj ,ukna (e niem. Landtuch 'sukno krajowe Reg 7!23. 
a. e holenaeT,kiej wełny'): Ad cappam 8ive cuculIam rU6ti- »obraz lany« = po'ąg [nyk 2: l] (3): nioohay będą 
canam, ad cingulum usque protendentem, rcquiruntur 3 \ zM.nbieni pohanbieniem' kihorzy' dufaią w obrśźicch 
ulnae cum media panni lantuohu pro loro StatOecABydg rytyehl ktorzy mowią obrazowi lanemu [qui dicunt ccm- 
1533'24.] .... flatili]1 Wy icIteśćie Bogowie nMfy. Leop 1, 42'17; Signum, 
· FP ,Lany! wyciorany! albo wyrity obraz. Mące 392a; Skar- 
I ..........JJ n 237. . 
. 
LANUSZKA O" '.v. lanka; Linde XVII -XVIIIw. »lana śWIeca« = faz Mącl8, Oalep; funal,a, (pl) teda 
Oalep; funale, funaliB CeTeu, On ['l8yk 8: 7] (15): BielKTon 
LANY (38) paTt pTaet pa" pf i impf r r 425v; Praelucen8, Naprzód'sfwiecąydący' też lana świooa 
lany (37), lanny (l) SkaTŻyw. s którą bywl\.yą pan młody s panią młodą do łożnioe pro- 
lany (32), laD (4), lany a. lan (2); lan (2) Za Jeft, wadzeni. Mące 2010, 123d, 252c; RejZtlJieTC 159v; BielSpT 
WujNT; lany: lan FalZiol (l: 1), KrowObr (1: 1). oJ 53v; ModTeBae 118v; Bo wiele dni [...] orobnie preeepto- 
impf enace. l., pf enace. 2. , . 
 rowie z ItudentAmi' orobno rtany y braotwa rozmaite! 
a pochylofłc. \ . borymi nogami z świecami lannymi prooeffye do grobu 
,g m NIA.ny (5). O D IA.n(e)mu (1). O f N IA.nA. (3), IA.na ct.ynili. SkarŻyw 546; Re,eLi,t 160; ActReg 59; Fax - 
(2), IA.n(a) (2); "" (attrib) -A. (3); "" (praed) -a (2). O A łA.ną Swieoa ląna, fakla, pochednia [I]. Oalep 411b, 442a, 
(1). O 1lA.ną (2). O n N lA.n(e) (2), IA.no (2); "" (atmb) 1050a; G6rnTToa, 60; KlonWor 27. 
-(e) Mące (2); "" (pTaed) -o (2) FalZiol, WujNT. O A h. Wytopiony e kru'I8CU, .topiofłY (o materiale ,ltłlącym 
IA.n(e) (1). O pl N m peTB IA.ni (1). ,ub,t IA.n(e) (6). O () do dal,ze:j obT6bki) (1): Conflatilis, Lany' SpuIzozAny. MącB 
IA.nyoh (5). O A ,ubBt lA.n(e) (2). O 1 m IA.nymi (1). f llu1y- . Od. ,--:......, 
mi (1) SkaTŻyw, lA.n(e)mi (1) ActReg. O L IA.nyeh (l). J e. Slutący do wytapiania lub topie'lłia metali (2): 
SI ,tp ,.v. lać, On notuje, Linde XVII -XVIII w. Conflatorium, in Bibliis legitur, Lany' Miedziani tigel. 
l. 1mie816w od "lać" "prawiać, aby ciece pIY'1l
Ia'; Mące 130d; FU80rium opus in Bibliis, Naozynie lane. Mące 
fu,,", On (6): 0\ . 1390. \. \ 
la'łłY do ceego (1): Piwo aby do Cjt.yrtyoh A nie w£tęch- ł Synomm: 2. lity. 
łych bccżek było lano. FalZiol V 64v. Of LAt 
lany w co (2): iako wodA odkrywa ogień! gdy bywa '100.. 
lana w wapno niegMzone KTO'IJJObr 44; WujNT Lu, \ \ . 

& 
 [U"dm 
PTeYBlowie: {Ue nowe wino ma byli lano [mittendum e,t] "..- a ja,ne. 
w Itatki nowe WujNT Luc 5/38. \.
 ,g 1 laps(e)m. O pl N lapsy. 
.. Slutą-cy do polewania (1): SI ,tp, On brak. 
Wyrażenie: »lane naczynie« (1): Gutturnium, Lane pTaw. PTawo wykupiema eastatIIU Ul okTe
lonym ter- 
naczynie' Handfas albo naliewka. Mąc. 1500. minie pTe6fJ dluMika [lapBuB Łac 
r]: Także tcż aby żadne 
b. Wylewany (1): łapsy nie szły tym sposobem, jako i proakrypcye. Akta 
WYTatenie: .lany w08k« (1): Nie pętay lie cżarmi ,efmikowe wojew6dztwa kTGkow,kiego, t. I 1572-1620, 
przeklętemi' Nie pomogą tobye lane worki' leli kaidey wyd. S. KutTzeba, KTak6w 1932, r. 1574, ,. 40. 
dar obyeclmy borki BielKom G5. Zwrot: »za8tawić pod lapsem«: . £trony Miehśłow- 
e. Polewany, oblewany; tu Ul PTZ6łł (1): rkiego PowiAtuj ktory gdy im był zMtawił Lerzek we trzooh 
ZWTot: »być lany krwią« (1): A ty tiemio' ktora ret grzywien PruIkich' a to pod laprem do trzooh latl 
maiz być lana cnotliwyeh Członków krwią panień£kich na okup ramego śiebie' [...] y zśśię dortawfzy pieniędzy' 
ZawJl'ft 31. nim wyrzły trzy lAta ch6iał go od nioh wykupić BielKTon 
2. Związany e metodą odlewmceą i wytapianiem metalu 1597'211 (Linde).] 
(32) : 


ZZie 


KN 


ZZie 



\,\.I Ut 

l 


.
		

/Czytelnia_007_02_033_0001.djvu

			18 


LARDUM 


LARDUM (9) Bb indecl 
a jaBne (w tym 1 r. bllJafle enakowanie). 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Sadło, ,lonina mote teł ,olone miIJ80 wieprzowe [laTdum 
(laridum) - poleć ,Ioniny BaTtBydg; - ,Ioniny Murm 
160; - ,loniny, wiepTzowe milJ'o ,olone Mące 1840; ,lo- 
nina - laTdum (laTiaum) On] (9): Owa Lardum rzemienie 
będźie odmiękczało! A t.elazo obroni aby nie rdzcwiało. 
WypTPl C2; Vchoway zaś rany panie boże! lem co prędko 
z!eezyć! tedy Lardum może. [...] W kAżd6y mMći ieIt 
tlutM! y tym każda ltoi! Ale cóż tobie po ni6y! gdy ćie 
Lardum zgoi. WypTPl C2; IeIczem Lardum nie włożył! 
toć naleplz6 w drogę! Zydźieć lie na każdą rzecz! praw- 
dźiwie rzec mogę. Iśko z mArłem! możelz z nim warzyć 
legumina! Y z chlebem ie możelz ieść: bo £tAra lłonina 
WypTPI C2, C2. 
W kalamburee (4): JEden laik nie vmiał kęIa po 
łaćinie! [...] Pytali go co woIifz! IArdum cżyli mardum 
[- celowa defoTmacja lat. mtJTaa 'kal']! Ten pytał a 00 to 
ielt powiedzcie mi lardum. Powiedzieli iż połeć! rzekł to 
drabom lmArdom! A kiedy fie dowiedział potym co ieft 
mŚ1'dum! Odwołał potym prętko!lardum zafię wolał! Bo- 
wiemby od pirwlzego pewnie był przebolał. RejFig Cc6, 
Cc6. 
Synonimy: poleć, ,adlo, ,Ionina, tluBte. 


ZZie 


LARMA (2) ,b f 
larma (1), lerma (1), [larmo]; larma KochSII; lerma 
Oalep. 
Oba a ja,'1łtJ; e e tekBtu nie oenaceającego 
. 
,g N lerma (1). <> .A larmę (1). 
SI Btp, On bTak, Linde XVII w. 
l. Weewanie do gotowo
ci bojowej, eWT6cenie uwagi na 
niebellpieceeń,two, alarm, ceasem w formie melodii gTanej 
na instrumencie dlJtym lub wybijanej na blJbnłe itp. (e wło,. 
allarme) (2): [LArma! ex germ. Classicum. Volck Kkkv.] 
larma do ceego (1): Bellicum, Cantus ad arma vocans, 
signum praelii ineundi tuba datum - Lerma do bitwy, 
pobutka do potkąnią. Oalep 127a. 
W preen (1): 
ZWTOt: »uderzyć w larmęc (1): Kroi zatym do nich 
bliżey fie przyliędzie! Wlzylcy cżek&ią! co nakoniec będzie. 
Vderzą w larmę KochSII C3v. 
2. [8tTach, tTwoga (') : Przy tychże pom8ta niech 
wszyt[ka] zostanie, A na nie będzie larmo i płakanie. 
OtwinErot 28.] 


ZZie 


[LARMO] of LARMA 
LARWA (28) ,b f 
Oba a jaB'1łtJ. 
,g N larwa (6). <> .A larwę (4). <> 1 larwą (4). <> L 
larwie (1). <> pl N larwy (6). <> D larw(o)m (1). <> .A larwy 
(3). <> 1 larwami (1). <> L larwach (2); -aeh (1), -Ach (1) 
KrowObT (1: 1). 
Sł ,tp bTak, SI ,tp nazwo" On notuje, Linde XV11- 
XVIII w. 
l. Ma,ka, ea,lona wyobralająca jakql chaTakteTY- 
,tycllnq po,tać luaekq lub ewierlllJcq, kTyjąca twaTe albo oale 
ciało w celu preebTania; laTtJa, per,ona Mącz, Oalep, On (20): 
BieTEz A4v; BaTtBydg 87b; Mącz 184d; Arabowie przećiw 
Kńrolufowi wielkiemu walcżąc: vbierali konie y Iami 
fiebie w ItraIzliwe IB.rwy! kthore cżynili 8 Ikor BAzyliIzko- 
wych! Lwich! y innych ktorych fie 8 przyrodzenia konie 


LARWISTY 


boią BielSpT 44v, 44v maTg; tak fię przeItrAIzę y Itrwoł.ę! 
iako dziećię gdy mu larwę lzpetną y twarz Iprolną vkażą. 
SkaTŻyw 335; Personatus, Qui personis, hoc est larvis 
indutu8 est - MaIzkarnik, wicarwę [1] vbrani. Oalep 
791a. 
W porównaniu (1): Radby był PolipuIem; ktory! 
iako w larwy! Odmienia Hę w przygodźie w rozmaite 
barwy. Klołł W OT 2. 
SzeTeg: »larwa, (abo) maszkara« [,zyk 3: 2] (5): kto- 
rzy Tragedie abo Comedie lprawuią i cudzą perfonę pod 
larwą abo malzkarą na śię biorą MurzHiBt Q3v; Mące 
184d, 293b; Oalep 583a, 790b. 
PTzen (7): 
a) Obluda, udawanie; blaga, poz6r, eeWnlJtTZne oznaki 
(3): Colz to za fzalenltwo twoiM co za zmyfIaniM [...] 
powiedMz żeć Bóg odiął wiarę i moc ku nadźi6j! Cólz 
lobie wymynarz Y Długofz tak nami wtyi larwie błAźnic 
będźielz y MUTeHi,t Q3v; [.Antykry,t] prawdę wlzyftkę 
przemienił! larwę z wierzehu zoftawił. .ATtKane K9v. 
laTwa czego (1): DA!ekoć tym to tzMem ten zacny 
Dom fłynie! [...] LArwą marną lie brzydząe! kłamItwa 
y pochlebftwa WieTKT6c Av. 
L) O mateTialnych pTeedmiotach (zwlaBecea ,tTojach), 
ewiq.eanych e obTzqakiem Kolciola rzym,kokatolickiego 
(z poeycji innowieTceej) (4): ktory wa8 z wierzchu nAce- 
chował tymi mA1rkArAmi! aby wlzelki wierny wa8 poznał 
potych larwach iż nieielteśćie BiCkupi prawdziwil od Boga 
poflani! tylko prawdziwych Bilkupow nalmiewce! y mafI- 
karniey. KTOWObT 129v. 
SZfJTeg: »maszkara i larwa« (3): Potyoh tedy wMzych 
mafIkarach y larwaeh lnadnie was kożdy tzłowiek wierny 
[...] poznś6 mot.e! aby lie was wiarował! iako naśmiewcow 
y nieprzyiaćioł Pana Iezu. KryIta KTOWObT 107, 130, 
132. 
2. Zjawa, widmo, duclł; empuBa, lemuTe, (pl) Mące 
[larvafJ - noc'1łtJ obludy Oalep] (7): GreegR6tn 02; Lemures, 
StrŚ£zidła! a larwy albo obłudy noene. Mącz 188c, 103c; 
SkarŻyw 47l. 
larwa oeego (1): Tak ie były one larwy złych Aniołow 
y cżartow przeItrMzyły! [...] ifz ledwe byli wIzyIcy żywi. 
SkarŻyw 480. 
W por6wnaniu (1): Potym wfIytey zmartwych 
wftaną! zli z niedoftatki lwee natury! ij dla niemocy 
dufIne! iako larwy będą grubij. Opec Żyw 190v. 
SzeTeg: »larwa imarac (1): Perfonę lepak Boga Oyca! 
zowią zmyśloną! Ct.arnokśięIką!larwą! y marą nikcżemną 
y DiabeUką. PowodPr 33. 
S. Kukla do ,tTaBeenia dzieci (1): Maniae, 8ive 
maniolae, SzkŚ1'śde Mśfzkary któremi dźieći ltraIzą! 
Larwy! Strśfzidła. Mącz 207d. 
Synonimy: l. ma,ekaTa; 2. duch, mara, obluda, ,tra- 
,eydlo, widmo, ejawa. 


ZZie 


LARWISTY (2) ai 
a ja,ne. 
,g m N larwi8ty (1). <> f N larwiatA (1). 
SI Btp, On bTak, Linde XVI w. (jeden e nilej notowanyoh 
prl6yklad6w) . 
Preymiotnik od ..larwa"; no,eqcy ma,k
 (2): gdyż y lam 
Kryfthu8 [...] ieft Bog z Boga! y cżłowiek z cżłowiekA 
vrodzony (nie potwora iaka larwiftha) GreegR6tn C2; 
Larvatus, Mśfzkaraty! LarwiCty który larwę nosy. Mące 
184d. 


ZZie
		

/Czytelnia_007_02_034_0001.djvu

			LAS 


LAS (948) ,b m 
la. (945), (TUB.) le. (3); les MetTKoT (2) [w n-Ioc]; 
las: les KlonWoT (11: 1; 68 [w PTZYBlowiu]). 
a ja,ne (w tym 20 T. bł
dne enakowanie), e e tekBtów 
nie oenaceających e. 
las- (725), lass- (26); lass- MiechGlab (10); las- : lass- 
WT6bŻolt (3: 1), BielKTon (106: 1), StTyjKTon (7: 14). 
[Wyląceono ee staty,tyki eabytki nie rOllT6łniające w pUmie 
s, II, ś.] 
,g N las (90). O G lasa (121), laBu (53); -a BieTEe (7), 
FOTOnR, MiechGlab, WT6bŻolt (3), RejJ6e (2), RejWiz (10), 
U,tPraw (3), RejFig (11), BibRadz (3), OrzRozm, Leov- 
PTeep, G6TnDwoTz (3), RejZwieTo (12), BudBib, MycPTe, 
OeeohRoem, Oalag, BkaTŻyw (2), MWilkHiBt, ZapKollcieT, 
BielBjem, GostGo,p (2), POWOdPT, OeahTT, KlonFU, (2), 
KlonW01' (5); -u RejRoepT, LibMal (2), BielBat, BielBpT 
(2), Btrum, BtryjKTon (2), KochFr, WiBenTT, KoohPam, 
KochPiell (2), BielBen, BielRoem, Oalep (2), Go,tGo,pPO'll, 
BkaTKM; -a: -u ZapWaT (4: 4), RejKup (1: 1), Leop 
(1 : 1), RejZwieTe (2: 1), BielKTon (17: 6), Mącz (2: 2), 
Hi,tRzym (10: 3), RejPo, (2: 1), ModTeBae (1 : 1), Górn- 
Roem (1: 2), SarnStat (2: 11). O D la8u (6), la80wi (1) 
BibRads. O A las (88). O N a. A la8 (2). O 11a8em (16). 
O L lesie (253) [w tym: po lesie (34)],la8ie (1); lesie: 
lasie BarnBtat (12: 1; 1074). O D a. L (oum pTaep: po) 
lasu (2). O V le8ie (1). O pl N laBY (56). O G la8ów (62); 
-ów (17), -ow (1) OpecŻyw, -(o)w (34). O G ,g a. pl [forma 
eniek,etalcona dla rymu] lasy (1) BielBat H2v. O D las(o)m 
(1). <> A la8Y (78). O liasy (29), la8mi (1) BaTnStat. O L 
le8i
ch (87), lasA.oh (4), las(o)oh (1); -(e)ch : -A.eh BkaTŻyw 
(3 : 1), StTyjKron (6: 3); -(e)ch: -(o)ch FalZioł (10: 1); 
,." -
oh (10), -ech (1), -(e)ch (76); -eoh: -ech BaTnBtat 
(4: 1); ,." -A.ch (3), -ach (1); -A.oh BkaTŻyw; -I!.ch: -ach 
BtTyjKTon (2: 1). O V laBY (4). 
SI ,tp, On notuje, Linde XV1-XV1I1 w. 
ł. TeTen g
Bto eaTo,ły dTuwami lub dTzewa na nim 
To,nące (ceę,to jeBt to ob,ear deiki, trudny i niebezpieceny 
do pTeebycia, miej,ce, gdzie łatwo eablądzi
 lub ,potkoo ea- 
'adzkę); ,ilva Murm, Mymer l , Miech, PolAnt, Mące, ModTZ, 
Oalag, Oalep, Vulg, JanStat, On; nemUB Murm, BartBydg, 
Mące; ,altu, Murm, BaTtBydg (915): ZapWaT 1512 nr 
2101, 1625 nr 2319, 1529 nr 2477; Cżłowiek [...] NioIł 
drew brzemię z IMa na fobie BieTEe 13v; Lew niegdy po 
lMu Ikacżąe/ Wpadł w 6ięIzkie śidło nie bacżąo BieTEe 
Pv, H3, H4v, 14, Kv [2 T.], Q3 (21); OpecŻyw 160v, 
103v; Murm 20 [2 T.]; Mymer l 6v; BaTtBydg 135b; TO 
ziele ieIt małe/ roIcie przi laloch FalZiol I 78d, I 64a, c, 06a, 
112b, d [2 T.] (11); MiechGlab 61, [00]; LibLeg 7/60, 60v, 
0/50v; WT6bŻolt cc2, 82/15; RejRozpT D2v, Hv; LudWieI 
B; RejJ6e A7v; Ityeh yedną [,uknią] przegrai do myczky 
chlopa weeztherzech groIly a druga wlyeHye zoUawyl bo 
noUenya nyebiIa godna LibMal 1546/121; RejKup M, 
v6, v8; Hi,tAl H5v [2 r.], 12, I2v [2 r.], [13] [2 T.], K6 
(12); BielKom D2v; LubP, X5v marg, dd2v; GToicPoTe 
ii3v; Patrzay y Soyka w klatoe oIzemł{ma bywa/ GładIza 
owo 00 w lefie wolnoś6i vżywa. RejWie 54v, 12v, 23, 34v 
[2 T.], 44, 46v (18); Leop 4. E,dT 15/42, 16/6, p, 131/6, 
1, 9/18, 1er 10/3, Zach 11/2; UstPraw E4 [2 T.], F [6 T.], 
F2; RejFig Aa3, Bb2, Bb5, Ce3, C06 [2 T.], Dd2, Dd5; 
RejZwieTe 7, 27v, 76v, 101 [2 T.], 120; BibRade 2. EBdr 
2/8, Jer 21/14, Ez 34/25, 4. E,dT 12/31; Loktek żałoś6iwy 
będąe 8 rtracenia oyctyzny/ chodził płactąe iako deIperat 
po lefiech myIIąo co ożyni6 BielKTon 368v; aby fie [kT61 
WładziBlaw] nie zMegał w ohorobie/ ieohał do IMa aby 
nowika IłyIzał/ Y Iłuehał go do pol nocy BielKTon 387, 


LAS 


19 


23 [21'.], 26v, 60v [2T.], 66v, 112v (67); SAtyrze/ pom- 
ni Itąpić do mnie fwego ożaIu/ Kiedy będzieIz miał wędrowa6 
ku lalu. KochBat C3, A4, B3v [3 T.]; BUXU8, [...] Drzewo/ 
tak rzekąoe y leoie y źimie zielone [...], Buxetum, Las 
takowego drzewa. Mące 28b; Novello, Drę/ Orzę nowiny 
Rolą odłogiem leżąeą wzoriwam/ albo z lśIu rolą ozinię. 
Mące 251d; Sylva, La8/ a zwłMzcza z którego drzewo do 
palenia y budowania wywotą. Mące 436b, 30a, 32c, 59d 
[3 T.], 66c, 108a (30); PTOt B 3v; LeovPTzep A3, D2, D 2v ; 
G6TnDwoTe Ffv, L16v; HiBtRzym 58v, 66v, 67 [3 T.], 67v, 
68 (12); RejPo, 81v, 168; IeIzcte da Bog iż przyidą ty 
eżMy/ Iż da matM Iwoy pożytek ziMy [cf IeIzeteby 
dźieoi takieh docżekAli cżMow/ Iżby dobre pożytki brali 
z źiemie z IMow. BielSat H2] BielSat H2v, C4v [2 r.], 
Hv, H2, M4 [2 r.]; RejZwieTo 35, 53v, 61v, 00, 100v (12); 
BielBpT 27, 37v, 49v [4 r.], 66v, 67v; BudBib 2. E,dT 2/8, 
10' 17/15, Mich 7/14, Zach 11/2; StTum C4v, D, Ev, E2, 
E4 (9); MYCPTZ II B[3]; OeechRozm 235v; ModrzBaz 78v, 
103v, 104 [4 T.], 129v maTg; KochDryas A2 [2 T.], A2v, A3 
[2 T.]; Oalag 440a; KochP, 40, 110, 155; SkaTŻyw 250, 
262, 324, 570; MWilkHist F; a mieIzkali [Jazwingowie] 
w lMach LitewIkich Polakom przyległych/ ktorą krainę 
dtiś Polefie/ albo PodlMze/ od przyległośći lMow zową/ 
albo tet. PodlMze/ iakoby pod LścMmi Polakom krśinę 
przyległą RuIaoy przezwali. BtrgjKTOn 205, 115 [2 T.], 
205, 245, 309, 400 [2 r.] (17); KochFT 52,60, 99; Klon- 
Żal B [2 r.], B2v, D2v, E3, E4; Re,zPTz 69; WerGollo 
220; ZapKollcier 1585/61v, 1588/77 [2 1'.], 79; Biel- 
Ben 12, lO; BielBjem 7, 29, 34; KochPam 81; Teraz 
nawerelCze czś.Iy/ Zielenią rye pięknie lary. KochPie' 34; 
Pśtrzay teraz nś lary/ lako prze źimne cz&Cy WIzyItkę 
Iwą kraIę drzewa vtra6iły KoohPiell 41, 3, 15, 31, 33, 37; 
A goIpodarz wźiąwIzy śiadkę/ Idźie mrokiem nś vCadkę: 
Albo śidłś Itawia w leśie/ Iednśk zawżdy co przynieśie. 
KochSob 70, 64; PudlFT 7,8,19,32,50; BielRozm 23 [2 r.]; 
G61'nRozmF2 [71'.], G2v [2 T.], H [2 T.], L; KochPTOP 13, 
14; ActReg 56; Oalep 517b, [695]a [2 r.], 941a, 1039b, 1040a 
[3 r.]; Go,tGo,p 56, 80 [2 r.], 82, 106, 112, 154 [2 r.]; Go,t- 
Go,pPon 170; O miły móy/ gdźieś teraz/ czy błądźirz po le- 
śie f G61'nTToa, 42, 40; GTabowSet G3, R3v; OTzJan 53; ZEp- 
hiry w ten cżśs młode IMy rozdymśły KolakOath Cv; 
Ale iż rózne Ią lary między kt6remi niektore znayduią 
fie bydź wielki
y ceny: iako ieIt Cis/ y inne drzewś Sarn- 
Btat 669, 377, 464, 471, 499, 644 (34); Wito,łLut A3v, 
A4 [2 T.], A4v, A5v; KmitaSpit B2v, C2v; SkaTKae 
80a, 420b; OiekPotT 13; CzahTT D3v, D4v, Ev; Go,lOaBt 
27; TAk tet. na traftach naprzod St.yprze nowy/ Po Wiśle 
z IMa wicś towar dębowy KlonFliB E2; Tam Bobrowniki 
pozorne tym cż8.Iem Wnet Cię wynurzą za źielonym larem. 
KlonFli, Gv, C2v, Fv, Gv; KlonWoT 4,46, 47,60,78. 
W polączeniu z na.lwą lub przymiotnikiem od nazwy 
miej,cowej; cza,em oznacza paBmo g61' [w tym: e naewą (14), 
e przymiotnikiem (4); la" ktorg eową (4), laB Teeoeony (2), 
la, ewano (1); laB + okrefJlenie (13), okTefJlenie + laB (5)] 
(18): ZapWaT 1527 nr 2376 [2 T.]; wIzakoIz Tatarzy 
bact.ącz poratkę Iwoię odiechali do RuJIi do laIIa ktory 
zową Trzemeoh [peT ,ylvam Btremech] M iechGlab 7, "6 ; 
Atak Dawid wyIzedIzy z thAmtąd przeprowadźił Cie do 
lMś Hareth [,ylvatn OhaTeth]. BibRade l. Reg 22/5; Polaey 
wielcy Izli 8 Krolem chorym przez lAs Bukowinę BielKTon 
399; w leCie ktory zową Okolllicld las. S tego Ieźiora 
dwie rzeoe wielkie wyehodzą/ Don a Schat BielKTon 
430v, 20v, 21v, 229 [2 T.], 277, 283, 287v, 431v; Nśzśiu1;rz 
Krzyżaoy wracAiąc Cię przyIIi do laCCu WinIze rzeczonego 
StTyjKTon 300; (marg) O BśbCku LMie. [...] (-) Item/
		

/Czytelnia_007_02_035_0001.djvu

			20 


LAS 


La... Babrko ['ylva Bab,ko JanStat 851] [...] zńftś.wiony 
Zakonowi [...]j będźie mógł bydź wykupion SaTnStat 
1074. 
W polqceeniu e nazwą kTaju lub przymiotnikiem od niej 
utwoTzonym [e przymiotnikiem (3). z nazwą (1); eaWBze la, + 
określenie] (4): lako Alexander przeIzedł do oftatecżnych 
lalow Indiyskich [,ilvaB 1ndiae]! gdzie tham nalazł wiele 
Słoniow ktore roIproIzył. HiBtAl 12. 12; Leop 2. Reg 24!6; 
A tu cudny ptak ieden Orłowi podobny Ma gniazdo! 
wrzyItek pierzem mienionym ozdobny. lakie Phenix na 
le
iech Arablkich widany Nś lobie ma! to złote to 
rebrne 
odmiśny. Wito,łLut A3v. 
W połączeniu e pTzymiotnikiem od nazwy dTzewa lub 
jego owoc6w [la, + pTeymiotnik (8). pTeymiotnik + la, (4)] 
(12): ZapWaT 1505 nr 2006. 2007 [2 T.]; Ca8tanetum. 
K8Jtanowy lŚ8. Mącz 40a; Glandaria sylva. Zołędny lŚ8. 
Mące 146b. 312d; Srogi iśkiś przewoźnik woźi blśde ćieniej 
y w 18Jy nieweloM Cyprylowe żenie. KochTT 13; Stryj- 
Kron 260maTg; BielSen 16; Go,tGo,pPon 170; Palmetum - 
Lyas palmowi. Oalep [748]b. 169b. 
W poląceeniach e wYTaeami preenośnie użytymi odno- 
,zqcymi ,i€ do ludei (21): RejP' 142; RejAp AA2; BudBib 
1, 44/23; KochP, 145; a nie mów! co lipie Do widzów! 
Ikaczą lśfy! gdy Orphacus Ikrzypie. KochFT 93; Profto- 
włofe Krenides warkocże ramopaB Po ramionach puśćiw- 
Izy płśeżą! płl1cże y lśs. KlonŻal B. A4 [3 T.]. Bv [3 r.], 
C; KochPam 88; Nieoh mię wilcy nie Iłuchśią! Lśfy za 
mną nie biegaią. KochPuś 33. 24. 49; Y parterze chodząc 
za niem! Budzą lary Iwoim grśniem. KochSob 62; Art- 
Kam E19v; GrabowSet X; Do niego Iię kamienie y IMy 
zbiegaią Wito,łLut A4v. 
W polączeniach ,zeregowych (61): a tak cżęfto na notz 
w puCIcżyj w boru! w leIie! w polu odpocżiwali. OpecŻyw 
28, 28. 30v; FalZiol V 65; LibLeg 10!95v; RejP, 142; 
LibMaI1544!84v, 89; SeklKat M4; ZapWaT 1548 nr 2668. 
1551 nr 2684. 1553 nT 2685; Gory! polś.f y IMy! pięknie 
Iie zyelenią. RejWiz 45; Leop 4. E,dT 15/62; U,tPraw E4; 
BibRadz 4. E,dT 15!41; BielKTon 203. 263. 271v. 284. 
288 [2 T.] (10); Mące 36M; RejAp AA2; RejZwłero 104v. 
156; BielSpT 7. 66v, 67v; BuilBib I, 44!23; ModTzBae 
112;SkarŻyw 249, 402,528; ZapKościer 1580/13,158 2 /3 3 , 
1585/57; tak iż [TataTowie] rożno y tam y fam po laCIaoh! 
po błotach y ltarzynaoh lię rolpierzchnęli StryjKTon 270; 
KlonŻal A3v. Bv; ATtKano E19v; G6rnRoJlm A3; Go,t- 
GOBpPon 170; KochOe B2v; KochFTag 22; [Zamek e] boryl 
IMmi! y pożytki y wodami [BoTTiB. 'ylviB et utilitatibuB 
aqui, quoque J anStat 847]1 Y ich Iz6iem zupełnym SarnStat 
1071; O wyrąbanie gśiu albo lśIu, albo zapuftu [,ylva
 
aut mtJTtcae JanStat 533]. SaTnStat 1243. 189 [2 T.]. 209. 
667 [2 r.], 670. 677; SkarKaz 515b. 6338; Zaydźie [elo- 
dSlie;] za. goryjlśfy za wodyl za boryj Chroltamil mano- 
wiami cżyni lobie tory. KlonWOT 20. 
W pTeeci'IIJ,tawieniach: »miasto. pole ...las« (2): A kto 
wie gdzie cie Izukaćl na polu cży w leIie. Hi,tHel B4; 
y wolą mieIzka6 iśkoby na welołym mieyrcu w mieś6iel 
a. ni!eli w leAiel in foliola Iylua Satyrmi bydź y blędźi6 [I] 
SarnStat 1306. 
W pOT6wnaniach (36): Wr6bŻolt 73/5; Zmśłego na- 
fienia y na płoney ziemi porzuczonego wielką żyznoI6 
vczyni że vrolćie iak Lśs obfitoI6 iego RejP' 105v, 108v; 
RejKup bb4v; BielKom B3v; LubP, S6; KTowObr 194; 
RejZwiere 39v; Tedy widząe Ipuftolzone mieyfoe świętej 
y ołtarz zgwałoony 1 brany też popalonej a iż zaroIło 
chroIthem iako w leHe BibRadz l. Mach 4/38. I 408d 
marg; BielKTon 459v; Mące 436c; RejPo, 166v; Miedzy 


LAS 


... 


pochlebcze gdy wpadnie chłop głupi! Iśko na leIie thśk 
go każdy łupi. RejZwierc 216v; Albo He gdzie kryó muśi 
iśko w leIie zaiąo. RejZwiero 252. 138. 223v. 231; MycPTe I 
C3v; A proporce roznych farbl iń.k lśIy lie chwiały. StTyj- 
Wjaz B2v. B2; ModTzBaz 31; KochP, 151; Vderzyli w nich 
z boku z takim wielkim pędem! At. Pogan wielkość pś.dłś 
iś.k lś.s pociął rzędem. StryjKTon 702. 602; KochPieś 22; 
Doly6 było wizego wozora! A dźiś gdym weyźrzał do woraj 
Ali pultki iako w leśie PudlFT 22, 41; GrabowSet Iv; 
także w kśięgśoh które nie fą dźiałem pewnym obrśmo- 
wane, ieft iśkoby w leśie wielkim przebywali którego śni 
początku ani końca nie widM. SaTnStat *7v. 1306 [3 T.]; 
SkaTKae 420a; KlonWoT **v. 29. 
W chaTakteTy,tycznych polączeniach: bliBki laB. blotny. 
bogiń, bTemiący, chlodny, cudny. cudzy (2). CypTY'OWY, 
II dTzew owocnych. aźwię;Ceny. gaTbaty. goly. je,io?WWy (3), 
jodlowy. ka,tanowy (2). kTolt!w,ki (2). lipowy. litewBki. 
lBeceący ,ię, mytny, niezmiereony. obTonny. odziany (2). 
okT'Utny. palmowy. pana. pitJkny (2). pochmuTny. pTeegolony. 
przero,'y. Tozko,eny. Tożny (2). readki. ,puBto,eon, ,eumny, 
śliceny. tawolhowy. topolny. (nie)we,oly (2). wielki (15). 
wodny, wYTąbiony. wy,oki (2). wzruBZOny. eamotany, lIa- 
TOBly, eielony (zieleniejący ,itJ) (2). zupelny. źwuTzny (ŹWiT- 
ny) (2); malo laBow (2). pelny (6); bli,kość laBu( -a), ce
ść (2), 
doglqdacz. kę' (2). kraj, miaTa, pan (3). (wY)Tąbanie (5). 
'palenie (zapalenie) (3). ,tTaż (2), ,tTOż; deiki z la,a. kij. 
lew (2), wiepTe, wilk, zając (4); bTemienie w leBie. dTeewo (4). 
echo. gościniec. granica, jelonek, miej,ce (2), robienie, 
Btra,eno, Bzum, tTawa, wieprz. wilk (4). wychowanie. eając 
(3). ewierztJ (2); laBem obegnany. obro,ly (2). okrążon, 
,kradać ,itJ (2); la, kladzie ,i€, pada. ,toi, ,zumi. zieleni Bi€ 
(2); la, (wy)kopać (5). mieć (10), palić (eapalać. palący) (6), 
pociąć, preereedzić (2). pTeyodziać, pu,toseyć, (wY)Tęb(ow)ać 
(eaTąbić) (6), Tumować. (po)walić (2). wy,iec; laBa ,tTeec; 
(po)bieżeć do la,a(-u) (5), chodeić. gnać (zaganiać) [kogo. co] 
(3), iść (przyść. wyść) (9), (od)jechać (6). noBić (eanieśó) (3). 
p€dzió [kogo. co] (2), pTzepTowadzić ,i
, puścić. ,kTYĆ (,i€) 
(4). wlec, WTocić (wTacać ,ię) (2); e laBa(-u) (przy-. wy)bieżeć 
(4), iść (pośó, wyniść, wyść) (6), nieść (2), pożytek bTać. 
pTzyjechaó (wyjechać. wyjeżdżać) (3). pTzylatać. pTzy,koceyć, 
rv,zać ,i€, ukazać ,ię- (3). (e)wieić «wy )woeić, pTeywieeion) (6), 
wTacaó. wychodzić (wychodzący) (4). wypaśó. wYTazić ,ię. 
wYTębować, wywieść (wywodzić) (2), wYTwać ,ię- (2). wywa- 
bić; chodzić międzyla,y, polotyć ,ię, taić ,ię-; ciągnąć pTzee 
la, (2), gnać, iść (4), (po)jechać (preejazd) (6); biegać [po co] 
w laB, iść (weść. pość, zaść daleko) (10). obTacać Bię. pokryó 
,ię, puścić, wjechaó (eajechać) (2). wludzić. w(y)pę-d.eió 
(eapę-dzić) (3). eawieśó (2); pod la,em leteć, TOBnąć; leteó 
ea la8em; na le,ie lupić, oaTzeć. polec, pOTazić. eabit. ZaT(!- 
bować [co]. eaBadzić [kogo]; gon po laBu. ,kakać; biegać 
(biegający) po le,ie (3), (na)bląd.eić (,ię-) (2), brykać. chod.eić 
(5), gonić (2), iść. kryó ,ię- (kTyjący ,ię-) (2), mi
Bzkać (mie,.. 
kający) (3). Toedzić ,itJ, Tozbieo się, rozlegać ,i
. Toepierechną6 
,i€ (4). ,kakać, tulać ,ię, wloczyó ,i€; mie,zkać PTZY le,ie, 
To,nqć (4); w le,ie by(wa)ć (8). chodzić (3). (u)chowaó Bi(! 
(chowany) (3), chwytaó, gonić (2). kryć ,ię (4). (u)lowić (2), 
lupić, mie,zkać (mieBekający. pTeemi€,zkawać) (16). ObTą- 
bać (obTąbić) [kogo] (2), odpoczywać (odpocząó) (3). (z)oBtawió 
[kogo] (2). poczynaó ,ię- (3), potkać [kogo] (2).(pod)Tąbaó (Tąbić, 
7'ąbiąc) (dTwa, drzewo) (9). Tobić. To,nąć (8). ,iedzieć (2), 
ulapić (polapać) (3). uTodzon, walić [co], wolności utywać, 
e(a)bląileić (oblądzić ,ię-) (5), eapalić ogień. zimować, tywot 
wieAć. 
PTzy,lowia: iż pry zły pies lam na fię wilka z laCa 
wylzcekś FOTOnR D; RejRoepT E4; RejJ6e H3v; Owam 



. 

. 
\" 
,- 
.
 
," 

. 



 


J 


r 


I
		

/Czytelnia_007_02_036_0001.djvu

			LAS 


i 


ia wywołał wilka z lara G6rnDwore Ov, Z5v; Strzei wilkś 
wylczekM z IMu KochSob 60. [Og61em 6 T.]. 
bibl. Otho ilić ogień' nawięożIzy la8 wypali! Leop 100 
3'5; Oto malutki ogień' a iako wielki las zapali! KucebKat 
335; BudNT 1ac 3'5; WujNT 1ac 3'5. [Og6lem 4 r.]. 
Mniema iż iuż Ikorę nielie Chollia niedzwiedz będzie 
wlefie RejRoepT Ev; Hi,tLan F; to iuż na to tak beI- 
piecżnie pijemy iako na Niedzwiedzą fkorę' ktory ielzoże 
w lefie krowy łupi. RejZwieTc 262v. 
Nienayduie ten ftrzały WCZa8' ktory ftrzela na gęlty 
las. MaTchi A4 [idem] MaTCha V3v. 
Iż pies Izcżcka a wiatr niefie Rozlellill fie to po lefie 
RejJ6e C7v; Potymby z koniem pierzohnął: góńże wiatr 
po leśie WypTPI A2v. 
Noctua8 Athenas seilicet portare, vel mittere, pro- 
verb. Drwa do IMa woźić/ To yelt gdźie czego dofić tam 
to 8łM. Mące 248d; KlonFli, E2v. 
Ieden woorwa a drugi włas Sna.c mi rychley tak 
z biezy czas. RejKup x5v. 
Przeltań łotrze na mały cżii.8' Poydąć te twe zwycM.ie 
w las. RejZwieTc [233]. 
aż ći on [Piotr] miMto tego coby fie vnit.yć był miał' 
to daley w las CeechRozm 236v. 
Właśnie iako Ruś mowi: ieden idźie klelu' Y ręct.- 
nika nie rzeżąo: drugi eżelze k bielu. Klon W OT 68. 
ZWToty: peTyfT. »do lasa mieć posła« = uciekać (1): 
S pirwotkuć fie poCtawi by miał zyeść każdego' Ale potym 
do IMa maIz poIła pewnego. RejZwieTo 242v. 
»uoiee (a. (po)uciekać), (po)skoczyll, pi(e)rzchać, bieżeli, 
dunąć, lecieć do la8a; uciec (a. (po)uciekall), bieże6, dunąll, 
rozpierzchnąć 8ię w las; dorwali 8ię lasa« [,zyk emienny] 
(8:3:2:1:1:1;6:1:1:1;1): MiechGlab 7; RejRozpr 
H2v; RejWie 65v, 99v; RejFig Aa6, Bb2; &jZwieTe llv, 
ll6, ll9v, 129; BielKTon 72v, 30lv, 360v, 372, 441; 
Hi,tRzym 129, 133; thak iż go [Nabuchodonoeora] Pan 
tak marnie Ikarał' t.e odIthąpiwlzy od rozumu vciekł 
do IMa RejZwieTc 48; Abowiem co inlzego cżynill' iedno 
veiekaycie czo rozum macie' a proltaoy do IMa. RejZwieTc 
185v, ll5; wilk owcę na oItatek muśi Porzućill' A lam 
gdzie w M.s Iromotnie vćieoże. KochOdpT B; SkaTŻyw 
324; StTyjKron 477; BielSjem 29; KlonWoT li, 25. 
WYTatenia: »boginie lasow« = dTyjady (1): Ha- 
madryades, Nymphae 8ylvarum, Boginie larów. Mące 
153a. 
»cicmny las« = »emu, M '1./.1'7110, BaTtByag; ,ilva um- 
bTo,a BaTtBydg; opacum nemUB, opaca Bilva Mące [,zyk 
10: 1] (11): MUTm 20; Nemus, gay, silva umbrosa, cyemny 
lyasz. BaTtBydg 97; RejP' 42; Mące [18]a, 264c [2 T.]; 
(maTg) Wroćił fię do Włooh na pulzcżą. (-) TAm w ćiem- 
nym barzo lefie chAłupkę Iobie poftawił' y ogrodek ku 
żywnośći vcżynił SkaTŻyw 167; KochPam 88; Cale p 215b; 
GTabowSet Iv; KlonWoT 61. 
»la8 czarny« = atTum nemUB Mące [,eyk 1:1] (2): 
Mące [18]d; Lary cżarne y w polach nowo zapulzcżone 
GAie' y wy bezludne y nie oIAdzone PuIzcże' od Kary- 
tii.ńfkich gor do pułnocnego Brzegu KlonŻal A3v. 
»gęsty las« '"= opacum nemus, ,altuB, aBpeTa a. den,a 
a. impedita ,ilva Mące [,zyk 20: 7] (27): MaTchi A4; 
MaTcha V3v; RejP, 199; Hi,tAI K6; Porażon z woyIkiem 
Ablalon' poległo mu ludzi dwŚodzyeśeia tyfiąo' a lam vciekł 
w gęIty las nA Mule. BielKTon 72v, 365, 399, 433, 459V; 
Za cżalem poginęli oi bożkowie mali' Myoh my fię też 
po gęltioh lefiech rozltrzelali. KochSat Bv, A2; Saltus, 
Dąbrowa' Chróft' Gęlty la8. Mące 36M, [18]a, 82a, 
264c, 294b; KochP, 125; StTyjKTon 442 [2 T.]; KochJee 


3 
;1 
-, 



 


-. 
': j ' 
.. 
t 


I 
! 


3 - Słownik polszczyzny XVI wieku, t. XII 


LAS 


21 


B2; WiBenTr 30; KochPiel 9; KochSob 63; Calep 1040a; 
GOBtGo,p 106; GrabO'lAlSet H4v; LatHar 347. 
»głuohy las« [,eyk 4: 1] (5): RejPs 142; LubP, G4v; 
RejWie 13; RejPo, 210; Gdźieś to człowiekowi' Wolno 
było tak M.tM' iako gołębiowi: Lelliałbyoh oonadaMy 
miedzy głuehe lary KochP, 80. 
»puste la8Y; pustynia lasow« [,eyk 7: 1] (7: 1): 
LibMal 1544'84v; KochMon 20; Na pany wzgarda przy- 
Izła' t.e Iye kryć muśicli' A z puCtyoh IMów wyźrzM nie 
śmieli. KochP, 166; w dalekioh a głębokieh puCtyniaoh 
laIow dla Ipokoyney ohwały Chrifturowey wiele Chrzefóian 
mieIzkii.ło StTyjKTon 150; KochFT 85; KochPiel 19; A ia' 
byoh ieno o tobie niewiedźiał' Y w puCtyeh leśióch lam 
rad będę śiedźiał. KochFrag 28; LatHar 347. 
SeeTegi: »lasy, (i, takież) błota« [,zyk 4: 1] (5): 
a lud kmieozy z dzieomi y z bydłem po lefiech y po błothach 
[in paluae, et ,ylvaB] fie pokryli. MiechGlab 8; BielKTon 
399; KochJee B2; G6rnRozm L4v; SeaTeRyt C3. [Ponadto 
w połączeniach ,zeTegowych 6 T.]. 
»bor, (i, albo, bądź) la8« [,zyk 5: 4] (9): FalZioł IV 
45b; ZapWar 1551 nT 2684 [2 r.]; U,tPTaw E4v; Mąc. 
81b; StryjKTon 652; A między bóry' y puCtemi lary' Sam 
iooen lata po Iwe wlzyItkie czMy KochPieA 19; PudlFr 
41; Go,Wo,p 12. [Ponadto 'ID polq(Jeeniach ,zeregowych 
11 r.]. 
»la8Y i dąbrowy« [,zyk 1 : 1] (2): ktory Krok wIzytki m 
rolkazał Aby byli Iworni a goIpodarni' tak it. za iego 
cż8Ju wiele laIow y dąbrow wykopali' wfi y zamkow 
nabudowlUi. BielKTon 318v; Mące 365d. [Ponadto w polą- 
ceeniach ,eeregowych 4 T.]. 
»tak w domu jako i w lesie« ... w,z(dzie (1): A ten 
nylzy' wydzy' wIedzie Gdie kolwiek kto wolaó będzie. 
A ku niemu Iercze wzniefie Tak wdomu iako y wlefie. 
RejKup k3v. 
»lasy, (i) drzewa« (2): Lary thei y drzewA [,illlae et 
omne lignum] podawaiące wdzięożną wonność' na roI- 
kazanie Boże zMłonią ćieniem Iwym Izraela. BibRade 
BaT 5'8; Mącll 495c. [Ponadto w połączeniach ,eeTegowych 
5 T.]. 
»las, \i, albo, a) gaj« 
 ,illla et gaiu8; ,illla et nemu. 
JanStat [,zyk 13: 4] (17): kadym przeshedl rzeką nrową 
przesz las8zy ygaye od granyoze proszkowskyey ale8z do 
granyoz moszenskych ZapWar 1532 nr 2403, 1529 nr 
2430; FalZioł I 154c; GroicPoTe ii3v; Mące 245b [2 T.]; 
RejZwieTc 238v; Calag 555a; G6rnTTOaB 17; SamStat 64, 
471, 655, 668 [2 T.], 1090, 1243; Wańcżolem gaie y nie- 
zmierne giną' LMy perzyną. KlonFli. C4. [Ponadto w połą- 
czeniach ,zeTegowych 5 T.]. 
»(tak) gory (a. pagorki), (i, albo, ani, jako) lasy« 
= monte" (et) ,ilva PolAnt, ModTe [,eyk 11: 9] (20): 
MiechGlab 23, 61, [88]; BielKTon 8, 90, 243v, 280, 291v; 
KochSat Bv; RejPo, 327; BudBib 10' 17'18; ModTeBae 
143; Jako ftr8Jzliwy ogień' iako pożarl który Gęrte lary 
puCtolzy' y odziane góry. KochPB 125, 75; SkaTŻyw 473, 
487; StryjKTon 757; WYlokie góry y odźiane 18Jy' Iii.ko 
rad na waB patrzę KochFT 90, 90; ATtKanc 13. [Ponadto 
w poląceeniach ,eeTegowych 23 T.]. 
»jeziora (a. jezierzyska), (i, a, albo, także) lasy« [.zyk 
4: 2] (6): Przeto Loktek nigdy w domu nie Iypiał' iedno 
w lefieoh albo miedzy ieźiory. BielKTon 368v, 406, 433; 
BielSpT 19v; Bo nas oto walka ogarnęłii./ y wprzod y 
wwtył[/]f a wody Iordańfkie y rtąd y z owąd' także iezie- 
rzylka y lary [et palu, et ,ylva]' że więo niemii.£z kędy 
vćieo. BudBib l. Mach 9'45; StTyjKron 642. [Ponadto 
w połączeniach ,zeTegowych 4 T.].
		

/Czytelnia_007_02_037_0001.djvu

			22 


LAS 


»lasy albo łowiska« (1): PRzydzie tima azarz mśła 
roIkoIz kto ma lary albo łowiIka z rozmaitym Iie źwirzem 
nagonić RejZwieTo 111. [Ponadto w połqceeniu ,zeTegowym 
1 r.]. 
»pola, (i, albo, a) la8Y« [,zyk 7: 1] (8): ale iakoby 
bydło po polach miefzkaiąoi y po leIieoh [campo, et 'ylvas], 
żadnego miarta ani wIi [Tatarzy PTeekop'cy] nie maią. 
MiechGlab 74, .4, 5; RejP' 199; U,tPTaw B2; StTum C4v; 
KochP, 145; GrabowSet X. [Ponadto w poląceeniach ,eeTe- 
gowych 12 T.; W pTeeciw,tawiemu 1 T.]. 
»lasy, (a) pustynie« (2): [Zenobija] cheąc zachowaó 
ożyrtość rwoię do śmierći/ w leIiach a puItyniaoh mierz- 
kśła/ chroniąe Iie z ludtmi oboowania. BielKTon 153v, 
406v. [Ponadto w połączeniach ,zeTegowych 2 r.]. 
"puszcza, (i, a, abo) las« [seyk 4: l] (5): RejPo, 
210; MoaTzBae 31; ZapKościeT 1582/33; O móy rynu/ 
[...] Gdźie ta puIoza/ gdźie ten las/ coby ćie zarłóniU 
G6rnTToas 37; GrabowSet V v. [Ponadto w połąceeniach 
,eeTegowych 6 r.]. 
»la8Y i role« (1): zburzyło Iie poIpoIItwo na flaohtę 
y Pany/ it. im odięli wolność w leIieoh y w rolaeh/ dla 
ożego przyfzło do zbroie. BielKTon 234. [Ponadto w połą- 
ceeniach ,zeTegowych 5 T.]. 
»rzeki, lasy« (1): Rzeki/lary wfzędy wielkie a poży- 
tecżne BielKTon 293. [Ponadto w polqczeniach ,zeTegowych 
9 r.]. 
»la8Y i 8kały« (2): KochPam 88; Zayźrzę wam gę£te 
IMy Y wylokie lkały/ Ze przedemną będźiećie taką rolkolz 
miały KochPieś 9. [Ponadto w polqczeniach BzeTegowych 3 T.]. 
»lasy i starzyny« (3): a tak Mendog z Litwą/ a Swarno 
z RuIią [...] plZez IMry y rtarzyny wtargnęli milczkiem 
do Mazowlza StTyjKTon 335, 390, 442. [Ponadto w połqcee- 
mu ,eeTcgowym 1 T.]. 
"lasy, (albo) wody« [,zyk 2: 1] (3): MiechGlab .5; 
RejWie 93v; A ieIli nie ma IMow albo wod wielkich/ 
azaż też zła rarnka albo wilcżek 8 Iiathkami go polzukaw£zy 
RejZwuTc 111. [Ponadto w połączeniach ,eeTegowych 9 T.]. 
»las albo zapust« [,zyk 2: 2] (4): kto maiąc las 
albo zapuIt [,ylvam vel mericam JanStat 1109] od śiebie 
daleko/ wieprze Iwoie ó.lbo 
winie przez dźiedźinę innego/ 
która ieIt w pośrzodku y w ląśiedztwie/ chćiałby gnść 
do tegóż IMu SaTnStat 670, 671 [3 r.]. [Ponadto w polą- 
ceeniach ,zeregowych 2 T.]. 
W yra.tenia pTzyimkowe - ldny (o zwieTz
tach i TOŚ- 
linach) [w niekt6Tych pTeykladach trudno Toz,tTzygnąó czy 
wYTatenie preyimkowe ma funkcj
 pTeydawki czy okolice- 
nika miej,ca] (24): 
»z lasa« (9): WT6bŻolt oc2; boy rye aby ćię nieziadł 
wilk z IMA/ gdy wlamopas lam ohodźiIz bea [troża. 01'16- 
Roem H3; POWOdPT 35. 
"" W pOT6wnaniach (6): RejJ6e H3v; RejKup v6; 
RejWiz 26v; Yvyzrzałem/ a ono iakoby Lew zaiu£Iony 
z IMu rycżąoy Leop 4. E,dr 11/37; RejZwieTe 59v; ktorzy 
Iię wyrwą iako dzicy wieprzowie z IMa [ut apri de ,ilva] 
BibRadR- 4. EBaT 15/30. "" 
»w le8ie« (15): Wr6bŻolt Q4v; Re,jWiz 5v, 52v; 
RejZwieTe 105v; BibRade Ez 15/2; RejZwieTo [213]v, 
217; WIzytkie zwierzęta polne przydzćie ieść wlzytkie 
zwierzęta wleIie [fera in ,ilva]. BudBib 1, 56/9; Grabow- 
Set H. 
,., W por6wnaniach (6): A drudzy marnie wyią iako 
w leIie wilcy. RejWie 67,38, 60v; RejZwieTc 144v, [233]; 
BudBib I 374b maTg. 
SeeTeg: »w lesie abo w polu« (1): Ty Cerkwi IzraelIka 
nie darz Iię vhll,ruowM wnauce ani przeItrzeganiu/ po- 


LAS 


czynalz co chcerz iako zwierzę w leśie abo w polu BudBib I 
374b 'II
arg. "" 
W pTzen (7): RejRoepT F3v; Podrąbią la8 iego/ mowi 
Pan: abowiem im licżby niemalz/ bo ioh mnoItwo więcż- 
lze niż Izarańcźey/ y liożby im nie będzie. BibRadz 1eT 
46/23; A coż to była za pociecha/ lkoro mało podrozlzy 
lzedł do IMa/ nie vkazał Iie iawnie na lwiat RejPo, 320v; 
Sproehniały pień podśieożony/ patrz iako za cżMem/ 
OIadza Iię nowym IMem. Z ćiała matki pobutwiałey 
młodź wynika nowa/ Nadźieia drzewa. gotowa. KlonŻal 
C2v; WYPTPl B2v. 
a) W eagadce (2): Odpowiedział Apollon. Corka IMu 
kralne llo / ieIt łodź z drzewa wielkiego HistRzym 24, 24. 
Przen (41): 
a) Świat ee w,ey,tkimi niebezpieczeństwami grotącymi 
czlowiekowi i jego au,zy (26): RejRozpr D; it. w tym mar- 
nym lelie nie naydzielz iedno wilki/ niedźwiedzie/ a lwy: 
ktorzy chodząc rozdzyerśią paIzcżeki lwoie/ a niIzeżą to 
Itadko Pańlkie RejPo, 168v, 167v, 211v, 275v, 327. 
W chaTakteTy,tycznych połączeniach: bł
any (obl
dliwy) 
la, (3), marny (3), świata (tego) (11); obłędliwoAć la,a; 
(za)błądzić w lesie (3); wybłąazić ,ię e la,u. 
Wyra.tenia: »ciemny las (świata tego), ciemność la8u« 
(2: 1): Cżemu mu [pa,teTzowi ,wemu] zadawalz tę pracą/ 
iż Iie muśi wraOŚĆ za tobą/ a lzukM cie po tych ciemnol- 
ciach marnego IMu thego Y RejPo, 168v, 168v, 323v. 
»głęboki las« (2): Rej Wiz 129v; Aby każdy rozmyflał 
na lwe powołanie/ A pomniał każdy pilnie na lwe przy- 
[złe cżary/ By Iie potym nie zatłukł gdzie w głębokie lary. 
RejZwieTc [272]. 
»głuchy las (świata tego)« (17): RejJóe E4; RejKup 
q5v, l2; O nędzna owiecżko a nędzny cżłowiecże/ cżemu 
na tho nie pomniIz/ po iakim gluchym leIie tu chodziIz 
w tym mizernym żywooie za tym Iwiętym parterzem 
lwoim Y RejPo, 168v, 52v, 167v, 168v [3 1'.],169, 196 (12); 
RejZwieTc 137v, 138v. - 
SzeTeg: »lasy a rozboje« (1): Y przez iśkie głuche 
lśIy a. lrogie rozboie Iwiata tego tą drogą He pu[zcżamy 
RejZwieTc 137v. 
h) Zawiłość, niejasność (5): 
W pTzeciw,tawieniu: »doma ... w lesie« (1): Lepiey 
Iie doma olędzić Niż wtym głuchym leIie błędzić Bo zaż 
iedno ten lwiat rządzi Ktory za. pięć groJIy lądzi RejRozpT 
F2v. 
Wyratenia: »gęsty la8« [w tym: czego (3)] (4): iakoby 
Iię ty koła. gdźie daleko w gęIty las nieprzyltoyney nie- 
pobożnośći nie zabiegały. OeechEp 4; aby obacżyć mogł 
w iako gęIty las niezIieżonych błędow niezgodliwyoh 
wlaIł OzechEp 183, 138, 148. 
»głuchy la8« = o pTawie (1): RejRozpT F2v cf W pTze- 
ciw,tawieniu. 
c) To, co ToAnie w le,ie; Tośliny i owoce jako er6dło 
po.tywienia OTae dTeewo jako materiał (3): żywią Iie 
laJIem/ ribami/ a zwierzyną, tylko wodę pijąo a. w ko- 
żuohach chodząe MiechGlab 62; KochSat C; Tamże też 
rzecżka 00 nią pławią lary/ Po wIzytkie cżśIy. Klon. 
Fli, G3. 
d) NiebezpieceeńBtwo (6): MAluią go flepego/ on ohro- 
mego nieIie/ Iżeby gdzye obadwa/ nie zginęli w leIie 
RejZwieTe 115. 
W polączeniu ,eeTcgowym (1): I3.ko on nas probował 
przez nyema.łe cżMy/ Wiodąc nas w ogień w wodę y w roz- 
licżne IMy LubP, P3v. 
Zwroty: »zajechać w las« =< eabłądzić (1): Bowiem 
myfl bez rozumu iako łodź na wodzye/ [...] Albo gdy
		

/Czytelnia_007_02_038_0001.djvu

			LAS 


leoowego mocno nie nświedzyefz/ Pewnieć gdzye koło 
złamś.ć/ pewnie w lśs zśicdzyerz. RejWie 29v. 
»w las (za)wieść« [,zyk emienny] (4): LubP, P3v; 
Nie dufay rśdzę nikt prświe Fortunie/ Zświodfzy oie 
w lśs ni wzwierz kiedyć dunie. RejZwierc 229v, B4, 216v. 
e) Wielka ilość (1): Lśs gęlty zś nimi Drzew wyro- 
kioh ś wfzyltko z wierzohy koląoimi. KochJee A4. 
a. Jako miej,ce i pTzedmiot kultu pogańBkiego u lu- 
dów ,taTożytnego W,chodu, u ,taTotytnych Grek6w i na LA- 
twie; lucuB Vulg, Mące, Oalep; nemUB, ,ilva Miech (24): 
takież y laJIi ryoerlthwu rwemu kazał [Jagiello] po- 
rębać kthore Zmodz w wielkiey ozci miała, iako domy 
Borkie y to czo w tich lefieob było, iako ptaki, zwierzęta, 
robaki za fwiętą rzeeż mieli nie rmieiąez żadney rzeoży 
tykać czo kolwiek by tam werzło MiechGlab [89], "2v, 
[90]; BielKTon 24v, 50, 382; Lucus, Piękny ś weroły lśs. 
Tet. porwięcony ś prziwłarzczony l'. któremu Bogu ku 
ozći. Mące 198c; WujJud B2v. 
W połqceeniach ,eeTegowych (8): Leop 2. PaT 14/3; 
Włśdźilław kazał ich [Litwin6w] kośćioły błędliwe po- 
palić/ lary poliekAć/ węże pobić/ ogień rwięty niezgś- 
rzony zślać BielKTon 382, 44, 344v, 382; WujJudOonf 9v; 
Zśeżym y gorom/ y larom/ y innemu ltworzeniu/ cżeść 
Borką dśiećie. SkaTŻyw 76; StryjKTon 542. 
W chaTaktery,tycenych poląceeniach: la, chwalony, 
pOBwi
cony (2); la, bogom pOBwi€Cić, chwalić (2), ni,zceyć, 
popBować, pOTęba6 «wY)Tqba6) (3), pOBiekać (poBiec, wyBiec) 
(4), (po)wycinać (2), wypali6; la,om Cl,efJć dawać. 
WymIenia: »la8 bałwański« = lucu, Vulg [,zyk 1: 1] 
(2): Y poożyniIi robie llupy/ y lMy Bśłwśńrkie na kśżdym 
wyrokim pagorku [Btatua, et luco, in omni colle]1 y pod 
wllelkim drzewem gśłęźiltym Leop 4. Reg 17/10, 2. PaT 
14/3. 
»oiemny las« = lucu, BaTtBydg, Oalep [,eyk 2 : 1] (3): 
BaTtBydg 84; wrzśkże Gedimin nśd to Lśs ćiemny Bogom 
porwięćił StTyjKTon 400; Oalep 615b. 
»las święty« (2): MiechGlab [90]; Bśłwany ioh/ 
Lślry rwięte/ Węże y inrze zabobony pogśńrkie [...] 
[na Żmudzi] wyliekli/ y poprowAli StryjKTon 542. 
SeeTegi: »lasy a gaje« (1): Ołtarze ioh rozmieoćie/ 
słupy połamćie/lśly a gAie ich wypalćie [luco, igM com- 
burite]/ Bśłwany zdruzgoećie: A imionś ich wygładzćie 
z onych mierć. Leop Deut 12/3. 
»gory, lasy« (1): bo robie nśdzy8.łśli ołtarzow po go- 
racb po lelieoh bogini Cybele BielKTon 83. [Ponadto w po- 
ląceeniu ,zeregowym 1 T.].. 
W pTeen (1): 
SzeTeg: »puszcza i las« (1): Ten tedy nayduk tśki 
[TuTczyn = naT6d tUTecki]/ 00 lie niewiem z iśkich puloz/ 
y z bśłwochwśllkioh IMów wyrwał OTeJan 26. 
b. Jako miej,ce ucieceki, a także og61nie bUlej nie- 
'precyeowana odległość lub czaB, daleko, nie wiadomo 
gdzie i kiedy (37): ladą [goście] choćia ieh nieproUą Y pan 
ich czMem nieczeka Co nadśley precz vćieka Niedba by 
mu odeozćiIi By go iedno wlś8 pulćiIi RejRoepr H4v; 
A. thocziem nagorla do was Gdy nalepey tedy wywlas. 
RejKup k5v; Y przywiodł [aniol] go [mlodzieńca] na 
rkałę gdzye pultelnik liedzyał/ [...] Zepchnął go z oney 
fkały at. lie w kęry fpśdał/ A on tet. zMię drugi b8.rzo 
k lAlu rkładał. RejWiz 131v. 
ZWTOty: »by(wa)ć w lesie« = by(wa)ć w klopocie, w zlej 
,ytuacji, być zagubionym, pokonanym [,eyk emienny] (10): 
Czo kto zalluzył to nierrye Slym być yzodpulty wlerzye. 
RejKup k5v, h4, aa7v; RejWie 79; RejZwieTe 56, 101v, 
117v; RejZwieTcPodw 183v; ZA nioby dziś twe rtrzały 


LAS 


23 


ltały Herkulelie/ By go vyrzał y z nimi byłby prętko 
w lelie. PapTPan V 4, G3. 
.(by(wa)ć) w lesie« (6): RejKup x6v; Pierwey dru- 
gieh poiśgi/ iuż będą gdźioś w lelie/ Niżli panią małżonkę 
do domu przynielie BielSat D4 [idem BielRoem]; RejZwiero 
89v; Gdyż nś ten ct.śs gdy lie bić gdzyeś bywacie w lelie. 
PapTPan B4; BielRoem 30; wAuguseie iescze potomek był 
w Lesie y nie wiem iaki miał bydz aiuż oiego opatrzeniu 
obieoaliśoie ooncludowac. .ActReg 23. 
»(by(wa)ć) w lesie« = by(wa)ć .eapommanym (4): Rej- 
J6.e K5; Wiedząe iż kśżda hśrdość nio mu nie przynie- 
liel Iedno gęby wznorzenie ś rozum gdzieś w lelie. Biel- 
Kom F5; Cżapkę tylko z głowy wznielie/ A reroe będzye 
gdzyeś w lelie BielKom G3; RejZwiero 24l. 
»być w lesie« = być ,wawolnym (1): Leoż go nie leda- 
iśko/ młoda myll vnielie/ Bo ma nś nię wędzidło/ iż iey 
nie być w lelie. RejZwieTe 57v. 
.być w le8ie« = łm mieć racji (1): Leot.ći prawdś 
nienawiść v niektorych nielie/ W t.dy ty o to nie nie dbatz/ 
być tym przedlię w lelie. RejZwiero 266. 
.do lasa dunąć, myć; bieżeć, ucieo (a. uoiekać) w las« 
[,eyk zmienny] (4: 1; 1 : 2): O yakY8 tho był rmiały mąs 
Czo przed zatkem biezi włas RejKup n8; Dwornik orMtek 
zmłoćił y do larś dunął/ A kluożnik drugą dzyurą zś nim 
lia wyfunął. RejWie 12v, 13; RejFig Bb6, Dd6v; Lecż 
lepyey w tym nierządzye/ fpołu poożekaymy/ Aż na8 
wizytki podlkubą/ toż w las voiekaymy. RejZwiere 104v; 
RejZwieTc 242v; BielSen 10. 
lIdo lasa 8ię pytać« ... uciekać (2): Gdyć lie przydzye 
od mieyroa do mieyrcś pomykAć/ A ożMem y do IAlś 
muśilz lie więo pytAć. RejWiz 93v, 92. 
SeeTegi: »lasy i bory« (1): y dowiódłoś tego/ pierwey 
w Chimerze/ którąś Frśnćilka Sztśnkarś Aroykśoerza 
z Przemyrkiey Ziemie/ na lary y nś bory do Zoehowś 
precz wygnał OreQuin Ev. 
»gory, lasy« (1): Wołśiąo biśdś/ biadś/ iuż przylzły 
te otMy/ Muśim przed Antychryltem/ vćieo w gory IMy. 
BielSen 10. 
W YTażenie preyimk01lJe: .w lesie« ... daleko, nie wia- 
domo gdeie (1): Iuż drudzy potomkowie dawno dylzą 
w lelie. Teltśment leży zdarty prochem przypadł w kąeie 
RejWiz 58v. 
e. Gal
e
 dTeew poeorujące laB (3): Gśłęzi narąbawfzy/ 
lśs vożynić dała/ Co przed nią ludzie nielIi/ bydłA tśm 
nagnAłA. RejZwieTe 45; RejZwiero 163v [2 r.]. 
2. n-loo (29): 
B. Miej,cowości (10): 
Ze,tawienia: »Carenski Las« (2): Caren8ky Lyerz d. 
Poznan yeden groreh y 8tO Tholp 80li MetTKor 59/277, 
57/117v. 
.Czarny Las« (1): Sobótkę/ iśko ozśs nieśie/ ZApalono 
w czarnym leśie. KochSob 55. [Ponadto Oearnolas 6 ł'.]. 
»Czarny Las« (3): BielK Ton 417, 417v; Potym nA 
rohodzie Nouembr8.f Tśtarowie ktorzy z Morkwy wyoiąg- 
nąwrzy/ położyli lię byli v czarnego lśJIu StryjKTon 752. 
.Pośrzedni Las« (1): Inutrium 100u8 Germaniae in 
Vindelioia prope Augustam, Po niemiecku zową Mit- 
temwald/ Porrzedni la8. Mącz 174a. 
.Suehy Las« (3): Sthymze marezinem pyerziną wru- 
ohym lyerzye panu Comorlkyemv vkradli LibMal 1ó4fil 
117v, 1644/93, 93v. 
b. Naewy g6r (19): 
Ze,tawiema: .Czarny La!!« ... HeTcinia Silva Murm. 
BartBydg, Mące; Ercinia Silva, Marciana Silva Mąca; 
Hercinia Oalep [,eyk 11: 2] (13): Mum 20; BaTtB'JIdfJ 67b:
		

/Czytelnia_007_02_039_0001.djvu

			24 


LAS 


Dunay wychodzi z Szwabrkiey źiemie z ct.arne lO lśfu 
BielK1'on 281v. 202, 283v. 286. 288. 288v. 289; Mące 
lO7c. I 55a. 209c; Oalep 478b. 
»La8 Czarny« = Oee,ki La, (1): Cżeehy dzielą gory 
od Niemiee/ takież las cżarny iako przyrodzony mur 
ze wIząd okrążony BielKTon 291v. 
»Czeski. Czeskiej Ziemie Las« = GabTeta Silva Mącz 
[,eyk 2 : 1] (2 : 1): gdzie cżtherzy rzeki w Dunay wohodzą/ 
idą wIzytki z laIu CżeIkiey tiemie/ iako Dunay idzie z IIUu 
cżarnego. BielKTon 288v, 289; Gabreta 8ylva. Herciniae 
pars. Czeski lAB. Mące 14ld. 
»La8 Ottonow« (1): Ta wIzytka włość [W ojew6dztwo 
Reńskie] więcey ma gor/ Ikał/ a lśfow/ bo ieIt wielka 
cżęś6 Herciniey y IMu/ albo ożarnego lś.fa/ ktory zo- 
wą la8 Ottonow. BielKTon 288. 
SteeTeg: »Hercynija i las« (1): BielKTon 288 cf »Las 
Ottonowe. 
3. n-peT' (4): ktorifz to napi8any Lias kupił od niego 
dom ze w8zitkimi grunthowemi przipadki ZapKolJcieT 
1581/21, 1583/4Iv. 
Zestawienie (2): ftalo 8ię doplacenie domu od Vt6i- 
wego Iakuba Liala MieIczanina w Kosćierzinie, Opatrz- 
nemu Irzemu PieIzkowi zdąbrowki ZapKolJcie1' 1581/21, 
1581/2l. 
Synonimy: l. bOT, gaj, pUBzcea, eapust. 
Of ŁAMILAS 


ZZie 


LASA (6) ,b f 
lalla (6), [lallsa]. 
Oba a jasne. 
,g N la8a (1). O [G las8Y.] O A lasę (2) [w tym: -e (1)]. 
O 1 lasą (1). O [L lassie.] Opiliasami (1). O L lasach (1). 
Sł ,tp notuje, On: la,y, Linde XVll(e On)-XV111 w. 
Plecionka te gałązek, ulywana do T6tnych cel6w (6): 
też ten zyIk miewa Ktori Wnoremberku bywa. [...] Abyeh 
czie też tak wyprawył. [. ..] Gotuy lokozie/ Izale/ LaIe/ 
luż ći też czas przMtac kaIe. PyrwIem ze na larmark 
byway A ozo na raniey wykladay. RejKup e3v. 
a. Do ,u,eenia ,łodu, owoc6w itp., jak T6wniel do 
pTaktyk lekaT,kich; c1'au, On (4): Y nabrał [Sylemon] 
źiela a korzenia iAkiego on wiedział/ kazał lś.fę nA cżterzy 
koły położy6/ a ćiało [kobiety uwaianej ea umaTlą] z wierz. 
chu położyć Hi,tRteym 17, 17 [2 T.]; MłotA Albo fłodźin 
ma pilno doglądać/ Aby nie lzło nA Itronę [...]. A ięli lie 
y drudzy/ vluIzyć ie na larach/ y znowu w tłuet. dla pIow 
obracAć Go,tGo,p 138. 
h. Do łowienia 1'yb (1): 
SeeTeg: »włok albo la8a« (1): na Wiolnę Ryba wIzelAka 
idźie nA Tarło/ przećiwko wodźie z ónego Stawu dolnego. 
A kiedy obaczy Ryby w óney przerwie/ zawrze ie włoki 
ślbo lArami StT'IlIm K 4. 
e. [K1'ata w ,amołówce na ptaki dTapietne lub ,amo- 
łówka pleciona e galęei: y maIz mie6 lafzeżkę rozroehAtą 
tak długą iAko wIzyltkA lAJIA OygMyIJI G; PAtrzay gdzieby 
lie lś.ftrząb przebiegał/ tAm poItA-w laJIę nś cżtereeh 
lochach OygMyIJI G; y marz tam vwięza6 na teyto lś.fsie 
Gołębia OygMyIJI G, E3v [2 1'.]. G [2 1'.], Gv.] 
Of 2. LASEK 


BZ 


LASCYWIJA (2) ,b f 
PieTW,tee a jasne. 
,g G lasoywij(e)j (1). O pl G lascy wij (1). 
Sł ,tp, On, Lintk bTak. 


LASEK 


PotądliwolJ
 ciele,na, takie bezw,tyd, f'ozpusta, 1'OZ- 
wiązłolJć [lascivia - pie,eceota, 1'ozpusta Mące 18 4d ; - 
niepowlJciągliwolJć od milolJci, w,eeuczeń,two Oalep; jurnolJć, 
,kłonnolJć do w,eeteoeeń,twa, 'IIiecey,toty; psota. ciele,nolJć 
'pTo,na jednej o,oby e ,obą; TOtepusta, ,wawola, ,ealeńBtwo - 
la,civia On] (2): eżemu białegłowy polpolioie lą na te 
łarkawe/ ktorzy im odeymuią floTem viTginitati,. et 
 contTa 
męIzcżyzni nie lubią tyoh białychgłow/ ktore Ią pocżąt- 
kiem ich lśfciwiey. GÓTnDwoTz B3v; Co He też tyoże 
owey Inwektiwy nA Itaroe/ y tey nikąrka PolIka nie 
potrzebuie/ iako theż y inych lś.fciwiy G6rnDwoTe B3v. 
Synoni1ny: bezw,tyd, ciele,nolJć, gamTacyja, gamTato- 
wanie, jUTnolJć, nieczy'tolJ
, niepowBciągliwolJć. nieTeąd, me- 
1'eądnolJć, Toepu,ta, wseeuceeństwo, w,eetece1loIJ6. 


BZ 


LASCZECZKA (2) ,b f 
PieTwsze a pochylone, końcowe ja,ne; e pTawdopodobnie 
ja,ne (tak w -eczka). 
,g N IAsczeczka (1). O 1 IAsczeczką (1). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
Dem. od "la,ka" 'PTęt. kij, gałązka' (2): Raoe tAk 
dźiałać/ nakręć trąbek pApirowyoh [...]/ zApraw nś końou 
kleiem albo ćiAIthem/ przywięż larzcżkę do niey pod wagą/ 
coby tAk lalcżecżkA ważyłA iśko y Raca/ zApal od dźiurki/ 
poydźie wzgorę z laIcżecżką BielSpT 74. 
Of LASECZKA, LASZCZKA 


BZ 


LASECZKA (1) ,b f 
1 ,g lAseczką. 
Sł ,tp brak, On '.v. la,ka, Linde beb cytatu; poea tym 
XVII w. w innym enaczeniu. 
Dem. od "la,ka" 'kij ,łutący ewla,zcea do podpieTania 
,ię': A ow 00 wolney mym [...] Przechadza He z lalecżką 
po radu po polu RejWie 54v. 
Of LASCZECZKA, LASZCZKA 


BZ 


l. LASEK (6) ,b m 
lasek (4), lassek (2); lasek Mące (2), KlonFli,; la8ek: 
lassek Oalep (1: 2). 
a pochylone; e pTawdopodobnie jasne (tak w -ek). 
,g N lAsek (5). O G lAsku (1). 
SI ,tp notuje, On '.v. las, Linde XVII -XVIIIw. 
Dem. od "'as" 'uTen gę,to eaTosły drzewami'; pTee- 
ważnie o le,ie, w kMTym Tosną niewielkie dTeewa lub kTeewy; 
,ilvula Mące, Oalep, On; aTbuBtum Oalep, On; locum con- 
,itum aTboribuB Oalep; aTboTetum, aTbustivus locu, On (6): 
Mące 436b; Arbusta, Loca consita arboribus. - LiąJIek 
albo mielse drzewem naIsadzone. Oalep 88b, 1040a; Kępą 
rzekAią gdźie ohrolt abo pialek/ Y drobny larek. Klon- 
Fli, F2v. 
W połączeniu e nazwą właBną (1): Cytheriades, id 
est, Musae a Cytherone 8altu, Od lasku Cytheron. Mące 
76d. 
W połączeniu e nazwą dTzewa (1): Coryletum, Loous 
e8t frcquentibus corylis com	
			

/Czytelnia_007_02_040_0001.djvu

			LASEK 


clonym e pr
t6w lub gał
ei: Cohor8, etiaID vel potius ohor8, 
Oplecione mieylce w którym kury y ynlze ptMtwo cho- 
wayąl SadzI Lalek. Mące 59b. 
Synonimy: ganek, klatka, kociec, le,ica, pta8enik, ,ad8, 
eamknienie. 
Cf LASA 


BZ 


LASER (2) ,b m 
la8er (1), lazer (1) Mące (1: 1). 
-a- (1), -A- (1) Mące (1: 1). O e ja,ne. 
,g N lAser (1). OLIazerem (1). 
SI ,tp, Cn, Linde brak. 
bot. La8eTpitium L.: bylina 18 Todziny baldaBzko- 
watych (Umbeliferae), okreyn: tu ,ok pochodzący e tej 1'0- 

liny (2): Laser, herba, vulgo Asa odorifera, La8erpitium, 
Nieyakie drzewol in Cyrenaica provincia, Z którego 6iecze 
nieyAki lok koIztowny Laler zwAny. Mącz 184d: La8er- 
pitiatus, ut laserpitiatum acetum, Ocet 8 IAzerem zmie- 
rzimy. Mącz 184d. 
Cf 2. LAZUR 


BZ 


LASICA cf LE SIC A 
LASKA (277) ,b f 
Pierw,ee a pochylone, końcowe jatmtJ (w tym w pieTW- 
seym 6 r., w końcowym 2 T. blędne enakowanie). 
,g N lAska (54). O G lAski (45). O D IA800 (2). O .A 
lAskę (65). O 1 lAską (51). O L lAsce (7). O pl N lAski (9). 
O G IAsk (16), IAs(e)k (1) WujNT, [laek(o)w]. O .A lAski 
(17). O 11A.skami (4). O L IA8kach (6). O [du 1 (cum nm) 
laskoma.] 
Sł ,tp, Cn notuje, Linde XVI (jeden. nłłej notowanych 
pTeykład6w) - XIX w. 
Długi i cienki kawalek drewna lub metalu: viTga Mące, 
Vulg, Pol.Ant, Calep, Cni baculu, (a. baculum) Pol.Ant, 
Calag, Calep, Cn: f UBU" ,cipio Mące, Calep: ,agitta Mące; 
,tipe, Calep: commentaculum, culticula, rudi8, viti, Cn (277): 
Iozeff iako cżlowiek pofIuJrnyl JredI do koloiola do Ieru- 
zalem [...] iż Ikoro iedno wJredl do koCoiola natychmiś.It 
ta ijlta Iucha laIka w ie 10 ręku puIciwJry odrofIe zakwitła 
OpeoŻyw 5, 4, 4v [2 1'.],5 [2 T.]: FalZiol IV 15b; HiBtAl B3; 
MUTeOTt B2v: Wyęcey mumyIl o konikul na ktoremby 
vcżyniwJry go Iobye z lafkil obyezdzał a tocżyłl niż kyedy 
o łAćinye Albo lekcyi GliczK,iąt I5v: KTOWObT 224: Leop 
Ez 8/16, 17, 14/16: BibRtldz Ez 10/13, 14/16: BielKTon 
15 [2 T.]: Scipio, PAlcat/laskśf pAlica do podpierania. 
Mące 373c, 17b, 141c, 373c: SienLek 169v [2 r.]: Kiedy 
chcelz wieżę albo co wylokiego zmierzyćl weźmi lalkę 
iako długą chcefzl poUawże ią proCto : potym weźmi 
miarę ćieniu ieyl A tą miarą zmierz 6ień co od wieże idźie 
GTzepGeom 04v, 03 [2 r.], 03v [4 r.], 04v [6 r.], P [6 r.], 
Pv [5 T.] (38); BielSat N3: BudBib Ez 7/9, lO, 15, 17, 19, 
20, 2. Reg 23/21: StTum D3, E4: CeechRozm 31v: SkaT- 
Jedn 47: Calag 461a: To iuż (powiada) laIką vderzyłl 
a z Ikały Zdróy wyltrzeliłl y byUre Urumienie wezbr&ły 
KochP, 115: SkaTŻyw A3, 479 [4 T.], 480, 484, 493 [2 T.], 
502: ktory [PiotT P,onka] nalazwlzy brod przez WiIłęl 
długie lalki dla proUego przeiachAnia w Rzece od brzegu 
do brzcgu wtykał StTyjKron 437, 437: Ielzcże druga 
nauka iako działa6 Race [...]. Nakręó trąbek z papieru 
formę vdziaIawlzyl Zawięzuy ie na końcu na Itypułek 
wdziawrzy. Nabijayt.e ie prochem Itypulikiem onym/ [...] 
Przywięż lalkę pod wagą a zapał od dziurki BielSjem 39: 
Calep l2la; AARON na kapłś.ńUwo od Boga wezwany. 


LASKA 


25 


Zyd: 5. 4. Ktorego lalkę zakwitłą w Ikrzyni chowano. 
WujNT Xxxxx, 116 [2 r.]; SkaTKaz 159b, 417b: [tey 
Iie6i 8krzydła rolpinaią na wodzie Itoiąeeyl Izyrokol 
dwiema laskoma ku ziemi/ a koniec matniey trzecią CTe80 
1549/641: Cyg Myli H3v.] 
W połąceeniu e pTeymiotnikiem od nazwy dTeewa lub 
kreewu [laBka + preymiotnik (2), preymiotnik + la8ka (1)] 
(3): LibMaI1544/85v: Lecż y laIka głogowa gdy iey przy- 
chędoży I [...] Oehotnie z nią ltarurzek podrygAiąc chodzi 
RejZwieTc 28v: Takie łuki ielzcże y dźiś Anglikowie mie- 
waią 8 CiCowych laik BielSpr 4. 
W pOT6wnaniu (1): (maTg) Cukier Iprawuią. (-) 
N &rzeżą cżłonkow Iłodkioh złupiwizy liMie y wierzoh 
z trz6iny albo rogozu kthore Iie tam rodzą miąt.Izo iako 
lalki BielKTon 276v. 
WYTatenia: bibl. .lal!ka Aaronowa« (4): BibRadz Hebr 
9/4: BudBib Ez 7/12: SkaTŻyw 493; A za wtorą zaIłoną/ 
był przybytek [...] maiąc złotą kAdźidlnicę/ y Ikrzynię 
teUamentu [...] w ktorey było wiadro złote maiące mannę/ 
y lalka Aaronowa [viTga .AaTon] ktora zakwitnęła/ y tab- 
lice teltAmentu WujNT Hebr 9/4. 
.la8ka Mojżeszowa« (4): C18echRolZm 262: Siodmą plagę 
lpuśćił Pan Bog na podnieśienie larki Moyżelzowey w niebo 
8kaTŻyw 480, 480 [2 r.]. 
8zeTegi: .kij albo laska« (1): y dźiw to nś.Izyml 
kiedy im powiAdaią/ t.e w Anglijey przy Lóndrze/ kije 
albo larki w ltudnią wrzu06nel w kamięń lye obracaią. 
OCl8ko 8. 
.rozga albo laska« (1): ijżby wJrytcy mlodzieńcy 
Ipokolenia Dawidowego [...] aby każdy nioIl wręoo rozgę 
albo lś.Ikę OpecŻyw 4. 
.laska albo t.erdź« (1): [rybitwowie] co na nagłębIzym 
y naprzykrzeylzym wirze WiIly ony larki albo żerdzi 
powtykAli. StryjKTon 437. 
W pTeen (6): Otho teraz vfaCz w Egiptćie w tey 
trćinney laroo złąmaney ['UpeT fuloTo canna colli,o (maTg) 
baculo arunaineo ab8ciBBo (-)] BibRade 4. Reg 18/21, 
1, 36/6: Co ieU larka chlebowa marz wyżIzey przy roz: 
4: widz 16. BudBib I 414a maTg, I 409b maTg. 
ZWTOt: bibl. peryfT. »(z)łama6 la8kę chlebową (a. chle- 
ba)« = ee,laó głód: conteTeTe vłTgam, fTangeTtJ baculum 
Pol.Ant (2): oto ia łamię larkę chleba w IeruCzalimiel 
że ieś6 będą chleb na wagę/ a w frMunkul y wodę w miarę 
a z zdumieniem pi6 będą. BudBib Ez 4/16, Ee 14/13. 
a. PTzeamiot ,'utący do podpierania ,i
, utywany cz
,to 
preee pielgrlZym6w: /,ukrom PolAnt (28): OpecŻyw 90: 
MureNT Matth lO/lO; KromRozm II r4v: KTOWObT 186 
[3 r.], 186v [2 r.], Ss2, Ss2v: Zatym Anioł PańIki lćiągnął 
koniee lalki [eztTemitatem fulcTi: ,ummitatem viTgae Vulg] 
kthorą miał w ręee Iwey I y dotknął mięla y przśInikow 
BibRadz 1udic 6/21, Matth lO/lO; KRok [...] koronowan 
Cżechową cżapką: larkę ktorą Iie Cżech podpierał tę mu 
dali w rękę miaUo lceptrum BielKron 318: [Pan] opo- 
wiedzieó racżył onemu ludowi lwemu: Iż iuż tey nocy 
oCthatect.ną plagę puIzcżę na narod ten złoMiwy [...] 
a larki będzyecie dzyelŻeó w rękach Iwoich RejP08 158; 
Biel8at Ev: BudBib Gen 32/10, Ee 4/16: BielRozm 33: 
KochMon 27: Cale p 955a: Nie bierzóiet. nic w drodzel 
ani lalki (marg) na drogę, ani lalek. NL. G. S. (-) ani 
taiItrYI ani chlebś./ ani pieniędzy WujNT Luo 9/3, Matth 
lO/lO, Mar 6/8, ,. 478. 
W por6wnaniu (1): To ieU/ Prorok f&łlzywy kthorym 
Iię podpiera lud iako fIepy lalką lwoią. BibRade I 456b 
marg. 
PTl6en: Co
 na czym ,ilJ maina we8preeó moralnie (2):
		

/Czytelnia_007_02_041_0001.djvu

			26 


LAS 


Vprzedzili mię byli wdzień zwalcżenia me 1o / lecż mi 
Iehowa był lalką Uulcrum (marg) baculuB (-». BudBib 
p, 18/19. 
SeeTeg: »kij i laska« (1): gdźie kije duchowne y lalki 
vczynkow dobrych/ ktorych v mnie barzo lkąpo' Lat. 
Har 215. 
h. PTeedmiot uiywany pTzez pa,terzy do poganiania 
bydla (9): Od [ThamaT do JudYJ rzekła/ ielIi dalz w za- 
kładzye pierścień' lzśtę' y tę lalkę co ią nośilz [b(d( 
tobie k woliJ. BielKTon 20, 20. 
W pOT6wnaniu (1): Są [pi,ma iwi(teJ w ręce Pśń- 
lkiey iako lalkś/ przez ktorą nam znś6 dawa t.e on ielt 
przenaleplzym y napilnieylzym partyrzem nślzym. Bib. 
Rade .3v. 
W YTatenie: .laska owczar8ka, pa8turska« - pedum 
Mące; agolum, paBtoTali, baculu, Oalep [,eyk 1: 1J (1: 1): 
Pedum, LasU/ przet [I] ślbo pślica pślturska. MąclZ 
294a; Agolum, Pa8toralis baculus, quo pecude8 aguntur. - 
Owczar8ką lą8ka. Oalep 46a. 
W pTeen (4): Laska [P, 22/4]) ltałolc y mężnolc ktorąs 
mi dał przeciw pokulam na birzmowaniu, Oto czwarte do- 
bro. W r6bŻolt H3v; Leop Zach 11 aTg; Pśli lud twoy lalką 
twoią [in viTga tuaJ BudBib Mich 7'14. 
SeeTeg: »miotła i laska« (1): Abowiem miotła twoia/ 
y laska twoia [ViTga tua et baculuB tUUBJ ,tha mnie pocie- 
lzyła. Wr6bŻolt 22/4. 
e. Przedmiot ,lutący do bicia; veTbeT Mące, On; ,tł- 
mulu, Vulg (16): Verber, Pręt/ rózgA/ wić y kAżda rzecz 
ynlza czym biyą yAko palicą' laską bić' tet. plagA dęgA. 
Mące 484b; SkarŻyw 570 [2 r.J; SarnStat 17. 
W pOT6wnaniu (1): Słowa mądrych iAko lalka [,icut 
,fimuli Vulg Eccle 12/11J a goźdzye wbite miedzy liltki 
zebrane Ipołu/ ktore wyd{me Ią od iednego pAIterza. 
BielKTon 82. 
Seeregi: .la8ka abo bicz« (1): Aktoby Iie z takowych 
nielpokoynie zśchował/ Abo nie poIłulzny był/ gdy mu 
[ie lalką Abo biczem doltśnie/ aby to Ich M. Panów nie- 
obrażśło SarnStat 16. 
.laska abo kij« (1): A vgadzAiąc ś. Mattheulza/ 
tam zśkAzuie lAlki śbo kijś nś obronę WujNT 148. 
W pTzen (1): Bo iArzmo ćiężaru iego/ [...J lalkę ktorą 
go bijął złamałeś [,ceptTum exactoTis in eo confTegi,tiJ/ 
iAko w dzień Mid-iańlki. BudBib ls 9/4. 
PTeen (6): 
.) KaTa, pTzeiladowanie (6): BudBib 1, 9/4; Bo przez 
lalkę niewolą tę' y inlze karAnia Bożego plagi rozumieią 
y wykłAdAią OzechRozm 167, 167; gdy naprzod [Pan B6gJ 
Al8ura śbo moc PogAńLką nAzwawIzy laLką Abo nacży- 
niem pomlty zapAlonego gniewu lwego: tak o nim mowi 
P0100dPT 8. 
W polqczeniu ,eeTego1Oym (1): (maTg) Co ielt krzy t. , 
(-) NA VCZYCIEL. Nic innego iedno wlzelśki niewct.a8/ 
vtrapienie/ przeIladowśnie/ [...J A zwłalzcżA ktore zwierz- 
chu przychodzą. Ktore tct. w Itarym przymierzu/ bicżmi/ 
kubkami/lalką/ y rozgą ete. nazywAne bywAły. OzechRoem 
225v. 
h) 010" udeTzenie (w ,enBie mOTalnym) (1): gdźie 
iedno imię Panś Chryltulowe zAIzło/ przyięte/ y ltAtecżnie 
trzymane/ iAko pewne hMło wIzego chrzesćijańlkiego 
woylka: y to muliało pod Lutherową lalką trzelzeżeć 
ResePTe 75. 
a. PTawdopodobnie cep (1): Bo nie będą trzeć wozem 
zębAtym wyki/ ani kołA tAcżM będą po kminie/ bo cepAmi 
(maTg) wł. lalką. (-) wybita będzie wykA/ a kmin byet.em 
cepowym. BudBib 1, 28/27. 


LASKA 


d. Oznaka wladzy, do,tojeństwa (70): Owo co lalkę 
nieIie to pan Superbia/ Co owo poglądaiąc na wIzytki 
omija. RejWie 74v, 26v; kthory [kr61 KalekutuJ gdy 
wyIiadł na źiemię' pięć tyIiąo ludźi go przyprowAdźili do 
pałacow Krolewlkioh' przed ktorym theż dwa lzli z laI- 
kami Srebrnymi. BielKron 453; SkaT Żyw 349; Wiarą/ 
Iakob vmieraiąo/ kAżdemu z lynow IoIephowych błogo. 
IłAwił: y pokłonił Iię wierzchowi la[ki iego. WujNT 
HebT 11/21, ,. 775 maTg, 777 [2 T.J; SapEpit [B2]. 
SzeTegi: »laska a palcat« (1): Vindicta, Ywyna, Item, 
LAskA a. palcat którą w ręku ltarzy miewAli gdy niewolniki 
wolno pulzozali. Mące 86a. 
»rozga albo laska« (1): Caduceus, [... J v ItArych 
Heroldska rózgA/ Albo laska.. Mącz 29a. 
.la8ka abo sceptr« (1): Pokłonił Iię tcdy Iakob PAt- 
ryarcha. wierzchowi lalki/ śbo Iceptru Iolcpha lynś lwego: 
Abo czcząo zwierzchność iego WujNT 777. 
PTzen: Panowanie, Tządy (23): zcpchniona też będzie 
pycha Alzurowśf A larkA Micraimlka (maTg) Albo/ berło 
MicrAimrkie. (-) odięta będzie [et ,ceptTum Aegllpti TecedetJ. 
BudBib Zach 10'11; OzechRozm 166v, 167; Prawy tho Woie- 
woda. był PodoHkiey zyemie/ DrżAło/ przed larką iego to 
pogAńIkie plemię. PapTPan A4. 
laska czego [- coJ (3): nawroć [...] wIzytki barany 
y owce twoie' y zgromadz ie pod iednę larkę rządu twego. 
SkaTJedn 152; Stolicy twoiey/ o niezwyćiężony Królu/ 
żaden kr
s nie ielt założony: Lalka rozmiAru'larkA prolto- 
wAnia/ Ielt larU/ królu tw
go panowAnia. KochP, 67; 
WujNT HebT 1'8. 
Zwrot: bibl. .rządzić, 8prawować [kogoJ la8ką żelazną; 
rządzić [kogo J pod laską żelazną; chować [kogo J pod 8rogo- 
ścią laski; laskę t.elazną mieć [nad kimJ« = 'prawować 
wladlZ( w ,pos6b bez1Ozgl(dny; regeTe in viTga fe1'Tea PolAnt, 
Vulg [,zyk zmiennyJ (6: 1 ; 1 ; 1; 1): BibRadlZ Apoo 
2/27; gdy [Pan J vrpokoić będzye racżył to burzliwe kro- 
leltwo rwoie/ ktore teraz rządzi pod larką żelazną 
RejAp 157v, 160v; Lalkę t.elAzną będźielz miał nad ni
mi/ 
A który tw
go głoru niepoIłucha' lAko rkorupa/ ia.ko 
źiemiA rucha Będźie lye pAdał przed rękami tw
mi. 
KochP, 4; LatHar 360; Wuj NT 390, Apoc 2/27, ,. 845, 
Apoo 12/f), 19/15. 
WYTatenie: .la8ka pa8terska« (1): A nie tylko mowi 
Paś (po Graecku 
ÓaKl!) ale vt.ywa Iłowa. krolewrkiego' 
7tO(J.1.IXL'JII, to ielt/ Rządz y rprAwuy/ lalką y mooą par- 
terIką' owce moie. WujNT 390. 
SzeTegi: .laska i moc« (1): WujNT 390 cf »laska 
paster8ka«. 
»pręt i laska« (1): Twóy pręt/ o panie/ y larka twoiA/ 
W niebelpieczeńltwie obrona. moia. KochP, 33. 
»la8ka abo sceptrum« (1): Napierwlze mam Pro. 
roctwo ono I8.koba. PAtryśrchy/ ktory tak o domu lyna 
lwoiego ludy powiedźiał iż od niego lalka Abo lceptrum 
Krolewlkie nie miAło być odięte OeechRozm 166v. 
WYTalenie pTzyimko1Oe: »pod laską« (3) : Czelzarz 
p08lye, aby 8zyą zachowywal przeozyw Krolowy yego 
M. thak yakomy syą zachovywamy pod laską CzesarIką 
LibLeg 7/99; Nuż y Companije [...J iednego IłuchAią./ 
pod iedną larką. PaIterza powlzeohnego wolą Bot.ą lpra- 
wuiąo. Re'zList 187. 
"'" Seereg: »pod pieezęoią i laską« (1): gdyż M Kśięz- 
twa pod iedną pieczęćią y larką koronną lą. SaTnStat 
84..... 
a. Berlo wladcy (18): Sam wielki kniaź Iiedźiał na. 
Stolicy przy Mienie chędogo przyprAwioney' w lewey 
ręee dźierżał lalkę na ktorey krzyżyk zwierzehu/ kthorą
		

/Czytelnia_007_02_042_0001.djvu

			LASKA 


lalkę oni zową poloch BielKTon 435, 403v; TAk iAko 
y kroiowa HeIter cAłowAłA wierzch lalki AJIwerA krolA 
WujNT 777; KAneIerz: Lalk
 też nośi przed Królem 
w niebytnośći MArIzałków. SarnStat 322. 
Wymtenia: »laska krolew8ka« [,eyk 2: 1] (3): Bi
l. 
Kron 341; RejPo, 232; od ktorych [tolnieTey] byłeś [Panie 
Jezu] powtore obnAżony! w pśwłokę oblecżony! cżerniItą 
koroną vkoronowśny! trzćiną miMto lalki krolewlkiey 
obdśrzony LatHaT 274. 
»złota la!!ka« (1): KochPTOP 5 cf »jabłko i laska«. 
SeeTegi: »jabłko i laska« (1): Siadł pomśzśniee boży 
nś lwym pAńIkim thronie: Iśbłko złote! y złotą lalkę 
w ręku mśiąc KochProp 5. 
»korona i laska« (1): Gdy lie pśnow PolIkich y Ilśchty 
głoly nie mogły zgodzić nś panA! veżynili Iłup przed Kra- 
kowem! nA ktory włożyli koronę krolewrką y larkę Biel- 
KTon 341. 
»miecz i laska« (1): Litwś GiIiginś ItarIzego nś Wielkie 
XięItwo Litewlkie! ś Zmodź TrabuJIa młodlzego nś 
Zmodźkie XięItwo wybrali! [...] oddawaiąc obiemś 
mieez y laskę oycowską w ręce StTyjKTon 350. 
»sceptrum to jest la8ka« (1): A gdy nśd kim pod. 
nioIł ono rccptrum rwoie! to ieIt! krolewlką lalkę rwoię! 
iuż był prażny dekretu onego. RejPo, 232. 
PTzen: Władza, Tządy (8): 
WYTatenie: »laska krolewska« [,zyk 5: 3] (8): ktory 
[legat e Rzyma] zaklął ty ktorzy nie byli poIłufzni krolś 
Karła! ś Siedmigrodzkiego Woiewodę cżemu wydArł Ot- 
tonowi larkę krolewrką. BielKTon 303, H8, 138; RejPo, 
232 [5 r.]. 
p. La,ka mar,załka ,ejmowego (3): KochOdpT C2v; 
Caduceum - [...] item Ląska iaką marfzolek nafeimie 
noby. Calep 146a. 
ZWTOt: »laską w ziemię bić« [na enak władzy lub 
dla uci,zenia] (1): MarIzałkowie larkśmi w ziemię co raz 
biiąc! Posłuchayćie! p/ł.nowie! Vkślegon mowi. Koch. 
Odpr C2. 
y. Pastorai ewieTechnik6w Koiciola (6): Vkśzuią ierz- 
cże y dziś tę larkę [iw. PiotTa] w Trewerym y w Agry- 
pinie rozdzyeloną. BielKTon 142v; BiIkupi z Opśtśmi 
dzierżąc lalki ony. Stali podle StryjWjas C2; [Romuald] 
rzedł do ArcybiIkupś y Krola y przed nim larkę Opaćią 
porzućił SkaTŻyw 573. 
Wyratenia: »laska billkupia« (1): [biskup Stanislaw] 
kazał odkryć grob Piotrawinow! tknął go larką biIkupią 
ś rękę mu podał y rzekł BielKTon 348v. 
»laska pasterska« [,.eyk 1: 1] (2): A tśk Piotr 8. 
dał im pAIterIką larkę Aby lzli ś tknęli go [MateTnu,a] 
ią! śby wItał z martwych BielKTon 142v; StryjWjae C4v. 
5. Laska 'edlliow,ka (8): 
ZWTOt: praw. »wyz(y)wać [kogo] za laską, do laski; 
wziąć laskę« = prawdopodobnie odwoływać ,ie do 'e- 
dziego co do ,qdzonej pTzez niego 'prawy (2 : 1 ; 1): lEm kto 
kogo wyzowie w Prawie za lalką [,i aliqui, aliquem provo. 
caveTit in lite, pTO C01'ylo, aliaB18a lalke JanStat 546]! 
to ieIt! chćiałby lie założyć o Itratę albo o zyrk rwey rzeczy 
ślbo też o trzy grzywny pieniędzy! Albo o rześ6 rkotów 
wyzywałby do lalki: w takowey rzeczy będźie nA woIey 
wyzwAnego wybrAć! zechceli wtiąć larkę o zyrk! albo 
o trzy grzywny! ślbo o rześó rkotów! to ieIt dwśnaśćie 
groby. SaTnStat 780, 780. 
W pTeen [ceego = co] (4): A Itolec twoy krolewrki 
£tanie vmocniony tu y nA potem nAwieki! A larkA rprA. 
wiedliworói będzie rceptrum kroleItwa twoiego. RejP' 68; 
KochP, 67 [2 T.]; WujNT Hebr 1!8. 


LASKA 


27 


e. Godlo po,lów pTeybywających w celach pokojowych, 
ewane la,kq MeTkuTego; caduceu8 Mącz; caduceum Oalep (3): 
[Popiliju,] gdy do AntioeM od Rzymian poIłan był! 
IelIi chciał mieó przymierze [...] Dał lilty odpowiedzi! 
wnet 8 trzarkiem pytaiąo. Antioch rzekł! Abych lie wżdy 
nA to rozmylIiłf Ten lalką co w ręku miał! w koło go 
okrylIił. W tey lie krelie rozmyIlay RejZwiere 28v; Cadu- 
ceum, Mereurii virga fui8se fertur, qua ilIe ad di88idia. et 
di8cordias tollendas utebatur: a cadendo dicta., quod 
contentione8 et bella cadere faciat - Liaska ktorei vde- 
rzenim pokoi znaczimę Calep 146a. 
Seereg: »palcat albo laska« (1): Caduceus, virga 
Mercuri, PAlcat! Albo! laska! którą pokóy! Albo prze. 
mierze znamionowano Mące 29a. 
f. PTzYTeąd miernicey, miaTa liceąca 7,5 lub 15 Iokci 
(20): Owa wlzędy w okrąg było DI'I. 18000 laIk BibRadz E. 
48!35, Ez 45!2; LarkA nA piąóin8Śćie łokiet! vezyni dwA 
Pręty MAzowieckie po pułormA łokóiA. GreepOeom M; 
Naprzód ma być larkA nA puło[mA łokóiA GTeepGeom M2v, 
L3v [2 T.], M, M2v [2 T.], 02; Strom D2v [2 r.]; Y Dano 
mi trćinę podobną laroe [virgae] WujNT Apoo H!1. 
WYTatenie: »la!!ka pomiarowa« (1): Dłuża. iey [eiemie] 
nA dwśdźieśćiA y pię6 thylięey lalk pomiśrowych [longi- 
tudine] BibRadz Ee 45!1. 
SzeTegi: »kij albo la8ka« (1): Deoempeda, Kiy Albo 
la8kA nA dzieliący ItopAch miśrA yeIt! którą ymionA 
a role mierzano. Mąc. 79a. 
»miara albo laska« (1): Pręt albo ItAiAnie marz miM 
nA piąćinaśćie miar albo laCk GrzepGeom L4v. 
»la8ka albo (to 8ię rozumie) pole« [,eyk 1: 1] (2): 
Pole! to Cye rozumie! Lalkę wymierzy6 nA Osm łok6i. 
StTum F2v, F2v. 
»laska albo (a) pręt« (2): Nieeh będźie PlAc! mAiąe 
nA dłużą trzydźieśći laCkI Albo Prętów po pułormA łokćiA 
GreepGeom M2v; StTum F4. 
8. PTe t , kij utywany prsee wie,zcek6w lub czaT'nO- 
k,ietnik6w do wT6ienia i czynienia c18aT6w; lituu, Calep (4): 
A trzymAiąc [Anektanab] w ręku laskę moliądzową! tAm 
przez cżArnoxięskie cżAry diabłow wzywał Hi,tAl A; 
y porzućili kAżdy larkę rwoię [virgam ,uam]! y były 
wężmi BudBib Ez 7!12, Ez 7!12; Lituus, Baculus 
incurvus quo 8edentes Augure!! avibus templa designa- 
bant - Ląska krziwą vwierzchu ktorą wielzckowie na 
ptaki kiwaiąe wielzczeli. Oalep 609b. 
h. Drątek u.tywany pTzesfli8ak6w (2): ItAtki! powrozy! 
lalki! poiAzdy! y wlzyltkie inrtrumenta lzkutne napierwey 
do rzkut woźió. Go,tGo,p 92, 88. 
i. N aTeedzie do18orcy na galeTach, kt6Tym wybija takt 
dla T6wnego wio,łowania (1): 
Seereg: »la8ka., palcat« (1): Porti8culus, StśrIzy nAd 
żegłowniki! którzi wiosłśmi robią! też laskA palcat tego 
iltego. Mącll 313b. 
j. PTet, w8kaz6wka na 18egaTze ,Ioneoenym (1): regula 
vel norma peculiariter accipitur, Mi8fto żelAzA Albo la8ki! 
która nA zegArze 8łonecznym cień dAyąc vkAzuye o którey 
godźinie yeIt Mące 147b. 
k. Cseió ,kładowa war,etatu tkackiego, walek dTewniany, 
na który nawija ,i(! o,now(! (1): Licitatorium. lingum [I] 
circa quod licia involvuntur, Laski nA którich nići wiCzą! 
albo drzewo nA którym niói czinią. Mącz 193a. 
I. DTewniana pochwa na bTOń (1): 
SzeTeg: .laska albo kii« (1): Dolon, Imię włafne też 
laskA albo kiy dęty albo wydrożony w którym miecz 
Albo granat bywa! yakie zwikIi mnilzy nośić. Mącs 93d. 
I. PTawdopodobnie drątek ulywan1l do utreJlmania
		

/Czytelnia_007_02_043_0001.djvu

			28 


LASKA 


w r6wno1Oadze preyreądu mierniC/lego (6): A do ważenia 
potrzeba trzech Olób: dwu coby Synwagę dźi
rMli na 
N ożaoh przy lalkaeh: które lalki maią by
 ohędogo 
vltrugan
! aby po nieh nie były guzy. A to dla tego! 
aby równo trzymali Synwagę przy nich! na obu kóńou 
przy nożaeh. StTUm B2v, B3v, B4, C, C4. 
Synonimy: kij, palka, Toega, tyce, uTdź; a. ko,tur; 
c. palica, pr
t; d. palcat, ,ceptT; CI. beTlo; £. miaTa, pT
t. 
BZ 


LASKOW AC (2) vb impf 
1 ,g PTatJ' lAskuję (2). 
Sl,tp bTak, On notuje, Linde XVI (te Bame pTeyklady) - 
XVll(e On) - XVllI w. 
l. WlIk1ada6 dTewnem (1): Cratio, La8kuyę albo lasko- 
waniem futruyę. Mącz 67c. 
2. Żlobkowa6, wyoina6 To1Oki w celach edobniceych 
preewalnie w dTewnie; ,tTiare Mące, On (l): Strio, La8kuyę! 
la8kowaniem przedzielam albo przeplatam. Mące 420d. 
Syno'l.im: 2. Ilobkowa6. 
Of LASKOWANIE, LASKOWANY 


BZ 


LASKOW ANIE (7) ,b n 
Pierw,ze a pochylone, drugie a oraz o ja,ne (w tym w 
o 1 r. b1
dne enakowanie); e . tek,tu nie oznaceającego -6. 
,g N IAskowani(e) (4). O G HI.skowaniA. (1). O 11A.sko- 
wani(e)m (2). 
Sl ,tp bTak, On notuje, Linde XVI (jeden /I nilej noto- 
wanych pTeykładów) - XVll(e On) - XVll1 w. 
l. Wykladanie dTewnem dla celów edobniczych; cana. 
liculu, Mące, On; materiaTia incru,tatio Mącz; BculptuTa, 
striatuTa On (2): Materiaria incrustatio, Cielielskie 
laskowanie tet. z dilów albo z t8rćic śóiany ltawienie. 
Mące 211b, 67c. 
2. Żlobki, Towki wyci
te w dTewnie, takte powierechnia 
lcienna lub ,ufit wy1ołony dla ozdoby drewnianymi t1ob- 
kowanymi li,t1Oami; ,tTia Mącz, On (4) : Canaliculata 
aedium superficies, Laskowanie podniebienie! albo! Itrop. 
Mące 33a; Stria, La8kowanie! to yeIt! wyheblowany albo 
wyciolany promień! ltrefa na słupiech! na balUch! y na 
ynIzych rzeczach. Mącz 420d, 420d; [Drzwi u tej izdby 
listwowane z laskowaniem, malowane, które 8ą na za- 
wiasach Lu,tTPom 198.] 
la,kowanie czego (1): Canaliculu8 columnarum, Laskó- 
wanie słupów! Podwoyów! albo Balków. Mącz 33a. 
3. KTata erobiona II cienkich li,tew dTewnianych lub 
tyczek le,eceynowych cIla podtTzymania roAlin pnących (1): 
Mergus in vite, Skrziwienie wićy winney wo byczay [I] 
obłąku gdy yą prziwięzuyą do tyozy ślbo laskowania/ 
Pal. Mące 218d. 
Synonim: l. lochowanie. 
Of LASKOW AC 


BZ 


LASKO W ANY (6) paTt praet paBB impf 
PieTw,ze a pochylone, dTUgie ja,ne; o pTawdopodobnie 
ja,ne (tak w -owany). 
,g m N IA.skowany (2). O [A IA.skowany.] O f N lAsko- 
wanA. (1). O n N IA.skowan(e) (1). O pl N ,ub,t IAskowan(e) 
(2). 
Sl,tp bTak, On notuje, Linde XVI (jeden e nilej noto- 
wanych przykladów) - XVll w. 
l. [ZTobiony z la,ek w k,ztalcie plecionki: DAy lobie 
tMarzowi vdziMść [potTeaBk] IMkowany / ktorych IMkow 


LASKOWY 


ma być w nim cżterzy! albo pułpięta/ na końeu ma rklijó 
iako na dłoni! y nitami ziąć OygMyAl H3v.] 
2. Ż1obkowany, wycinany w k,etalcie Towk6w cIla cel6w 
zdobniczych przewatnie w dTewnie; canaliculatu" ,tTiatu, 
Mącz, On; cTaticuB, laqueatuB Mącz; imbTicatu, On (6): 
Cratious parie8, Laskowana rciana. Mącz 67c; Emblema, 
sunt opera quae ex Tesserculis structa sunt, [...] lzaohow- 
nicza robota [...]! Takierz !tropy albo lciany laskowane 
Mące 102b; Laqueata tecta, Laskowane podniebienie. 
Mące 184b, 33a, 420d [2 T.]; [Lawy około ścian listwowane 
i laskowane, 8tół lipowy. Lu,trPom 198.] 
Synonim: 2. lochowany. 
Of LASKO W AC, LASKOWY 


BZ 


LASKOWATO On ,. v. laBkuJ
; Linde brak. 
LASKOWIEC (3) ,b m 
a ja,'Ił6; o OTae e pTawdopodobnie ja,ne (tak w -owiee). 
,g N laskowiee (2). O A Laskowieo (1). 
SI ,tp, On bTak, Linde XV1-XVll(XVllI) w. 
l. Izba mająca Iciany wyłożone dla ozdoby ok1adziną 
e różnych gatunk610 dTeew, a ,zczeg6lnie leBeczynowych; 
tu: ,ala jadalna na eamku wawel,kim (2): wrzyrcy [na kOTO- 
nacyi kTólowej Zofijej] w iedney iżbie [I] iedli kthorą 
zwano LaIkowieo BielKron 386, 386 maTg. 
2. n-loc (1): Panowie radni skrolem vradźili wzyą6 
przymierze rnim do dzyeIiąći lat! aby wroóił ty zamki 
w RśIoyey/ Gołubieo/ Zarnow/ Smiderow/ KruIzowieoz! 
[...] LśIkowieo/ Zelenygrod BielKron 389v. 


BZ 


LASKOWNIK Sl ,tp; On bTak, Linde XVll w. w in- 
nym enaczeniu. 


LASKOWY (42) ai 
-a- (13), -A.- (11); -a- Murm, SienLek (11), BielSpT; 
.11.. OpecŻywLi,t, Mącz (8), RejZwieTc, tet Oalep; o ja,ne. 
,g m N laskowy (18). O G laskow
go (3); -
go (2), 
-(e)go (1). O A laskowy (1). O n A la8kow(e) (1). O L 
la8kowym (1). O pl N ,ub,t laskow(e) (10). O G laskowych 
(5). O A ,ub,t laskow(e) (3). 
Sl Btp, On notuje, Linde XVll1 w. 
l. Preymiotnik od nie eaAwiadczonego u na, "la,ka" 
'le,eceyna'; ro,nący na le,eczynie, 1IT0biony e le,zczyny, 
b
dący le,zczynq, le,zczynowy; coluTnuB Mące, On (41): 
Mech lalkowy ielt woniaiąozy a lwiatły FalZio1 I 150d, 
I 150d, 151a; Mącz 6M; Ogień vdźiśławlzy z rozg lśfko- 
wych/ albo brzozowych! wrobię młode na nim fpal SienLek 
77v, 78; lem raletrś dobra! biorą iey rześó cżęś6i! prze6iw 
icdney cżęś6i węgla dobrze vtlonego z młodych lafzcżek 
laIkowych BielSpr 73. 
W chaTaktery,tycenych połąceeniach: laBkowe(-y, .a) 
drewno, laBeceka, mech (3), Toega. 
W YTatenia: »drzewo la8kowe« (1): MEch ierth ktory 
rofcie na drzewie dębowym albo na lalkowym FalZiol I 
150d. 
»laskowy gaj« (1): Coryletum, Locus corylis obsitus, 
Lerzczinowy ślbo la8kowy gay. Mącz 66d. 
»jądro laskowe« (3): Albo iądra laIkowe spieprzem 
wierć! a zmiodem fzynkownym piy. SienLek 85, 72, 85. 
Ze,ta1Oienie: »laskowy orzeoh (a. orzeszek)« -= avel- 
lana (nuz) MUTm, BartBydg, Mące, Oalep; nuz ,ilveBtTi, 
BaTtBydg; cOTyli a. Pontica a. Praene,tina nuz Mące; 
leptocaTium Oalep [,zyk 19: 10] (29): OpecŻywLi,t C; 
MUTm 109; AvelIana, nux 8ilvestri8, laszkowy orzeoh. 


ł 


-
		

/Czytelnia_007_02_044_0001.djvu

			LASKOWY 


BaTtBydg 16b; FalZiol + 6b, I 108a, III 19a [2 r.], b, V 
77v; Mącll 20a [2 T.], 66d, 255c, 312b, 318d; orzechy 
mogą być tAk włolkie iako lMkowe SienLek 109; włóż 
onego ćiarta w Ikorupę IMkowego orzeeha SienLek 140, 47v, 
151v; RejZwieTc 274; Calep 113b, 592b. 
'" W porównaniach jako okTe
lenie objęto
ci lub wagi 
lek6w (7): a veżyń z teytho maJIy piłuły, iako lalkowy 
orzech miąJIze FalZiol V 24; nadziałay piłuł iako orzeohy 
lalkowe: wielkich FalZiol V 32v, V 25, 86, 89v; a bierz tego 
na noc iako Orzefzek laIkowy toó też od kMzlu nie zła 
pomoc. SienLek 84v, 112. '" 
Szereg: »leszczynowy albo laskowy« (1): Mącz 66d 
cf »laskowy gaj«. 
2. PTawdopodobnie ilobkowany; tu: o oBtTZU kOTda (1): 
Item pywkovi rzeznykovy Cząpką Nawlaczana vkradl 
wkthorey yefth pogiman, a lyalkowy kord kthori ma 
v Laurenthey za Izwyethym Marczinem LibMal 1548! 
139v. 
Cf LASKOWANY, LESZCZNY, LESZCZYNOWY 
BZ 


LASO MYK SI ,tp; Cn, Linde bTak. 
LASOWAt (1) vb impf 
Oba a jasne; o prawdopodobnie jasne (tak w -owaó). 
inf lasować. <> [pTae, 1 ,g lasuję.] 
SI ,tp, Cn brak, Linde XVIII w. w innym enaceeniu. 
Kryć ,ię, chować ,i
 do lasu: Sieh verkrieehen in die 
Walde. LMować! et Skryć śi
 do IMa. Abdere 8e in 8ylva8. 
Calag 449a; [łasuię [I]! In sylva8 me abdo, 8ubdueo me. 
V olck Kkkv.] 


BZ 


LASOWY (1) ai 
N ,g m l(a)80wy, 
SI ,tp, Cn bTak, Linde XV111 w. 
PTeymiotnik od "las"; dotyceący lasu, leśny: Sylva. 
ticus Quod est sylvae, seu quod ad sylvam pertinet - 
LayIzowi. Calep 1040a. 
Cf LEŚNY 


BZ 


[LASSA] cf LASA 
LASSEK cf l. LASEK 
LASTRAK (1) ,b m 
G ,g l(a)str(a)ku. 
SI ,tp, Cn, Linde bTak. 
J aki
 ,kladnik maici do wybielania eębów i leceenia 
dzią,el: Wezmi wodki ktorą zową Aqua vite, dwa łoty! 
czukru łot, Laltraku iednę kwartę! koralow białych! [...] 
vcżyń iakoby maIć! a biorącz na cżyftą chuftkę: poeieray 
zęby. FalZiol V 93. 


BZ 


LASZ (1) Bb m 
N ,g l(a)8z. 
SI ,tp notuje, Cn, Linde bTak. 
eool. Salmo ,alaT L. (Ro,t); lo'o
, Tyba dwuiTodowiBkowa 
e Todziny lososiowatych (Salmonidae), w
drowna w okTe,ie 
taTla: Thamolz [w Dunaju] ielt riba kthorą zową Lab! 
podobna ieIt ku LoIoHowi, ale ma cżelufć odIpodnią 
zakrzywi[o]ną iako orzeł! a ma dziur
 w ni[ey] ktorą 
ciągnie pokarm w zywo[th] FalZiol IV 34d. 
Synonimy: klepień, ło'o
. 


BZ 


- 


LATAĆ 


29 


LASZCZKA (11) ,b f 
PieTw,ee a pochylone, końcowe ja,ne. 
,g N lAszczka (4). <> A IA8zczk
 (1). <> 1lAszczką (1). <> 
pl G IA.szcz(e)k (6). 
SI ,tp w innym enaceeniu, Cn notuje, Linde XVI 
(jeden e nilej notowanych preykladów) - XVII w. 
Dem. od "laBka" 'kij, gałązka'; bacillum, ferula Calep; 
canteriolu, Cn (11): Iakob tedy gdy rozumiał cża.s rodzenia 
owiee! nakładł laIzcżek w potoki a.lbo w rynny gdzye 
owce miały pić wodę BielKTon 15; BielSat N3; PrzyIza.n- 
cowa.nie też pod mur blilko rozmaithe bywa! poIpolićie 
na. prędkośći Ithawiśią kofze 8 laIzcżek plećione ieden 
podle drugiego! n8.IypawIzy w nie Ziemie BielSpT 63v, 
74; A miara. taka być ma ia.koś snim zmówił! Lalzczka. 
na dwa kroczki. StTum F3; Oczko 11; BielSjem 39; Cale p 
121a, 416a. 
W połąceeniu e preymiotnikiem od nazwy dTzewa (1): 
leni IMetra. dobra! biorą iey Iześć eżęśći! prze6iw iedney 
cżęś6i węgla dobrze vtlonego z młodych lafzcżek IMko- 
wych BielSpr 73. 
W chaTakteryBtycznych połąceeniach: 'a,eceka la,kowa, 
mloda (3). 
a. Pręt, w,kae6wka na eegaTze ,lonecznym (1): 
SeeTeg: »palcat albo laszczka« (1): Nam 8eiatheras 
Ieft gnomon! to yeIt palcat ślbo lalzczka. która cień na 
takowym zegarze kładźie albo okazuye. Mące 373b. 
Synonimy: kijek, rOllga; a. gnomon, palcat, pokazatel. 
Cf LASCZECZKA. LASECZKA 


BZ 


LASZCZYNA cf LESZCZYNA 
LATACZ (1) ,b m 
la-, [1A.-]; drugie a jasne. 
,g N latacz. <> [pl A IA.tacz(e).] 
SI ,tp, Cn, Linde brak. 
l. [Ptak łowczy, utywany podceaB polowania do ,tTa- 
,zenia ptak6w: Rarogi Lat3.cże iako maIz wyprawow&6. 
CygMy
1 E4v.] 
2. Człowiek biegający, ruchliwy, nie'pokojny, sawa- 
diaka: 
SzeTeg: »latacz albo 8koczek«: Bo ieni na. Izka.pie 
tedi Iie wierći! kręći! biega !darmo nigdi nie poItoi. [...] 
IeIIi też pielzo! to albo przez Itoły ślbo przez ławki 
Ikacże [...]. A coż ma ow latact. albo Ikocżek przed nim 
[ubogim 'taTcem]! ktoremu Iie łeb nigdy vlpokoić nie mo- 
że. RejZwiero 164. 
Synonim: 2. wieTcipToch. 


BZ 


LATACZYK (1) ,b m 
N ,g lAtaczy k. 
SI ,tp, Cn, Linde bTak. 
Dem. od "lataclI" ; tu: w pTllen: cełowiek wybitny, nie- 
po,polity, g6rujący nad innymi: LVkowlkich to zaprawdę! 
gniazdo nie podleylzel Aeżgdy ptaki zbieraią! zoItawuią 
mnieyIze. Y bywa więc latacżyk! buia.wy 8 takiego! 
Ale mi przedHę nie gań! krzeeżota. wielkiego. Bo iako 
raz zMeói! to wzgorę nogami! Przewroći He Za.iąożek 
tłucże gi dzwonkami. RejZwieTlI 77. 


BZ 


LA T At (236) vb impf i prawdopodobnie pf 
impf (234), impf a. pf (1) RejKup H. 
lata
 (233), leta
 (1); latać: letaó Calep (6: 1). 
W inf la- (26), lA.- (11); la- BierE., Leop, BielKron (4).
		

/Czytelnia_007_02_045_0001.djvu

			30 


LATAĆ 


Oalag, KocAP" StTyjK'Ton, Pud1FT, WujNT, SarnStat, 
KlonFU8, SapEpit; lA.- Rej Wiz, BielSen, SkaTKaz; 
la- : 111.- Mące (3: 3), RejAp (3 : 2), RejPo, (1 : 1), RejZwieTo 
(4: 1), BkaTŻyw (1: 1); aTu9ie a ja,ne (w tym 1 T. blęane 
enakowanie). O W 4mp a pocl'ylone. O W pozo,talych 
fOTmach: 111.- (151), la- (5); la- RejP" Rej Wiz, BieISpT; 
111.-: la- M UTm (1: 2). 
inf latać (45). O pTae, 1 ,g lA.tAm (8). O 2 '9 IAtA8z 
(5). O 3,g IA.tA (56). O 1 pllA.tAmy (1). O 3 pl lAtają (47). O 
pTaet 1 '9 m -m IA.t(a)ł (1). O 2 ,g m -ś lAtAł (2). O 3 ,g m 
lAtAł (15). f lAtała (3). O 1 pl ,ub,t lAtałyśmy (1). O 3 pl 
m per' lA.tali (2). m an UI,tali (5) [cum N pl typu oTli (3)]. 
,ub,t lAtały (8). O fut 1 ,g m będę lAtAł (1). O 2 ,g m b
- 
dziesz IA.tA.ł (1). O 3 '9 f latać będzie (2). O 3 pl m PeT, lata6 
będą (1). O imp 2 ,g lAtA.j (1). O 3 ,g nieoh, niechAj IA.tA 
(4). O 2 pllA.tA.joie (1). O con 2 ,g m byś lA.tA.ł (1). O 3 ,g m 
by lAtAł (4). f by lAtała (1). n by lAtało (1). O part pTae, 
act IA.tająe (18). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVIII w. 
l. Uno,ić ,ię w powietTzu, fruwać; volaTe Mące, 
PolAnt, Oalag, Oalep, On; volitaTe Mącz, Oalag, Oalep, 
On; niti aU8 Mące; aeTem penniB ,ecaTe Oalep; meaTe On 
(211) : 
a. POTu,zać się w powiet'Tzu przy pomocy ,kTeydełlub 
dzieki wTodzonym właściwościom (o ptakach, owadach, anio- 
łach i duchach) (193): Owa kania. gdy latała/ MyIz tak 
tonącą vźrzała BierEz H, H3, M, Mv, M4, N3 (9); 
Humivolae aveB, [...] Ptacy ktorzy poźyemy la.ta.yą. 
Murm 81, 43, 44; BartBydg 70, 173; FalZioł IV 18b [2 T.], 
23a, 25d [3 T.], 27a, b, 29b; GlabGad C, D, H6v; albo ku 
oney Iowie ktora iedno thylko wnoozi lata RejP, 148; 
RejJ6z 18v; RejKup H, t2; Hi8tAl H7 [21'.]; a potym go 
[d'lutnika] nie potćiwie do więźienia prowadzą/ [...] a. bąoy 
około niego lataiąl żśby Ikaozą GroicPo'Tz cc4; RejWie 2v, 
65, 100, 103v, 153v; Leop Gen 1/21, 7/14; IEdna. pani 
nowiny co z Węgier IłuchAla.I Iż tam Smooy lataliI drugim 
powiedała. RejFig Bbv, Aa8, Aa8v, Bbv, Cc6v; RejZwieTz 
H6v, 130v; BibRaaz Gen 1/20; Lecąe przez morze Iyn 
iego [!kaTu,] wyloko latał nad wolą oycowlką y nad 
vpominanie/ przeto [...] vpadł w morze y vtonął BielK'Ton 
23v, 21 [27'.], 25v, 136v, 142, 271, 457; Mące 52d, 71b, 
167a, 248a, 327a (12); y wołał [anjol] głolem wielkim/ 
mowiąo do wCzytkich ptakow kthorzy lathAli RejAp 
162v, H3v, H9v maTg, Dd; RejZwie'To 192, 274v; Oalag 
196a; SkaTŻyw 601 maTg; KochJee A3; Przetoż nad 
oycżyltym źieleml nAd kApuCtą lat&. MotelI wąśionka 
Ikrzydlata. KlonŻal C3; KochPieś 19; Involucris, Quod 
adhuc volare non pote8t - To czo ielzcze lietacz niemoze. 
Oalep 560b, H38a, b [2 T.], H39a. 
latać czym [= za pomocą ceego] (2): a. za.Iię dwiema. 
[8k'Tzydly] latali [anjolowie]. BibRadz I, 6!2, I 356b maTg. 
latać czym [... kt6Tędy, pTeez co] "" pTzeao,tawać ,i	
			

/Czytelnia_007_02_046_0001.djvu

			LATAĆ 


o wielkiCz to Orzeł kthorego dwiemś Ckrzydły! to ieCt 
dwiemś zakony! lata tś niewiś£M. Cwięta RejAp 104. 
latać nad kim. nad ceym (2): Sąchmy tu iśko myCzy! 
Co w iamę wlecżemy! Nś zyemi kśżde zyarnko! [...] 
A nad nami puCtołki rozlicżne lataią! A Ckoro Iie wymk- 
niemy! tedy na8 chwataią. RejWiz 157v. 171v. 
latać ma kim (1): A Czpetna to PuCtołka! co zś nśmi 
lata! A prawie iako 8 tyłu z nas każdego chwata. RejWiz 
157v. 
W pOTównaniach (7): Iamći to on HeliaCz! [...] Com 
dla ludzkich vpadkow wiele 8 płacżem wzdychał. Odwodząc 
Panś Cwego! aby [...] s tymi muchami! Obchodził Iie 
łMkawie! gdyż niewiedzą lśmi! Co dzyśłaią! iedno tśk by 
pcżoły lataią RejWiz 178v. 2. 98v; RejZwierc 50. 51. 145. 
179. 
PTzy,'owie: ia ieClim Orzeł! nie Cwym pierzem latam! 
Iedno Iie M.k potroCze wMzych Ckrzydeł chwatam. Rej- 
ZwieTe 25. 
Zwroty: »gorą. wY80ko. wzgorę latać« - mieć więkl£ą 
waTtoAć. enaczenie (3: 2 : 1): co pochlebCtwo vmie ś co 
prawda! bo ta zawżdy gorą latść muśi iśko orzeł RejZwieTc 
50; Gorą zawżdy lata cnota RejZwieTc 231; Prawda 
wyCoko lata RejZwierc Bbbv. 51 [2 T.]. 211v. 
»z myślami latać« '"'" myAleć o c
ymA (1): ZAwtdy 
krewkość cżłowieńCtwś [I] nśCzego iert thśk przychylna 
Cwiatu! iż zśwżdy thu z myflśmi nMzemi latamy! ś gdzyeś 
daleko Cie vnośimy zA pieeżliwym nabywAniem dobr tyeh 
docżeśnych nMzych! odłożywCzy na Ctronę pilność a opśtrz- 
n0ść PańCką RejP08 312. 
»po powietrzu latać« (1): Ktora [moc ,,,,'achectwa] 
by buyny Orzeł po powietrzu lata RejWiz 98v. 
»roZnO latać [od kogo]« = T6tnić się od kogoA. nie być 
z kimA egodnym (1): Słow! mowy! portawek! tychói doCyć! 
ale Ceree y Ckutek gdzieś dAleko rozno lata od niego! 
a nś dziwne wykręty wychodzą nam Cwięte Cłowa iego. 
RejZwieTo 195v. 
PTl8en (41): 
a) W poląceeniu e rótnymi okolwl8nikami znaczy myAleć 
o cl8ymA wyt,eym. zajmować ,i€ wa.tnymi 'pTawami (26): 
Dśley tam kędyś lata rozum tśm tych głowek. RejZwitYf'c 
251v; WujNT 860. 
latać ceym (2): RejWie 86v; A mAło też Cą mędrCzy 
co idą za nimi [kaznodziejami]! Lataiąe pod niebi08a 
rozumkśmi Cwemi. Prot B3. 
latać e czym (9): RejWie 28v. 60. 90v; RejAp 1l; 
RejPo, A2v. 289; iśko o nich rśdzió/ a nie thylko Cobie na 
nogi iako paw patrzy6f ale dśleko trzeba latś6 z rozmyIłem 
Cwoim przertrzegśiąe rzeeży przyCzłych! y theraznieylzych! 
iśko ie y miarkować y Ctanowić RejZwiero 41. 214; Niem- 
Obr 98. 
W pOT6wnaniu (1): Bo rozum ma oCtry n08 a Ikrzydłś 
Izyrokie! A iśko buyny Orzeł lata pod obłoki. RejWie 6v. 
W charakteTy,tycenych poląceeniach: myAl lata (3), 
Toeum (2); 18 myAlą (18 myAlami) latać (6). e roeumem (3); 
latać Tozmowami. Toeumkami. 
PTzy,lowie: Ale wierz mi ći Cłudzy! żeć Iie śmieią 
s eiebye! Mowiąc! tu rzecż w popyele! choć myfl lata 
w niebie. RejZwieTz 124; WCzytko Iie wCzytkim podoba 
do Iiebie! Ano rzyć w piaCku choć lata myfl w niebie. 
RejZwieTo 219. 
ZWTOty: »nisko latać« .. nie mieć dużego enaczenia (1): 
a ći RzymCey Biskupowie nisko na ten CŻŚ8 lataiąo. ieCzct.e 
nie wylećieli byli gory: co rozumiemy. żeby teraz. gdy ią 
iuż wylecili. y niezbożnie stolicę CeCśrską ośiedli. nie miał 
był [HieTonim] Antychrista poznś6 OeechEp 411. 


LATAĆ 


31 


»latać pod obłoki, pod niebem, pod niebi08a, po 
niebie. w niebie« [,zyk zmienny] (6: 1: 1: 1: 1): RejKup 
ee8; By tu Ctanął Herkules 00 Cie bijał 8 Smoki! Alexander 
co z myflą latał pod obłoki. [...] A wżdy każdy tey pś- 
niey [Toeko,zy] na wCzytko przyzwalał. RejWiz 28v; Albo 
oni Mędreowie z dziwnemi głowami! Co latali pod niebem 
Cwemi rozmowśmi. RejWiz 86v, 6v, 90v; Prot B3; Rej- 
Po, A2v; RejZwiero 214. 219. 
»po powietrzu latać« [Bzyk emienny] (2): SiedziCz ty 
zamknąwCzy Cie! iż nie widziCz lwiśtś! A myfl przed Cię 
od duCze po powietrzu łata. RejWiz 120v. 60. 
»z ociętymi skrzydły latać« (1): thśk iako o nim 
[o Reymie] y dziś CłyCzymy! chocay iut. tak nśpoły z ooię- 
tymi Ikrzydły lata! A chociay Camo iuż y nie tśk wielkie 
RejAp 122. 
»WY80ko latać« [,zyk emienny] (6): OTzRozm T; 
nie latay wyCoko z rozumem Cwoim! widziCz iakom ia 
ieCt ćichy. RejPo, 289; NiemObT 98; WujNT pTzedm 32; 
W iśkiey wadze mieć KROLA. poddśni więc mśią! Nie- 
poCłuCznym zapłatę iaką zś to dśią? Powśćiągnąłeś nś 
ten cżas przećiwnym wędźidłś! Chćieli latś6 wyCoko! 
vćiąłeś im Ckrzydłś. SapEpit B. 
»wzgorę latać« [,zyk emienny] (4): RejWie 90v. 
91 v; RejAp 1l; A tśk wy zaeni Ctanowie! [...] Niech 
wa8 prśwe Orły znamy. [...] Wy wzgorę lataycie. Rej- 
Po, A2v. 
b) Roe,zereać ,i€. nabywać Tozglo,u (o "awie). tel 
gloBić. rozpow,zechnia6 coA (o nauce Ewangelii) (16): RejWi. 
22; Niech Cławś iego [celowieka zacnego] lata! nie nś 
mieyCcu Ctoi RejZwłerz 38v; A iśkoż to latś6 ma [pTawda 
pań8ka] proCzę cie? RejAp 120. 120; RejZwieTc 177v. 
latać e ceym (2): ale wiele ich być muśi [...]! ktorzy 
roznośić muCzą po Cwiatu ś lśthś6 s tą nieomylną prawdą 
PańCką RejAp 120, 120. 
W por6wnaniu (1): [,lawa] zśwżdy lobie lata iśko 
buyny orzeł po Cwiśtu w Cwoich roCkoCzach. RejZwierc 136v. 
W chaTakteTYBtycenych połączeniach: Ewanjelija lata. 
,lawa (9); latać 18 Ewanjeliją, 18 prawdą. 
ZWTOty: »latać i po niebie. i po ziemi (a. po ziemi i do 
nieba)« ['eyk emienny] (2): gdy t. to ieCt Cwięta wola iego! 
aby tś lwięta prawdś iego wieet.nie latałś y po niebie 
y po zyemi. RejAp 120; RejZwitYf'o 120. 
»latać pod obłoki« [,zyk emienny] (2): Act y dziś 
zacnych Iława pod obłoki lata RejZwiere 44v, 50. 
»latać po świecie. po światu. po szyrokości świata« 
[,eyk emienny] (2: 2: 1): RejAp 119v; ktora ["awa] 
y dziś po lwiecie iśko t.ywa lata y wieetnie lathś6 będzie. 
RejZwiero 38, 133, 136v. 
b. Uno,ić ,i
 w powietrzu (tu w preen ) [na ceym] (6): 
LubP, E; I wCtąpił na Chierubim! y latał na Ckrzydłśch 
wietrznych. LeopP' 17!1l;BibRadzp, 17!11; Siedźiał [Pan] 
na lotnym Cherubie! nś niezś6igniónych Skrzydłśch latał 
Aquilonów nieuieżdżónyoh. KochP, 23. 
Szereg: »latać a jeździć« (1): Więo wCiadł [Pan] na 
Cheruwś y latał! a iezdził [et volavit. volavitque] nś pierzu 
wietrznym. BudBib P, 17!11. 
c. PTeenoBić ,ię w powietrzu (o pTzedmiotach nieo.tywio- 
nych) (13): Potym lathały ogniCte iskry HiBtAl [1]3; Rej- 
Wiz l45v, 151v [2 T.], Cc5v; ś ctęCto pocżęły iść kule! 
t.Ak że nie dśleko około krolewCkiey głowy latały. BielKron 
308; Twoie ogniCte Ctrzały! twll CtrMznll gromy Latśły: 
a niebieCkill trzśCkały domy. KochPB 1l4; A Ctrzśły z krzy- 
wych Lukow CwiCzczące lataią StryjKTon 230, 230. 
Zwroty: »po światu latać« (1): A iako CtrśCzne ognie 
po Cwiatu lataią. RejWie 49v.
		

/Czytelnia_007_02_047_0001.djvu

			32 


LATAĆ 


»latać po wietrze« (1): Cżynią też Pu!zkarze Smoki 
ogniUe takowymże prochem przyprawionym/ ktorzy M- 
tśią po wietrze BielSpT 74. 
aBtTon. »wolno latać« = kTątyĆ po zmiennych oTbitach 
(o bl(dnych gwiaedach) (1): Także tet. fą na niebie [...] 
Rozne gwiazdy/ drugie też co wolno lataią. RejWiz 145v. 
W pTzen (1): Sklenice w kąt lataią RejWiz 16v. 
2. P1'eeno,ić ,i(! ,eybko e miej,ca na miej,ce, biegać, 
pT(dko c1wdzić; volvere Mącz, On (22): RejKup i8v; HiBtAl 
A4; A wfzy ftśdy latały nie wygubiomt KochP, 158. 
W por6wnani" (1): Patrzayże na owego/ ktory na 
południe/ Ofadził też fwoy poeżet/ [...] Co z miefzki by 
fzaleni po fwiatu lataią RejWi.r 173v. 
ZWTOty: »po powroziech latać« (2): Mące 258c; Bo 
trudnieyfzać ieU rzecż po powrozieoh latać/ pod wodami 
chodzić/ zatonąłe rzecży wyn08ić! nad przyrodzenie 
fkakać/ kuglowść RejZwieTo 78v. 
»po światu (a. po 8wieeie) latać« [,zyk emienny] (4): 
RejKup t3; RejWie 173v; Orbem volvere, Wokół po 
8wieeie latać y tam y fam fie po 8wieeie tłuć. Mącie 5060; 
RejPo, 144. 
))wolno [= ,wobodnie] latać« (2): RejWiz 168; Cho- 
ćia ożłowieka zabiją/ choćia fię na cudzą maiętność targną/ 
[...] przedśię ći zbrodniowie wfzędźie wolno fobie lataią 
[paBBim ac libfJTe tlolitant]. Mod1'leBae 140v. 
SzeTeg: »biegać, latać« (2): Gdzyeż thedy ona twoia 
wiara nędzny cżłowieoże/ ozo biegafz/ 00 lathafz po fwiśtu 
RejPoB 144, 146v. 
W pTzen (3): 
FTaea: »śmieró przed oczyma lata« = eblita Ii(! Imieró 
(1): A rerce we mnie taie/ śiła od1tępuie/ Smierć przed 
oczyma lata [et formido mOTtiB cecidit ,upeT me Vulg p, 
54/5]/ a mnie Urach zd
ymuie. KochP, 80. 
ZW1'ot: »po światu (a. po świecie) latać« (2): A coż 
nam niebożątkom owrzem więcey/ ktoryoh myfli/ rprawy 
y obyct.aie/ rozmaicie po rwiecie lataią RejPo, 132v, 209v. 
PTeen: PTeeglądać, weTtowaó, ,zukać (w k,iątce) [po 
czym] (2): Oonftituciy Epilogu,: To ie8t, fummown
 ze- 
brani
, któr
 vczyniono dla proftrzych, a.by niewiele 
lataiąo po kartach miał iakoby na reieftrzyku wfzyftkę 
rummę prawa SarnStat 823, .6. 
a. Zabiegać, ,taTać ,i( o co (5): a on z nadzyeią rwą 
latha zabyegaiąo od marnego fwiata tego pożytku a pod- 
pomot.enia fwego RejPo, 325v. 
latać za czym (1): To czyniIz co chcerz/ tylko wie- 
rzyfz ilko ohcefz/ lataiąo za prożną chwałą OTzLiBt c3v. 
PTzy,lowie: LeplIa rzkodka nizli fzkoda Każdy iako 
może lata Wżdy czym może tym napłata RejRozpT E2. 
ZWTOt: »po światu latać« (2): Polwiathuz Iznadzeią 
lathał I thu ram rady ochwatał [...] AnapilnieyJIe twe 
Uharanie Bez woliey yego [Boga] nieftanie RejKup p4; 
RejWie 20v. 
3. Być w ciąglym ruchu w obie ,tTony (2): Velivolus, 
in quo vela volant, W czym żagle latayą. Mące 479b; 
G6TnT1'oa, 35. 
Synonimy: 2. biegać, gonić. 
FOTmacje w'p6lTdeenne cf LECIEĆ. 
Of LATAJĄCY, LATANIE 


BZ 


LATAJĄC cf LATAJĄCY 


LATAJĄCY (47) paTt pTae, act 
latający (45), latajęcy (1), latajęc (1); latająo Ska1'- 
ŻIIW; latająoy : latajęoy Oalep (3: 1). 


LATAJĄCY 


111.- (30), la- (3); la- Murm; IA-:la- RejP, (2:1), 
Leop (4: 1); dTugie a ja,m (w tym 11'. bl(dn6 enakowa- 
nie). 
,g m N lAtający (12). O G IAtając(e)go (1), IAtająo 
(1) SkaT Żyw. O D IAtająe(e)mu (3). O A IAtająo(e)go (1). O 
f N lAtającA (6); -A (4), -(a) (2). O A IAtająoą (1). O n N 
IAtająe(e) (4). O A IAtająo(e) (1). O pl N m per' IAtająoy 
(1). m an lAtający (1) [cum N pl ptacy]. Bub,t lAtająo(e) 
(3). O D lAtającym (2). O A m peT' IAtająo(e) (1). 
m an IAtająo(e) (2). ,ub,t IA.tająe(e) (4). O 1 m IMająoymi 
(1) BibRadz, IAtając(e)mi (1) Re;p,. O L IAtająoyoh (1). 
SI ,tp ,. v. latać, On notuje, Linde XVIII w. ,.v. latać. 
l. U no,zący ,i( w POWietTzU, fT"wający ; volatilis M urm, 
Mymer l , BaTtBydg, PolAnt, Oalep, Vulg, On; volan, Mącz, 
PolAnt, Oalep, Vulg; tlOIUCeT Mące, PolAnt, Oalep, 
On (43): 
a. POTuBzający ,i( w powietTzu przy pomocy ,kreyilel 
lub d.ei(ki wTodeonym wlalciwolciom (o ptakach, owadach, 
aniolach) (35): Murm 81; Myme'l'l 26; BaTtBydg 173; 
FalZiol IV 27b, e; RejP' 218; Byli też tam na tym 
polu ptaey barzo ćilzy lataiąey Hi,tAl K7; a cżwar- 
te [źwieTZ(!] podobne Orłowi lataiącemu. Leop .2v, 
.B4v, Gen 1/20; Podam ćię ku pożaróiu ptakom lataią- 
eym BibRadz Ez 39/4, 1, 30f6; Altivolans, Wyfoko 
latayący. Mące 7b, 236c, 328d; Kiedy kto przed oczy- 
ma iakoby muohy lataiąoe widźi SienLek 19v; RejAp 
48v, 120v; RejZWł6TC 20v; BudBib 1, 14/29; Iednego 
dnia nieprzyiaćiel/ vkazawfzy mu fię w ofobie ptaka 
ot.arnego/ y latśiąo około twarzy iego SkaTŻyw 249; Oalep 
H38b, H39a; LatHaT 251; WujNT Apoo 4/7, 19/17. 
W chaTaktery,tycznych polączeniach: latający(-a, -e) 
anjol, bazyliszek, gol(bica, mucha, my'z, oTzel (4), o,a, 
ptak (4), ptaBtwo (2), pta,zek, Tobaczek, ,mok, wąt. ewi(e)Tz
 
(2). 
WYTatenie: »latający po powietrzu, na powietrzu« 
[,eyk 2: 1] (2: 1): Iefli Pan Bog ptaJIki lataiąee po po- 
wietrzu żywi KTOWOb1' 149; Bud Bib Gen 1/20; vkazawfzy 
trudne poznanie drogi/ [...] Orła na powietrzu lataiąoego 
OeechRoem 130v. 
W p1'zen (1): 
W pOT6wnaniu (1): Bo fą mooarze tego fwiata iako 
Lwi borząey w możnofoiaoh fwoich. [...] Są drudzy iako 
orłowie lataiąoy z wyniofłemi rozumy naukami y byftrof- 
ciami fwoimi. RejAp 49v. 
P1'een (4): 
a) Dątący ku 1'zecaom wznio"ym (2): 
WymIenia: »WY80ko latająoy« (1): ptak duehowny 
ziemie fię y pomazania iey nie dotykaiąoy. ktorego [Iw. 
Bymeona Slupnika] tak wyfoko laM,iąeego/ ledwie doy. 
rzeć możem SkaTŻyw 31. 
»wysoko latająoy orzełte [= o Iw. Janie Ewangeli6cie] 
(1): Leoz ieft inny wieozny z Oyca rodzay Pana n:Uzego 
wielki y dźiwny/ o ktorym nie śmieli pifść inni [...] Sam 
ten Ian wyroko laMiąoy orzeł/ tego fię ważył [...] mowiąo: 
Na początku było fłowo. SkaTKaz 484a. 
b) Roz,uTeający ,i(!, w,z(dzie dOCł6Tający (1): 
WYTatenie: »po światu latający« (1): a widzifz 
przed{ię iaką im Uiloeofom wieku pTze,elego] ona fzyroko 
po rwiatu lataiąca nawa wieoiną pamięć vcżyniła. Rej- 
Zwie1'o 23v. 
e) Zmienny,plochy, nie,taly (1): (nagi) Niedbałość ćwi- 
cżenia [tak p'l'eed,tawiali]. ( -) P Annę 8 ptafzemi Ikrzydły / z 
W ołowemi rogi/ Maluią ią na Swini/ a by v Lwa nogi. Bo do 
tego przekaża/ miłość lataiąca/ Albo ona Wołowa/ leni- 
woŚĆ leżąoa. Albo Swinie plugawftwo/ albo Lwia vpor- 


-.
		

/Czytelnia_007_02_048_0001.djvu

			noM/ Ze He muśi zśmiefzkM/ przetlśchetna dwornośó. tura On (18): SOkoł ielt pthak wzrok maiąozy oItry/ 
RejZwieTI6 1I5. w lataniu barzo gwałtowny FalZiol IV 23a, IV 18b, 27a, b; 
CI. W funkcji 'rzeczownika: ptak (1): GlabGad C, D5v, H5v, I; Leop 4. Reg 21/6; Mące 505d; 
SeeTeg: »tak latająoy, jako bestyja« (1): Mowił tedy śle iśko ptakom Ikrzydłś do laMnia [alae ad volandum]/ 
Pan do Noego! rzeknąe: Wynidzże z Korabiś thy y żonś Mk ożłowiekowi dśne Ią cżłonki do roboty ModTeBal6 37; 
twoiś/ [...] wlzytkie zwierzętś kthore Ią przy tobie/ Auspicium - Wielzozba z ptąkow liatanią wzietą. Oalep 
ze wIzelkiego óiśłś/ tak w laMiąoyoh/ iśko w beItyiśeh 1I8a, 1I5b, 773a, 1I38b. 
[tam in volatilibu. quam in be,tii,] Leop Gen 8!17. W połączeniu szeregowym (1): Zwierzęthś [...] ówicżą 
h. Uno,zący ,i(! w powietTeu p'rey pomocy kogoś (1): ye [d.deoi ,we] ślbo nś byeg/ albo na latanie/ albo Ika- 
A [B6g] był noJIon przez anioły iako lataiący RejP, 24. kśnye GliczK,ią4 F3. 
e. PTeeno,eący ,ię w powietTeu (o pTzedmiotach nie- W pOT6wnaniu (1): G6TnRoz1fl, N3v cf »latanie wy- 
otywionyoh) (7): MieohGlab *4v; Wyltępował dym od sokie«. 
oblioznolói gniewu iego/ a ogien iako węgle laMiące wJIytko W chaTakteTy,tycl6nych poląceeniach: pta'l6e (ptakow) 
około Hebie pU£toJIąo. RejP, 24; Leop 4. E.dT 15/40; latanie (3); ,kTzydła do latania; motny w lataniu. 
y przyidą wielkie y gwałtowne obłoki y gwiazdy/ śby \ WyrtJHnie: »latanie WY80kie« (1): Tęn Prometheus 
ItrMzyli wlzytk
 źiemi
 [...] Ogniem! gradem/ miecżmi [...] obrotow niebielkich pilnował nś oney gorte/[...] 
laMiąoymi [Thomphaeas volante,] BibRadz 4. E,dr 15/40; mielzkśł y tśm/ lerce Iwe rozmyślśniem vIMwicznem/ 
RejPo, 277; Bo ogień laMiący [lgni, enim pTovolan,] iśko Orteł lśtśniem wylokiem zśbawiał. G6TnRozm N3v. 
nie łśono dśchowką przykryte dśchy zśpala. ModTzBae W pTeen (1):\ 
35v. _ WYTażenie: »niebie8kie latanie« (1): ielt [po,t] mod- 
W YTa4enie: a,tTon. »gwiazda latająoa« = pTawdopo- llitwie wielkiemi Ikrzydłśmi do niebś. Bo czyni trzeźwią 
dobnie meteor (1): Aporrogas Graeoi vooant defluxu8 y czuyną dulzę/ y lekką do niebielkiego laMnia. SkaTKal6 
quosdam aeri08, qui ad terram labentei8,8tellarum casus 121b. , 
imitantur - Gwiazda lataiąca. Oalep [82]b. \ .. 2. PTeeno,eenie ,i
 aeybko e miej,oa na miej,ce, bie. 
2. PTeeno,zący ,i(! ,zybko e miej.ca na miej.ce, pT(!dko ganie. chodzenie, gonienie; diBCUT',," Mącz (4): Talaria 
chodzący; volaticu, Mące. Oalep (3): Volaticus. LaMyąoy/ etiam dicuntur wata Mercurii oalciamenta. Hinc Talaria 
nieItateczny y tśm y Iśm He wiyący Mącz 505d; Oalep induere, proverbium, GotowM Iie nś latanie. Mące 439a. 
1I38b...., ..J WYTatema: .latanie po powrozie« [.zyk 1: 1] (2): 
WYTa4enie: »po powrozieeh latająey« ,., lino,koczek Petaurum, Wlzelakie kuglar8kie poczinśnie yśko skakśnie 
(1): Scoenobates. Latine funambulus Błazen po powro- przes obręcz nś gołym mieczu kozielki przewracanie/ 
źiech ohodzący śIbo latayący. Mące 371c. po powroziech liaMnie y cotśkowego. Mącz 295a; G6rn- 
Seereg: »chodzący albo latająey« (1): Mące 3710 cf DwoTe E3v. 
WYTatenie. .J.J \ l .
 .latanie i tam i 8am« (1): Discursus. Przechodzenie/ 
3. Będący w ciągłym ruchu w obie ,trony (1): Undautia Latanie y Mm y Iśm. Mące 74b. 
lora, Troki y tak Y owak latayące wiyące He. Mące 5020. Seereg: .latanie abo chodzenie« (1): A iśko piły nie 
Synonim: 2. biegający. grawarny it. nie marz tego obycżśiu/ tak zśCię morzpręgi/ 
Of LATAt. LATANIE latśnie/ abo chodzenie po powrozie/ by dobrze v nas 
BZ było polpolite/ iednśk bym ia Iwemu Dworzaninowi tego 
) nie dopuśóił G6TnDwo're E3v. , 
LATAJĘCY cf LATAJĄCY Synonim: 2. bieganie. ' ._
 
LATALEC (1) ,b m . · Of LATAt, LOT '-::';''01' 
Pierw,ee a pochylone. drugie ja.ne; e pTawdopodobnie 1 
 . 
ja,ne (tak w -eo). .. \ ' \ '. '\ r 
,g N IA.talee. <> [pl N h\taloy.] " LATARNIA cf LATERNIA 
SI ,tp w innym enaczeniu, On brak Linde 'XVI w. 
( '. ki II) [LATARNICZKA] cf LATERNICZKA 
...n ,am pTey a . - .... ł 
l. Ten, ktÓTY lata PTZY pomocy ,kTeydeł; tu prawdopodo- (LATARNIOWY) cf LATERNIOWY 
bnie pTl8yzwyczajony do latania (o Dedalu): Y coż cżynifz/ 
powiada/ Ieare przeoż raożylz Tśk śmiele pod wiśtr 
buiaó [...] Baoż żeś nie nś Iwych Ikrzydłśch/ iam laMlee 
Itary / Mym tropem śieeż powietrze RybGęlli C. 
2. [Zły duch: Suocubi. 8unt demones qui 8ub speeie' 
muliebri viris 8ubijoiuntur, vt inoubi qui muIieres ineunt. 
Lathalei Oervu.F 1540/323v.] 
Of LATAWIEC 


LATAJĄCY 


BZ 


LATANIE (22) ,b n 
IA.- (9), la- (1) G6rnRoem; dTugie a ja.ne, e pochylone. 
.g N lA.tani
 (5); -
 (1), -(e) (4). <> G lA.taniA. (6); -A. (5). 
-(a) (1). <> D lAtaniu (4). <> A IAtani(e) (2). <> 11A.tani(e)m 
(2). <> L IA.taniu (3). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI i XVll1 W. 
l. U no,zenie ,i
 w powietTeu pTey pomocy ,kreydel; 
vołatu. Mące. Oalep, On; cur,uB peT Mrem, meatu,. voła- 


LATAWICA 


33 


BZ 


" 'LATAWCOWY On '. V. choboty; Linde XVll 'ID. 
(e On B. v. chobot). 


".,- 
[LA T A WCZYK ,b m 
N pl IA.tawczyki. 
SI ,tp. On bTak. 
Ooś. co jeBt ruchome. fTuwające; tu: ozdoba BtTOjU 
głowy lub ,ukni kobiecej: także inne Itroie głowne/ Izyyn
/ 
ręczn
: iśko Ią [...] czapki od [łońcś/ mycki/ śćierki/ 
rąbki/ Ierpanki/ iedwabniki/laMwozyki! rśntuchy GroicTyt 
5v (Linde ,.v. latawiec).] 


BZ 


[LATA WICA ,b f 
N ,g latawica. 
SI ,tp brak. On '.v. latawieo, Lind8 XVIII w. 
PTawdopodobnie kobieta eajmująca Bi(! czaTami i wró-
		

/Czytelnia_007_02_049_0001.djvu

			34 


LATAWICA 


leniem: latświec/ vagus, ardelio, scurra. lśtświcś/ saga, 
venefi[c]a. Volck Kkkv. [Of Venefica, ein Zeuberin. 
P. Czarownica/ yędza. Volck 697, 553.] 
Synonimy: cea.rownica, j
dza, wie'leczka, wrotka.] 


FP 


LATA WIEC (6) ,b m 
IA- (4), la- (1) BielSpT; dTugie a jasne (On pieT1O,ze 
a pochylone, drugie ja,ne); e pTawdopodobnie jasne (tak w -ec). 
,g [N lAtawiec.] O A lAtawca (1). O pl N IAtawcy 
(2). O G IAtawc(o)w (1). O D IAtawc(o)m (1). O 1 lAtaw- 
cami (1). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVIII 1o. 
l. 001, co lata w powietreu ea pomocą ,kTlSydel (1): 
W poląclSeniu ,zeTegowym (1): Gdy fię rufzą lelkowie/ 
y mylzy Ikrzydlate: Nocni Krucy/ Latśwcy/ y Sowy 
rogate. KlonWoT 74. 
2. Zly duch; inuu, On (5): Z iego [Kaima] theż 
narodu wylzli ludzye wielcy Obrzymowie mocni a. wa- 
lecżni/ [...] cżyniąc rozmaite złoM\i na lwiecie (Iozephus 
piIze iż Iie z Latawcow pocżęli) BielKTon 4v; owi dya. 
bełkowie co ie latśwcami zowiemy ktorzy tu proIte ludzi 
a o Bogu mało wiedzące obłudnolciami lwemi a. chytrol- 
ciami lwemi z wiary zwodzą RejAp 148; [Wygnali tedy 
Ct.arci od (jebie Cżśrt8. Latśwca./ na. powietrze/ ia.ko 
y Fśrela [...]. Ten Latawiec tuła Iię po świećie między 
ludzmi Po,tepekPTOzaTt llv.] 
W pOT6wnaniu (1): Maią prawi [Luteranowie]/ ducha. 
iśkiegoś barzo nieltwornego/ nielkromnego/ nielpokoynego/ 
iako latawca Re,zPTz 65. 
SzeTeg: »latawiec i widzenie« (1): [adamas kamień] 
przeciw Latawczom/ y inlzem widzeniom: pomaga Fal- 
Ziol IV 46c. 
PTeen: Tatar (1): Bacżąc nMzę niegotowość Poga.nin 
fie śmieie. Patrzćie [...]/ Iśko Iie k nam przymykaią Zago- 
rzanie cudnie. lako (je też ći Lśtśwcy roią iako Pcżoły/ 
Popalili Rulkie Ziemie BielSpT b2. 
Of LATALEC 


BZ 


[LATEREK ,b m 
G pl l(a)t(e)rk(o)w. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Dem. od nie notowanego u na, "lateT" (e lao. later 
',tetabka (elota, ,rebTa)') ; prawdopodobnie wiBioTek lub 
ozdobne na,zycie (na ,akiewce): mieszek aksamintny, la- 
terków u niego 8 śrzebrnych, pozłoconych 1n1OMie,eoe 
1576 nT 198 [cf w inwentaTeu kupca norymbeT,kiego: 190 
verguldete 8cheffell czu den weczkern In1OMie,ecz 1566 
nr 126].] 


MK 


LATERNA (11) ,b f 
Oba a OTale e ja,ne (w tym w pieT1O,zym alT. bl
dne 
enakowanie ). 
,g N laterna (6). O A laternę (2). O 1laterną (2). O 
pl A laterny (1). 
SI ,tp notuje, On, Linde bTak. 
l. Naceyme eelciankami ochTonnymi, w kt6Te w,ta1Oia 
,i
 iT6dlo Iwiatla, ,'utące do ol1Oietlania pTlee,tTeeni otwartej; 
lateTna MUTm, Mącz; lucerna MUTm (9): O mily panie/ 
widziales ocżyma twego boltwa w dworze biIkupow t.y- 
dowIkich/ [...] vbieraiące Iie ku twemu ięciu w zbroię/ 
zażegaiątz laterny/ gotuiątz broń. OpecŻyw 98v; Lucerna. 
eyn lampe Kaganyec albo laterna. Murm 138, 139; Later- 
narius, Który laternę nośy. Mącie 185a. 185a; SkarKae 6b. 


LATERNICZKA 


W pTzen (2): A miśIto ono nye potrzebowało {mi 
Iłońca/ ani mieriąca/ aby w nim fwiećily. Abowiem chwała 
Pśńlka ie olwiooała/ a laterną iego ielth Baranek. RejAp 
185, 186. 
a. LataTnia mOT,ka (1): [Alek,andeT Wielki] Obronę 
w nim [w mielcie AlekBandTia] pewną y ozdobną vdziałał 
z więżą z iMnego kamienia! thak wyloką iż lniey widać 
na morze dwieśćie mil laternę z ogniem/ przez ktorą 
Iie żeglarze znacżą gdy do portu przyieżdżaią. BielKTon 
270v. 
2. n-per' (2): 
Zestawienie (2): PRAWOWIERNEMV CHRZESClA- 
NINOWI, MARCIN LATERNA, niegodny Kapłan y 
Theolog Societati, IESV, łMki Bożey/ y w nabożeńltwie 
pomnożenia życt.y. LatHaT +2, 682. 
Of LATERNIA 


BZ 


LATERNIA (15) ,b f 
laternia (12), latarnia (3); laternia MymeTt, BielKTon, 
OTzQuin, Oceko, LatHaT, WujNT, SkarKaz (2), KlonFli, 
(3); latarnia LubP" SapEpit; laternia: latarnia Oalep 
(1 : 1). 
Pierw,ze i dTugie a oraz e jasne; -niA. (3) BielKron, 
OrzQuin, tel Oalep, .nia (1) KlonFlis. 
,g N laterniA. (7). O 1 laternią (2). O L laterni (3). O 
pl 1 laterniami (3). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVII-XIX w. 
Naczynie ee Iciankami ochronnymi, w kt6Te w,tawia 
,i
 IT6dlo Awiatla, ,'użące do oA1Oietlania pTee,tTzeni otwartej; 
laterna MymeT 1 , Oalep, On (15): Mymer l 29v; Bylić Mędr- 
cowie óni tak do tego chćiwi/ iż w iśfkinie lye z later- 
niami barzo głęboko wpufzczaiąc/ chćieli lye tego dowie- 
dźieć Oczko 9v; Oalep 584b [2 T.]; Iśko w laterni iaka 
ielt świeczka/ tśkie światło w laterni/ iefli nie iŚ£na/ 
laterna tet. nie ia£na. SkaTKaz 6b. 
W polącleemach ,eeTegowyoh (2): LQ,tHaT 728; Iudafz 
tedy wźiąwlzy rotę/ y od Arcykapłanow y Phśryzeufzow 
Iłut.ebniki: przylzedł tśm z laterniami/ y z pochodniami/ 
y z broniami [cum laternia et Jacibus et armia]. WujNT 
10ann 18!3. 
W pOT6wnamu (1): Lucerna accen/a, ielt Kapłan/ 
Duchem S. przez rękę Bifkupią/ iakoby laternia oświe- 
cony OTeQuin G3v. 
W pTzen (2): PRawye mi było latśrnyą twoye Iłowo 
lwyęte/ Gdyż nad ine wJIytki rzooży zacniey v mnie 
wzyęte LubP, bb4; Zebyś lobie tey Iławy! iak oni na- 
bywał! A w zacnoM\i y enotach iako oni pływał. W tey 
latśrni świeći fię/ y będźie świećila/ Sława mętnych 
Sapiehow/ pod niebo Iię wbiła. SapEpit Bv. 
a. LataTma mor,ka; phaTo" phaTuB On (4): Ty kupie 
idą przez wielką wodę a byItrą ktorey wody końca/ ieIt 
wieżś wielka y wyloka s ktorey wiet.e laternia wielka 
zawielzona w ktorey przyprawiono taki ogień ktory 
bśrzo daleko kupcy widzą w nocy kiedy tam iadą. Biel- 
KTon 282v; Tę wylpę rzeki opalały z boku/ Morze ią końcży 
prświe iakby w kroku. W tym kąćie GLOW A/ w drugim 
zŚ£adzona LATERNIA ona. (maTg) Głowa karat.ma. 
Laternia/ Pharos. Niemcy Blokufem zową. [...] (-) Klon- 
FU, Hv, H6v. 
Of LATERNA 


BZ 


LATERNICZKA (1) ,b f 
laternie.ka, [Ialarnie.ka]. 
l ,g laterniczką. 


-
		

/Czytelnia_007_02_050_0001.djvu

			LATERNICZKA 


SI ,tp, On brak, Linde XV1-XV11 w. 
Dem. od "laternia"; tu: w pTzen [aluzja do legendy 
o eakonniku pTzyświecającym lataTnią św. KTe1J,etofowi 
pTzeno,zącemu pTzee reek
 Dzieciątko Jezu,]: A bądź iako 
on Kryfztofor czo go Itharzy ludzie mAlowali/ chociay go 
nigdy nie było/ [...] A niechći fwieći vItawicżnie pulthelnik 
v brzegu twoiego oną wdzięcżną laternicżką [latarnicżką 
WeTRegula 156 (Linde» to ieIt prawdziwym fłowem 
PAńfkim/ ktore ma być zAwżdy iako iaIna pochodnia 
przed ocżyma twoiemi RejZwieTo 177. 


BZ 


LATERNIOWY (1) ai 
N ,g m laterniowy. 
SI ,tp, On, Linde brak. 
PTeymiotnik od .,lateTnia" 'naczynie ,lużące do oświet- 
lania'; mający ea,to,owanie w lataTni: 
W pOT6wnaniu: Mocz przeźroczyIty/ iśko rog later- 
niowy/ niedoItśtek śledźiony znamienuie/ a fłożenie ku 
Czwartanie. SienLek 26v. 


BZ 


LATKO (9) Bb n 
a pochylone, o pTawdopodobnie jasne (tak w oko). 
Bg A lAtko (2). <> pl N lAtka (1). <> G lAt(e)k (3). <> A 
lAtka (1). <> 1 IAtki (1). <> L lAtkAch (1). 
SI ,tp notuje, On bTak, Linde XV111 w. 
Dem. od "lato": 
1. Od znacz. 'rok (czaB, w jakim eiemia pTzebywa 
dTog
 dokola ,'ońca) , (3): bo tho yvIz trzi latka yako 
decret wyfzyetl ZapKościer 1684/49. 
a. Ze,tawienie: »nowe latko« (2): Potym milofci twey 
tak fzyroko iako głęboko dziękuię z tych Ludyciy na to 
Nowe miłe latko Ktore wfzytka nafza gromada barzo 
chwali LudWieś A2, ktv. 
2. Od enacz. 'okTeślony odcinek cza8U tTwania, i,tnie- 
nia kogoś lub czegoś; wiek, ce
ś
 tycia' [eaw,ze w pl] [w tym: 
czyje (2)] (6): lem Pani vcżynna rodźi bękarćięta. Nofząo 
brzemię kradźione: więcey niż vcżćiwa/ Stęka/ zmyśla 
chorobę/ [...] StraIzy męża/ przeklina: dla ćiebie vmieram/ 
Zły cżłowiecże/ fwą młodość y latka fwe tyram. Klon- 
Wor 59; A on [kwiateozek nowo Tozkwitly] z drugimi na 
pokośie kwiatki Leży iuż zwiędły gwałtem/ a nie latki. 
SeaTzRyt C4v. 
ZWTOt: »na latkach zejM« = eeBtaree
 Bi
 (1): A PrawdA 
bracie mily iż cie iakoś tefzno/ A zwłaCzcża gdyć na 
latkach iuż pocżęfcią zefzło RejZwiero [207]. 
WYTatenia: »baczne latka« "" lata utywania Tozumu 
(1): Ktorzy [Żydzi] tocżą y cedzą chłopiątek niewinnych 

 żyłek/ z ferca/ żywą krew/ [...] Odprawuią Wielkęnoo 
luchą nMzych dźiatek/ Ktore iefzcże do bact.nych nie 
przychodzą latek. Klon W or 29. 
»dojźrzałość latek« -= okTe, dojTealości plciowej (1): 
L.ect. mali Iie prawda rzec/ onść to doyźrza!oś6/ Latek 
pIęknych w niey [w Lizydzie] buia/ a przyItoyna Italość. 
PaxLiz B2. 
»latka szędziwe« = ,taToś
 (1): Ludźie śrzedni y f ta- 
rz.
/ Ba:zo nieprzyItoyne Lśtom waIzym złodźieyItwo/ 
dZIeło mefpokoyne. Nie dayćie na hańbę/ dla łakomItwa 
chćiwego/ Latek fwoich fzędźiwych y włofś śiwego. Klon- 
WOT 44. 


BZ 


[LA TNOSC ,b f 
N ,g latność. 
SI ,tp, On. Linde bTak. 


LATO 


35 


Wiek czlowieka [ceyja]: starszy [,eneB] ryczerze 
,ycdnem gloszem odpowyedzyely [...] yvsz nam nyesz- 
thaye szyly [...] bowyem nasza lyathnoszcz [eta, no,tTa; 
lata nafze Hi9fAl B5] YV8Z wstaroczy poloszona yest 
Hi,tAl 1510/72. 
Of LETNOSC] 


MK 


LATO (6171) ,b n 
lat- (w tym 34 T. blędne znakowanie). lAt (w tym 47 r. 
blędne znakowanie); o ja8ne; w lecie(ch) e jasne. 
,g N lato (106). <> G lata (934). <> D latu (6). <> A 
lato (109). <> 1Iat(e)m (15). <> L lecie (217) [w tym: bee 
pTzyimka (164) w znacz. 1. w funkcji pTzy,Zówka]. <> [V le- 
cie [w Tymie].] <> pl N lata (232). <> G lAt (3308). <> D la- 
tom (56), latAm (8); -Am GlabGad, WT6bŻolt, LubP,. 
BudBib, Oczko (2); -om: -Am RejZwieTc (12: 2); ...., -om 
(3), -óm (2), -(o)m (51); -óm KochFrag; -om ZawJeft; 
-om: -óm KochP, (2: 1); ...., -Am (6), -(a)m (2). <> A lata 
(505). <> 1 laty (146), latami (1); -y: -ami Mącz (8: 1). <> L 
leciech (336), latach (2); -ech: -ach KwiatKBiąt (12: 1), 
OeechRozm (12: 1); ...., -ech (17), -ech (8), -(e)ch (311); -ech 
BialKat, Koc1łTT. ZawJeft, KochFTag, WypTPl. SaTnStat (8), 
SiebRozmyśl (2), G08lCa,t; -ech MUTZHiBt, MureNT; 
-ech: -ech OpecŻyw (1: 6). <> V lata (3). <> du N (cum nm) 
lecie (19) IUstJ6z D4, LibLeg 1I/97, LibMal ló47/14'Jv, 
1551/159, Hi8tAl N4v, Leop Jer 28/3, BibRadz 4.Reg 21/19, 
BielKTon 17v, 205v, Mącz 24d, 71d, 1I3d, 314c, SierlLek 
6, 7v, BudNT Act 24/27, ActReg 79, Oalep 130b, WujNT 
Act 24/27. <> A (cum nm) lecie (161) BieTEe M2, Murm 7, 
FalZiol I 1I0a, BielŻyw 90, 164, MiechGlab .2, 17, Lib- 
Malló45/103v. 1554/184v, KTOWObT 21, Leop 2.PaT 26/3, 
3.E,dr 5/73. U,tPraw G4, BibRadz Gen 3/18, 5/20. 26. 
28, 1udio 10/2, 3.Reg 15/25, 4.Reg 15/2, 21/19, Am I/I, 
I 461b marg, Act 28 arg, BielKTon 49, 51. 61, 64v. 67. 
68, 7lv [2 r.], 83v, [84"], 90, 96v, II 2, 143, 152v, 153. 
154, 158v, 160, 162, 163 [2 r.], 166, 166v, 167, 168v, 
169, 171v [2r.], 172v, 173v [2r.], 175v, 176 [21'.], 176v 
[2 T.], 177. 181, 182. I 84v, 186 [2 T.], 187v [3 T.], 188v. 
189v. 200, 240v, 280, 302v. 322v [2 r.], 366. 383. 399, 
410v. 419v, Mącz 314c, LeovPTeep Ev, G6TnDwoTe Aa4v. 
RejZwiero 274 [2 T.], BudBib Gen 1I/20. l.Reg 13/1 [2 r.], 
2.Reg 13/23. l.Mach 9/57. Strum P3, BialKaz 14v, BudNT 
Act 28/30, OeeohRoem 136v [2 T.], 138v [3 T.], 139 [2 T.], 
141v, 170, ModTzBae 121v. SkarJedn 323, SkaTŻyw 167. 
[223]. [237], 291. 31I, 472, 542, StTyjKTon 308. 345. 
416 [2 T.], 457. 492, We1'Gośo 225, 263, ZapKościer 1585/61. 
1588/78 [2 r.], 1589/87 [2 r.]. 87v. G6TnRoem Cv. C3v 
[2 T.], C4, D3v. D4 [2 r.], H3v, H4 [4 T.]. K, ActReg 45. 
103. 163, Go,tGo,p 88, WujNT Act 19 aTg, 10. 28 aTg, 
30, ,. 514, SarnStat 29. 259 [2 T.], 339, 393, 678 [2 T.]. 
735, 1069. B09, 1I70. <> N a. A (cum nm) leoie (4) Lib- 
Mai ló47/129v. 1548/139, 1551/160, MUTzHiBt A3v. <> 1 
(cum nm) latoma (3) LibMal 1513/73 [2 T.]. Mącz lIa. 
SI ,tp. On notuje, Linde XVI-XV 111 w. 
1. Najcieplej8ea pOTa Toku; pOTa dojTeewania zb61 
i niekt6rych owoc6w; ae,ta8 Murm, Mącz, Oalep. On (346): 
BieTEz Mv; MUTm 8; Roku ct.terzy ożęfci fą/ [...] Druga 
ieIt lato/ gorącze/ fuche y ogniCte, W nim fie kolera 
mnoży Troie znamion w fobie zawiera. Raka, Lwa y 
Pannę. FalZiol [.8]v; IeItli grzmi tel o mieIiąoza [li,to- 
pada] obphitof6 zbot.a a lato weCołe znamionuie. Fal- 
Ziol V 48v, V 30v. 46v. [53]v [2 T.], 55 [2 r.], 55v [2 T.]. 
56 [2 T.]; BielŻyw 136; MureNT Mar 13/28; GliczK,iq,t 
Cv; RejWiz 151; BibRadz Luo 21/30; Mącz 5a [2 r.].
		

/Czytelnia_007_02_051_0001.djvu

			36 


LATO 


38b. 44b. 68b. 459d. 486a; LeoVPTeep G3v; RejPo, 4v; 
RejZwiero Bv. 109 [2 T.]. 182v. 234v; StTum L4v; Turcy 
tak je y Miemcy na nas He z bieraiąl Tylko tey Elecciey 
" lata tzekaią. W ieT K T6c A3v; Oczko 22. 30; StTyjK Ton 
160; KochFT 88; Iż w tym nad cżłowieka maiąl obu- 
marwlzy w rolil Młodzą Hę zśś latu kwoli 7 KlonŻal 
C2; KoohMuza 25; KoohPie
 40; Oalep 37a; LAto famo 
robotę nakazuie: gofpodarze dobrzy po polu He fnuią 
Go,tGo,p 102. 34. 66. 82. 102; A od figowego drzewa vczćie 
Hę podobieńltwa: gdy id gałąt iego odmładza Hęl y_liMie 
wypuIzczal znaćie iż blizko iert lato. WujNT Matth 24/32 
[preekład tego ,amego tek,tu MUTZNT. BibRadz. Leov- 
PTeep. RejPo" WujNT Mar 13/28. Luo 21/30]. MaT 13/28. 
L'Uo 21/30; OiekPotT 30. [Of 2... Gra Bl6w. PudlFT 35 [2 T.]] 
W poląceeniu e nazwami innyoh p6T roku (23): Fal- 
Ziol IV 23c. V 72; WT6bŻolt 73/17, Z6; LudWie
 B; 
Wiorna piękna y Lśto nigdy rie nie mienyąl Tśkże Zimś 
przypada tut. wnet zś IeHenyą. RejWiz 128v, 109v; 
SienLek 41v; RejZwłero 29v. 107. 171v [2T.]; PaprPa'll 
P2v; StTyjKron 477; W tym do roku dźień dwakroć 
z nocą rye miśrkuiel Raz na Wiornęl razI kiedy Lśto 
vltępuie. KochPhaen 19; Zima bywrzy zeydźie rnadnie: 
Nam gdy 
niegiem włos przypadnieIluż wiornal iuż 
lato miniel A ten z głowy mróz nie zginie. KochPie
 54. 
72; ATtKano P14v; Go,tGo,p 96; KoohFTag 16; LatHaT 
+ +7. 674; Go,lOa,t 69. 
W polączeniu e wYTazami pTeeno
nie ulytymi odno- 
,eącymi ,ilJ do ludzi (6): Tobie kwóli w kłóśianym wieńcu 
Lato chodźi KochPid 72 [idem] ATtKanc P14v; Kooh- 
FTag 16; SIny mroz ku nam krocżYI a t.ycżliwe Lato 
Precż Hę bierze RybGIJ
li B4. Bv. C4. 
W pTzeciwBtawieniach: »zima (22). mroz (3). śrzeżoga. 
zimno ... lato« (27): OpeoŻyw 3; FalZiol V 54v; Biel- 
Żyw 136; RejP' 109; BielKom G2v; LubP, R3 [21'.]; 
RejWie 150v [2 T.]. Dd4v; Tyś pofth8.wił wfzytki granice 
źiemiel ś. tyś rprawił lato y zimę. BibRade p, 74/17. 
Gen 8/21; Hyem8 iam praecipitaverat et ver iam ap- 
petebat. Zyma yuIz nś fchodzie byłal a lato He przy- 
blitś.ło. Mące 16Oc; Ale o nędzny Bąku przeet. nie pomnirz 
na tol Ii cie mrozy przyćifną rkoro minie Lato. RejZwiero 
244v. 241v; KoohP, 110; KoohPhaen 10; Zadna gęrtwal 
zadne głogiI Nie przekAżą moiey drogi: Tak latol iako 
śrzeżogęl Przy tobie ia wytrwać mogę. KochSob 64: 
PudlFr 64; bo lato famo vkazuie robotęl źima barzo 
rśdA kat.e proznowś.ć. GO,tGoBp 84; RybGlJśli Bv. B4 
[2 r.]. C4; KmitaSpit C3; Kiedy iuż przewie pewny goś- 
ćiniec do Rzyma: Nie zatrzyma go doma ni latol ni 
tima. KlonWoT 52. 78. [Ponadto w polączeniu e naewami 
innych p6r Toku 7 T.]. 
W pOT6wnaniach (2): SienLek 41; Dobrze zawfze 
pomnieć na tol MłodoM nMza iako lato. OzahTr H4. 
W charakterystycenych połączeniach: lato oie1'1e. gOTące 
(8). mokTe. ogniste, palające. ,uche (3). we,ole. Iyene; lato 
bli,ko (bliskie) (je,t) (5). mija. nadchodzi (2). nastaje (2). 
niedaleko. pTzyblila ,ilJ (2). pTzyohodzi (3). ,chodzi. u,tlJpuje; 
lata doceeka6. 
PTzy,lowia: Mnima każdy iż wiecżnie iuż tak ma 
być lato. RejWie 168; TrzeM He rozmyflM na tol Ii 
nie iutro będzie lato. RejZwieTc 232v. 236v. 
Bywrzy źima bywa potym lato BielKom G2v. 
Idą za fzcżęśćiem iako Iś.fkołki za latem KlonWoT 56. 
Wyratenie: »czasu lata« = w lecie (1): Cżafu wiofny 
Lata y IeHeni delzct.. Zimie: rnieg. FalZiol V 54v. 
Per,onifikacje (2): Przyftąpię trochę bliżey I Lato 
widzę Itoil Ale na robie nie ma zwykłey krary rwoiey. 


LATO 


Wrzyrtko odmienne barzo: na głowie włos śiWYI Wieniec 
zwiędły I twarz śina W ito,łLut A5. 
W pTzeciw,tawieniu: »lato ... zimałt (1): Te 8łowa 
rzekfzy Lato w zgorę Hę wezbrało Do Titana [...]. Zatym 
wnet Zima pełna wło
ifkow śniegowych NMtąpiła Ryb- 
G	
			

/Czytelnia_007_02_052_0001.djvu

			LATO 


wraca SkarJedn 50; Oceko 9; KochFT 69; BulRoe"" 25; 
A ma opatrowść w leśieni a na WioInę/ aby tym Leóie 
ludźi nie zabawiał GostGosp 54; Bo kto Ieśień/ Zimę/ 
WioInę darmo puIzcża/ Lećie muśi Izkodę mieó Go,t- 
Gosp 64. 24. 34. 38. 54. 66 (16); Go,tGospPon 170; Ryb- 
GtJBli B4; GTabPo,pR M4; KlonWoT 33. 
W por6wnaniaoh (4): RejWiz 168; G6TnDwoTe K6v; 
RejZwieTo 240v; lAko śnieg lećie/ a deIzcż we żniwa/ 
tak nieprzyftoi głupiemu sława. BudBib PTOV 26/1. 
PTzy,lowie: Kto lećie proznuie/ źimie pocżuie. BieTEe 
Mv; Tść [zima] co kto leóie robił [...] zprobuie/ Spałli/ 
cży d,no wftawał źimie to pocżuie. RybGtJIJli B4. 
Szereg: »(i. tak) zimie i (jak(o) (i» lecie« - caly 
Tok; eaw,ze; hieme atque ae,tate Mącz; per hiemem et peT 
ver On [,zyk 18: 9] (27): FalZiol IV 21a; GlabGad C4; 
RejKup x5v; GliczK,iql F3v; A gdzyeIzby fie to wzyęło/ 
gdyby tam Ikąd płynie [woda gorqca]/ Nie gorzał zawżdy 
ogień/ y lecie y źimie. RejWiz 149v; Drzewecżka roz- 
maite/ co takich na Iwiecie/ Nie marz nigdzyey/ co kwitną 
y źimie y lecie. RejWiz 179v. 65. 84. 138v. 144. 175. 
179. 193v; RejZwieTe 131. 134; Itarzałem Iye y ośiwiałem/ 
gardłuiąc we dnie y w nocy/ timie y lećie/ przećiwko 
nieprzyiaćielom twoim OTzRozm R3v; BielKTon 434; 
KwiatK,iql 03; Mqoz 28b. 179d; RejZwierc 222. 243v; 
OeechRozm 84; SkaTŻyw 581; ATtKanc Kv; Go,tGo,p 138; 
KlonWoT 78. [Ponadto w pTeeciwstawieniach 51 T.]. - 
W YTatenia pTzyimkowe: »do lata« (1): Przędźiwa iako 
w dworze tak y na wśi nie Iwzyć: kto na fłońcu zamierzka/ 
choway do lata przez rok/ albo przede wśią pieo miey. 
GostGo,p 24. 
»od lata« =- na lato (1): Ma też [,eattJ] AdamMzkową/ 
chowa ią od Lata. BielSat D3. 
»śrzod (a. ośrzod. a. na (w) pośrzod) lata« = adulta 
aeBtate Mącz. On; ,umma ae,tate Mące (7): RejJ6z C8v; 
RejWiz 80v. 144; Summa aestate. W pośrzód lata gdy 
naywiętIza gorącość. Mącz 431d. 262a; Niłus śrzód lata 
powódź czyni. Oczko [42]v. 

 W przeciw,tawieniu: »śrzod lata '" na zimę« (1): 
Mrowka śrzod lata robiła/ Zyto do iamy nośiła: Na źimę 
fie przycżyniaiąe/ A przyIzły cżas przeglądaiąo. BieT- 
Ez Mv. 
 
»w puł lata« (2): w pul lata [nabialy] odbierać raz/ 
a drugi przed ś. Marćinem Go,tGo,p 74. 158. 
»z lata« = co pow,talo lub co eebTano 'Ul lecie (3): 
a z lata y po gorach nśśiekść chwaltu/ kiedy iuż kapwtę 
z ogrodow zbiorą Go,tGo,p 120. 104. 

 W p,.eeoiw,tawieniu: »z lata ... zimie« (1): GToio- 
POTe 03v cf PTzy,lowie. 
PTzy,lowie: śby [katdy] robie z lata gothował/ czego 
by źimie pożywał. GToicPore 03v. 
 
»z lata« = 'Ul końcu lata (1): 

 SeeTeg: »z lata. po żniwiech« (1): ktorym 8ię nie 
zda aby tak pretko był składan [,ejm] ale aż indzie zlata 
po zniwiech ActReg 134. 
 
»ku latu« (1): lako więc ku lśtu Robotne przcżoły 
w vlu Izemrzą/ kiedy wodza Nowego oglądśły Koch- 
OdpT B4v. 
»na lato« (12): LibLeg 9/53; BielKTon 191. 349; 
SienLek 108; StryjKTon 427; tak zeby ledwo mogł wy- 
trzymac zywnoscią na lato. ActReg 5. 3v [2 T.]. 6. 9. 86. 
87; A te prośięM/ ktore fie na lśto rodzą/ wIzyftkie chowść 
Go,tGo,p llO; PudlDydo B. 
, 
 W pTzeciw,tawieniu: »gdy zima przychodzi ... na 
lato« (1): A gdy zima przychodzi [PTO hyeme] zawrze 
do morza Chwalenrkiego [Tatarzy] [...] vciekaią [...] na 


4 - Słownik polszczyzny XVI wieku, t. XII 


LATO 


37 


lato [ad ae,talem] zafię fie do rwey krainy wraczaią. 
MieohGlab 22. 
WYTalenia: »na całe lato« (2): nie ćięrzko przyidźie 
ieden tydźień na całe lśto z włoki ośiadłey iednem robot- 
nikiem za wyprawionego robić GTabPo,pR M3v. M3. 
»na każde lato« (1): Omnibus aestatibus. Na każde 
lato. Mqcz 263c. 
»na przyszłe lato« (1): A na przyfzłe lato zaraz ma. 
bydź w obóz wprawión. SarnStat 366. 
»na to lato« (2): Aby mu miły Bog dał/ N a to lato. 
Aby fie mu waliło/ Kopa na kopę. LudWieB A3. A3v. 
SeeTeg: »na zimę i na lato« (1): ażby [...] rolą Iwą 
dobrze wyprawił y wykopałi y O&ał na źimę y na lato 
[hyemaUbu, et aesUvalibu, seminaU, JanStat 1084] SaTnStat 
658.
 
»przez lato« (24): FalZiol II 23; RejZwieTe 129v; 
OTzRoem V3; [cukieT] wyrośćie przez lśtho wyroko na 
kItałt iako trzćina albo rogoz BielKTon 276v. 276v. 374; 
Mącz 5a; RejZwiero 108v. 109; StTum Pv. P2; BielSjem 
25; Oalep 37a; Go,tGo,p 70. 

 W pTzeoiw,tawieniu: »przez lato ... na zimę (2). 
zimie« ($): BielKron 439; że mię tam [we Wlo,eech] 
przez wIzytko lato trawą karmiono/ takżem fie bał/ żeby 
mi źimie śiana nie dawano. KoohAp 9. 9. 
WYTalenie: »przez całe. wszY(8)tko lato« = aestate 
perpetuCl Vulg (5:2): Leop 1'18/6; a na fłońcu [olejek] 
poftawiay przez całe lato SienLek 126. 256v; AotReg 4v 
[2T.]; Go,tGo,p 108; KochAp 9. 
Seereg: »przez wiele lat i zim« ... w ciągu dlugich 
lat (1): Tak na potomne ctaIy Iabłoń zachowana [...]. 
Przez wiele Hę lat y źim na owoc zśnośi/ Lect. gdy IM- 
tecżnie poożnie/ koIztowny przynośi. SkOTWinBe A3. [Po- 
nadto w preeciw,tawieniach 3 'T.]. 
 
2. Rok jako okTe, cza,u miereony glównie dTOgą Ziemi 
pTzebywanq dookola Sloma (w StaTym Te,tamenoie utywano 
innych obliczeń cza,u); ann", Murm. Miech. Vulg. Pol- 
Ant. Mącz. On (4609): OpeoŻyw 86v; FOTOnR A3; Se. 
8quiannus. Anderhalb iar Połtora lyaM Murm 7. 45. 46; 
MymeT 1 5 [21'.]; BartBydg 142b; RejP, 135; ZapWaT 
1548 nT 2668; RejKup Fv; By to przyrzło frymarkiem/ 
nie z zwoliłbych na to/ Aby mi fie wroćiło/ na zad ktore 
lato BielKom B3v; MuśiIz przed darem ziŚĆ 8 Iwiś,ta/ 
Nie przetrwarz y tego lata. BielKom F. D; GliozKBiąl K3; 
LubP, T6v; PRokurator ten rzeczy Iprawowść niemot.e/ 
kthory ieIt klęty/ na pothćiwoIći iaką zmazą ośrwzony/ 
młodrzy nit. 21 lat GroioPoTe tv. x [2 'T.]. li; RejWie 137; 
A przydam ieJIcże dniom twoim piętna.śćie lat Leop 
4.Reg 20/6. Gen 41/25. Lev 25/8 [2 T.]. Sap 4/8. 1, 615/20; 
RejFig Ee3; RejZwiere lO7v; BibRade I 4a marg. 3.R.g 
ll/42; Noach [...] cżynił Iobie okręt [...] przed ctaIem 78 
lat BielKTon 15; bo v nich [u Grek6w] olimpiade8/ iedno 
cżterzy lata nśIze waży BielKron 98. 4 [3 T.]. 4v. 5v. 
27. 38v (20); Et per olympiades numerabant Graeci anno! 
SU08. Grekowie lata Iwe od tych iItych piąóy a piąćy 
lat. OlympiadaB rachowali Mącz 263a. 24d. 25b. 27b. 
57b [2 T.]. 79a (18); LeovPTzep F [2 T.]. Fv [4 T.]. H. 
H2 [2 'T.]. H3 [2 'T.] (18); RejAp BB4. 59. 165. 167; Rej- 
Po, 330v; RejZwiero [203]; Sto y dwadzieśćia lat daie 
Bog ku vpamiętaniu. BudBib I 3c maTg. Lev 25/8 [2 'T.]. 
15 [2 T.]. 16 [2 'T.]. 10el 2/25; SlTum Lv; BudNT pTeedm 
c6v. Act 12/20. 13/21. Gg3 [2 'T.]; Ieden tydźień w piImie 
świętym znacży fiedm lat/ dźień kładąo za rok Oeech- 
Rozm 169v. 35v. 89v. ll7v. 132 [2T.]. 136 [2T.] (41); 
SkaTJedn 96. 354. 355 [2 'T.]; SkaTŻyw 136. 271. 489; 
StTyjKTon 52. 265 maTg. 380 [3 T.]. 416; a tak !ze y przidze
		

/Czytelnia_007_02_053_0001.djvu

			38 


LATO 


za to 12 lath 8to y 8temaIcze m. ZapKolscieT 1682'35v; 
CseeohEp 416; Boday tak wiele tobie przyczyniła' Ile 
mnie Iroga Imierć lat vkrzywdźiła. KoohFr 34; ArtKanc 
R16v; BielRo£m 3, 5; Panu Alexandrowi nakazdy rok 
słałem pułtora Tysiąca złotych, vkazę to y Quity zadwie- 
lecie y teraz poslę niemie8zkaiąc ActReg 165, 103; Calep 
130b, [729]a, 1085b; KochFTag 21; mało zwyćięztw nie 
porownał z liczbą lat Iwoich OrtZJan 62; LatHaT 273 
marg, 510; WujNT pTzedm 26, 33, ,. 864, 885 marg; 
SaTnStat 209, 261, 276, 543,658 (10); CiekPotrSTede )1(4; 
SkaTKa£Sej 688a; BybWit Cv. 
[ile] lat, lata czego (29): BierBaj 21v; PowUTb +4v; 
HistJ6e B2 [3 r.]; Leop Gen 41'27, 29, 2.Reg 19/34; Abo- 
wiem podałem tobie lata nieprawośći ich' według liczby 
trzechIet y dźiewiąćidźieIiąt dni BibRadz Ee 4'5; OT£- 
Boem S2; BielKTon 4, 17 [2 r.], 333v; Bud Bib Lev 25'27, 
I 154d marg, Ee 4'5; Abowiem choćiatbyś od tych lat 
[daty ebuTeenia kolsciola wt6rego lat 639 dni 45] odiął 
naprzod 70. lat niewoley BabilońIkiey' y 42. lećie ktore 
wyIzły od śmierći ChriltuIowey' [...] przedIię zortalo lat 
527. CtZechRoem 170, 136, 139v, 169v, 170v; G6rnBo£m 
Cv; za ieden śmiertelny grzech ćieleIny śiedm lat pokuty 
naznacżano LatHaT 286, 326, 336 maTg. 
[ile] lat do czego (3): Niemowić on żeby tylko pięć 
y dwadźieśćia lat było do końca Izortego tyśif
ca Leov- 
PrtZep H2v; C£echRozm 169v [2T.]. 
[ile] lat od czego (22): Leop Lev 25'14; BibRadl6 10' 
14'10; Ten tedy Bannon [...] panował z Iwymi pothomki 
w thym kraiu nad Dunaiem' a od Iwego imienia zwano 
po Grecku Peonia. Potym Lśćinnicy wezwali Pannonia' 
było od potopu świata 155. lat. BielKTon 296, 68v, 77, 
98v, 152, 362v; CsechRo£m 168. Cf »lata od Botego naro- 
dzenia«, »od 8tworzenia świata lat [ile]_, »od założenia 
Rzymu [ile] lat_o 
[ile] lat od ceego do cl6ego (29): A było lat od CekropIa 
kroM. ich pirwIzego aż do KodruIa 487. BielK Ton 75; 
a od podnieIienia [kolsci !sw. Stanislawa] do tego roku 
kthory dziś pifzą 1563. ie!th lat 309. BielKTon 362v, 
A6v, l [3 r.], 5v [2 r.], 10 [2 T.], 68v, 91v, 1l0v; Leov- 
Preep K2; RejPo, 101v; tak IzeM Iet lat ma być' od 
ctaIu EzaiaIza Proroka at. do MeIyaIza O£echRozm 166v; 
WujNT preedm 32. Of »od stworzenia świata lat [ile]«. 
[ile] lat pTzed czym, prtZed kim [w tym: pTeed tym (6)] 
(.39): Takież mi twoy oćiec działał [= mącił wodę!]: Dwie 
lećie przed tym mieśiącem' Gdyś ty ieIzcże był iagnię- 
ćiem. BierEz M2; Y pocżęli micIzkać przi zamku Saray 
około fiedmi dziefiąt lat przed tim rokiem ktory ie!t 
od roku Bożego. 1517. MiechGlab 75; KTomRozm 11 i3; 
KTomRozm III 06; BibRade Am 1'1, I 461b maTg; Biel- 
KTon A6v, 27, 61v, 67, 266, 280, 311v; LeovPTzep H3v; 
G6rnDworz R4v, V4; SkaTŻyw 363; NiemObr 51, 55; 
SkaTKaz 485b. Of »przed Bożym narodzeniem [ile] lat«. 
[ile] lat po czym, po kim [w tym: po tym (2)] (26): 
BielŻyw 87; KTomBozm II x3; Im więcey będzie lat 
[Qua'11to pluTe, anni] po Miłośćiwym lećie' tym więtJIa 
będzie zapłata, a im mniey lat naliczyt.' tym taniey kupit 
Leop Lev 25'16; BielKTon 98, 98v, 122, 128v, 139v, 161, 
265; Biennio postquam hinc Ephesum abiit, Dwie liecie 
potym yako do EpheIu wiechał. Mąoe 314c; BejAp 166v; 
SkaTŻyw A5v, 86, [282], [407]; ReszPTz 18. Of »[ile] 
lat po Chrystu8ie«, »po stworzeniu świata [ile] lat«. 
W połączeniu e lictZebnikiem pOTządkowym [zaw,ee 
w fOTmie liczby pojedynceej] (7): Lato oIme ośńldźieśiąte' 
Będźie każdemu barzo dźiwne: Bo ieIli tamtego roku 
świat niezaginie: Tedy więc wIzytko n" Iwiećie opak po- 


LATO 


płynie. LeovPTeep Fv, Iv; SienLek 188 [2 r.]; SkarŻyw 
308; ]{ochPie!s 18; SzefnaIte lato twoie! podrzyt.e te 
lzatki Ktoreć matuchna dała ZbylPTzyg B2v, B3. 
W polączeniu e wYTazami lub dlut'£ymi okTeileniami 
wYTatajqcymi życie [w tym typ: pię!ó lat i d'wie!scie lat (2), 
,to lat i ,iedmdzie,iąt lat i pię!ć lat (3)] =- kto!s lub coś tyło 
lub tyje ilels lat (36): y rtały Iye wfzytky dni iego żywota 
!to zrterzydzyeMi y fiedJń lat HistJ6z E3v, E2v; Wiek 
iert iego [wę!goTza]. 8. lat FalZiol IV 2M, IV 330; HistAl 
N4v; dni piegrzymowania [1] t.ywota mego Ią rtho y trzy- 
dzieMi lath [centum triginta annOTum ,unt], krotkich 
a złych' " niedoIły do lat oycow moich Leop Gen 47'9 
[preeklad tego ,amego tek,tu Hi,tJ6z E2v, BielKTon, SkaT- 
Żyw 349]; BibRade Gen 5'4, 5, 8, 11, 14 (14); BielKTon 
18; Quimatus, Piąći lat wiek. Mąc£ 342c, 335a; Y było 
dni Therachowych pięć lat y dwie śćie lat [quinque anni 
et ducenti anni]' y vmarł Therach w CharAnie. BudBib 
Gen 11'32; A toć (Ią) dni lat żywot" Abrahśmowego' 
ktorych tył' rto lat! y Iiedmdziefiąt lat, y pięć lat. Bud- 
Bib Gen 25'7, Gen 5'31 [2 1'.],6'3,25'17 [3 1'.],47'28 [3 T.]; 
Wiek ludzki iert lat śiedmdźieśiąt KochP, 137; SkarŻyw 
143, 349; WeTGo
o 263 [3 T.]; Tyśiąc lat' by też było 
wicku cżłowiecżego' Nie więcey iak mrugnienie będźie 
oka twego GTabowSet E. 
W poląceeniach ,£eregowych (10): BielKom B4; Bib- 
Radz Gen 1'14, Gal 4'10; HistRzym 127v; KuczbKat 295; 
BudBib Gen 1'14, I Ib maTg; BudNT Gal 4'10; Ale noc 
y dzień' Iłońce' y kfiężyć' lat", miefiące' y dni' ty mogą 
być wiecżnymi nazwAne' iż fie od !tworzenia świata nie 
odmieniaią OeechRozm 84; SkaTKae 518a. 
W pOT6wnaniach bibl. (14): OpeoŻyw 191v; LubP, 
T6 [2 r.]; Abowiem przed tobą tyfiąe-Iat [miile anni 
in oouli, tui,], Ią iako dźień wcżorayIzy ktory przeminął' 
y iako !traż nocna. BibBadz p, 90'4; LeovPTeep H; iż 
v PanA tyfiąc lath iako rok ieden' A ctaru żadnego za- 
mierzonego nigdy ten Pan nie ma RejAp 5, 62; RejPos 6, 
102v, 126v, 128; KoohP, 136; WujNT 2.PetT 3'8 [21'.]. 
PTzy,lowie: BejJ6e D2; Głodne to więc lato cżuią' 
Gdy fie Iami Krucy kluią RejZwieTc 235. 
FTazy: »(jest a. ma być) [komu, czemu, ile] lat, po 
[ile] lat; ([kto] jest) [ilu (a. jakich)] lat; lat [czyich] było 
[ile]a: [w odnie,ieniu do wieku (preewatnie ludzi)] [,eyk 
emienny] (105: 1 ; 25 ; 1): Lew kiedy mu śiedm lat było' 
Scżeśnie mu rie powodziło. BierEe M4; OpecŻyw 65; 
MUTm 46 [2 T.]; RistJós C; FalZiol IV 4b, V 5; Glab- 
Gad B, C3, C8; Byałe głowy godzi rie dść za mąt w osm- 
naIcye lat! a męJIctyznę ożenić około trzydzyesći y tTesći 
lat IluJIa ye!t. GliczK,iąż P2v, P3v; GToicPOTZ b3v; ]Lro-W- 
Obr 143v; Leop Gen 7'5; BibRadz I 1 marg, Gen 5'32, 
16'16, 17'1, 24 (18); Go,ki A4v; bo lat moich było dwa- 
dźieśćia y iedno BielKTon 449, 4v, 13, 17, 29, 39v (18); 
KwiatK,iął N; Ago annum vigesimum, Teras mi dwa- 
dzieśćia lat' We dwudzieItym roku rtoyę. MąctZ 6a; lu- 
venis est quidem sed maturissime iudicat, leIzcze w praw- 
dzie młodzieńcem yert' Ale tak bAcznie y rozumnie mówi' 
by mu było !to lat. Mącz 211d; Quot annOR nata dicitur, 
Yako yey wiele lat powicdayą' w którich lieciech mote 
być. Mące 344c, 106a; G6rnDwoTz 12; lIistReym 33v, 82; 
RejPo,W,taw [411]v; izali Iynowi f ta lat [filio centum 
annorum] vrodzi fię (Iyn ') Izali y Sarah corka dzie- 
wiąćidziefiąt lat [filia nonaginta annorum] vrodzi' Bud- 
Bib Gen 17'17; na ten cżas gdy mu było dwadzieMia 
łat y rok [cum eBBet annorum viginti uniusVulg]' " kro- 
lował prze8 icdennaśćie lat. BudRib 3.Esdr 1'45[46]; 
A Moit.efzowi było Ito y dwadzieśćia lat (maTg) Włalnie/ 


-
		

/Czytelnia_007_02_054_0001.djvu

			LATO 


amorech rjn ftu y dwudzieftu lat. (-) gdy vmśrł Bud- 
Bib Deut 34'7, I 3c maTg, Gen 5'32, 12'4 [2 T.], 17'24, 
25 (.34); BudNT pTl8edm c6v, k. Gg3; napirano mamy: 
iako o Dawidźie 2.Sam: 5 v. 4. Syn trzydtieśóia lśt Dawid 
na krolowaniu rwym' to ieft trzydźieś6i lat miał Dawid 
gdy zoftał krolem etc. OeeohRoem 139, 75, 136 [3 T.], 
139v [2 T.], 166; OCl8ko 12v; SkaT Żyw 13, 244; Wtory 
8wadek slachetny Ivrek borfki przerwyrzkem Gofzk lat 
mu bęndącz 30 ZapKolcieT 1584!44v, 1584'44v [2 r.], 
49v, 50, 52v [3 T.], 53 [2 T.], 1585'68 [4 T.]; ActReg 165; 
Zrzepcow' ktorym po dwu lat ma bydź na WioInę Go,t- 
Go,p 86; Ale tychże lat był koń' których iego ieźdzca 
WypTPl B4; LatHaT 518, 556, 671; WujNT pTl8edm 32, 
Aot 4'22, 13'21; Sarn.'1tat 674. 
»(jest) (a. było) [ile] lat. na [ile] lat; (jest) (a. było) 
[ceemu] [ile] lat« [w tym: e elip'ą oTl8eceenia (14); ee eda- 
niem cza,owym: jako (22), gdy (4), kiedy (3)] - minęło 
(o. minie) ilel lat [,zyk emienny] U9: 1; 33): ZapWar 
[1519] nT 2245; Hi,tJ6. D4 [2r.]; MiechGlab 35; KloB- 
Alg D3v; LibLeg 11'84, 97; Item zeznal dobrowolnye 
yrch Budą kramna [...] wyarmark pofthny therarz bąda 
dwye lyeczye wyerzschem wilupiIl wnoczi LibMal 1551' 
159, 1545'105v, 106, 1547'134v; KTomRoem I F2, K; 
KTomRozm III 06v; KrowObT 18; Yuż to dwśnaIóie lat' 
iśko Zygmunt on Swięty vmarł OrzLi,t h; Bo iut na 
trzydzieśći lat' iśko mi zginęłś. RejFig Dd7v; BibRaiIe 
Gen 47'9; gdy był krolem Tarquinius, było złotym dMom 
lat 1500. a Rzymowi lat 200 BielKTon 102v, A6v, 77, 
[85 1 ]v, 86v, 90 (11); lam biennium est cum mecum eS8e 
coepit, Yufz temu dwie lecie rą yśko remną począł mierz- 
kać. Mące 71d, lb, 113d, 314c; Leo-vPTzep H2v; Hut- 
Rzym 38v; OeechRozm 141v; Pięć lat temu albo rześć 
[Quinque aut ,ez anni ,unt]' h't.ko nAfzi krotrze baty 
nit poftronni pocżęli nosić ModTeBaz 51, 141v; BudBib 
Ee 4'6; Rozrądzże' moteli z takowych kśiąg co iym 
tyśiąc lat' naprawić kśięgi dziśieyrze doftatect.nie BudNT 
pTzedm c6v; SkaTJedn 94; SkaT Żyw 51; OzechEp 418; 
NiemObT 76; Re,ePTe 98; BielSen 7; ActReg 73; Koch- 
OI8Jan A2: y rzekł ku winiarzowi: Oto iuz trzy lata rą 
ranni treB ,unt] iako przychodzę rzukaiąc owocu na tey 
fidze: a nie nayduię. WujNT Luo 13'7; JanNKaT A2; 
SkaTKaz 550a; KlonWoT ded "2v. 
»[komu, czemu] minęło, spełniło się itp. [ile] lat; 
wyjdzie [ile] lat itp.« -= ktol pT18etyl l'Ub ma ilel lat; 
[aliquot] atmOB conficere a. impleTe Jl.ląM (20; 2): Opec- 
Ż1/w 35v; LubP, T6v; BielKTon 16, 272v [2 r.], 450, 
465v; Prope centum confecit annos, Mślem mu rto lat 
minęło. Mącz [114]d, 304d; Potym mięro nietwarde' 
iako młodego Skopu' młodego Wieprzś.' ktoremu dwie 
lećie nieminą SienLek 6, 7v, 105; BudNT Act 7'30; Ierzcte 
Mśłgorzśćie ct.terzy Cię lata nierpełnily' a ct.ytść iufz 
Y godzinki Panny Bogarodzice mowić vmiała. SkaTŻyw 
159; Przefzłoó mu [koniowi] trzyn8Śćie lat, mamli prawdę 
wyznś.ć' Pś.trzćie robie na zębMch. WypTPl B4v; WujNT 
-Act 7'23; it on
 dźieći dóbr rwych nie mśią przedaw&ó 
śni zMtświść' przez dozwolenia przyiaćiół krewnych' 
śżby im minęło czMrzy y dwAdźieśćiA lat [don60 habebunt 
annOB viginti quatuoT tranBacto, JanStat 574]. SaTnStat 
584, *7v; GTabPo,pR K3, K4; SkaTKae 39a; Ierzczeć 
było dwudźiefte nie nadefzło lAto' Gdyś wtakowy rtan 
przyrzłA Bog óię przeyźrzał na to ZbylPTeyg B3. 
»minęło itp. [ile] lat; [ile] lat przeminęłych; wY8zło 
(a. wynidą) itp. [ile] lat; wY8zcie [ilu] lat; wypełniło 
się itp. [ile] lat; 8kończy 8ię itp. [ile] lat; d08zło [ile] 
lat« [w tym: c£emu (10); ee edaMem czaBowym: jak(o) (4), 


LATO 


39 


gdy (1)] ... decur,uB [aliquot] anno_m JanStat [,eyk 
emienny] (14; 1; 28; 3; 12; 3; 2): OpeoŻyw 139v; o po- 
ziezenye gdvyv kopu hy o zupycza barchanovą pothszythą 
lyszy vasno8Czi iako pyathnasczie kop ktore myenyl pozi- 
czicz brathv memv vavrzinczovy mynalo themv dziesiancz 
lath a hon 8chia thego nyehvpomynal ZapWaT 1528 nT 
2420, 1518 nT 2206, 1527 nT 2377, 1549 nT 2661; 
GUceK,iąt H5v; A Gdy iufz minęły trzy lAthś [TTan,. 
ienł'lłt igitUT tTe, mmi] w ktore niebyło woyny miedzy 
Syryą y Hrśelem: Trzeóiego roku przyiachał Kroi IorAffAt 
Iudfki do KrolA HrAeIrkiego. Leop 3.Reg 22'1, Gen 41'53, 
3.Reg 9'10, 2.PaT 36'21, IeT 29'10; U,tPTaw G4; Rej- 
ZwieTe 33v; BibRade Dan 4'13, 2.Mach 1'20; ZA tego 
Ce[arza wyrzły rpełnA tyCiąo lat Rzymowi od załotenia. 
BielKTon 152, 15, 17, 17v, 40v, 152 (9); Mq
JJ 44b, 263a; 
LeovPreep C, F, Fv [2 T.], Hv [2 T.], H2, I, K2; Re;.Ap 
164v, 166v, 167v, [169]v; Nie dorzło rpełnA trzech lat 
HiBtLan A4v; RejPo, 272v; BtłdBib Ier 25'12, 29'10; 
A gdy fię dwie lećie rpełniły [Biennio autem e:r.pleto]' 
wziął nA rwe mieyfce Felik8 Porcya Ferta. BudNT Act 
24'27; O.echRoem 138, 166v; SkaTJedn 397; ActReg 79; 
A gdy Cię rkończą tyśiąc lat [cum conBummati fuerunt 
mUle anni]' będźie rozwiązan batan z óięmnice rwoiey 
WujNT Apoo 20'7, Act 7'30, 24'27, ,. 576, Apoo 20'3, 
5; Abowi
m gdy trzy lAta wynidą [lap'o triennio Jan- 
Stat 1034]' dług tlikowy nie będźie m6gł bydt wyóiągAny 
od fzlacMicA SarnStat 276, 276, 611 [2 T.], 695, 778 [2 T.], 
1257; KlonKT A. 
peryfT. »[kt6re (a. ile)] lato (a. lat) niebo (prze)to- 
czy« ... minie ilel lat [,eyk emienny] (2): lut to dźiośiąM 
lato niebo toczy' Iśko m
 rmutn
 zawrze płAczą oczy 
KoohPiel 18; PudlFT 59. 
»przydą (a. mają przyć, a. poczęły przychodzió, a. 
jęły nadchodzić), przyszły, przypadły [ile] lat« [,eyk 
emienny] (8: 2: 1): A ia cyebye tam będę t.ywił bo wiem 
yelItze pięe lat maią przidz głodnych byś ty nye zgynął 
y wrzytek dom twoi Hi,tJ6z D4v, B2, Cv; Leop Gen 
41'29, 54; BielKron 110v; Hi,tReym 100; RejZwieTo 203v 
[2 r.]; ZapKolcier 1589'87; których Pirarz nie ma rufzść' 
Aż nA płAceni
 tołni
rzóm' gdy przydźie druga czwierć 
lAta. SaTnStat 363. 
»wiele(t) (ma) lat!« ... quot BUnt die, anno_m! 
Vulg, PolAnt; quotenniB! Mącz (9): pytał go wyele lat 
tywotu twemu Hi,tJ6e E2v; Leop Gen 47'8; BibRaiIe 
Gen 47'8; Kroi go rpytał wiele lat ma. BielKron 18 [pTee- 
klad tego ,amego tek,tu HiBtJ6e, Leop, BibRade, Skar- 
Żyw]; Mące 344c; OeeohRoem 139v; SkarŻyw 349; WieleIz 
ma lat! (-) Nie młodyó [koń]' y po zębU;cMi znść WYPT- 
Pl B4v, B3v. 
ZWTOty: »[ile] lat 8tarym by6; 8taroś6 o [ile] lat« - 
[aliquem] annum agere Mąoz [,zyk emienny] (3; 1): .Murm 
7; Trimatu8, Starość o trzech lat. .Mące 465b, IOc; A Sara 
dziewiećdziefiąt [1] lat rtarA będąc' rodzi6 ma! SkaT- 
Żyw 285. 
»lat [ilu] (nie) dojść (a. dochodzić), doczeka6; [kotnu] 
nie doszło [ile] lat; przyść ku [ile] lat (a. latom), do 
[ilu] lat (a. do [kt6rego] lata)« - (nie) iIotyć iluA lat [Beyk 
emienny] (6: 1 ; 1 ; 7 : 2): GroicPore 1l4v; TAkiet ludtie 
nAbrzy Cie iut rodzą' Iśko pierwey rtś lat nie dochodzą 
BielKron A5; Zadne mv niedopufzctą [pTawa Turk6w] bez 
żony być ktory prziydzie ku pięćinućie lat. BielKTOfl 
261; Lśdzifław tet. ktory był nA kroleftwo Węgierfkie 
koronowanI gdy przyrzedł ku fiedmnućie lś.thom vmArł 
Bielllf'on 327v, 136, 138v, 165, 264, 327v; SienLek 105; 
RejPo,W,taw 41v; Gdy do lata dwucbieCtego y pierw-
		

/Czytelnia_007_02_055_0001.djvu

			40 


LATO 


Izego przylzedł' iuIz w Philozophiey y w Theologiey 
biegłym był. SkarŻyw 308, [237], 31I, 371; StryjKron 
607; Lat ośmdźieśiąt docżekawlzy' [...] potomftwo zacne' 
z niego drugie' y mało nie trzećie vyźrzal Go,tGoBpSieb +3. 
»mieć [ile] lat; [ile] lat mający« [w tym: lat wieku 
(,w(oj)ego) (27), tywota ,w(oj)ego (2)] = habere anno, 
[aliquot] Mącz, Vulg; [aliquot] annorum eBBe Vulg, Pol. 
Ant; agere annum [aliquem], anno, [aliquot] expleTe a. im- 
pleTe; anno, [aliquot] genitu, a. natu, Mącz [Bzyk emie'Uny] 
(193; 9): OpecŻyw 3, 32, [34]v, 64v, 65, 134v; OpecŻyw- 
SandR '1Ilb 2v; FalZiol V [4]v; BielŻyw 148; Maiąc !to 
dwadziefcia y cżtyrzy lata żywota fwego [centum et 
viginU quatuoT anni, aetati, expletiB]. MiechGlab 57; MUTe- 
HiBt Kv; GliczK,iqż K3; GToicPoTe X; Leop Gen 41'46, Ex 
30'14, 4.Reg 21'1, 2.Par 20'31,26'3 (9); U,tPraw B4 [2 r], 
H3v; BibRade Gen lI'lO, 14, 16, 18, 12'4 (18); zginął Wła- 
dźifław v Warny na Kofzowym polu l8.ta wyfzIzey na. 
pifanego maiąc wieku fwego lat dwadzyeśćia y iedno 
BielKTon 390, 3, 4v, 6, lI, 13v (63); Mące 79a, 109d, 
14M, 200c, 204a (17); SienLek 34; RejPoB 84; Bud Bib 
2.Reg 5'3, 4.Reg 16'2, 2.PaT 20'31,25'1, Tob 14'13; Oeech- 
Roem 30v, 136 [2 T.], 139, 139v, 148v [3 T.]; SkaTŻyw 13, 
35, 56, 58, 100 (49); StryjKTon 722; ATtKano C16v; Orz- 
Jan 1I7; WyprPl B3v; LatHaT 509; Piąćidźieśiąt lat 
iefzcze nie mafz; a AbrahamM widźiał. WujNT 10ann 8'57 
[pTeeklad tego ,amego tek,tu OpecŻyw 64v, 65, RejPo" 
OeeohRozm 30v, WujNT 342], ,. 342, Rom 4'19; Wy,Kaz 
38; Opiekunowie fą powinni zdać dobra dźiećióm piętnaśćie 
lat maiącym SaTnStat 584, 584; SiebRoemyśl G2; KlonKT 
Dv; SkaTKaz 38a, 118b, 514b. Cf »wiele(ż) ma lat 7.. 
»po [ilu] lat mieć. = pTzetTwa{J ild lat (tu: o dzia- 
lalno
ci oelowieka) (1): Boś ty młody' a oni [ojcowie Ko
- 
ciola] po tyśiącu lat y daIey maią. SkaTKaz 43a. 
»wieku miewać do [ilu] lat. = żyć ao ilu
 lat (1): 
wieku miewaią do £ta lat. BielKTon 461v. 
»[kt6Te] lato począć (a. poczynać)« ['zyk zmienny] 
(2): Potym gdy [koń] pocznie czwarte latho drugie dwa 
średnie [e(by] niżey tyle podle nich. SienLek 188, 188. 
»[ile] lat strawić« [w tym: na oeym (5)] [,eyk zmienny] 
(7): Dziewięć lat na nauce £trawiwfzy: z ftal fię zniego 
vctony cżłek w każdey nauce SkarŻyw 352, 86, 291, 
308, 601; G6TnRoem K2v; G6rnTToa, 24. 
»z [ilu] lat wyniść« = ,kończyć ile
 lat, mieć ,koń- 
ceonych ild lat (1): Ephebus - Młodzenzik, ktori ze 
Izternąsczi lat wHzedł, a mech mu 8ie puIzczą. Cale p 
365b. 
»wypełnić, wykonać (a. przekonać), wykonanie lat 
[ile]« [w tym: wieku (2), żywota (1)] (2: 2: 1): Wypeł- 
niwizy lat LXXIIII w £tanie dzyewicżym s lwiatem Iie 
roźdzyelił BielKTon 143v, 45v, 149v; Ann08 ducentos 
explere, Dwie ście lat przekonść' PrzetrwAć' Albo dwie 
Icie lat zupełnie mieć. Mącz 304c; StTyjKTon 345. 
»żyć (a. przeżyć), żyw być [ile] lat; żyć, żyw(y) 
(być) do [ilu] lat; przez [ile] lat żyć, żyw być; po [ilu] 
lat żyć, żywym bywać; żywot [czyj] jest, żywota pociąg- 
nąć do [ilu] lat« [w odnie,ieniu do całoBci życia lub jego 
oacinl.a OkTe
łonego jakim
 faktem] [w tym typ: ey6 ,iedm 
lat i dwidcie lat (8)] = viveTe [aliquot] annOB PolAnt 
[,zyk emienny] (67: 61; 7: 4; 2: 2; 2: 1 ; 1: 1): HiBtJ6e 
E4v; [Wół] Zywie do lat xv. FalZioł IV 5a, IV 5d, 7a, 
18b, 22b, 26b, 27a, 47d; BielŻyw 21, 25, 38, 40, 67 (8); 
RejKup c8v; A Set żyw był £to y pięć lat y mial Iyna 
Enola. Y potyru Set gdy mu Iię vrodźił Enosl żyw był 
ośm Iet y śiedm lat' y mial Iyny y dźiewki. BibRadz 
Gen 5'6 - 7, Gen 5'3, 9, 10, 12, 13 (29); gdyż widamy 


LATO 


ludzi być dzifieyfzego cżMu żywych do Ita lat. BielKTon 
5v; ChleM' mięla' ryb' wina' piwa' nie maiąc' a wżdy 
po dwu Iet lat żywi bywali BielKTon 318, 3v, 4, 6, 13, 
98 (13); tres vixit aetates Ne8tor. NeItor trzi IM lat 
żył. Mącz 5b; Ad centesimum annum vitam perduxit, 
Afz do f ta lat żywota Iwego pocyągnął. Mące 96d, 47d; 
HistRzym 91v; GTeegŚm 2 [2 T.]; Y żył Rehu dwie lećie 
y trzydzieśći' y Ipłodził Seruga. y żył Rehu Ipłodziwlzy 
Seruga Iiedm lat y dwieśćie lat' y Ipłodził Iyny y corki. 
BudBib Gen 1I'20-1, Gen 5'30 [2 r.], lIjlI, 12, 13 [2 r.], 
14 (24); OeeohRozm 137v, 139, 148v [2 T.]; Vdawali Hę 
do rolkolzy ćielelney' będąc zdrowij y dużi' y długo- 
wiecżni' po kilu fet lat żyiąc. SkaTŻyw 269; Zył Noe 
po potopie lat trzyIta pięćdzieśiąt SkarŻyw 271; Zył 
blliko ośmdzieśiąt lat: pięćdzieśiąt y dwie na BifkupItwie 
Itrawił. SkaTŻyw 293, 34, 51, 58 maTg, 271, 291 (22); 
CzechEpPOTe "2v; WerGoBo 262 [6 T.], 263 [4 T.]; Lat- 
HaT 510 [2 T.]; WujNT 187; KłonKT B3, C2, C3, D, D2, 
D3; Przez Iześćdźieśiąt lat y trzy' tuś na świećie żyła' 
A tu wielką poćiechą wiernych pańlkich była. SiebRoz- 
mYBl K4. 
WYTatenia: »czas [ilu], od [ilu], o [ile] lat« = tempuB 
[aliquot] annoTum Mące, PolAnt; [aliquot] annOTum 'pa- 
tium Mące (8: 7: 2): Lustrum. Ein czeit von funff iaren 
CZa8 od pyąćy lat M UTm 6, 6 [3 T.]; Biennis, czasz od 
dwv lyath vel czo 8taro iesth dwa roky. BaTtByag 18b, 
84b; BielKTon 273; Bimatus, Czas o dwu lat. Mącz 25b; 
Olympias, quinque annorum spatium, Czas piący lat' 
albo gdy Iie piąty rok poczinal a cztery laM. przefzły. 
Mącz 263a, 88c [2 T.], 464d; RejAp 166v; A przez cża8 
cżterdzieśći lat obycżaie ich znaIzał w puItyni. BudNT 
Act 13'18; Oalep [882]a; WujNT Act 7'23, 13'18. 
bibl. »[ile] lat dni« = ild lat; [aliquot] an7
i aierum 
Vulg, PolAnt (2): leITcże dwie lećie dni' a ia każę odnieść 
zaś mi to miefcej wITyIthko nacżynie domu Pańlkiego 
Leop leT 28'3; BudBib Gen 41'1. 
»przed Bożym (a. Krystusowym itp.) narodzeniem, 
po (Panu) Chrystu8ie (po Bożym itp. narodzeniu), od 
narodzenia Krystusa, roku pańskiego narodzenia [ile] 
lat« [,zyk 16: 10] (18: 6: 1 : 1): KTomRozm III N8v; 
roku Pśńfkie 10 narodzenia' tyIiąc Iiedm dzieIiąty oIm 
lat. KTowObr 235, 133v; iż to było przed Bożym 
narodzenim 400 lat. BielKTon 122; A to było od miro- 
dzenia KryItuIa 412 lat BielKTon 158v, 99, 1I9, 128v, 
131, 132v (16); Leovl'Tzep E4, 13, 14; SkaTJedn 23; StTyj- 
KTon A6; NiemObT 61, 126; PierwIze Ito lat po ChryItuśie 
miało Apoftoły y ich vcznie. SkaTKaI
 418b. 
»lata (teraz) idące« = Tok bieżący (3): Położ na lini- 
jach latha theraz idącze 1537. Kło,Alg D3v, D3v [2 T.]. 
»[ile] lat pierwej« [,zyk 1: 1] (2): A choćiaIz trzy- 
dzieśći lat pierwey vmar[ł] S. Wincenty: wlzakże Iześćią 
lat pierwey Berm1rdyn S. kanonizowany ieIt. SkaTŻyw 311. 
»sto lat« = wiek (10): Czwarte fto lat, miało ś. Anto- 
niufll.j Hilaryona' [...] ktorzy wielkie y wIzytkiemu 
światu wiadome czynili cuda. SkaTKaz 419a, 418b [3 T.], 
419a [4 T.]; SarnStat 1224. Cf »wiek abo sto lat«. 
»8to lat« = wiele ceaBU, baTazo długo (2): PudłFT 59; 
Ta. kilkA latl iako ćię nie miałA Lobzenica: ftem lat Iię 
nam zdała. RybWit Cv. 
»od stworzenia, od początku, po stworzeniu świata 
lat [ile]« [w tym: do czego (7)] (18: 6: 3): Według inlzych 
tedy 4200 lat od pocżątku Iwiata było do założenia Rzymu. 
BiełKTon 99, A6 [4 r.], 13v, 68v, 75v, [85 1 ]v (22); SaTn- 
Uen D7; LeovPTzep E4v, F, H2v, K2 [21'.]; CzechRozm 
89; BYło iufz po Itworzeniu świata, tyśiąc pięćdzieśiąt
		

/Czytelnia_007_02_056_0001.djvu

			LATO 


y Iześ6 lat: gdy Iię od IMama w dzieśiątym pokoleniu 
nArodził Noe SkaTŻyw 268; SkaTKae Ooood. 
.tak [ile] lat, o [ile] lat« [w tym: se eaaniem czaso- 
'wym: gdy (11), jako (1)] = pTeea ilu' laty, minęło ile' 
lat (45: 1): Item svknya wewlIy za konynem thak trzi 
lyatha vkradl LibMal 1544'78v, 1547'127, 129v, 131v, 
1548'139, 147 (11); MUTeHist A3v; OTeRozm G2v; Biel- 
KTon 210v, 299 [2 T.]; At.at. tet nie takowe zli6mienie 
SłońcA było' tAk IiedJńdźietiąt lat y trzy' iAko y tak rok 
LeovPTzep a4v, a4 [21'.], a4v, b, A2v, A4 (25); Bud Bib b; 
lanA HuIa Papieżnicy tak pułtora Ita y Iześ6 lat Ipalili 
BuaNT pTzeam b5v, pTzeam b6; Tak temu trzy lata [anno 
abhinc tertio] iAko wielka drogoB6 tywnoś6i była MoaTz- 
Baz 141v, 144. 
»)wieku lat [Cle]« = gdy kt08 ma ile8 lat (5): zabili 
go [Domicyjana] w nocy nś łożu' wieku lat XXXV. 
BielKTon 148v; Potym rychło Leo Papiet vmArł [...] 
był wieku 47 lat BielKTon 197v, 27v, 272v, 304v. 
»od założenia Rzymu [ile] lat« (2): OD zMożenia 
Rzyma lat 706' a przed nArodzenim KriIturA 48' poctęłA 
by6 Monarchia RzymIka BielKTon 131, 158v. 
SzeTegi: »lata. abo (i) czas« [,zyk 3: 2] (6): Bo Daniel 
iAwnie o thym y cża8 y łAta. wedle lictby t.ydowIkiey 
wipilał w ix. kap. piIania Iwego RejPo, IOlv; A ram 
tet lata. w Jdięgach Samuelowych Krolewlkich y Kronik 
wedle lat y ctMu krolowAnia kAżdego Krola ludrkiego 
obrachuiefz OeeohRozm 170v, 137, 169v; BudBib I 197a 
maTg. [Ponadto w połączeniach ,eeTegowych 9 T.]. 
»lata i miesiące« (1): Greczyn Iwe rzeczy krzepiąo' 
praw6i będźie wrzędźie. Tu Iie 8rM,rzał' koMią mu Troia 
w gArle Itoi' Drugich lat dźieśią6i Iie y mieśięcy boi 
G6rnTToas 41. [Ponadto w połączeniach ,eeTegowych 2 T.]. 
»sto lat (a. czas do sta lat) a(l)bo wiek« [,zyk 1 : 1] 
(2): Seculum. Ein czeit von hundert iaren. Czas do !ta 
lat ałbo wyek Murm 6; Trze6i wiek' abo lto lat' miało 
ierzcze tyt męczenniki. SkaTKae 418b. 
a. W funkcji pTey,l6wka (3288): 
»[któTego] lata« [w polączeniu e liceebnikiem pOTl8ąiI- 
kowym, w olbTzymiej więk,e08ci pi,anym cyfrq] = w któ- 
rymi roku (dla wYTatenia daty lub okTeBlenia pod weględem 
cza,owym edaTeenia w ,to,unku do innych wydaTzeń); [ali- 
quo] anno Mącz (826): Dokońctone w dzien S. Ba.rbary. 
Lata. 1535. BielŻywUng [172]; LibLeg 6'160v, 7'30v, 
lI'131v, 133, 135 (17); Wybiyano W krAkowie przez 
leronima WietorA. Lata. 1539. KleTWe, A2v; RejRozpr A; 
LibMal 1548'145v; Potym lata 1090 ot.Mu Gotfreda' 
Gennenres przyniefli ie [k08ci Aw. Jana] do fwego miMta. 
Genna BielKTon 137v; LAta 1410. WłMźi8ław Kroi Polski 
rulzył lye z woyrki Iwoimi do Pru8 BielKTon 383v. 145v, 
178,180 [21'.], 180v, 181v (438); A gdy potym trzećiego 
lata Koloman Halicza doItał StTyjKron 330; G6TnTToa, 27. 

 lata czego [kt6Tego] (50): Za panowania nlUar- 
nieylIego Zygmunta krola PoUkiego pana nalIego milorci- 
wego. Lata krolowania iego 1ToIMgonśIMgo. OpecŻyw 
[194]; PatKaz III 104; BielŻyw 149; Lyata boze1o Thi- 
Iiącznego piąthrethne 10 y czterdzieUego Panowanya na- 
rchell o Liata trzidzieIte llo y czvarthell o . MetTKoT 61'224v; 
MUTZNT LUD 3'1; Lata. XXV przyścia Ezechiela do Ba- 
bilonu BielKTon 96, lO, 77v, 83v, [84 1 ]v, 87v (19). Of 
»lata narodzenia Bożego«, »lata stworzenia świata«. 
lata czyjego [ -= ea panowania czyjego] (3): Lata. 
Herodowego 30. vrodźił Iie Pan Kriltus. BielKTon A6v, 
89, 1l0v. 
lata od czego, oiI kogo [któTego] (200: 25): lata. cżter- 
pzyeftego' mieIiąoa iedennaUego od wyścia z Egipta 


- 


LATO 


41 


BielKTon 43v, 13v, 296 [3 T.]. Of »lata od narodzenia 
Kry8tusa«, »)lata od stworzenia świata«, »lata od założe- 
uia Rzymu«. 
lata [kt6rego] po czym, po kim (6: 1): Dzyało Iie po 
śmier6i Alexandra wielkiego 148 lata' a po wyzwoleniu 
Zydowrkim z Babiloniey lat 348 BielKTon 128v. Of »po 
Panie Chrystusie lata«, »po Bmierci Mahometowej lata«. 
WYTatenia: »drugiego lata« 
 w na,tępnym f'oku (1): 
ORzech WIorki przy drodze kiymi otłucżono' Ogrodnik 
panu rAdził' by gi ogrodzono. Ten rzekł' dayt.e mu pokoy' 
bo drugiego lata.' Nagrodzi Iie pewnie nam' Iowito ta. 
ItrAtA. RejFig Cc7. . 
»lata od narodzenia Krystusa itp., od (Pana) Kry- 
stusa, narodzenia Botego itp., Pańskiego itp., przed na- 
rodzeniem Pańskim itp., po Panie Chrystusie [któTego]« -= 
anno Domini Miech (165: 25: 10: 62: 6: 1): MetTKoT 
34'133, 135v; MaTch1Wiet A2; OpecŻyw [194]; OpeoŻyw- 
SandP ktv; ForOnR E3v; FOTOnRWiet Av; PatKaz 113; 
FalZiol V [120]; A gdy było pierwrzego roku za Gra.- 
ciana CeIarza to ieft lata Bożego pierwIzego po trzech 
ret y oImdzieIiąt. MiechGlab 47, 18, 48; ZapWaT 1537 
nr 2494,1549 nr 2667; Polaczy wiarę krzeIcijańską przijęli 
lata Bot.ego narodzenia 965. Kło,Alg D3v; LibLeg 6'80, 
1I4v, 1I9, 8'134; MetrKoT 61'224v; SeklKat A3, Z4; 
RejKup ee8; KromRozm 1 P3v; Kf'owObT 151v, 168; 
U,tPTaw K3v; porAżon [Fulwija] na mieyIcu gdzye zową 
Ager piftoricum' od KAiA Antoniego' lata. przed nAro- 
dzenim Pana Kry£turA rześ6dzyeIiątego. BielKTon 130v; 
Cerarz dał pomoc Almerykowi lAta. od KryltuIa 1I7l' 
y oblegli Damiatę' ale potym od£tąpili roku drugiego. 
BielKTon 179; LAta PAń8kiego 1333. KAźimierz wielgi 
Lokietkow ryn na krole£two PoUkie wybran y pomazan 
BielKTon 373v, 23v [2 r.], 25v, 51, 130, 148 (228); Leov- 
PTzep A, B3; HistReym 126v, 133; Swięty Ambroży po 
Panie ChryItuśie t.ył latM 380. BiałKat 241 maTg, 241 
maTg, 326, 333v; BielSpT 56; BialKae 12; ZapKoicWr 
1582'8v, 41, 1684'44v; StTyjKTon 245. 
»lata niniejszego« (1): A wrzakże więtrza moc będźie 
wielkiego złączenia Planetowi niżeli zś.6mienia Iłonecnego' 
a naywięcey Czerwca y Lipca Mieśiącow lata. ninieyIzego 
LeovPTzep C3v. 
»onego lata« -- w bietącym roku (w odnie,ieniu do 
akcji minionej) (1): AnnMs bacżątz ijże niebyl bilkupem 
onego lata! daw1Ty wielmi twardo związatz pana IezuIa 
ponal go ku KaijfalIowi. OpecŻyw II Iv. 
»(tego) lata przeszłego« [,eyk 7: 1] (8): ZapWaT 1507 
nT 2015; LibLeg 7'8v, 37; wktorei sye on slifchecz dal. 
tho ie!t liata thego prze81ego, kiedi iego krolyewska 
mylorcz 8ye na zdrowyu nye dobrze myal. MetTKoT 
61'223vj LibMal 1547'125v [2 r.], 1552'169v, 1554'184v. 
»lata [któTego] od stworzenia świata (a. wszech rze- 
czy, a. pierwszego człowieka), od początku świata, 8two- 
rzenia świata« (16: 4 : 1): LAta. od Itworzenia wizech 
rzect.y 4087. SAmuel Prorok y KIiąt.ę Y Kapłan' po 
Heli Kapłanie Iprawował lud IzraeUki at. do pomazAnia 
krola Saula. BielKron 63, 2v, 3v, 20, 49, 49v [2 r.] (19); 
bo Pan Kriltus Bog prawdźiwy' nArodźił Iye człowiekiem 
z wielebnej panny Maryey lata od £tworzenia świata 3963. 
LeovPreep H2, H2. 
»po śmierci Mah(o)metowej lata. [któTego]« [seyk 4 : 1] 
(5): Pys8an then lyU WCon£tantinopoliv po smierczy 
Machmethowej latha dziewieczletnego czterdzieltego y 
dziewyathego Myeryacza Nowembra LibLeg lI'92, 10'92v, 
147, 148v, lI'140v. 
»tego(t.) lata« (7): w wiedli go w dom ku KaijfalIowi'
		

/Czytelnia_007_02_057_0001.djvu

			42 


LATO 


ktory byl bi£kupe m tego lata OpeoŻyw ll2; LibLeg ll'42v; 
OonPiotr 35; RejKup F; BielKTon 198v, 424; Tegot. laM. 
MieIiąca Maia 21. dnia vpadł śnieg wielki do goleni' 
y było źimno bardzo wielkie w Litwie StTyjK Ton 662. 
_lata wyt.szej napisanego (a. opisanego), jako wyższej 
stoi, niżej napisanego« (6: 2: 1): MetrKor 34'133; Dzyało 
Iie to w dzyeń narodzenia panny Maryey' lata iako 
wyrzrzey £toi. BielKTon 412, 384v, 390, 409v, 413, 417v, 
422v; ZapKo
oier l584'44v. 
»lata od zMot.enia Rzymu (a. miasta rzym8kiego) 
[kt6rego]« [,eyk 9: 1] (10): LAM. rtworzenia rwiaM. 4845' 
a od załot.enia Rzymu 398' cżś{u Artaxerlera krola Per- 
rkiego' vrodził Iie Alexander wielki BielKTon 122, 102, 
107, 119, 120, 129 [2 r.], 130, 146; Anno urbis quadrin- 
gentesimo 8ecundo, Lata od zMożenia miMta Rzym8kiego 
czwororetnego wtórego. Mącz 335b. 
_lata [kt6Tego]« [w poląoeeniu . liczebnikiem pOTZąd- 
kowym (4), głównym (1), wYTatonym cyfrq (3)] - w wieku 
ilu
 lat (8): LeovPTeep I; NVż tobie trochę młodfza lata 
dwudźieUego' Tobie murzę pozwolić Uroiu inakrzego Zbyl- 
Preyg Bv. 
,." lata [którego] czyjego (2): a [Agar] porodziła 
rynś.' [...] ś. w then Ciś.8 był Abraam w lećiech 86. Lata 99. 
Abra.amowego vkazał Iie mu Pan Bog' y obiecał ryna 
II Sary BielKTon llv, 12v. 
WYTalenia: »lata [kt6Tego] od narodzenia 8wego« (2): 
przebywal tam [JezuB] z matką rwoią panną cżyUą ijz 
lozefem' aż do pocżątku lata trzydzieUe Bo od narodzenia 
rwtSgo. OpecŻyw [34]v; BielKron 145. 
_lata wieku [kt6Tego, ilu]" (2): [Zelim umaTł] LaM. 
wieku rwego cżterdzieśći y rzość. BielK Ton 259; Skar- 
Żyw 67. ,." 
_lat [ilu]« [zaw,ze w poląceeniu e liczebnikiem wYTa- 
lonym cyfTq] - w któTym
 Toku (3): 
,." lat [ilu] czego (2): SUało Iie to krolowania Amś.. 
zyarza roku panowania iego lat XlIII. BielKTon 87v; 
PAnd Marya [...] tego cżaru Iie vrodziła [...] lat Augu[M. 
Cerarza XVIII panowania iego. BielKTon 131v. 
.lat od narodzenia Bożego [których]« (1): Potyru 
:Mieśiąca Maia y Czerwca dwu lat' ktorych pilać będą' 
od Narodzenia Bożego 1565. y 1566. LeovPTzep C4. ,." 
»[ilu] lat" [w polqoeeniu II "kotay"] (1): 
,." Wyratenie: _kożdego 8ta lat« ... co ,to lat (1): 
Miłośćiwe lata Bonifacyu8 ormy kożdego £ta lath. KTOW- 
Obr Ss3. ,." 
»[ile] lat" [w tym: G ,g lata e lioeebnikiem ulamko- 
wym (5)] ... pTeel6 ild lat, w ciągu ilu
 lat; [aliquot] anniB 
Miech, Vulg, PolAnt, Mqcz, JanStat; [aliquot] anno, Pol- 
Ant, Vulg (1086): ZapWaT 1507 nT 1983, 1508 nT 2040 
[2 r.], 1509 nr 2061, 1513 nr 2064, b.T. nT 2113 [3 T.] (35); 
kthora mylorcz czyebye wrtrzymala trzy y trzydzyerczy 
lyath nathym rzwyeczye. PowUTb +2v; OpeoŻyw 43v, 
58v, 73, 116; FOTCnR C4; Hurm 6; y przyrzła żyznoUz 
Iiedm lat a zboże wrnopyu kładzyono wgumna HiBtJ6e 
C, E3v; BartByag 128; że Alexander był worminarcie 
leciech gdy pocżął krolować, a krolowM XVII. lat, a wal- 
cżył VII. lat. a VIII. w pokoiu był, a dwie lecie po rwiecie 
chodził, od zachodu fłoncza aż na rchod. BielŻyw 164, 24, 
32, 86 [2 T.], 163, 164 [2 r.]; MieokGlab .2, 46, 47 [2 T.], 
48 [2 r.], 49 [2 r.]; Wr6bŻoU 05, 94'10; LibLeg 1O'61v, 
11'154; RejJ6f1 B7v, K7v, K8; RejKup i5, cc2; Mure- 
HiBt R3; KTomRozm 11 t2v; LibMal 1553'176; A iżby 
dobrze mowił' a w yęzyku łaćińfkim byegłym był' kilko 
lat aby tham zetrwał potrzeba tego. GliceK,iqt L2v, 05; 
LubP, V4v; GToioPOTfI h3, mm2 [2 r.]; RejWie 18lv; 


LATO 


Leop Num 32'13, l.Reg 4'18, 2.Reg 5'4, 5 [2 T.], 4.Reg 
10'36 (20); U,tPraw G4v [3 r.], 13v; RejFig Aav; Rej- 
Zwiere 47v; A był Krolem w Ieruzalem czterdźiefći lat 
y rok BibRaaz 3.Reg 15'10, Gen 6'3, I 8c maTg, Gen 31'38, 
41 [3 T.], Ruth 1'4 (19); OrzRoem G2v; Trwała walka 
Troiańfka z Greki dziefięć lat osm miefięcy y dwanarcie 
dni BielKTon 60v; Było w ręku Krześćiańfkich lat 
LXXXVIII' aż do thego cżaru 1189 BielKron 179v, A6v 
[21'.],4, 5v, 7v, 10v (517); KochSat A2v; Cen tenis durare 
anni8, Sto lat trwać. Mącz 47c, 38c, 106c, 217d, 353d, 
470a, 491b; PTOt B4; SienLek 18; LeovPTeep F, Hv, I3v; 
RejAp 134v; Także będąc w takowey' iaka na rwiecie 
być mot.e' płomienHtey miłośći' czMe dwie lecie G6Tn- 
DWOTfI Aa4v, Aa5v, Bb5, Bb6v; Hi,tRzym 6v, 18, 21v, 
38, 44v, 124, 124v; RejPo, 2, 10v, 255, 315v [2 T.]; Bial- 
Kat 131 [3 T.]; RejZwieTc [78 1 ], 125, 16Dv, 204v, 274 [2 T.]; 
KochLiBt nlb Iv; BudBib Gen 29'18, 20, 47'28, Num 
14'33,34 (22); Strum Q2; BialKae H2v, 14v, K2; BudNT 
.Act 7'36, 28'30, 1ao 5'17; OeeohRozm 132, 136 [2 r.], 
136v [3 T.], 138v [5 T.], 139 [4 r.] (19); dśIeko my wiecey 
iuż lat pułtora tyśiąca tę rtarożytnoś6 y trwałość ie Bo 
znaiąc' borką moc iemu przycżytś.ć/ y za prawy go kośćioł 
przyznAć mamy. SkaTJedn 23, 91, 97 [2 T.], 138, 213; 
Ooeko 11v; SkaTŻyw 29, 30 marg, 31, 34, 51 (61); Zap- 
Ko
ci6T 1580'16, l582'35v; StryjKTon A3v, 11 [2 r.], 274, 
275, 330 (17); Osmdźiesiąt lat (a to ieU prawy wiek 
człowieczy) Czekała śmierć' żeby był Gąrka mówił grze- 
czy. KochFT 131; WeTGo
c 262; ATtKano E9v, 119v, N15, 
T14v; G6rnRozm E3v, 14, K3; ze zawdy dwie Lecie 
w Polscze atrzeci rok wLitwie mięszkac iezde8my gotowi 
.ActReg 45; Go,tGo,p 96; G6TnTToaB 12, 14, 60; LatHaT 
215, 232, 509, 510, 679; KolakCath B; ale będą kapłan y 
Bożymi y Chrirtulowymi: y będą krolowś.ć z nim tyśiąc 
lat. WujNT Apoo 20'6, Mar 5'25, ,. 174, Luc 2'36, 10ann 
2/20, 5'5 (9); Dawność o rany tak iako y o głowę trzy 
laM. bydź ma. SarnStat 622, 260, 689, 690, 777, 781, 
ll68; KlonKT Av, A4v, B2, B2v, B3 (36); KmitaSpit 
A2v, C6v; ktorzyrmy nie 400. lat' ale pułtora tysiąca 
lat w wierze ś. y w znaiomoś6i Chryrtura będąc' Chrześ6i- 
janmi przeżyli SkarKaz 550b, 38a, 119a, 160a, 161a, 
351a (12); POWOdPT 43; VotSel n; SkaTKazSej 681b, 
69Ia [4 T.], 695b; KlonWoT 63. 
,." [ile] lat od ceego (3): KrolowM [Łoktek] od koro- 
naciey lat dwan8Śćie. BielKTon 373; SkaTŻyw 31; Sarn- 
Stat 186. 
[ile] lat pTeed ceym (1): Nśfza PoHka Monarchia przed 
Chrześćijańrtwem rtala także kila ret lat SkaTKaflSej 
691a. 
[ile] lat po czym (2): KTomRozm 11 r2; Panno ieden- 
n8Śćie lat' po w niebo wUąpieniu Syna twego' na po- 
6iechę [...] w śmiertelnym żywoćie mądrze zoUawiona' 
modł Iię za nami. LatHar 504. 
W pTeeciw,tawieniaoh: -[ile] lat ... na każdy czas, 
u8tawicznie« (2): KTomRozm 1 F; nye tylko za Aportol- 
rkich czarowI albo rto' dwye rcye' trzy rM. lat po tym' 
ś.le na każdy CZa8 aż do rkończenya Bwyata. KTomRozm 
11 r2. 
w chaTakteTy,tycznych polqczeniaoh: być na (aToy)- 
biBkup,twie lite] lat (6), być na ce,aT,twie (na ce,aT,kim 
miej'cu) (13), być ceBaTeem (12), byó krolem (4), byó na 
krole,twie, być na k,i(,twie, byó na (w) pańBtwie (6), być 
na papie,twie (3), byó papietem (69), być pTeelotonym, być 
na ,tolcu (papie,kim, ce,ar,kim) (61), być (,iedzieć) na 
,tolicy (2), krolowaó (105), (po-, pTze-, wy)mie,zkGĆ (52), 
panowaó (152), rozkazowaó (8), Teqaeió (6), ,pTawować
		

/Czytelnia_007_02_058_0001.djvu

			LATO 


[kogo, co] (16), (pTee-, wy-, ee)tTwać (33), wykonać (na 
kTole,twie itp.) (20), po wykonaniu (11), (pTee)tyó [gdzie] 
[= być, przebywać] (13); blisko (blizu) [ilu] lat (10), dalej 
(3), okolo, wyż,zej (wysze) (30); dalej nit [ile] lat, ledwo 
(2), niemal, wiecej nit(li) (5); ki(e)lko (kilka, kila) lat (19), 
kilkodziesiąt, kilkonaście (2), kila(kilko),et (2), kil(k)a t y- 
,iecy (2), ,to (10), tylo, ty,iąc (4); [ile] lat i dalej, i je,zCl4e 
wiecej. 
Wymtenia: .(tak(że), jako) wiele, mnoho lat« = fot 
anniB Vulg (12: 1): MyIz wiele lat w pudle była BieTEs 
Ov; RejJ6z Qv; BibRadz I 418c maTg; ta.kie wiele lat 
rządził kościoł po EukaryuIie BielKTon 142v; GórnDwore 
Ccv; HistRzym 64v; BudNT Gg3; OsechRoem 139v; 
A w tym vmarł wielki Kniaź WIewold' panowawIzy 
mnoho lat StTyjKTon 185; WujNT Luo 15'29; SaTnStat 
657, 779; KlonKT D3. 
»8to latc (1): Nie Plmiąć nam ale Matką była' Day 
Das Ito lat y z tobą rządźiła. Ryb Wit C2. ""' 
.[ile] latc = pTzed iluś laty (1): 
""' WYTażenie: »wiele lat« (1): My ieIteImy nudzy 
Boga nieba y źiemie' a buduiemy kośćioł ktory był zbu- 
dowany przed tym wiele lat [ante hos anno, multoB] Leop 
l.E,dr 5'11. ""' 
»co [ile] lat« (13): LeovPrzep 12; G6rnDwoTa V4; 
SkaTJedn A4; od tąd taki rok [= PTZestepny] niebędźie' 
at kiedy piIM będą' ADno Domini 2000: a potym' co 
Ito lat' ieden ginąó będźie: nie tak iako teraz co czterzy 
bywały. Oczko 30, 29v; G6TnRozm C3v, C4; Oalep 961a; 
Go,tGosp 96; SaTnStat 339, 393; SkaTKae 7a; KlonFli, A2. 
""' W chaTaktery'tyoznych poląceeniach: 00 kilka lat 
(2), co ty,iąc. ""' 
WYTatenia pTeyimkowe: »do [ilu] lat« = na pTeeciąg 
iluś lat; in [aliquot] anno, Mące; ad [aliquot] anno, Jan- 
Stat (62): Zap WaT 1548 nr 2668 [3 T.]; Kmieć ktoremu 
dadzą do kilka lat woley' wItać od pana lwego zaIię 
niemoże U,tPTaw F2, D3, F4; OTeRoem 13v [3 T.]; iż 
mu Pan Bog zamierzył cżas do Ita. a dwadzye.ścia lat 
budowM BielKTon 4v, 57v [2 T.], 94v, 104v, 191, 209v 
(26); Indutias in triginta annos impetrarunt, Przymierze 
do trzydzieś6i lat ofięgnęli. Mącz 167a, 271b; ReJ-Ap BB5, 
165v; G6rnDworz Z; RejPos 315v; ZapKoścłer 1580'lOv; 
StTyjKTon 687; G6rnRozm A4v; ActReg 23, 39; GostGo,p 
40, 96; WujNT 390; Ale ten Statut ieno dwuletni trwa, 
y zaś do piąći lat przedłużony. SaTnStat 695, 359, 487, 
607, 703 [2 T.], 1050. 
""' do [ilu] lat od ceego (4): ZapWaT 1548 nT 2668; 
Przepowiedzenie przygod z Biegow Niebielkich od Roku 
latofiego' kthorego piIzą od Narodzenia PańIkiego 1564. 
aż do dwudźieItu lat LeovPTeep kto SarnStat 1227, 1256. 
W pTeeciw,tawieniu: »na wieki ... do [ilu] lat« (2): 
tedy takowy Statut nie na wieki' ale do dwu lat [non 
in peTpetuum, ,ed ad duo, anno, JanStat 622] moc Iwą 
aby miał' Ikazuiemy. SaTnStat 704 [idem] 943. 
W chaTakteTy,tycznych polączeniach: do kilka (kilku) 
lat (2), do ty,iąca (2). ""' 
»do [ilu] lat« [w tym: G ,g lata w połączeniu e liczebni- 
kiem ulamkowym (1)] ... w ciągu iluś lat; [aliquot] annis 
PolAnt, Vulg; ad [aliquot] anno, JanStat, JanPreyw (76): 
BierEa Q3; Do Eijptu vciekal do liedmi lat tam mieJIkal 
OpecŻyw 21v; FalZiol IV 7d, 13d; BielŻyw 123; Bekl- 
Kat A3v; KTomRozm 111 Ev; GroicPoTe l4; KTOWObT 78v; 
U,tPraw G4 [2 T.], G4v [2 r.], 13; BibRadz .5, Lev 19 aTg, 
23; OTeRozm 14; BielKTon 17, 99, 211v, 364v, 373; Leov- 
PTzep E4; RejAp 22v; aby żaden mimo Macieia Wirz- 
biętę tych kfiążek do lat dziefiąói nie drukował' ani 


- 


LATO 


43 


indziey drukowanych w pańfthwie lego KrolewIkiey M. 
przedawał. G6rnDwoTz kt, 12; StTum H3, K4v; MycPTe II 
C3v; ZapKoBcieT 1584'48v, 1585'61v, 1587'70v, 1589'87, 
87v; a nie tylko fię to dźialo cżAIow ApoItolIkich' ale 
do kilku Iet lat potym NiemObr 23, 122; KoChlJ'T 78; 
G6rnRozm F3; PapTUp F4v; ActReg 22, 81, 132; Go,t- 
Go,p 68; WujNT Luo 4'25, ,. 740; BaTnStat 69, 107, 209, 
395, 605 (19); iż mężoboyca lpokoynie w domu liedźieó 
może' do kilanaśćie lat: y ten co brata. y ten co oyca 
zabił. SkaTKaz 315b; VotSzl D4, D4v; SkaTKazSej 704a. 
""' do [ilu] lat po kim (3): a iako daleko więtlza Azya' 
w ktorey do kilku Iet lat po ApoItolech niż Machomet 
nartał' chrześćiańItwo było. NiemObT 59. Cf »do [ilu] 
lat po Chrystusie (Panu)«. 
W chaTakteTY,tycznych polączeniach: do kilkantUcłe 
(kilkunaście) lat (3), do kil(k)adziesiąt (2), do kilka,et 
(kilkuBet) (5), do wielu; do [ilu] lat i dalej. 
WYTażenia: »do [ilu] lat po Chrystusie (Panu)« (2): 
CzechEp 232; iż do kilku let lat po ChriItuśie panu' oni 
Oycowie pierwIzy' nigdy o iednym Bogu' ze trzech perlon' 
ani wierzyli' ani wyznawali NiemObT 127. 
))do 8ta latc (4): Pod okrutne kamienie olIzowy pal 
bije' Powieda iż do Ita lat to w zyemi nie zgnije. Rej- 
Wiz 84, 84v; RejZWteTO 65v, 66v. ""' 
»do [ilu] lat, do [którego] latac =- do okTeślonego Toku 
tycia; ad [aliquot] anno, JanStat (42: 2): MUTm 45; 
A odtychmiaIt nienayduiemy o vcżynkoch IezuIa mileKo 
aż do dwunaIcie lat. OpecŻyw 31; FalZiol IV 10a, 19c, 
31c, V 37; KIo,Alg A4v; A iefli niewiaIta pocżnie y poro- 
dzi fina' chowa go at do fiedmi lat' potym go do oica 
pone Hi,tAI H3; KTomRozm II dv; BielKTon 144v, 429v; 
KwiatK,iąt N4v; SienLek 29, 36v, 42 [2T.], 58; Hi,t. 
Rzym 4v; RejPo, 28v; RejZwieTc 274; BialKaz 14; Niem- 
ObT 148; WujNT Luc 2'37; BaTnStat 584; SkaTKaz 38b 
[2 T.]; SkaTKazSej 677a. Cf »wieku miewaó do [ilu] lat«, 
»t.yć do lat [ilu]e. 
""' W chaTaktery,tycznym polączeniu: do kilku lat. 
WYTatenie: .do lata [któTego], do lat [ilu] wieku 
(a. 8tarości) [ozy jego, czyjej]« (2: 1): Praetexta, [...] xtalt 
długi lzaty' [...] w których radni panowie w Rzimie też 
ich lynowie y dzieweczki aż do fiodmegonaItego Uta. ich 
Itaro86i chodźili Mącz 453d; Alem at do lata wieku moiego 
IzeInaItego' miedzy wielą ludzi zacnych młodość pirwlzą 
wychował BtTyjKTon A3v; SkaTKae 419b. ""' 
»do [któTego] lata« (na oznaoeenie daty) (2): a tak 
cżęść tych krain w mocy nMzey była at. do lata. 1450. 
BielKTon 231v, 239v. 
»od(e) [ilu] lat, od lata [któTego]e = abhinc [aliquot] 
anno, ModTe (125: 1): BeklWyen 3v; Item zeznal ylz 
od cztherzech lyath chodziel od Iarmarku do Iarmarku 
kradnacz zwaczlawem y Czapnykyem przerzeczonymy 
LibMal 1550'157, 1548'145 [2 r.], 1552'169, 1554'184v; 
KTomRozm 1 A2, E4v [3 r.], F; KTomRozm III E2, E3v, 
E5, N5, 08v; Diar 23; GToicPoTe B3v; KTOWObT 105v; 
RejZwiere 101; BibRadz 4.E,dT 3'29; BielKTon 109, 219v, 
259v, 305, 414v; Mące 296a; LeovPTeep B4v, D3; RejAp 
87v, 93, Ee3; Abowiem tak iako EwanyeliIta piIze' iż 
odedwunarcie lat była vdręcżona okrutną cżyrwoną nie- 
mocą RejPo, 256v [preeklad tego 'amego tek,tu WujNT 
Luc 8'43], 282; HistLan B3v; RejZwierc 75v, 174v, 175, 
200; WujJud A8v, B, Iv, 5, 41; WujJudOonf 81; StTum 
A2v; BudNT przedm c5v, Ad 9'33; OeechRozm 84; ModTe- 
Baz 138v; ModTZBazBud -,r5v, -,r6v; BkaTJedn 94, 202, 
243,336,355,381; SkaTŻyw 520, 545; ZapKościeT 1580'5v, 
9, 12, 1588'78v; iśkom fię ia lam napatrzył w Greciey
		

/Czytelnia_007_02_059_0001.djvu

			44 


LATO 


albo we Włofzech onych od lat pułtrzećiu tyfięcu mchem 
obrolłych IM.rot.ytnych murow albo Iłupow z marmurow 
ćiolanych. StTyjKTon 355, 245 [4 T.], 447; CzechEp 336; 
NiemObT 16, 163; Re,zPTz 98; WerGoic 224 [21'.]; Papr- 
Up E3v; ActReg 41; WujNT pTzedm l, D, 35, ,. 103, 
124, Luc 8'43 (13); JanNKaT A3v; że ode Ita lat v Panów 
Iwych Królów Polfkich, vltawicznie na Seymiech tego 
Iie vpominali SarnStat *7, 409, 474, 724, 862, 1131; 
BkarKae 42b, 241b, 382b, 417b, 549b; VotSzl B2; Czah- 
T1' I; Dla chwały twoiey' [...] ktora z łśIki y obrony 
twey od tyle Iet lat kwitDf,jła SkaTKazSej 663b, 685a. 
"" W chaTaktf!T1JBtycznych połqczeniach: oiI [ilu] lat 
4 dalej (10); wi
cej od [ilu] lat; dalej (a)nit(li) od [ilu] 
lat (8), wi
cej, wyt,zej; od kilka (kilku) lat (13), od kilka- 
naicie,et (2), od kil(k)aset (kilku,et) (8), od kilkudziesiąt, 
"ilkunaicie (2), od ,ta, od tyle ,et (2), od tysiąca (10), od 
wlele,et; od lat niemalo. 
WYTaienia: »od lata Bożego« (1): Cżalu lepak tego 
gdyi Iie pilało od lata Bożego CXV. Adrianu8 Celarz 
do Attęn przyiechawlzy o SecunduIie Iłylząe kazał go 
klobie wezwać y pozdrowiłgo BielŻyw 133. 
»od (barzo) wiele(-a, -u) lat« 
 od iIawna; anno, 
permulto' ModTe; ex mulei, annis V ulg; amuleis anniB 
JanStat (17): BielŻyw 6; LibLeg 7'69v; K1'omRoem 1 L; 
Diar 24; RejWiz 131v; Leop l.Reg 25'6; BielKTon [332 1 ]v, 
393; ModTzBae 140; PapTUp Fv; WujNT Act 24'10, Rom 
15'23; IZ niektórzy z poddanych nMzych od wiele lat 
w Rzymie mielzkaiąc' [...] ltaranie około dulz maiące 
dźierżą Ba1'nStat 175, 1036, 1056, 1186, 1210. 
BeeTeg: »od [ilu] lat i od czasow [jakich]« (1): a od 
kilU dźyelyąt albo kilka Iet y od tylyąca lat' ba y od 
cMlow Apoltolfkich takowa Iye nauka w nyektorych 
krAinach zyawiła K1'omRoem 111 E2v. "" 
»od(e) [ilu] lat« - od okTeilonego Toku tycia; a [ali- 
quo] anno. ab [aliquot] anniB Vulg (26: 1): a poIlawJIy 
zmordowAl wJIytki dziecij ktoreż byly w Betleiem [...] 
od dwu lat ij niżey OpecŻyw 29 [pTeekład tego ,amego 
tek,tu MUTZNT, BudNT, WujNT], [34]v, 35v [21'.]; 
OpecŻywBaniIR ?llb 2v; MursNT Matth 2'16; GliczKBlą' 
G8v; Leop Num 1'28, 30, 32, 34, 36 (10); BielKTon 
39, 4Ov, 74; BudBib Num 1'20, 22, 24; BudNT Matth 
2'16; A od lAta dwunaltego po proffelyey: dał iey Ipo- 
wiednik taiemnie' barzo grubą włośienicę SkaTŻyw 160, 
249; WujNT Matth 2'16. 
,..., W chaTakteTy,tycznych połączeniach: od [ilu] lat 
i dalej, i nitej (3), I wy(ł),zej (13). ,..., 
»od [ilu] lat aż do [ilu]« = w wieku mi
dzy któTymi 
a którymi rokiem tycia (4): Mqcz 179c, 262a; boćiem tet. 
ta niemoc prawie w mocnych lećiechlye przygadza' Od 
dwunaAćie lath śt. do pią6i y trzydźieśći. SienLek 92v. 
"" WYTalenie: »od lata narodzenia ... aż do [którego] 
roku« (1): od lata narodzenyą [I] yego [Jezu,a] aIz do 
trzydzyelnego roku PatKae 111 134. ,..., 
_od [ilu] lat do [ilu] lat« = co ilei lat (1): Quinquen- 
nalis, Od piący lat do piący lat' albo na kozde pięo lat. 
Mqc. 342d. 
»na [ile] lat« [w tym: G ,g lata w połqceeniu e liczeb- 
nikiem ułamkowym (2)] - na pTeeciąg ilui lat; pTO [ali- 
quot] annis PolAnt (27): HistJ6e B2v; nieehay chowaią 
wlzpichlerzach po mieśćiech' a gothuią ie na. fiedIń. lath 
głodnych [,eptem annOTum fami] kthore maią znędzić 
Egypth Leop Gen 41'36, 3.E,dT 5'73; BielKTon 418v; 
RejAp 164v, Cc4; Bud Bib Lev 25'21; A tak ieIIi fię to 
niepodoba' aby ći Iędźiowie byli dożywotni' tedyby nie- 
chay byli na trzy Albo cżterzy lata [ad tempuB tTium aut 


LATO 


quatuo1' annoTum]. ModTzBaz 91v; SkaTŻyw 510; BtTyj- 
Kron 416,577, 652, 687; G6TnRozm H4 [2 T.]; ZapKoicieT 
1689'87, 87v; WujNT Apoc 20 arg, 2, ,. 885 [31'.]; pie- 
niądze na dwie ćwierći lata dane im będą SarnStat 366. 
,..., W charakteTy,tycznym połąceeniu: na tysiąo lat (4). 
WYTażenie: _na wiele lat« = in multos annos Modrz; 
in anno, plurimo, Vulg (4): BiałKat a2; MoiITzBae D5v, 
100v; DuIzo' maIz wiele dobr vłożonych na wiele lat: 
odpoczyway' iedz' piy' bądź dobrey myśli. WujNT Luo 
12'19. ,..., 
_na [ile] lat« [w tym: G ,g lata w połączeniu e liozeb- 
nikiem ułamkowym (1)] = w ciągu ilui lat (6): myelzkal 
na pulthora lyatha z Lucia Bartholcha Glinyarza oddaną 
malzonka LibMal 1664'193; Też kośćioł Chełmieńlki [...] 
na dwie śćie lat był pod Iprawą Liwlantlkich Miftrzow 
z Rygi. BielKTon 395, 264v [21'.], 429. 
,..., na [ile] lat od kogo (1): ktorzy [Lechowi potomoy] 
trwali od pierwlzego Lecha na pułtora lta lat BielKron 
340. ,..., 
»na [ile] lat« [w tym: G ,g lata w połączeniu e liczeb- 
nikiem ułamkowym (2)] = co ilei lat (10): BielKTon 234v 
[21'.]; LU8trum - [...] Czas wichodząci na pięcz liat. 
Calep [619]b. 
,..., WYTalenie: »na każde, jednę [ile] lat (a. lata)« = 
co ilei lat, jakqi cz
ió Toku (7): BielKTon 232; Quinto 
quoque anno, Na kożde pięć lat' albo w pięli a w pięli 
lat. Mące 3430, 342d [2T.]; LatHaT + +7; gdy Deputat 
odnieśie do Lwowa' ma oddM z nich Pilarzowi Polnemu 
połowicę na iednę czwierć lata SaTnStat 363; V otSzl E4. "" 
_na [ile] lat« = ilei lat wczeiniej lub p6źniej oiI czego 
(6): ktory [koici6ł medyjolań,ki] iuż był na dwie ście lat 
odltąpił od Rzyma BielKTon 177. 
,..., na [ile] lat pTeeiI kim, pTzed czym (3: 1): Mure- 
Hi,t B4v; BielKron 336v; A iakoż te [po,tanowienia] 
nowe' ktore przed wśIzym Lutrem na tyśiąc y kilka 
Iet lat były WujJuiI 5; BuiINT Ii8v. "" 
»na [jakie] lata« (3): a oItśtek pieniędzy na pewnych 
Rooech obiecał na lata pewne [per anno, JanStat 550] 
zapłśći6 SarnStat 689. 
,..., WYTatenie: »na przyszłe lato« (2): Diar 23; Na- 
pryszłe lato niebarzo się nam periculum trzeba spodziewac 
z tych przyczyn. ActReg tS. ,..., 
-o [ile] lat« ... pTeee ilei lat (2): KTomRozm 111 G4v; 
a ony twarde a nie użyte y dzikie Ierca' tak vlkromił' 
iIz ich mało za żywota iego w bałwochwalItwie zoItało: 
y o piętnaUie lat około nich robił. BkaTŻyw 528. 
_po [ile] lat« = co ilei lat (1): aby cżytali [Zakon]' 
po IiedIń. lat gdy przydzye rok odpulzcżenia BielKTon 45v. 
»przez [ile] lat, przez lato« [w tym: G Bg lata w po- 
łqczeniu 16 liczebnikiem ułamkowym (10)] = [aliquot] annis 
Miech, PolAnt; [aliquot] anno, Mącz (386: 1): PatKa" 1 
14; PatKaz 111 104v, 142v, 151v; Hi,tJ6e B2v; Opeo- 
Żyw l, 29, 29v [2 T.], 142v; może być [kopr] czały rok 
y przez dwie lecie w czałey mocży zaehowany' a. wlzakoż 
im lwielzfzy tym lepfzy. FalZioł I 110a, I 40b, 54a, III 
6d, IV 26b; Mendligera [. . .] z Weneti przez IzelnaIcie 
lat walkę wiodł MiechGlab 68, 17, 19, 56, 77; LibLeg 
l1'49v; WT6bŻolt aa4, 94'10; RejP, 141; ComCTac 13; 
thak Iluzelem panv temv przelz dwye lyeczie LibMal 
1S46'103v, 1664'184v; BeklWyzn D; HiBtAl N5; K1'om- 
Roem 1 F3 [2T.], N; MUTzHist D2; KTomRoem II b4v, 
d3; KTomRoem 111 E3v, 15; KTOWObT 21, 58, 75v, 235v; 
Leop Gen 15'13, 41'34, 47, Lev 25'3 [21'.], 1udio 5'31 
(16); U,tP1'aw B3v, G3v, G4 [61'.], G4v [31'.], H; Od 
ozMow 10Mowych przez dwieśćie dwadźielćia y cztery 


L
		

/Czytelnia_007_02_060_0001.djvu

			LATO 


latha/ Zadney poprawy nie było około Korcioła Bib- 
Rade I 216b maTg. Gen 14/4. 15/13. Ex 23/10. 1uaic 10/2. 
3 (12); OTzRozm D2v. G2v. 13v; dopuśćili Mrzey w mieśćie 
w kośćielech niektorych/ gdzie iey thśm iuż niebyło/ 
przez lat iedno a dwadzieśćia BielKTon 234v. 10v. 17. 
25v. 47. 63 (48); Mącz 38c. 261d. 325d. 335a. 342d [21'.]. 
472d; SaTnUzn G5. G6v; SienLekAnd1' a2v; LeovPTeep 
A. D. Ev. G4v. 13. 13v. 14; RejAp AA3v. 165 [21'.]. 
167v [31'.]. 168. Dd3; Hi,tRzym 69. 125v. 129v; Rej- 
Po, 56. 257. 279v. 320v; BielSat D4v; RejZwieTo [203]v; 
WujJuaConf 138; RejPo,W,taw [143 1 ] [2 T.]; BuaBib b3. 
Deut 8/2. 4. 2.PaT 20/31. Dan 1/5. 3.E,aT 1/45. l.Maoh 
9/57; Hi,tHel Bv; MycP1'tS II B4v; BialKae I; Ceech- 
Rozm A3v. 80. 126. 138v; MoaTeBaz 35v; SkaTJean A4. 
22. 28. 102. 123 (24); KochP, 143; Pokuta S. Wilhelma 
w Hieruzalem przes lat dziewięć. SkarŻyw 166 maTg. 15. 
16. 29 [2 T.]. 30. 36 (31); ZapKolcieT 1585/61. 1588/78; 
MWilkHi,t F2v; StTyjKTon 91. 308. 320. 395. 452 (8); 
OeechEp 11. 52. 70. 185. 189; ReBzPTI8 42. 46. 182; WeT- 
Golo 225; BielRozm 32; Go,tGosp 34; Phil G. P4; OTZ- 
Jan 62; LatHaT 16. 75. 79. 147. 258 (13); AntychriU 
nie będzie dłużey panował/ iedno przez pułczwarta lata 
[...]. Abo przez czas y czMy y pułczMu. Abo przez puł- 
tego dnia lat. Co każde z ofobna vczyni pułczwartś lata. 
WujNT 864. pTzedm 3. 9. Matth 9/20. ,. 103 [2 T.]. 104 
(32); SaTnStat 259. 594. 678 [2 T.]. 689 [3 T.]. 690 (14); 
KlonKT A2; SkaTKaz 43a. 81b. 158b. 417b; Kroiowi 
Stephanowi/ nic ćięrzko było przez całe trzy lata Mof- 
kiewrką ziemię woiowM VotSzl B; SkaTKazSej 679a. b. 
682a. 689b. 693a. b. 700b. 
'" pTeez [ile] lat ozego (1): wUąt.yłem lie do miłey 
oycżyzny / ktoreiem nie mogł nigdy przepomnieć przez 
wrzytkę liedm lat pielgrzymUwa moiego. BielKTon 460v. 
p1'zee [ile] lat pTzea ceym (1): Przez pięćdzieśiąt lat 
przed śmierćią/ zacżąwrzy oUry żywot/ nigdy nic z miśry 
oney nierpuśćił SkaTŻyw 235. 
pTzez [ile] lat po kim. po ceym (4: 2): A przebywaiątz 
przez piętnMcie lat po fyna fwe BO fmierci na ziemi Opec- 
Żyw 176; KTOWObT 21v; RejAp 76v; WujJudConf 125v. 
Of »przez [ile] lat po Panie Kry8tusie«. 
W chaTakteTy,tycznych połączeniach: pTzee [ile] lat 
być papieżem. być poa pań,twem. (ea)dzierże6 (8). kTolowa6 
(9). mie,ekaó (11). panować (7). pTzebywa6 (6). 'ądzić (3). 
(pTze)t1'wa6 (tTwający) (29). (ea)tTeymaó (8). ty6 w mał- 
leń8twie; bli,ko pTeee [ile] lat. aalej anUli. niemal. witJcej 
(a)nit(li) (3); pTzez [ile] lat i (abo) dalej (8). i dłużej. i (albo) 
więcej (2); pTeez ki(e)lka (kilko) lat (16). pTzee kil(k)adzie- 
,iąt (2). pTzez kilkanaicie. pTeez kilkanaście,et. pTzee kil(k)a- 
(kilko),et (4). pTze:J ki(e)lka ty,ięcy (5). pTeez ,to (3). preee 
tyle,et (3). p1'zee ty,iąc (14). pTze:J wiele,et (2). 
Wyrażenia: »przez [ile] lat po Panie Krystusie« (2): 
Thedyć tym obytzaiem/ muliał przed Koncylium Flo- 
renckim Papież/ to ieU/ dśJey a nHIli przes trzynaśćie 
reth lath po I>anie Kryftulie niebyć przełożonym Bliku- 
pem KTOWObT 18v. 198v. 
»przez [ill'] lat od 8tworzenia światac (1): POkazałem 
ya wMzym łaj kam/ że przez trzy tyliące lat od Uworze- 
nia rwiata taż nauka/ y toż vznanie P{ma Boga a nie 
inne trwało w Kofciele Bożym. SarnUen D8. 
»przez (tak) wiele. przez mnogo lat« = an1l0, multo, 
PolA nt. Modrz; anni, multi8 Vulg. Mącz; peT multo, anno, 
Mące; per anno, plurimo, JanStat [,eyk 31: 1] (31: 1): 
ZapWaT b.T. nr 2116; przez tak mnogo lat żadnegormy 
niewidzieli/ aby ktory byl zbawion. OpeoŻyw l; LibLeg 
8/26; MUTZHiBt L4v; BibRadz *2. 2.E,aT 9/30. I 418c 


-- 


LATO 


45 


maTg. 4.E,aT 3/25; BielKTon 285v; Mącz 185a. 447d; 
RejAp 76v; HiBtReym 78v. 91. 117v. 125v; RejZwierc 87v; 
BudBib 2.E,aT 9/30. I 409a maTg; MoaTeBaz 140v; SkaT- 
Jean 150. 328; SkaTŻyw 460; StryjKTon 658; Iuż przez 
tśk wiele lat w rzkołach łapacżkami narabiaiąc/ macamy 
tego/ ktorymby rporobem mowić o ChriUuśie. CzechEp 
76. 378; WeTGolo 238; WujNT 323; SaTnStat 1079. Of 
Seeregi. 
Szeregi: »przez długi czas i przez wiele lat« (1): A gdy 
wnidźiećie do Babilonu/ tam będźiećie mielzkść przez 
długi czas y przez wiele lat [anni, plurimi8 et tempoTibu, 
longis Vulg]/ aż do liodmego pokolenia BibRadz Bar 6/2. 
»przez wiele dni. miesięcy i latc = pTzez dlugi czas (1): 
ktorzy lię przez wiele dni/ mieśięcy/ ylat za pomocą 
Bożą mogą bez grzechu śmiertelnego zachować Wy,- 
Kaz 16. '" 
»przez [ile] latc = na pTeeciąg ilul lat (2): kthory 
wneth dał ie w ręce Madyańrkie przez liedm lath [,eptem 
anni,] y byli barzo od nich rćilznieni. Leop 1udio 6/1; 
BibRade Luo 13/16. 
»w [ile] lat. w [kt6re] lato« [w tym: G ,g lata w po- 
łąoeeniu e liceebnikiem ułamkowym (2)] = po uplywie iluś 
lat; po,t [aliquot] anno, Vulg. PolAnt (92: 1): K1'owObr 
128v. 229v. 232v [2 T.]; BielKTon 56v. 359. 383. 399; 
Po niemałym cżalie rzekł Iehowa do Elijalza trzećiego 
roku rzekąc (maTg) wł. y były dni mnogie a 8łowo leho- 
wy było do Eliiahu a wiato trzećie. (-) BudBib 3.Reg 
18/1. 2.Reg 13/23; StTum H4; CeechRozm 132. 138v; Co 
lię w kila lat abo w niecśłe dwie lećie zUało. SkaTJedn 
323. 327. 352; SkaTŻyw 102. 244. 311; StryjKTon 350. 
457; OzechEp 320; NiemOb1' 146; ZapKolcieT 1584/48v; 
G6rnRoem D4; LatHaT 273. 336; aby [...] za tę ról po 
rpurczeniu iey/ nadaMy w czwierć lata pieniądze [...] 
oddawał SarnStat 395; KlonK1' B4v; SkaTKaz 315b; SkaT- 
Ka.Sej 706b. 
'" w [ile] lat od ozego (5): po wykupieniu tey korony 
był koronowan w fześć lat od wybrania na kroleUwo. 
BielKTon 305; SkarŻyw 270. Cf »w [ile] lat od Bożego 
narodzenia«. 
w [ile] lat po czym. po kim [w tym: po,t [aliquot] anno, 
(1). potym (19)] (55): Także oni wetrzyfta lat y wrok po 
fmierci Atile. [...] wezbrali lie drogą rwych oytczow 
MiechGlab 58; KTomRozm 111 N6v; KTOWObT 16v. 30. 
117v. 137 maTg. 195 (10); Potym we trzy lata/ przy- 
lzedłem do Ieruzalem Leop Gal 1/18. *B2; RejFig Dd7v; 
BielKTon 7. 100v. 199v. 308v. 385v. 419v. 464v; Bial- 
Kat 298v; BudBib 3.Reg 17/7; BudNT Ff8v; A wlzak 
vltało było za ot.ślu niewoley Babilońlkiey/ a wżdy nie 
przyfzedł był Meryalz: a Iezus też warz nie narodźił 
lie potym aż w kilka fet lat. OzechRozm 167v. 24. 131v. 
133. 133v. 138v [2 T.]; SkaTJedn 139. 225. 232. 243; 
SkaTŻyw 238. [282]; StryjKTon 36; OeeohEp 418; Niem- 
Obr 58. 133; LatHaT 326; Wy,Kae 43; SarnStat 641; 
SkaTKaz 275b; każdy homiciaa lzlachćicś brata rwego/ [...] 
był powinien dM pTO poena publica [...] pewną rummę 
pieniędzy/ w ćwierć lata po" patTatum cTimen VotSzl D3v; 
SkaTKazSej 701a. Cf »w [ile] lat po Bożym narodzeniu«. 
»[w ile] lat po 8tworzeniu świata«. 
W oharakteTy'tycznych połączeniach: w [ile] lat bli,ko. 
abo mało dalej; potym w [ile] lat (19); w kielka (kila) 
lat (11). w kilkadziesiąt (6). w kilkanaście. w ki(e)lkanaście 
,et (2). w ki(e)lka ,et (9). w kielka ty,itJcy. w ty,iąc (2). 
WYTażenia: »w [ile] lat od Bożego itp. narodzenia. 
po Bożym narodzeniu. po Panu Chrystu8ie (a. Jezusie)« 
(3: 2: 4): przylli przez Sarmatią aż do Pannoniey/ cżaru
		

/Czytelnia_007_02_061_0001.djvu

			46 


LATO 


Conrtbantina piąthego Cefarza, y Papieża Zachariafza, 
w riedm feth czterdziefci y we cżtyrzy lata od Bożego 
narodzenia [anno domini ,eptinge,imo quadTage,imo quaTto]. 
MiechGlab 58; KTomRozm III Ov; BielKTon 336v; Bial- 
Kat 326; BudNT p'feedm c6v; CzechEp 233; Y owfzem aż 
w fześć fet lat y 90. po panu Chriftuśie' był fynod w Aqui- 
legi NiemOb'f 137, 137, 158. 
»we sto lat« (1): Rzecż kradźiona dawnośćią nigdy 
nie zachodźi; Bo iey fnadź y we Uo lat dochodźić rię 
godźi: Iedno dowiedź że twoia abo twego dźiad6.' Nie 
idźie pTaelcriptio: tu gdźie zśfzłii. zdrada. Klon W O'f 44. 
»w [ile] lat po stworzeniu świata« (1): choćialz He 
to irtotnie nie z Uało' aż w kielka tyrięcy lat po Uworze- 
niu świata OeechRozm 24v. ,." 
»w [ile] lat« = w wieku ilu
 lat, mający ile
 lat; 
[aliquot] annOTum Vulg, PolAnt (34): PatKaz 111 112v; 
iako ona panna w piętnafcie lat mloda OpecŻyw 16; Fal- 
Ziol IV 19c; Klo,Alg A3v [2 'f.]; GliczK,iqt I6v, 17, P2v, 
P4v; Leop Gen 26'34, 2.Reg 6'4, 19'35, 2.PaT 26'1; Biel- 
KTon 211v, 226v, 264, 414v, 462; Mącz 329a; zdał rie 
mu [ce,aTzowi] gofpodarz barzo Uhary a żona barzo 
młoda' iakoby w ośmn&śćie lath. HistRzym 59v; Rej- 
ZwieTC 124v; BudBib 2.PaT 36'9 [2 T.]; OzechRozm l41v, 
148v [2 'f.]; SkaTŻyw 46, 331 maTY, 580; StTyjKTon 592 
[2 T.]; W 10. lat koronowan [Zygmunt August] roku 1530. 
KlonKT F2v; fmierć nie lutośćiwa' [...] We trzynaśćie 
lat tylko z świata go porwała. CzahTT L3v; Klon W O'f 54. 
»w [ile] lat« -= co ile
 lat (20): Thamże w tych krainach 
ptak Fenix co He we trzy Ua lat odnawia BielKTon 462v, 
36, 234v, 268v; Trieteńca, Swięto Boga Bacchufa które 
we trzi lata bywało obchodzono. Mącz 464d; Abowiem 
na Sląfku Stawy fpufzczaią wfzyUko we dwie lećie. StT'Um 
P3, L; G6rnRozm D3v, D4, H3v, H4, K; SaTnStat 29, 430. 
,." W chaTaktery,tycznym poląceeniu: w kilka lat. 
WymIenia: »w [ile] a w [ile] lat« (6): Mącz 200c, 
343c; LVltTatio wfzytkich dochodów Koronnych' w pięć 
a w pięć lat zawżdy ma bydź czyniona Sa'fnStat 101, 
1077, 1080. 
»raz w [ile] lat« (1): Namniey raz we dwie lećie mazać 
ie fmołą rządnie. Go,tGo,p 88. ,." 
»w [ile] lat« ... w ciągu ilu
 lat (4): KTOWObT 231; 
pocżęli doprawiać kościoM. w Ieruzalem' a dokońct.yli 
w pięć lat BielKTon 116, 398; SkaTŻyw 477. 
,." W cOO'fakteTy,tyoznych poląceeniaoh: w kielka lat, 
w kilka ,et. ,." 
»za [ile] lat« = w ciągu iluś lat; [aliquot] annoTum 
Vuly; ultTa [aliquot] anno, JanStat (28): BierEe F3v; 
BielŻyw 123; GliceKsiąt Nv; thedy wam źiemia da vro- 
dzay' iako za trzy lAta [tTium annoTum] Leop Lev 25'21; 
RejFig Bb4v; BibRade 1 451a maTg; BielKTon 11v, 71v, 
77v, 96v, 158v, 166; SienLek 194; Grekowie gdy nie- 
mogli za dźierięć lat Troiej dobyć' tym fortelem pofzli. 
MoaTzBaz 130v maTg; ZapKo
cier 1585'61, 1588'78; za 
dwie lećie śiła rię złego na broi GórnRozm H4, G2, C3v; 
G6rnTToas 69; SarnStat 269, 1264; SkaTKaz 383a, 418b. 
,." za [ile] lat od kogo (1): a więcey PapieUwa za 
fześćdźieśiąt lat od Lutra vpadło' niż go za 600. zbudo- 
wano. NiemObT 165. 
W oharakteTy,tycznym polqczeniu: za kilka lat (2). 
WymIenia: »za naszych sto lat« (1): A za nMzych 
tych Uo lat' fłynął cudami Francifcus z Paule SkaT- 
Kae 419a. 
»za (tak) lat wiele« [,eyk 1: 1] (2): com ia za tak 
lat wiele zbierała' toś ty wkrotkim CŻMie rofprofzył. 
Bka'fŻyw 101, 206. ,." 


LA'fO 


»za [ile] lat« ,. po uplywie ilu
 lat (13): Jadąc s Troiey 
zapędziły go wiAtry w dalekie Urony na morzu' iż fie 
do domu za dzyerięć lat ledwe wroćił. BielKTon 25v; 
LeovP'fzep E3, H2 [2 T.], H2v; HistRzym 21v; WujJud 
134v; wfzakże tak rozumiał' że bez trudnośći za dwie 
lećie [biennio]' ii.bo nadaley za trzy' mogłaby być złożODl
 
y od Krola' y od wfzytkich wiecżną ośiśdłośó maiących 
ModTZBaz 121v, 132v maTY; SkaTŻyw 332; OTzJan 76; 
SkaTKazSej 704a. 
,." za [ile] lat od ozego (1): Abowiem toż przerzeeone 
[...] P1ii.nctow połot.enie' będźie za dźiewięć lat od lii.to- 
siego Roku w Byku a w niedźwiadku LeovPTzep E2v. 
W charakteTy,tycznych polączeniach: ea kilka lat, za 
kilkana
oie. ,." 
»za [ile] latu - na pTzeciąy iluś lat (6): BielŻyw 30; 
aby Ezechiafz 8Uąpił do kościoła' a będzye miał przedłu- 
żenie żywota za xv. lat BielK'fon 89v, [84 8 ], 230, 361v. 
»pod latem [kt6Tym]« [e liczebnikiem wYTażonym 
cyf'fą] (2): 
,." WYTatenie: »pod latem narodzenia Bożego« (2): 
zortawyemy w moczy 8tatut nas Piotrcowfki na Seymie 
valnem vczynioni pod liatem Narodzenia Bozego M.D. 
XXXVIII. OomOTao 14; LibLeg 11'156. ,." 
»przed [iloma] lat, przed [iloma] laty (a. latoma), 
przed latem« [w tym: G 'Y lata w polączeniu e liczebni- 
kiem ulamkowym (1)] ... ante [aliquot] anno, PolAnt, 
Mąoz, ModTe, Vulg, JanPTzyw, JanStat; annis [aliquot] 
ante Mąca (168: 31: 1): ZapWaT 1627 nT 2377; BielŻyw 
142; na on cżas gdym tam był [...] przed trzemi lati 
MieohGlab *2; dwye Cvkny [...] vkradl przed feJIzczya 
Iyathi LibMal 1545'108v; kthori nyedawno woUrorogu 
yeU obyefchon przed dwyema lyath bądacz vnyego wdomv 
gofzczyem. LibMal 1547'131v, 1643'72, 73 [3 T.], 74v, 
76 [3 T.], 1544'86v (34); LibLeg 11'158; KTomRozm I 
B2v, E4v, Fv, F2, F2v (12); MurzHist Rv; K'fomRoem II 
b4v, h4, p4v; K'fomRozm 111 E3v, I4v, L6, L6v, N2 
(13); KTOWObT 28v; BibRade 2.001' 12'2; OTzRozm M2; 
Na on cźa8 przed 400. lat. gdy była pofpolita wyprawa 
przećiw Poganom Saracenom' [...] vCtawion był ten zakon 
rycedki (o ktory tu rzecż idzie) BielKTon 231v, 91, 110v, 
170, 178,206, 232v, 287; Abhinc triennium, Przed trzemi 
laty. Mącz 1b; Ante du08 anU08, Przed dwiema lii.toma. 
Mące 11a, 1b, 11a, 249d, 321c; OTzQuin D, N, V2v; 
SarnUen G5v; RejPo, 101v; BialKat 173v; BielSpT 57; 
WujJud 37v, 40, 45, 169, 192v (14); WujJuaOonf 14; 
BialKaz I, Mv; BuaNT pTeedm a3v; nieborak UalŻec 
muriał przed nim z kroleftwa vćiek8.6 iako przed tym 
przed lat 40. vćiekał przed Saulem. OeechRozm 138v, 121, 
165v, 166v, 169v, 260; Mod'fzBaz 105; Roku pańfkiego 
1438 to ieft przed Uem trzydzieśćią y ośmią lat, vctynione 
ieU Koncilium w Florencyey Ska'fJedn 267; miałeś przed 
pułtorą f tą lat Zbor Floręncki wCzytkich Grekow SkaT- 
Jedn 366, A4, 13, 243, 246, 251 (17); Oceko 3, 30; SkaT- 
Żyw 30, 203, [237], 278, 301, 336, 682; StrgjK'fon 96 
[2 'f.]; OeeohEp 128, 366, 409; NiemObT 163, 156 [2 T.]; 
KochFT 116; To przed pultorem tyriącem lat pifano Re,e- 
PTe 32, 16 [2 T.], 16,32,94; ReszHoz 139; KoohFTagJan 3; 
LatHaT +6v, +7, 67, 126 [3 T.], 172 [3 'f.]. 192, 302; 
Znam człowieka w Chriftuśie przed czternaśćią lat [...] 
iż takowy był zachwycony aż do trzećie 10 nieba. WujNT 
2.001' 12'2, ,. 68, 429, 472; Wy,Kaz 38, 41; Sa'fnStat 11, 
105, 276, 313, 660, 695, 990; POWOdPT 55; SkaTKaz la, 
41b, 243b, 277a, 550a; SkaTKazSej 665b, 681b, 691b, 
706b; KlonWoT 16, 31; ZbylP'feyg Bv, B4v. 
,." W charakte'fystyoznyoh polączeniach: przed [iloma]
		

/Czytelnia_007_02_062_0001.djvu

			LATO 


lat bezmala (2), blilłko, i dalej (4), i więcej (4), albo wy t- 
,eej; pTeeatym pTeed [iloma] lat, więcej nit(li) (2); prsed 
kilkadzie,iąt (kilkiemdzie,iąt) lat (2), pTsed kilkanaście, 
pTzed kilka(kilkiem),et (2), przed kilką ty'łę,cy, pTeed kil- 
kiem (kilem, kilką) (12), pTeed kilkiemnaicie,et (4), pTsed 
Iłtem (5), pTzea tysiącem (16), pTeea wiele ty,ięcy. 
. WYTażenie: »przed (nie)wielą lat. = ante anno, mul- 
to, Vulg, JanStat (3): Leop 3.E,dT 6'14; Go,tGo,pSieb 
+ 3; iż zwykli niekt6rzy ludźie lwarliwi' ludźi niewinn
 
potwarnie o vczynek mężobóyltwa przed wielą lat vczy- 
niony' żałobliwie oIkart.ść SaTnStat 611. "" 
»przed [iloma] lat. =o w wieku wO.lleiniej,sym nil 
ilei lat; ante [aliquem] annum JanStat (7): nye zda fie 
rzecż być rozumna przed dwanalcye lat dzye6i polecAó 
komu vcżyć GliczK,iąl I6v; KwiatK,iql N4v; Przed 
Dwiemana!ty lath' ani po Sześćidźielyąt, krwie iuż nie- 
puIzczay SienLfJk 36v. 59v; OeechRoem 137v; Wlzakze 
dzieći przed czterzmi a dwudzieltą lat, nie mogą dóbr 
oddalić przez przyzwolenia przyiaciół. SarnStat 584, 
660. 
»po [ilu] lat, po [ilu] leoiech. po [kt6rym] lecie. -= po 
uplywie ilui lat; po,t [aliquot] anno, Vulg. JanStat; in 
finfJ [aliquot] annOTum PolAnt; infTa 'palium [aliquot] 
annOTum JanPrzyw (85: 15: 1): FalZiol IV 49d; KTOW- 
ObT 86; Leop IfJT 28'1l; A po dwu lat poIłał kroi do miaU 
Iudlkich Poborcę BibRadz LMach 1'30; po drugich pięt- 
nalcie lat vrodził Iie im drugi lyn Abel BielKTon 2v. 
12v, 16v, 76, 9iv, 117 (15); Post 8exennium ad vos redibo. 
Po Izesći lie lat do was nawróce. Mącz [390]c; RejAp CC4. 
[169]v; Hi,tRzym 8, 100; KuczbKat 270; RejZwieTo 170v; 
BudBib Gen 41'1, l.Mach 1'30; OeechRoem 132v; Skar- 
Jedn 163. 176, 200, 247 [2 r.], 255; SkaTŻyw 35. 74, 99, 
134 [2 r.], 136 (11); MWilkHist G3v; ZapKoicieT 1580' 
10v. 87v; Re,zPTe 98; Re,eList 177; AotReg 80. 165; 
Ale po pułtoru lat oIkart.on był [pawel Apo,tol] od Zydow 
WujNT Act 18 aTg. Aot 13'20, ,. 525 [2 r.], Gal 1'18. 
3/17; JanNKar Cv; SaTnStat 689, 892; SkaTKae )(2. 7a. 
43a. 550a; SkarKaeSej 701b; ZbylPTzyg B. 
"" po [ilu] lat oeego (1): Po dwu lat krolowania Da- 
widowego' przylzli ltadzy IzraelIey do Dawida' wzyęli 
z nim iedność BifJlK Ton 69v. 
po [ilu] lat od oefJgo (5): [koioiól] lpalono' po 442. 
lath od Salśmonowego zmurowania BielKTon 265v; Skar- 
Kae 275b. Of »po [ilu] lat od narodzenia Chrystusowego.. 
»po [ilu] lat od początku świata.. 
po [ilu] lat po oeym [w tym: potym (17)] (20): Hist- 
Józ B, Cv; Potim Iie lepak po kiIkunalcie lath do rodziny 
wrocił BielŻyw 132; KromRozm 11 cv; KromRoem 111 
B3v; KTowObr 37v. 135; STało fię potym po dwudzieltu 
lećiech [a .finfJ viginti annoTum] przez ktore budował 
Salomon Dom Pańlki y Dom Iwoy. BibRaaz 2.Par 8'1. 
2.Reg 13'23; BielKTon 232, 285v, 391, 463v; Iż po cżter- 
nalcie leciech po nawroceniu lwoim nalazł go w Ieruzalem 
RfJjPo, 301; OeechRozm 144; MoaTzBae 102; KochAp 9; 
WujNT 449 maTg, Gal 2'1. Of .po [ilu] lat po stworze- 
niu świata«. 
Ze eaaniem czasowym [jako] (5): BibRaiIe Gen 16'3. 
2.Mach 10'3; [Machabeu,e] poraźił Antyocha po trzećim 
lecie iako był £łup do kościoła wltawił BifJlKron 128v; 
SkarŻyw 291, 490. 
W chaTaktery,tycznych polączfJniach: po [ilu] lat 
i dalej; al po [ilu] lat (3), aalej anilli, aopiero (2), potym 
(17), więcej nil; po kilkadeieBiąt lat, po kilku (6), po kil- 
kunaicie (3), po kilku(kilka)lłfJt (3), po kilku ty,ięoy, po 
,tu (5). po ,tu tysięcy. po tYlłiącu (6). 


LATO 


47 


WYTtJŹfJnia: »po [ilu] lat (od) narodzenia Chry8tuso- 
wego (a. Pana Jezu Krysta)« (2): KrowObT 30; ktora 
lię też nie okazśłś tak znacżnie. az po lat 666. od naro- 
dzenia ChristuIowego. OeechEp 416. 
»po [ilu] lat po 8tworzeniu świata, od początku 
świata« (1 : 1): RejZwierc 3; CżemuIz go theż zaraz świat 
ltworzywlzy' onym pierwIzym rodzicom nMzym nie- 
podał' ale at. po dwu tyliącu lat po !tworzeniu świata' 
OeechRozm 87. 
.po wielu(-e) lat. ... multis POBt anni, MoaTz; po,t 
anno, plures Vulg (3): ModTzBae 102; SkaTŻyw 457; 
A po wielu lat' przylzedłem abym vczynił iałmużny naro- 
dowi moiemu' y ofiary' y śluby. WujNT Act 24'17. "" 
»po [ilu] lat. po [ilu] leciech, po [któTym] lecie« .- 
w wieku iluś lat (12: 1 : 2): potym po trzydzieltym lecie 
gdy cialo zupeln
 mial' [...] na mękę Iie lam wydal 
OpecŻyw 161; FalZiol IV 47d; GlabGad D6v, 04v; Bo po 
trzydzielci y w połcżwarta lata vmarł na krzyżu Iromot- 
nie. Wr6bŻolt ee6; KwiatK,iqż N4v [2 T.]; a po wyśćiu 
lat po trzy kroć śiedmi' to ielt' po dwudźiertu lath y ied- 
nym/ męlzczyzna zararta LeovPTzep l, H4v, I [3 T.], Iv; 
OeechRoem 148v; SkaTŻyw 411. 
.w [ilu] leciech, w [ilu] lat, w [którym] lecie«= 
[w oanie,ieniu ao wieku] [aliquot] annOTum PolAnt, Vulg; 
[aliquo] anno, ab anni, [aliquot] Vulg; [aliquot] annos 
PolAnt (80: 61: 3): OpeoŻyw Iv, 30v. 147v; PatKae 111 
112; Murm 45; HistJ6e Av; Też bańki mogą być wpo- 
trzebie dzieciom wetrzech leciech nawiane y we dwu 
leciech Iiekane. FalZiol V 61. III 20a. V 43, 57; Zlzedł 
zlwiata Cleobolus w leciech żywota Iwego. LXX. Biel- 
Żyw 18. 4, 9, 11. 13, 34 (14); MiechGlab 47; LibMal 
1547/134v; HiBtAl A7, A8v; MureNT Mar 5'42; Dobrze6 
cżynyą oni golpodarze' ktorzy podcżas we dwu lat, 
podcżśs we trzech oIiadayą y obyezdzayą źrzebce Glice- 
K,iąż I8v, D8, 15. I5v, 16 [2 T.], 17 [2 r.], P3; iże Dyabeł 
iednemu Oycu wyrwał dźiećię w piąći lećiech z rąk GrOłc- 
Pore 114v, b3; Leop 10' 24'29, 2.RfJg 19'32, 4.Reg 11'21, 
2.PaT 21/5. 31/16 (11); A kto komu obraźi źrzebię we 
dwu lat' ma za nie dAó pięć grzywien. U,tPTaw E4v, 
E4v; A był Noe w Izelći Iet lat gdy przizedł [/] potop 
na źiemię. BibRade Gen 7'6, Gen 11'20. 22. 24. 26. 17'17 
(18); OTsRosm M4; Vmarł w Rzymie w leciech wieku 
Iwoiego LXIIII BifJlKTon 188. llv. 12v. 13v. 16. 17v 
(32); LeovPreep H4v; RejAp 82; G6rnDwoT. Aa; RejPo, 
25v, 38. 69v. 255; RejZwiero 274v; BialKae 14; BuaNT 
preeam c5v; OeechRozm 148v [2 r.]; SkaTŻyw A3v, 50, 
126. 152. 189 (11); StryjKron 149; WeTGośo 263; ZapKoś- 
oier 1585'60v; Oalep 888b; Go,tGo,p 12; Nie była wiecz- 
nie gładka £ławna pani ona' Dla kt6rey mocna Troi&. 
z gruntu wywrócona: By ią był Parys poznał w lzóItym- 
dźieltym lećie KochFTag 22; iż miał corkę iedyną iakoby 
we dwi\n8Śćie lećiech/ ktora vmierała. WujNT Luo 8'42, 
pTeeam 33, Mar 5'42, Luc 2 aTg, 42, 3/23, 1. Tim 5'9; 
KmitaSpit A2v. A4; Oeal
TT H. 
"" W ohaTakteTy,tycznyoh poląceeniach: być (bęaący) 
w [ilu] leoiech (lat) (46); w lecifJoh tywota [iluś] (5), wieku; 
w [ilu] lat i dalej; aalej nit w [ilu] leoiech. "" 
»w [ilu] lat, w [ilu] leciech« = po uplywifJ iluś lat; 
po,t anno, [aliquot] V ulg; [aliquot] anno, PolA nt (35 : 5): 
MiechGlab 64; BielKTon 447; SarnUen C6v, D6v; Owlzem 
Paweł 8. pilze iż go w cżternalcie leciech nalazł w Ieru- 
zalem RejPo, 302; RejZwieTo 188; Centesima - Lichwa 
gdina miefiąez pozłosemie oderta płaczimi czo wedwu 
lecziechrowna liez, Iummą. Oalep 180b; w których trzy- 
dźieśći lat w piąći' albo w dźieśiąći' albo kicdy Iie tOlllU
		

/Czytelnia_007_02_063_0001.djvu

			48 


LATO 


który zMtawił podobać będźiej przed rądem w Aktćiech 
mot.e odnowić rwą zaJtawę. SaTnStat 781. 
'" w [ilu] lat po czym, po kim [w tym: potym (13)] 
(31): KromRozm II c2, v V; KTomRoem III N7v, P5, P8; 
KrowObT 35v, 230; Leop Gen 16j3; BibRadz Gen 11jl0; 
Potym we cżterzech latj Wa.śil Iwanowic poIłał lud do 
Litwy na branie BielKron 429, 282v, 363; Mącz 377d; 
SaTnUen C8; LeovPTzep C4v; RejZwieTc 274; OeechRozm 
85v; SkaTJedn 181,251; Po śmierći cudy wielkimi Iławny 
zoItałj kanonizowany od Hadryana rzoItegoj w 74. lećiech 
po śmierći SkarŻyw 414; StTyjKron 175; OeechEp 196; 
NiemObr 55, 56, 133. 
W chaTaktery,tycznych polączeniach: dalej nil w [ilu] 
lat; w kilku lat, w kilkudzie,iąt (kilkadzie,iąt) (2), w kilku- 
(kilka),et (3), (prawie) we ,tu (3), w ty,iącu; potym w [ilu] 
lat (13). 
WYTa.tenia: »w [ilu] lat po KrY8tusowym itp. naro- 
dzeniu, po (Panu) Chrystusie, przed narodzeniem Krystu- 
lilowym. [,zyk 6: 1] (4: 2: 1): KTomRoem III P6v; Krow- 
ObT 137, 235; tho fie działo we dwudzieItu lat po KryItu- 
rowym narodzeniu BielKron 287v, 265v; Toć Itary a w pul- 
toruftu lat po ChryItuśie będący Doktor kośćielny tak 
pifze. SkaTJedn 103; NiemObT 125. Of »w [ilu] lat po 
KrY8tusowym narodzeniu.. 
»w wielu lat. (1): Aliquot 8eculis post Scipio Car- 
thaginem coepit, W wielu lat potymj etć. Mące 377d. ,." 
»w [ilu] lat, w [ilu] leciech« .... 'Ul ciągu ilul lat, 
na pTze,tTeeni ilul lat; [aliquot] anniB PolAnt; infra (a. 
intTa) [aliquot] anno, JanStat; infTa 'palium [aliquot] 
annOTum JanPTzyw (21: 6): ZapWaT 1548 nT 2668; 
W fiedmi lat podbił pod pańItwo rwoie wrzytko pogań- 
Itwo. Hi8tAl N5; KTOWObT 78v; BibRade Deut 2j7; a w tych 
dzyeriąći lat cżęIto byli vpominani od żon rwoich aby 
do domu przyiechśJi. BielKTon 100v, lS7v, 163; W kilku 
lat Tatarowie pięć kr06 was wybrali KochSat A3v; Pri- 
mus duobus stipendii8, W pierwfzych dwu lieciech 8lut.by 
yego. Mące 416e; lłejAp 167v; Kto fię temu dwoiemu 
iego by6iu w Rzymie y wyćiekaniu Piotra S. do inych 
kośćiołow pofługij w tych dwudzieItu y pią6i lat przy- 
patrzy SkaTJedn 98, 97; Ziśćiło fię widzenie iego we dwu 
latj ktorych Arryanowie pogaóItwo robie na pomoc biorąo: 
Kośćioły Katolickie poburzyli SkaTŻyw 58; ZapKolcier 
1587j70v, 71; iefli we trzech lat y we trzech mieśięey 
czaru pokoiu y zgody ćierpi rpokoynie Dźierżawcę trzy- 
mś'ć ono dźiedźictwo SaTnStat 777, 209, 688, 695, 700. 
'" w [ilu] lat od czego (1): które wrzelką rprawiedli. 
woś6 y vczćiwoś6 porpolitą zarzućiwfzyj rozmait6mi oby- 
czaymi na rozmaitych Itamich przelożeńItwa y ludźi 
częrtokroć przez kaźnij w tych trzech lećiech [hoo tTiennio 
hactenu8 JanStat 608]j od czaru rczęśliwego koronowania 
nMzego poczynili. SaTnStat 605. 
w [ilu] lat pTeed kim (1): ldzćie za tymi Greckimi 
Doktormij ktorzy w tych piąći ret lat przed namij z rzct.e- 
relO rerca z kośćiołem Hę Rzymrkim iednocżyli SkaTJedn 
353. 
w [ilu] lat po czym, po kim (3): Iakoż też y Kośćioł 
on pierwfzy po Aportolech w wielu ret lat nie znał takich 
Mrzy WujJudOonf 226; SarnStat 892. Of »w [ilu] lat po 
narodzeniu Pańskim.. 
W charakteTy,tyoznych połączeniach: w kilku lat, we 
,tu, w ty,iącu, w wielu,et. 
WYTa.tenia: »w [ilu] lat po narodzeniu Pańskim« (1): 
W tych zarię połtora tyfiąca lat po narodzeniu Pańfkim 
co ne działo SaTnUen G5. 
»we stu lat« = w wieku (2): miał Pan Bog każdego 


l 


LATO 


cżAlu Y w każdym prawie rtu lat y gęśćieyj rwoie Greki 
ktorzy kośćioł Rzymrki ocżyś6iś.lij y znim fięiednocżyli 
SkaTJedn 265. Of SeeTeg. 
SeeTeg: »w [którym] wieku to jest we 8tu lat« (1): 
w onym Pierwfzym wiekuj to iertj we Itu latj vcżył 
y piIał o tey to nayświętfzey ofierze S. on Męcżennik 
19natiuB Re8zPre 21. '" 
»w [ilu] lat« .... co ileś lat (10): Miłos6iwe lś.to weItu 
lat. KTOWObT 78v marg, 78v maTg [2 T.], Ss3 [2 T.]; Mące 
377d; Seym wś.lny we dwu lat, ś. do fzerci niedziel fie 
konczy. SaTnStat 29. 
'" WYTa.tenie: ))W [ilu] a w [ilu] lat« (3): Mąoe 
[95]d, 263a; tak nMzy BiIkupij iako Kś.pitulni w dźie- 
śięći ś. w dźieśięći lat [de decennio in decennium Jan- 
Stat 910] przyśięgę wiernośći Królowi y KróleItwu Pol- 
rkiemu [powinni odnawiać] SaTnStat 1125. '" 
b. Ze,tawienie: »Nowe Lato« .... dzień pieTw,eego 
'tycznia rozpoczynający rok kalendaTeowy i obchodzony jako 
świąteczny; Nowy Rok; calendae I anuarii M urm, BaTt- 
Bydg; novu, annu, MymfJT 1 (64): Murm 11; MymeTl 8v; 
BaTtBydg 78; LudWieś B2v; Styczen 1anuaTiu,. [...] l a 
Nowe Lato Go,ki A4v; Strena, Kolędśf dar ś. vpominek 
nowego lata. Mąoz 420c; QVINCVNX [...] za Kolędę 
PoIłom Koronnymj do Wś.dzś.wy nś. Nowe Lś.toj Roku 
Pś.ńfkiego 1564. poIłany. OTzQuin kt [idem] A3v; Skar- 
Żyw l; Oalep 101Oa; GrabowSet Kv; KochFTag 29; Tegoż 
dniś. o fortunne zacżęćie Nowego lata Modlitwy. LatHaT 
343, [+ +]; WujNT 745 marg; przychodźi mówić o tym: 
Iś.ko rą Roki, y Nowegolś.ta rądzenie: także położenie 
kśiąg. SaTnStat 565, 191, 1310; naydźierz tak cżłekś. beś- 
pieot.negoj Ktoryj choć rok wytrzymał do Nowego lś.taj 
Przećię chce nś. rwą Itronę nakierować świAtli. Klon- 
Wor 79. 
'" W pTzeciwBtawieniu: »Nowe Lato ... 8tary rok« (1): 
y ma za wygraną Tę [k]auzę wykrętadką: gdy t. iuż Nowe 
lato stary rok końcży: Nowy pocżynaj mam za to Iuż 
na inlzy rok idźie Klon W OT 80. 
WYTa.tenia: ))dzień Nowego Lata« (7): LudWieś B2v; 
Diar 51; RejPo, 31v tp; LatHaT 742; Lekcia na dzień 
Nowego lata. WtljNT 658 marg, 198 maTg, Vvvvv2v. 
»święto N owego Lata« (2): lłejPo, 27v; Bo ezempli 
gTatia, na każde święto Nowego Lataj dla odbierania tego 
coby Ich M. Panowie Duchownij z chęći a z miłośći rwey 
przećiwko oyozyznie dawać poItąpilij niechby fię ziet.- 
dźśli VotSzl Ev. 
»wiilija Nowego Lata« (2): LudWieś B2; Dźiało fie 
to w Brzeźćiu Włodzcławrkimj w Wigilią Nowego Lata 
[in Vigilia OiTcumciBioni8 JanStat 862]: Roku tegóż 1436. 
SaTnStat 1084. 
WYTa.tenia pTzyimkowe: »na Nowe Lato« - w dniu, 
w terminie Nowego Lata (3): Ktora IntromiIsia ma fię 
Ctać przes woźnego powiatu tamthego od początku Roku 
Bożego, gdy pisać będą 1581. Tho iest na nowe Liatho 
ZapKolcier 1580j13v, 1580j13v; SarnStat 363. 
»przed Nowym Latem« (3): dan w wynnyczi wrobothe 
przed nowim lathem Anno domi[ni] MODOXLijO LibLeg 
11jl09; LudWiei B2; RejPo, 28 lp. 
»0 Nowym Lecie« (1): Lezenie kśiąg Y w Seym, 
co porpolićie o Nowym lećie trafia fie. SaTnStat 747. 
»po Nowym Lecie. (17): LudWie8 B2v, B3; LibMal 
1553j175; RejPo, 37v, 38 tp, 41, 44v, 48 (9); RejP08- 
W,taw [411] .tp; StTyjKron 315; PierwCzć Roki w Nurze 
we Wtorek po Nowym lećie SarnStat 741, 729, 741. 
Per,onifikaoja (1): (diJ) SZOSTY G LOS Albo Nowe 
I.ato. (-) W ito,lLut A5v. 


.....
		

/Czytelnia_007_02_064_0001.djvu

			LATO 


LATO 


49 


Gra ,łów (2): O nowym lecie do towarzyrtwa. lA cego imienia! iedno albo na wykupienie! ślbo naymem! 
wam wierzyć nie mogę! choćia tak mówićie! Dźiś now
 ślbo do lata odpwzcżellia! albo ktory przyiaciel blizIzy 
lśto! kiedy kożuchy nośićie. PuiIl.Fr 35. mogł wykupić. BielKTon 36. "" 
 
PTzen: Metonimicznie (8): p. W Koiciele katolickim Rok SwitJty (u,tanowiony 
a) Sąay odbywające ,itJ w okreBie poczynając od Nowego pTeee papieta Bonifacego w 1300 r., mający ,ię powtaTea6 
Roku (3): Opifawlzy wedle praw perIony Cądow
, w dru- co 100 lat, a od papieta PawIa lIT. 1470 co 25 lat) i ewią- 
gim rozdźiale opiIśn
 lą łświce, ślbo zśCiędźienia lądów, eane e nim OdPUBty (54): 
któr
 złożon
 lą z onychże perIón: iśko lą Roki, Lężenie Ze8tawienia: »Miłościwe Lato« [,zyk 47 : 7] (54): Drugy 
kiUąg, y Nowe lśto, y Aktś zśpilawlzy SaTnStat 749, miłolczywe Lato Choczia da niemalo zato. Kiedy na 
747, 1200. lThię po wieJIy Mnima iż nigdy niegrzeIIy . RejKup d3; 
b) PodaTek e okazji Nowego Roku; ,tTena BaTtBydg, I ezom zażiwota działał I na droky [I] cęCto chadzał 
Mące, Oalep; apophoretum Mącz, Oalep (5): Apophoreta, I na miłolczywe Liatha Ach lwiętafz tho lnać vtratha 
Munera qU8e dari solent Saturnalibus: quem morem ho- RejKup p7; Izali miłośćiwe latś zś pieniądze po lwiećie 
die quoque servant mense Decembri in natali Salvatori8, rosCyłał! KTOWObT 26, 78v [6 T.], 79v, S83 [3 T.], RejWu 
et initio anni - Nowe lato, podarek na nowi rock, ko- 139v, 183v maTg, Cc7v; Tho Miłośćiwe lśtho! vltawił był 
lenda. Oalep [82]a. ..J \ r napierwey Bonifścius 8. lathś 1295. wźiąwrzy od Moizelzś 
SZfJTegi: »kolęda, (i, albo) Nowe Lato« [,zyk 2: 1] przykład. Potym Klemens Izolty! nś 50. lat. Pothym 
(3): BaTtBydg 151; Mące 12d; śbylmy/ [...] żywot bez Sixtus 4. tylko na 25. lath/ tśkże Cie dziś zśchowuie! 
końca! y wiecżne dobre mienie/ w Raylkim kroleCtwie iż bywa w 25 lath. BielKTon 234v, 234v, Ll11v; SkaT- 
ośięgnąć mogli. Toć ielt twoiś Ewangelia y dobra nowina! Żyw 460, 545; NiemObr I
S; Re,eLi,t 139 tp, 158. 
Kolęda/ y Nowe lato twoie! Narodzie nielzcżelnego Iadśmś r.. "" W polączeniach ueregowych (7): SeklKat R; Zrzy- 
SkaTŻyw l. , .. i\mam też czalem doItawal A niema10m za to dawal. Mi- 
»upominek a Now6 LatołC (1): Miey to zś vpominek lolczywych lat odpwtow y inych rozlycznych lyltow. 
ś za Nowe Lśto. Rej.Ap [Ff5]v. "" 
 \ RejKup g5v, i5v, k8, q8v; Vyrzylz telz ObrAzy rzezśne! 
c. Ze,tawienia na oznaczenie Jubileu,eu, czyli Roku mślowAne! y wyCzyte/ LatA miłośóiwe/ BślIśmy/ y krzyz- 
SwitJtego (75): , ...... , mA wśIze/ lwiece/ y gromnice/ wolkowe! lśmpy! Ka- 
a. W zakonie Mojte,zowym rok odpu,zczenia obeM- J dzidlnice/ popioły KTOWObT 241, 242. 
azony co 50 lat (21): poCIał mię [...] opowiadśó iętcom SeeTegi: ».Jubileus(z) a(l)bo Miłościwe Lato« (4): Tegot. 
wypwzcżenie! y CIepym wzrok/ [...] Abym opowiadał tet. roku 1300. Bonifacius olmy Papież według zwyczAiu 
latho przyiemne Panu/ y dzień odplaty. Leop Luo 4/19. y Coremoniy Zydowrkich iubiIeus Albo miłośćiwe Lato 
Ze,tawiema: »Miłościwe Lato« - iubil6U8 annUB Vulg, naprzod vltawił obchodzić. StryjKTon 375; Re,zPTfI kt; 
Mące; iubileu,. tempu, propitiationi, Vulg [,zyl: 16: 1] Re,zHoz 125, 141. 
(17): będzielz trąbić w trąbę cżAIu Miłośćiwego liata po' .Miłościwe Lato, (i) odpusty« [,zyk 5 : 5] (10): Sekl- 
wJIyltkiey źiemi waJIey: A będzielz święćił pięćdzieIią- Wyzn f4; O PapieCkich miłośćiwych Lećiech y Odpuśćiech. 
tego roku! y nśzowielz gil odpwzcżenie wJIyltkim mierz. KTOWObT 78, 78, 78v [2 T.], 79 tp. Tt; A przećiwko Pa. 
czśnom źiemie twoiey! śbo wiem ten rok ieCt Miłośćiwe pieCkim pieniężnym Odpwtom! Miłośćiwym lśtom/ po. 
Lato: NśwroćiIie ctłowiek nś then cżA8 ku maiętnośći kAzuiemy on Dekret PiotrA ś. WujJudOonf 91v; LatHaT 
Cwoiey! A ieden każdy prziydzie zśś do rodziny lwey: 285, 286. [Ponadto w polączMłia!Jh ,eeregowyeh 3 r.]. 
Abowiem Miłośćiwe A pięć dzieCiątne latho ieCt. Leop Lev PTzen: OdpuBzczenie gTeechów fJTzez Ohry,tu,a (9): Po- 
25/9-11, Lev 25 aTg, 12, 13, 14, 16; Iubileu8 annus in wiedzże tu iuCz s tzyielO rolkazaoia to vtzynili ći Papiet.e: 
Bibliis, Miłośćiwe lato. Mące [176]b; LeovPTzep 12; Lat- (maTg) Miłosćiwe lato KryItwowe kożdego roku ltoi y 
BaT 509. J koidey godziny. (-) Niemożeż te' O rzec/ śby 8 KryItu- 
"" Seeregi: »Miłościwe Lato, Jubileus« (1): Miłolćiwe lowe lo przykazania/ boć Kryltulowe Miłośćiwe lato! nie- 
lato. Iubileus. BielKTon 36 1naTg. tylko koidego roku ielt y Itoi/ śle teIz kożdego dnia 
»Rok Propitiationis, to jest Miłościwe LatołC" (1):. y koMey godziny KTOWObT 78v, 79 [5 T.], Ss3, Tt3. "" 
Takież w pię6dzyeIiąt lat A-by mieli rok Propiciationis/ to ł »lato świętełC (1): Roku Pśńlkiego 1400. ktorego było 
ieIt! miłośćiwe lato BielKTon 36. \ lśto święte śbo miłośćiwe/ wiele pielgrzymow przez cśły 
W funkcji pTey,'ówka (4): rok idąc do Rzymu! y wracaiąc Iię! ehorych zoltawało 
»Lata Miłościwego« (1): Bo tego IAthA Miłośćiwego/ J BkaTŻy'w 460. 
wJIyltko przedanie ma Iie wroćić do p{mś! y do dziertawce ...\ 3. Cea8 Tozumiany jako nieogTaniczony i niewymierny 
dawnego. Leop Lev 25/28. ..., 0l:Te8 i,tnienia lub jako mijanie i ,ila ni,ecząca, ewiązany 
Wyrażenie pTeyimkowe: »do Miłościwego Latał( (3): lub nie z okTelJlonym podmiotem; aetaB, ,aecula, tempu, 
Leop Lev 25/28; Także Iługś/ śbo niewolnik/ kthoryby Mącz (318): Leop HebT 1/12; BibRadz HebT 1/12; Nihil 
śiodmego roku odeyść niechciał od pśna lwe go / będąc 8emper floret aetas succedit aetati. Nić nie może być 
wolno pulzcżony/ Aleby lobie dał do podwoiś vcho lzwaycą w yednę miśrę/lata nA lata przichodzą/ Yedny drugie 
przekłoć! ten nA wieki! (to ieIt do żywota Abo do mi- wycylkayą. Mącz 44d; Senectus diuturnitate temporum 
łośćiwego lata) Iłużyć ma CzechRoem 86, 85. "" exsi8tit, StaroŚĆ s laty prziehodźi. Mącz 396d, 150a, 317a; 
))lato odpuszczeniałC (3): iedno iż o tym Bogu vpewnienie nś lercu Cwym mam/ 
"" W funkcji PTzY8lówka (3): ktorego moc y latA nigdy nie vltawAią CzeohRoem 183; 
»lata odpuszczenia« (2): A iefIić Cie przeda zA pie- NA on cMs v Rzymian obrśzy y mślowśuia były ltśre/ 
niądze twoy brat! nie rob nim iako niewolnikiem/ ale y lśty zbotfiśłe BkaTJedn 227; TAk długo/ poki/ Itraż 
iśko naiemnikiem! y może Iie wykupić/ A ieIli nie wykupi/ czuyna świśtśj Mieśiąc/ y Iłońce poniolą lśta. KochP, 
będzie wolen latś odpulzcżenia. BielKTon 36, 36. 105; Bo wieczney łMki pAńCkiey lAta nieprzemogą. KochP, 
WYTatenie preyimkowe: .do lata odpuszczenia« (1): 199, 27, 152, 171, 212; SławA z dowćipu Cama wieeznie 
[u Żydów] nA wiecżność nie mogł nic przedA6 nieruIzśią- rtoi/ Tś gwałtu niezna/ tA lię lat nie boi. KoohFT 39,
		

/Czytelnia_007_02_065_0001.djvu

			50 


LATO 


116; lak ich [gwiazd] wiele porządkiem Iwoim rozIadzo- 
nych' Bieży tymiż drógśmi lat niepowśćiągnionych Koch- 
Phaen 16. 17. 18; Toli ioIt ogien ón nieugaIzóny Złotego 
fłónca' które nieIkónczóny Bieg bieżąc wrotne od początku 

wiata Prowadźi latU KochPieś ll; KmitaP,al A2v. 
A6v; KochPTOpKKoch 4; GrabowSet X; LatHaT 168. 169; 
KolakCath C6; y inni ktorych pamięć zamażą te lata' 
Co też koniec przynioIą iuż więc złego świata. RybGęśli 
B3; WujNT Hebr 1'12; Wito,lLut A2v. 
W polączeniach ,zeregowych (3): Y MauIolaea' y AEgip- 
tIkie grody Oftatniey Imierći próżne być niemogą' Albo 
ie ogień' ślbo nagłe wody' Albo ie lata zazdrorćiwe zmogą 
KochFr 38; O smierći [...] Mnie niewiem czemu miiaIz' 
gdyć bywam na rśźie, Miecze' ognie, y lśta dać mię chćiały 
Ikaźie. GóTnTToa, 76; [SZowo] nigdy początku nie miśło' 
y przeto iert nie ltworzone' śle przedwieczne' przechodźi 
czary, y wieki' y lśta, iśko mowią święći. SkaTKaz 
485b. 
W charaktery,tycznych polączeniach: lata lotne. nie- 
poWŚCiąg7
ione. prędkie. wrotne (2). zaedTościwe (5); dl-ugość 
lat; niepodlegly latom (3); lata [czyje] tTwają. ustaną (usta- 
wają) (5). 'ą wieczne. 
FTazy : »lecą. torem płyną. toczą się lata« -= volat 
aetas Mącz (1 : 1: 1): Volat aetas. Lecą laM.' prętko zś- 
chodzą. Mąoz 606d; WieTKT6c A2; ZawJeft 46. 
»przemijają lata« (1): Transcurrit aetas. Przemiyayą 
lśtś. Mącz 76a. 
ZWTOty: »być lat nieskończonych« = tTwać wiecz- 
nie (2): wrzytko to zwiotrzeie' by płaIzcz pochodzony' 
y odmiśnę weźmie: tyś nie odmięniony' Y lat nierkoń- 
czonych KochP, 163. 199. 
peTyfT. »na wodzy trzymać lata« = kierowa6 Tuchem 
cial niebie,kich. kt6Te wyznaceają czas (1): KTo władnie 
prędkim cżśIem! kto tak biegu chćiwe Na wodzy trzyma 
Iwoiey' lata, nie leniwe Wito,lLut A6v. 
bibl. »wszytki lata uprzedzić« -= być pTeedwiecznym 
(o Bogu) (1): Stolica iego od początku świata Ielt zało- 
żona: ś on wizytki lata, Vprzedźił KochP, 14l. 
WYTatenia: »długie lata« (4): RejZwieTo 236; Za 
czarem wIzytko więtrzą dolkonałość rwoię bierze' a długie 
lata otwarzaią ilikim kto ielt. SkaTKaz 649b. 649b marg; 
KochFTag 21. 
»lat milijony« (1): KśncIerz wielki zdrow żyie [...]. 
Ktorego Ipraw pobożnych świat ielt napełniony' Ktorych 
zatrzeć niemogą y lat miliony. SapEpit A2v. 
»wszy(s)tkie lata« (2): V ktorego [Boga] za ieden 
dźień Ią wIzyItkie lśta. KolakSecześl C4. Cf ZWTOt. 
SzeTeg: »lata i wiek« (3): O latom niepodległy' y wieku 
żadnemu' Podnieś Iye wyżIzey nieba' a światu wizy t- 
kiemu Okaż wielmożność Iwoię KochP, 167 [idem (2)] 
83. 84. 
a. W funkcji PTZYBlówka (27): 
»[jakie] lata« = pTeez dlugi okTes (2): 
'" WYTatenia: »nieogarnione lata« (1): Ale [unija] 
Iynom od oyców przez ręce podśna' Nieogśrnione lśta 
przetrwa nieltśrgana. KochPTOP 16. 
»lata nieprzetrwane« (1): Y żył w Iczerey miłośći 
lata nieprzetrwane O,tTEpit A3. '" 
WYTatenia pTeyimkowe: »na lata« (9): 
'" WYTatenia: »na długie lata« (1): Boiaźń PańIka 
roIkofzuie rerce' y daie rśdość y werele na długie dui 
y laM. KolakSecześl B4. 
»na wieczne lata« (6): Zy-w ie w dortatku' y w wadze 
v świśta Na wieczne lata. KochP, 39. 16. 188; Kolak- 
Oath A3v; RybGeśli D2v; KlonFliB D2. 


LATO 


»na wiele lat« (2): In multa secula. N a wiele lat' na 
długie czary. Mącz 377d; PudlFr 31. 
Szereg: »na dni i latn« (1): KolakSzcześl B4 cf »na 
długie lata«. '" 
»)Po [jakie] lata« (4): 
'" Wyrażenia: »po wieczne lata« "" wiecznie (1): 
Zacny nawfzem Starofta' by po wieczne lata' Słynął iego 
chwalny Ilubl poki rtaie świata. O,tTEpit A2. 
»po (te) w8zytki (a. w8ze) latau "" na eaw,ze [,eyk 
2: 1] (3): Niech Helenę i skarby ma po wszytki lata. 
A my. zachowywająo pokoj namowiony. Obrociem roz- 
puszczone żagle w greckie strony. KochMon 29; Koch- 
Pieś 33; O,tT Epit A2v. '" 
»przez lata« (1): Za coś godna żśłobliwych Pieśni' 
przez lata idące ZawJeft 45. 
»z laty« = e uplywem ceasu. kiedyś (w odnie,ieniu 
do preY8elości) (3): Kśmień zlśty vpada: a czas nieprze- 
trwśły Marmór łamie KochPTOpKKoch 4; GTabowSet D; 
SzaTzRyt B4. 
»za laty« - e uplywem. czaBU. po pewnym czasie. 
kiedyś (w odnie8ieniu do PTZY8Zlości lub do cza8U. wYTa- 
tającego akcje p6źniej,eą w Bto,unku do innej pTze,zlej) (7): 
Oczko 30; Iednak mam tę nadźieię' że przedśię za laty' 
Nie będą moie czułe nocy bez zśpłśty KochMuza 26; 
KochPTOP 12. 13. 
'" WYTażenia: »za postępkiem lat« (1): potym za 
godnośćią y poltępkiem lat był MńrIzałkiem nawyżIzym 
StryjKTon 366. 
»za wielkością lat« = po uplywie dlugiego ceasu (1): 
Gdyż rzeczom czafy ltśrość przynoIz'll które za wielkośćią 
lat [numero annorum J anPTzyw 41] dźiwnieyIze y świętrze 
bywśią miane SaTnStat 94l. 
Seereg: »za laty i za czasem« (1): aby Iprawy ludzkie' 
które za lśty giną [qui vetu,tate cadunt JanStat 841]' 
y za czMem z pśmięći wypadaią' były wyrażone pifmem 
SaTnStat 1066. '" 
a. Okre, cza8U m.ieTzony jakimiś wydaTeeniami lub 
posiadający granice mniej lub wiecej 'pTeoyzowane; anni 
PolAnt. Vulg. Mącz; aetaB Mąoz. Cno die, Vulg; anti- 
quitas. ,aecula. tempu, (tempoTa) Mące [eaw,ee w formie 
pl. tylko 1 r. w fOTmie'g (w Tymie)] (244): Więc lie śmieią 
łotrowie wIpominśiąc lata' Iż był cżylty towarzyIz ten 
nMz miły tata. RejWiz 93; Leop Gen 41'31; BielKTon 
78v; Tyrocinium. V czniowe lata albo ćwiczenie w nauce 
rzemię8łń rwego' nowo poczęte ćzwiczenie [I]. Mące 471b; 
PTOt A4; RejA p 166; Pan tiemi raczy błogofłświć: a ta 
Przynieśie t.yzne, y obfite lśta KochPs 128; [św. Juwen- 
tyn łBW. Maksym] Nierowno laty' śle wiarąrowno żyli [...]. 
To tśm nadzy' a ći dziśieyrzy nowrzy rą. SkaTŻyw 129. 
130; KochFT 36; Nieżyznewcnotę to tam były lśta [w cea- 
,ach Noego] KochPieś 32; ArtKano R16v; LatHaT 187; 
y opirał ten Prorok lśta, ktorych Iię to ich karanie dla 
tego grzechu srMć miśło SkaTKaz 276b; [O nierzcżęrny 
lećie' To Iie w on CŻŚ8 vrodźić źle było na świećie. J.A. 
Kmita. Żywoty kTÓl6w pol, kich .... KTak6w 1591. D.] 
lata czego [= kiedy coś ,ie ,tanie. coś ,ie dzieje] (2): 
To ieIt daIz bogoIlawieńltwo eżaIu y latam nouego zakonu 
WTóbŻolt V v; Bud Bib p, 76'1O[ll]. 
lata od czego (1): ktore [Pi,mo św.] iuż ty wIzytki 
lata od narodzenia MeIyaIzowego' [...] nśzywa oIta- 
tect.ną godźiną' y Ikońcżeniem wiekowI a nie ct.arem 
tylko oItatecżnym. CeechEp 364. 
lata czyje [= kiedy ktoś coś erobi] (1): a tym ten 
wfzechmogący Pan roikazał opowiedzieć ty lśta miło- 
Iierne Boga oyca Iwego niebielkiego RejPo, ll8v. 



 


-
		

/Czytelnia_007_02_066_0001.djvu

			LATO 


lata czyje [= czyjego panowania] (3): LibLeg l1'60v; 
Circa suprema Neronis principis, Około oItatecznych lat 
Nerona. Mące 435a; OTzJan 92. 
FTazy: »lata miną« [,eyk emienny] (2): WIzytki 
znaki Ią Ikońcżenia świata/ Skoro miną naznadone lata 
BielKTon A5; CeechEp 128. 
»przyjdą, nastaną lata« [,eyk emienny] (4: 2): Rej- 
J6z L; RejWie 137v; BielKTon 80v, 82; Przetóż te ieIzcze 
prziydą lata' Ze ćię narody wIz
go świata Wyznaią Iwoim 
Itworzyćielem KochP, 129; SapEpit B3. 
»skończą się (a. dokończyły 8ię), wypełnią się lata; 
skończenie lat« = finiti ,unt anni V ulg; finiB annOTum 
Vulg, PolAnt (2: 1; 3): Y po Ikońcżeniu lat/ Iprzymy- 
rzą [I] He: a corka krola od Poludnia/ prziydzie do krola. 
od Pulnocy iednM prziyaćieICtwo Leop Dan 11/6; Bib- 
Raaz Dan 11'6, 13, 4.E,dT 3/23; KochP, 111; StTyj- 
KTon 6. 
WYTatenia: »dobre (a. lep8ze) lata« (4): BielKTon 
80v; RejZwieTC 239v; KochPiefJ 14; Wrócąć Iye y dobr
 
lata' IeIczeó nie tu kónieo świata. KochSob 57. 
))krotkie lata« (1): ktore [Dzieje Apo,tol,kie] tylo 
niektore Iprawy krotkich lat' zwłaIzcM. świętego Apo- 
ItoM. Pawła zamykśią SkaTJean 85. 
»lata na8ze« (1): Ale widzę ił tak Ią dAlecy od śie- 
biel iAko dalekie Ią ty lata nśfze od onych' ktore iuż 
przed tyśiącem lat minęły CeechEp 128. 
»ony lata« (w oanie,ieniu ao prec8elofJci i pTey,zlofJci) 
[Bzyk 5: 1] (6): RejWiz 137v; RejZwierz 83v; Moa Te- 
Baz 139; SkarŻyw 367; Broń zaś łuk proIty' [...] mun- 
Ituki z łyka/ etó. tak iAko ony lata ludowi grubemu 
a leśnemu Uroie y naczynie dawały. StTyjKTon 265; Oeech- 
Ep 128. 
»(naj)pierwsze lata« = pTimitivi anni, pTioTa tempora 
Mące (2): Primitivi anni, NaypierwIze lata. Mącz 322a, 
322c. 
»potomne lata« (1): ku zapłaceniu' tak doroCŻnego 
dochodu raz/ iAko tet. dźieśiątey cżęśói na kAMy rok 
o nych potomnych lat [anniB reliqui8]. MoaTzBaz 139. 
»(dawno) prze8złe, stare, dawniej8ze, przed nami 
przebiegłe, 8taradawne, zapomniałe lata« [w tym: 8tare 
a dawno przeszłe (1)] ... die, antiqui Vulg; aeta, ,upeTioT, 
pTiBca ,aeoula Mące [Bzyk 13: 4] (8: 4 : 2 : 1 : 1 : 1): WT6b- 
Żolt 76/6; KwiatK,iql H2; Mącz 52b, c, 3220, 435a; 
KochP, 113; Miedzy rozmowami gdy iedni ftare lata' 
drudzy terńżnieyCze chwalili SlcaTŻyw 130, 567; Koclł- 
MaT,e 154; Bo wspomniymy sobie lata przeszłe za Zyg- 
munta zdały się bydzaurea sęcula. ActReg 22; Grabow- 
Set I4v; Niech Cie więc
y niechłubią Ctaradawn
 lńta' 
Z Cwoimi Helenami KochFrag 26; SaTnStat 6; GoslOa,t 9; 
SapEpit B. 
»lata teraźniejsze« (3): Diar 82; SkaTŻyw 130; NIe 
przez pochlebCtwo/ Ani złote dary/ lako te lata zwykły 
teraznieyCz
/ Ale przez cnotę na mieśce ważnieyIz
 Go- 
dźifz/ WapowIki' iako zwyczay Uary. KochFT 104. 
»ty (a. te) latał!: (w oaniesieniu ao pTze,zlofJci. teTGŹ- 
niej,eofJci i pTey,zlofJci) (6): RejJ6z L; RejWiz 70v; Bib. 
Radz p, 90/15; CzechEp 128; MOżem Cię nieowCzeyki 
Ikart.yó na te lata/ Iakokolwiek/ ieU przed Cię godnoCći 
zapłAta. KochFT 52, 104. 
bibl. »lata wieku« = cza8 wyznaceony na istnienie 
fJwiata (1): A gdy Cie wypełnią lata wieku' tedy odpocz- 
nie lwiatło' y zginą ciemnośći/ y ożywię vmarlych StTyj- 
KTon 6. 
bibl. »zamierzone, naznaczone lata« = cea, wyena- 
ceony na iBtnienie fJwiata (1: 1): BielKron A5; Kiedy Iye 


LATO 


51 


Ikończą zamierzon
 lata' (Pan opowiada) prziydę Iądźió 
świata KochP, 111. 
»złe, mizerne, niefortunne lata« (1: 1 : 1): Niżli by 
ty złe lata potym na nas przyIzły RejJ6z L; RejWie 7Ov; 
GTzegR6tn O. 
»złote lata« [,zyk 3: 1] (4): RejWiz 137v; RejZwier. 
83v; PUtIlFT 7; Precż żelazny o wieku/ przyIzły złote 
lata' Saturnowe Ią cżślY' wniwect Imętek świata. Sap- 
Epit B3. 
Szereg: »czasy i (a) lata« [,eyk 3: 2] (5): WTóbŻolt 
V V; BibRaae Dan 11/13, 4.EBaT 3/23; abych opowiedał 
miłoCierdzie a wIpomożenie zamknionym łMkawe otwo- 
rzenie a wypuCzcżenie: a lata y cżśfy iuż vbłagańIze' 
iuż łśfkawIze od Boga oyca Iwego. RejPoB 118v; Sap- 
Epit B3. 
a. W funkcji pTey,16wka (176): 
»[jakich] lat« ,.. ea ceaBów (49): A choć barzo rot.- 
nych lat żyli/ przedCię iednako zawIze trzymali y vcżyli. 
Re,zPre 15; A Saym w Skrzynnie' który był przez nas 
wysCzych lat ranni, ,uperioTibu8 JanStat 115] pozwolon 
kaźimy y zatracamy. SaTnStat 32. 

 W pTzeciw,tawieniu: »starodawnych lat ... dziś« 
(1): Nie iżby Cię Litwa od tego czśfu niedawnego począó 
miała/ ktory narod ltarodawnych lat w tych mieyIcaoh 
gdzie y dźiś mieCzkał StTyjKTon 244. 
WYTatenia: »dawnych, starych, 8tarodawnych lat« .,. 
pTimaeva aetate Mącz (1: 1: 1): Mące 322a; tedy znacz- 
nie za pomocą Bożą oyczyznie fłużymy. Co y dawnych 
lat przećiw Koronnym nieprzyiaćiołom/ y za IzozęśIi- 
wego pAnowania świętey pamięći Krola lego M. Stephanń 
VotS.d C3v. Cf W pTeeciw,tau,ifJ1łiu. 
))dzisi(ejszy)ch lat« (8): A iż dom twoy tu w PolIzcże 
był takowey cnoty/ Ze lie oń opierali ińk o mocne płoty/ 
[...] V ciebie tet. choem IzukM dziśich lat obrony. Papr- 
Pan A4v, B3, B4, F3v, K, Cc2; SkaTJean 13; Go,lCaBt 6. 
»innych lat« (1): ale żeby mogł ltaó [na ,lupie]/ 
drabinę do CIupa przywiązał/ y na niey [...] cżterdzieśći 
dni poltu przetrwał. a potym innych lat łśfką Bot.ą wIpo- 
możony y bes drabin Ctoiąc on poCt odprawował. Skar- 
Żyw 29. 
»na8zych lat« (2): Alia e8t ratio nostrorum temporum 
quam olim, YnIzy yeIt IpoIób nślzych lat nit.li przed 
tym był. Mącz 347b, 215b. 
»pierwszych lat« = dawniej [,zyk 2 : 1] (3): Przetóż 
onych lat pi
rwIzych ani miecza znano: Ani między krew- 
nami o zwadźie fłychano. KochPhaen 5; które [,ekoay] 
przychodźiły pi
rwlzych lat [anni8 ,uperioribu, JanStat 
436] dla niebytnośći kśiąg Grodzkich HarnStat 538 [idem] 
938. 
»przeszłych, przeminęłyoh lat« = anni, ,uperioribuB, 
memoTia ,upeTiore ModTe (18: 2): MarchlWiet Av; [Woj- 
ciech PruBki Mi8tre] PrzeCzłych lat wtargnął do Zmodźi 
BielKTon 418, 199, 226, 227, 293, 310, 447v; Anteacta 
vita, PrzeCzłych lat t.ywota Cwego. Mące lla; BielSpr 53; 
MoaTzBaz 21v [2 T.], 120, 120v; BielRoem lO; LatHaT 
+7v, 675; SarnStat 879, 1238. 
»przyszłych lat« (1): bo każdy na vrzędźie będąCI 
muśiał o tem myśIić/ że drudzy/ ktorzi przylzłych lat 
ranni, tlfflentibuB] po nim na onże vrząd naUępowM 
mieli/ tak Hę przećiwko niemu zachowM mogli' iAko Cię 
on [...] przećiwko nim zachował. Modrl6Baz 43. 
)lat przodkow« (1): Quod saepe et nostra et patrum 
memoria U8U venit, Co lie częCto nśIzych lat, takielz 
y przodków nśfzych przigadzAło. Mące 215b. 
»tych(t.e) lat« "" w tym ceasie, w owym czasie (w od-
		

/Czytelnia_007_02_067_0001.djvu

			52 


LATO 


niesieniu do pTee,erości, teraźniej,zości OTaz w polączeniu 
e tTybem waTunkowym); in i,ti, anniB J1ulg; hoc tempoTe 
Mące (6): Leop 2.Mach 1'7; KwiatKBiąt A4v; Mącz 330b; 
PapTPan A3v; czy przeto' żefmy tych lat Mrzo fą ofpali' 
a do wiadomośći rzeczy thych nad miarę leniwi Oczko 
A3v: tedyby przyfzło na obywatele Korony wfzytkiey 
Polor tych lat zwykły vchwalić J10tSel D. ,.., 
»[jakie] lata« = pTeez lata (3): 
,.., Wyralenia: »długie lata« (2): Oni przećiwney 
fortuny nie znAią' Y w dobrey śile długie lAta trwAią. 
KochP, 107; Wito,lLut A6v. 
»wBzystkie lata« ... pTeee caly cza, (1): NIe chAry 
płAkAć kat.efz znikłey z świata: Ni to płacz nowy: płaczem 
wfzytkM lata G6TnTToaB H. ,.., 
WYTalenia pTeyimkowe: »do [jakich] lat« (2): 
,.., Wyralenia: »do naszych lat« (1): Viguit usque ad 
nostram aetatem haec ratio. Trwał ten IpoIob aż do 
nAIzych lat. Mące 495d. 
»do tych lat [od czego]« (1): WIzak oycze moy do 
tych lat od mlodo
ci moiey, Y fłużyłem, y byłem powol- 
nym ći żAwżdy CiekPotr C2v. ,.., 
»od [jakich] latc (7): 
,.., WymIenia: »od dawnych, starych, starodawnych 
lat« [w tym: od dawnych a 8tarych (1)] (3:1:1): Lib. 
Leg 6'191; SeklWyen Ev; Ab ultimi8 vel ultima anti- 
quitate repeteH', Od dawnych a Itarych lat rzec [I] przi- 
toczić. Mącz 296a; G6TnRozm D4v. 
»od dziadowych lat« (1): Ab avo, Od dziadowych 
lat. M ące Ib. 
»od lat niemalych« (1): rolpomni lobie thy wIzytki 
cżśfy iuż od lat niemśłych' nie znacżnieli Pan iuż znaki 
Iwoie okazuie nad nami gniewu Iwoiego! RejZwieTo 194. 
»od pierw8zych latc (1): Ultimus pro primus [...] ut 
variis ab ultima antiquitate repetitis, Rozmayite rzeczy 
od pierwfzych lat przipominayąć. Mącz 5010. ,.., 
»Z [jakich] lat« (6): 
,.., WYTalc7Iie: »z dawnych lat« [,eyk 4: 1] (6): Bib. 
Rade *5v; Str'Um P3v; StTyjWjaz Av; StTyjKron 245; 
Jęli Iię błękAć miedzy obcymi Pogany: Y zową te wło- 
cżęgi z dawnych lat Cygany. KlonWor 7. ,.., 
.za [jakich] lat« (16): Przechodzifz Iie zMię do 
Iadkow Iwoich' [...] ktoryche
 lobie namnożył zA moż- 
nieybych lath Iwoich RejZwieTc 172v. 
,.., W przeciw,tawieniach: »za dzisiejszych (a. naszych) 
lat ... za pirwszego wieku, dawno; za pierwszych lat ... 
dziś (2)« (4): LubP, A4; Za pierwIzych lat no
iły nMze 
panie duIzki' PAćierze Burfztynowe' nie Złote łancufzki. 
BielSat D2 [idem BielRozm]; A ta rozność obycżaiow 
nie za lat nAfzych wIzcżęła Iie ieIt' Ale dawno przed tym 
v przodkow nMzych była WujJud 194; BielRozm 26. 
Wyra.tenia: »za lat (nie)dawn(iejsz)ych, 8tarych, sta- 
radawnych« [,eyk 6: 3] (6: 2: 1): HiBtLan F; Kooh- 
Dryas A2v; KochEpit A3; PudłFT 13; KochPTop 7; Bo 
w roIterku' Albo lamA od Iwych śił rzecz poIpolita opaść 
muśi' co Iye Rzymfkiey doItało! Albo w nieprzyiaćieUkie 
ręce przyydźie' iako Greciia zA niedawnych lat. Koch W T 
20. Cf »cza80W wiecznych i za lat dawnychc, »za dni 
pierwszych wiekow i za lat staradawnych«. 
»za dzisiej8zych lat« (1): LubP, A4 cf »za tych lat«. 
»za lat naszych« [,zyk 1: 1] (2): WujJud 194 cf 
W pTzeciw,tawieniach; SkarJ edn 265 cf »teraz za na8zych 
lat«. 
»za onych latc (1): lako to więc za onych IM,rych 
lat bywało. IIiBtLan F. 
»za pierwszych lat« = dawniej (4): S pocżątku ieft 


LATO 


pobudkA ku pilnemu fłuch{miu hiftoriy ktore Iie zA pir- 
fzich lat dzyały. LubPs R5v maTg; KochWT 26. Cf W pTee- 
ciwBtawieniach. 
»za tych lat« (1): A thakowe frogośći Dł\d kościołem 
Bożym gwałtowniey rie okAzać miały za tych dzifieyIzych 
lat' niżli rie okazowały za pirwIzego wieku. LubP, A4. 
Szeregi: »czasow wiecznych i za lat dawnych« (1): 
y będzie slodnąć lehowie obiata Iehudy y IeruIzalimA' 
iako cżaIow wiecżnych' y iako (za) lat dawnych [,eoun- 
dum die, ,aeculi et ,ecundum annOB antiquo,]. BudBib 
Mai 3'4. 
»za dni pierwszych wiekow i za lat 8taradawnychc 
(1): A Ipodoba Iie Panu offiAra Judfka y Ierozolimfka' 
iako zA dni pierwITych wiekowi y iako zA lat ItArl'tdaw- 
nych [dieB ,aeculi et ,icut anni antiqui]. Leop Mai 3'4. 
»teraz za naszych lat« (1): Y teraz za nAfzych lat 
na Koncilium Trydenckim wiele Greckich Bifkupow było 
SkaTJedn 265. ,.., 
»na lata« [w tym e pTzydawką 2 T.] (3): Skępiec Acż 
marnie tu vżywie lwia tA' Wżdy mu Iie wlecże ItrAwica 
nA lata. Hoyny do cżś.fu iako pan vżywa' A cżAIem 8 pAń- 
Itwem y pod ławą bywa. RejZwierc 217. 
,.., WYTaeenia: »na dalekie lata« (1): Niechże ćię 
Pan Bóg chowa' mi dalekie lata' W zdrowiu' Ilicżney 
vrodźie' zażywAiąo świAta. PaxLiz D3v. 
»na długie lata« (1): DuIzo moiA' maIz wiele dobrego 
nA długie lata' odpoczyway: iedz' piy' vżyway. SkaT- 
Kaz 551b. ,.., 
»po [jakie] lata« (13): 
,.., WYTalenia: »po dzisiejsze lata« (1): Takżeó naIzy 
myfIiwcy' po dzifieyIze laM.' Wodzą ChArty na Imycży' 
na nędznego braM.. RejZwieTz 128v. 
»od [czego] aż po nasze lata« (1): Ale począwIzy od 
Itworzenia świata' Aż po te nafze oftateczne lata: Ledwie 
par kilka w dźieiAch opifano' Które zA prawe przyiaćioły 
miano. KochPij C3v. 
»od [czego] aż po ostateczne lata« (1): KochPij C3v 
cf »od [czego] aż po na8ze lata«. 
»po lata niedawno przeszłe« = do niedawna (1): To 
iednAk ieIt dźiwna rzecż' że po te lata. nie dawno przeIzłe 
[anniB pToximiB]' Posłow źiemfkich bluzo wiele na. Iey- 
miech bywAło ModreBaz 140v. 
»po ty (a. te) (tam) lata« = do dziBiejseych cza,6w, 
dotąd (w polączeniu e czasem teraźniejBzym i pTze,zlym); 
hi,ce anniB ModTe (10): RejRozpT H4; LudWieś ktv; A też 
iaka iałmużnA ta.ka y odpłAtśf Nic fie nam więc nie Izcżęśći 
cżemuś po ty la,ta.. RejWiz 19; RejZwieTo 222v; StTum 
E2v; ModTzBaz 140v; KochPij C3v; J10tSel B3; CzahTT 
G2v, G3. 
»po ty lata« ... pTzez ten czaB (1): Zyw ieIt Pan Bog' 
nie będzye roIy po ty lAta [3.Reg 17'1 anniB hiB Vulg] 
ani defzcżśf iedno według fłow moich. BielKTon 84. 
»po w8zytki lata« = pTzez caly czas (1): Iż thedy 
dzyeciątkiem rie 8Itać racżył' y ro
ć także po wIzytki 
lAta iAko iny cżłowiek RejPo,W,taw 41v. ,.., 
»przez [jakie] lata« (8): 
,.., pTzez lata od ceego (1): lesli się nie mylę niewieles 
WID MMP przez te od Electiey Henrykowiei [I] (pierwszy 
tobył moi doła8ki wrn przystęp) lata wemnie doznac 
raczeł ActReg 138. 
przez lata po ozym (1): Prufkie rzecży pocżnę ktore 
Iie v nich tocżyły przez ty lata. po 
mierći Tyefena MiftrzA 
Prufkiego BielKTon 415v. 
Wyra.tenia: »przez ony latał< (1): przez ony !lita 
ktorych dorofł Syn Boży młodzieńfkich y męfkich lat:
		

/Czytelnia_007_02_068_0001.djvu

			LATO 


irz będąe w poIłuIzenItwie Iozepha! [...] robił z nim 
rzemieIło iego. SkaTŻyw 244. 
»przez potomne lata« (1): Przez ktore v Momirchowl 
wIzego rządźcow Iwiata Mieli Poetowie chęć! przez po- 
tomne lAta. PaxLie A2v. 
»przez lata przeszłe« (1): Widząe Pruski Mirtrz na 
wIzytkim vtratę Iwoię! przez ty lata przelzłe [...] poIłał 
do Krola Zygmunta BielKTon 418v. 
»przez ty (a. te) lata« = pTzez ten czas, w tym cea- 
sie (6): MUTeHist N2j BielKTon 415v, 418vj LeovPTzep ktj 
Ktoby nie pragnął wiedźieć! co Iię przez ty lata z nim 
dźiało! co czyniłl [...] Pan wIzytkiego świata przez tak 
długi cza8 t SkaTKaz 38aj ActReg 138....., 
»w [jakie] latał( (16): A ktoby oczy podał ielcze 
w głęblze lata! Przodkóm naIzym wielka część hołdo- 
wała świata. KochCz A3v. 
...., WYTażenia: »w dobre lata« (1): Wżdy lepiey iże 
ia Iwiata Tak vżywam! w dobre lata. RejZwieTo 232. 
»w ony lata« = w6wczas (5): Swięte to czśfy w ony 
lata były! Gdy s cnoty nie s praw ludzie Iie Iądzili. Rej- 
ZwieTc 225j StTum E2vj SkarŻyw 349j KlonFli, B3v, G2. 
»w ostateczne lata« (1): Po długim cżśśie nświedzon 
będzielzl w oItAtecżne lata [in novi,simo annoTum] wni- 
dzieIz do ziemie wyprożnioney od miecża BudBib Ez 
38/7[8]. 
»w teraźniejsze latał( (1): Gdy vważy odmienność 
dzifieylzego lwiata! Ktora Iie ach nieltotylz w teraz- 
nieylze lata! Tak Izyroce roznioIła w wielkiey omylnośći! 
Ze prawda potłocżona buiaią chytrośći. RejWiz 3v. 
»w ty latał( co teTaz (7): RejKup dd6j Rej Fig CCVj 
Cizmy! wielkie oItrogi! naIt3.ły w ty hita. BielSat C4 
[idem BielRozm]j na to wlzyltko muśi być baczenie! 
a zwłalzcza w ty drogie lata! kiedy cWop nie może zarobić 
y na Itrawę. StTum E2v, F3vj BielRozm 21. Cf »teraz, 
w ty lata«. 
»w złe latał( (1): Bo Iozeph aby w ony złe lata gło- 
dem nievmarł dom iell o : wziął oyca z wIzytkim domow- 
Itwem do Egiptu SkarŻyw 349. 
Szereg: »teraz, w ty lata« (1): Acz teraz w ty Lata 
drogie! trudno kto ma vmiarkowść kolzt StTum D4. ...., 
»za [jakie] lata« (2): 
...., Wyrażenia: »za krotkie latał( (1): Mocą wiele 
świata Wźiął za krótkie h\ta Król Macedonlki Koch- 
PielI 6. 
»za ty lata« (1): przeto lcpiey ielt Iwemu zdrowiu 
poradzić! a wzyąć przymierzę na cżas długi albo wiecżną 
przyiaźń! aby ten lud Ipracowany za ty lata nieco od- 
pocżynął BielKron 58. ...., 
»przed laty« = dawniej, ongiIJ; quondam Mączj olim 
ModTZ (51): Inaczeyći przed laty dworzanye mawyali. 
KTomRoem L A4v, E4j KochSat A2vj Mqcz 84b, 192b, 
331b, 344b, 484d; OTeQuin Q4; PTOt B3v, Cj RejPo,. 
WBtaw [21']; Za cżym naIz ięzyk on przed laty tak zacny 
że go y lam Papież zganić nie śmiał! barzo z chodzi! 
a Lacina lub Włolzcżyzna z Niemcżyzną moc v nas biorą 
Bud Bib b4v j StTum G2v j BudNT pTzedm c3v maTg; Papr- 
Pan H2j ModTzBae 35, 94v, HO; KochDrya, [A3]; GDźie 
te wrota nielzczęlne! którómi przed laty Pulzczał Iye 
w ziemię Orpheu8 KochTT 13; KochFT 123 j KochBr 151; 
Wi,znTT 13j KochPam 81; KochPielI 53j PucIłFT 40; 
BielRozm 8; G6TnRozm Lv; Nic! iedno abym doItał Pol- 
Iki! którey przed laty y dźiad y prśdźiad! y oyćiec móy 
pragnęli. OTzJan H5, 3, 48, 74, 85 [2 T.], 90 (11); O,tT- 
Epit A3; LatHaT 600; RybGęlJli C2v; JanNKar A4, D, 
D3v; CiekPotT 87j KlonFlis D3. 


5 - Słownik polszczyzny XVI wieku, t. XII 


LATO 


53 


W pTzeciw,tawieniu: »przed laty dzień dzisiej- 
szy« (1): A ia! tego niechśiąc! co przed laty było! Dźień 
dżiśieylzy poświęćić myślę rymem Iwoim KochProp 7. 
WYTażenia: »przed na8zymi laty« (1): ABy takie 
nośiły Panny! Paniel IzatYI Iśkie pierwey bywały przed 
nMzymi laty. BielSjem 23. 
»przed laty picrwszymi« = na poczqtku, najpierw (1): 
ktoremu kroleltwu ma być powinne SląCkol ieIli CżeI- 
kiemu ś.Ibo WęgierIkiemu. Abowiem przed laty pierw- 
Izymi ku PolIzce zawżdy było. BielKTon 408. 
SzeTeg: »pierwej, przed naszymi laty« (1): BielSjem 
23 cf »przed naszymi laty«. ...., 
»w [jakich] leciech, w [jakim] lecie [w Tymie]« (4: 1): 
...., Wyrażenia: »w dawnym lecie« (1): A lam pan 
w pośrzodku ich! iaki w dawnym lećie Na Sinaicu był 
widźian! albo w Iwym namiećie. KochP, 98. 
»w leciech onych« -= w6wczas [,zyk 1 : 1] (2): Opeo- 
Żyw [34]vj Ołtarze lobie w lećiech onych budował! y ochę- 
doltwy iśkie mieć mogł! zdobił. SkarŻyw 459. 
»w tych leciech« = w tym czasie, wtenczas (o pTze- 
selolIci) (2): Chodził teet. miły Iezus w tych leciech cżęIto 
krotz na poJIcżą modlitz Iie bogu oyttzu wJIechmogą- 
cemu OpecŻyw 35; HiBtRzym 18. ...., 
4. OkTe, tycia celowieka (niekiedy ewierząt) j wiek, 
ceęlIó tycia; aetas Vulg, Mące, Calep, JanStat, Cn; ann' 
PolAnt, Mącz, ModTZ, JanStatj die, PolAnt, Vulg; dies 
annOTum vitae PolAnt; aevita" aevum, tempoTa Mącz 
[eawsze w pl z wyjątkiem 13 T. »w lecie«; w tym w Tymie 
11 T.] [w tym: czyje (235): pTon pOBB (153), G ,b i pTon 
(57), ai pOBB (25)] (795): FalZiol V [2], 5v; GlabGacZ C8; 
HistAl K3v; KTomRozm lU H; BielKom B6; GliczK,ią.l 
15, K3v, 08v, P4; LubPB H2v, N2, 06, X4; PRzyczyny 
od Swiadectwa odwodzące ty Ią. Naprzod lata! s Itrony 
młodolći ktoby był młodlzy niż czternalćie lat! na wy- 
danie świadectwa niema być przypuIzczon. GroiCPOTZ x, 
B; RejWie 190v; RejZwieTz 61v; BibRadz Gen 9 arg, 
35!28j Dzieći ktorym Iiedm lat minęły! nie do miśIta 
ale na wieś do roley dawś.ć kazał! aby lathA Iwoie nie 
na gamrścyiey śni w rolkolzy! ale na prace vltawicżne 
wydawali BielKTon 272v, 17v, 253, 463j A poniewalz 
według lat bywayą wnich właśćiwe obycżaye! co Iię też 
to y w ynlzych lAtAch przygadza! tedy ći ktorzy dobrych 
obycżaiow Ią! zwycżśiem y też nauką mayą być pot- 
pięrani [I] y vmoćniani KwiatK,iąż Cj A wlzakoż wlziItcy 
żdziećinItwa w nauki y w prace maią być podani: poki 
Ią łatwie vmY8ły młodzieńczykowi poki miękuchne lata 
KwiatKsiąt E3v, C4, C4v, E3v, F2, N4v, Qv; Non omnis 
aetas ludo convenit, Nie każde lata trMne Ią na kun- 
Iztowanie. Mącz 481d, 5b, 149c, 261d, 262a [2 T.], 357b, 
406c; Przed DwiemanaIty lath! ani po Sześćidźielyąt! 
krwie iuż niepuIzczay! boć iey ty lat4 nieIłużą. S'enLek 
36v; Lata końIkie tak znać maIz. Sie-nLek 188, 188 [2 T.], 
Aaaav; Acż to bezecne dziecię [milolIć]! cżśIem kuśi Iie! 
y o Itarego! a ciało oziębłe!ledwe nie Ikrzepłe! zagrzać 
y ożywić chce! na złość latom. GÓTnDworz K2, K3v, 
Hh4v, Kk, Kk4, Kk7; BielSat C3vj KuczbKat 5; ieIliżeś 
ieIt y laty y doltoieńItwem iakim przełożon y ozdobion! 
rozmyIl cż3.Iy Iwoie y wiek przylzły Iwoy RejZwierc 149, 
127. 178v, 179, [207],274; BucZBib Lob 15/10; BudNT Gg3; 
CzechRoem 33v, 136v [2 T.], 137 [2 T.], 137v, 139v [2 T.], 
140v [3 T.], 170 [2 T.]; ACż temu [AndTzejowi KuchaT- 
skiemu] lata iego iuż Kopiey bronią PapTPan E3, X2v; 
KaTnNap A4v; ModrzBaz HO; SkaTJedn 389; Bywa 
[sangwinik] [...] obyczaiów welołych! wdźięczny! vmówny! 
y ieIli choróbś albo lata nie zięły! zdrówy. Oceko 34, 16,
		

/Czytelnia_007_02_069_0001.djvu

			54 


LATO 


22; KochP, 33, 138; Port [...] wIzytki latA y płeó oboię/ 
iAko iakim wieńcem zdobi. BkaTŻyw 92, 46, 107, 113, 
136 [2 T.], 164 (11); BtTyjKTon 270; lAko Lai8 
wier- 
óiadło Paphii
y oddała/ Kiedy prze latA pi
rwfz
y gład- 
korói rtradałA KochFr 85, 55; A boday ta wdźięczna 
twarz odmiAny nie znałA/ Byś dobrze y Sybillę lAty 
przerównałA. KochPie
 5; Tobie nA tw
 lAta CzAs po- 
przerta6 świAtA : Cudni
y6i będźie prząś6 kądźi
l/ niż 
w wiencu Siedźie6 zA Itołem/ bAbie przy młodźiencu. Koch- 
Pie
 23, 16, 22 [2r.]; PuiIlFT 67; BielRozm 21; Zaw- 
Jeft 43, 45, 47; G6TnTToa8 49; GrabowBet B2v, G3v; Koch- 
FTag 30; SześMzieśiąt Zdrowych Maryi wznawiaią nam 
przenadortoynieyIzey PAnny lAta.. LatHaT 509, + +7v, 
510 [2 r.], 532 maTg, 551, 552 maTg, 556, 749; CZemu 
wyrchła Zazdroś6i zowierz prozne lata Składacżow wier- 
rzopilych/ iAk by to vtrAta. RybGę-
li B3; BarnBtat 484, 
879; BkaTKaz 580b; GOBlOaBt 22, 31, 41, 51; Zyi długo zacna 
Pani/ a rzczęśliwe lAta Niechay6i długo Iłużą ZbylPTeyg ktv. 
W p01'6wnaniach (2): a iużeś przyrzedł ku rpokoynym 
cżś!om fwoim/ a wrzedłeś prawie iAko do piękney łaźniey 
do rpokoynych lath rwoich RejZwierc 162; A iako gdy 
rano wrchodźi Słońce/ barwą rwą różAną} Y wdźięczną 
wrzyrtkim odmianą Ludźi 6ierzy: tak tw
 lAta Ran
/ 
rą w wadze v świAta. ZawJeft 45. 
G e okTeAleniem w funkcji pTeydawki lub okolicznika 
(22): a zwłarzcza tych lat będac [1]/ gdy mamy czyni6 
o wfzyrtkim t.ywocie roJIądek albo lie onim rozmyrIaó 
KwiatK,iąt F2; Ephebia, Latine, pubertas, Młodź około 
tych lat. Mącz 106a; Ea aetate sum, leItem tych lat. 
Mqce 175a; G6TnDwoTz K2. Of »lata doskouałe«, »jed- 
nych lat«, »młode lata«, »stare latac, »lata stateczne«, 
»śr(z)ednie lata«, »zeszłe lata«. 
W polqczeniach ,eeregowych (26): Leop YY 4v; Pria- 
mura v ołtarza/ nie bacżąc nA mieyrce/lata/ y doUoynoś6' 
Pirus vdawił. BielKTon 60; Przy pufzczAniu krwie/ trzeba 
baczy6 cztery rzeczy: naypierwey Cza8: wtore/ Zwyczay: 
trze6ie' Lata: a czwarte' śiłę. BienLek 36v; A czo ludzi 
wfzelakiego Uanu/ pł6i/ lat' y zawołaniA nA pogrzebie 
było G6TnDworz Bb3, 16; RejPo, 38v; KuczbKat 5; Oczko 
22 [3 T.], 27v, 33v; tenże Fortunatus/ ktory mi lię bArzo 
y lAty' Y obycżśymi/ y prortotą podobał BkarŻyw 213; 
OeechEp 178; Go,tGo,pBieb +4v; LatHaT 532, 554; Wuj- 
NT Luo 2/52; Dotąd co fie czyniło/ Acz niewiele' tyle 
przedśię' ile lata/ śiłA/ y rczupłoM dopurczAły JanNKaT 
A2v; W prziymowaniu zeznawAnia Sędziowie pilnie mAią 
baczy6 na latA, nA baczeni
, rozeznAni
, y zdrowi
 tego, 
który zapis czyni. BaTnBtat 758, 71, 484, 909; SkarKaz 
45b [21'.]; BkaTKazBej 660a. 
W pTzeoiw,tawieniach: »lat!lo ... cnota, dowcip« (2): 
Nie lAty/ ale cnotą żywot mierzyó mamy KochFTag 51; 
TrzeM. dobrego tworce. (-) Młody ieIt chudzinA. (-) 
Nie lAty, lecz dowcipem y chęcią mądrości. Dochodzą. 
OiekPotT 26. 
W chaTaktery,tycenych polqczeniach: kwitniące lata, 
leniwe, mię-kuchne, niemale (2), nieBzceę-,ne, nietTwale, nie- 
ukTocone, nieu,tawiczne, płoche (3), plone, poohylone, pTze- 
minę-le, prze,zle, pTzy,ele, Tane, ToztTopne, Tozwatne, "abe, 
'pokojne, ,zczę-
liwe, uczniowe, eacne; lata bTonią, dokuT- 
ozyly (2), kwitną, pTeyno,zą, prey,ely, ,ohodzą [na ozym]; 
laty [kogo] doj

, [kogo] przej

 (2), pTzerowna6 (zTowna
) 
(2); Tozno

 wleciech. 
PreY810wia: Le6 mądrosó z laty przychodzi Glicz- 
K6iąt P3; MądroM latom przyrmakiem, mądry karmia 
lAtom [Plaut: Bapienti aeta8 condimentum, ,apien8 aetati 
cibuB e,t]. OiekPotT 25. 


LATO 


Lata z Uatkiem kftżą fiedźie6/ Lapę liżąc iRko nie- 
dźwiedź. OzahTT H3v. 
FTazy: »[czyje] lata z kloby wychodzą« = ktoś ,ię- 
,taTzeje (1): Porucżam tho potym komu inrzemu młod- 
fzemu [...] gdyż iut. moie lAta 8 kloby wychodzą/ tak it. 
muIzę fie iuż przefierc 8 koniA nA wozI A z rogożey nA 
materac. BielKTon Mmmm2. 
»lata [czyje] ['ą] w starości poszłe« = kto
 eeBtaTzal 
,ię- (1): iuż nam fila y moc vUała/ t.ebyfmy mieli zbroię 
znolić y v6iski woienne' abowiem iuż lata narze w Ua- 
ror6i pofzłe' dla thego iefli6 lie podoba/ wybierz fobie 
młode Hi,tAl B5. 
»[komu] wychodzą młode lata« = mija mlodo
ć (1): 
Może fie podziwowM odmiennofciam fwiata/ Y iako nam 
wychodzą mHze młode lata. RejZwieTc 28v. 
ZWTOty : »doczeka6 lat [jakich]« = doży
 jakiego!! 
wieku (2): RejJ6e Q2; Docżekałeś po6ćiwie rwoich lat 
rzedziwych/ W ktorychby cżArow vży6 iuż trzeM. poMi- 
wych. RejZwiero 180. 
»dojś6 do [jakich] lat; dojM, doroM, dotrwa6 [jakich] 
lat« = dożyć jakiego
 wieku; peTVeniTe u'qUfJ ad die8 Vulg; 
attingere die8 annoTum PolAnt [,eyk emienny] (1; 3: 2: 1): 
Leop Gen 47/9; BibRadz Gen 47/9, I, 65/20; gdyó dał 
Pan Bog doroM y pocż6iwych lath/ y dałći doct.ekM 
y pocżóiwych obycżaiow twoich RejZwieTo 28; BkaTŻyw 
244; Nazbyt rczęśliwy nazbyt zdałeś fie bydź Bogu Ra- 
dziwile' byś był w tym towarzyUwie [H anny]' progu 
Swych lat oftAtnicb dofzedł KochFTag 52; OreJan 92. 
»lata [komu] liczyć« = uwalać, te ktoś jut zbyt iIlugo 
żyje (2): Lata. mu licży/ powiada iż to iUŻ nie młody patcr/ 
cżasby mu przed Moiżefza. RejZwieTc 160v, 78. 
»lata [jakie] mie6, mający« = być w jakimś wieku 
[,zyk emienny] (7: 1): BieTEz Sv; BielKTon 346v, 421v; 
Mąoz 498c; SienLek 117; G6TnDwoTz L12v; HistRzym 123; 
Maurus młodziuchny miltrza Iwego pomocnikiem zortał: 
a Placidus iefzct.e dzie6inne lata miał. ,'JkaTŻyw 250. 
»mie6 latac =- być dOTosłym; aetatem habeTe Vulg, 
PolAnt [,zyk zmienny] (14): OpecŻyw 63v [2 T.]; do żony 
nyema godnos6i ani lat' a do miłofnice wJIytkyego mu 
yeIt doUatek/ tham ma godnos6 y lAta. GliczK,iąt 08v; 
Leop Ioann 9/21, 23; RejZwieTe 15v; Etsi abest maturitas 
aetatis, Aczkolwiek yeIzcze nie ma lat potemu. Mącz 
211d; Bo niż cżaIu doroftą y niż lata maią/ Macierzy)!- 
Ikim lie śćirwem tak wychowywaią. HistLan B3; BudNT 
Ioann 9/21, 23; BtTyjKTon 170; WujNT Ioann 9/21, 23. 
»mieć laty [pTzed kim]« 
 być star,zym od kogoś (1): 
Ho po zefz6iu rodźiców naIzych/ maiąc ón nietylko hity/ 
śle y rozumem przed inIzą brś6ią KochFrag 48. 
peryfT. »odcina6 kwitniące lata« = uśmieToać w mło- 
dym wieku (1): Panno vmyIłu męfki
go: Krzywda fczęMia 
omyln
go' Odćina6 kwitniąc
 lata Nagle ćię zd
ymuiąc 
z świata. ZawJeft 44. 
»pomnaża6 (a. mnożyó) się, roM w leciecb; roś6 
w latac [,zyk zmienny] (6: 3; 1): Leop YY4v; RejPo, 
38v; RejZwieTc 235; OzechEp 178; LatHar 532, 554; 
A Ierus lię pomnażał w mądroMi y we wzroMie (marg) 
abo, y w le6iech [pToJiciebat ,apientia et aetate]. (-)/ 
y w bHce v BOga y v ludźi. Wuj NT Luc 2/52; BkaTKaz 
45b [2 T.]; Roś6 Iaroyśiu nRmilfzy/ w le6iech fię pom- 
nażay' A v6iechy z lat młodych Rodźicom przymnażRY. 
BkoTWinse A3v. 
peTyfr. »bieg lat swych pierwszy przepędzi6« = pTze- 
ty
 pieTw8zy okre, życia, mlodo
ć (1): iako ten co czytał' 
y przez dźiwne fzczęMia Itopnio bieg lat rwych pierwrzy 
przepędźił: A o rzeczach przyrodzónych' [...] kiedy mówi6
		

/Czytelnia_007_02_070_0001.djvu

			LATO 


pocznie/ [...] iakoby DioIcorida albo TheophrMta z ręku 
dopieruczko puśćił Oczko A3. 
»z laty przychodzić, rość« [,zyk emienny] (2: 2): 
GlabGad 05; GliczK,iąt P3; RejZwierc 132; [ewyczaj" 
i kochania potądliwe chlopiąt] niemaiąc żadnego rozrądku 
vcł.ćiwośći/ niemogą być dobre/ y roItą wnich z laty 
[cum anniB]j tak iż w dalIzym wieku trudno iut. więc 
bywa tego przeItM abo fię oduct.yć. ModTzBae 11. 
»przyść k(u) [jakim] latom, do [jakich] lat, w [jakie] 
lata« [8zyk emienny] (11: /J: 1): OpecŻyw 5v; Gdyrmy 
ktym lAtom przyfzli/ iż iakokolwiek mot.em rozeznać dobre 
od złego/ żądAlifmy oddAlić od Iiebie nieumieiętnofć/ 
a być napełnieni mądroIcią w vmyfleoh naIzych HiBtAl 
I4v; BielKTon 18, 78v; KwiatK,iąt E2v; G6rnDwore Kk4; 
RejZwierc A3v, 30v [2 r.], 127v, 129v, 146 (11). 
»k(u) latom, do lat przyść (a. przychodzi6); lat 
dorość, dojść« = być dOTo,lym, dojTealym [,eyk emienny] 
(7 : 1 ; /J : 3): Aż gdy oni ku latam przychodzą, tut. więc 
włoli roItą mięJ1'ze y gęrtlze GlabGad 04v; A gdy to 
dzieczko Lat doIło Tu me wrzyItko zle vrolło. RejKup 
d7; GliczK,iąt E5, E7, F2v, F7, F7v, Kv; BielKron 158; 
KochSat [C2]; SienLek 11; RejPo,W,taw [41.]; PapTPan 
Qv; StryjKTon 150; GÓTnRozm L3; POWOdPT 12. 
»przyść k(u) latom, do lat, w lata; zaj
6 (a. pojś6) 
w lata; zejść w leciech; latami obeszły; podeście wleciech; 
lata zajdą« = ee,taTeeć ,ię [,zyk emienny] (6: 3 : 2 ; 3; 
1 ; 1 ; 1 ; 1): BielŻywGlab nlb 14; Accessio annorum, Po- 
deśćie w leciech. Mące 43d; Obsitus, ut pannis annisque 
obsitu8, LAtami y łAtami oberzły ob8adzony/ to yert 
barzo Itary y orzarpany. Mące 387b; a gdy do lath [mlody 
czlowiek] przydziel iż to wrzytko [zwieTeęcą miloić] mimo 
Iię pu
ćij ś wItępuiąe wyIzfzejj zoItAwi gorące żądze 
rmylłow za fobą G6rnDw01'e L13v, L13v, Mm; RejZwieTc 
B2 [2 T.], 29v, 137, 146, 180; KochFT 52; Wżdy Pannś 
w lAta zaydzie gdzie niemArz poboru. Nie pomogą Da- 
mArzki Ani Złotogłowy/Ani owy pItroćiny: leprzy grotz 
gotowy. BielSjem 20; KochSob 58. Of »zstarze6 się, (a) 
przyść w lata (a. zejść w leciech)«. 
»[jakie] lata (8)trawić« [,eyk e'mienny] (/J): Glice- 
K,iąt E5; Ktemu może o takim cżłowiect.e to rozumieć/ 
iż młode lata rwe/ nie rorpuItnie Itrawił G6rnDwoTe K4v, 
B7v; JanNKaT A2; KlonWoT 55. 
»lata [ceym] uprzedzać, przewyt.szać, przechodzi6; 
uprzedza [co] lata« >= po,tępowa6 w ,p086b baTdeiej doj- 
rzaly nit na to w,kazuje wiek [,eyk emienny] (2: 2: 1 ; 1): 
O tych zAprawdę nadzieiA ieIt/ iż oni lata Iwe cnotą chcą 
vprżedzać. KwiatK,ią4 D3v, E2v, E3; SkaT Żyw 200, 248; 
ZawJeft 3. 
»wyrość, wyni
ć z [jakich] lat; odroś6 [e ceego] do 
[jakich] lat« (1: 1 ; 1): Mące 471c; Zśtym TarIia wy- 
rosła z lat dziećińIkichj y pocżęła z innymi pannami do 
Izkoły chodzić HiBtRzym 18; BialKae 13. 
»zawieść w lata« (1): Panowie nam zeIzli 8 rwiata/ 
ZawiodIzy nas w dAIIze lAta/ W obce ręoe rkarby dAli/ 
A nas nś odpult polłAli BielKom A. 
Wyratenia: »lata długie« [,zyk 1: 1] (2): Abowiem 
długie czary y lata [longitudinem difJTUm et anno,] t.ywotś 
thwoiego/ y pokoy przynioIą tobie. BibRadz PTOV 3/2; 
Wito,lLut A6. 
bibl. »dni lat« ... die, annorum (a. anni) PolAnt (3): 
A toć (Ią) dni lat żywota AbraMmowego/ ktorych t.ył/ 
rto lat/ y IiedmdzieIiąt lat/ y pięć lat. BudBib Gen 25/7, 
Gen 47/28; WeTGolc 263. 
»dojirzałe, dor08łe lata; lat dojźrzałość, dośpiałoś6; 
dordzeją lata« ['zyk 4: 2] (2: 1; 1 : 1; 1): LibLeg 11/133v; 


LATO 


55 


G6TnDwoTe L12v; WujJudOonf 63v; Pierwey dźielnoś6 
dordzała/ niżli lata twoie. KochJu A2; A VguIt Zygmun- 
tow nie wydał tez Tśty, Choć go nie dorzedł doyzrzałemi 
laty. KlonKT F2v; Więc po CŻMie lat rwych doyirzałoś6i/ 
Pobudzona z przyrodzoney krewkośći. Iela myflić/ y roz- 
bierM zlobą: Kogoby mogła. mieć rwą ozdobą. PaxLi6 A4v. 
»d08konałe lata« [w tym: doskonałych lat (1)] _ 
wiek dojTealolci i pelni ,ił [,eyk 2: 1] (3): Integra aevi 
puellula, Pannś prawie doskonałych lat albo doskonśła 
w leciech. Mące 171d; RejZwicTO 30v, 161v. 
»dziecinne, dziecińskio, dzieciństwa lata« "., dzieoiń- 
,two; anni pUeTitiae a. praetextae, pueritia Mącz [,eyk 
7: 4] (9: 1 : 1): BielKTon 65v; Mącz 10c, 2ge; zArię 
około ćwicżenia/ y chowania ich ['yn6w] hnet od dziećin- 
nych lat/ aż do męrkich/ aby wzrort był kItałtowny/ 
y zdrowie/ y śiłś. G6TnDwore Hh4v; Hi8tRzym 18; Bial- 
Kaz 13; SkaTŻyw 250; ZawJeft 21, 23; LatHar 79, 530 
maTg. 
»jednych, rownych, tych lat« ... r6wieinik, w tym 
,amym wieku; aequaevuB Mącz, Oalag, Oalep; aequaliB, 
coaetaneu" coatJvu, Mąoz, Oalep; paT aetat", oontempo- 
raneu" 'ynchronu, Mącz; eiu,dem aetatiB, ,ynephebu8 Oalep 
[w tym: jednych albo rownych (1)] (6: 2: 1): Synchronus, 
Rowiennik/ yednych lat. Mące 52c, 4c, 5c, 276c; Oalag 
247b; Aequaevus, Aequali8, eiusdem aetatis, ab aequalitate 
aevi - Rownich albo, lednich lat. Oalep 34a, 209a [2 T.], 
[1041]b. 
»małe lata« "" niemowl
 (1): Doryć było bogóm/ 
lub miedźi/ albo złota/ Lub t.elaza tyle dM/ ile małe 
lata/ Swieżo przeważyć mogły dźiećięćiś rodnego/ A tym 
okup rodzaiu vczynić ludnego: Y domoItwś patrzy6 bez 
fkłAdu niewiśćiego Go,lCa,t 45. 
»męskie lata« "" integTa aeta8 Mącz [,eyk 3: 1] (4): 
Mąoz 171d, 498c; SkaTŻyw 244; ACzkolwiek Zbświćiel 
nMz/ [...] do vrzędu Iwego około ludzkie 10 zbawienia 
czekał męzkich lat SkaTKae 42a. 
»młode, młodzień8kie, młodziuchne, młodości, mło- 
dego człeka lata; młodoś6 lat« - mlodoić, okTeB tycia 
na,tępujący po deieciństwie, pTe"chodeący w OkT'" wieku 
dojTealego [w tym: młodych lat (1)] [,eyk 22: 7] (21: 2 : 
1: 3: 1; 1): LibLeg 7/31v; RejWiz 32; RejZwiere 61v; 
BibRadz *4v, *5; BielKron 105; KwiatKrią4 C; SienLek 
117; G6rnDwoTe K4v; HiBtReym 123; A tak ty moy miły 
Krześćijańfki bracie/ kthoremu Iie Pan Bog da przebi6 
przez ty omylne a burzliwe lata młodośći y śrzedniego 
wieku RejZwieTc [121]v, 29, 120v, 125v, 173; KochP, 
135; długo Iię [Iw. Hugo] z BiIkupItwa wymawiał/ nie- 
godność rwoię y młode latś przekładaiąc SkarŻyw 290, 
244, 291, 459, 542, 552, 580; LatHar 31; Go,lCast 15; 
KlonWoT 55 [2 r.]; ZbylPTzyg ktv. Of »wychodzą młode 
lata. . 
»młode lata« - woze,ny okre, tycia, dzieciń,two [Bzyk 
10: 2] (12): GliczK,iql I5v, K2; ZYgmunt wthory Augu- 
Itus/ [...] na kroleItwo PolIkie był pomśzan y koronowani 
[...] na zamku Krśkowrkim: acż temu byli na odpor 
niektorzy/ iż młode lata miał/ iedno dzyeIię6 lat Biel- 
KTon 421v, 188v, 233, 233v, 346v, 373v, 387v; Kwiat- 
K,iąl E2v, N4v; Niechayże tedy tego pilnie patrzą śby 
chłopięta y dźiewect.ki/ pirwIzych młodych lat rwych 
niewiodły w proznowaniu [pTimo, tran,igant annoB] : 
niechay śię rtAraią/ śby zśwżdy co robiły ModTeBaz 10v. 
»lata najlep8ze« (1): m&ąc 8 tego wielką rorkorz/ ił 
ktho latha rwo nayleprze/ v niego [u Florentyna biskupa] 
Itrawi6 chciał. G6rnDwore B7v. 
»noworoełe lata« =- wiek dzieciństwa (1): Nye yeIt
		

/Czytelnia_007_02_071_0001.djvu

			56 


LATO 


tedi ta IluITna przycżyna aby dla noworoIlych lat a nyeu- 
ftśłego rozumu dzye
i nye myały by
 vcżone Glicz- 
KBią' I7v. 
»lata ojcow, przodkow« = wiek, kt6rego dotywali 
pTzoiIkowie; iIies patTum Vulg (2: 1): Leop Gen 47'9; 
a dni tywoM, mego były krotkie a złe' y niedotrwałem 
lat przodkow moich [et non attigerunt die, annOTum vitae 
patrum meoTum]! ktore oni przeżyli na Cwie
ie. BibRaae 
Gen 47'9; BielKron 18. 
»lata ostatnie, ostateczne« [szyk 3: 2] (3: 2): WT6b- 
Żolt 70'18; Summa 8enectu8, Oftateczne lata' !taroŚĆ. 
Mącz 431d; KochFTag 52; OreJan 92; Iuż Cwoich lat 
oCtatecżnych' pozbawionem barzo wdźięcżnych ATtKano 
P18. 
»pierwe (a. pirwsze), rane, wczesne lata« =- mlodofJć, 
dzieciństwo; aiIulta aetas Mącz [,zyk 3: 1] (2: 1 : 1): 
GliczKsiąt E5; Mącz 262a; STary cżłowiek gdy bacty 
Cwoie pierwe lata' Zda śię mu aby zafzedł winą Ctronę 
świata. InakCze obycżaie' inakCze dziś Cprawy! Kto fie 
ludziom przypatrzy' dźiwne ich poftawy. BielRoem 10; 
ZawJeft 45. 
»poczciwe lata« (6): A gdy cie wCzyCcy miłowść 
będą' iuż
i s thego vroCcie życżIiwość' po

iwość' fława' 
powaga pocżćiwych lat twoich RejZwiero 128, A3v. 28. 
122v, 129v, 166v. 
»lata potemne; lata były po temu« =- aeta, idonea 
Mącz (1: 2): Mące 2lld, 51Ob; A iż lata DlUZ
 na ten 
czas potemu nie były [aetas nostTa tum non peTmittebat 
JanPrzyw 53]' abyCmy powinną przyśięgę vczyni
 mogli 
SaTnStat II. 
»latom przystojny, przyzwoity; latam przY8toi« [,eyk 
3: 1] (2: 1 ; 1): Oczko 16; y w zakryftyey fię około pofług 
koś
ielnych latom Cwym przyftoynych' iako Samuel Pro- 
rok bawił. SkaTŻyw 297, 580; KlonWoT 44. 
»przyśpiałe lata« = ,taTofJć (1): Gdzie przyCpiałe lata' 
y takowa miłość Camey cudnoś
i! nigdy na ten błąd' 
a zamieCzanie głowy nie podwiedzie G6TnDwore Mm4. 
»słuszne lata« = okres dojTzalości umy,łowej (1): Bo- 
wiem gdy iuż przodkowie mogi dochowawITy mie IluJInych 
lat wypuC
ili na opiekę Cwoię' zdałomi fie abych fie na 
wITem przyłączył ktobie [iIo Boga] RejP, 39v. 
»stare, ostarzałe, niemłode lata« [w tym: lat nie- 
młodych (1)] = graniIis aeta, Mącz [seyk 11 : 1] (9: 1 : 2): 
Tale8 tylko dla Cwego vmyIlu a nyechući zbranyał mał- 
żeńCtwa dothąd aż wCtare lata wpadł GliczKBiąt 08v; 
LubP, A4v; RejWiz 93; Mącz 148c; RejZwierc ll8; 
PapTPan K2, Hh4v; gdy iuCz była [Matka Boska] lat 
nie młodych' zleći
 w opickę niechćiał żadnemu ApoCto- 
łowi' ktory pierwey w małżeńfkim Ctanie był SkarŻyw 
242, [237]; POWOiIPT 85. Cf »stare lata i siwość, 8iwy 
włos«. 
»lata 8tateczne« [w tym: lat statecznych (1)] = okTe, 
wczesnej staTości (2): HistLan D4v; A tak zawżdy dziwną 
Ctraż y dziwną opiekę Pan Bog vkazował nad takiemi 
ludźmi lat ftatecżnych a poważnych. RejZwieTC 125. 
))8zedziwe lata (a. lato)« = ,taTofJć [szyk 14: 3] (17): 
G6rnDwoTe H5; RejZwierc B2, 122. 124 [2 T.], 124v, 
125v (13); KochP, 139; GrochKal 16; Człowiek choć wy- 
raz Boży! nicfpofobny na to' Ani nalazł fortelu na Cze- 
dźiw
 lato. KochFrag 21. 
))śr(z)ednie lata« [w tym: śrzednich lat (2)] [,zyk 8: 2] 
(10): KwiatKBiąż C4v; Ut provecta aetate, vel provectus 
aetate homo, Srzednich lat człowiek. Mącz 478a; iakie 
ma być ftanowienie y zachowanie Cpraw y żywota iego 
[człowieka]' pocżąwCzy od vrodzenia iego aż do śrzednich 


LATO 


lat iego. RejZwieTc l, A3v [2 T.], 29v, ll8, 126v, 206v; 
Oczko 27. 
))wczesne lata« = wiek dojTzały (1): Confirmata aeta8, 
WczeCne lata Męftwo. Mące 128c. 
)wiek [jakich] lat; lata wieku [jakiego]« (3; 1): iako 
fie każdy [...] zachować ma każdego wieku fwego' ktory 
[...] ieft na trzy cięśći [I] rozdzielon' tho ieCt, wiek mło- 
dośći iego' potym wiek śrzednich lat iego' a potym iuż 
wiek zefzłych a fzedziwych lat iego RejZwierc 206v, 30v, 
ll8, 206v. 
»zaziębłe lata« = ,taTofJć (2): wCzytko to w tobie 
[Pan] fprawować będzie co iuż będzie należało poććiwemu 
Ctanowi twemu' a iUŻ thym iakoś CłyCzał zazyębłym latom 
twoim. RejZwieTc 128, 127v. 
»zeszłe, podeszłe lata; zeszłOl
ć lat« [w tym: podesz- 
łych lat (3)] = ,taTofJó; affecta aeta8, flexus aetati, Mącz 
[,zyk 8: 4] (7: 4; 1): LubP, V2v; powiedaiąc Cwoię ni- 
cżemność a zefzłe lata' w ktorych iuż nie może być po- 
żytecżny RzecżypofpoIitey. BielKTon 120, 107; Mącz 
[ll4]c, 129d, 149b; RejPos 295; RejZwieTc 206v; Koch- 
Mon 24; PhU B2; OTzJan 92. Cf ))szedziwoś6 a lata 
zeszłe«. 
)lat zupełnoś
« [,zyk 1: 1] (2): Leop AAA4v; aż- 
byCmy fię wCzyścy fkupili w iedność wiary y poznania 
Syna Bożego' w męża do£konałego' w miarę zupełnośći 
lat Chriftufowych [in mensuram aetatiB plenitudini8 ChTi8ti] 
WujNT Eph 4'13. 
»lata żywota (a. życia)« = anni vitae PolAnt (5): 
HistAl N4v; BibRaaz PTOV 3'2, 9'll; Zaś te (fą) lata 
żyćia Izmaelowego f to lat BudBib Gen 25!17; choroby 
ćięfzkiey prędkie oddalenie y lat t.ywota Cwego przy- 
cżynienie LatHaT +9. 
SeeTegi: »czasy, (a, albo, i) lata« [,eyk 5: 3] (8): 
na twarz cżefto w zwierciedle patrzał, nie dla pięknofci 
a chędożenia ciała, ale aby znał iako vftawicżne vcżenie 
lata a cżaCi twarz iego mieniły BielŻyw 82; RejZwieTe 
70v; BibRaiIz Prov 3'2; RejZwierc ll9, 125, 143v, 162; 
KmitaP,al A3v. 
»dni a lata« (1): Abowiem przez mię przybędźie tobie 
dni twoich' a przedłużą Hę lata żywota twego [multi- 
plicabuntur die, tui et adiIentuT tibi anni vitae]. BibRadz 
PTOV 9'll. 
)lata i doświad8zenie« (1): na co potrzeba cżłowieka 
poważnego' wziętego' ktoregoby lata' y doCwiśdfzenie 
wyćwicżyło GÓTnDwore Kkv. [Ponadto w połączeniu ,ze- 
Tegowym 1 T.]. 
»lata a doznanie« (1): Ś oni y drogi do mądrośći 
niewiedzą iż lata a doznanie Cą do niey drogi. SkaTKaz 42b. 
»Iata czyli (i) obyczaje (a. zwyczaj)« (2): Oczko 24; 
Biada źiemi' iako Prorok Boży powieda' ktorey Kroi 
dźiećię. A na temći nic' iem laty ieft dźiećię' cżyli oby- 
cżaymi [aetate ,u puer an mOTibus]. MoiITzBaz 75v. 
)rok i lata« (1): Niech tym tak zacnym oCobom 
ten rok y lata Długie da potym w Czcżęśćiu mieć v świata. 
Wito,lLut A6. 
)>Die tylko lata, ale i rozum« (1): KochFTag 48 cf 
»mieć laty [preeiI kim]«. [PonaiIto w polączeniach ,eere- 
gowych 4 T.]. 
»lata i (albo) siła« (2): KochSat [C2]; tedy iem tąż 
drógą iako y pierwCz
 l
karftwa' dan
 być maią: to ieCt' 
dnia pierwCz
go lenitiuum' nazaiutrz krwie (ierIi lata albo 
śiłś pozwoli) pufzczenie Oczko 38. [Ponadto w polączeniu 
,eeTegowym 1 T.]. 
»8tare lata i (ani) 8iwość. siwy włosa [,zyk 1: 1] 
(1 : 1): LubP, Q3; TEgo namniey śiwy wł08 ani Ctśre 


-
		

/Czytelnia_007_02_072_0001.djvu

			LATO 


lAta/ Od tego nie odwiodą ni żadna vtratś./ Iżeby miał 
położyć kopią w pokoiu PapTPan Y2. 
»lata i 8tarość« (1): z weIołą A nie z zAkurcżoną 
myUą żywotow Iwych wdzięcżnych A lpokoynych vży- 
wać będziemy/ cżekaiąc lat y rtarośći Iwoiey RejZwiero 
115v. 
»8tarość i ostatnie lata« (1): A przeto nie raCŻy mie 
miły panie opulzcżać aż do rtarolći y do ortatnich lat 
moich [u,que in ,enectam et ,enium]. WTóbŻolt 70/18. 
»lata szedziwe i biała 8kroń« (1): Tenże go będźie 
chćiał mieć w Iwey obronie' Do lat Izedźiwych/ y do 
białey Ikronie GTochKal 16. 
»lsta a szedziwość« (1): y iako Iwe lAtha A onę poet.- 
ćiwą Izedziwość lwą [...] rtanowić a. zAchowAćby misł 
RejZwieTo 119. 
»8zedziwość a lata zeszłe« (1): Aby tet. bact.ność 
na. moię lzedzywość A lAta zeIzłe miał BielKTon 372. 
»wiek, (albo, i) lata« [,.eyk 5: 4] (9): abowiem każdy 
wiek albo hita mś.ią Iwoye nieyakie właIćiwe wyrtepki. 
KwiatK,iąt C4v, A2v; AEtas pro aevitas [...], Wiek Albo 
kśżdey rzeczi lata' Itarosć. Mącz 5b, 5c; SienLek 42; 
RejZwieTo [121 Jv, 122, 129v; Calep 38a. 
»zstarze6 się, (a) przyść w lata (a. zejść w leciech)« 
(3): BibRade 10' 23'2; POtym s ltArzał Iię IehoIzua 
przyIzedfzy wlśM, [,enuit, venit in die,] Bud Bib 10' 
13'1, 10' 13'1. 
»żywot i ]ata« (1): Moiżefz opUuiąe żywoty y lAthś. 
pirwIzych Iudźi mowi' Zyw był Adam Dźiewięć Iet lat 
y trzydźieśći OreegŚm 2. 
a. W funkcji pTzy,16wka (312): 
»[jakich] lat« (4): 
"" WYTatenia: »młodych latu - ea młodu, w mlo- 
dym wieku: pubescentibus anniB BartBydg (2): Pubescen- 
tibus annis, mlodich lyath. BartBydg 125b; Młodych tedy 
lat tak mayą być ku piciu dziatki prżyzwyćżayani/ iżeby 
im niefzalone wino/ ale z wietIzą połowicą wody zmie- 
Izane było dawano KwiatK,iąl D2. 
»lat ostatnich« '"" w ,tar06oi, u ,ohylku tycia (1): 
Supremis suis annis, OItatnych lat Iwych. Mące 435a. 
»podstarzałych lat« (1): Declinata ism aetate, Pod- 
Itarzltłych lat. Mącz 57d. ,.., 
WYTatenia pTeyimkowe: »dla lat, z strony lat« =- 
fi powodu ,tarości (2: 1): BielKTon 222v; Per aetatem 
non posse, Dla lat nie moc zdołAć. Mącz 290b; Bo Acz- 
kolwiek W. P. M. z Itróny lat Iwych od Woien wolen 
ieIt/ wIzakże od porady inym młodIzym/ którzy W. M. 
też nMlAdowść chcą SienLekA ndT a2v. 
»od [jakich] lat« (2): 
"" W yratenia: »od młodych lat« .. ea mlodu, w mlo- 
dości (1): IeIzcże od Iwoich młodych lat' PiIał wlzem 
PoIIkie rzecży BielKom A3. 
»od młodych lat« ... począw,zy od wcze,nego okTeBu 
tycia (1): A tenero et a teneris 8ubaudi anni8, Od mło- 
dych lat, od IAmego dziectwA. Mącz 448c. ,.., 
»wedle (a. według, a. podług, a. podle) lat [w tym: 
czyich (5)]« = iuzta generatlone" peT ,eriem geneTationł' 
PolAnt; ez aetate Mąoe (15): Ale Alexander wedlug lat 
Iwych pochodząc iteż nauk Iwyh [I] mUtrzow HistAl 
B2; OToicPorz y2: kthorych w liczbie było godnych wedle 
lat ku boiowi mężow dwAdźieIćiA y Iześć tyIięcy. Bib- 
Radz I.PaT 7'40, *5, Ez 28/10, 21, Sap 4 aTg; Kwiat- 
X'iąt B4v, C, C4v; Hi,tRzym 23v; SkaTŻyw 331; Niem- 
Obr 144. 
"" W połączeniu ,eeregowym (1): Ty y inne niewol- 
niki tak obraca CeIarz/ltarIze takież grube Albo mało- 


- 


LATO 


57 


godne do roley obraca/ młode dawaiąc vcżyć według 
urody lat albo godnośći BielKTon 261 v. 
SeeTeg: »wedle przemożenia i wedle lat« (1): Erat 
enim populus Romanus ex censu et aetste in Centurias 
divi8us, Wedle przemożenia y wedle lat. Mącz 61b. "" 
»z [jakich] lat« (46): 
"" W pTeeciwBtawieniu: »z młodych lat ... (na) sta- 
rość« (2): wIzakże gdym Iie go z młodych lat niebał/ 
naItarość też niebędę. BielKTon 253; RejP' Ff4v. 
WYTatenia: »z młodych (a. namłodszych) lat« =- od 
wczesnego wieku, w dzieciństwie, w mlodości; a parviB, 
a paTvulo, a pueTis, a puero Mącz: a teneTi, annis ModTII 
[,zyk 39:5] (44): Diar 61; BielKom A3v, B2v; Bib- 
Rade *5; BielKTon 75v, 76, 115v, 151v, 153v (12): Y iżeby 
to mniemanie o rzeczach B.[o,kich] miał z namłodIzyoh 
lat lwoich. KwiatKsiąl D2v: Mącz [1]a: GTzepGeom B3v: 
BielSpT 52: RejPo,W,taw [411], [411]v, [411], [411]v [2 r.]: 
Hi,tHel B4; PapTPan A4: Bo nie bez przyct.yny Iię 
chlubi ten t.e Numanu, Remulu" że z młodych lat przy- 
wykł pracy ModTzBae 109v: KochP, 132: SkaTŻyw 117: 
IEZDA DO MOSKWY, Y POsługi z młodych lat, aż 
y przez wIzyItek cza8 przeIzłey woyny z Moskiewskim, 
oyczyznie Iwey y Panom Iwym czynione KochJez kt, A2; 
WeTKaz 293; (maTg) MałżeńItwo (-) STarym chłopom 
dziewecżek byImy nie dawały' Bo nie Ipołu oboje z mło- 
dych lat grawAły. BielSjem 22; G6TnRozm D4v, L2v; 
WYPTPI A3; CeahTT Cv, D, K2: PaxLie E; SkoTWin,e 
A3v. Cf W pTzeciw,tawieniu. 
»z pierwszych lat« - od wozesnego okTe,u tycia (2): 
Tak tędy z pierwIzych lat maią być portanowione dziatki/ 
yt.eby lię y o wielkie rzecży kuśić śmiały KwiatKsiąt Nv. 
Cf Seereg. . 
SzeTeg: »z młodości i z pierwszych lat« (1): z mło- 
dośći/ y 8 pierwIzych prAwie do ćwiczenia godnych lat' [...] 
nigdym lie w prożnowaniu nie kochał StTyjKTon A3v. "" 
»za [jakich] lat« (14): 
"" W pTeeciw,tawieniu: ))za młodych lat ... starość« 
(1): Nauka abyImy za młodych lat panu bogu Uuzyli 
nieczekaiąc ItaroIci. RejP' 137 marg. 
Wyratenia: »za młodych (a. młod8zych, a. młodziuch- 
nych) lat« =- we woze,nym wieku, w okre,ie młodości (8): 
czo yelIly kyedi czinylI [kT61] za mlodfich lyadth fIwoych 
dzifIz thim wyanczey tho obmilIlacz raczi abi wthey 
doIpyaloIczy lyath fIwoych moglI lzya vchronycz kslzdey 
nyeprziyaczyeIIzkyey trvdnoIczi LibLeg l1'133v; Yedni 
to twyerdziIif t.eby lie nye godziło dzyecyęcyA vcżyć za 
bArzo młodych lat' yako ct.ynyą ći/ ktorzy zAraz Ikoro 
dzyecyę odIadzą' ale yedno w liodmem lecye GliczK,iąt 
15, B, E8v, 15, Kv; GTzepGeom B3; WujJudConf 199. 
Cf W pTeeciw,tawieniu. 
»za noworosłych, nieujrzałych lat« (3 : 2): Tak cżego 
lie ono [dziecię] zś noworoUych lat nAucży' długo ono 
pAmyęMć będzye. GliozK,iąl I7v, B, E6v, F2v, 15. "" 
»na [jakie] lata« (2): 
,.., W YTatenia: »n8 lata młode« = w mlodym wieku 
(1): a. nś lwoie lAM DoIyć młode/ zwiedźiłeś część nie- 
mała [J] świata. KochPam 80. 
peTyfT. »na siwe lata« "'" w ,taTości (1): żeć przydźie 
plęIść na. twe śiwe laM. PudlFT 34. ,.., 
»nad lata« "'" w ,po,6b baTdziej dojTzaly nit na to 
w,kaeuje wiek, pTzedwcześnie w ,to,unku do wieku (4): 
Mihi videre praeter aetatem tuam facere, WidźiIz mi 
Iie nAd latA twoye czinić. Mącz 319c; y [panienka] nad 
lAta rozum duchowny mAiąc/ Itarość Iwego Itryia dobrymi 
poItępki vweIelśłA. SkaTŻyw [237], 411.
		

/Czytelnia_007_02_073_0001.djvu

			58 


LATO 


..., Seereg: »nad lata i przed czasem« (1): Bo nad 
lata lwe y przed cżaIem wielce duchownym zoUał. SkaT- 
Żyw 35. ..., 
»z laty« =- po uplywie pewnego okTeBu tycia, e wiekiem 
(9): SkaT Żyw 249; Słonce iednako y padnie y wlchodźi' 
Nam zawt.dy z laty cokolwiek odchodźi. KoohPie
 17. Cf 
»przychodzić, rość z laty«. 
..., Wyra.tenie: »z laty zeszłemi« = w ,taTo
ci (1): 
która karmiła pierśiami lwoi
mi Niemówiątko' dźiś 
nużąc iuż z laty zelzłemi Prowadźi lwoię panią' lwoie 
wychowanie' Nieprzepłacon
 kochanie. Go,WaBt 23. 
Seereg: »potym, z laty« (2): Abowiem abo miał po- 
tym z laty lwemi wynidź rodzicom lwym ku żśłośći 
abo ku lekkośći iakiey lwoiey' a. ku zginieniu lwemu 
RejPo, 0003; ZbylPTzyg B2v. ..., 
»za laty« - po uplywie pewnego okTesu tycia, e wie. 
kiem; w ciągu i!lut,zego okTe,u .tyoia (4): SkaTŻyw 371; 
Którey [dzielno
ci] za. laty dolzedł: bo nie w piątym 
roku' Przypiął mu Alexa.nder oUrogę do boku WYPT- 
Pl B4. 
..., W pTzeciwBtawieniu: »dziecinny wiek ... za laty« 
(1): Ztądże lię y proUy dźiećillny wiek vcży tego' ct.e- 
goby za laty [TudiB pueToTum aeta, diBcit, quod per annoB 
aB,equinon pOBBet] mogł lliedoUąpió ModTZBaz 53. 
SZeTeg: »za laty a doświadszeniem« (1): ale niechay 
vmieią vt.y6 mądrośći lwey' biegłośći' wiadomośći wiela 
rzecży' ktorey za laty a. dolwiadlzeniem dolMli G6rn- 
DWOTZ K3v. ..., 
»w [jakich, kt6Tych, oeyich] leciech, w [jakim, kt6rym] 
lecie« [w tym: w rymie (11)] (niekiedy w polączeniu 16 okre- 
Ileniem pelni funkcję- pTzydawki lub orzeoznika) (136: 13): 
BielŻywGlab nlb 13; Y Ako rychło y w kthorych loćiech 
lyna lwego rodzicy myeliby naucżycyelowi yakyemu [...] 
przykazść y poleóić GliczK,iąJ I4v, 16v, K3; RejZwieTz 
70; BielKTon 109v; KwiatK,iąt A2v, B2v, D2, E4; Legem 
annalem dixerunt, quae praescribebat legitimam aeta- 
tem ad petendum magistratum, Statut' albo' vUawa' 
w których leciech mieli być ku radzie obierani. Mącz 
10d; Quod allnos nata dicitur, Yako yey wiele lat po- 
wieda.yą' w którich lieeieeb może być. Mąc" 344c, 5b; 
SienLek 92v; G6rnDworz Mm7v; gdy iuż obacżylz ony 
przeminęłe cżaly zatrudnione lwoie' ktorycheś vżywał 
w zawikłanych a. nieobaeżnych leciech lwoich RejZwieTc 
161v, A4v, 162v; CeechRoem 136v; LatHaT 130, 131; 
W oney potym poćielze' gdyś ćiotkę [
w. El.tbiet/J] wlpom- 
lliała' Ze y ona. w lwych lećiech lyna. począć miała Sieb- 
Rozmyli F3v. 
..., W pTeeciw,tawieniaoh: »w dzieciństwie, z młodu 
(2), w młodości ... w urosłych (a. dorosłych, a. więtszych, 
a. ze8złych) leciech ; w młodych leciech ... na 8tarość« 
(4; 1): Yśki zmłodu thltki w vrollych lecyech vka.zać 
a. popil8.ć lie musi. GliczK,iąt F2v, E; Iedno iż lnadt 
z obu Uron nie było bścżnośći' Tak w wMzych leciech 
zelzłych tak y w mey młodośći. Hi,tLan D2; Ale na- 
mowić ich niemogł' ktore lobie Chryltus iako niewinne 
bara.nki na ofiarę w młodych lećiech poświęćił Skaf'Żyw 
180; CzechEp 192. 
W ohaTakleTy,tycznych poląoeeniach: w moonych le- 
ciech, w nieobacs&nych, w potachlych, w Wię-tB"ych (3), w ea- 
wiklanych. 
WYTatenia: »w dobrych leciech« =- we wla8ciwym 
wieku (1): A ponieważ że małymi dźiatkami lami chrześ- 
ćianie chrzeU prziymuią' [...] izalilz to nie ieU rzecz 
Iłulzna: aby w dobrych lećiech y baczeniu vznaIi naukę 
wiśry [woiey BialKat 266. 


LATO 


»w doroslych (a. ur08łych) leciech« .... w wieku doj- 
realości (2): GliczK,iąt F2v; CzeohEp 192. Cf W pTze- 
ciw,tawie1łiaoh. 
»w leciech doskonałych« "'" dOTO,ly (1): [MaTY ja] 
wzyuoczye bądącz Izwyątey anny myala pozyuanye 
dobrouolne lwego rozumu ylz telz tak byla podnyelyona 
wUadlo bogomylzlnolzczy uyJTzey nylz bylo prauye ktore 
Uworzenye wleczyech dolkonalych PatKae III Hiv. 
»w dziecinnych leciech« "'" in pTimiB pueritiae anniB 
ModT" (3): ModTzBaz 13; StTyjKTon 285; zkąd brśćia 
młódlzy w dźiećinnych lećiech [in pueTilli aetate Jan- 
Stat 562] będący [...] bywaią olzukawani. SaTnStat 593. 
»w każdym, w ktorymkolwiek lecie; w każdych, 
w ktorychkolwiek leciech« = w katdym wieku, be" wzglę-du 
na wiek (3: 1; 2: 1): ICwiatK,iąt D3, D4; iż choć miłość 
tha gruba' w ka.żdym leczie cżłowiekowi iert lzkodIiwa' 
a wlzakoż młodym ludziom ielzcże lie wdy nieiako zydzie 
G6rnDwoT18 L13; DOkonawIzy tych klyążek poććiwych 
Ipraw cżłowieka cnotliwego' w ktorymkolwiek Uanie 
y w leciech będącego RejZwierc 182; KochTr 6; Kolak. 
Seozę-
l A3v. Cf »w każdym lecie, wszelakiego czasu i na 
każdym miejscu«. 
»w małych (a. w maluczkich), we mdlonych (a. w 
mdłych), w dopiro r08łych, w nieujrzałych leciech ; w ra- 
nym lecie [w f'ymie]« = w dziecińBtwie (3: 1 : 1 : 1 ; 1): 
OKrom dzieczi takovych ktoremby Itryovie abo opiekv- 
novie ymienie opieką trzymayącz wmalych ich Iiecziech 
ComOTac 19v; GliczKsią.t E5, F7, I6v; SkaT Żyw 371; 
Takli moia OrIzula' ielzcze żyć na świećie NieumiawIzy' 
muśiśła w ranym vmrzM lećie! KochTT 4; Lat Har 130. 
»w męskich leciech; w mężnym lecie [w Tymie]« "'" 
w wieku oechującym ,ię- pel1łią ,iI (o mę-tczyznach) (1; 1): 
BudBib l.Reg 2'33; O Hektorze nśIz' nawny po wIzem 
świećie' Coś Phrigóm zginął w twoim mężnym lećie G6rn- 
TToaB 14. 
»w młod(sz)ych leciech; w młodym lecie [eaw,ze 
w Tymie do: Bwiecie]« = w mlodości, bę-dący mlodym, nie- 
doro,lym, w dzieciństwie ['zyk 72: 2] (68: 6): OpecŻyw 
28, 31, [34]v [2 T.]; FalZiol V 17a; BielŻyw 27; HiBt- 
AlHUng A4; Matka miła dawno zelzła s lwiatśf ZoUa- 
wiwIzy w młodych leciech brata BielKom G, F7v, Gv; 
GliczKBiąl I5v, 17; KochZuz A3v; Będzye panna w mło- 
dym lecie' Godna. wielbienia na lwiecie. BielKron 133, 
90v, 105v, H2v, 120v, 122v (16); KwiatKBiąt E3v; bo 
y w młodlzych leciech mych' nigdym nie był na. te mi- 
łoUki wabny. G6TnDwOTe LI4, LI2, L18v; KuczbKat 155; 
RejPo,W,taw [411]v, [41 8 ] [2 T.]; BialKa" 13v, I4v; 
StryjWjaz Av; Kaźimirz Kroi PolIki. CNotliwie y poboż- 
nie t.ył tu na. tym lwiecie' Pokwapił lie do nieba barzo 
w młodym lecie PapTPan Ee, D3v, T3, X, X2v, [Gg]4v, 
Hhv; SkaTJedn A6v; SkaTŻyw 135, 200, 224, 527, 574; 
KoohTT 23; StTyjKTon 360; KlonŻal A2v; WerKaz 302; 
ZawJeft 43; G6TnTroa, 62; KochFrag 48; LatHaT 130; 
KolakOath B; Wy,Kaz 41; dla czego częUokroć takowi 
lynowie w młodych lećiech będący [in teneriB anniB ex,i- 
,tenteB JanStat 574] nie vmieiąc rzeczóm a.ni mogąc 
radźić' tak wźięt6 dźiedźictwo zwykli marnie trawi6 SaTn- 
Stat 588 [idem 630], 100, 585, 630; SiebRoemy
1 G2; 
KlonKT B2v, D3; SkarKaz 42a; CzahTT F4v, L3v. Cf 
W pTzeciw,tawieniach. 
»w pierw8zych leciech« = ea miodu (1): Abowiem 
nie dopier06 dźiś zn8.ć mądrość twoię' ale wnet w pierw- 
lzych lećiech twoich [a pTincipio dierum tUOTum] wlzylcy 
znali roltropność twą BibRadz Iudith 8'18. 
»w 8tarych (a. 08tarzałych, a. zastarza18zych), w sze-
		

/Czytelnia_007_02_074_0001.djvu

			LATO 


dziwych, w starości leciech« = w ,taroAci, bęaący ,tarym 
[,eyk 6: 4] (6: 3: 1): Będąo iuż Dawid w lecieoh IM.- 
rośćil [...] gdy lie zagrzać nic mogł [...] przywiedzyono 
barzo cudną dzyewecżkę Sunamickąl imieniem AbiIag 
ktora go zagrzewała w łożnicy iego BielKTon 73v, 88, 
217; Acżkolwiek lię zawzdy tak w młodych iako y wIta- 
rych loćiech mamy vcżyć KwiatK"ąt E4, A2; Hi8tLan B. 
B4v; RejZwiero 130, 132; Mnie iakokolwiek widźiIz w tym 
Izedźiwym lećiel Przedśię [...] Oyczyznie Iw
y chcę Iłu- 
t.yć KochJee A3. 
»w leciach statecznyoh« = mający wiek więcej nil 
Areani (1): Ale i! nie przyItoi na pana tak cnegol w le- 
cieoh iuż tak Itatecżnych bawić lie leda cżyml WIzakot. 
cżŚ£u potrzeby nie zeydzye ni na cżym. PapTPan C2v. 
»w śrzednich leciech« = w śrean'm wieku (2): Rej- 
ZwieTC 28v; lecż wIzytko mnoltwo domu twego w śrze- 
dnich lećiech męlkich [moT'entuT ViT'] vmierść będzie. 
BuaBib I.Reg 2/33. 
»w tych leciech« [ea'mek "ten" poiIkTeAla n'ezwy- 
kłoAć w,kazanego wieku w ,to,unku do jakicM fakt6'w] (8): 
widząc iego Iłulzne Itanowienie w tych lećiechl bo mu 
iedno było 9. lat BielKTon 242, ll2v; KwiatK,iąl D3, N, 
Nv; Mącz 317c; G6rnDwoTz L14; CiekPotT 60. 
»w zeszłych leciech« = w ,taToAci. będący ,taTym 
[8zyk 7: 2] (9): BielKTon 332, 354v. 425; Zeby lada co 
mogło zdrowiu iego wadzićl Bo w zelzłych leciech więcey 
o tym trzeba radzić. Hi,tLan D3v. B4v; Swinterog Vte- 
nuITowic Wiełki Xiądz Litewlki w zelzłych lećieoh IM.- 
ruIzek StTyjKTon 345; Go,lCast 30. Cf W pTeec'w,tawie- 
nfu, »stary a w zeszłych leciech«. 
SzeTegi: »w każdym lecie. w8zelakiego czasu i na 
każdym miejscu« (1): abowiem te przymiotyl nie Ią 
przećiwne cznociel bacżeniu/ vmieiętnośćil dzielnośći 
cżłowiecżejl w każdym leciel wizelakiego przyItoinego 
cżMul y na każdym mielcu. G6TnDwoTe Kk7. 
»stary a w zeszłych leciech« (1): A thakże Izaak 
vmarłl y przyłącz on ieIt do ludu Iwego będąo Itareml 
a w żeIłych lećiech [,enez et ,atuT aierom] BibRaiIe Gen 
35 / 29 . 
»w leciech albo wieku« (1): yeIliżeby kto z mło- 
dośći nie był wyćwiczonI [...] tedy lię niechay nielpo- 
dziewal yżeby w zaItarzałrzich lećiech albo wieku łatwie 
mogł [...] ony natychmiaIt lobie wlpolobić. Kwiat- 
K,iąt A2v. ""' 
»w leeiech [kto]« (1): B yłten to Ro b088 [...] wleciech 
młodzienieo [aetate adole,cenB] Hi8tAl N. 
»[jaki] w leciech« (60): KuczbKat 5; RejZw'erc ll9. 
14lv; Wam rię Aniołowie [...] y święći wlzylcy dziwo- 
wali: mężom w lećiech kwitnącymI a żywotem ochotnie 
gardzącym SkaTŻyw 209, 259; FrMzkść młódźik: toć 
to końl który doświadozony I y ieIt w leći
ch doyźrzśłych 
dobrzo Itanowiony. WyprPl B4. 
W chaTakteTy,tycznych połączeniach: w lecieoh 
kwitnący, (po),tanow'ony (3), uozyniony, umocniony. 
Wymlen'a: »w leciech doskonały« ... aojTzaly [,eyk 
2: 2] (4): B'elKTon 372; Mące 17ld; w iakiey ieIt powa- 
dze y poććiwośći cżłowiek ItateożnYI poważnyl a wleciech 
Iwych dolkonały RejZwierc 136; SkaT Żyw 354. 
»młody (a. młodszy) w leoiech« [,eyk 3 : 2] (5): Biel- 
KTon ll2v, 423; ZŚ nim idźie TRZYćielki w lećiech 
dobrze mlodlzyl A wżdy ięzyk v niego y nad Cukier 
Ilodrzy. Prot E; SkaT Żyw 15. 452. 
»w leciech (nie)rowny, mało rozny« [,eyk 2: 2] (3: 1): 
Dzieći ktorym śiedrń lat minęły miedzy rowne lobie 
w lećiech na ćwicżenie dawany były BielKTon 272v; 



 


LATO 


59 


A co rie tycże vrzędul a ochmiItrzowania tegol widz
 
it. wdy nieiako mu DworzAnin IproItść może na then 
cżasl kiedy będzie mało rozny w leciech od pana G6Tn- 
DWOTZ Kk; KochMon 26; SkaT Żyw ll7. 
»podeszły. zeszły. p08zły w leciech« =- aetate pTO- 
vectu8 Vulg [,zyk 16: 14] (15: 14 : 1): MUTZHi8t P4; Po. 
nieważem ia ieIt ItAry i żona moia iuIz podeIzła wleciech 
Iwoich [pTovecta in aiebu, ,ui8] MureNT Luc 1/18; Leop 
2.Mach 4/40, Luc 1/7, 18; BibRaaz 2.Mach 4/40; Balicki 
Acż w lećiech zeIzły był Ale na Ierou niol pothkał lie 
napierwey 8 Iwoią rotą z Wołochy BielKTon 422, 191, 
347v; Hi8tLan B3v; RejZwieTo 166v; BielSpT 45v; ani 
Iię teIz wItydaymy Izedziwośći Itarca wlećiech podeIzłego 
[noc vetemni TeVOTeamur cano, multi tempoTi8 Vulg] Bua. 
Bib Sap 2/10; BialKaz I4v; CzechRoem 129; SkaTŻyw 4ll; 
StryjKTon 360, 467; LatHaT 31, 685; WujNT IMo 1/7. 
2/36; SaTnStat .8. Cf Szeregi. 
»w leciech podrastający, mały« =- nieaoro,ly [,zyk 
1: 1] (1: 1): t.e zaIługą iego [Pana KTy,tu8a]1 y dzyatki/ 
y młodzyenialzkowiel y inIzy wleciach podraItśiący I 
zM,wieni bywśią. RejPo,W,taw 41v; SkaTŻyw ll7. 
»starodawny w lecieoh« =- pTeeawieczny (o Bogu 
Ojcu) [8zyk 2: 1] (3): ktory w lećiech StarodawnYI lam 
Bog żywy y prawdziWYI miał dać Iynowi cżłowiecżemu 
panowanie wiecżne nad wIzemi narody. CeechRozm 169. 
180, 181. 
»star(sz)y w leciech« ['zyk 5: 1] (6): KTomRozm 1 
Bv; Ludzie z Iobą vprzeymiel nie za M.rct.ą/ t.ylil SM.rlze 
w lećiechl tśkze tet. przełożone cżćili. KochDryas A2v; 
SkaTŻyw ll9, 428, 519. 553. 
Szeregi: »w leciech podeszły jako i młody« =- katay 
(1): Może przynieść niemały pot.ytek każdemul Tak wie. 
ciech podelzłemu iAko y młodemu. Hi8tLan A2v. 
»stary i pode8zły (a. zeszły) w leciech« =- ,enez 
venien8 in die, PolAnt (5): GliczK,iąl B2v; BibRadz Gen 
18/ll, 24/1, I.PaT 23/1; Oycy też ludźie Itśre y w lećiech 
podelzłe zowiemy I ktore też w vożćiwośći mieć mamy. 
KuczbKat 305. 
»zstarzeć się i być ze8zły w leciech« (1): a Iozue 
lie był Itarzał y był zelzłym w lećiech [fuit po,t die, 
multo,]. BibRade 10' 23/1. ""' 
W preen (6): Koc tenl acz nie pomAłu wezbrały go 
laM.1 TAk iż rzadko gdźieby w nim nie przyrzyta łAM./ 
Ale pewnie korztowny PudłFT 78; Czemu wąt. fortun- 
nieylzy/ który z przyrodzenia/ Każdy rok wiotcM laM. 
na młodą płeć mienia 7 KochFTag 21. 
ZWTOty: »w lata postępować« (1): PrzetoIz przy- 
wileie y zwierzchność Itolice Piotra S. im dhley w laM. 
kośćioł S. poItępował/ tymlię iśsniey y więcey pokazować 
y wynurzść pocżęły. SkarJean 80. 
»przyść w lata« = ee,taTzeć ,ię (1): y przybliżyłaś 
[Jeroeolimo] dni twoie/ a przyIzł8Ś w laM. Iwoie [veni8U 
u8que aa anno, tuo,] BuaBib Ee 22/4. 
Sl8ereg: »lata i praoa« (1): nie wItydzi lię Itarey 
y zMłut.oney matoe [ =- ,tolica caTogToaeka KoAcwlowi 
reymBkiemu] vwłoct.yć: nie pomni na ćiało iey lśty y pracą 
Itrapionel y zItarzałe na Iłut.bie Bożey SkaTJean 389. 
WYTatenie preyimkowe: »w leciech« (1): 
""' Wyratenie: »w zastarzałyoh lecieohc (1): A M.k 
tu Prorok lwięty dwie rzecży barzo rrogie a okrutne 
opowiedal ktorymi miał być borzon ś plowan kościoł 
lwięty w tych zMM.rzśłych lacieoh Iwoich. LubP, A4. ""' 
a. praw. PelnoletnoAć; aetaB (debita a. integTa a. iu,ta 
a. legitima) Mącl8. JanStat. Ja.,.Preyw. On; plenitudo aeta- 
UB Vulg; matuTitaB aetati, Mącl8; ann' legitim' a. 'egitimae
		

/Czytelnia_007_02_075_0001.djvu

			60 


LATO 


aetatiB JanStat (86): Potym gdy ona dziewecżka pięć lat 
miała! radził Cefarz! aby zamowiona była za iednego 
Senatora zacnego! ktoryby iey lat cżekał. SkaTŻyw [223]; 
LAta teraz znayduią na Trybunale dobrze mnieyfz
 niż 
w Statućie fą opifan
: A to dla tego aby fie nie prze- 
właczała fprawiedliwość dla wymowki, że kto lat nie ma. 
SaTnStat 1288. 
lata ku ceemu (1): Legitima aetas ad petendum con- 
lIulatum Słufzne lata ku ftśraniu fie aby był wzięt do 
rady. Mące 190c. 
G e okTe
leniem w funkcji pTeydawki (1): GToicPor. 
b3 cf »)lata zupełne«. 
ZWToty: »lata (lat) (nie) mieć, (nie) mający« =- (nie) 
by6 pelnoletnim, dojTealym; aetatem (debitam a. łntegram 
a. iUBtam a. legitimam) habere JanStat, JanPTeyw, Cni 
anno, di,cretioniB attingeTe J anStat; minoTenniB J anStat, 
Cn; maior qui, annOB implevit, minOT (anniB a. annorum 
viginti duorom) Cn [Beyk emienny] (29: 4): ZapWaT 1629 
nT 2373, 1660 nr 2666 [2 r.]; ComCTac 16 [3 r.]; Prze- 
thofz wponyedzialek Szwyąthym Idzym yefth [Iwan 
woźnica] obyefchon a yanek yako chlopyec lyath nye- 
mayączi yefzcze pufzczon LibMal I648!146v; GToicPoTe 
p3, eev, ee3; U,tPTaw B4 [2r.], C2, G2, H3 [2T.], Iv 
[2 T.]; A gdy go potim vpominała [Helena Miec,lawa] 
aby fynowi Monarchią fpuśćił zafię! poniewat. iut. ma 
latha fłufzne. BielKTon 357v, 103, 124; SaTnStat 9, 473 
[2 r.], 474 [2 T.], 581, 778 (12). 
»k(u) latom, do lat przy
ć (a. przychodzić, a. dojść); 
lat (swoich) dorość, dojść; przyście do lat« ... anno, 
diBcTetioniB aBBequi, legitimam attingere aetatem, ad anno, 
legitimae aetati, perveniTe, ad aetatem legitimam veniTe 
JanStat; ad aetatem integram peTveniTe JanPTzyw [,zyk 
emienny] (16: 9; 6: 1 ; 1): ZapWaT 1629 nr 2373; Com- 
CTao 16, 19v; GliczKsiąl 03v; GToicPOTZ eev, ee4v; U,t- 
PTaw B3, G4v, H3, Iv; Dzieći ktorym śiedró. lat mi- 
nęły [...] na ćwicżenie dawany były! pifść Y cżytść vct.yły 
fie [...]! bofo chodziły! bez fukniey! aż dofzedł łat [I] 
fwoich BielKTon 272v; PO 
mierći Włśdzisława Krola 
Węgierfkiego fyn iego Ludowik ku latom przyfzedfzy 
panował BielKTon 305v, 103, 258, 342, 360, 379; HiBt- 
Reym 1I2, 123; Potym 
dy lat dorofły [C6Tki] wydał 
za mąż [wdowiec] obie HiBtLan A3; ZapKo
cier 1686!61; 
StTyjKTon 472; Phil M2; SaTnStat 11, 474, 581, 583, 584, 
592, 779; PualDydo B4v. 
WYTatenia: »)lata doskonałe« (1): Potym Romulus 
wybrał mężow rAdnych 8 Patricyow f to! ktore potym 
zWIUi Rzymianie Senatem! abowiem od ważnoMi a. mocy 
byli wezwani Patres! a od lat dofkonałych Senatorell. 
BielKTon 99. 
»lata prawem opisane« (1): tedy gdy prziydą do lat 
Prawem opifanych [si ad annOB legitimae aetatiB perve- 
nerunt JanStat 561] y będą miM doftateezn
 baczeni
 
SarnStat 592. 
»)lata roztropne, rozumne« [,eyk 1: 1] (1: 1): Zap- 
WaT 1629 nT 2373; Iakiego zafye długu iakim porządkiem 
na dobrach zmarłego dłużnika doydźie! [...] a iakiego 
nie doydźie at. dźieći do roftropnych lat doydą. GToic- 
POTe eev. 
»)lata słu8zne, słu8znego rozeznania« = legitima aeta, 
Mącz, JanStat, JanPTeyw; debita a. integra aetaB Jan- 
Stat [,zyk 6: 4] (8: 1): BielKron 357v; Mąoz 190c; Wi,zn- 
TT 3; A gdy da Pan Bóg lata fłufzn
go rozeznania [anno, 
diBcretioniB JanStat 862] będźiemy mieć SaTnStat 1084, 
9, 584, 758, 779, 890. 
.lata zupełne, zupełność lat« [w tym: lat zupełnych 


LATO 


(1)] (2 : 1): DLa pożytku Mieyfkiego! maią być obierani 
w Radę! Ludźie dobrzy! mądrzy! lat zupełnych O1'oio- 
POTZ b3; Phil M2; gdybyfmy do lat zupełnych [ad aetatem 
integTam J anPrzyw 53] przyfzli! iżechmy mieli przyśięgę 
vczynić SaTnStat 11. 
SzeTeg: »(słuszne) lata albo rozum (a. rozeznanie 
dobre)« =- debita aetaB aut di,cTetio bona JanStat (2): 
Sądowni maią tego doyzrzeć kto przed niemi wyznawa 
abo zapifuie! iefli iuże ma lata albo rozum U,tPTaw C2; 
SaTnStat 758. 
W YTatenie pTzyimkowe: »do lat« "'" do czaBU doj
cia 
do pelnoletno
ci (16): ComCrao 16 [2 T.]; GliceKBiąt Q2v; 
Oćiec każdy za. żywota. fwego może dźiećiom do lat y żenie 
opiekuna dM U,tPraw B3, H3; polecił Balduin trędo- 
waty fwoiego fieftrzeńca małego! tym obycżśiem! aby 
fie im opiekali do lat! a. fkoro doroście! aby mu koronę 
fpuśćili. BielK Ton 179v, 322v, 327v, 357; RejPo, 33; 
Gdy oyćiec z
ydźie oftawiwfzy dźiatki iefcze do lat [ad 
anno, legitimo, JanStat 579] niedochowamV opiekun ich 
nie może dźiedźictwa przedść SaTnStat 583, 496, 581, 582, 
613. 
S. CeaB tycia czlowieka lub ewieTeęcia, odno,eący ,ię 
do jednoBtki lub Toeumiany ogólnie jako miara cza,u i,tnie- 
nia czlowieka; tycie; anni Vulg, PolAnt; aetaB, ,patium 
Mące [eaw,ee w pl] [w tym: czyje (66): pTon pOBB (63), 
G,b i pTon (11), ai pOBB (1)] (103): OpecŻyw 90v; a. wiIakoż 
ieiIcze przyłoż lat co nawięcey ku latom iego dla wielkiey 
dobrotliwofći iego. RejP, 89v; RejKup i8v; LubP, P3 
marg, T6v; Leop 4.E,aT 4!33; In medio spatio, W po- 
śrzodku fwych lat. Mące 404c, 280a; [Pan] kazał go 
ziąć w niewinnośći iego 8 fwiata tego! nśfyćiwfzy go 
dofyć laty iego RejZwiero 175v, 30v [2 T.], [233]v; Day 
nam za. trofkliw
 lata! Wefołego vżyć świata KochP, 
137, 52, 55, 136, 152; SkaTŻyw 1I3; Iesliżeć Mż z tąd 
r0śćie żśłość! że My lata Pierwey fą przyłomion
! niżli 
tego świata Rofkofzy zat.yć mogła KochTr 21; DLugót. 
mafz! £> miłosći! frśfować m
 lata 7 KochFT 95; V żył 
lat Iwoich w rśdośći! Służą.c Rogu w pobożnośći. Koch- 
MRot A3v; ATtKano P18v; w których [klopotach] moi
 
lata! Będą Ichnąć miedzy ludźmi! poko ftanie świata. 
ZawJeft 41; GToohKal II; Panie! ty wierz złośći moie! 
karz niż weźmieIz z świata! Re! niżbyś tam wzgardźić 
miał! wolę z pła.ct.em lata GTabowSet Ov, A3v; Koch- 
FTag 21; LatHaT 1I2; KolakCath A3v; Lata nafz
 nie- 
pewn
: Lepi
y fie nie rodtićf Albo fie w niewinnośći na. 
raną śmierć zdobyć. GOBlCaBt 52. 
W polączeniach 8zeregowyoh (2): Iuż na Itronie Itan 
Vrodą Seroky Plas! Sywą Brodą. Liata długie! Rozum! 
Zdrowie lako tego vżił to wie RejKup bb5v; Go,lCaBt 37. 
W pTeeciw,tawieniu: »lata śmiertelności ... wiecz- 
ność« (1): Ty żywiefz czas nieprzeżyty! A móy wiek 
ieft w garśći fkryty! Lata moi
y śmiertelnośći! Mniey 
niżli nic ku wiecznośći. KochP, 57. 
W pOT6wnaniach (3): BibRadz P, 90!9; lako dym! 
tak lata moie vlećil'tly KochP, 151; Mara człowiek: a iego 
lata Ią lotnemu Cięniowi rowne niehamownemu. Koch- 
PB 209. 
W chaTakteTy,tycznych polączeniach: nieBecZ(1,ne lata, 
pTędkie (2), pTaoowite, ,mutne, ,pokojne, tTo,kliwe, ele; 
lata ,chną; ,kroci6 lat, uciera6, udzielić, użyć; fraBować 
lata. 
Frazy: »lata (precz) bieżą, wskok idą, uleciały, umy- 
kają 8ię« [,eyk emienny] (3: 1 : 1 : 1): iż lata precż bieżąc! 
biorą s Iobą wiele cżłowiecżego dobrego! y odeymuią 
śiłę! a. z nienagła. gubią żywoŚĆ! y ciepło przyrodzone
		

/Czytelnia_007_02_076_0001.djvu

			LATO 


z wilgotnorcią! za kthorym ginieniem! cżłowiek fie mieni 
G6TnDwoTz H5v; KochP, 137, 151; KochFT 44; Wi,znTT 
22; Pud1FT 40. 
»dokąd tu lat [czyich], poki [komu] lat [czyich] do- 
8tanie« = dop6ki ktoś tyje (1: 1): Tarnę wfzytek! nś 
przeftępce patrząc vftaw twoich! Które v mnie rą za 
pieśni! dokąd tu lat moich. KochP, 181, 90. 
))lata [czyje a. komu] przeminą« [,zyk emienny] (2): 
LubPs R6v; bo thaki cżłowiek nie długi cżas ma na rwie- 
cie ży
! bo Pan bog zabawi go werołemi krotofilami! 
iż mu prętko latś przeminą. BielKTon 80v. 
))przyjdą, wynidą zamierzone lata« =- ,kończy ,iłJ 
tycie (2): KochP, 72; Kiedy iuż w ónl!,y radźie rwl!,y borkil!,y 
vradźił! Iże 
ię do śiebie miał wźią
 z tego świśta! A iuż 
wyrzły ónl!, twl!, zamierzonl!, lata. SiebRozmyśl K4. 
»schodzą (a. przechodzą) [komu a. czyje] lata; [komu] 
na leciech schodzi« = uplywa czyjeś tycie [,eyk emienny] 
(2; 1): KwiatK,iąt Q [2,..]; Patrz iako rchodzą tśkim 
marnie lata! Co fie wdawaią w rorpuftnoś
i rwiata. Rej- 
ZwieTc [213]. 
ZWTOty: peTyfT. ))lata [komu a. czyje] prząś
« .... wy- 
enacza6 dlugość tycia czyjegoś (o PaTkach) ['zyk emienny] 
(2): NIeużyM Boginie! dźie
ióm lata przędą! Wedle 
których rachunku ży
 na świę
ie [I] będą KochMRot 
B4v; SapEpit B4v. 
»sw(oj)e lata skończy
 (a. skończa
)« = umTzeć [,eyk 
zmienny] (2) : KolakSzcześl C2; Zyiąe rpokoynie [kT61 
AleksandeT] rkończył rwoie lata, W bUce v Boga, ś z 
chwałą v świata. KlonK,. Fv. 
))(wszystki, swoje) lata (po-, 8)trawi
, (u)traci
, tera
« 
[w tym: okolo ceego (1), nad czym (1), na czym (6), w czym 
(4), ze zdaniem dopelnieniowym (1)] = aetatem con,umere 
a. conteTeTe Mące [Bzyk emienny] (20: 2: 1): SeklWyzn 
3v; BielKom G3; GliczK,iąź I3v, N2; Ale it wIzyrcy 
i 
ktorzy lata rwoie rtrawili około piIm świętych BibRade 
.5; Mącz 335d, 432d, 450d; RejAp 200; RejPoB 324v; 
BialKaz M2v; PapTPan Q, Qv, Dd4; KochDTya, [A3]; 
KochP, 116, 187; Niefzczęśliwy ia człowiek! którym lata 
Iwoie Na tym ftrawił! żebych był vyźrzał progi twoie 
[o mądTości]. Terazem nagle z rtopniów ortatnich zrzu- 
cony KochTT 10, 24; GrabowSet Tv; LatHaT [+10], 644; 
KlonWoT 78. 
»wieśó swe lata« = tyć (1): Ktore [mor,kie POtWOTY 
i Tyby] nś głębiey od pocżątku światś Wiodą Iwe lata. 
KlonFU, B4v. 
WYTaźenia: »(będą) lata (nie)długie, długoM lat« =- 
erunt anni citali Vulg [,zyk 3: 2] (3: 2): RejKup bb5v; 
LubP, X4; BibRadz 4.E,dT 12!20; Będzyeli długo żyw 
cżłowiek! a w tey długośói lat będzyeli weroł zawżdy 
BielKTon 82; SkaTKaz 551b. 
»krotkie (są) lata« =- modici anni V ulg (4): Bud- 
Bib 4.E,d,. 4!32[33]; Więc był chćiwy do boiu ale krot- 
kie lata! Tego ńie dopuśóiły bo prętko sIzcżedł 8 rwiata 
PapTPan Ee2v; KochFT 131; RybGeśli C2v. 
))lata nieprzeżyte, nieśmiertelne« =- nieśmieTtelnośó 
[,zyk 1: 1] (2): WisznTr 34; Morfkil!, Nimphy [...] Wzdy- 
chś.ły! patrząc na twarz! y wiek iego młody. Nieśmier- 
telnl!,mi laty kupowa6 ie ch
iały: Prózno! bo wiecznl!, 
czary gdźie indźiey mu Iłały. KochPam 81. 
))Wszy(s)tkie lata« [,zyk 5: 1] (6): SeklWyen 3v; Rej- 
Po, 324v; KuczbKat 205 [2 T]; KochTT 24; WIpomnię 
przed tobą (Panie) nś wIzytkie lata moie LatHaT 131. 
»zamierzone lata« = koniec tycia (2): Brat rodzo- 
nego nie odkupi brata! Kiedy iuż przyidą zamierzonl!, 
lata. KochP, 72; SiebRozmyśl K4. 


LAPOPISZEC 


61 


Seeregi: »lata i czasy« =- tempoTa et anni Vulg [szyk 
2: 2] (4): veżącz fię ich [wiary w Boga i edobywania 
,lawy]! wIzyrtkim moie lata! y cżaIy potrawił SeklWyzn 
3v; Leop 4.E,dT 12!20; BibRadz 4.E,dT 12!20; RejPo, 
324v. 
»dni a lata« (1): Abowiem
i przemiiaią wrzythki 
dni nMze dla gniewu twego! a łata [I] nśfze tak niIzcżeią 
iako Iłowa ktore mi wiatr pufzcżamy [omneB die, nost,.i 
declinavtJTUnt pTopteT iTam tuam: consumpsimus anno, 
no,tro,]. BibRadz P, 90!9. 
»lata, (i) wiek (a. bieg wieku) [czyjego]« [,eyk 3: 2] 
(5): KochP, 43, 57; Nie było żadney cżęś6i żywota twego! 
w ktorąbyś iakiego dobrodzieyftwa nie wziął! z hoyney 
y rzcżodrobliwey ręki iego! w dzie
ińftwie! młodźieńftwie! 
y inrzych cżęśóiach lat y wieku twego. LatHaT 673, 509, 
749. 
»t.ywot i lata« = vita atque aetas Mącz (2): Mącz 
335d; Niet.almi! rrebrne włory! żem was za poIługi Tu 
robie wyIłużyła! przez żywot tak długi! Y pracowiM 
lata Go,lOa,t 55. 
Wyra.tenia pTeyimkowe: »za lat [czyich]« (2): Kmila- 
Spit A v; Chcefzli za lat Iwych zażyć lubego pokoia. 
Go,lCast 46. 
»po [jakie] lata« (2): 
"" WYTatenie: ))Po wszy(s)tki latał( "" w ciągu calego 
tycia (2): RejWiz 67v; Iedni bowiem z pogśny zwierzchne 
tylko rzeeży Vpatruią! y maią na wrzyftkiey rwey piecży: 
Ieśó pió & roIkorzowa6 po wrzyrtkie rwe lśta Ozdoby 
y rorkofzy mieć wrzyItkiego świata. KolakSzcześl A3. "" 
»przez [jakie] lata« (1): 
"" WYTaźenie: »przez wszystki lata« (1): także też 
y ludzie iefliżeby Cię napierwey zdziecżinItwa! a potym 
przez wrzyftki lata! ku ćierpliwośói! y pracam tak vmysłem 
iako y óiałem nieprzyzwycżaili KwiatK8ią.t M2v. "" 
Synonimy: 3. czas, dni; 4. czas, dni, wiek; 5. cza" 
dni, tycie, ływot. 
Cf CZTERDZIESTOLETNI, CZTERDZIEŚCILETNY, 
CZTERLETNI, CZTEROLETNI, CZTERZYLEĆNY, 
CZW ARTOLATNY, CZWARTOLETNI, CZWOROLETNY, 
DŁUGOLETNI, DWULETNI, DWUNASTOLETNI, DZIE- 
SIĘCIOLETNY, DZIESIĘĆLETNI, DZIEWIĘĆDZIE- 
SIĄTLETNY, HOJNOLETNY, LATOPIS, LATO PI- 
SZEC, LATOROSŁKA, LATOROŚl:, LATOROŚL, LATORO- 
ŚLI, LATOROŚLNIE, LATOROŚLNY, [LATORO
D
KA] 
NOWOLETNI, OŚMIOLETNI, PIĘCIOLETNI, PIĘĆLETNY, 
PUŁTRZECIOLETNI. SIEDMIOLETNY, SIEDMLETNY, 
SIWOLETNI, SZEŚĆDZIESIĄTLETNY, SZEŚCIOLETNY, 
TRZYLETNI, TRZECIOLETNI, TRZYSTOLETNI, WIE- 
CZNOLETNY, WIELOLETNI] 


ZZie 


LATOPIS Cno Linde XVll1 w. 
Cf LA TOPISZEC 
[LATOPISlEC] of LATOPISZEC 
LATOPISZEC (43) ,b m 
latopi8zec (43), [latopi8iec]. 
W pTzypOOkach ealeinych pisownia odbija eapewne 
trojaką wymow
 grupy 'p6lglo,kowej -szcz- [zapi,y: -szcz- 
(16), -8CZ- (5)]; -8ZC- [eapi,: -szc- (13)]; -se- [zapis: -8C- (3)]. 
a jaBne; e OTae o pTawdopodobnie jasne (tak w -0- 
i w -ec). 
Skladnia p,.zydawki typu: te latopiszcze: ci latopiszcze 
StTyjKTon (17: 1); ,kladnia oTzeczenia: latopiszcze stare 
nie WY8sali (1) StryjK,.on.
		

/Czytelnia_007_02_077_0001.djvu

			62 


LATOPISZEC 


sg N latopiszcc (6). <> G latopi8zca (1). <> [.1latopiszec 
<> L latopiszczu.] <> pl N latopiszcze (22). <> G latopiszcz(o)w 
(11). <> D latopiszcz(o)m (2). <> I latopiszcami (1). 
SI ,tp, On brak, Linde XVI w' 
STedniowieozny kTo"/łikaTz, dziejopi, ,zczególnie na Rusi, 
lub dzielo kTonikaTza, kronika (z TU'. Aemonucelf) (43): 
A iśko z EneaJIem z Troiey do Włoch/ tak też z Pale- 
monem [...] do Litwy miedzy oną 500. SIAchty Rzym- 
Ckiey/ cztery przednieyCze Familie wyCzły/ nA co Cie 
wCziftki Latopifce zgadzaią. StTyjKTon 72; O czym l\1ie- 
chouius fol. 320. Cromerus lib 27. DługoCus [...] y Kro- 
nikA CzeCka oCobIiwie Cwiadczą przećiw Latopifczom Stryj- 
KT01ł 627; Tegoż Roku 1503. nie wtorego iako Latopifzee 
połot.ył/ przyCzli Pofłowie od KniAzia MoCkiewCkiego do 
Krola AlexandrA StTyjKTon 687, 71, 81, 265, 270, 275 
[41'.] (20); [1\ Diak to nApifał w LAtopiszec StTyjKTon 635.] 
W polączeniu e pTzymiotnikiem od nazwy kraju [lato- 
pi,eec + pTzymiotnik (15), pTzymiotnik + latopiseeo (2)] 
(17): A tu Cie rzecz Cromerow8. [...] CtoJIuie z LitewCkimi 
Latopifzcami/ ktore/ przyczynę przyśćia Rzymian y Wło- 
Ckich 500. Slachćicow z Palemonem [...] w ty Ctrony [...] 
kładą być tyrańftwo NeronA StryjKTon 71; O tym po- 
rateniu Ikorowym Latopifzcze Ruskie wzmianki nie- 
czynią/ Ale Luitprandus zacny Hiftoryk Terom per Euro- 
pam gejtaTum Ub. 5. cap. 6. pifze StTyjKTon 121, kt, 66, 
76, 275, 380 [2 T.] (17); [Latopifiec [...] LitewCki ieden/ 
tak [...] rzecz Cwoię prowadzi StTyjKron 336; Potym 
w RuCkim LatopiIzczu dałey [/] piCze StTyjKTon 470, 
636.] 
W chaTakteTy,tycznych polqczeniach: latopiszec (lato- 
pi,zcze) dowodne, litewski(e) (14), rUBkie (13); latopiszeo 
(latopiBzcze) blądzą, chcą, piBeą (opisują) (3), polotyl, po- 
wiadają, iwiadczą (i1viadczy) (15), wzmia1łk(! oeynią, ega- 
dzają ,i(! (2), eowią. 
W yratenie: »latopiszce stare« (2): o ktorym [praw- 
dziwym pTzocIku litewskim] tak wiele HiCtorikow Cwiadczy/ 
y o ktorym też Latopifzcze £tare/ pewnie Cobie z palca 
tak zgoła Hiftoriey niewyzlali StTyjKTon 59, 612. 
Szeregi: »hiBtorycy i latopiBzce« (1): A tu Cię iuIz 
panowAnie [...] tudzież Cmierć y pogrzeb Wielkiego XiędzA 
Gedimina WiteneJIowicA dowodnie z rozmaitych HiCto. 
rikow PolCkich/ PruCkich/ LiflandCkich/ RuCkich y LAto- 
pifzczow LitewCkich [...] zebraneJ y porządnie CpiJIane 
dokończyły Roku 1329. StTyjKTon 411. [Ponadto PTZY 
innym ,zeregu 1 r.]. 
»kroniki i (tudzież) latopiszce« (3): a nam dziękuy 
żeCmy porządku pewnieyCzego tego mieyCca z konkor- 
dowania kilkunaśćie Kronik/ PolCkich/ Pru[kich/ Lifland- 
Ckich/ y Latopifzcow RuCkich y LitewCkich zA łMką Bożą 
prawdziwie doCtąpili. StTyjKTon 380, kt, 288. 
»latopiszce i historycy, i kronikarze« (1): tedyby £ie 
JIiCtoria ta LitcwCka pomieCzAć/ y opacznie powikłać wiel- 
kim błędem mu£iśłśf A Witen mufiałby Ctać po Gody- 
minie/ [...] przećiw Rulkim y J.itewCkim wCzyCtkim LAto- 
pifzcom/ y przećiw inCzym Hiftorykom y Kronikarzom 
StTyjKron 380. 
Wyratenie pTzy-imkowe: »według latopiszca« (4): 
KRoi Alexander Roku 1506. A według LatopifzcA 7. 
proCto z Seymu LubelCkiego do Litwy [...] przyiechał 
StTyjKron 697, 81. 
,.., W polączeniu e pTzymiotnikiem od nazwy kTaju 
[zaw,ze: latopiBzec + pTzymiotnik] (2): CromeruB zśś we- 
dług Latopifzczow LitewCkich lib. 10. pifze StTyjKTon 
507, 447. 
HzeTeg: »według kronik i latopiszcow« (1): Ale tenże 


LATOROSLKA 


Alexander był Koriatow Syn nie KieyCtutow/ tAk według 
DługoJIś y Cromera/ iako według inCzych Kronik y Lato- 
pifzcow Rulkich StTyjKTon 447. ,.., 
Synonimy: dziejopis, dziejopi,a, dziejopisek, histOTyk, 
kozmogTaf, kTonikaTe. 
Of LATOPIS 


KN 


LATOROSŁKA (38) ,b f 
l.torosłka (34), latoro'lka a. latoroBłka (4) BartBydg, 
W TóbŻolt (2), GliczK,iąt. 
Oba a OTGZ o jasne (w tym w pierw,zym a 2 T. bl(!dne 
enakowanie ). 
,g N latorosłka (10). <> G latorosłki (1). <> A lato. 
rosłkę (2). <> 1 latorosłką (1). <> pl N latorosłki (13). <> G 
latorosłek (2). <> A latorosłki (5). <> 1 latoro8łkami (4). 
SI ,tp notuje, On ,. v. obwijam co czym, Linde XVI w.: 
latoTostka (bl(!dnie zamiaBt: latoTo,lka) i XVIII w.: lato- 
?'Ostka; poza tym XVI w. (jeden e nilej notowanych pTey- 
klad6w) ,. v. lato,i. 
Dem. od "latoToii" ; ,urculu, MUTm, BaTtBydg; ger- 
men, pullulu" hornotina viTga Mące (38): MUTm 105; 
Surcus, surculus, rosczka, lyatorosl, lyatoroslka, ramus 
ab arbore abscisus vel truncus abscisae arboris. BaTt. 
Bydg 154b; Y coż ieCt drzewo maćice winney przećiwko 
inym drzewamI abo latorofłka miedzy drzewy leśnymi? 
BibRadz Ez 15/2; Mącz 259c, 330d; KocltP, 85. 
W poląc.feniach ,zeregowyclł (2): Nutrix aliquando pro 
seminario MiMto ogródka gdźie źioła rożdzki/ LAtorofłki 
y co takowego chowayą/ at. fie godzą przeCadzać albo 
Czczepić. Mące 255c, 144d. 
IV pOT6wnaniach (10): WT6bŻolt 127/3, qq7v; Gliez. 
K,iąt Cv; LubP, cc6v, ee6; Zona ili.ko mAćica/ winna 
w domu iego/ Dzyatki by latorofłki/ w koło Ctołu iego 
[Vulg P, 127/3]. RejZwieTs 86; RejPo, 42v, 159v; lako 
kwiAt rotey cżśCu wioCny/ a iako lilia nAd wodami ćie- 
kącemi/ y iAko latoroBłkA kadzidłowa lećie. BudBib 
Eccli 50/8; ktoby w nim [w OhTystuBie] iśko latorofłkś 
w winney maciey mieCzkaiąc owocu trwaiącego nie cżynił. 
OzeohEp 339. 
IV ohaTakterystycznych polączeniach: latoTo,lka kadzi- 
dlowa, maluczka, nowa. 
Wyrate-nie: »latorosłka oliwna, drzewa oliwnego« 
[,zyk 4: 1] (4: 1): Filij tui ficut noueUae oliuarnm, in 
circuitu menCae tuae. Synowie twoi iako latoroClki oliwne 
około Ctołu twego. (ko-l1łent) Synowic, czucz będą Cie mno- 
tyc, iako latorofłki oliwne ktore Cą płodne. WT6bŻolt 
127/3 [pTzeklad tego ,amego tekstu (3)] LubP, cc6v; RejPo, 
42, 159v. 
SzeTegi: »latorosłka i pąkowie« (1): V czćie Cye thego 
z drzewa kat.dego A nawięcey 8 figowego/ ktore gdy lato- 
rofłki y pąkowie s śiebie wypuIzcza/ tedy ludźie pozna- 
waią że Cie do nich lato przybliża. LeovPrzep G3. 
»latosia soszka albo latorosłka« (1): Hornotinae virgae, 
Latośie CoCzki albo lator08łki. Mącz 158b. 
PTzen (18): Owa Bog cża£u Cwego wCpomni Dzye- 
ciartkowCkie/ S tey małey latorofłki rozmnoży TAkowCkie. 
PapTPan H2v. 
a) O potomstwie (7): Także ten Clachetny Czcżep/ ći 
cżarni Pawłowie/ ZAwżdy byli podobni/ obycżaymi k Cobie. 
Co y ty IAtorofłki/ co z nich wyraCtaią/ SIAchetnym Cie 
owocem/ każdemu znść daią. RejZwieTe 74v. 
W por6wnaniu (1): lut. ich lator[ofł]ki yako Cedrowye 
Boży/ Na wyzlTą wyrofły gdit. ye Cam Pan llog mnoży. 
LubP, S3v.
		

/Czytelnia_007_02_078_0001.djvu

			LATOROSŁKA 


Szereg: »gałązka a latorosłka« (1): gdyż Pan potom- 
ftwo twoie zowie gśłąfkami a lńtoroIłkami wdzyęcżnnemi 
[1] lobie' s lwiętego lzcżepu lwego wyroIłemi. RejPo, 345. 
ex) o Chry,tu,ie (4): Na co oni tak mowią' ponieważ 
ielzcże tego nie widM' tedy tet y ielzcże MelyaIz potomek 
Dawidow nie przylzedł' ani IAtoroIłka ona ze pnia Izśiego 
wyroIła. CeechRozm 113v. 
W chaTaktery,tycznych po1ączeniach: latoro,lka wYTo,la 
(wyniknie) e kOTeenia l,ajowego, ze pma (l,ajego) (2). 
SzeTegi: »latorosłka i kwiatek« (1): a byłby iut. iAko 
pień lam pozoftały' drzewa przedtym wielkiego [...]' iż 
dopiero ze pnia onego pozoftałego IAtoroIłka y kwiatek 
[= ChTystUB] ten wynikną6 miał. Tot tam dopiero wła- 
lnośći tego kwiatka ze pnia Izaiego wyrofłego' opiluie 
CeechRozm 179. 
»)rożdżka a latorosłka« (1): Y Wyniknie rozczka ze 
pnia Haiowego' a M.torofłka [,urcu1u, (maTg) geTmen (-)] 
z korzenia iego wyrolćie. BibRadz 1, H'I. 
»latoroBłka albo szczep« (1): Oto dni przyidą mowi 
Pan' że wzbudzę Dawidowi lśtorofłkę (abo lzct.ep) IprS,' 
wiedliwą [geTmen iu,tum Vulg :feT 23'5]' a będzie krolowM 
Kroi CzechRozm 177v. 
b) O wieTnych jako deieciach botych (10): LubP, S3v, 
S4 maTg; ie£li [...] vcżynić s Iiebie wdzięeżną latoroIłkę 
Panu lwoiemu RejPo, 61, 61v, 173,267; RejZwieTo 130v; 
RejPo,W,taw 22, [HO"]. 
W polączeniu ,eeTegowym (1): ktory [Kośció1] zowie 
[Chry,tu,] dziwnemi a roIkoIznemi przezwiIki ku pocielze 
lwoiey. lut winnicżką lwoią' iuż owiecżkAmi' iuż latoro- 
Iłkami' iuż nakoniec wdzięcżną oblubienicą lwoią nazywść 
gi ract.y. RejAp 198v. 
W charakterYBtycznych po1ączeniach: latoroB1ka mala, 
nędzna, Todna, wdzięczna (2), wieTna, ewiędla. 
Synonimy: galąeeceka, ga1qeka, latorotatka, odm1odka, 
odrośl, rotdlka, ,o,eka. 


KN 


LATORośl: (2) ,b f 
a ja,ne; oba o pTawdopodobnie jaBne (tak w latorośl 
i w -ość). 
pl G latorości (1). <> Alatorości (1). 
Sl ,tp notuje, Cn, Li'nde bTak. 
M10dy pęd roślin (2): vtłucz mili.łko latorośći Piołu- 
nowe SienLek 87v; Weźmi pieprzu źiarn czthern8Śćie' 
piołynowych latoro86i SienLek 113v. 
Cf LATOROŚL 


KN 


LATOROŚL (188) ,b f 
latoro'l (186), latoro'la a. latorośl WiBznTT (2). 
-1- (117), -ś- (50), -8- (13), -lz-, -8Z' (8). 
a oraz oba o ja,ne. 
,g N latorośl (54). <> G latorośli (8), latorośle (1) 
WiBenTT. <> D latorośli (2). <> A latorośl (7), latoroślą (1) 
WiBznTr. <> 1 latoroślą (13). <> L latorośli (3). <> pl :N 
latorośli (25), latorośle (8); -e KTOWObT (4), RejAp; -i:-8 
RejPoB (3: 3)_ <> G latorośli (22). <> D latoroślA.m (4). <> A 
latorośli (24), latorośle (9); -i WTlSbŻolt, RejP', Mącz (4), 
SienLek (2), RejPo,W,taw, Bud Bib (2), KoohP" Calep (7), 
WujNT; -e FalZiol, ArtKano, SarnStat; -i: -e RejPo, 
(4 : 6); '" -e (1), -(e) (8). <> 1 latoroślami (5), latoroślmi 
(1); -ami: -mi FalZio1 (1: 1); '" -ami (4), -(a)mi (1). <> 
,g a. pl G latorośli (1). 
SI ,tp, Cn notuje, Linde XV1-XVIlI w. 
MIody pęd rośliny, jednoroczna ga1ązka, takle mloda 
roślina; BUTculu, MymeT 1 , BaTtBydg, Mące, Calep, On; 


-- 


LATOROŚL 


63 


planta Mąoz, Oalep, Cn; Barmentum BaTtBydg, Mącz; 
flagellum, inBitum, maIleolu" palme, Mącz, Cale p ; ,emen 
Mącz, On; germen Calag, Cn; traduJJ Cale p, Cn; 
fronB, TamUB, 'UTOU', trunoUB BaTtBydg; pampinu" pullu, 
Mącz; gemma Calag; clavicula, pulluluB, tranBiliB Calep; 
calamuB, fe,tuca, meTguB , ,aliJJ, ,U/P" virga, viii" viviradiJJ o-n 
(188): MymeT 1 21; HiBtJ6z A4 [21'.]; BartBydg 61, 137; 
[gTu,eoeyca] latoroll ma długą barzo' po ziemi Iię pnie' 
A około latoro£li kwiatek białawy FalZiol l 114a, I 62b 
[2 T.], III 20b [2 T.], IV 9b, V 92; MUTeNT 166 marg; 
RcjZwłere 87v; Pan Bog vcź;ynił niebo y ziemię. Y wIzy- 
ftkę lśtorośł [omne virgultum] polną przed tym niż 
byłA na źiemi BibRa(lz Gen 2'5; Sagitta, StrzałA. Jtem 
novissima surculi par8, WirIchołek IzoIzyku na lAtorośli. 
Mącz 264b; Seminarium, Mielce do młodych Izczepów' fzcze- 
pienia' które potim nA ynlze mielca gdy yuż odroftą prze- 
Iadza.yą' Izczepnik latorosli. Mące 381c, ł4b, 42b 50b, 129c, 
133b (13); TAkże y w drzewiech widźiemy' że wiele latoro- 
śli do gałęźi' wiele gśłęźi do pniA' wiele pniów do korzenia 
iednego lą przywiązAnych' Aby Iie tak wIzyftkie ftowA- 
rzyIzyły WujJud 123v; RejPo,W,taw [110"]; BudBib lob 
14'8, Ell 15'2, Dan 4'14[12]; Wicher Iie poprAwiwIzy/ 
latoroIlą złomił: Szcżupły pręt latoroIle na doł He vkłonił. 
WiBznTT 12; ATtKano E6v; Stibadium - Siedzenie albo 
loze z latoro£li rozmaitich vczinione. Oalep 1005b, 6b, 
213b, 421b, 436b, 8Hb (17); WujNT 196 [2 T.]. 
latoTośl czego (2): Palme8, 8armentum vitis et aliorulll 
[1] arborum, Winny IoIzyk y ynlzych drz
w lAtorośl. 
Mącz [274]b; Oalep 631b. 
latoTośl od ozego (1): Traduces, qui et rumpi dicuntur, 
sunt brachia vitium, quibus iIIae ex arboribus in arboribus 
traducuntur, et 8ibi mutuo connectuntur - Odr08łe lato- 
rom młode ozd [I] winnaktore [I] przegiętę wgrubi, ko- 
rzen pulcziwlzi rodzą. Calep 1076b. 
W pOTlSwnaniach (13): Zona iego będzie podobna ku 
winney mAćicy ktora po domu iego rof6iągnie h\toroIly 
lwoie' a lynowie iego iako nowe JIczepicnie oliwne około 
ftolu iego RejP' 195v, 213; MUTeNT 10ann 15'4; Dziatki 
twoie iako lAtorolle około ftołu twego KTowObr 149v, 
222, 231; RejPo, 85, 146v, 240; RejPo,Wieoz. 93; Kuczb- 
Kat 140; [,Iowko] Necer' ktore kwiatek Abo młodą rolzcżkę 
znacży' A Prorocy polpolićie kwiatkowi Abo IAtoro£li 
MelyaIzA przypodobywAli OeechRozm 144v; WujNT 10ann 
15'4. 
W charaktery,tyoznych po1ącze'niach: latorośl lipowa, 
mala, mloda (2), nieutytecena, OdTO,la, ,ekodliwa, wBoho- 
deąca, wYTaBtająca; latoTośl pUBzcea się, roście, wYTaBta; 
latoTośl dawający, no,eący, obcinać, obTeezować (2), od,iekaó, 
Todllący (2), wyciąć, (wy)puBeclltJĆ (2), elomió; latorośli od- 
lamanie, odTeezanie. 
ZWTOt: »latorośl szczepić; latorośl do szczepienia, ku 
8zczepieniu, szczepowa, ktorą szczepimy« (1 ; 3 : 2 : 1 : 1): 
Semina deponere, Latorośli Izczepić albo młode drzewka 
wlAdzaó przeladza6. Mącz 381b, 302d, 38780, b; Surcu- 
lus - Latoroll do lzczepienią. Oalep 1036&, 205a [2 T.], 
542a. 
WYTate-nia: .latorośl oliwna« [,zyk 2: 1] (3): ZonA 
twoia iAko mśćicA płodna' węgłow domu twego' dziatki 
twoie iśko latorolle oliwne około ftołu twego. KTowObr 
222, 231; RejPo, 146v. 
»palmowa latorośl« (1): a iśko pólmowa lśtoroIl' [...] 
zakwitniel. przed oblict.nolcią iego RejPo, 240. 
Ze,tawienie: .latorośl winna« = VitiB vinifera L.; 
pampinuB, ,aTmentum a. ,obole, viti" t'iliB Cn [,zyk 8: 31 
(11): FalZiol I ló6a; Pampinarium, LAtorośl winna króm
		

/Czytelnia_007_02_079_0001.djvu

			64 


LATORO
L 


grón. Jląoe [274]d, 7d, [274]d, 436c; VVarzyć theż lato- 
rośli winne świeże SienLek 61v, 63; Cantherius - Pod- 
pora winnich latoroIzly, tyka winną. Calep 159b, 205a, 
[748]b [2 T.]. 
SeeTegi: »gałąź albo latorośl« (1): a ieCli tylko gałęźi 
albo latorośle małe wytnie [,L. pTopagine, vel plantas mi- 
nutas e:JJcidfJTit JanStat 1112]/ ośm groIzy [...] ma za- 
płśćić. SarnStat 668. 
»latorośl i (abo) kwiat(ek)« (2): a nacżyiey by He lMce 
pokazala latoroll ij kwiat/ ten ielt doltoien/ aby iemu 
dziewitza Maria dana byla ku manżelitwu. OpecŻyw 4; 
CźechRozm 144v. 
»odnożka a latorośl« (1): Surcul08us, Pełny odnożek 
alatorośli. Jląoz 435c. 
»latorośl, (albo) pączek« (2): Oculatio, Odłamanie/ 
albo odrzezanie zbytnych latoroCli albo pączków na win- 
nicach. Jląoz 259c; Calag 460a. 
»rożdżka, latorośl« (2): BaTtByag 154b; expullulo, 
Pufzczam róIzczki/latorosli/ podrartam wzgorę. Jlącz 330d. 
»soszyk, (i, albo) latorośl« [,zyk 8: 1] (9): Pampinus. 
VVinna rolzczka/ lolzik albo s latoroll [J] liściem. Mąoz 
[274]d; Surcularius, Ku latoroślam a loIzikóm rocznym 
należący. Mącz 435c, 205b, [274]b, 381b, 387b, 435c [3 T.]. 
W przen (6): a tak lyn boży/ ktory ieIt iako kwiat 
nad llońce ialnieyJIy/ [...] zakwitnąwJIy na latoroCli nil- 
ki{!J/ to ielt w żiwocie panny pokorne/ wyJIedl przez Iwe 
lwięte narodzenie z Marie rozdzki panienlkie cżyltolci 
OpecŻyw 15; Obacżże thy ieCliżeś nie ielt iako pięknym 
drzewem Itworzon od Pana twoiego/ [...] a oto niella- 
chetni robacy/ grzech a cżart vltawicżnie gryzą latoroCli 
twoie RejPo, 204v; thak iż y Iłuch iego ona napotrzeb- 
nieylza latoroll iego/ ku wydaniu owocow s Iiebie [...]/ 
iuż mu był zbutwiał a Ipruchniał RejPo, 205, 205, 207. 
PTeen (79): 
a) O potomku, potomstwie (19): RejP, 120v; Siaó 
będę a inlzy niech ie/ y latoroCli [geTmina (maTg) filii 
mei (-)] moie niech będą wykorzenione. BuaBib lob 
31/8; ATtKano 117. 
latoTośl e czego (2): BibRadz Dan 11/7; Y lIaialz; 
zowiąc Marią pannę/ latoroślą z korzenia leJIego/ oyca 
Dawidowego. WujNT 4. 
W pOT6wnaniu (1): A przetoż iako płomień ogniowy 
trawi śćierń/ a płomień zżyra mierzwę/ tak korzeń ich 
Itanie Iię iako prochno/ a latorośl [cicut... gemma (maTg) 
Tobu,ti, (-)] ich znifzczeie iako proch/ abowiem od- 
rzućili zakon Pana za!tępow BibRadz 1, 5/24. 
SzeTegi: »latorośl a gałązka« (1): Rozrzerzyła ta win- 
nicza latoroCli rwe aż do morza/ a iey gałąski az do rzeki. 
WT6bŻolt 79/12. 
»rozga a (albo) latorośl« (2): Ta rozga albo latoroll 
był Ptolomeu8 Euergetes brat Bernice [J] ktory walczył 
z Seleukufem Kallinikiem BibRadz I 453d maTg; Roz- 
wiódłeś iey [winnicy pTzenie,ionej e Egiptu] płodne rózgi 
do morza Iamego/ a iey piękne latorośli do brodu wiel- 
kiego. KochP, 121. 
ex) O ChTy,tu,ie (10): MUTeNT Luc 1/78; Y ltanie 
Iię dnia onel O iż latoroCli Iele ktora Itanie za chorągiew 
w narodźiech/ pogani Izukść będą BibRadz 1, 11/9; Dla 
wnętrznośći miłośierdzia Boga nMzego/ ktorymi nawie- 
dźił nas Latoroll z wylokośći [in quibu, vi,itavit nOB oriens 
e:JJalto]. BibRadz Luo 1/74 [78] ; kędy prorocy nazywaią Kry- 
!tufa latoroIIą niebielką BibRaaz II 32b maTg; RejPo, 271 v; 
Oto dni idą mowi lehowah/ a wzbudzę Dawidowi latorośl 
Iprawiedliwą CzechEp 298; NiemObT 103; VVelzła piękna 
latorośl/ z korzenia IeITego GTabowSet F3. 


LATORO
L 


W chaTaktery,tycznych polączeniach: latorośl J eBBe, nie- 
bieska, pi(kna, ,prawietlliwa, świ(ta, e wy,okości (2); lato- 
Tośl wYTośc1e (we,zla) e kOTeenw 1zajego (Jes,ego) (3). 
SzeTeg: ))rozga (a. rożdżka) a latorośl« (2): RejPo, 
271v; Y wynidźie rozga ze pnia Izaiego/ a latorośl z 
korzenia iego wyrośćie CeeohEp 298 [pTeekład tego 'amego 
tekstu ]. 
b) O wiernych (46): leIliby kto niemięIzkśł wemnie/ 
ieltći precz wyrzucon iako latorośl [,icut palme,]/ i vlzechł 
MUTZNT 10ann 15/6, 10ann 15/2, 5; KTOWObT Av, 59v; 
BibRadz Sap 4/3; Co ielt winnica Pśńfka/ y co Ią lato- 
roCli wierne iego/ y iaka im zapłata. iert zgothowana Rej- 
Po, 58v maTg; Y iakie zapbity zawżdy wiernym robotni- 
kom Iwoim a wiernym latoroIIam Iwoim obiecować racży. 
RejPo, 59v; a vcżyni [człowiek] s Iiebie wdzięcżną lato- 
roll Panu Iwemu RejPo, 60v, 58v marg, 59v [6 T.], 60 
[2 T.], 61 [6 T.], 61v, 62, 89v; RejPo,Wiecz. 93 [2 T.]; 
WujJud 100; BudBib 1, 14/19; ATtKano P5; WujNT 
10ann 15 aTg, 2, tS, 6; iakoż P. Bog tey pożycżaney [...] 
latorośli [sekty aTyjan6w] wykorzenić nie ma POWOdPT 30. 
latoTośl czego (3): a thoć było od pocżątku Iwiata. 
włalne vlzcżepienie iego/ ty latoroCli narodu cżłowiecżego 
RejPo, 60; A thak nic nie mielzkay a kwap Iie do tey 
winnice Pana lwoiego/ a ltaray Iie abyś Iie sItał wdzięcżną 
latoroIlą błogoIławionego lzcżepu tego RejPo, 61v; Kołak- 
Szcz(śl C4v. 
latoTośl od czego (1): Iż kIiążę tego Iwiata związano 
ielt/ a we mnie iuż nic nie ma/ to ielt y w wiernych moich/ 
gdyż oni Ią cżłonkowie a lathorolle od tey winney mśćice 
lwiętey iego RejAp 166. 
W połącee»iach ,zeregowych (2): Y iśkiey theż zMię 
żśłośći vżywa/ gdyby za tak pilnym ltAraniem iego iemu 
Iie w niey iaki głogi abo iakie płone wino/ abo iakie nie- 
płodne a niepotrzebne latorolle/ vmnożyć miały. RejPolJ 
59v, 61v. 
W chaTaktery,tycznych połączeniach: latoTośl błogo,ła- 
wiona (2), cudzołożna, mieTziona, nieploana (2), niepo- 
tTeebna (6), nie,ecz(,na, płoana, płona (2), pożyczana, ,ucha 
(2), wazi(cz»a (4), wieTna (3), zielona, eła (3). 
SeeTegi: ))członek i (a) latorośl« (2): RejAp 166; 
Adama nowego Stawamy Iię cżłonkami/ y latoroślami 
Tey maćice/ iuż łśIki nie gniewu Iynami. KołakSecz(śl C4v. 
»gałązka a latorośl« (1): Ale iż nas ten iedyny Iyna- 
cżek zowie gałąfkami a lśtoroIlami Iwemi/ ktorzychmy 
polzli z oney lwiętey winney ma6ice/ ktorą Iie on lam 
mianowść racży/ a zowie nas cżłonki ciałA Iwego. Rej- 
Po, 172. 
»rożdżka abo latorośl« (1): Pamiętayże też/ iakąmeś 
rolzcżką abo latorollą/ y iakie mafz kwiatki podawść 
s Iiebie/ gdyżeś ielt wfzcżepion w Kriftufa Pana Iwego/ 
gdiż on ciebie lam tAk przezywść racży. RejPoB 173. 
»szczep a latorośl« (1): A coż rozumielz iakie then 
lzcżep A ta latoroll powinna kwiatki s Iiebie podawść 
RejPo, 172. 
»latorośl a wino« [,zyk 1: 1] (2): A iako też zMię 
płonemu winu aniepotrzebnym latorollam frodze groźić 
racży. RejPo, 59v, 61v. 
e) O dobTych uczynkach i cnotach chreeścijań,kioh (12): 
A thakież y thy iedno Itale trway Panu lwoiemu/ a dzierz 
mocno wiarę Iwą pollubioną iemu/ a podaway kędy mo- 
żelz 8 tey Iwey latoroCli wdzięcżne grona Iwey cnotliwey 
powinnośći iemu RejPos 61; iako Iie on chce rołIędzić 
s płoną winnicą Iwoią/ kthora miaIto przyiemnych gron 
iemu wypuśćiła 8 Iiebie płone wino a ćirnie z latoroCli 
Cwoich RejPo, 61, 58v, 59v, 60 [2 T.], 60v, 281v.
		

/Czytelnia_007_02_080_0001.djvu

			latoTolii ceego (1): A ktoregoż kolwiek cżś!u obacży 
Iie/ a przyltanie do they Iwięthey winnice iego/ a puśći 
s Iiebie latoroIli cnotIiwey powinnośći Iwoiey ku cżći Bogu 
Oycu iego RejPo, 60. 
W polączeniu ,zeTegowym (1): Abowiem patrzay gdy 
iuż ten korzeń ś tę mśćicę wlzcżepiIz w lerce Cwoie/ tho 
ieIt/ to miłoIierdzie a thę Izcżyrość vmyIłu twego z mocną 
wiarą Iwoią/ iużći Iie wIzytki ine latoroHi a wdzięcżne 
kwiatki y owoce mogą z niey rozmnożyć ku pocżćiwośći 
temu Panu. RejPo, 172v. 
W chaTakteTYBtycznych polączeniach: latorolil wdzięczna, 
wierna (3). 
Szeregi: »latorośl a grono« (1): A iżby przeItrzegali LATOS On; Linde XVIII w. 
a vcżyli/ iakoby oni wierni robotnicy winnice oney/ mieli ..,. Of LATOSEK 
Izcżepić a rozmnażać ony wierne latorofle A wdzięeżne \ 
grona Itałośći Iwey podawać z nich Panu Iwoiemu. Rej- J LATOSEK (1) ,b m 
Po, 60v. ,.....' 'J . N ,g latosek. 
»latorośl a owoc« (1): A ktorzyby wiernie przyltAli SI ,tp, On not-uje, Linde XVIII w. 
do niego/ A wyrośćili 8 tey m8.ćice ś s tego Izcżepu wierne 00 Bię UTodzłlo, WYTOBlo tego Toku; hornotinu, Oalep; 
lathoroIle a wierny owoc Bogu Oycu Iwemu/ ku cżći lłomu, On: Hornotinus, sicut adiu diutinus, huius vel 
A ku chwale iego RejPo/ł 60. [Ponadto w pol cseniu BZeTe- \ unius anni -Tegorocz " latoIIek. Oalep 488b. 
gowym 1 T.]." , Of LATOS .--- 
d) O rozkTzewianiu ,ię ela (2): \ ( · ) KN 
Seereg: »IiBcie a latoroBl« (2): aby nie miał być zniIz- \ LATOSI (16) ai '\ 
cżon a zAtłumion/ gdiż tak Izyroko na wIzytek lwiat a OTaz o ja,ne. 
rolciągnął nad nim lifcie Iwoie a l8.toroIli Iwoie. RejPo, , \ ,g m N latosi (4). O G latosi(e)go (8). O [A lato- 
54, 54v. ł--; . ........ J si(e)go.] O n N latosi(e) (2). O pl N ,ubBt lat08i(e) (2). O 
Synonimy: galąi, pTęt, roega, Tożdżka, ,o,zyk, ,zceep. [A ,ub,t latosi(e).] 
Of LATOROŚl: SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVII w. 
KN Tegoroczny; hOTnU/ł MUTm, BartBydg, Mącz, Oalep, 
t On; hOTnotinuB Mącz, Oalep, On; annotinu, On (16): 
LATOROŚLA cf LATOROŚL ( Horne fruges, Heurige frucht. LatoBye zboże MUTm 7, 7 
[2 T.]; BaTtBydg 70b; hornotinae nuces, LAtoBie orzechy. 
LATOROŚLI (2) ai Mące 158b, 158b [2 T.]; Hornus, A pronomine hic et 
o M"" oba o
....... . . oJ onnwo idem ..., qnod hni.. ..ni, v'" qnod ....tem uni.. 
f N latoroBI;\ (1). O pl G latoroBl(e)ch (1). . anni non excessit, hornotinus _ Tego roczny, latoly. 
SI Btp, On, Linde brak. Oalep 488b; [Y zAś mu będę offiarował zupełne offiary/ 
Przymiotnik od "latoTolil" (2): y bycżki latoIie [vitulo, anniculo,p Leop Mich 6/6, Ee 
Wyrażenie: »latoroBla rożdżka« [,zyk 1 : 1] (2): pręt 46/13.] 
pełen rożdżek latoroIlech około Iiebie mąiąc FalZiol I 64c; W charakteTy,tycznyc-łł polączeniach: latoBi(-a, -e) ba- 
MaIleolaris virga, LśtoroClia różczkś. Mące 205b. Tanek, byczek, oreech, ,o,eka, toino, ebote. 
Of LATOROŚLNY \ J WYTażenie: »rok latosi« [seyk 6: 2] (8): ZapWar 1532 
... KN \ nT 2414; Przepowiedzenie przygod z Biegow Niebielkich 
... '- od Roku latoIiego/ kthorego pilzą od Narodzenia Pań- 
LATOROŚLKA cf LATOROSł.K
 ...... 
 Ikicgo 1564. LeovPrzep kt, a4v, B3v, C3v, E2v, E3, H2v. 
__ 
 ł Z Synonimy: Toczny, tegoToczny. 
LATOROŚLNIE (1) av -- Of NIELATOSI 
a. oba o OTaz e prawdopodobnie jaBne (ta lat ośl 
 
oraz w -e). \ J . \ \ 
SI ,tp, On, Linde brak. \...\ LATOSIE SI ,tp; On, Linde bTak. 
PTawdopodobnie 'jak latoTolil', tzn. bez bocznych odga- ".ł# Of LATOŚ 
lęzień a. jednoTocznie: SKocżek ieIth dwoiaki/ ieden wieoz- LATOŚ (23) av 
Izy ś drugi mnieyIzy/ wyIoko roIcie latoroIlnie [SKo- a jaBne; tek,ty nie oznaczają 6 (On o jaBne). 
cżek [...] wyloko r0śćie w latoroIlśch SienHeTb 76b] SI ,tp, On notuje, Linde XVI i XVIIIw. 
FalZiol I 62b. Tego Toku, w tym Toku; homo On (23): viznal ylz 
KN lyatholz przed wltempnym yarmarkiem walacha plowego 
na Blonyv za waliIchewem thu przi poznanyv yelt vkradl. 
LibMaI1543/73v; I traffilo lzią pothem lyatholz poCzczie 
przed wyelka nocza LibMal 1544/87v, 1543/75, 76v, 77, 
1544/77v, 88v (23). 
[SeeTeg: »i latoś, i łonie: Więo też pies gnuBnoroIły/ 
y lśtoś y łoni/ Niemyśl że ten zAiąoa y Iarnę vgoni. Bielaw- 
Mylil Cv (Linde blędnie: latoB).] 
Of LATOSIE 


LATOROŚL 


LATOROŚLNY (1) ai 
N Bg m latoroBlny . 
SI ,tp, On notuje, Linde XVII w. (e On). 
PTzymiotnik od "latoTolil" ; malleolaTiB Oalep, On; 
plantigeT, ,aTmentitius, ,armento,uB On: MaIleolaris - 
Latoroslni. Oalep 631b. 
Of LATOROŚLI 


KN 


LATOŚ 


65 


[LAToRo1:n1:KA ,b f 
N ,g lator(o)żdżka. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Dem. od nie ealiwiadczonego u naB "latorozga" 'mlody 
pęd Tośliny, jednorocena galąeka': 
W por6wnaniu: A bowiem wynika przed nim/ yako 
LAtorosłka [ut teneT Tamus (maTg) ,icut viTgultum (-) 
PolAnt I, 53/2] (koment) WYralta/ y yego [boże] Krole- 
ltwo wzchodzi/ Yako nadobna Lśtorożczka/ y sItanie 
Iie z niey wielkie Drzewo LuteTMalPo, I 220v. 
Synonim: 'atoTo,'ka.] 


MK 


KN 


KN
		

/Czytelnia_007_02_081_0001.djvu

			66 


LATOWAĆ 


LATOWAł': (3) vb impf 
Oba a m.u o ja6ne (w tym w dT1tgim a 1 T. biedne 
enakowanie ). 
enf latować (1). O prae, 1 ,g latuję (1). O [pTaet 
3 ,g m latow(lt)ł.] O fut 3 pl m an latować będą (1). 
SI ,tp bTak, On notuje, Linde XVI w. (jeden 16 nitej 
notowanych pTzyklad6w). 
PreebywaIJ, mie,ekać gdzieś w okTe,ie lata; aeBtivare 
Mące, PolAnt, On (3): Ae8tivare. Latowś.ć! przes lato 
mieCzkać. Mące 6a; Oalep 37a. 
[latować co: owce tam tylko jeden ma i to ich tego 
roku nie latował doma. LU8tTKTak I 246.] 
W pTzeo1w,tawieniu: »latować ... zimowaća: (1): 
WCzytko nś gorach pthakom będźie zoCtawiono! y zwie- 
rzętom źiemCkim! tak it tam nad nimi ptacy latować! 
a wIzytki ziemCkie zwierzęta źimowAć będą. BibRade 18 
18!6. 
FOTmacja w'p61Tdzenna: letnieć. 
OJ LATOWANIE 


KN 


LATOWANIE On; Linde XVII w. (z On). 
Of LATOWAł': 
LATOWY On ,. v. lata pTaw'l.e; Linde bez cytatu. 
Of LETNI 
LA TR cf ŁA TR 
LATRYNA Sl ,tp; On, Linde bTak. 
LATSKI cf LACKI 
!LATU SI ,tp; On, Linde bTak. 
LATYFUNDYJUM (1) ,b n 
N pl l(a)tyfundyj(a). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
Wielka po,iadlość eiemBka należąca do jednej o,oby. 
Todu itp. [latifundium - ,eeTokość, ,zeToka poleglość Mącz 
185d; latifuooium, magnu8 et amplu, fundu, - ,eeToki 
folwaTk Oalep]: 
WYTatenie: J)latyfundyja koronne«: (nagi) Inwentarz 
dbbr Koronnych, albo SummariuIz. (-) NAprzód latifun- 
dia Koronn
 tak wielki
, że Mż pięć KróleCtw nś nie przed 
dwiema £ty lat były fundowan
 od PapieM: Halicki
, 
KiiowCki
, Połocki
, Inflantcki
, y PolCki
. 1tem, Kśięztwa 
PruCki
. Kurlandckie, Vdźielne, y innych Kśiątąt RuCkich. 
SaTnStat 105. 


KN 


LATYNIN (23) ,b m 
latynin (20), latynin (1), latynin a. łatynin (2); lat y- 
nin: łatynin SienLek (20: 1). 
-ti- (21), -t y- (2). 
a ja8ne. 
,g N latynin (1). O pl N latynowie (12). 
O G latynów (10). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
l. Oelowiek po,'ugujący BitJ jtJeykiem laciń,kim, btJdący 
w kTęgU językowym i kulturowym laciny [Latinu8 Lac h] 
(22): bo v latinów foemina, thak dźiewkę iśko y nie- 
wia£tę znamienuie SienLek T; Tułow! v latinów Corpus 
SienLek T2; A tak rye tu okazAły cztery wilkoMi! według 
czworgA zaczę6ia! ktore latinowie Elementa rzekaią Sien- 
Lek V v, 196, T [2 T.], T2v, T3v [3 T.], V v [2 T.] (22). 
2. Ozłowiek wyenający wiaTę chrze8cijań8ką obTeądku 
łaciń,kiego (1): [Ru8acy] La6inę Mpak nie iedno za Here- 


LAUDES 


tyki! ale prawie za pogany lictą! a zwłarzcża MoCkwicży! 
ktorzy y to mieyCce gdzieby śiedział Latinin (tak oni 
zową) hcbluią! albo wymywaią! aby Cię tak od niego 
nie rplugawili. BudNT pTeedm bv. 
Of ŁACINNIK 


KN 


LA TYŃSKI (2) ai 
a ja8ne. 
8g f L latyński(e)j (1). O n N latyński(e) (1). 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Pochodeący od ,taTotytnych Rzymian, odno,ząoy ,itJ do 
'taTotytnego Reymu, 'aciń,ki [Latinu8 Lac 8'1'] (2): Baran 
icCt wodz trzody owieoz! a przetho natura iemu moc 
dała nad inIze Owcze! Takież Aries latinrkie Iłowo wy. 
kłada lie v groekow iakoby mocz lakoby mąż owcży! 
bowiem on moczą rwoią bije rogami y odpądza rwellO nie. 
przijaciela. FalZiol IV 2d. 
Wyraźe?łie: »kraina latyńska« = Lacjum (1): Vpa- 
trzył [Kaku8, ,yn Wulkana] robie mieyrce w krainie Lś- 
tyńCkiey! Nad Tybrem! przy orobney gorze AwentyńCkiey. 
KlonWoT 21. 
Of LACKI, ŁACIŃSKI, [ŁACKI], [ŁATAŃSKI] 
KN 


LAUDAN SI ,tp; On, Linde bTak. 
Of LAUDANUM 
LAUDANOW (1) ai 
N ,g m l(a)ud(a)n(o)w. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
PTeymiotnik od "laudanum"; e laudanu pochodzący: 
Zadurzenie macicze oddala dym Laudanow wpuCzcżony 
do macicze. FalZiol III 27b. 


KN 


LAUDANUM (6) ,b n 
laudanum (6), [ladanum, ladan a. ladanum]. 
W laudanum, ladanurn oba a pochylone, w ladan oba 
ja,ne. 
,g N lAudAnum (2). O G IAud/l.nuIll (1), [ladanu.] O A 
lAudAnum (2). O 1 IAud/l.n(e)m (1). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
bot. OiBtU8 polymorphu, W iUk. (R08t); OiBtu, ladani- 
ferum L.; krzew e rodziny poslonkowatych (Oi,taceae) 1'08- 
nqcy w basenie MOTza ST6dziemnego; tu: aTomatyczna ży- 
wica e tego kTeewu używana w faTmakologii i peTfumiaT- 
,twie (6): LAudanum ieCth rzecż wonna A lipka ciepła 
A wilka w wtorim rtopniu! a ieCt rzecż iakoby rora na 
niektore zioła vpadaiącza FalZiol III 27b; a to [StoTaz 
calamitica] zmiefzawCzi rpołem z Laudanem! [...] cżęftho 
woniay FalZiol III 29a; Też wziąć prochu Sandaraki! [...] 
A przylać do tego ltoraku wilgotnego! Laudanum przy- 
łożyć FalZiol III 30b, III 27b [2 '1'.], V 36v; [LAudanum 
Koźim lepem przeto nazwane! it. go kozy nA wełnę rwą 
biorą gryząc drzewko iego SienHeTb 223a; Oleiek Ladanu! 
to ielt z Koźiolepu thak cżynią SienHerb 676b, 223a; 
O Ladanum Plinius pilze UTztJdowHeTb 361b, 351b [3 r.].] 
Synonim: kozi lep. 


KN 


[LAUDES ,b indecl 
a pochylone; tek,t nie oenacea e. 
SI ,tp, On bTak, Linde takte XVII w. 
Druga po jutTeni poranna godzina bTewiarza kapłań- 
,kiego [laude, Lac 81']: Esdras [...] to był vrtawił; aby
		

/Czytelnia_007_02_082_0001.djvu

			LAUDES 


cżterzy kroó przez dzień! ś cżterzy też przez noc! Pśnś 
Bogś Cwego lud ZydowCki chwalił. gdzie! ku dniowi na- 
le.tą the Godźiny: PierwCza! Trzećia! Szofta! y Dziewiąta: 
ś ku nocy; NieCzpor! Kompletś! Iutrznia! y Laude8. 
HeTbOdpow Pp3v, Pp4 (Linde '.tJ. laudum).] 


KN 


[LAUDUM ,b n indecl 
Tekst nie oznacza d. 
Sł ,tp, On bTak, Linde XVII(XV1II)-XV1II w. 
Uchwala, pOBtanowienie podj
te na ,ejmiku eiemBkim 
[laudum Łac ŚT]: 8ama dań na placu została, który jakiem 
tytułem na nas dochodzić chcą, z tego laudum Srzedense 
W.K.M. sprawić się będziesz raczył, w którym konsty- 
tucyje 8ejmowe zgasiwszy przyznawają to ichm, ŻO nad 
wolą naszę [...] to wszystko odprawowało się AktaSejmik- 
Pozn 1596!192.J 


FP 


LAUR (1) ,b m 
G ,g lAuru. 
SI ,tp, On bTak, Linde XVII-XVIII w. 
bot. Lauru, nobilu L. (Ro,t); dTeewo . Todziny waw- 
reynowatych (Lauraceae); wawTzyn, bobek; wawreynowe, 
bobkowe dTeewo lub kTeew (e liści lauru 7'obiono wieńce 
dla ewyci
zców); carpophylon, mu,tace, pelasgu, On [lau- 
ru, - bobkowe dTzewo MymeT 1 19v, Oalep; - laurowe 
albo bobkowe dTzewo Mące 186a; bobek dTeewo - lauru, 
On]: Nam z Zdroiu KśCt{illkiego nśCz Phoebus bez brody! 
W złote cMCze niech derpa ni6Śmiertelney wody. Zdobiąo 
Skronie liftkami Lauru źielonego! Ktore Cię ftrzał nieboią 
Grudniś śrzonowego. RybG
śli B3. 
Synonimy: bobek, bobkowe dTzewo, krzak bobkowy, 
lauTowe dTzewo. 


KN 


LAUROWY (9) ai 
a pochylone; o pTawdopodobnie jaBne (tak w -owy). 
Bg m N lAurowy (1). O n N IAurow(e) (3). O G IAu- 
row(e)go (3). O 1 lAurowym (1). O pl A '1łbBt lAurow(e) (1). 
Sł ,tp, On brak, Linde bez cytatu. 
PTeymiotnik od "lauT" (9): Ty [bogini /rene] trzy- 
maCz w ręku gałąCki Laurowe! Wiednoźielone RybGeśli C2. 
Ze,tawienia: )laurowe drzewo« = caTpophyllon, lau- 
rUB, mu,tace, pela'guB Mące [,zyk 6 : 1] (1): CarpophyIlon, 
AIlexandriskie! Laurowe albo Bobkowe drzewo. Mącz 39c; 
Sycomorus, Leśne figowe drzewo! albo Aegiptckie drzewo 
figówe. Vel ut quidam volunt Rodzay drzewś miedzy 
figowym a miedzi Laurowym albo bobkowym drzewem 
środek mayący Mące 436a, 77d [2 T.], 186a, 238d, 286d. 
»wieniec laurowy« (1): Corona triumphali8, Wieniec 
laurowy! który ten nośył! który triumfował ś sławion był. 
Mące 666. 
Sl:ereg: »laurowy albo bobkowy« (5): Daphni8, Mer- 
curii fiIius formosi8simus, Latine 8ignificat Laurum. Lau- 
rowe albo bobkowe drzewo Mącz 77d, 39c, 77d, 186a, 
436a. 
Synonimy: bobkowy; ee,t. »1. drzewo«: laur, bobek. 
KN 


LAUTER cf LUTER 
LA WANDA cf LAWENDA 
[LAWANDER ,b m 
l Bg lawAndrem. 
Sł ,tp, On, Linde bTak. 


- 


LAWENDOWY 


67 


bot. Lavendula veTa 1).0. (Ro,t); Lavendula angu,ti- 
folia :Jlill.: w obcych krai{
ch rozmarynem! lawandrem! 
cypryfem [...] palą: v nas CoCna bl1rzo dobra OczkOPTzg- 
miot 27. 
Cf LAWENDA, LAWENDULA] 


MK 


LAWANDOWY cf LAWENDOWY 
[LAWATARZ] cf LAWATERZ 
LAWATERZ (1) ,b m 
lawaters (1), [lawatars]. 
N ,g l(a)w(a)t(e)rz, [l(a)w(a)t(a)rz.] 
SI ,tp bTak. On '.v. umywadlnik, Linde XVII w. 
Naczynie do mycia; aqualiB. aquiminale, conclła (aeTea, 
feTTea) , echinuB. malluvium, pelluvłum, pollubrum, pTaefe- 
riculum, ,inu, aquaTiu" tT'l
lleum (tTullium), uToeolu8, tJaB 
On [lavatoTium Lao ŚT]: [labrumque vmyvadlo CpodCtaw- 
kiem cum basi! lavatarz TomZbrudzBrul Lev 8!1l.] 
W pTzen: WlaCnofc iego [chretu] ieft ta iż ieft znak 
wydany [...] lafky Bożey kunam. [...] Ieft lauaterz! 
prziktorym ieft odpufczenie grzechow SeklKat V3. 
Synonimy: handfa8, nalewka, pomywalnik, umywac.. 
umywadlo. 


KN 


LA WENDA (11) ,b f 
lawenda (7), lawanda (4); lawenda Mymer 1 , RejWiz; 
lawanda Murm, SienLek (2); lawenda: lawanda Fal- 
Ziol (5: 1). 
W,zYBtkie a ja8ne; e e tekstów nie oznaczających ł. 
,g N lawenda (8). O G lawendy (1). O 1 lawendą 
(1). O pl N lawendy (1). 
SI ,tp. On notuje, Linde XVII-XVIII w. 
bot. Lavandula vera D. O. (ROBt); Lavandula angu- 
,tiJolia Mili.; p61kTzew do 60 cm wy,okoBci, aTomatyczna 
TOBlina ozdobna i lecenicza e Todziny waTgowych (Labiatae); 
lavend1da Hurm. HymeT 1 . On; caBia On (11): Laven- 
dula, Lauendel Lśwandś Hurm )]4; MymeT 1 18; LAwenda 
ieft ciepła y fucha! [...] Cuche .tyły ktore zową nerwi: 
pothwierdza FalZiol I 7ób, +4a, I 7ób, 7óv tp, 141d, 
V 91; SienLek 232, X2v. 
W polączeniu ,eeTegowym (1): Nuż ony Rozmaryny! 
ony Maierany! Drugie iefzcże wonnieyfze co ich tu nie 
znamy. Szpikśnardy! Cypryfy! Lawendy! Izopki [...]. To 
wfzytko Cwym porządkiem rozCśdzono było RejWiz 23v. 
[Ze,tawienie: »szyszkowa lawenda«: Sticad08 Arabi- 
cum, Stichas kraut. [...] SZyfzkowa Lśwpnda! śct. y we 
włofzech iuCz rośćie! wCzakże nalepCza ieCt Arabfka Sten- 
HeTb 15Rb.] 
Of [LA W ANDER]. LAWENDULA 


KN 


LA WENDOWY (4) ai 
lawendowy (3), lawandowy (1); lawendowy Fal- 
Ziol (3); lawandowy Oozko. 
Oba a OTGe o ja8ne, e e tek,tów nie oznaczających e. 
,g f N lawendow(a) (2). O A lawendową (1). O n G 
lawandowego (1). O [pl G lawendowych.] 
SI ,tp, On bTak, Linde XVIIIw. 
PTzymiotnik od "lawenda"; z lawendy erobi01łY, ,ta- 
nowiący cz
ść lawendy (4): 
WYTatenia: [»listki lawendowe«: Weźmi prochu 
kwiatkow albo Iiftkow Lawendowych Sie'RHerb 92b.] 
»kwiecie (a. kwiatki) lawandowe« (1): A iefliby na- 
pśrzenia trzeM! biorą miętki! [...] kwiećia lawśndowego! 
Cpicśnardowego! po pół garś6i Oceko 32v; [SienHeTb 92b.]
		

/Czytelnia_007_02_083_0001.djvu

			68 


LAWENDOWY 


»lawendowa wodka« [,eyk 2: 1] (3): LAwendową 
wodkę wmiartho Rozmarinowey może brać FalZiol II 
7b, +5c, II 7b. 
Of LAWENDULOWY 


KN 


LA WENDULA (4) Bb f 
Oba a jasne; teksty nie oznaczają e. 
,g N lawendula (2). <> Dlawenduli (1). <> 1 lawen- 
dulą (1). 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
bot. Lavandula veTa D. O. (Ro,t); Lavandula angu- 
,tifolia Mill.; p6lkTeew do 60 cm wy,okości, aTomatyczna 
ToMina ozdobna i lecznicza z rodziny waTgowych (Labiatae); 
naTdu,Oeltica Mącz [lavendula - lawenda MUTm 114; - 
MymeT 1 18] (4): Theż wino w ktorym by była warzona 
lawendula [lltwltnda SienHeTb 162a] z bzem/ [...] rymę 
trawi FalZiol I 133d, I 128a; Nardus, Ziele Iawenduli 
podobnc/ Spica nardi. Mącz 241a, 241a. 
Of [LA WANDER], LAWENDA 


KN 


LA WENDULOWY (6) ai 
lawendulowy (3), lewandulowy (3) FalZiol (3: 3). 
Tekst nie oenacza pochyleń; oba a oraz o prawdopo- 
dobnie jasne (tak w lawenda, lawanda i w -owy). 
,g f N lawendulow(a) (2). <> G lawendulow(e)j (2). <> 
pl G lewandulowych (2). 
Sl ,tp, Cn, Linde brak. 
PTzymiotnik od "lawendula"; z lawend uli teTobiony, 
,tanowiący część lawenduli (6): 
WYTażenia: .kwiatki lewandulowe« (2): Wezmi kwiat- 
kow lewandulowych [Lawendowych SienHeTb 92a]/ maio- 
rany FalZiol I 75c, I 75d. 
»listki lcwandulowe« (1): Wezmi prochu kwiatkow 
albo liftkow lewandulowych kwiatkow rozmarinowych 
FalZiol I 75d. 
»wodka lawendulowa« [,zyk 3: 1] (4): a potym przyley 
do onego wina przepalone g o/ lawendulowey wodkhi Fal- 
Ziol I 76d, I 77a, II 13d, V 77. 
Of LAWENDOWY 


KN 


(LA WIROW At) cf [LABIROW At] 
[LAZARET ,b m 
G sg l(a)z(a)r(e)tu. 
Sl ,tp, Cn bTak, Linde XVIIIw. 
Szpital, ,chTonisko dla eakaźnie cMTych: 2 wary piwa, 
które się jeszcze za nieboszczyka zepsowały [...] dałam 
naprzód 2 jachtela do Czarnych Mnichów, Bernardynom 
2 jachtela [...], do lazaretu 2 jachtela 1nwMie,zcz 1586 
nr 271. 
Synonimy: cMTownia, cMTowny gmach, dom chOTych 
(a. ChOTUjących), infiTmaTyja, izba ChOTu;ąCych, komora 
ChOT'Ujących, kownata ChOTUjących, ,zpital.] 


FP 


LAZĄCY (4) paTt prae, act 
laząey (3), leząey (1); lazący Mące (3); lezący Calep. 
a ja,ne (w tym 1 T. blędne enakowanie); tek,t nie 
oznacea e. 
,g m N lezący (1). <> n N laząc(e) (1). <> pl N ,ubst 
laząc(e) (1). <> D lazącym (1). 
Sl ,tp, Cn, Linde bTak. 
l. Powoli idący, po,uwający ,ię (2): Reptitius, Quod 
clanculum irrepit - Czicho, liezączi. Oalep 914a. 


LAZUROWY 


W pTzen (1): 
WYTażenie: »na oczy lazący« (1): Spectrum, Matołka/ 
Fśłfzywe wyobrażenie na oczy lazące/ tych rzeczy o któ- 
rych myśli mi/ Fantafia/ Obłuda. Mące [407]a. 
2. Wypadający, wylażący (o wlo,ach); cedens, defluens 
Mące (2): Cedentes capiIli, Lazące włofy. Mącz 43b, 82a. 
Cf LEźt 


KN 


LAZER cf LASER 
LAZULI (1) ,b indecl 
Tek,t nie oznacza pochyleń. 
Sl Btp, Cn, Linde bTak. 
Lazuryt, mineTal, kamień p6lszlachetny o baTwie ciem- 
noniebieskiej lub granatowej i ,zklistym polysku: (nagl) 
Lapis lazuli. (-) LAzuli [LAzur SienIlerb 263a] ieIt 
zimny y Iuchy, takież y kamień z armenijey FalZiol 
III 37d. [wezmi ty piluły 8 mafii piluł de lapidelazuli 
poł dragmy FalZiol l 7b]. 
Synonimy: kamień lazulowy, kamień lazuTowy. 
Of l. LAZUR 


KN 


LAZULOWY (2) ai 
a OTae o prawdopodobnie ja,ne (tak w lazur i w -owy). 
G ,g m lazulow(e)go (2). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
PTzymiotnik od "laeuli" (2): 
Zestawienie: »kamień lazulowy« (2): Kamienia lazu- 
lowego, miara iego iedna thaka. FalZiol V 103v, I 50b. 
Synonimy: kamień lazuTowy. laztdi, lazuT. 
Of [LAZUROWY] 


KN 


l. LAZUR (4) ,b m 
a jasne. 
,g N lazur (2). <> G lazuru (1). <> A lazur (1). 
SI ,tp, On notuje, LimIe XVII-XVIII w. 
LazuTyt, mineral, kamień pólszlachetny o baTwie ciem- 
noniebie,kiej i ,zklistym poly,ku; aTmenium, caeruleum, 
lazuTion On (4): FalZiol +8a, IV 55a; Prozno cynober 
cżerwony y błękitny lazur! Prozno chwaliIz biały blaywas/ 
trafi w to y Mazur. KlonŻal D3v. 
W pOT6wnaniu (1): (nagl) Safirus. (-) TEn kamień 
iert barwy zieloney/ iakoby niebo iaIney/ li ieIt przezrzyIty/ 
na kItałt nacżyrtfzego Lazuru. FalZiol IV 57c. 
Synonimy: kamień lazulowy, kamień lazuTowy. 
Of LAZULI 


KN 


2. LAZUR (1) ,b m 
1 ,g l(a)zur(e)m. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
bot. Laserpitium L.; bylina e Todziny baldaBzkowatych 
(UmbellifeTae); OkTteyn: Ci tho wężowie żywili Iie pieprzem 
y lazurem [lasere y pyerczy; de lasere et pipeTe HistAl 
1610/492]/ bo Iie to tam rodziło HiBtAl M2. 
Of LASER 


KN 


[LAZUROWYai 
a jaBne; o pTawdopodobnie jasne (tak w -owy). 
,g m N lazurowy. <> G lazurow(e)go. 
SI ,tp brak, On notuje, Linde XVIIw. 
PTeymiotnik od "lazUT" 'kamień pól,elachetny':
		

/Czytelnia_007_02_084_0001.djvu

			LAZUROWY 


a. B
dący lazuTem: 
Ze,tawienie: »kamień lazurowy«: 'Veźmi [...] kamie- 
nia lazurowego [kamienia lazulowego FalZiol I 50b] 
z lubryką ćicsielfką SienHerb 62a. 
b. Mający ba1'W
 niebieBką, bl
kitną; caeTuleatu" 
caeTuleu,. cumatilis. cyane.us, ferrugineus. thalassicus. 
thalassinu" ,ilaceu" venetu, On: Cyaneus - Lafurfarb. 
dunckclblau. P. Lafurowy. Volck 153. Kkkv. 
Synonimy: a. zest.: kamień lazulowy, lazuli, lazur; b. 
blmoatny, bl
kitny, ciemnoblekitl
y, modry, 'mol"ski, siny. 
Of LAZULOWY] 


KN 


LĄC (5) vb impf 
inf ląc (4). O 3 pl prae, lęgą (1). 
SI ,tp. On brak, Linde XVll(XVll1)-XVll1 w. 
Rodzić, wydawać na świat potom,two popl"zez wy,iady- 
wanie na jajach (o ptakach) (5): Nidulor, Glliezdzę He! 
Gniazdo fobie czinię. Nidulari etiam. Lądz. Mącz 24M; 
Scdere in ovis, Na yaycfwh sicdzieć lądz. Mąez 378c. 
siedzieć lądz. Mącz 378c. 
ląc co (3): gęH moie gąHątka mi lęgą y iaycza niofą 
BielŻyw 48; Ova fovere. Na yaycach naHedzicć! 
Kurczęta ląc. Mącz 135b. 143d. 
Formacje w'pólrdzenne: ląc si
, naląc. uląc, wyląc, 
wyląc ,ie, zaląc. zaląc ,i
; lągnąć. lągnąć ,i
. nal
gnąć, 
wylęgnąć, wyl
gnąć ,ie. zalągnąć si
; legać. ul
gać. wy- 
l
yać, wylegać 8i
, zalęgać, zal
gać się, zl
gać ,i
. 
Of LĘ
ENIE 


LĄC SIĘ (26) vb ir/łpf i może pf 
impf (25). mole pf (1) [prae, 3 sg a. fut 3 sg] KochP,. 
sie (24). się (2). 
prae, 3 8g lęże się (6). O 3 pl lęgą się (15). O praet 
3 pl m an [N pl: ptacy, ,mokowie] lęgli się (1) POWOdPT, 
lągli się (1) Mącz. O eon 3 pl ,ubst by się lęgły (2). O 
part prae, aet lęgąc 8ię (1). 
81 ,tp bTak. 01
 notuje, Linde XV1-XVIll w. 
l. Rodzić ,ię, pTzyehodzić na IIwiat (o ewieTzętach itp.), 
wyklu1./.,ać ,i
 e jajka (o ptakach); exoTiri. generari, gigni, 
inna,ci, nasci, oriTi, pTocTe,ceTe. pTovenire, ,uboriri On (10): 
przeto też iaycza iey [ja,ecz6Tki] lcdagdzie porzuczone: 
famy He lęgą. FalZiol IV 15a; To [tywe ,rebTo] wilkofci zby- 
tnie z kthorych He wfzy lęgą: wycżyfcia z ciała. PalZiol IV 
16c; kakie [I] ćiepło było it fady kwitnęły! [...] ptacy 
He lągli BielKTon 399; Decie8 in anno pariunt columbae, 
DzieHęć kroć lęgą He gołębie w rok. Mącz 79a, 6c; Barany 
odeymować od owiec! y tak ie przypufzcżś6! coby He 
na CŻŚ8 do bry lęgły iagnięta GostG08p 106; w wielkich 
folwarcech! kokofzy kopa I. gęśi rtarych kopa I. tych 
coby He lęgły y niofły iayca! okrom gąśiorow. Go,tGo,p 
108; Kury He lęgą cały rok L...]: Gęsi icdno raz! ale dobrze. 
G08tGO'p 110; Wielki dźiw liż Hę ona kraina! gdźie Hę ći 
Smokowi c lęgli! zaraz do pic kła nieprzepadła. POWOdPT 33. 
W przen (1): Sżaty y maiętnośći rozumu nie daią! 
V tych He też [Tozum] nic lęże eo w Zamkach Hadaią. 
WieJ'KT6c A4v. 
2. Gnieździć ,ię, pTzebywać, tyć (o ptakach, Tybach, 
owadach, insektach itp.); nidificare Mącz (16): Lęgą He 
OITy w gęftwinie wzgorę na drzewie FalZiol IV 28c; iże 
iert morzki dziw iako pie8, w morzu Hę lęże! ale He na 
ziemi paCie. FalZiol IV 40c, IV 16a, 20d, 24c [2 T.], 27a; 
Na tych gorach! lęgą He Białłozórowie BielKTon 433v, 
277v; Cellulae columbarum cavatae, Lochy w golębińcu 


6 - Słownik polszczyzny XVI wieku, t. XII 


........ 


LĄDOWAĆ 


69 


w ktorych He gołębie lęgą. Mącz 46b; nidificantes pene 
contextim, Malem He lęgąc yedno podle drugiego. Mąoz 
453c, 46c, 196a; KochP, 75; [bowicm ty rzecży fą barzo 
przećiwne robactwu! ktore śię w zbożu lęże! iako cżerwie! 
pandrowie! y myfzy OTe,c 1571!151.] 
SzeTeg: »gnieździć się albo ląc« (1): Columbarium. 
Gołębnik. KoIz wlafnie! w którym He dzikie gołębie gnież- 
dzą śIbo lęgą. Mącz 60c. 
Przen: Powstawać, tworzyć Bi
 (o rdzy) (1): W pokoy 
widły Hę świecą y ryine lemieże A na zbroiach gdźi[e]ś 
we ćmie proch y rdza Hę lęże RybG
fJli B2. 
Synonimy: l. rodzić ,i
, rozmnażać ,ię. 
POl"macje w'p61rdzenne cf LĄC. 
Of LĘGĄCY SIĘ, LĘ2ENIE SIĘ 


KN 


KN 


LĄD (26) ,b m 
ląd (23), la...d (3); ląd KlonŻal, Oalep, Go,tGo,p, Oiek- 
POtT, KlonPlis (19); land SaTnStat (3). 
,g N ląd (2). O G lądu (8). O A ląd (4). O I lądem 
(6); -em (3), -(e)m (3). O L lądzie (6). 
SI ,tp brak, On ,. v. Tyba lądowa; wysep wodą nie obe- 
szly, Linde XVI (jede'n e 1łiżej notowanych przykladów) - 
XVIII w. 
Staly gTunt, kontynent w our6żnieniu od powierzchni 
zalanej wodą, bTzeg morza (20): Go,tGo,p 90; Ziemia Ląd 
zdawna! Itara to Niemcżyzna! Ktorą y naIza przyięła 
Oycżyzna.! Także też y Brzeg głowny w fwoiey mowie! 
Flis Lądem zowie. KlonFlis Fv; Drzewa! ktore Hę iuż 
rozftalo z Lądem luż drzewem nie zow! ale ie zow Prądem. 
KtonPlis F2v; PLOCKO weIołe na lądźie wyIokim Oglą- 
darz KlonFlis F4v; Hthmum: po Polfku Izyia na. ktorey 
Hę przylądek dźierży lądu. KlonFlis H5v B2 C C2 
C4v, Ev (17). ' , , , 
I ,g w funkcji okolicznika ,po,obu »lądem« (4): a. z Nar- 
wie [m6g1by woj,ko p,'eywieźć] [...] za fzeM dni, czegoby 
za fześó niedźiel landem niemógł Iprawić. SamStat 135; 
Które towary do Gdanfkś pufczó.ć mś.ią landem, a. które 
wodą. SaTnStat 1131, 134; KlonFU, D3v. 
W przeciwstawieniach: »ląd ... morze (2), woda (2), 
głębia« (5): Oalep 362a; SarnStat 1131; OiekPotr 7l; 
Choć ich mogł lądem ratować w przygodźie! Nie bywfzy 
w wodźie. KlonPlis D3v; lako wybrzeże wychodźi w ląd! 
tak tez przylądek abo wbrzeże wychodźi w morze. Klon- 
Flis H5v. 
W charakteTystycznych polączeniach: ląd niski, toysoki, 
znajomy; lądu dostać, dotykać ,i
, dzieTżeć, tTzymać; do 
lądu pTzytknąć, tratować; na ląd wystawić [co]; w ląd 
wychodzić; lądem pu,zczać, 'prawić; e lądem ,i
 Tozstać; na 
lądzie mieszkać. 
ZWTOty: »do lądu przypływać« (1): Enavigo, Ad 
finem u8que navigare, vel navigando evadere - Zgłebiey 
na łodzi do lądu przipliwąm. Oalep 362a. 
)>lla ląd wysieM« (1): Naprzod przyiechalifmy mo- 
rzem do Paryżó. Od Malty. Tśm wyśiadfzy na ląd, naię- 
lifmy Sobie koni OiekPotT 71. 
W przen (1): Prozno też poeta bucżny płone Iłowa 
leiefz! Bo przećiw IANOVVYM wier£zom vmyślnie lza- 
leiefz. W nowś lada kto bogaty! o famę rzed idźie! Komu 
wfzytko iśk przymu£nął pięknie y w ląd prziydźie. Klon- 
Żal D3v. 
SynoniJ/łY: brzeg, gl'Unt, ziemia. 


KN 


LĄDOW AC (1) vb impf 
1 8g iJ/'aeB ląduję.
		

/Czytelnia_007_02_085_0001.djvu

			70 


L4DOWAC 


SZ ,tp, On bTak, Linde XV1Il w. 
Przybió do bTzegu: Appello, applico, admoveo - 
Prziltępuię do brzegu, ląduię. Oalep 83a. 
Synonim: pTzybió ,i
. 


KN 


L4DOWY Cn,. v. Tyba lądowa; Linde XVIl (z On) 
XVIII w. 
LĄGNĄC (1) vb impf 
inf lągnąć. 
SZ ,tp, Cn bTak, Linde XVIII w. 
W yl
aó e jajka; tu pTzen: zachowywaó, piel
nowaó 
[co]: Zwycżś.ie Itare odmienić/ lem ich trzeM popra.wić/ 
[.u] A dobre do Hebie ciągnąć/ A przy Iwym ie gniazdzye 
lągnąć/ Y od inych bronić. BejPo, A2v. 
Formacje 'W'p6lrdzenne cf LĄC. 
Cf [LĄGNIENIE] 


KN 


LĄGNĄC SIĘ (10) vb impf 
lęgDę6 .ię a. lęgDę6 się. 
Zawsee me. 
pTae8 3 ,g lągnie się (7). <> 3 pilągną mę (3). 
SZ ,tp, On bTak, Linde XVI-XVIII w. 
l. Rodzić ,iI,!, wykluwaó ,i
 e jajka (4): (maTg) PIom 
ogna.nie. (-) niech przy Iobie [czlowiek] nom łożylko 
Iucza' tho ielt błona. w kthorey Iye Izczenięta. lągną/ 
y 8nią na. świat wychodzą/ tę gdy przy lobie mieć będźie/ 
t.aden Iye pies nierzući nań. SitmLek 158v. 
W pTzen (w odnieBieniu do cZY'lł'lłik6w p,ychicenych) 
(3): Więc He tu ia.ko lis ćiągnie A Itego [gdy ,i
 pije drogie 
trunki] lie JIpitallągnie RejRoepT G3v; Gdyż n8.Ize przy- 
rodzenie tak He z nami lągnie/ Ue więcey ku złemu niż 
k dobremu ciągnie. RejWie 89; A tak nie chodź i8.ko 
woł ta.m gdzye ciało ciągnie/ Boć za.wt.dy na. Iwąwoląj 
gdzye lie rolkolz lągnie. RejWiz 190. 
2. Gnieździć ,i
, tyć, pTzebywaó (o ptakach, ewieTe
- 
tach) (6): ś wlzśkże leplza kthemu brzeżołka/ tho ieIt 
źiemna iMtkołkś/ ktora Iye w brzegoch lągnie. SienLek 
81v; Stoią zamki' Itoią mury puIte' wilcy a świnie dzikie 
lie w nich lągną RejZwieTo 185v, 186. 
W pTzen (3): RejWiz 3; (nagZ) Figura. niedoltatku. 
( -) NIedoltś.tek mśluią! w iedney ręce kamień! A drugą 
wznioIł8. wzgorę/ ś Ikrzydła ma na niey. Serceby chciało 
wzgorę! kamień k zyemi ciągnie' Bo więc trudno mędro- 
wać! gdzye He nędzś lągnie. RejZwierz 115v; iż prawda 
a IprświedliwoM potkawIzy lie na. drodze obłapiły lie 
y pocałowśły lie! bo lie to wIzytko prawie na ioonym 
gni8.ździe lągnie RejZwieTo 51. 
Formacje w'p61rdzenne cf L4C. 


KN 


[LĄGNIENIE ,b n 
N ,g lągni(e)ni(e). 
SZ ,tp, Cn, Linde bTak. 
W yl
anie e jajka: 
WYTa4enie: »lągnienie jajec«: Lągnienie i8.ieo bez 
ptaka! 610. g. SienHeTb A
4v. [Of Iśyca iako mogą być 
wylągnione bez na &ędzienia SienHeTb 610b]. 
Of LĄGNĄC] 


MK 


[LĄTWOJT] cf [LANDWOJT] 
LE (3) 00 i pt 
cn (2), pt (1). 
e jasne. 


LEBIODKA 


SZ ,tp notuje, On brak, Linde XVI w. '.v. lece. 
I. Sp6jnik (2): 
l. [W funkoji pTzeciw,tawnej wpTo'Wadza nowy element, 
rozwijający om6wie1łie podobnej ,ytuacji (infoTmacj
 o innym 
podmiocie), T64niący ,iI,! od popTeedniego: eas, natomiast; 
autem Pol.Aflt: Gdy by tedy iałmużnę dawał! nietrąb 
przed Iobąj iśko ludźie obłudni czynią w Bóżnicach i po 
vlicach aby byli od ludźi chf8J.ęni. [...] Le gdy ty ialmużnę 
daw8.Iz/ niechś.i niewie lewica twoia co prawica twoia 
czyni MUTzNT Matth 6!3, Matth 6/17.] 
2. W funkcji nawiązującej, pTeylączająo nowe edanie 
celem Toewini(!Cia albo uzupeZmtmia tTeści, wpTowadza nowy 
fTagment tek,tu, luźno ewiązany e popTeednim: a, i; autem 
Pol.Ant (2): Le gdy Heród vmarł! oto Angiół pańIki vkazał 
&ę we lnie IoIephowi w Aegyptie MUTeNT Matth 2/19, 
Matth 2/22; [Le gdy virzal wiele phariIeillzow j Saddukę- 
uIzów [I] aoni idą do chrzItu iego/ rzekł iem MUTI&NT 
Matth 3/7 (Linde); Le gdy on wItąpył włódź [Et ascen- 
dente eo in naviculam] welzli za nięm vczniowie iego. 
MUTZNT Matth 8/23, Matth 8/16.] 
II. PartykuZa podkrdlająca podobieńBtwo ,ytuacji: 
tet, takte, T6wmel (1): Na.myloItivyeylchy kroly-w Kroi 
iego mylolcz polIky pan moy mylolczywy ieIt mnye 
kv vaIchey k. m. pollaczy raczil oznamvgiancz v.k. myti. 
Ze krolyewa iey mylolcz ma1zonka iego K. M. wielky 
piathek o czternaItey godzynye/ czerą na wichitkich 
czlonozech zdrowa porodzicz ieIt raczila. Aze [lege: a t.e] 
y Izama iey myloIcz lye wthym IpoJIobye ieIt dziakvgiacz 
panv bogv przy dobrym zdrowyw LibLeg 4/26. 
Cf COLE, KTOLE, KTORYLE, LEBY, LEP AK 
KN, ZZa 


LEB cf l. LUB 
[LEBECI ,b pl t 
N l(e)b(e)ci. 
SZ ,tp, Cn, Linde brak. 
WiatT wiejący od Libii (e wio,. libeocio, pl. libecci): 
Wiatr w tem ucichł, W8tał znowu ze wschodu, zowią 
lebeci DiarPtJ1'egr 59.] 


FP 


LEBIODA of ŁOBODA 
LEBIODCZANY (3) ai 
Testy nie oznooeają poohyleń; e pTawdopodobnie jalne 
(tak w lebiodka). 
,g m .A lebiodczany (1). <> f N lebiodczan(a) (1). <> 
pl 1 m lebiodczan(e)rni (1). 
SI ,tp, On bTak, Linde XVI w. 
PTeymiotnik od .,lebiodka" (3): 
Wyraltmia: »kwiatki lebiodczanec (1): Lifcie 8 kwiath- 
karni Lebiodcżanerni! z maioraną przetłucżone FalZiol 
I 93d. 
»liście lebiodczanec (1): FalZioZ I 93d cf »kwiatki 
lebiodczane«. 
»lebiodczana na6« (1): Cżemu lebiodcżana nać ct.yni 
Iłodkie wino GlabGad 14. 
»proch lebiodczanyc (1): Też prooh Lebiodot.any 
8 prochem Imbirowym/ [...] przyłoż FalZioll 93d. 
Of LEBIODKO WY 


KN 


LEBIODKA (74) ,b f 
-d- (53), -t- (19), bll,!dy (2). 
e orM a jasne; -6- (3) Oczko, tel SienLek (2), -0- (1) 
Mące.
		

/Czytelnia_007_02_086_0001.djvu

			LEBIODKA 


,g N lebiódka (29). O G lebiódki (26). O D lebiódce 
(3). O .A lebiódkę (6). O 11ebiódką (10). O L lebiódce (l). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVIII w. 
bot. 01iganum wlgaTe L.; bylina e Toihiny waTgowych 
(Labiatae); oTiganum MUTm, MymeT 1 , Mqce, OakJp, On; 
heTacleoticum, onitiB, tTago1iganum Oalep, On; calamintha, 
conila, heTacleon (heTaclion), olu" ,iBymbrium Oalep; 
cunila bubula, nepeta, panaz On (74): MUTm 114; MlImeT1 
18v; Wezmi Lebiotki/ poIney drijakwie FalZiol II 18d, 
+4b, I 17a, 33d, 37d, 43c (24); Origanum, herb a, Lebio- 
tka. Mqce 268c; a kadź tam częIto/ Lebiodką SienLek 3; 
Lebiódka/ Origanum SiMłLek 228v, 9, 40v, 41, 50, 53 (13); 
A ieIliby nśparzenia trzeM/ biorą miQtki/ [...] lebiódki 
Oce1to 32v; Oalep 985a; Pazw D2v. 
ZeBtawienia: »biala lebiodka« = Clioopodium vulgaTe 
L. (Ro,t) ['zyk 10: 2] (12): [to stele] LiItu ieIth małego 
a okrągłego/ białey lebiodcze podobnego. FalZiol I 139c, 
I 4d, 24a, II 14b, 18b, V 118; Calamintha, vel calaminthe, 
Species mente vel pulegii, Kotcza miętka ślbo ziele/ 
niektórzy białą lebiotką/ Niektórzy rybną nacią zową. 
Mqce 30d; Albo lok z białey lebiodki w nozdrze wpuść 
SienLek 73v, 50, 81, 88, X2v. 
»czyrwona lebiodka« [Bzyk 14 : 4] (18): FalZiol I 2b. 
84a, 86b, 97a, 105b (14); SienLek X2v; Conila[ ...], olus 
est cicutae 8imillimum, quod a Di08coride Myrthi8 ape- 
llatur - Papie iayca, czy(r)woną lebiotka. Calep 242a; 
Heracleon, 8ive heraclion Czyrwona lebiotka. Cale p 
477a, [738]b. 
»lebiodka domowa« OTiganum Maiorana L. 
(Ro,t) (l): Druga lebiodka ieIt domowa. FalZiol I 93c. 
[»lebiodka kłosista«: Lebiotka kłośiIta/ Origanum 
Heracleoticum. SienHeTb K2 Jf v. 
»lebiodka kozia« : Lebiotka Koźia/ Tragorigainum. 
BocksbiIemkraut. SienHeTb K2afv.] 
»lebiodka leśnia« (l): LEbiodka ieIth ciepła y lucha 
[...]/ leIt dwoiaka/ to iert lernia ktora ma na. lobie lift 
birrzy FalZiol I 93c. 
»lebiodka miękka« (l): to ieIth miodunka/ wrotyct./ 
[...] lebiodka miękka/ Ite 10 ma być vaUna prżiprawiona 
FalZiol I 57d. 
[lebiodka rzęsista« = lebiodka po'polita: Lebiotk' 
rZQśiIta/ Origanum onitis. Klein DoIten. SimHerb K2Jfv. 
»lebiodka. skalna«: Lebiotka lU.Ina/ Calamentum 
montanum wild Poley. SienHeTb K2Jfv.] 
»lebiodka wodna« (1): Namocznieylze [lekaT,t1Oo na 
eatrucie] ieIt Lebiotka wodna lwiet.a y krew gąIiorowa 
FalZiol IV 36c. 
Synonimy: kotcea mi
tka; ee,t: »biała 1.«: mi
tka 
kamienna. 


KN 


LEBIODKOWY (2) at 
Tek,t nie oenacea e, 6; e OTCU drugie o pTawdopodobnie 
;asne (tak w lebiodka i w -owy). 
,g n N lebiodkow(e)go (l). O pl .A ,ub,t lebiodkow(e) 
(1). 
Sl ,tp, Cn, Linde bTak. 
PTeymiotnik od "'ebiodka" (2): Głowki z naśienim 
Izopowe albo Lebiotkowe [...] zetrzy wproch SiMłLek 15v. 
WYTa.tenie: »nasienie lebiodkowe« (l): wetmi [...] 
nśśienia rzeżuCzanego/lebiodkowego/ y opichowego Sim- 
Lek 40v. 
Cf LEBIODCZANY 


KN 


Ll!:BY SI ,tp; On, Linde bTak. 


LEC 


71 


l. LEC (8) ,b m 
lec (8), [lijec]. 
Tek,ty nie oznaczajq 6; e pTawdopodobnie poohylone 
(tak w gwaTach). 
,g N lec (2). O G leca (l). O .A lec (2). O 1Iec(e)m (l). 
O L lecu (2). O [Pl N lece.] . 
SI ,tp notuje, Cn: lejc, Linde XVI-XVIII w. 
W qski i dlug' pas Tzemienny lub paToiany pTeytwieT- 
ihatłY do uzdy, ,'uźqcy do kieTowania komem, cugiel, wodza; 
lorum Vulg, Calep, On; ductoriumBaTtBydg; fraenum Oalag 
(8): BaTtBydg 45; A zafz przywiedzieIz lednorożca ku oraniu 
na lecu twoim! Leop lob 39/10; BielKTon 295; Zaum. 
Wodza. Vzdś. Lec. Fraenum. Oalag 581a; Oalep 613b; 
[3 konie, 8terzy chomąta i 8zory przy tym, 3 gurty rzemien- 
ne, lijec 11nwMie,ecs 1674 nr 193; śla ilece 8tare do konia 
za 1/2 grzywny.1nwMie,,,oe 1680 nr 228.] 
ZWTOt: »wziąć lec, za lec« [w celu powosenia] (l: l): 
I kazal wnet zaprzęgać, co sprawiono chutnie. Wsiadł 
zatym i wziął za lec KoohMon 28, 30. 
W pTem (l): ZAprzQż nie Tygry/ nie Lwice Cyprido 
W złoty wozi parę białych niech Cupido GołQbi lecem 
iedwabnym pożenie SearzRyt D4v. 
Preen (l): 
WYTatenie: »twardy lec« = ,itna wladea, tu: nieu- 
gi
ta wola (l): toć iuż tu trzeba twardego leca hamow8.6 
tego Iwowolnego oIła [= pTeyrodzenie celowieka] Rej- 
Zwierc 65v. 
Sytwnimy: cugiel, opTatka, Teemień, wodea. 
Of LECARZ, LECEŃ 


KN 


2. LEC (43) vb pf , impf 
pf (39) [10 enaoe. I.], impf (4) [w enace. II.]. 
W inf OTGe w formach ,g m pTaet i con e pochylone, 
w poeo,talyoh fOTmach pTaet i con e jaBne; paTt pTaet aot 
e tek,tu nie oenacza;qcego e. 
inf lec (3). O fut l ,g lęgQ (l). O 2 ,g lęże8z (2). O 3 ,g 
IQże (6). O 3 pllęgą (1). O praet l ,g m -m legł (1). O 3 ,g m 
legł (4). f legła (4). n legło (8). O 3 pl m PeT, legli (2). 
,ub,t legły (l). O plu'q 3 ,g f legła była (l). O 3 pl m per' 
legli byli (l). O i7l
p 3 ,g niechaj, niechże lęże (3). O con 2 
,g m byś legł (l). 03 pl m peT' by legli (l). O part 
pTae, aot lęgąc (l). O part pTaet act l(e)gszy (2). 
SI ,tp notuje, Cn bTak, Linde XVI-XVIII w. 
I. pf (39): 
l. PTeybTać pozycj
 leżącq (niekiedy iió ,pać) (21): 
RejPo, 16!v; W pokoiu zaraz lęgę y zM.nę/ [accubabo 
et dOTmiam] boś ty lehowo lam vberpiecżyrz mieIzkanie 
moie. BudBib p, 4/8[9], p, 56/4[5]; SkaTŻyw 560. 
leo do oeego (2): niechże [OhOTY] lęże do pośćieley S,en- 
Lek 141, 141v. 
leo w 00 (2): albo w onQ kąpicl niechay chory IQże 
SienLek 104v, 131v. 
leo na czym [o poeycji] (l): a tho ćiepło z'grzawrzy 
w przećiwne vcho nśley/legrzy na tey rtronie w ktorey 
ząb boli S,enLek 76v. 
lec na oeym [o podlotu] (3): śian' w piec włot.yć [...]/ 
n' nim wpicc lec/ a thśm lye wypoćić SienLek 131v. 
Of »na łożu lec«, »lec na ziemi«. 
W przeciw,tawieniu: »lec... wstać« (2): SkaTŻyw 
574; Weroł lęże y wItanie w Bogu vfśiący KolakSzoe
il 
C2. 
Z1OTOty: »lec na bok« (l): tedy lężelz na bok twoy 
prśwy [dorn
ieB ,uper latu, tuum dezterum] znowu Bud- 
Bib Ee 4/6.
		

/Czytelnia_007_02_087_0001.djvu

			72 


LEC 


»lec na brzuch« (1): Muśi cżaIem [...] LegIzy na 
brzuch y mętney nachlyfnąć He wody. RejWiz 13. 
»lec w grobie« (1): 130 ona dobrze przedtym legła. 
wgrobie była KochDz 108. 
»na łożu lec« (1): Ani na Iwym łożu ledz/ ani oczu 
zmrużyć/ Ani pożądnych darów lnu Ilodkiego vżyć Koch- 
p, 195. 
»lcc wznak, na wznak« (1: 1)« (2): Potym niechay 
[rodząca] rOWllO na wznak lęże Sie'f
Lek 116; ATtKano 84. 
»lec na ziemi« (1): Y wItał kroI ó. podarł Izaty Iwoie 
y legł na ziemi [et iaouit in teTra] Buc/Bib 2.Reg 13/31. 
PTzen (1): 
Zwrot: »lec w grobie [z kim]« (1): A moiś wIzytka 
radoIć legła z tobą w grobie. KoohFT 70. 
a. O stosunku piciowym (2): 
leo e kim (1): o. obcy legli z ich żonami! KoohMon 30. 
ZWTOt: »lec przy boku« (1): Powilidaiąc iIz Iię żadney 
znsś [I] y ręką nigdy niedotknął/ ani przy boku kiedy 
ktorey znas legł. SkaTŻyw 108. 
2. Stracić tycie (16): 
a. Poleo, zginąć na polu bitwy (15): a oni już legli 
[byli] w ziemi Tamże, w Lacedemonie KochMon 27; 
Niechay przyidą zwolennicy Y podnieśie też armilo. Ale 
wara/ lęgąć wIzytcy. MWilkHist B4; StryjKTon 532; 
KoohFT 116; śiła zacnych Rzymian [...] legło KoohWT 34; 
GrabowSet T4v; KmitaSpit A2, B2v, C2v, C5v; Tam 
[pod Biallogrodem] legło cżoło ludźi OzahTT F3v; ludźi 
wiele/ Mężnych legło przez Izśblę PerIką OzahTr F4, F4. 
W pOTównaniu (1): Sławni męźowie legli/ iak zboże 
od koIy GÓTnTToas 17. 
W pTzen (1): Gdźie twe przednie zwyćięztwa legły 
ztobą marnie. KoohFTag 41. 
h. UmTzeć (1): 
W pOT6wnaniu (1): Pamięći y śił zbywIzy: iako więc 
kwiat lęże/ Którego przy vwróći oItry pług dośięże. Kooh- 
Pam 88. 
3. Być umie,zozonym, enaleźlJ ,ię na powieTzohni 
ziemi (o pTzedmiotaoh) [na czym] (2): Drewno gdy po 
morzu pływa/ Na wzrok więtIze niż ieIt bywa: Aleć śię 
prawie vkaże/ Kiedy iuż na brzegu lężę [I]. BieTEe G3v, 
F3v. 
u. impf. Klaść się, udawać ,ię na noony ,poczynek, 
iić ,pać (4): NiIzli na iutrznią dzwoniono/ pierwey ona 
wItaM.: [...] ś Ikoro pocżęto dzwonić/legła/ aby iey IioItry 
na modlitwie nie za£tśły. SkaTŻyw 161. 
W przeciw,tawieniu: »)lec ... wstawaćo: (1): cóżkolwiek 
czyniIz/ M.k lęgąe/ iako y wItaiąc OTzQuin M3. 
SzeTeg: »)ani jeść (ani pić) ani lec« (2): Trzy dni 
przed wielką nocą nie illdła/ fi. przez cały zywot Iwoy ani 
piła ani legła/ ale/ przed ołtarzem [...] leżała. SkaT Żyw 
160, 142. 
FOTmacje WSpólTdzenne: dolec, nalec, oblec, oiIlec, poiIlec, 
polec, preyleo, Tozlec ,ie, ulec, ulec ,ie, wlec, zalec, zlec; 
dolegać, legać, nadlegać, nalegać, oblegać, podlegać, polegalJ, 
przelegać, przylegać, Tozlegać sie, ulegać. wylegalJ ,ie, zale- 
gać, zalegać się, zlegać ,ię; legawać ; zlegować; doleżeć, doleżeć 
,ię, leżeć, naiIleżeć, należeć, naleteć ,ię, obleźeó, odleżeć ,ie, 
poleżeć, pTzeleżeć, pTzeleżeć ,ie, pTzyleżelJ, przynależeć, 
f'ozleteć ,ie, uleżeć, uleżeć ,ię, wyleżeć, wyleteć ,ię, wzleżeć, 
ealeteć, ealeteć Bię. 
Of LEGŁ Y 


KN 


LECARZ (1) ,b m 
N ,g l(e)c(a)rz. 


LECĄ-L:
 


SI ,tp, On, Linde brak. 
Dlugi rzemień lub jakiś inny paB Blużący do pTzywią- 
eywaniaczegoś: Retinacula, quibus aliquid retinetur sive re- 
tardatur - Rzecz ktorą nieczo prziwięzuiemi, iako łikawicz, 
powroz, lieczarz. Oalep 920a. 
Synonimy: lykawieo, POWTOZ, Tzemień. 
Of l. LEC, LECEŃ 


KN 


LECĄC cf LECĄCY 
LECĄCY (28) paTt pTaes aot 
lecący (27), lecąc (1) Oalep. 
e jasne. 
,g m N lecący (6), lecąc (1) Oalep [cf też LECIEĆ 
part prae, act]. O G lecąc(e)go (4). O A lecąc(e)go (8). O f N 
lecącA (2). O A lecącą (2). O n N lecące (1). O G lecąc(e)go 
(l). O pl N ,'Ub,t lecąc(e) (2). O G lecących (1). 
Sl ,tp '.v. lecieć, On bTak, Linde XVI (jeden z niżej 
notowanyoh pTzyklad6w) - XVII(XVIlI) w. '.v. leoieć. 
l. Uno,ząoy się w POWietTZU; volan, Vulg, PolAnt, (14): 
a. POTuseająoy ,ię w powietTzu przy pomocy ,kTzydel 
lub dzięki wTodzonym wlaściwościom (o ptakaoh, aniolaoh 
i duchach) (11): Bo v inIzych wykłó.dacżow mieyIca tego 
y w texciech/ tedy Itoi iż widział orła lecącego/ ktory 
ieIt wzroku oItrego RejAp 75v. 
lecący z czym (1): Otho IłyIzyIz iż ApoItoł Iwięty 
widzyał Anyoła [...] lecącego z Ewanyelią fwięthą. RejAp 
120. 
lecący ktÓTędy [w tym: pTzee co (5), "w pośTzod" (2), 
"śTeodkiem" (1), "w pośrzodku" (1)] (9): Y widziałem 
y IlyIzałem głos iednego Orła lecącego Irzodkiem nieM 
a on woła wielkim głoIeJ11. Leop Apoc 8/13; BibRadz Apoo 
8/13; RejAp 75, 75v, 119v, 120; OeechEp 239; WujN1' 
Apoo 8/13, 14/6. 
W pTeen (1): 
WyTaienie: »)do nieba lecący« (1): A teć to Ią duchowne 
Ikrzydla duchownego ptaka tego/ prędko do nieba lecącego. 
LatHaT +lOv. 
h. PTzenoszący się w powietTzu (o pTzedmiotach nie- 
ożywionych) (3): gdyż powied{
ią iż y Itrzałś lecąca kthorą 
gdy kto wcżas obacży tedy nie tak barzo obraźić może. 
RejAp [AA8]v; HistRzym 55. 
W pTzen (1): Boże, ktory początku nie ma8Z, ani 
końca, I ty, ogniu wysoko lecącego słońca KoohMon 29. 
2. PTzeno8zący ,ię ,eybko z miejsca na miej,ce (o pojaz- 
dach) (2): PodobieńItwo zM wozow lecących/ znaczy 
prętkoś6 ktcrey vżywhią na ośięgnienie wiela kraiow y kro- 
leItw ChrześćijańIkich. W ujNT 860. 
lecący pod czym [= przy pomocy czego] (1): Veli- 
volus, Proprie navium est epitheton, quae ut alis aves, 
ita velis quodammodo volitare videntur - Lieczacz 
pod zagIiem. Oalep 1l07a. 
3. Spadająoy z g6ry na d61, upadający na ziemię; 
f'uxuru" laben8, Tuino,u" Bucciduus Mącz; volans ModTe 
(11): będźic wa8 Itra£zył Izum liItka lecącego zdrzewś. 
ModTzBaz 113v. 
Wyrażenie: ))lecąca gwiazda« (1): 8tellans volatu8 
Graoce dicitur Lampyris, Lecąca/ padnąca gwiazda. 
MąC3 414b. 
SzeTeg: »)padnący (a. upadający), (a) lecący« [,zyk 
3: 2] (5): Mącz 29c, 131c, 180b, 414b; kiedy ćiało pełn
 
plugaItw/ odęte/ natkan
/ o
iężałó/ a z dobrey woIey 
lecące ś vpadaiące: [...] śby ze cztćrzech żywiół właInoś6 
równą wźiąwIzy/ do żadn
y Iye więc
y/ niżli miara iego 
pokazuie/ nicIkłaniało Oczko 12v.
		

/Czytelnia_007_02_088_0001.djvu

			LECĄCY 


a. Wypadający (o włoBach) (1): DefIui capiIli, Lecące 
włory. Mącz 132a. 
h. Wypływający (1): DefIuus, Liecąey/ Padayący/ 
ściekayący. Mącz 132a. 
c. Walący ,ię, ,ypiący ,ię (3): Exesae aedes, Spro- 
chniały/ Lecący dóm. Mącz 100a; Ruin08us, Padnący/ 
Lecący/ To ye£t ku padnieniu nakłoniony. Mącz 361d. 
PTeen (1): Labentem fortunam continere, Lecącą 
fortunę zAdzierżeć. Mącz 180b. 
4. Uplywający szybko, mijający, pTeemijający (o ozasie) 
(1) : Praecipitan8 aetas, Prętko lecące lAta/ yako by 
zawód ku ftarośći ydące. Mącz 317a. 
Of LEClEC 


RZ 


LECENIE (1) ,b n 
N ,g lcccni(e). 
Sl stp brak, Cn s.v. tl/padnięnie w innym znaczeniu, 
Linde brak. 
Spadanie; tu: wypaifanie (o tv losach) rce-ego]: 
SZeTeg: »lecenie albo padanie«: DefIuunt capiIli, 
Lecą wło£y. Hinc Defluvium et DefIuxus, Lecenie ślbo 
padanie WióR. Mącz 132a. 
SJ/nonim: lezienie. 
Cf LEClEC 


RZ 


LECEŃ (1) Bb m 
N ,g l(e)c(e)ń. 
,<:lI ,tp, On, Linde bTak. 
Dlugi i 'Wąski pas reemienny albo paTciany ,lutący 
do kierowania koniem, cugiel, wodza: Ductorium equOl'um, 
lyecz, lyeczen. BaTtBydg 45. 
Synonimy of 1. LEC. 
Cf l. LEC, LECARZ 


KN 


LECHA (8) sb f 
-
- (4), -e- (3) Mącz (4: 3); a jasne. 
,g N Mcha (4). O A lćchę (1). O pl N Mchy (1). O A 
Mchy (1). O [I Iechami.] O L lechach (1). 
Rl stp, On notuje, Linde XVI -XVIII w. 
K a?oalek ziemi uprawnej o wYTa6nie zaznaczonych 
bTuzdami granicach; gTzęda, zagon; fOTus Mącz, On; areola 
BanEJ/dg, On; liTa, pOTca Mącz; aTea, pult'inu, Cn (8): 
BartBydg 13; POl'ca itcm in nortis, Liecha długa albo 
gruba/ ziemia do riania ziół nieco od ziemie podniosła/ 
derzczkami obita. Mącz 312d, 370b, 428b. 
Szereg: »zagon(ek), albo lecha« [szyk 3: 1] (4): Lira, 
Skiba roley/ tcż zagon Albo MchA l'oley miedzy dwiema 
bl'ozdoma. Mącz 1!)5c; Impol'co id est, porcas in agI'o 
facio, Zagony/Hecny m\ roley ezinię. Mącz 313a, 134a, 
420d; [CTe,c 1571/240.] 
[PTzen: rJTupa ludzi: 
ZWTOt: »sieść lecnami [gromada za gromadą]«: Y śiedli 
grzędami (maTg) Al. lechami. (-) [Et di,cubueTunt aTeae 
(maTg) in pa-rte, (-)] (to) po ftu (to) po piąćidzieśiąt. 
BudNT MaT 6/40 (Linde).] 
Synonimy: gTuba, gTzęda, zagon. 


KN 


LECHKI cf l. LEKKI 
LECHKOgC cf LEKKOgC 
LECIE cf LATO 
LEClEC (192) t>b impf , pTawdopodobnitJ pf 
impf (171), prawdopodobnie pf (21) [w tym: pTaet (14), 


LECIEĆ 


73 


inf (2), imp (2), con (2), plusq] BieTEz K4v, M4, RejWu 
38v, 65v, 126, OTeRozm C3v, BielKTon 21, Mące 209c, 
RejAp 103v, HistRe?/m llv, 55v, 95v, BielSpT 47v, 61v, 
KochFT 130, KlonŻal D2v, BielSen 7, GrabowSet P3v, 
WujNT Apoc 12/14, KmitaBpit A4, KlonWoT 43. 
Oba e :jasne (w tym w pierw,zym 1 r. blędne enakowanie). 
inf lecieć (17). O praes 1 ,g lecę (12). O 3 ,g leci (56). 
O 1 pl lecimy (3) OreRozm, BielKTon, WisznTT, lecim (1) 
KochDTyas, leci(e)m (1) BkaTŻyw. Ó 3 pl lecą (35). Ó pTaet 
2,g m -ś lecilU (1). O 3'fI m leciAł (13)..fleciała (3). n leciało 
(3). O 1 pl m 'PeT' -chmy lecieli (1). O 2 pl m peTS oście 
lecieli (1). O 3 pl m peT' lecieli (4). m an lecieli [cum N 
typt
: ptacy, torawie] (5). ,ub,t leciały (3). O plu,q 3 ,g m 
był lecHIJ (1). O imp 2 ,g leć (2). O 3 sg niech, niecMj 
leci (2). O 2 pl lećcie (1). O 31'1 niech lecą (1). O con 1 ,g m 
lecilHbych (2). O 3 Bg m by leciAł (4). .f by leciała (2). n 
by leciało (1). O 3 pl m peT' lecieliby (1). ,ub,t by leciały 
(1). O paTt prae, act lecąc (15) [w tym: KolakOath Cv 
mole N sg m od LECĄCY]. 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVIII w. 
l. Uno,ić ,ię w powietTeu; volaTe Vulg, Cn (112): 
a. POTu,zaó ,ię w powietTe'U pTey pomocy ,krzydei 
lub dzieki wrodzonym wlallci'woAciom (o ptakach, owadach, 
oza,em oludeiach) (82): 7.0raw ptnak wrpaniły, a dobrze 
bacżny, bo Jl:dy oni leczą: wodza robie obieraią., ktoremu 
rą poflu£zni FalZiol IV 25a, IV 2M, 28d, 29a; MureNT 41 
maTg; RejWiz 98; BibRadz I 5a maTfI; BielKTon 450; 
RejZwierc 70v. 
lecieó eoeym (4): BieTEz K4v, M4; [JastTząb] Pochwyćił 
wnet RAŻI\nta w no
 iako trzeba. Y leciał z nim do IMa 
RejWiz 65v; gdy do miłych dźieći Z obłowem leći [oTlica]. 
KochPieA 32. 
lecieć ea kim, ea cZJ/m (2): aby rokoł tym prętczey 
za nim [ptakiem] leczą.cz zone lto zapędzenia tym moczniey 
vderzył pierfiami. FalZiol IV 23b; chćieIi go [KTy,tuBa] 
poim86f ale im vle
iał. Kazali tedy l11da£zowi za nim 
lećieć/ ktory wzlećiawrzy vchwyćił 
o w pas BielKTon 464v. 
lecieć dokąd [w tym: na co (10), do czego (9), "pTecz" 
(7), ea co (3), "WZgOTę" (3), ee edaniem okolioenikowym (3), 
ku czemu (2), "tam" (2), do kogo (1), miedzy co (1), w co (1), 
.,gdziekolwiek" (1), ,,'Wzad" (1)] (44): FalZiol IV 17b, 
20c, 32d; BielKom E8; iż płod [ptastwa] gdyby {je odcho- 
wał tedy potym leći gdzyeby chcyał GliczK,iąż Q3; 
[ptaki] Lecą do onych wabow RejWiz 103v, 65v; Leop 
lob 9/20; [koń Pegaz,", BkTeydlatJ'] leciał aż na gorę P
rna- 
zum BielKTon 21; Pf'.l'volo, Przelatam f z yednego mieyrca 
na druJl:ie lecę. Mącz 506a; Rf'jAp 103v; G6rnDwoTz Q8. 
Ffv, Gg; RejPo, A2, 56; a bądź prawie cżłowiekiem a nie 
owym motylem eo leći gdzie go wiatr ponierie. RejZwieTo 
146v, 204; BielBpT 47v; PapTPan E2v; SkarJedn 402; 
Lećiałbych co nadAMy miedzy głucM lary KoohP, 80; 
KochFT 130; Przylećiał Strus na pomoc do Rakus Orłowi/ 
Lećiał potym do Wę
er BielSen 7; KochPieA 32; Revolo, 
Retro volo - Wzad lieczę. Calep 922a; WujNT Apoo 
12/14; Ale potym vćiekIzy [papuga] lećiała za Morze. 
KmitaBpit A4; OzahTT H4v; CżMem za wodę leći gęśi 
Itltdo KlonFlis C3; KlonWoT 45. Of Zwroty. 
lecieć ,kąd [w tym: e ozego (5), od czego (1), "e pTzelaje" 
(1), ",kąd" (1)] (8): Orzeł niegdy lecąc z wyIokaf Wźiął 
z rt{
da małego baranka BieTEe H2v; RejP, 115v; Pan 
{je potym nie pytał! rkąd lecą Jl:ołębie RejFig Aa4; Mące 
506a; RejPo, A2; PapTPan E2v; Niech tu z PArnaJIu 
lecą dwuwierzchniego Roief z pIzcżelnikow kraiu Attyc- 
kiego. KlonŻal D2v; KlonFli, C. 
lecieć kt6Tędy [w tym: "mimo" (2), pTzee co (1), pTzed
		

/Czytelnia_007_02_089_0001.djvu

			74 


LECIEĆ 


kim (1), ea kim (1), "kfJay" (1), ",tToną" (1)] (7): Blel- 
KTon 23v; Mąc
 506a; Tot. dopirko widząc ich [ojca 
i matki] rM.ro
6 odmłodzoną/ Z daleka zaglądaiąo leoą 
[bociany] przedrię rtroną. HeBtLan B2v; RejZwieTo [121]; 
PaprPan Fv; Praetervolo, Volando praetereo - Mimo 
lieczę.Oalep 843a; RybGfJlU C. 
W pOTlSwnaniach (5): ił. ptacy iako proch rpowietrza 
le6ieli RejP, 115v; LubP, N6v; RejWie 43v; ptaczy rie 
im dobrowolnie brś6 dawali! a lecieli nie iośct.ey iako 
derzct. w namioty ich. RejPOB 56 ; SkaTJean 402. 
W kalamburee (1) : (nagI) N agro bek Gąrce. (-) [...] 
Iużeś lećiał za morze! Gąrko! iużeś w dole! A czarn
y 
Perrephonie rzpaczkuierz przy rtole. KochFr 130. 
Prey,lowie: Zleby4 robie lecąc tu1zył/ IeOiś z młodu 
nie zMurzył. RejZwieTo 237. 
W chaTakteryBtycenych poląceeniach: leoi
ó daleko (2), 
prfJiIko, Tail, e radoloią. 
Zwroty: »lecie6 wzgorę, ku 
orze« [B.I!yk emłenny] 
(3: 2): BieTEe M4; 80koł leciał wzgorę RejWie 126, 43v; 
A gdy leciał [IkaruB] ku gorze! Słońce work rtopiło Rej- 
ZwieT.I! 116v; miec ty kamie:ń rto tyrięcy razow wzgorę! 
przedrię on nigdy fie nie zwycMi ram przez fię wzgor
 
lecieć G6rnDwore Ff2. 
»lecieć pod obłoki« (1): Ta [pceola] rzekłA [...] Wolę 
iż moie [dzieci] bęcżąC!leclł pod obłoki. RejZwwe 121. 
»lecie6 precz« ... oalatywa6, oaleołe6 [B.yk emi
nny] 
(7): BieTE. K4v; Patrzą.c na morfkie ptaki! co pyanę 
łapali/ [...] A gdy co vchwyćili! tedy precz lecieli. Rej- 
ZwieTS 17v, 22; Hi,tRzym 95v; BielSen 7; Zorawie czuiąc 
źimę! precz lećieli. KochPiel15; PuillFr 37. 
»na wysokość lecieć« (1): Potym b08ka moc zaćmiła 
Gryfy/iż gdy mnimali na wyrokor6 lecie6 na ni8kor6 
ziemie 8rtępowali. HiBtAI M5. 
W pTsen (9): Iżby rnadniey rnadź wyrozumie6 mogł 
drogę kędy wąż lezie! [...] niżli kędy le6i myfl a rprawa 
cżłowieka młodorcią vniefionego. RejZwwo [121]. 
lecłe6 oa ceego (1): Takież nMz miły pater gdy w vlicy 
kuka! Aby mu rie Gżegżołka gdzye w kącie ozwśła! 
lerIiże też od gniazda daley nie leciała. RejWig 38v. 
leci
6 komu [-= iIo kogo] = slatywoo ,i
 (1): Prawie 
to trzećich rtanow rą włarni wrparowie! Bo im więo leclł 
ptacy 
dy riędą w obłowie. Bo co więc ći fzaleni z wiecżora 
narządzą! To owi korzyś6 maią kiedy rauo rądzlł. Rej- 
Wes 78. 
Zwroty: »lecieć [kolo kogo] kołem« - otacza
, okrq.łafJ 
(1): Cóż po tym' lecą koło niego kołem Poku[y r6zn
 
Go,lOaBt 53. 
»w niebo lecieć« (1): Bo każdego przełomi miłe przy- 
rodzenie/ A rychley niżli w cnoty przywiedzye w zgor- 
rzenie. [...] To iuż Mm we łbie będzye Mka dziwna trwogś! 
Mnima by w niebo leciał niedba nic o Boga. RejWiII153v. 
»z no
ami lecie6 do nieba« - enaleł
 ,ie w raju lIa 
tycia (1): PApieżnicy więc mowią! my byehmy wierzyli! 
Kiedyby rie oś iedno! iuż wrzyrcy zgodzili. Ale kiedyby 
wrv;yrcy! a cżegożby trzeba! ledno iuż y z nogami! tak 
lecie6 do niebś RejZwierg 108. 
»lecieć precz« - oillatywa
. oiIle(Jie
 (2): BielSen 11; 
Ktora [rozkoB.I!] za robą wieczny żal przyn04i: Gdiż mił046 
włafnie prczeMgo Ządłśf a iśdowiMgo: Leći kropelkQ 
miodu zortawiwrzy Precz! miązfzo wzdęty zły raz vczy- 
niwrzy. Go,lOaBt 41. 
»[s ceym] lecie6 wzgorę« (1): Więc niewiem co ieU 
leprze 8 rwiśtem krotko bywrzy! [...] A od niego odchodząc 
dś6 w przemycie fkorę! Cżyli 8 cnotą do PAd lecie6 
prorto.- wzgorę. RejZwiero 27Ov. 


LECIEĆ 


PTeen: Roe,eereoo de. nabywa
 roeglo,'IJ (o "awie, 
dobrej radzi
) (3): 
ZWTOty: »[e kim] ku gorze lecieć« (1): Thakte tet. 
dobra radś panu kat.demu/ albo z nim ku gorze leći/ 
albo rie z dymem po ziemi włoct.y. RejZwieTc 41v. 
»lecieć do nieba« (1): Abowiem iego [cnotliwego] 
nawa leći śt. do nieM. RejZwieTs 2. 
»lecieć po światu« (1): Głory lecą po rwiatu/ o iego 
[,'awnego oelowieka] zacnośći RejZw4ere 114. 
II. Preeno,U d
 w powi
treu, byó uno,eonym pr.l!ts 
powietTze ( o .l!jawi,kach fisyoznych i pTzedmiotach nieo4y- 
wionych) (30): RejZwieTo 115; iakie więc zamieći W piar- 
czyrtych polach pędźi! gdy pirzchliwy le6i [wiatr]. KochP, 
116. 
leci
6 dokąd [w tym: w co (1), ku czemu (1), pTeea co (1)] 
(3): A iakoż tu ma dM Pan [...] iaką rprawę śbo iakie 
obaczenie przełot.onym krolertwś takiego' 8 ktorego 
iako dym leći przeklęctwo przed MayeUat rwięty iego. 
RejZwierc 189v. Of »w niebo, ku niebu lecieć«. 
lecieó oiI kogo (1): Nie rortrząfayże tego miedzy marne 
!Amie6i! A niechay to iako dym od ciebie nie leći. RejWiz 
18v. 
W pOTlSwnaniach (3): A widzitz v ram ego iSka para 
z gęby/ Leći iako gęrta mgła RejWiz 169v, 18v; RejZwiero 
189v. 
PTey,lowi
: ierzcże rie cierzymy omylnym pokoiem 
dodernym nMzym! ad iuż y w tym pokoiu barzo iakoś 
z drugich le6i wełna! a płatnieyfzy v nas rnadź wykręthad 
z wichrowatą głowką nit.li Ricertki dłowiek z buławą 
RejZwiero [28 1 ]v. 
W chaTaktery,tycenych poląceeniach: lecieó jako aym (2); 
dym leM (2). 
Zwroty: »w niebo, ku niebu lecieć« (1: 1): RejWiz 
69v; Foelix h08tia, TłuIta offiara/ albo z którey dim ku 
niebu okficie leći. Mącz 13Sa. 
»pędem lecieć« (1): Niech t6ny rrogich pohanoów! 
y dźieći D04wiadczą/ iśkim pędem wicher leći Kooh- 
Piel 7. 
»mimo uszy leoieć« (1): iż cokolwiek [mśdnego 
przecżćitz albo vllyfzyrz! niecht.e to nie będzie v ciebie 
iśko miedzianym brzękiem! ktory tylko iż mimo vrzy 
leći RejZwlero 15v. 
W preen (2): 
lecieó do kogo (1): Abowiem kto przegląda pokoy 
Rzect.yporpolitey! [...] temu zabiega iakoby rie krew 
niewinna nie lała po ziemi! a iakoby gł08 krzycżączy nie 
leciał o pomUę do Pad Boga rwego. RejZw4
To 141. 
lecie6 II czego (1): Potłukłby t.yto lAko grad 
iaki tą Lś6iną rwoią/ Nś głowie włoty od rtrachu mi 
rtoią. Lecą mu od tey rrogiey Grśmmatyki Z vrt pielśtyki. 
KlonF'lu H3v. 
u. Być wYTe1Wonym, wpTawionym w ruch (18): WrzeJI- 
czy bśran leći rnopek RejRozpr Ev; Lapidatio, Khmiono- 
wś.nie/ to yert gdzie gęrte kamienie lecą. Mącs 184b; 
BklSpT 61v, 73v; A rtrzśły zananiały lecąc 8łońce iMne 
StryjKTon 702; SzareRyt Cv. 
lec4
6 dokąiI [w tym: iIo czego (4), na kogo (2), w co 
(1)] (7): FalZiol IV 155c; RejKup i5v; bo Urzała w rtronę 
lećiała HistReym 5lSv; lećiał kamie:ń do miMta zabił 
kilko Ludźi. BielSpr 61v; Skartyw 187. Of »lecieć do 
nieba«. 
leoie6 ,kąiI [w tym: oiI czego (1), e clIego (1)] (2): Fit 
magna lapidatio a muri8, GęUe kamienie lecą od mur6w. 
Mącs 184b; G6mRozm A3v. 
kcieó kt6rfJiIy [w tym: "mo co (1), pTees co (1)] (2):
		

/Czytelnia_007_02_090_0001.djvu

			LECIEĆ 


6li kule z pulhakow imo vcho lecąc wczorA podle mnie 
dwu! dźiś prłedemną iednego zabili G6rnRoem A3v; 
8eareRyt Cv. 
W por6wnaniach (3): FalZiol IV 550; Kufle lecą 
il\ko KI'ad KochPiel 21; SeareRyt Cv. 
Zwrot: .lecie6 do niebac [,eyk emienny] (2): Plewy 
lecą do nieM! kiedy wytyka\ią! A nic ich to nie rufza chociay 
przeklinaią. RejWiz 163; G6rnDwore Mm6. 
W pTeen (1): 
Zwrot: »lecie6 w kątc = by6 bezulytecenym (1): 
Bo !tym wiyatik le6i w kąt Dory6 lie na8 dzierłał ten 
błąd RejRozpT B4v. 
2. Preenod6 ,tę ,eybko e mie:iBca na miej,ce po demł, 
biec, p
aeić, gnać; ruere Mące, Modrz; pervolare, proripere 
Mącz; tJolare On (17): Vram GI\zdM RI\tl\ przebog luMi 
lecę! niecżuię nop:. (did) Y pMnie na tiemię chrzęrzoząo 
zbroią. (-) MWilkHiBt C4v; O ml\tko! matko moiM 
to
 mię opuMiła. (-) Opu
6iłam! a leoąc prl\wiem lie 
kwApiła. Go,lOa,t 48; rJ6e
f] Wy
liznął lie: w ręku płarcz 
tylko zoItAwiwrzy! ZlttrzMuął drzwi! a le6i! z rMoś6ią 
iey [Jemp,ar] zbywlzy. GOBlOast 60. 
lecie6 dokąd [10 tym: do czego (2), "dokąd" (1)] (3): 
RejWie 103v; R
jZwiere 77; Quo 8e proripit iDe, Dokąd 
ten lie6i! mknie. Mącz 346d. 
lecieć ,kąiJ [10 tym: e czego (1), .,ee w,ząiI" (1)] (2): 
RejWie 103v; podkały lie vffy dobrze!le6ieli zobu ltron! 
Tburcy wielkoś6ią przechodzili! Krze
6il\nie męrtwem 
BielKTon 256. 
W pOT6wnamach (2): I dulzać drup:ich po lmiercy 
Wrbaczy na to gdy lię wlwiercy. Lecie [I] tu Czart iako 
Oyepy lut. im zamknie wlytky lkliepy. Re:iKup 16v; 
Ruit in dicendo, Prętko mówi by leciał. Mącz 361c. 
W charaktery,tycznych poląceenlach: leMe6 daleko, 
e ochoty. 
W preen (2): Led iedna [kr6lew,ka ,'uga] przedlię 
oohotnieylza był" Daleko nA zad dru
e zorMwiM.. 
Wykrzyk a lecąo! lkrzydłl\ iey pod nogi Sława przydAła 
Koch8e C. 
Zwrot: .lecie6 pędem c (1): TAki [kRiętyc 1 przedewlzyt- 
kimi! polem rozmierzonym! Le6i obrzym vdl\tny pędęm 
niewMiąp:nionym. KochFrag 22. 
PTeen: Baraeo ceegol chcieć, pragnąć, nie wahOO "12 
przed ceyml (3): 
lecle6 do ceegol (2): Wiele łnaohty y bop:atych ofob 
lecą do o!ynienia krzywd [feruntur ad iniuriaslludźiom 
podłym a vbop:im. MoilrzBaz 77; dobrze c!yni6 iufz było 
6ięrzko dziatkom ich! A cnoM y boiazń Bo!a przychodziła 
im zpotem ożoM, ich! a do 4wiata y rzec!y 
wieckich lamo 
przyrodzenie le
iI\ło. Skart?,w 263. 
ZtCTOt: »lecie6 o
lep rna col« = Tobi6 col bez wahania 
(1): kiedyby nad nimi rludem a motlocheml 
mier6! 
Abo Mra8! abo takie lrop:ie karanie niewiśiśło! le6ieliby 
oślep na wlze1śkie złoMi [in omne genuB Bceleri, ruerent]. 
ModrzBaz 73v. 
a. Atakowa6 [na cZ
/m na kogo l (2): wolnoMią pomrą 
zl\paleni! [...1 nie iecMli ani pływali! śle mi kóni
ch rwyoh 
po wodtie le6ieli na onego MołkiewCki
go Tyranna Orz- 
Quin R. 
ZWTot: »pędem lecie6c (1): warz Hetmau ltarał fie 
pilnie o to! nie iakoby was pobudzał! ale iakoby was! 
którzy
6ie przykrym przez niebeCpieczeńltwa pędęm 
le6ieli pd.wie! zl\trzymM mógł. OTeJan 46. 
L. O okręoie (1): Okręt pod żaglem! Bog to wie 
rt,dł.ie! le6i! W ktorym namiUzych moioh dwoie dźie6i. 
GrochKal lO. 


LECIEĆ 


715 


3. 8paaać e g6ry na d6l, upaila6 na ełem
; ruere Mące, 
On; cadeTe, casaTe, decideTe, labi On (58): Przydzye Jerie6 
pochmurna! ali6 liftki lecą RejZwtere 127v; Mące 361c; 
KoohP, 23. 
lecieć dokąa [10 tym: tła co (5). do ceego (2)1 (7): A gdy 
[pTochy] lecą do wody! tedy lie błyCkaią RejWee 151v; 
hl\rdy Dyabeł z NieM. do Piekła na wieczne potępienie 
lwe był le6iał. OTeRoem C3v; a! iedna więtrza nawałnoś6 
przypadlzy! podięła okręt na lie! y rozerwała ijf [...] 
śrebro y złoto le6iśło na dno HiBtReym lIv. Of .lecie6 
na doł«. 
leMeć e ceego (8): RejWiz 94; OreRoem C3v; Prze- 
to w Ewanieliey mowi Kryrtu8: Widźiałem Szatlmś 
gdy le6iał z nieba iako iśfnoś6 BielKron 467, 412; Patrzay 
gdźie lye obr66i! a broń lwoię lkł6ni! Iśko na obie rtronie 
MoCkwl\ le6i z k6ni. KochJell A2v; Nie d.wżdy 
ad z p:óry 
le6i! Albo burza niebo fzpe6i KochPiel 47; KolakOath 
Cv; OiekPotr 4. 
W por6wnaniach (3): v6iekM im trudno było przed 
zadnimi ludźmi! le6ieli fi koni iAko Cnopie BielKron 412; 
Biel8pr 56v; LUt z drzewa lecąc iako deM! ł.iemię przy- 
odźieie. KolakOath Cv. 
pf'ey,lowie: Lecz nie mota o tym rzecz. gdylz ia [Roe- 
pUBta], z kochankl\mi Swoiemi, nie iednom nic nie zwy- 
kiś budowM, Ale, p:dy z p:otowego gonty lecą, drugich 
Niepomy
lam przybiiM. OiekPotT 4. 
Zwroty: Jtlecie6nadoł« r,eyk emienny] (4): BierEe 
Hv; Mącs 31780, 3lS0c; BaM nie będąc M.ka! pchnęła 
na vlicę Lotra f. ..l. Le6iał na doł lzalzorem: odnioO 
wielką plagę Klon W Of' 43. 
Jtlecie6 na 8zyję« (1): Drudzy toną na wodach! drudzy 
wleliech p:iną! [...] Lecą s koni na lzyię! z gor fie wozy 
łl\mią RejWIz 94. 
W przen (3): A poluły im [,ędelom] lecą od kUdego 
krl\iu ReJWee 77v. 
W por6wnanlach (2): KochDryaB fA31; do śmier6i 
iako do kreCu! dni lię nMze przymykaią! a iako kamień 
zgory na doł! do niey le
iem. Ska",tyw 4. 
Zwrot: .na doł lecie6« (2): A my i!ko ruchy lift na 
doł z drzewa le6im. KoohDroaB rA31: R'kaTtłlw 4. 
a. W?/paila6 (o wlo,ach) (1): DefIullnt capiI1i. Leoą 
włoCy. Mącz 132a. 
L. Z poe?/cj4 ,tojąceJ prll!'I/.1mowa6 'Pne"cj
 lełq
ą. prze- 
wTooa6 ,If, 'Padać; labaTe Mące, On: incidere Modre; colla- 
baBcere, collab
fieri, collabe,ceTe. connbi. concltJeTlJ. con8femi, 
c01'T'UeTe, dfJ1'UeTe, peteTe terram, 'PTocii1eTIJ. 'Prnlnbi, Buoot- 
i1t':TIJ, ruinam daTe a. Jacere On (.111): ReiPitt Dd:łv; Mące 
361d, 44Rb; A tho co my wedle dow
ipu nMI'J
l!'o ozynim! 
by nawśrownMy! by namirterni
y! le
i1 ś zś (IzMem Irinie. 
Oczko 2v: Jeden raz !li6 Mi!ul\ iednl\ le6ł1 ktorą dart 
obl\Iił Skaf'tłlw 251; Proporce y oborą.l!'Wie z obu ftrou 
fię chwieią! Zbi6i lecą ś rl\nni zM ftękaiąo mdleią St.",j- 
Kf'on 622. 
leole6 dokąil rw t
/m: na co (3\. do (JlI!eqo (2\1 (.5'\: tedy 
oni Ckr!ynyoh drzew popchnęli: zktorych iedno mi drnlrie 
leoącl obal1\1y fię! , lecąo z obu Ctrou! potłukły ludti 
ModreBae 104. 0/ ZWf'ot. 
lecieć II! czeqo (1): Modf'IIBag 104 cJ lecied dokąd. 
ZWf'ot: »leoie6 do ziemie, na ziemięc ruyk emiennvl 
(2: 2): BlelKf'on 12'7; Labo, Padam! lecę do ziemie. 
Mącz 180b; W tern le
ie r...1 Mk byli Frl\ncuzowie drze- 
wa podrąMIi! it. ftały nieruCzaiąo fię: ale Ckoroby ich 
namniey ruCzvł! tedy nś źiemię le6iśły [occiderent]. Moare- 
Bag 104; MW"k HiBt D2v. 
W prMJfł (1):
		

/Czytelnia_007_02_091_0001.djvu

			76 


LECIEĆ 


ZWTOt: »lecie
 pod nogi« "'" być upokorzonym, poko- 
nanym (1): Lud/ choway w opAtrznośći/ na wlzem dolko- 
nały/ Nieprzyia
iel/ niech le
i pod nogi/ zuchwały Grabow- 
Set P3v. 
PTeen (23): 
a) TTacitJ ,iły, ,łabnąć, umieTać (o zaTowiu fizycznym 
człowieka); labaTe, labasceTe, oppeteTe, tabesceTe, Mącz (9): 
Labasco, Poczinam wątleć padnąó/ lećieć/ yuIz mi na 
rchodzie. Mące 180b,l05c, 296a, 437d, 479b; W ćię [w gT6b] 
łacwa droga/ Sliźnie Iie nogal Ali lećimy/ Y w pośrzod źimy. 
WisznTT 20. 
ZWTOt: »lecie
 do ziemie, o ziemięłC [sllyk zmienny] 
(2 : 1): Marcescere desidia et ocio, Od leniftwa y Pro!- 
nowśnia lecieć o ziemię. Mącz 209c; SkaTtyw 261; Swiśt 
zemną wkoło chodźi/ iuż y tracę mowę: Konam/ lecę 
do źiemie/ dayćie mi rwli ręce GosłCa,t 24. 
b) Upaaać pod wzglęaem moralnym, pTzyjmować fał- 
,zywą naukę (3): A iako ludzie marnie giną ś leczą/ ś koły- 
rzą Iie iako trzćina od wiathru/ gdy He trefi gdzie nś 
iakiey cżęśći zyemie takie zamierzśnie RejA p 66. 
ZWTOt: »lecieć w przepaść« (2): Rzekł Augurtyn [...] 
powItaią prośći a. nieucżeni do niebś fięgaią/ a my z nś- 
Izymi naukśmi lećimy w przepMći. BielKTon 160v; 
KochMRot B4v. 
e) Niszczeć, ginąć (o Rzeczypo,politej, majątku itp.); 
ad iTritum caaeTe, clauilicaTe, evanesceTe, inveteTaSCeTe, 
labefactaTi, ail interitum ruere Mqcz (11): Zawżdy widzifz 
potomkś przed ocżymś Iwemi/ Ktory będzye IzAfował 
oftatki twoiemi. Widzifz iż wiary wlzędzye miedzy ludźmi 
mało/ lakoby marnie wrzytko po tobie leciało. RejWie 
68v; Claudicat R08pub. Leći/ Padnie rzecz pofpolita. 
Mącz 56c. 
lecieć ku czemu (1): Ad interitum ruere, Ku znifz- 
czeniu lecieć. Mąoe 3610. 
W pOT6wnaniu (1): widźifz j{
kofmy z Ołtarza rpadli/ 
y przez Kapłana iuż pierwey/ a potym y przez Krola 
tM
 na doł z wyloka lećimy/ iako Mrdy Dyabeł z Nieba 
do Piekłś nś wieczne potępienie Iwe był lećiał. OTzRozm 
C3v. 
ZWTOty: ))pod nogi lecieć« = być ni,zczonym, tTato- 
warłym (1): Pod nogi lecą/ twych kośćiołow hoyne Ozdoby: 
wiprolne porzło vżywanie/ To/ co ku twey cżći/ poświę- 
cono/ Panie GrabowSet V. 
))lecieć o ziemię, do ziemie« ['Ilyk Ilmienny] (4: 1): 
Ad irritum 8pe8 mea cadit, Moya nadzieya leći o ziemię. 
Mące 347d, 180b, [407]d, 475b; Inadź by był mogł miłolcią 
tą/ ktorą miał przećiwko Rzecżypolpolitey/ podeprzeć 
nieco tych rzecży / ktore znacżnie/ ś widomie do ziemie 
lecą. G6rnDwOTZ B8. 
Szereg: »lecieć i w niwecz się o braoać« (1): Cum 
cuncts auxilia. Reipub. labefactari convellique videst, 
Gdy wlziftki pomocy RzeczypolpoIitey lecieć y w niwccz 
Iie obrścść widzi. Mącz 478d. 
4. Upływać szybko, mijać, pTzemijać (o ozasie i Ilja- 
wiskach odbywających ,ię w cza,ie); volare Mącz, On; 
labi On (5): NIe zawżdy piękna Zofiia/ Róża kwitnie/ 
y leliia: Nie zawżdy człek będźie młody [...]. Czas vćiekB/ 
iśko woda! A przy niem leći pogoda KochPielJ 54. 
W pTzeciwstawieniach: ))lecieć . . . nie bieżeć, tJ:wać« 
(2): Mądrzy za Itarych wiekow tMk bywali/ pomiernie 
na wlzem cźaIow vżywali. Mierno długo trwa ń niemierne 
leći! Ledwe więc cżaIem i! zoftaną śmieći. RejZwiero 
217v; To wIzytko porwie czas nie uMycony! A nań nie 
naydźie na świećie obróny. Leći nie bieży/ nie dośćigłym 
lotem G6rnTToaB 30. 


LECZ 


FTazy: ))lccą lats« (1): Volat aetas, Lecą latA/ prętko 
zaehodzą. Mącz 605d. 
»czas leci« (1): Wami [świadcz
] pobitych durze/ 
trzódo moich dźieći/ Kt6rli porwał nie ryty czas/ kt6ry 
wlkok leći G6TnTToa8 9. 
.qynonimy: 2. biegać, bieteć, gonić; 3. padać; 4. bieteć. 
FOTmacje wsp6łTdzenne cf LATAĆ. 
Of LECĄCY, LECENIE 


BZ 


LECIWY (6) ai 
Tekst nie oznacza 6. 
,g m N leciwy (4). O D leciwemu (1). O L lociwym (1). 
SI 8tp, On brak, Linde XVI (tTZY z niżej notowanych 
pTzyklad6w) -XVII w. 
StaT'llY wiekiem, pode,zły '10 latach (6): a ielzcże [...] 
Jlluzika/ thaniecz! miłoŚĆ! w lećiwym cźłowiecże/ więtrze 
błazeńItwo iert! niż {)o inego G6rnDwoTz Kkv, K2, Kk7v, 
Mm3 [2 r.]. 
W pTzeciw8tawieniu: ))leciwy ... młokos« (1): ale 
ieIli pan będzie Itarym/ a dworzanin młodymi wielkie 
podobieńrtwo/ iż lećiwy pani młokora Dworzśnina rozu- 
mem [...] przeidzie G6TnDworll Kk. 
W chaTaktery,tycznych poląozeniach: leciwy ozlowiek 
(2), dworzanin (3), pan. 


KN 


LECOWY (8) ai 
Tek,ty nie oznaczają 6, 6; o prawdopodobnie jasne 
(tak w -owy). 
,g m N lecowy (4). O G lecow(e)go (1). O A lecow(e)go 
(2). O L lecowym (1). 
Slstp bTak, On: lejcowy, Linde XVII w. (z On): lejcowy. 
PTzymiotnik od "lec" sb (8): 
W YTażenie: ))lecowy koń« = anteceBBoTiu, equu8 
Murm, MymeT 1 ; eqtntB ante BaTtBydg; anteceBBOT equus, 
funaU, equu, On (3): MUTm 38; Mymer 1 26v; Equus 
ante, lyeczovy kon BartBydg 6łb. 
a. W funkcji rzeczownika: koń idący w lejcach pTeed 
dyszlowym lub obok dyselowego (5): Albo gdy lecowego 
mocno nie nawiedzyerz/ Pewnieć gdzye koło złamść 
RejWiz 29v, 73; G6rnDwoTe P6v; Siodłowy [koń] ma 
z naręctnym drdęgę pod kolany. A na lecowym żafię [/] 
odmiana woźnicża/ Bo mu wlzyrtek grzbiet oblazł od 
długiego bicta. OzahTTT L3, I.2v. 
Of [LlCANY] 


I 


KN 


LECZ (3765) cn 
leez (3644), leli (121); leć GliczK,iqt, MYCPTZ (U), 
WieTKr6c (5), BiałKaz (3); lecz: leć RejRozpT (14: 1), 
RejJ6z (45: 2), RejKup (44: 15), MUTZHist (2: 13), 
MUTZNT (12: 22), BielKTon (31: 4), WujNT (648: 1), 
OzahTT (10: 40). 
e jaBne (w tym 1 r. błędne znakowanie). 
SI ,tp, On notl
je, Linde XVIIIw. 
I. Sp6jnik w'p6lrzędny (3760): 
l. Łączy zdania ,kladowe lub czlowy edania pojedyn- 
czego wBkazując na zachodzący między nimi ,to,unek pTze- 
ciwBtawny; ,ed PolAnt, Vulg, ModTZ; autem PolAnt, 
Vulg; at, verum PolAnt; contTa Modrz; at certe, atenim, 
atqui, enimveTO On (2000): 
A. Między członami eachodzi ,to,unek wylączający; 
jeden z ozlon6w pT08tuje nieprawdziwą tTeIJć ozłonu drugiego 
(322) : 
a. Pierwszy czlon Ilaprzeceony, dTUgi twierdząoy (315): 


'Ii
		

/Czytelnia_007_02_092_0001.djvu

			LECZ 


MetrKoT 37!3v (2); przytymeś tet. obiecał fludze Iwemu 
Dawidowi że nicmiał nigdy {tolec krolewlki zAginąć 
fpotomkow iego lecz tak miał być wiecznie vtwierdzon. 
RejP' 131v (2); RejRozpT B4; RejJóz L3 (2); RejKup k7 
(5); MUTZNT 13v (2); LibMal 1552!167; Prawyem yuż 
yelt nye cżłowyek lecż marny robacżek LubP, Fv; Iż 
taki wielki doltatek a ty obfitośći! Dał im pan Dog nie 
na zbytki lecż ku ich żywnośći LubP8 gg4v (9); TAkiego 
nie IIachćicem lecż fortunnym zową! Co tak buia w roI- 
kolzach! a z nicżemną głową. RejWiz 100v; Nie pomoże 
mu rozum gdy gi wlpak obracał! Nie tam gdzye przy- 
Iłufzało! lecż gdzye miękcey macał. RejWie 139 (16); 
RejFig Cc; TRzecia rolkolz w rolterkoch! kiedy zacny 
cżłowiek! Nie bywa! lecż Ipokoiem! wiedzye pocżćiwy 
wiek. RejZwiere 134v (12); BibRadz 2.Mach 5!6 (6); 
GrzegR6żn N (5); PTOt B2 (2); iż ći ktorzy obieżdzaią 
konie! y ku gotowośći ie ćwicżą! nie odeymuią im biegu! 
ani Ikakania! lecż chcą żeby koń! wten cżśs tho cżynił 
kiedy mu iezdzieo każe G6rnDwoTz Ff7v (4); HiBtRzym 13v; 
RejPo, A2v; Ach miła corko y l{toż tho na on CŻŚ8 wie- 
dział!lżeś tho nie ze złośći lecż z głupltwś cżyniłś Hi8t- 
Lan D2v (6); Bogacż nie gdy chce idzye albo iedzye! 
Lecż tam kędy go potrzeba powiedzie. RejZwierc 226v (5); 
BielSpr 66; WujJud 51 (3); WujJudConf 70; Zńś wdowy 
y rozwiedzioney y plugawey nierządnice! tych niepoymie! 
lecż dziewicę zludu Iwego wezmic za żonę BudBib Lev 
21!14 (20); BudNT pTzedm c2 (8); Wyznawam go też być 
pierworodnym: ale nie Itąd! teby on napicrwey vrodzony 
był [...] lecż Itąd! iż mu Bog y oćiec iego oddał wlzyltkie 
infze rzecży CzechRozm 33 (14); A też chlop nie do tańca 
lecż prawie do boiu. PapTPan Y2 (10); ModTzBaz 68 (3); 
Dla tegolz Papież nie zowie fię Potomkiem Chryftulowym 
[...]. Lecż fię zowie Piotrowym potomkiem. SkaTJedn 82 
(2); Oczko 25; KoohP8 26; SkaTŻyw 13 (6); StryjKTon 
230; CeechEp *4 (14); na ludźiach [...] wiary Iwoiey nie 
budowali. Lecż pana Boga lamego! y Iyna iego miłego! 
za fundament wiary y nadźieie naIzey vpAtrowali Niem- 
ObT 100 (8); KochFT 94; Owa nierozumne rzecży! maią 
Iwe uadźieie! Ze ich zgoła nie rozwieie Wiatr po śmierći! 
lecż zoItńną! w cżęśći ślbo w cale KlonŻal C3 (2); Koch- 
Phaen 14 (2); WiszllTT 28; KochPiell 40; PudlFT [2] (3); 
Tyś lam wyrwał dufzę moię! wźiąwlzy ią w opiekę fwoię! 
aby marnie nie zginęła!lecż by pirwrze zdrowie wźięłś. ATt- 
Kano P19 (3); GórnRozm B3 (5); KochPTOP 5; KochWT 16; 
ZawJeft 20; ActReg 43; Nie niewoMy mie wltyd! lecz 
że mam tego pana. GÓTnTToaB 65 (7); GrabowSet D (15); 
Będę iednak v brzegu! Gdźie daMy niłimśfz biegu: Lecz 
odpoczynek! y len nieprzelpany KochFrag 14; Kolak- 
Oath C (3); RybGęllli B3v (4); ktory [...] vtrapienie ćier- 
piąci nie groźił: lecz fię podawał temu ktory go nielpra- 
wiedliwic Iądźił WujNT I.Petr 2!23 (18); Wy,Kaz 27; 
SaTnStat 643; Nie tego tam miM chcemy! Lecz lezuCa! 
o którym tęć Iprawę daiemy SiebRozmyśl H3; Ze Lwa nie 
Ryś, lecz tśkze Lew Iię rodzi KlonKT F2v (2); KmitaSpit 
D3v; CiekPotT 23 (2); Nie na Czcżeśćic przećiwne lecż na 
grzech nśrzekam CzahTr II (7); G08l0a8t 17 (2); KlonFli8 
E (2); KlonWoT 16 (9). 
Polączenia: »lecz aż« (1): Acżći ku niemu nie lada 
iako W. M. przyidzicCz. Lecż aż za pilnym y cżęftym [...] 
w rzecż tę wglądaniem OzechEpPOTe **2. 
»lecz jakmiarz« (1): luż lerce nie boleie!lecz iAkmiarz 
vmiera SeaTzRyt B3. 
»lecz przedsię« (1): Miedzy inCzemi namiot Ckor 
żorawich Itroyny luż nie na deżdż! lecż przedsię godźił 
Iię do woyny. KmitaSpit A4v. 


LECZ 


77 


»lecz (...) raczej (a. radszej)« (6): Na drogę poganow 
nie idźćie! a do miMtś Sśmarytśnow nie wchodźćie. 
Lecż idźćie racżey do owiec zginionych domu Izraelowego. 
BudNT Matth 10!6 (3); PuiIlFT 34; Ten ktory kradł! 
niechay iuż nie kradnie: lecz raczey niech pracuie WujNT 
Eph 4!28 (2). 
»lecz (...) tyl(k)o« (22): Tedyć tam nie lamego Boga 
rozumiemy Lecz tylko kfztałt a Ipolob przyrodzenia ie10 
GTzegR6tn N3v; BudNT Act 8!16; StTyjWjaz B4; Oeech- 
Rozm 26v (11); SkaTJedn 271; Będźielzli Itrzłigł moich 
Iłów ftatecznie! Ani Cye dalz vwiesć wiecznie [...]: Lecz 
mnie tylko bogiem wyznafz Iwoim KochP, 123; CzechEp 
105 (5); SkaTKazSej 689b. 
»lecz więcej« (2): RejJóz P6v; ktorą [chwalą bożą] 
Iię niektorzy pokrywaią! żeby Iię dla niey gotowi byli 
z drugimi drapać! [...] ale pewnie nie dla Boga y Iłowa 
ie gO ! lecż więcey dla prebendy! buły! y tłuftey polewki 
CzechEp 27. 
CIt. Zapreeceenie wy,tępuje w po,taci nietypowej (innej 
niż "nie" lub "ani") (8): Bo ezelcz moia nawa twoia 
Vzyła tu niepokoia Aby od kogo dobrego Lecz od IIugi 
niewolnego RejJóz G7v; RejFig Bb2v; RejZwierz 91 (3). 
Polączenia: »lecz aż« (1): A rzadko dobrowolnie 
dobry Iie obyerzc! Lecż lict. [lege: aż] go przymuCzeniem 
iako kiyem wzbyerze. RejWie 101. 
»lecz nawięcej« (1): A ktemu y to wiedz! żem ich 
mało wedle Iwego zdania odmieniał! leoż nawięcey na 
przeCtrogi ludźi vcżQnych BudBib c2. 
»leó raczyj« (1): O iakolz bych ia. fzczefIiwy był! 
gdy bych ią [miłość bożą] ozuł. Leć raczyi piekielnłi męki 
czuię MurzHi,t H4v. 
h. Pierw,ey c:;lon twierdzący, dTUgi zapTzeczony (7): 
RejP' 116; WujJud 46v; Bud Bib 1udio 15!13; BudNT n6 
maTg; Smętne ocży podnofzę! patrząc na wlze Itrony! 
Spodźiewaiąc Iie ratunku! W tak ćięCzkim moim frMunku! 
Lecż go tu mieć niemogę WiBznTT 28; Gniewayćie Iię! 
lecz nie grzeCzćie WujNT Eph 4!26 (2). 
B. Między tTeśoią czlon6w zaohodzą mniej,ze lub 
więk,ee T6tnice (calość dotyoey Tóżnych element6w na
e- 
żących do tego ,amego wycinka Teeczywi8tośoi lub tego 8amego 
podmiotu w r6żnych ,ytuacjach) (698): RejRozpr B4; 
RejJ6z M6v; MureHi8t F4 (3); MUTeNT Matt1ł 15!8 (9); 
BielKom E4v (2); VJIy yego [Boga] nad proźbami ich 
tak nabożnemi! Lecż frogye oblicże Pańlkye na ty co 
cżynyą złość LubP, 12; StłUlńże ty ludzi ktorzy Ią IerCl\ 
n{tdętego [...]! Lecż ty mnye odkrocżyć nye day od zakonu 
Iwego. LubP, bb2v (14); ReJ Wiz 8v (10); Bo Kroi dać 
pańItwa może!lecż cnoty nie może RejFig Cc3 (3); podob- 
noć twoi Iynowie zoItAli! Lecż nii.fzy z łśfki Bożey bitwy 
wżdy wygrali. RejZwieTz 47 (23); Ieden wiek przemiia! 
a drugi naCtawa! lecż źiemia wiecznie Itoi. BibRadz Eocle 
1!4 (11); BielKTon 437 (2); KochZg A4v; G6TnDworz 
Mmv; HiBtLan F2 (2); WSzyltko polpolu vmiera 8 cżło- 
wiekiem! Lecż lwięta cnota M. trwa wiecżnym wiekiem. 
RejZwierc 211 (12); Przeto iego Iłowa z vcżćiwośćią prziy- 
muiemy lecż wMzey glozy niechcemy. W'ltjJud 96v (15); 
Abowiem zakon Iprawuie gniew! y opowieda przeklęctwo. 
Lecż łMkę y błogoIławieńItwo Ewangelia przynośi Wuj- 
JudConf 79 (2); Y vyrzyfz tył moy!lecż oblicże moie nie 
będzie widziane. BudBib Ez 33!23; Sprolni Izydzą zprzeI- 
tępku! lecż miedzy Izcżyrymi życżliwość. BudBib Prov 
14!9; Vlchła trawa! zwiądł kwiat! lecż słowo Boga nMzego 
pow{tawać będzie na wieki. B1łdBib 1, 40!8 (75); Hi8tIlel 
A (2); MycPrz I C4v; Wier]lTóc B; zbierze pfzenicę do 
fzpiklorza Iwego! lecż plcwę Ip:'tli ogniem nieugaIzonym.
		

/Czytelnia_007_02_093_0001.djvu

			78 


LECZ 


BudNT Luo 3/17; rmyfłem zniewalam fię zakonowi 
Bot.emu! lec! ćiałem zakonowi grzechowemu. BudNT 
Rom 7/25 (33); OlZeohRoem 28v (5); LEdwe nie Krezurowo 
tu rzcżęrcie panuie/ Ale tylko na rkarbiech lect. zdrowiu 
folguie PapTPan G3 (2); To tedy ielt karśnie/ ktore pror- 
tego ltanu mężoboyca za wyltępek iuż podiął. Lect. on 
ślśchćic ierzct.e t.yw/ y mierzka miedzy ludźmi. ModTe- 
Baz 71 (14); Duch Chrylturow zbiera nie rorprofza. Lecż 
z drugiey rtrony Duch wilka onego piekielnego Antychryr. 
M/ roltśrgiwa/ y rozdziela SkaTJedn 19 (16); KochOi/pT 
A2v (2); OClZko 3 (3); Sługom rwoim ielt łślkaw: lecz 
niepobot.nemu Srogość rwoię/ bez chyby/ okaże kśżdemu. 
KochP, 211; Inne ćielerne doltatki/ z cżślem giną [...]. 
Lecż fkśrby ty duchowne to iert święći męct.ennicy! 
zawżdy w iednym ltanie trwśią Ska'1'Żyw 130 (31); KochTr 
16; StTyjKTon 632 (2); OeechEp 23 (17); Do ktorego przy- 
rtąpiwrzy / kśmienia t.ywego/ od ludźi lekce pował.onego! 
lec! od Bogś wybrśnego! korztownego/ y wy iako t.ywe 
kamienie buduyćie fię NiemOb'1' 34 (9); Ma pokóy Andro- 
meda! lecz ia przykowany Do rkały prze cudzy grzech 
podeymuię rśny. KoohFT 94 (6); KlonŻal C3 (2); Kooh- 
Dz 109; KochPhaen 9 (4); Bo M.m tych wfzytkich 
t.śłość iut. dawno vrM.łś/ Lecż mnie zła Prorerpiua 
dziś fratunk zadśłś. Wi,znTT 13 (2); MOżerz to temu 
powiedźieć befpiecznie! Ze nowy pięknie/ lecz mylUą 
bezecnie. PuillF'1' 30 (14); ArtKano H18v; ActReg 155; 
G08tGo,pG-roch kt; MiłoŚĆ tedy ludzka napot.ytectnieyrza 
ielt/ y ku befpiecżnośći zdrowia/ y ku mot.nośći. Lecż 
boiafń ielt zły ltrot. dłup;owiecżnośći Phil P3 (5); G6Tn- 
TToa8 23 (3); G'1'abowSet B4v (12); KoohF'1'ag 42; WYPTPl 
B2; LatHaT 510 (3); KolakOath B4 (2); KolakSecz(ll B4; 
RybGf.1li B4 (2); Zginie prawi zakon od kapłauś/ nowo 
od prorokś/ radś od mądrego. Lecz kśpłśńrtwo zakonu 
nowe
o wieczne ielt WujNT 184; V rśmych Kśtholikow 
ielt tś iednś nieodmienna wiśrś: Lecz v haeretykow co 
p;łowa to rozum! co Minilter! to tet. inrza wiara. WujNT 
676 (202); Wy,Kaz 8 (4); SiebRozmyll F3v (3); Byś tu 
tak v nas widźiał śmiałbyś fię! lecż oni Nie śmieią lię! 
p;dy cżęrto Zoraw chłopa goni. KmitaSplt A2; PowodPr 
34 (2); Bo onego NMmauś rłudzy oycem zowią! iż dobre 
ich iśko oćiec obmyślał. Lecz drudzy o poddane rwoie 
y o ich zMwienie niedMią. Ska'1'Kaz 422a (15); OzahT'1' 
H4v (2); Go,lOa,t 40 (4); PaxLie B2 (2); SkarKaeSej 
676b (7); Niecbte ich [Ka8tO'1'a i Polluk,a] kto chce błap;a! 
[...] Lect. my błagaymy onep;o! co w łodźi Zatnął! p;dy 
modkie powrtały powodźi. KlonFli, B3v (2); KlonWo'1' 
**2v(2); SlZa'1'zRyt C3v. 
Poląceenia: »acz ... lecz« (8): ReJJde E6; RejKup 
r7v; LubP, hh2; WujJud 142; StryjK'1'on 508; O,t'1'Ep't 
A4; A Cżem zdawna doznała twoiey !yct.liwośći! Led 
teraz lepiey gdy chcerz mię zbawić terknośći. PaxLiI1 
B3 (2). 
»ani ... lecz« (1): ZŚ8 niezbot.nicy niezbożnymi b
dJ!.! 
śni zrozumieią (tep;o) wrzytcy niezbożnicy/lect dowćipni 
zrozumieią. BudBib Dan 12!10. 
»choć (a. chociaj, a. chociać) ... lecz« (7): RejWie 40 
(3); ReJZwieTe 124; BudNT 2.00'1' 4/16; GTabowSet B2; 
lam włafny zdroy KattaUki iam Pśllś8: choć rozny Tituł 
mam: lecż rzecż iednaż RybGę
li C2v. 
»lecz i« (1): Ukie/ prawi/ złe dźieći po narodźie 
złotym: Lecz y wy iercze godzych narodźićie potym 
KochPhaen 5. 
»nie ... lecz« (40): LibLeg 11/10; Ale im rzekł le- 
zus: lerzcżeć niemMz mego cżMu/lecż cżśs warz zśwżdy 
ielt pogotowiu. BibRad.f 10ann 7/6 (2); G-reegR6tn N2v; 


LECZ 


WujJud 121; SwiRdek prawdziwy nie kUma/leCŻ świadek 
omylny powieda kłamltwa. BudBib PTOV 14/5 (3); One 
co głupie wziąwrzy kśganki rwe/ nie wzięły z robą oliwy. 
Lect. mądre wzięły oliwy BudNT Matth 25/4 (7); Oeeoh- 
Roem 105v; SkaTJei/n 49; SkaTŻyw 114; OeechEp 5 (4); 
NiemObr 39; PudlFr 19; KolakSeolZęll B4v; Kto nie 
wchodźi drzwiami do owczArnie! ale wchodźi inędy! 
ten ielt złodźiey y zboycś. Lecz ktory wchodźi drzwiAmi/ 
palterzem ielt owiec. WujNT 10ann 10/2 (12); SkarKa. 
44b (2); SkaTKazSej 705a. 
)>Die ... lecz ... jednak« (1): Dulzny lepak cżłowiek 
nie przyimuie co (ielt) ducha Bot.ego. Bo głuprtwem mu 
ielt: y niemoże poznM/ że duchownie bywa rozrądzono. 
Lecż duchowny rozrądzaiednśk wfzytko Bui/NT 1.001' 2/15. 
»lecz (...) przedsię« (2): RejWiz 138; Co nam inrzego 
czynić! iedno płśkM rmutnłe! P6wierzawrzy po wierzbach 
niepotrzebne lutnie. Lecz poganin niebśczny! w tey 
natzey Młobie/ Przedśię piornkę Siońfką kat.e śpiewM 
fobie. KoohPs 200. 
»lecz snadź« (1): Y blifko tego było/ t.e iut. niemogła 
wytrwM fprawiedliwofć twoia it.eś ie miał wynUcM lecz 
rnadz Moyzerz z ynemy wiernemi twoiemi pokornemi 
prozbśmi rwemi odwroćili poczętą rrogoM rozgniewania 
twego. RejPs 157v. 
»lecz (...) zaś« (3): ModTZBaz 113v; Wi8znTT 4; 
To rśnne iert lekarltwo! lecż zaś na noc infze PaxLie D2v. 
c. Między czlonami eachodd ,to,unek eblitony do 
lącznego (temu ,amemu poi/miotowi pTeypiBan. 'ą T6tne 
tTelci lub r6tnym podmiotom podobne tTdci) (61): Hi8tLan 
B4v (2); Bui1NT li; Pap'1'Pan V2; Moi/'1'eBae 56; KochP, 
114; KochTT 7; G6rnTToa, 18; Lect. Fatś nierzcżeśliwe 
y CM8 nierkrowity/ Aby ltal przed Sąd Boży/ dal mu 
rok zświty. Nie dawfzy mu oględść potomka miłegol 
Lecż wżałośći rowitey cną. mśłt.onkę iego Zoltawiwfzy/ 
6ieniem go śmiertelnym odźiały KolakOath B3; Dźiwne 
to gadki dźiwne wierz mi przypowieśći! Leć iako dźiwne 
tśk teł. y prawdźiwe wieś6i. OeahT'1' E3. 
Polączenia: »acz(ci) ... lecz« (2): ACt. z dawnś dom 
pocż6iwy/ leCŻ nś wyrzrze f tany! Cnotś ie wyrtświłś! 
tśk to wrzyrcy znamy. RejZwierz 54 (2). 
Jtacz ... leez i« (1): ALexśnder przezwilkiem/ śc! 
rozny tytułem! Z onym rwym ftśrym drużbą! co był 
wielkim krolem. Bo acż on rzyroki rwiśt/ moł.norcią polia- 
dał/ Lecż y ten poiedzinkiem/ nie zle fzśblą władał. Rej- 
ZW'M'e 79. 
»lecz ani« (1): ktorego !aden z ludźi nie widźiałl 
lecz śni widtieć może WujNT I.Tim 6/16. 
»lecz (ani) i tak« (2): Abowiem wiele ich przećiw 
iemu mowili fśHzywe świadectwś/ śle świadeetwś ioh 
zgodne nie były. Tedy niektorzy powrtawfzy fśHzywe 
świśdectwo przećiw iemu wznośili/ mowiąc/ My lłyrzelich- 
my gdy mowił/ la rozwślę Kośćioł ten ktory ielt rękami 
zbudowśny! ś w trzech dnioch iny nie ręką vczyniony 
zbuduię. Lecz śni y tśk świadectwo ich zgodne było. 
B'bRaiJe Ma'1' 14/59; WujNT Mar 14/59. 
»lecz (...) i« (6): Nigdy nigdy prawdźiwa miłość 
nieumiera/ Lecz y w op;ie1\ włożona do k08Ći przywiera. 
KochFr 86 (2); Pui1lFT 10 (2); G-rabowSet E3; Z dobrych 
dobrzy fie rodzą.: ryn oyca nie wydal! Lecz ku nawie 
dźiedźiczney y rwą. włarną przydał KochF'1'ag 43. 
.lecz je8zcze« (1): Zacnego rzśta pięknie przyodziewa! 
l Lecż iefzcże piękniey gdy w nim cnota bywa. RejZwieTo 222. 
.. »nie prawie ... lecz« (1): Nędznieyrzemu nie t.śłuy 
l nigdy chleM rwego! A nie prświe tet. rwego/led poży. 
[ciśnego. RejWIe 191.
		

/Czytelnia_007_02_094_0001.djvu

			LECZ 


»nie rzkąc ... lecz« (1): Ale it. Cłowy lzedzemi tych 
dwu ctąrtek nie wyprawuiemy/ ta ielt przyciyna tego! 
łe nie rzkąc aby fię to M.k w krotkiey rzect.y a przedmo- 
wie zamkną6 mogło/led gdyby nam tho dłuzCzemi nowy 
wyprawowś6 przyCzło/ oCobne )dięgi otymbychmy pUM 
mogli BibRadz .4. 
»nie rzkąc ... lecz (...) i« (2): RadzibyIcie ie ływo 
by mogło by6 tarli/ Zyct.ąc im tego teby co narychley 
zmarli. A nierzkąc lnad! lynowie led y dziewek wiele/ 
Są pełne tego iadu HiBtLan B3v (2). 
»nie rzkąe ... leez jeszoze« (1): nierzkąe by mu były 
miały za nie [dobTodziej,twa] nuży6/ Lect. ieIzcte tey 
Irogoś6i ImiAły nad nim vży6 Hi8tLan F4v. 
»nie rzkąc ... lecz ... tet.« (1): Ct.ego Bogby Iie pożał 
[/]/ nierzkąc maiętnoś6i/ Led wMzey też we wlzyltkim 
piękney opatrznoś6i. PazLiz B4. 
»lecz snadź i« (1): Ale dziś nie o Iyna lecż lnadź 
y o Kozę/ ZnaydzyeIz wnet Wilct.y dekret/ a Zaiędą 
grozę. RejZwiere Iv. 
»nie tyle ... lecz i« (1): Wdzięct.na £Zcżyroś6 ku 
wlzyrtkim Mrzo ią zdobiła/ Ktorą nie tyle Cwoim/led 
y obcym miła. Wi8znTT 19. 
»nie tylko ... lecz« (11): Nie tylko by6 w więzieniu 
ma fie cżłowiek wrtydzy6 Lecz o tym podobieńrtwie 
iak08 (traCnie Izydzyc RejJ6z 14; LibMal I554/193v; 
RejWiz 18 (2); BibRadz LMach 11/42; RejZwieTc 225; 
Pytał go ieIIi KoIcioł Roży chce chędoży6/ WiAry ltrzedz 
y KroleItwo też zwierzone mnoży6. To KroI nie tylko 
przyrzekł pełni6 w lwey cftłoMi/ Lect. z mocą Bożą prze- 
nieś6 z vprzeymey pilnoś6i. StryjWjaz C2; KochFT 122; 
GTabowSet F4v (2); PazIAz B3. 
»nie tylko ... lecz i« (15): KochMon 30; Wielką miłoś6 
Dawidowi pomazanemu [Pan okazal]. Anietylko iemu/ 
lecz y potomltwu iego BłogoCławi aż do wieka nielkoń- 
czonego. KoohP, 25; Skartyw 408; KochFT 86; Kooh. 
Pid l; GrabowS
 V3v; KoohF'rag 54; KolakCath A4v: 
Wu.iNT 10ann 17/20 (2); Ten Tytuł iert mi przez Lechy 
nadany. Ktorym nie tyl1w bronią Pańftwo wCławił, Lecz 
y w rząd lepCzy PolIkie prawa wItawił. KlonKr E2; 
OiekPotT 88; OeahTr G3; ZbylPreyg B; SearzRyt C3. 
»nie tylko ... lecz ... 8nadź i« (1): Lew nikogo nie 
drapye/ kto mu pokoy daie. Także ten nachetny cżłek/ 
nie tylko prawemu/ Ledby Cie rad zachował/ lnadź 
y namnieyIzemu. RejZwiere 69v. 
»nie tylko .., lecz tei« (2): Ano nie tylko 8łowo albo 
trzy albo widz/ abo y kilka/ przydaw&6 do piCma ś: waiyli 
£ię/ [...] lect. tet cAłe kśięgi pod imiony AportolCkiemi 
wypuCzcż&6 miedzy ludzi Imieli BudNT pTzedm b8; Paz- 
Liz A3. 
»nie tylko ... lecz też i« (1): Tyś £ię począł (iak m6wią) 
przed inlze wyrywM/ Chcąc nietylko rtołową czafzą Panu 
lwemu/ Lecz tet. y oltrą lzablą kredencowA6 iemu Kooh. 
Jee A3v. 
D. Ozlon Tozpoozynający ,l
 od ..leoz" wprowMza 
eastreetenie lub ograniczenie do tTeAcl popreedzającego 
czlonu (919): MetTKoT 37/2v; BierEz B2; RejP, 51v: 
Prawda. t.eś iego partyrzem A w wielu lpd.wach kancle- 
rzem. Lecz czftfem na wełnę godzUz Kiedy zfttym rtadem 
chodzirz RejRoepT A4 (4); RejJ6e A7v (14); lut. czy bych 
ia wierzyl tobie Lecz lumnienie wleb £ię Ikrobie. Rej- 
Kup k8v; A wJIytk08 mu podmocz poddał Prawie8 wnim 
Iwą roIzkoB obrał Lieć on krotko wlwey wierze trwał 
RejKup p5 (15); LibMalI550/151 (8); MurzHi,t Ev (4); 
MureNT 11 (9); I umiałby to JKM 80bie cięiyć a 8zuka6 
takowych obyczajow, jakoby się to JKM nagrodzi6 musiało 


LECZ 


79 


znacznie, lecz za radą a prośbą 8enatu 8wego Rad Koron. 
nych puszcza to mimo się. DiaT 64 (2); BielKom A4v; 
LubP, B3v (5); Zdać lie tobie w iey Iprawach by była 
bogini/ Led gdy lepiey obacżylz podobnieyIzać k świni. 
RejWie 27v; Nie ct.yń tet. 8 £iebie błazna/led gdy co 
śmieIznego Mot.eIz pocżćiwie wtocżyć/ nie wrtyday £ie 
tego. RejWiz 44 (23); IonaM.8 powtorzywJIy przymierze 
z Dawidem/ vśiłuie v Oyca przeiednś6 gniew Dawidowi/ 
lec! proino Leop l. Reg 20 aTg; KoohZue ktv; RejFig Aa 7v; 
Podlodowicy to mnożni/ by Zaiące byli/ Leci £ie z ich 
obycżśymi/ nigdy nie rodzili. RejZwiere 77v (31); Bib- 
Rade .5v (7): gdzie £ie M.m oprawili w obronę/ ił M.m 
mogą być przeIpiecżni/ [...] led moc A cżęlte trapienie/ 
lkati by nalepCze mieylce albo budowanie BielKron 239; 
y lamego Mirtrza LudwigA mało nie poimaIi/lecż pręth- 
kiego miał konia BIelKron 392 (23); GreegR6tn N2v: 
KoohSat C: Prot A2v (4); G6rnDwore C4 (5); HiBtReym 
2v (3); HIBtLan B3v (2): Pirmo ziemCkiemi pany zowie 
Bogi/ Lect na tych bogoch znaydzie cżMem rogi. Rej- 
Zwiera 225v (9); BieJSpr 69 (3); KoohMon 22 (3); PrzetoCmy 
też wyżCzey wiar
 korzeniem vIprawiedliwienła y podąt- 
]dem nazwali: lecż nie na niey £ie Iamey muśiem zMa- 
dzAć. WujJud 102v (8); WujJudOon.f 47; Płakalem tei 
(y trapiłem) portem duCzę moię/ led mi £ię (to) lM.lo 
vrąganiem. BudBib P, 68/10: wchodziły w śćianę (onego) 
domu pobocżnice wokoło/ w okołoI żeby £ie śiebie trzy- 
mały/ led £ię nie zmieCzcż&ły w Mienie (onego) domu. 
BudBib Ee 41/6 (45); Ale idź/ A vcżyń takI iako to powiA- 
daCz/ Led mnie naprzod maludki! podpłomyk vdzyA- 
łaCz. Hl8tHeJ B2 (6); MyoPre I [A3]v (5): BialKM 13: 
WCzelki grzech y bluznierrtwo odpuCzcżono będzie lu. 
dziom/ lec! bluznierrtwo (na) DuchA nie odpuCzct.ono 
będzie ludziom. BudNT Matth 12/31 (28); OzechRoem 56 
(8): PaprPan F4v (6); lert też ten wCzędźie obyctay/ 
że na welela wiela ludźi proCzą: ktorym y ro£koCzne po- 
trAwy dAią/ y tańcow dozwalAią. Lect. na M.kich weCe- 
lach/ trzeba myśJi6 o dobrodźieyCtwie Bożem/ ktory 
małt.eńCtwo ku rozmnożeniu narodu ludzkiego poltanowił. 
ModrzBaI1 36v (18); Tedy mnieml\li Grekowie/ Aby Cię 
do nich pańCtwo Rzymlkie przenioCło/ y tym lobie gorne 
myIIi cżynili: chcąc Rzymlką y La6inCką Cław, [...] 
zA6mM [...]. Lec! CeCarzowie wlzylcy bArzo długo nie- 
chćieli Cię zwM Greckimi/ ieduo Rzjmlkimi CeCarzmł 
SkarJedn 173 (11); KochOdpr C2 (2); Oozko A2v (3); 
Całą noc wołam/lecz wołanie moie Nieprzeiednane mija 
vcho twoie. KoohP, 30 (2); Sku&ł go potym Czart [...]. 
Lecż za rftdą Cwoich w duehu mirtrzow/ wCzytki Cż&r- 
towCkie śieci potargał. SkaTtyw 74; Tak byli okrutni 
na Cługi Boże y nieludzcy. led okru6ieńCtwo ich nA wyCługę 
Iię 6ierpliwoAći y wiAry Cług Bożych obracało. SkaTtY1lJ 
328 (32); KochTT 18; Napomina do bitwy/ bo iuCz pierzchM 
chcieli/ Lecz przy dobrym Hetmanie lmiałoś6 na £ię 
wzdzieli StryjKron 732 (8); Dałem im vCMwy moie/ 
y oznaymiłem im lądy moie: w ktorychby t.ył ctłowiek 
gdyby ie ct.ynił etc. Led it. tego nie ctynili/ przetom wylał 
p;niew Iwoy na nie OzechEp 115 (17); NlemObf' 17 (17); 
NAdobny Cobie kwiAt Venus obrAła/ Kiedyby iego kraCa 
dłuMy trwała. Lecz co zakwitnie iako Słońce wznidźie/ 
To zMię Cpadnie Jedwe wieczór przydźie. KoohFT 44 (6); 
KoohDe 108; KochPAaen 7 (3); KooASs B4 (2); Opłftkuiem 
powinnych/ y M.k Iie nam godzi/ Leci £ie powtore Oćiec 
z Matką nieurodzi. WiBznTT 8 (2); SRo
ie łańcuchy na 
Iwym lercu czuię: Lecz to Cczęściem fzaczuięl Zem ieCt 
tak pieknym śidłem vłowiony KochPieA 1i3 (6); PuiIlFT 
7 (8): G6rnRozm C4 (7); KoohProp 9 (3); ZawJeft 20 (6):
		

/Czytelnia_007_02_095_0001.djvu

			. 


80 


LECZ 


ActReg 7 (2): GTochKal 15 (2): Troią Itrapić pragnąłem: 
lecz klęfM Mok rroga! [...] żeby ią podkałś! Tego [...] 
nigdy my
l moiś nie miałś. GÓTnTToaB 24 (6): Przyidźie 
Hę y mnie zgadzać z ćiemnym grobem! Lecż niewiem 
kiedy! y iakim Ipolobem. GTabowSet S2v (12): OBtrEpit 
A3: WYPTPl B2: LatHar 715 (3): KołakOath B3 (4): 
Nlernzby cżłek chcąc zdyIzał! lecż duffliwa krzepi Nś- 
dźieiśf rzepcąc w vcho iutro będźie lepiey RybGęAli B (3): 
y ftarali fię go poimM: lecz Hę bali rzerzy. WujNT Mar 
12!12 (90): Wy,Kaz l (6): SarnStat 475 (2): Ze wiele 
rzeczy było! co z nimi mówić miał! Lecz na ten CZŚ8 
potem u więcćy czaru niemiał. SiebRozmyAl K2v (4): 
VVOIEVODOVV dwanRŚćie potym panowało. Led fie 
panowanie ich Polizce nie nMaJo. KlonKT W8tęp A2 (10): 
KmitaSpit B4: SkaTKaz 6a (10): VotSzł B2: POd! za. 
mną corko moia, wypraw Iztukę fwoię. (-) Poydę. lecz 
co zś koniec tego będzie niewiem. OiekPotr 2 (8): OzahTr 
A4 (5): Panie! wyrw i go lam z trwogi! Aby vlzedl kaźni 
frogiey. Lecz ldedy in na to wzbaczę! Bydź niepodobną 
rzecz baczę. GOBlOaBt 54 (11): Przydź k lepfzemu zdrowiu! 
klin klinem wybić mufzę! Lecż niewiem becżką piwśf 
iefIi Hę vga£zę. PaxLiz E3v (5): SkaTKaeSe:i 682a (3): 
A kogo pan Bog nś male poćielzy! Nie dźiwuię mu że 
fię daley śpierzy! Lecż trzeba Ikromnie: Bowiem rzec! 
fkwapliwa Ctęlto Izkodliwa. KlonFliB E (7): SkoTWin,e 
A3: KlonWor 10 (8); PudłDydo D4v: SzaTeRyt C (3). 
Połączenia: »acz(kolwiek) (a. 8.czciem, a. aczci) ... 
lecz« (36): RejRozpT D2: Acz to ćirpię niewinnie czo Cie 
kolwiek broi Lecz na Imętne przygody dobra myfl przy- 
ftoi Re:iJóz I3v (4): RejKup p2v: LubPs R2 (2): RejWi. 
6 (5): RejZ1viere 71v (3); Re:iPoB 0006: HiBtLan B4: 
RejZwierc 210v (2): Acżkolwiek kośćioł y pie
ni PoU- 
kich Albo włafnego ięzykśf fwych cMlow wedle potrzeby 
dozwala.. Lecż żadnemu nie wolno rządu kośćielnego 
odmieniAć po [wey woli WujJud 182v: BudNT Matth 
9!37: ModreBaz 30v: Bo acż ći to podobno nie dśrmo 
rzecżono! Krew nie woda: lecż v mnie pofpolitey rzecży 
Powinowactwo więtfze. KochOdpT B3v: StT.IJ.1KTon 508 
(2): NiemObT 121: Wi8enTT 25: GTabo'WSet D4 (3): Kołak- 
SeczęAl C2v: WujNT 482: Go,łOaBt lO: KlonFliB F4: 
Acżem tet. coś zśfłychnął! że y Chrześćiani BAwią Cię 
tą fprofnośćią! nietylko PogAni. Leci; ia temu nie wierzę 
KlonWoT 76. 
.acz ... lecz i« (1): Act to był dziwny mocarz! ś wiel- 
kiey dzyelnośći! Lecż y temu nie zefzło! nigdy na chći- 
wośći. RejZwieTe 80. 
.acz ... lecz przedsię« (1): left drugi f tan też mało 
mnieylzy od pirwfzego! Ale wżdy iednAk patrzy przed- 
Cię kAżdy rwego. Ktorzy Acż w Iwych zacnofciach nadobnie 
fie ćwicżą! Lecż przedfię więcey lobie niżli inym życżą. 
Re;Wiz 76v. 
»8.CZ ... lecz 8nadź« (1): Bo acz rozum z człowiekiem 
fie rodzy Lecz fnadz go więcey zczwyczenia pr[zychodźi] 
RejRozpT K4. 
»acz ... lecz (...) wżdy« (2): RejJóz 14: Acż Y tho 
trudna gadkBf lecż rzecży widome! Są wżdy nio tak zńkryte! 
iAko nieznśiome. RejWiz 117. 
»aczci ... lecz też« (1): Acżói fkromno
ć każdemu! 
przyftoi pocżćiwa! Lecż też cżśfem nikcżemna! gdy iey 
nazbyt bywa. RejZwiere 71. 
»choć (a. chocia(j»... lecz« (12): Choć fprawy nie 
doftanie! mnię w moiey młodofći Lecz zdarzy Bog nie 
teydzio [I]! ifcie na wiornofći RejJ6z C2v (3): LubP, 
bb4: RejWiz 35; RejZ1vierz 5v (3); CHoćia ferCl\ nie 
widźifz: lecz znafz po poftawie! Zem ći ielt nieobludnie: 


LECZ 


Ale owlzem prawie. PUiTlFT 62: WujNT 2.001' 12!6; 
OzahT1' C4v: GOBlCa8t 44. 
»choć ... lecz przedsię« (1): Tą z broią mafz wIzytko 
zborzyć! Acż y fwoię możefz włożyć! Choć przećiw tey 
iśko IkM.na! Lecż przedfię od Bogś dana. RejZwieTc 254. 
»lecz i« (14): BudBib b4: SkaTJedn 262: drugi raz 
fię kuśił! wymiataiąc mu na. ocży grzechj wzakonie pełnio- 
ne.lecż y tu nie wjgrał SkaTŻyw 333: OeechEp 358: Zycży- 
łbym śmierći fobie! Lecż y w grobie! odpocżynku nie 
cżuię. GrabowSet H2v (2): KochFrag 44: WujNT 174 (6); 
SkarKaz 418a. 
»lecz jednak« (7): KTOWObT A: Co też y o lobie lob 
trzyma! tufząc iż go Bog od Hebie nie odrzući: Lecz iednak 
tu vżywa wiele rzeczy nie przyltoynych! czarem mowiąo 
przećiw rozumowi BibRadz I 273v (2): BistLan B: Stryj- 
KTon 562: OzechEp 412; Re,zPTe 56. 
»nic ... lecz« = tylko (2): SeklPieA 20; Bo nicżego 
niewykonał zakon! leCŻ wprowadzenie lepfzey nAdzieie! 
przez ktorą przybliżamy Cię ku Bogu. BudNT Hebr 7!9. 
»lecz (...) przedsię (a. przecię)« (14): RejWiz 4; 
RejZwieTz 64 (2); V Boga fcżęfcie wręku! prozno dufać 
zbroi! Lecż ti przedHę cżiń! fynu! co tobie prziftoi. Koch- 
Sat [C2]; Hi,tHcl C (3): BudNT przedm b8; O::echRozm 
198v; NiemObT 65: BA mógłći lobie Sok6ł wylatywAć 
g6rę! Lecz mu przed
ię Mielecki Izpetnie podarł Ik6rę. 
PuiIlFT 43 (2): G6rnRozm Iv: OiekPotT 53. 
»lecz 8nadź« (5): RejPB 157; RejRozpT 13: LubP, 
02 (2): HENRYK FRANCVZ! za zgodą wśćiornaftkich 
obrany: Lecż! fnadź prze niewdźięcżność złą! ftąd zMię 
wyzwany. KlonKT WBtęp A4v. 
»]ecz (...) też« (5): BielKTon 427: Arriani zMię iuż 
iAkoby w przeki Sabelliufzowi mało o trzeeh rozumieli! 
y owfzem pifma o iednym Bop;u ramemu Oycu przywłafz- 
cżali!lecż też y Syna Bow.em być zwali! Ale mnieylzym 
SarnUzn B2v; BudNT Hh4; PudlFT 14: Grabo'WSet Y. 
»lecz (...) tyl(k)o« (7): SkaT Żyw 263; CzechEp 287: 
cżep;o mogł bych wiElle dowodowI y przykładow pokazAć: 
lecż dlA. przedłużenia! niektore tylko przypomnię. Niem- 
ObT 145 (3); KochFT 118; PaxLiz C. 
»lecz wżdy« (7): Re:'iK1łp h6; RejWiz 46; RejZwierc 
236v (2): /listHe' D; iuż He krwawey burdy mało vmykAło! 
Lecż fie wżdy z łarki Bożey wfzytko poiednało. StTyj- 
Wjaz C2v: OzechEp 378. 
»lecz zaś« (1): Sżofty [rodzaj ełod.ziej6w]! nifzcży 
poddane: Lecż zM były na to Repetundae: karano te 
łśkomce za to. Klon W OT 9. 
a. Wprowadea człon zdania (lub zdanie przydawkowe 
lub okolicznikowe) uAciAla:'iący WYTaz nadrzędny (25): Rej- 
Kup t4v: A potym prośił Piłata lozef z Arymatheie 
będąc vcżniem lezufowym!lecż potaiemnym prze boiazń 
ludow BudNT 10ann 19!38; Ty tedy przywileje dArowne 
li. niebiefkie zp;oła odelzły y odpadły od nich. Ale one 
przyrodzone! ktore idą za wzorem twarzy Bożey na na8 
zoftały: lecż barzo osłabioue SkaTŻyw 262: OeechEp *2 
(2): A o te infze zbrodnie! y niechayby prżećię bannitio 
była! lecz cUm infamiam. G6rnRozm Lv: Wuj NT 10ann 
19!38 (4); OeahTr Cv: KlonF1iB Fv; KlonWor ** (2). 
P01ączenia: »acz ... lecz« (1): Bo acż Pan Bog rofkazal 
abyś cżćił lekarzśf Lecż ktory ieft cnotliwy! nie owego 
łgarza. RejWiz 61v. 
»lecz nie« (9): znamcigo [Boga]! lecz nie iako oioal 
ale tilko iako nieprzyiaciela. M urzH ist 03; RejZwieT. 
78v; abowiem dzierży pan Dog rękę fwą! y kocha fie 
w paniech!lecż nie w takowych ktorzy pokazuiąc wielką 
możność! a władzą Iwoię [...] Bogu tym podobni być chcą
		

/Czytelnia_007_02_096_0001.djvu

			LECZ 


LECZ 


81 


GÓTnDwoTe Gg4v; OeechEp 184 (2); GómTToaB 33; MUuie wyćiągnąłoś rękę/ Lecż iednak/ tobie/ Boże/ cżynie dźiękę 
Oycże ia 
iebie/ miluię/ Lecż nie tak iak chę
 pragnie GTabowSet G. 
GrabowSet P4v; O,tTEpit A2; W'UjN1.' 129. »lecz (...) przedsie (a. przecię)« (8): RejKup bb2v; 
»lecz przecię« (1): SAma rie rzecż daie zna
/ lecż RejWie 100v; RejZwiere 72v; RejZwieTc 240v; Kolak- 
przećię taiemna PaxLie D4. SecztJ.Bl C3v; Złośliwyć ieIt, lecz przedśię nie ielt mnie 
b. Z odcieniem pTzyewolenia (121): LibLeg 10/68; Izkodliwym. OiekPotT 42; OzahTr G2 (2). 
RejP, 30; RejKup i2v (2); LubP, F4v (2); RejWie 115v; »lecz ... radszcj« (1): Wlzak winien ociec lwięty/ 
ZAwacki Itary kompanI lecż młodey pamięći RejZwiere pańItwa KrześćiańIkye/ Opatrować/ gdzye maią/ granice 
86 (7); Trapienie y vćilk ogarnęły mię/ lecz kochaniem pogańfkye. Lecżby thu racUzey wyd/ul/ niżli opatrował 
moim były roIkazania twoie. BibRadz p, 118/143; Biel- RejZwieTz 105v. 
K'lon 267v; Ten wniewidncy iafkini mieIzkał miedzy »wprawdzie ... lecz« (1): Iabłek wprawdźie nie rodzę/ 
bori/ Led rozumem porownał z wiclkimi Doktori. Koch- lecz mię pan tak kładźie/ lako Iczep napłodnieyIzy w HeI. 
Sat B3v; Tych nieIzczęIznych przykładow iśćie mamy peryIkim Iadźie. KochPr 43. 
śila. To widźimy na okol lecz hardźie Itąpamy PTOt B2v; »leó ... zaś« (1): Ale zaś do obrony nie trzymam flap- 
BiatLan D2v; BielSpr 69v; KochMon 31; WujJ-ud 193v; !zeao/ NiaumiętnieyIzego [I] leć w tym zaś lepIzego 
Na morzu droga twoia/ a śćieIzki twoie na. wodach mno- 
ahTT H2v. 
gich/ lecż nadu twego nie znać. B.dBib p, 76/19[20] (6); 2. NawiąZlUje ao popTzedniego kontek,tu w Bposób 
MycPTe 11 D2; BudN1.' d5v 1na1'fJ (2); 	
			

/Czytelnia_007_02_097_0001.djvu

			82 


LECZ 


nie wadzi byle Izła robota. Lecż ieIliby y tego nam nie 
doUawało/ Więc lnem partać aby Iie wżdy nie prożnowało. 
HiBtLan F5v (9)0 KuczbKat 80 (4); Walka bogactwa 
walka Ik8.rby nUzcży/ Vporny Ikacże a niewinny pUzcży. 
Lect. gdy inacżey iuż więc nie może być/ Kto walkę zacżnie 
miałby Iie rozmyIlić. RejZwieTo 228v (12); BielSpT c2; 
KochMon 21 (2); To dobrze cżynićie: Lecż takich ktore 
tu ganićie miedzy wami dolyć: ktorzy Iie tey Irogiey 
a Uatecżney wMzey przygany nie lękaią. WujJud 112; 
y ktoż kogo ma święćić Kapłan Lśiki/ cżyli Laicy Kapłana 1 
Lecż inacżey być niemoże/ prawey drogi odItąpiwlzy/ 
miefzać Iie wlzyUko muśi. WujJud 146v (68); Wuj- 
JudConf 48 (10); Sżuka Izyderz mądrośći/ a nie (nayduie/) 
lecż vmieiętność rozumne IDV Inadna. BudBib PTOV 14/6 
(104); BudBibKaw A3 (2); HiBtHel ktv (3); MYCPTII 
I Cv (4); WieTKr6c A2v (4); BialKae C3v; TEdy przypo- 
podobi Hę kroleItwo niebiefkie dzieIiąći dziewicamI 
ktore wziąwlzy U.g{mki Iwe wylzły na Ipotkanie nowo- 
teni Lecż pięć znich było głupich/ a pięć mądrych. BudNT 
Matth 25/2 (6.5); StryjWjae A2; A ieIli zaś kiedy ćiało 
ganił: tedy pewnie to cżynił/ aby ducha ćiała onego poka- 
zał y ludzi do niego przywiodł. Lecż iż w zakonie Moyże- 
Izowym/ więcey było ćiałś' niż ducha. [...] przetoż Paweł 
od rzecży iuż vUawaiących y ginąeych/ ku pewnym y trwa- 
iącym na wieki/ napominał. OzechRoem 71 (43); Papr- 
Pa» Q (3); KarnNap A2; Rozdźiał oImnafty. O Dozor- 
cach ludźi vbogich. LEcż iako ludźie ktorzi &ę do roboty 
godzą od żebraniny maią być odpądzani/ tak zsśię ktorzi 
rą prawdźiwie vbogiemi/ [...] maią być opatrzeni Modre- 
Bae 37v (103); ModTzBaeBud 4jJ5; Toby było tylo ramo 
odfzcżepiońItwo. Lecż trudno długo ma trwAć ramo 
odfzcżepieńUwo/ abj Iię do niego kaoerltwo nie przymie- 
Izało. SkaTJedn 159 (19); gdyż wwaonie śiedźieó/ ielt 
rzecz tak łatwia/ iako która może być z nałatwieyrzych: 
lecz iż iey wiele ich nieporządnie vżywM zwykło/ czego 
rye Urzedz/ a iako fye w tym zachowAć/ krótko rye przy- 
patrzmy Oczko 24 (4); Serc ludzkich zmacali/ Myśli wyfz- 
perali : Lecz na nie z ćięćiwy Pchnie Urzałę bóg żywy. 
KochP, 91; On poIłurzeńftwem wolą rwoię przełomiwrzy: 
wroćił Iię z onymi poIły. Lecż fkoro wiedno miaUo Cżer- 
kie wfzedł: vyrzał ifz przekupuią wdzień S. y fracow8.6 
Iię pocżął SkaTŻyw 354 (67); KochTr 17; Hała/ Hała/ 
wlzędzie brzmi/ zewrząd gło1Iy Urarzne/ A Urzały za- 
8łaniały lecąc 8łońce iaIne/ Lecz Minfka/ y Grodzienrka 
Slachta w Ipolney fprawie/ V derzyli Poganom w bok 
na ten CZa8 prawie StryjKTon 702 (6); K temu y temu 
mi dźiwno/ że y tych cale wfzytkich nie wypUał: ale 
ich tylko kroćiuśieniecżką zmi{mkę vcżynił. Lecż Iię nie 
trudno domyślić/ iż Iię to nie przeco inrzego Uało: tyl- 
ko/ żeby lam na fię (iako mowią porpolićie) miotły nie 
nagotował. OzechEp 365 (.57); OzechEpPOTe *; Ukom Iie 
nie chronił nic/ coby było pożytecżno/ żebych wam oznaymić 
nie miał/ y naucżyć was/ iawnie y po domiech rć. Lect. 
mogłby X. A. rzec/ iż to do ftarlzych należało/ gdy t. 
Uarlzych tylko był do śiebie wezwał. NiemObr 86 (31); 
KochEpit A4; KochFT 54 (3); KlonŻal A3v; KochPhaen 
4 (6); KochSz A4 (2); Wi,enTT 18; KochPam 87; Koch- 
Piel l (7); KochTaTn 73; Swiat ieIliże dobrze znał te 
przymioty w tobie/ Mógłby nie rok/ ani dw8.J czernić rye 
w żałobie 1'0 twym zefzćiu: lecz póty/ póki ram Ua6 
będźie: Niech rye twe imię Iławi/ y długo/ y wfzędźie. 
PudlFT 14 (7); ArlKanc F15v; Otorz temu folgowali 
prżodkowie nMzy/ iż vczynili takie prawo/ ktore nie 
tak fię Uraśliwe zda/ iako dAć gardło: Lecz gdyby tak 
8iedźiał mężoboyca iako ma śiedźie6/ dadkoby ktory ływ 


LECZ 


wyrzedł z wieże. G6rnRoem E3 (4); KmitaP,al A4; Koch- 
Prop 8; ZawJeft 33 (2); ActReg 26 (6); GrochKal 4 (2); 
Phil D4 (9); G6TnTToa8 8 (7); KochPij C3; PRzect.eś 
dufzo Urnchlśłś! a fna radźifz na to/ Abym/ iż Iię zle 
dźieie/ Bogu łaiał za to 1 Lecż robie/ iako iedna z głupich/ 
poUępuiefz/ Przeto ćię lłuchać niechcę/ prozno vśiłuierz. 
GrabowSet Bv (19); OKo śmiertelne Boga niewidźiMo/ 
Proznoby He tym kiedy chłubić miało. Lecz on w Iwych 
rprawach ieIt tak znakomity/ Ze naproUfzemu niemoże 
bydź IkI-ity. KochFmg 15 (3); OTeJan 86; WypTPI A2v 
(2); y porzućiwlzy śrebrniki w kośćiele/ odfzedł: y odrzed- 
by obieśił Hę. Lecz nawyżrzy kapłani/ wźiąwlzy śrebr- 
niki/ rzekli LatHaT 697 (12); KolakCath A4v (2); Ryb- 
GiJfJli A2; A Sślmonś zrodźił Boozś z Rśhśby. Booz 
lepśk zrodźił Obeda z Ruthy. A Obed zrodźił Ie1Iego. 
Lecz le1Ie zrodźił Dawida krola.. WujNT Malth 1/6; 
A drugiego dnia wlzedł do Cezariey. Leoz Korneliufz 
czekał ich/ wezwawrzy krewnych Iwych y powinnych 
przyiaćioł. W'lłjNT Act 10/24 (271); Wy,Kae 10 (11); 
SaTnStat *7v (7); SiebRozmllfJl Gv (2); SLicżna luno [...] 
leIli ierzcże y on twoy woz maJz okazały/ [... ] Spuść 
fię w nim do nas profzę: Lecż day pokoy zbroi/ Ukąś na 
robie miała/ kiedy wźiętey Troi Zdradzone mury łamał 
Grect.yn rozgniewany Wito,lLut A4 (2); ZA tego [króla] 
Chamcy trzykroć vtrapiwlzy Poliką włość, y krwią nie- 
winną rkropiwrzy. Kośćielne rkśrby wniwecz rpuftorzyli, 
y ślubne Bogu panny zrrom06ili. Lecz go Konradus Pan 
złego Iumnienia, Spoinie y z matką wepchnął do więzie- 
nia. KlonKT D3 (2); KmitaSpit Av (4); POWOdPT 7 (2); 
Ty mnie chrzći y oczyśćiay iako Pan y Bog moy [...]. 
Lecz Pan IEZVS do niego rzekł: Day teraz pokoy SkaT- 
Kae 515a (21); VotSel A2v (3); OiekPotT 2 (2); OeahTT 
A4v (20); Go,Wast 16 (19); aleć ierzeże ze flubu nie idą/ 
Muśim Hę tu pożywi6/ za cżym oni przyidą. Lecż z wiel- 
kiego werela/ durno porkakuymy/ Darlkich chodakow 
nMzych/ namniey nie lituymy Paxw E4 (14); SkaT- 
KaeSej 664a (13); Ale źwierzęta pali/UJJ.y/ domy/ Ogień 
łakomy. Leci co ich £traczne morze pochłonęło/ Co ich 
po by£trych rzekach potonęło/ Co ich zginęło po rozlict.- 
nyoh wodach/ W dźiwnych przygodach. KlonFlis C2v 
(16); SkoTWinBe A3v; Philozoph piianego Niewiadomym 
zowie: Bo mu Hę opak w lzumney mozg obroćił głowie. 
Led iefli po piianu co złego pobroi: CięUo rię oto potym 
przetrzeźwiawfzy znoi. Klon W OT 70 (14); PudlDydo A3v 
(7); SzareRyt A2v (6); SzarzRytJSeare nlb 2 (2). 
Polączenia: ))lecz (...) i« (66): RejJ6z D6 (2); Rej- 
Wiz 127; KRotowrki dom to w Polizcże/ z dawna Iławny 
bywał/ A zawżdy rtanu rwego/ pocżćiwie vżywał. Leci 
Iie y dziś nie zelżył/ tym pocżćiwym Ianem RejZwiere 
55v (2); BibRade L'IłO 24/22; G6TnDwoTe L4v; HiBtLan 
B3 (2); RejZwierc 28v; Przeto radzę aby Hę zbierwąc 
zebrał do ćiebic wrzytek Izrael/ od Dana śż do Beer- 
-rzewy iako piaJek/ ktory nad morzem w mnortwie/ led 
y oroM twoia niech nie ćiągnie ku bitwie. BudBib 2.Reg 
17/11 (6); HiBtHel D2v; BudNT pTeedm 04 (4); Papr- 
Pan P2; ModTzBae 18 (8); BkaTJedn 96 (3); KochOdpT 
A3v; OeeohEp 32; NiemObT 176 (2); Pud1FT 23; G6m- 
TToa, 61; WujNT 104 (9); SiebRoemyfJl F4; SkarKall 
lb (6); KlonWor 19 (2). 
»lecz jednak« (3): BudBib 1er 6/14; OeechRoem 182; 
DRVGA część ma w fobie formularze pozwów, zapifów, 
obligaciy, y controwerliy, czego było w Statut namierzano. 
Lecz iednśk Ią rzeczy potrzebne. BarnStat *5v. 
»Ieoz (...) jednoc (4): RejP' 115v; y ct.ynił doryć 
rwemu za tywota rwego ten KroI/ ohoćia go mieli za.
		

/Czytelnia_007_02_098_0001.djvu

			LECZ 


proItego' leot. to iedno iż Syewierfkie k£iążęta odItlili 
od niego' a przyftAli do Mofkiewfkiego o m8.łą rzec! 
fzło BielKf'on 397v. MyoPTe I Bv (2). 
.lecz (...) jeszcze« (6): RejJ6z D4. WujJud 151v. 
G6rnTToa, lI. Ty Prawa zowią fię Bozkie pifane: ktore 
nad inne wfzytkie przodek maią' y nawiętfze v nas powa- 
żenie. Lecz fą iefzcze trzećie Prawa' ktore ludźie Duchowni 
ftanowią SkarKazSej 697a. KlonEliB F. 
.leoz jeszoze i« (1): z tąd znać' ił wnet potym przy- 
dśie to' że przy tym iednym Bogu ieft Chriftus' przez 
ktorego mamy zbawienie. Lecż iefzcże y to fi
 z tąd 
znacżniey pokazuie: iż nie mowi o zmyśloney wfzem 
rpolney iltnośći OeechEp 239. 
.lecz (...) przedsi
 (a. przeoię)« (11): RejKup H. 
RejWieI 38. RejZwiere 7lv. WujJud 163v. OeechRoem 20v. 
OeechEp 23. Wnet ferce wzyęły trzy Krolewrkie fługi' 
Pofzły zarobąf iako był plao długi Lecż iedna przedIię 
ochotnieyfza byM' Dśleko na zad drugye zoItawiła. 
KoohSe C. Wi,.enTT 15. KoohPiell 6. Ktorzy vbiwfzy go, 
odefłali z nirzczym. Lecz przed£ię pofłał fługę drugiego. 
WujNT Luo 20'11. Tedy nie takby miało fzkodźić pocż- 
mwemu' Memu' co ia poddai
 rozrądku warzemu. Leć 
przeći
 gdźiemkolwiek był Itarałem fi
 o to' To iert o dobrą 
fław
 drożfzą nade złoto. OeahTf' G2v. 
.leoz (...) 8nadźc (7): Nierozumiem czo mam czynić 
Mam ly mowyć albo mylczec. Lecz fnać mufą rpowinnof- 
czy Abych iey czyniła dofyczy. RejKup g2v (2); Rej. 
ZwieTz 74 (3). KoohSat A2v. ModTeBaz 142v. 
.leoz także« (2): WujNT 836. iż rądzeni o niewdźięoz- 
noM' y złoMi y grzechy y o daremny chrzeIt' y o nie 
vżywanie łarki y podeptanie dobrodźieyftw Bozkich byó 
mśią. Lecz także płakanie im' iako y pierwfzym' pomooy 
nie przynieśie. SkaT Kae 6a. 
.leoz (...) też« (13): GrllegR6ln N2v. RejZwiero 243. 
WujJudConf 245. BuiIBib Soph 1'5. OlleohEp 423. Pudl- 
Ef' 15. OeahTT H2. PaxLie D2. W domu obfitośó fadowi 
Hę wfz
dźie Kurow pogrzędźie. Leoż też do Itołu nie 
lada potrawy! Y gołębinieo rodźi nam dźiurawy. Klon- 
Flis Cv. W takowych mie8ćiech możefz abo fię zbogśćić' 
Mot.efz też fławę nawet! y dufzę vtrśćió. Lecż też możerz 
obiaśnić na onym vrzędźie Cnotę' zafługi' dźielność' 
y fprawy twe wfzędźie. KlonWoT 14 (4). 
.leoz też ic (1): iż ieIlibyfmy wiele rzeoży nieprze- 
bacżali [...], nie długoby to towarzyftwo a złącżenie ludz- 
kie trw8.ło. Lecż też y to w niektorych obacżono! iż nie 
tak cudza omyłka' ct.em oni rzeoż fwą farbuią. ModTte- 
Ba/6 65. 
.lecz ... w8zak« (1): A fnadźby He Slachćicy! mieli 
vcżyó tego' Leoż v na8 wfzak nie orzefz' patrzay kat.dy 
fwego. RejZwieTe 77. 
.lecz ... wżdy« (2): RejRozpT A4v. Bo coż to zwAć 
doftatkiem! kto go nie vżywa! [...] Lecż kiedy wżdy 
chędogo' tedy wfzytko miło RejZwieTe 139v. 
.leoz zarazem ic (1): Wyznawaymyi tak o panu 
ChriItuśie [...]/ iż wielka była moc iego' y vct.ynki Borkie 
cżynił' z ktorych y BoItwa fwego dowodźił: lecż zarazem 
y to wyznaymy' iż to nie z śiebie miał! ale z Oyoś fwego. 
NiemObr 105. 
.leoz (...) zaś (a. zasię)« (13): BielKf'on 314. Mowiąc: 
iut ty tu zoItań' a ia daley rufzę' Aż do famego Bethel' 
miartecżka iść mufzę. Lecż on zśś żądną [lege: t.adną] 
miarą' niechciał na to przyItśó HistHel D3. OeeohRoem 
211v (2). SkaTJedn 391. SkarZyw 243. OeeohEp 128 (3). 
WujNT MaT 10/24. Bo ieIliby od pobrania wlzyftki
go 
tiśnś trzy grzywny tylko daó przychodźiło, tedy tak 


LECZ 


83 


wźiąć te dźieśię6 wozów, iako y ieden wóz. Leoz Za&
 
replikuią niktórzy: muśiałby o kat.dy wóz zofobna poz. 
wAć rwym pozwem SarnStat 1277. POWOdPT 4. PaiIJLU 
E4v. 
a. LU6ny ewiqeek /I popTeednim kontek,tem podkrellla 
dodatkowo emiana toku narracji, np.: wpTowadeenie pytania, 
bezpollTeiInie eWTócenie ,i
 do c/6ytelnika lub ,'uchacza, 
pTzytoozenie tek8tu wtTąconego itp. (307): RejLa8 w. 36. 
RejP' 59v (2). RejRoepT K3. Ach moy panie czoz fobie 
rzecż iaciem marnie zginął Ktorym żawzdy [/] tu prży tobie 
w wielkiey cznocie flynął Leoz przygoda gdy chcze skar8Ó 
lzuka mieftoza rwego RejJ6z G6 (3). RejKup d3v (3). Widźi- 
cie iakoó mię męczą iako wiążą! iako katuią' Leć tak muśi 
być MurzHiBt 03v. MurzNT 61 (2); Vfty fwemi złośmwye 
przećiw mni
 lIemraIi' Na wJIem myę lekce ważąo głową 
rwą wItrząIśli. Lecż ty moy miły Panye cżłowyeka t.ad- 
nego' Ktory z wyernym vfanyem cyebye Pana fwego, 
Pragnye zawżdy w duJIy fwey że go wyrwść racżyfz Lub- 
p, Fv (3). patrzayże ślió Kunie futro' Albo Wilcże! 
daleko przed Baranem Itoi' Lecż nie dziw! bo He Baran 
zawżdy Wilka boi. RejWił 123v (11). Na tożeś mię! 
o przeklęta fortuno' chowała' Abych w fwoich młodych 
lecieoh marnie gardło dała. Lect. to mnieyfza' gardła 
pozbyó: bo ktokolwiek żywieJ Vmrzeć muśi KoohZu.e 
A3v. RejFig Cc3 (2). y mogłby He każdy brś.ć! do ćwi- 
CŻenia tego' Lecż radzęó żacżku fłuchay' bo wnet fko- 
cżyfz pfiego. RejZwieTz 53. Iedno iż więc powaga, mieni 
obyct.ś.ie' Acż to v zaonych ludzi' nie Uoi za iaie! Lecż 
mali He prawda rzec' fami to kaźimy' Iż prze marne 
pochlebftwo' prawdy nie mowimy. RejZwieTe 61 (17). 
BielKf'O'n 312v (2). Grl&egR6tn N3 (2). PTot C2 (2). 
SaTnUzn F2v. ia mnimam iż każdemu wolno' nośió fie! 
iako ract.y: gdyż tego prawo porpolite pohamowść nie- 
chce. Lecż ia niewiem ku dobremuli to' cży ku złemu' 
iż my Polaoy' niemamy fwego włafnego vbioru G6rn- 
DWOTe L6v (3). RejZwiero 29v (4). KochMon 25. Y tu 
dobrze z Kośćiołem trzymaćie. Lecż te Prawa. Itarego 
zakonu' cżemu nic nie rzkodzą wolnoMi Chrześćiań-£kiey 7 
WujJuiI 211v (14). Vpracowaliśćie Iehowę 8łowy wMzemi. 
Leoi rzecżeóie. Cżym vpracowśliImy 7 BudBib Mal 
2'17 (11). Hi,tHel D. MyoPf'z I [C]2v. BudNT preedm 
b7 (7). OeeohRozm 7 (7). KaTnNap C3v. A ieIliby ta rzect. 
potrzebowała wielkiego rozmysłu! niechby na infzy 
dźień odłożył oznaymienie zdania fwego' y wyroku vcży- 
nienie. Lecż iako rzkodliwa rzecż tylko licżyó wota, a nie 
ważyć iych też' posłuchaymy. ModTZBaz 29v (20). ModTI&- 
BazBud '116. SkaTJeiIn 150 (2). KochP, 101. SkarZyw 
A5v (9). Gdyż my o żadnym pożycżanym BoItwie Pana 
Chyiftufowym [J] niewiemy' ani tak wierzymy. [...] 
lako H
 iuż to nie raz wfpominśło. Leoż co daley pifze 
fłuchaymy. OzechEp 348 (11). OeechEpPOre "2v. Niem- 
Obr 101 (6). POwiem ći prawdę! t.e rad obieouiefz' A obie- 
cawfzy potym Hę nieozuiefz. FraIzką by ćię zwać: leoz 
to iefoze mnieyrza' leIt w moioh xiążkach frMzka Ua- 
tecznieyfza. KochET 20. [kT61] fzedł morzem ku Polf- 
ki
y granicy' Myśląo za.cną Królewnę widźiM w fw
y 
łót.nicy: A Bóg mu tego t.yczył. Leoz o panno świ
ta! 
Nie prawieś z oyczyzny (w
y w fczęfną chwilę wźięta 
Ale zdarzy tenże Bóg! t.e tego Stolioę Ośiędźiefz! v które- 
goś dźiś za niewolnic
. KoohPam 84. KochTarn 77. IZ 
ia leda co pifz
! cóż to tobie wadźi7 Lecz nie dźiw: bo- 
wi
m fkrzętni wIzytko ganią radźi. PuiIłET [2] (9). 
ArlKanc Q (2). G6TnRoem H2v. Phil E2. Swatayt.e iUŻ 
bezeona' konay coś zaczęła! Vbićray' śći
l w łóżnioy! 
iś.koś fie podięłś.. Lecz 00 po lanych świ
caoh' y po goto-
		

/Czytelnia_007_02_099_0001.djvu

			84 


LECZ 


waniu Ogniów! świćći Troia ku temu oddawaniu. G6rn- 
Troas 60 (2); GrabowSet C2v (13); WyprPl A4; LatHar 
+ 6v (4); Cić fą Izemr{1Czej narzekacze [...]. Lecz wy 
namileyIzy pamiętayćie na Iłowa ktore fą przedt.ym powie- 
danc od Apoftołow WujNT ludne 17 (16); Płaca grze- 
chowa ieIt śmierć. y tym podobne. Lecż kt.oż tego nic 
widźij że to nie ma nic ku rzecży WysKaz 15 (7); Z tych 
cżaIow w iego ocżu płacż nigdy nie giniej VItawnie Iwe 
łzy lęiąc [I] Irogiey ProIerpiniej Lecż coć potym Orpheu? 
cżRs ći iuż Imutkowi y takiemu vcżynić koniec frafun- 
kowi. WitoslLut A4v; Ska;'Kaz )(3 (3); CiekPotr 6 (6); 
CzahTT G3v (3); Abowićm więcey ich ieItj kt6rzy vfzI:J.- 
chceni Cnym rozumemj a r6zno z nicba obdarzeni. Lecz 
fzćrzćy o tym m6wiącj wfzyfcy to baczymy Co dobrego: 
z leniftwa tcgo nie pragnimy [/]. GoslCa,t 31 (7); Co He 
tknio o rodźiCl1ch tychći rada zbyłaj By Inadniey w Maięt- 
nośćiśch k myIli fwey płużyła. Lecż mali He prawda rzecj 
onM to doyźrzalośćj Latek pięknych w niey buiaj a przy- 
!toyna IM1ość. Pa;cLiz 112; SKąd tak wielki fraIunekj 
towarzyIze moij lak fłyfzę z Irogim żalemj każdy go 
z was !troi. (-) TAkći ieft Panie Braćiej led iako was 
zowąj Chcę wiedźieć PaxLiz C4v (8); SkaTKazSej 667b 
(2); Gdy zayźrzy gąfek flisj iego to żniwoj Wnet fię vkradllie 
rzlwmo po łucżywoj Lecż widźimiśię fliśiej zakurzy Hęj 
'l'a karkoIz w miśie. KlonFU, }'3v; On3.ć laIkę w opiekęj 
dwor wIzytek zlećiłaj Na cżym Hę (lecż ia milcżę) nic nic 
om;}' lila. SapEpit [ll2]; Skor W in,z ktv; Klon W OT **2v 
(4); PudlDyi/o Bv; SzarzByt A3v. 
Polącze1
ia: » lccz a» (4): Coż to tedy ieft Krolem być? 
llzecż pewnaj icIli w tey mierze prawdę znać mamy j 
nic infzego nicieItj iedno rządźić ludźi władnośći ic llO 
poddane. Lecż a iakoż maią być rządzenij iedno gdJ 
wodzem będźie mądrość a cnota! Moi/TzBaz 19v (4). 
»lccz i« (5): BudNT loa1ł'n 15j27; Nieprzepłacony 
duchuj z tobą pofpoluj Y oycżyzna vmarłaj iedm1ż mogila 
Oboie was przykryie. Lecż y ty frogi Trupokupcżej niedawno 
y Iam polężcfzj Strzalą nie mQżney ręki prętką obicżdżon. 
KocJ.Oi/pr D2 (2); KochP, 68; SkaTKazSej 669a. 
»lccz ... jeszcze« (1): a dla cżegoż oń Hę tak barzo 
frafuią? gdźie y nśJzym wyznanim to maiąj że oni do 
Cżyśca nie należą. Lecż to iefzcże więtfzaj że wfzyfcy 
Doktora Lutra zalccaią mężem Bożym WysKaz 37. 
»lecz przedsię« (1): A podobno poIpołu zgodziwa 
He oba. Lccż He przedHę dziwuię mily fwięty paniej 
Iż nędznicy nie przydą w Iłufzne rozeznanie. RejWiz 75v. 
»lccz tcż« (1): Choć Hę zdadzą nabożnij y mi. twarzy 
Irodzy: Przećię od nich bczprawie odnofzą vbodzy. 
Przeymuią ich dochodyj ialmużnyj y cży1ifze [...]. Szpi- 
tale b1knąj pragnąj źiębnąj nędzę klepią: A owi ludźiom 
ocży reieftrami ślepią. Lecż też na drugą Itronę : nayduią 
Hę mnodzyj Boguj ludźiom nieprawij dźiwacy vbodzy. 
Klmł]Y OT 50. 
»lecz wżdy« (1): Więc tu s kijem za drabyj biega 
na konikuj Więceś fie to polcpfzyłj zły nieflachetniku. 
Lecż wżdy day ze dwie na łękj a niechay iuż więceyj 
Bo wierę cic vdcrzęj niż drugiego pręcey. RejZwierz 102v. 
a. Wprowadza wypowiedzenie zamykające temat albo 
jakąś jego cześć (41): LibLeg llj9v; Murzlli,t A2v; Murz- 
N1' 76; Cżymby Boga y ludzi y fwiat vciefzylij Niepo- 
trzebnych trudnośći wieleby vlżyli. Lecż prożno o tym 
mowićj bowiem by Bog z nieba Radziłj przedfię tho mowi 
cżcgo komu trzeba. RejTViz 124; GórnDworz M5v (2); 
BialKaz Dv; żc też y ty tam trzy ofoby grze(zne y śmicr- 
telne były iako y Adam: poniewafz tak fami mowiąj 
Oto Adam iako ieden z nas. Lcd daley mowić uiechcę: 


LECZ CI 


mądrze wiernemu doIyć na tym. CzechRozm 18; O ktorym 
zM Ipoieniu Iłowa Bożego nie pokażeIzj nad fam wymyfł 
ludzki. Lecż to na ftronę: fłuchayże coć odpowiem Czech- 
Rozm 29v (8); llIoa-rzBaz 15 (3); tak ma być wedle nich 
y infzych przekładano. Lecż to mnieyfza; więtfza to iż 
Hę z piImem ś. nie zgadza CzechEp 191 (10); A ći niebo- 
żęta mcdrfzymi [I] chcąc byćj fzcżyrze y po proftul 
okrom fwoich glozj y wykłśdow wyznawać te llo niechcą. 
Lecż wroćmy Hę do Iłow pana Chriftufowych NiemObr 
107 (5); Gó-mRozm 1V12v; A I1ely dla przeftępftwa woley 
Bożcy fam y z Synami fwemi maruie [I] zginął. Leci 
niepotrzeba więceyj widźiem to na okoj lako pobożni 
ludźic w dobrach fwych fzeroko Rozmnożeni bywaią 
choć na cżą[tce maley KolakSzczelll C3v; TV ysKaz 39; 
CiekPotT 3 (2); PaxLiz C4; Tak lift głupie piIany każdemu 
Hę przydaj Kto iedno według niego przekrzćić Hę nie 
wftyda. Lecż o tych LiIach dofyć ktorzy mydlą ocży 
Pobożnośćią faUzywą KlonWoT 54. 
Polączenie: »lecz ... zaś« (1): Gdyż Luter [...] y inIzy 
wyrozfzy z głowy tey wfzetecżney niewiafty y mięfo 
iey iedli y iedząj y ogniem palilij p[uią [eTrata zmienia: 
pfuiąc] ią{ Iłowem Bożym. Lecż fię zaś wracam do tego 
com wprzod rzekł CzechEp 380. 
II. Sp6jnik podTzei/1łY; wpTowadza zdanie okolice- 
nikowe warunku wylącznego; chyba [zaw,ze w polączeniu 
z "by"] (4): Ho żaden cżeladnik niema bycz od rzemieIła 
odrzuczon{ lecz by dlia fwei niewiernośczi albo niecznot- 
Iiwego zachowania. ListRzeź w. 32; przeto He blifko nie- 
dadzą położyć woyfku{ lećby za fzańcami BielKTon 
314v, 316; Ziadą He na ten cżas 8 plonem bes omiefzkaniaj 
lecżby ie gdzie pogromiono tedy He oblądzą. Biel- 
Spr 67v. 
*** Dubi.u,m (1): Niedufałci ten fprawam fwym Woła 
panie Sługą twoym Nieracż wżadny Iąd przichodzicz 
Liccż mi barzo będzie fkodzycz RejKup r8v. 
Synonimy: I. ale; II. chyba. 
Cf LECZCI 


AL, KN, MM 


LECZĄCY Cni Linde bez cytatu '.v. leczyć. 
Cf LECZY£; 
LECZCI (5) cn 
e jaBne. 
SI ,tp, Cn, Linde bTak. 
Sp6jnik 'W'p6lrzędny (5): 
l. Czlon rozpoczY16ający ,ie od "leczci" wprowadza 
zastrzeżenie i/o tTeści popTzedzającego czlonu (1): Prawdę 
każdemu mowifz nic nie pochlebuiąc{ Zacnym ftanom 
y małym ni w cżym nie folguiąo. Lecżći prawda nienawiść 
v niektorych nieHe RejZwierc 266. 
2. Nawiązuje do popTzedzającego kontekstu w ,po,6b 
luźny (4): LubP, N3v; Na każdymći dzień był v was 
w kośćicle vcząc{ 3. wżdyśćie mię nie poimali{leczći [,ed] 
Hę tho dźieie aby Hę wypełniły pifma. BibRadz MaT 14{49; 
Niechby nad wfzytkie głębiey ona w piekle byłśj Która 
taką niecnotę pierwey zamyśliła. [...] Lecz ći [je ta zła 
napaść v panów poczęła{ Potym miedzy pofp6lftwem{ 
krzewić He też ięla. GoBlCast 32. 
a. Wprowadza wypowiedzenie zamykające temat (1): 
tedy to{ Chriftus fam prawie nam wykUl.dal gdy ono 
mowi o wiernych fwych: [...] iż aniołowie ich zawżdy 
widzą oblicże oyca niebiefkiego [...]. Lecżćiby He tobie 
nic tym było bawić cżym He oto zabawiafz CzechRozm 57. 


AL, KN
		

/Czytelnia_007_02_100_0001.djvu

			LECZENIE 


LECZENIE (60) ,b n 
le- (28), le- (4); le-: le- Mące (1 : 4); -en- (31), -en- 
(1) SienLek; końcowe e pochylone. 
,g N leczenie (21); -e (21), -(e) (6). <> G leczeniA. (16); 
-A. (12), -a (1), -(a) (2); -/I, : -a SkaTŻyw (3 : 1). <> D leczeniu 
(8). <> A leczenie (6); -e (1), -(e) (4). <> 1 leczenim (1). <> 
Lleczeniu (4). 
SI ,tp bTak, On notuje, Linde XVII w. 
Sto,owanie w ChoTobie lek6w lub eabieg6w leceniceych 
w celu pTeywT6cenia edTowia celowiekowi lub ewieTeeoiu; 
medicatio Mące, Oalep, On; curatio Mące, Modre, On; 
facultaB medendi, medicina Oalag; medela, remediatio, 
,analio On (60): Naprzeciw powietrzu Oleiek barzo dobri/ 
y na leczenie. FalZiol II 23, II [22], [22]v; iako łakomy 
Barwierz mogąc rychło vleczyć ranę/ gnoi ią/ aby za 
dłufzfzym leczenim/ więtfz,!! zapłatę wźiął. GToicPoTe 
ev; Gdy kto żyda rani/ taki [...] żydowi rannemu ma dać 
co dał od leczenia y co Itrawił. U,tPraw I4v; Mąoz 73c, 
212c; O Lędzwiach y macharzynie/ w kthorych acz rozma- 
ite bole ku leczeniu Ią/ iako też ieIt trudno
ć puIzczenia 
albo trzymania moczu SienLek 104; Prawie kowalIkie 
leczenie gdy Iye koń zatratuie SienLek 179, 155, S2; 
ModTeBae 71, 92; Oczko 10, IOv; Oalag 32b; Oalep 645b. 
leczenie kogo (2), ceego (21): A kiedy [g fi N 16czon(e) 
(1). <> pl N ,ubBt leczon(e) (3). 
SI ,tp, Cn bTak, Linde bee cytatu. 
U ,uwany pTeee ,to,owanie lek6w i eabieg6w leoen'. 
oeych (o cMTobach i dolegliwościach) [eaw,se w funkcji 
oTeecenika] (9): O rozmaitym Czaleniu/ iśko ma być le- 
czone/ tymże y zawrot głowy. SienLek 51v; Bolączkś iśko 
ma być 16czonś. SienLek 125v. 
leceony czym (6): A icCtlibymu przyCzły Cuchothy the- 
dy maią być lecżone obyct.aiem Cwogim. FalZiol IV 36c. 
Cf FTaza. ZWTOt. 
Fraza: »niemoc bywa leczona [czym]c (2): A ta 
niemocz bywa lecżona wielkiem vpuIzcżeniem krwie. 
FalZiol V 5v, V 5. 
ZWTOt: »lekarstwem leczony« (3): Ś przeto vCtawict.nie 
maią być [,trupy] omywane a CluIznem lekarzItwem lecżone 
FalZiol IV 52d, V 26v; SienLek 85v. 
SzeTeg: »oddalony albo leczonyc (1): Tu zaIię maIz 
baczyc! [...] trafunki y przygody: kthore przy rodzeniu! 
y po porodzeniu na niewiaIthy: przychodzą! Y zaCię 
kthorcmi lekarzItwy maią byc oddalone! albo leczone. 
FalZiol V 26v. 
PTeen: Oczy,eceany e grzechów [oeym] (1): A ieCli6 
Pan Bog dał iaką vmieiętność a vznanie BoItwa Cwego 
Cwięthego! y togo mu nie zamieIzkaway vdzyelać! aby 
thym była lecżona nędzna duIza iego. RejPo, 211. 
Cf LECZY t 


BZ 


LECZY t (616) vb impf 
-e- (80), -e- (16); -e- : -e- Mące (3 : 16). 
inf 16czyć (132). <> pTaeB 1 ,g 16czę (10). <> 2 '9 loozyu 
(4). <> 3 '9 leczy (267). <> 1 pl leczymy (1) SkaT KM, leczym 
(1) SkarŻyw, leczem (1) Oczko. <> 2 pl leczycie (1). <> 3 pl 
leczą (26). <> praet 1 ,g m -m leczył (1). <> 2 ,g m -ś leczył 
(1). <> 3 ,g m leczył (16). f leczyła (7). <> 3 pl m per' leczyli 
(7). ,ub,t leczyły (1). <> fut 2 ,g m leczyć będziesz (1). <> 
imp 2 '9 lecz (4). <> 3 '9 niech leczy (1). <> 2 pl leczcie 
(1). <> con 1 ,g m byeh leczył RejPo, (3), bym leczył (1) 
OeechEp. <> 2 ,g m byś leczył (1). <> 3 ,g m by leczył (6). 
<> 1 pl m per' bY8my leczyli (3) ModTeBae (2), SkarKa#, 
bychmy leczyli (1) RejZwierc. <> 2 pl m PeT, byście lecz(e)li 
(1) ActReg 32. <> 3 pl m per' by leczyli (6). <> con praeł 
3 ,g m by był leczył (2). <> imper8 con by leczono (1). 
<> paTt pTae, act lecząc (9). 
SI ,tp, Cnnotuje, Linde X VI (XV II, XVIII) -XVIIIw. 
l. Sto,ować w ChoTobie leki lub I&abiegi lecenicee w oelu 
preywT6cenia zdTowia czlowiekowi lub ewieTe
'u; oura- 
tionem adhibere, mede'ri, medicaTe Mqce, Oalep, On; oura- 
tionem admovere, ,alvare, 8anm'e Mącz, Cni cUTare, medicaTi
		

/Czytelnia_007_02_101_0001.djvu

			86 


LECZYĆ 


Oalep, On; foveTe, immeaeri Mące; Teficere Oalep; medici- 
nam adhibeTe a. afferre a. facertJ, medelam facere, remedium 
adhibere, ad ,anitatem perducere, Temediare, mOTbum mtJdi- 
oina ,olvere en (268): gdzyeby przez piIlmych lekarrtw 
kto ledył ó. w thym chory vmarł/ gardło miał dó.ć lekarz. 
BielKTon 9v; Empiricus, Lekarz który nie z nauki/ ale 
z dorwiadczenia Mczi. Mącz 103b; Medeor, Lieczę/ lie- 
kó.rltwy zdrowieię. Mącz 212b, 73c, 212c [2 r.], [234]b, 
255b, 36M, 367c; Ale ielIi mu rye niepoleplzy/ ó. będźie 
miał drżenie członkowI darmoć iuż leczyć. SienLek 55v, 
63, 83, 121, S2; curare corpus, pro reficere. [...] mederi, 
curationem adhibere - Leezicz. Oalep 279b, 361a, 645a. 
leczyć kogo, 00 [w tym: kogo (24), co (tywotntJ) (1), co 
(choToba) (88), co (ce

ć ciala) (21)] (134): MUTm 185; 
BaTtBydg 28; Bolączki morowe: tak marz leczyc. Fal- 
Ziol V 70v, II 14d [2 T.], V 71; Kormus dobrźe tuJIj 
o Zołądku/ a głowe chcze lieczić. RejKup r2v; RejWie 66, 
79; RejFig Aa8v; RejZwierz 13v; Dał potym [.Apollo] 
ryna Erzkulapiufa Chironowi Doktorowi/ od ktorego 
nawykł lecżyć ludzi BielKTon 22, 9v, 373; Clinicus, wedi. 
cus, Lekarz który Paraliżem zarażone leczi. Mące 57c; 
Fovere vulnus, Leczić/ Goyić ranę. Mące 135b, 265b, 
461a; Parchy końfkie/ tak lóczyć będźielz SienLek 180v, 
38, 49 [2 T.], 50v, 52 marg, 68 maTg (64); gdiż tho ielt 
pirwlzy do mądrośói £topień/ chcieć Iie dM lecżyć G6rn- 
DwoTe B; RejPo, 214v, 321v; nie żećbyrmy uie widali 
doryć takich wlzetecznic/ co rye obMraiąc/ y k8.ntóry/ 
y karczmarze/ w pićiu przcchodzą: ale hiko takich nie le- 
czem Oczko 22v, [42]; SkaTŻyw 29; GórnRozm D4v; LatHaT 
112; SkaTKaz 27980, b; ielIibyś tak lecżył ćialo rwoie/ żebyś 
dla niezdrowey ręki odćiął lobie zdrową dla lekarltwa 
owey: [...] pewniebY8 ćiało rwe włafne orzpećił KlonWoT 
**3v. [Of PTeen a) G6rnRozm 14 maTg.] Of leozyć co komu; 
co czym; co ceym od czego; co komu czym; »leczyć chorego«, 
»niemoc leczyć«. 
leczyć czego [skladnia ealetna od "waTować"] (1): 
Ale głowy waruy żelazem vrazic/ albo lecżyc albo też 
golic. FalZiol V 49v. 
leczyć co komu [w tym: komu (2), ceemu (tywotne) 
(6)] (8): Mnię łeb boli a wy mi dupę lecżyć chcecie. Rej- 
Fig Ee; Kurom pypeć leczyć. SienLek 192; Brzuch opu- 
chły iako koniowi leczyć SienLek Aaaa, Aaaav, Aaaa2 
[3 T.]. Of leczyć co komu czym. 
leczyć kogo, co czym [w tym: kogo, co (27)] (30): wezmi 
korzenia wyrokiego nazuJ omanu! fijołkowego korzenia! 
dactilow, fig! fenum grecum/ na£ienia lnianego/ vwarz 
to w krowiem mleku/ a tym lecż. FalZiol V 103, IV 33b, 
V 100v; Barnadyni go [ojca Olbrachtowego] lecżyli grubym 
chlebem BielKron 397v, 448v, 450; Mącz 265a; a thak 
czyń poki rye rana niewyczyśći/ potym iną maśćią lecz. 
SienLek 176, 77, 79v marg, 82 maTg, 115, H5v (9); Rej- 
Zwierc 78v; Oczko 14v, 22v; SkaTŻyw 593; Go,lOast 34. 
Of leczyć 00 c:eym od ceego; co czym komu; »niemoc leczyć«, 
»lekarstwy leczyć«. 
leczyć co ozym od czego (1): Gdy zaiącz morzki z ije [/]/ 
thym go lecżą od iadu: przykładaiącz ie 80 mięra. Fal- 
Ziol IV 38a. 
leczyć co komu ozym (1): Drudzy lepak błażeyki ony 
robie około gardła wiefzali/ a ochrapieliny y ine gardłowe 
niemocy robie tym lecżyli. RejPos 305. 
W pTzeciw,tawiemach: »leczyć... chorować, dzwonić 
[= grzebać]« (2): Alić iednego leczą a drugyemu dzwonią. 
Rej Wiz 66; GórnDwoTz Kk3v. 
W chaTakteTy,tycznych polączeniach: leczyć bol(enie, 
-ączk
) (8), brzuch, oialo, dn
, dychawic
 (2), dziąsla, fTanc
, 


LECZYĆ 


glow
 (2), gluchot
 (2), gorąoek
 (2), guzy, jad (2), kaBeel 
(2), kił
 (3), kOTdyjak
 (2), kość, kT
, kT'ZCZYC
, kUTce, 
l
dźwi, ludzi (4), machaTeyn
 (2). nogi, oozy (6), odzi
bZin
, 
oniemialość, o,adnienie, pacyje'/łta, paTchy (2), pieT,i 
(2), pTagnienie, pTy,ecze, puchZin
, pypeć (2), Tan
 (7), 
raz, 'aano, ,adzel (2), 'paTzeZin
, ,trup (3), ,uchoty, ,zalenie, 
,zalonego, 'eczkawk
, świeTzb (2), tTąd (2), tTzeciacek
, 
trz
'awic
, waa
, waTgi (2), wilka, wlo,y, wozgreywość, 
wTzody (2), ząb, zimnic
 (2), zlamanie, eolzy (2), ewonienie, 
tył
 (3); chlebem leczyć, dTzewem, kapuBtą, kTWią, maściq 
(2), mlekiem, piolynem, ,olą, 'YTopki, woaą, eiolki. 
PTey,lowia: Bo więc to [ChOTOb
] trudno lecżyć gdy 
iuż lie roznieHe RejWiz 79. 
bo trudno tham lecżyć gdzie nikt nie choruie G6rn- 
DWOTe Kk3v. 
ZWTOty: »chorego, niemocDego leczyć« = CUTaTe aeg- 
rotum Mące [,eyk emienny] (6: 2): OTzRoem Q4v; Mące 
73b; RejPo, 205v; gdy Doktor chorego lecży/ tho iUŻ 
obiemó. dobrodzieyltwo pożytecżne/ y Doktorowi bo 
pieniądze bierze/ y choremu bo zdrowie bierze. RejZwiero 
94v; a dał Iporob lecżenia drugim/ ktorziby na mieylcu 
iego lecżyli niemocne [vicem eiuB impleTent hominibuB 
cUTandis]/ a ku pirwIzemu zdrowiu przywracali. ModTzBaz 
92; SkaTŻyw 593; G6rnRozm B2v. 
»[co] lekarstwy leczyć« (3): aby zawżdy przećiwnymi 
lekarItwy/ przećiwne wrzody y niemocy leczył SienLek 
46, 93; Oczko 14. 
.niemoc, chorobę leczyć« [w tym: czym (4)] (6: 2): 
FalZiol IV 36c; Sie'llLek 17, 18,46,61; a Ią drugie choroby/ 
ktore im b6.rziey lecżyIz/ tym biorą więtlzą 8iłę G6rn- 
Dwore S3; RejPo, 305. 
peryfT. »śmiercią niemoc leczyć« - wyzwolić ,i
 
. tTudności pTeez ,amob6j,two (1): Szkodźi ten lobie/ kto 
chce nad wIzytkie rozumieć. Smierćią też niemoc Mczyć/ 
Izaloneć to dumy: Patrz do czego ćię wiodą niepewne 
rozumy. Go,lOaBt 34. 
Szereg: »leczyć a (i) opatrować« [Bzyk 2: 1] (3): 
RejPo, 214v; A Ió.ko Doktor vcżony [...] tedy ią [wad(! 
w ciele] też lekkiemi ziołki y wolnemi Iiropki iako może 
lecży a opatruie. RejZwieTc 78v; SkaTŻyw 593. 
Iron. [kogo] (1): Kupiecz He prżiznaua ylz pjł trank 
oth Plebana Ikthorego Iię Czart Imiał [...] A Sumnienie 
acż mjlcżało PrżethIie wIdy głową kywało Smieyacz 
Hę Ithego doktora Gdy mie Pleban lecżjł wcżora Rej- 
Kup q3. 
W pTzen (3): Synu człowiecży/ ramię krola MicraimI- 
kiego złamałem/ a oto nie związano (go) aby ie lecżono 
[ad pO?lendum medicamina] BudBib Ee 30/21, Ee 34/4. 
W pTzeciw,t&wieniu: »ranić ...leczyć« (1): Nad to/ 
it. on żywym będąc/ żywota infzym/ y thego doct.eśnego/ 
y onego przyfzłego wiecżnego z nieśmiertelnośóią vżycża: 
abo też zaś żywot odeymuie. Przeto tak onim napiIano 
cżytamy [...]: la zabiiam y zśś ożywiam: a ranię y zaś 
lecżę OeechRoem 6. 
Przen (66): 
a) Oozy,eczalJ e greech6w, tTO'ZCZYć ,i
 o du,z
 i eba. 
wienie czlowieka gTee,znego; nawracać na wiaT
; CUTare 
PolAnt, MoaTe; medicinam facere MoaTz [kogo (20), co 
(grzechy itp.) (20), co (au,z
 itp.) (6)] (46): BibRaaz PTOtJ 
20/30, O, H/3; Zem ia nie przylzedł lecżyć Iprawiedli- 
wych/ ale grzelzniki. RejPo, 327, 212 marg, 327, 327v; 
BialKat 253v; BudBib 1er 6/14; ModTzBae 58; By [Greko- 
wie] dobrze lecżyć was/ y s tych ćiemno8ći/ nie vmieięt- 
nośći wywodzić chćieli [...] tedy iurz nie mogą SkarJean 
362; SkaTŻyw 373, 482; OzeC'hEp 85; GTabowSet K4, 


-
		

/Czytelnia_007_02_102_0001.djvu

			LECZYĆ 


Pv; Ten święty Sakrament lecży naprzod grzechy. Lat- 
BaT 201. 
leceyć od ceego (2): Takżeć też porucżono ie!t kapła- 
nom nowego zakonu kiuać/ przeftrzegść/ a vpominść 
nędznc ludzi/ aby Ue Ctrzegli tego marnego trędu a grzechu 
Iprolnego/ a lecży6 ic a opatrow&ć ye od niego. RejPo, 
214v, 216. 
leczyć czym (9): KTOWObT 3v; RejPo, 328; TMkże 
też y cżłowiek mądry/ poki ieCzcże widzi nie nazbyt 
IzkodIiwe wyltępki ludzkie/ to ie tet. leda ziołki/ to ieIt 
piękncmi fłowki/ a wzdzięcżnym a rozważnym napomi- 
naniem lecży. RejZwieTc 78v; SkaTJedn 242; Tak P. Bog 
iawwnymi [I] y !tr8.Izliwymi cudy niedowiarftwo żydowI- 
kie lecżył SkarŻyw 277, 88, 263 maTg, 353; SkarKaz 
418b. 
leczyć na czym (2): Lecżże też ty kędy iedno możelz 
nędznego bliźniego Iwoiego na ciele iego/ a nie miyay go 
na drodze leżącego/ gdy vźrzyCz iaki nędzny vpadek 
iego a vdręcżenie iego. RejPo, 211. Cf »leczyć na duszy.. 
W połąceeniach ,zeTegowych (2): Oto cie [Pan] obie- 
cuie lecżyć/ opatrować/ Itanowić/ tak iakoby s ciebie 
vcżynił wdzyęcżną owiecżkę Bogu Oycu Cwemu RejPo, 
328, 211v. 
W p7'zeci-w8tawieniu: »leczyć... morzyć. (1): Lecżyć 
nie morzyć chce matka kośćioł ś. dzieći Cwoie. SkaTJedn 
237. 
TV charakterYBtycznycl
 poląceeniacl
: leczyć bied(!, 
n(!dz'lłego bliźniego, zlego czlowieka (2), grzech (od grzechu) 
(3), g7'ze.znika, krewkość, elą natuT(!, medol(!tność, niedo,- 
tatek, ni6dowiaT8two, parszywą owc	
			

/Czytelnia_007_02_103_0001.djvu

			88 


LECZYĆ 


»chorobę, niemoc leczyć« [w tym: niemoo i ohorobę- (1)] 
[,zyk emienny] (3: 3): Y obchodził wIzytkę Galileą lelus' 
[...] przepowiedaiąc Ewanielion kroleItwa' y lecżąo 
wIzelką niemoc' y wIzelką chorobę w ludu [et ,anan, 
omnem morbum, et omnem infiTmitatem in populo]. BudNT 
Matth 4'23; SkaT Żyw 189; NiemObr 105; /:jkarKae 241a, 
418b. 
b. UzdTawiać pTzez wypowiadanie fOTmuł magioznyoh, 
eaklinanie (1): 
SeeTeg: »leczyć albo lekować« (1): veneficio et incan- 
tamenti8 curare, Leczić albo lekow8ó yako baby mowią' 
żegnać. Mąoz 200c. 
2. Mieć dzialanie lecznicze, pomagać w OhoTObaoh 
(o lekach i zabiegaoh leczniczych) [w tym: kogo (.5), co (ChOTOby) 
(23.5), 00 (czę-ści oiała (pTeeważnie e pTzydawką okTeślającą 
dolegliwość» (14)] (2.56): Parchy na głowie lecży vwarzone 
korzenie z bożym drzewkte [/], a pomafuy [lege: pomazuj] 
głowe na Ilontzu. FalZioł I 3a; Theż filtułę lecży proch 
Izpizglafow zweneckiem mydłem zmielzany FalZioł III 
39d, [:j:]a, b, e, :j:2c, d (180); Sapor wielkiey fłodkolci 
Trawi w nas wilgotnolci [...] Lecży ręce vrazy Na liczu 
wfzelkie zmazy France zeby' kolikę. LudWieś B4v; 
Mące 6d; Sadzele golenne leczy lubryka' to ieIt glinka 
ktorą ćieśle albo Itolarze pifzą na drzewie' z Iadłem 
Niedźwiedźim vtłucz' a żywicą rolpuść SienLek 121, 
48v maTg, 50 maTg, 55v maTg, 66 maTg, 71 (22); bo acz 
woda lama przez Iye leczy' [...] wlzakóż ieIli ielzcze infze 
Lekarftwa przyItąpią/ prędzey y znaczniey to Iprawić 
może Oczko 28v, 17v, [41], [43]v. 
leczylJ komu (3): [ił kwiatek tego S8iela mikołajka tTooh
 
'6lty, gdy bę-dzie uwaTeony w wodzie] Slinogorz leoży dziat- 
kam. FalZiol :j:5c, :j:5c, :j:6b. 
leczyó ozym (2): Thy wIzytki rzecży [lakTycyja] 
miękcżeniem lwem lecży. FalZioł I 78c, IV 38c. 
leozylJ e czego (1): POzimkhową wodkhę gdy ktho 
pije/ ocży leCŻy z gorączych wilkolei y wzrok iafny dawa 
FalZiol II 9c. 
Ze S8daniem dopelnieniowym (2): Pożytek thego 
Paiąka morzkiego ieCt: gdy iego mięlo Itłucże a zmielza 
z Drijakwią/ może lecżyć gdy kolO z ije [I] wąż albo czo 
iadowitego FalZioł IV 30c, IV 37d. 
W chaTakterYBtycznych polączeniach: leozylJ bliznę-, 
bol(ączkę-, -eme, -eść) (38), chaTkanie k1'1Dią, dnę-, drtenie 
'eTca, dychawicę- (4), dzięgna (7), febTt}. (.5), fistult}. (4), 
fTanoę, gariIlo opuohłe (odwie,eone) (2), głowt}. paT,eywą (2), 
głuchość (gluchotę) (2), gnicie, gOTączkt}. (2), kamień, ka'l8el 
(3), kolikę (.5), kOTdyjakę, kTOBtę (6), kurcz (3), kwaTtanę- (3), 
lioe kTo,tawe, liszaj, mo,zny eapalone, nogi puchnące, 
ooieklość oczu (2), oczy (plynące) (3), odoiśnienie ty', odgnie- 
cienie, ogTażkę, otok UBZU, oWTzedzenie (2), paTohy (.5), 
pieT" ociekle, pierzchnośó glowy, kTWią plwanie, podogr
 
(3), pTzepuklinę, (o)puchlinę- (opuch'ośIJ) (4), puseceanie 
uTyny, Tanę- (16), Tękę, Tozpadliny waTg, ,adeel (.5), ,kTey- 
wienie u,t, 'padanie ję-zyka, 'paTeenie (2), 'PTY'S8ozenie, 
,tTUP (2), ,trzekanie bokow (2), ,ecekawkę, ,ekaTadność 
na ciele, 'ZTamę-, śłedzionfJ. opuchłą, ślinogoTe (2), świerzb (2), 
tTąd (3), ukąszenie (9), UTal8 (2), waTgi opuch'e, eapaloną 
wątrobę, wole, wrzedzienicę (.5), wrzod (18), wywinienie, 
wzdęcie, eagnilośó ust, eanogcicę, eapalenie, eapomnieme, 
Ilę-by, zimnicę- (.5), emazę, chory tolądek; leczyć mocnie (2), 
pewnie (2), barzo Tychło. 
ZWTOt: .niemoc, chorobę leczyl\« [w tym: jaką, oeego 
(28)] [,zyk emienny] (2.5 : 4): Też Iirop vcżyniony s chmielu/ 
lecży żołtąniemoczFalZioł I 72c, :j:6d, + +f, + +2d, t+3d, 
*2f (26); Panaces, Ziele które by miMo wlziftki choroby 


LECZYĆ SIĘ 


lieczil\. Mącz [274]d; Oczko 25v; Y mowi daley: widzifz co 
Iprawuiepolt: niemocy lecży: fIuxy wylufza SkaTŻyw 393. 
Szeregi: »naprawiać i leczyl\« (1): wpacierzoch giem- 
zanie/ Flux w gardle, w dziąfIach bolefc y w nolie/ vlicżek 
zatkanie, Ty wIzytki rzecżi ta [eiela paTaliżowego] wodka 
barzo dobrze naprawia y leeży. FalZioł II Od. 
»leozyć albo wykorzeniać« (1): żołtą niemocz to 
wlzitko lekckatItwo [I] lecżi albo wykorzenia FalZio' 
I llc. 
»leczyć a zgładzać« (1): bołącżki fIegmUte w matzici 
lecży a zgładża [/]. FałZioł I 2b. 
W pTeen [co] (1): 
ZWTot: »duszę leczyć« (1): Dobre do ct.ytania święte 
pUmo' bo dufzę lecży y w Iwey powinnośći ku zbawieniu 
na drodze zatrzymawa GOBtGo'pSieb +2. 
B. Mieć dzialanie uedTawiające w ,po,6b oudowny, 
nadpTzYToaeony [kogo (.5), co (ChOToby) (4)] (9): 
ZWTOty: .chorego leczyl\« (.5): Ale iż to nie w iego 
[Pawła] mocy było' ani zawżdy ona chufta iego chorych 
lecżyła : przeto Iie za EpMrodytem modli. Ol8echRoem 
189; SkaTŻyw 393, 575 maTg, 600 maTg; LatHaT 648 maTg. 
»ehorobę, niemoc leczyć« (3: 1): Kapica ś. Piotra 
niemocy lecżyła. SkaTŻyw 373 maTg, 393; LatHaT 648, 
Aaa7v. 
*** Bee wy,taTceającego kontek,tu (1): c. miłuiący, 
rymuiący, broniący, pogląda.iący, patrzaiąey. cz' moczy, 
oozy, leczy, liczy. JanNKar G2v. 
Synommy: l. goiIJ, uzaTawiaIJ. 
FOTmaoje w'p6lrdeenne: leczylJ ,ię; leczywaó, łeczywaIJ 
Bit}.; lekowaó, lekować ,ię. 
Of LECZĄCY, LECZENIE, LECZONY, LECZYFEBRA 
BZ 


LECZYC SIĘ (37) vb impf 
8ie (:t.5), się (12). 
-e- (9) Oczko (6), KochTr, Go,lOaBt; tet SienLek; 
-e- Mąoe (3). 
inf leczyć się (14). O prae, 3 ,g leczy się (.5). O 3 pl 
leczą się (6). O pTaet 3 ,g m leczył się (1). n leczyło się (1). 
O 3 pl m PeT, leczyli się (3). m an[ptaki] leczyły 8ię (1). 
O imp 2 ,g lecz się (3). O 2 pl leczcie się (1). O con 3 ,g m 
by się leczył (1). O 3 pl m per' by się leczyli (1). 
S, ,tp, On notuje, Linde XVll w. (18 On). 
Sto,owalJ w chorobie leki lub zabiegi leoenicze celem 
pTeywT6cenia edTowia; CUTaTi Mąoz, Vulg, On (37): 
B. W funkcji eWTotnej (30): Nie wfzitkich [lekaT,tw] 
razem pożyway. [...] Leeż Iie a pana Boga wzyway 
naleplzego lekarza lobie ku pomoczy FalZiol V 05; Rej- 
ZwieTe 118v; Nosocomeium Dóm choruyących' Szpital 
tych którzy Iie lieczą. Mącz 251b, 212b; SienLek 18 [2 T.]; 
RejZwiero 60v [2r.]; przeto ieIli w Ieśieni Iie przyydźie leczy6/ 
wody te iako tako znidź Iye mogą Oceko 29, 26, 29, 30v; 
Sąć fzeM dni w ktorych ma być robiono: w te tedy przy- 
chodząc lecz6ie Iię: a nie w dźień Iobotni. WujNT Lue 
13/14; Ięt() zbierać namiot y/ y zganiać b{uany' Y lecży6 
Iię kto t.ywy/ kto ma l\ierzkie rany. KmitaSpit C3; Go,'- 
Oa,t 43. 
leceylJ ,i
 czym (6): Chłop co Iię mydłem leożył. Rej- 
Fig Cc5; BielKTon 450; SienLek 18; A śitowiem ieźiornym 
[ptaki] w zaiem Iię lecżyły. KmitaSpit B3, C5. Of ZWTOt. 
leczyć ,ił}. od czego (2): A (tak) wroćił Iie Ioram kroi 
lecżyl\ Iię w łzrehelu od ran BudBib 4.Reg 8/29, 4.Reg 9/15. 
leczyIJ ,ił}. na co (2): Przeto Itrzedz tego co napiłniey 
trzeM/ aby len taki więcey niezawAdźił/ niż óna choróM/ 
na kthór ą Iye leezy Oczko 18v, 2Ov.
		

/Czytelnia_007_02_104_0001.djvu

			LECZYĆ SIĘ 


PreYBIo1JJie: Nie teraz by fie lecży6/ gdy bArzo ltę- 
kacie. Mądrzy każą zabiegA6/ zA cżśIu wIzyltkiemu 
RejZ1JJiere A5v: Bo w chorobie trudno Cię leozy6 SkaT- 
Kaz 7b. 
Z1JJrot: »leczy6 8ię lekarskiemi rzeczmi« (1): Medi- 
caminibus curari, LekarItw pożywś6/ Leczi6 Iie lekArs- 
kiemi rzeczmi. Mąoe 73b. 
W pTzen [czym na co] (2): Cżym fie ma ItAry lecży6 
nA zle Iprawy Iwoie. [...] gdy iuż obacżyIz ony przeminęłe 
cżMy zAtrudnione Iwoie [...]/ A iużeś przyIzedł ku Ipo- 
koynym cżarom Iwoim/ A wIzedłeś prawie iśko do piękney 
łAźniey do Ipokoynych lath Iwoich/ wyp06że 8 fiebie 
ony pirwIze a zamotane Iprawy Iwoie RejZ1JJierc 161v, B2v. 
Przen: Pocie'I&a6 ,i'J w ,mutku, ,tTapieniu (1): CieIzyłeś 
przed tym inIze w tAkieyt.e przygodźie: [...] Teraz MiIt- 
rzu lam lye ltScz: czas Doktór każdemu. KochTr 25. 
h. W funkcjHntenBY1JJnej (1): MIedzy inemi zawśdśmi/ 
ktore obaczś6 mat ten co konia kupnie/ ielt to tśiemna 
j barzo potrzebna wiedźie6: a to gdyby lye kto 8 koniem 
nierad wieltS ltSczył/ ma odeIpodź koniowi macśó miedzy 
żu chwami at. ku gardłu/ ś ielli mu guzy ślbo zołzy thśm 
wymścaIz/ nierśdzę6 go kl1pi6: b06 na zdrowiu będźie 
niepewny SienLek 186. 
e. W funkcji biernej (6): 
leozy6 ,i'J czym (1): Tym fie też lect.ą b[olączki kto]re 
Cie dynią za vIzy[ma] FalZiol IV 37b. 
PTl&en (4): 
a) By6 wye1JJalanym od poku" niedo,konalolci: by6 
nawracanym na wiaT
 (3): ZebyImy iako prświ Samśry- 
tanowie rśnnego nie odbiegAli [o ejednoczeniu Ru,i e Kol- 
oiolem] ale go na Iwoy dobytek w ladziwIzy/ do iednoś6i 
domu iednego/ w ktorym fię choroby tśkie ledą/ przyno- 
śiii. SkarJedn 380: PokuIy SMrfzeml1 oznaymione/ 
prętko fię ledą. SkaTtY1JJ 14 maTg. 
leczytJ Bi'J oeym (1): bo by6 może/ ilz co Cię nieudol- 
noś6ią obydśiow ich [ludzi 1JJzgaTdeonyoh na l1JJiecie] 
rani/ to Iię vboltwem ich lecży. SkaTtY1JJ 589. 
h) Być pocie,zanym 1JJ ,mutku, 'trapieniu [ol&ym] (1): 
GniewaIz Cię Paulo/ ilz corka twoia/ moią Cię corką zltała' 
[. . .] RzecżeIz: świet.a rana rychley fię takim dotykanim 
vraża niIzli lecży. SkaTtyw [197]. 
u. By6 uzdTawianym 1JJ ,po,6b oudowny (1): chorych 
gdy przechodzili przez ono mieylce [gdzie enajduje ,i
 
gTób Iw. Barnaby] wiele fię lecżyło SkartY1JJ 537. 
Formacje w'p6lTdeenne of LECZYĆ. 
Of LECZENIE SIĘ 


BZ 


LECZYFEBRA (1) ,b f 
N ,g l(e)czyf(e)bra. 
Rl ,tp, On, Linde bTak. 
bot. Scrophularia nodo,a L. (Ro,t): tr'Jdownik bulwiasty, 
POBpolita bylina leśna e rodeiny tT'Jdownikowatyoh (Soro- 
PhulaTiaceae): roIcie na wilgotnych mieIczach/ niekthorzi 
zową to ziele cżemierzicżka, niektorzi też zową lecżyfebra. 
Diareorides pilze ilz Trędownik ltłukIzy/ lok wycHniony 
lnie go w puIzcżay w rany kthore z złych krolt bywaią 
FalZiol I 54c. 
Synonimy: ceemiereyoeka, tr'Jdownik. 


BZ 


(LECZYW At vb impf 
1 pl prae, loozywAmy. 
.
l Btp, Cn, Linde bTak. 
1ter. od "lecl8y6" 'pomaga6 w ohorobie' : z1JJykle. 


- 


LEDA 


89 


e eaBady lecey6 [00 komu] : le6 że kAmień nie dźieciam/ 
ani pAnienkamI ale ludźiam albo niewiMtam ltałym 
ltSczywamy OCl8koPTeymiot 442. 
Formacje w'p61Tdzenne cf LECZYĆ.] 


MK 


[LECZYW At SIĘ vb impf 
3 ,g m pTaet ltSczywA.ł sie. 
SI ,tp. On. Linde bTak. 
1teT. od "leczy6 ,i'J": t.e tacy długo t.ywi bywaią/ 
t.e w niey [w OhoTobie] nikt nigdy/ ch06 lye nie ltSczywał 
nie vmśrł OczkoPTeymiot 618. 
FOTmacje W'pólTdl&enne of LECZYĆ.] 


FP 


LEt cf LECZ 
LEDA (914) pt 
leda (638), lada (276): leda FalZiol (11), Bieltyw (2). 
GlabGad (9). MiechGlab, RejP, (3). RejRoem (2). RejRozpr 
(9), LibLeg, SeklKat, KromRozm I, MurzHiBt (3). MUTZNT 
(2). KTomRozm 111 (14). DiarDop, BielKom (4). Glice- 
K,iąt (14). RejWiz (33). RejFig (4). BibRadz (12), OTzRozm. 
KwiatKBiąt. Prot (3). SienLek (2). GÓTnD1JJore (30), Orzeg- 
Sm (4), RejZ1JJiero (95). WujJudConf (3). RejPoBRozpr. 
RejPo,W,ta1JJ (5). BudBibKa1JJ. MYCPTZ. Strum (14). 
WieTKr6c. BialKae (2). BudNT (12). KochOdpT. KochP, 
(3), KochTr. MWilkHiBt, Re,eLiBt. Wisl&nTr. BielSjem (3). 
Calep (12). GOBtGo'pSieb. KochFTag (2). RybG'Jlli (3). 
KmitaSpit (7). VotSel (4), KlonWoT (9). ZbylPTZyg: lada 
LubP,. KochSat (2). Mącz (30), BialKat. KochLiBt. Skar- 
Jedn (4). SkaTtyw (5), Cl&echEpPOTe (4). Klontal (3). 
KochMRot. WerGolc. WeTKae (2). BielSen. KochWT. 
ZawJeft, AotReg (4). PhU, KochAp. WypTPl, LatHaT (2). 
Wy,Kae. JanNKaTKoch. P01JJOdPT. SkaTKal& (11). Skar- 
Kal&Sej (8). KlonFliB (3); leda: lada BieTEz (3: 1). Rej- 
J6e (4: 4), RejKup (10: 8). GToicPorz (2: 0'1). KTowObr 
(7 : 4). RejZwiere (19: 1). BielKTon (28: 5), OrzQuin 
(8: 1). RejAp (35: 1). RejPo, (49: 6), BielSat (7: 3). 
HiBtLan (3 : 6), BielSpr (2: 1), WujJud (2: 6), Bud Bib 
(3: 2). OeechRozm (9: 21). PapTPan (5: 2). ModrzBaz 
(27: 3). Oozko (1: 9), StTyjKTon (5: 1). OzechEp (3: 31). 
NiemObr (3: 10). KochFT (6: 1), KochSe (1 : 2). KochPiel 
(2: 1). PudlFr (7: 3). BielRozm (4: 6). 06rnRoem (4: 2). 
PapTUp (1 : 1). GO,tGOBp (2: 7). OrabowSet (1 : 5). OTeJan 
(1: 2). WujNT (2: 10). SaTnStat (3: 6). CiekPotr (1: 3). 
OeahTT (3: 2). Go,lOast (4: 1), PaxLiz (7: 1). PualDydo 
(1: 2). 
e oral$ oba a jaBne (w tym w pierw'l&ym a 7 r.. w drugIm 
19 r. blędne enakowanie). 
Sl,tp brak. On notuje, Linde XVI-XV111 w. 
l. Partykula uog6lniająca. oznaceająca r6wmel nIe- 
okrellonol6. oe'J'to preeciętnol6 lub male enaczenie de,ygnatu 
wyraeu okrellanego: katdy. 1JJ,ey,tek. jakikolwiek; prze- 
ciętny: malo wart. byle jaki; omniB Vulg. PolAnt, ModTe; 
qui,que Mącz. On: quilibet ModTZ. Cn: mediooriB. paulu, 
Mące: leviB(,imuB). quamlibet leviB MoaTe (909): 
u. Z reeceownikiem [w tym: pTzyimek między "leda" 
a reeoeownikiem (45). pTeed "leda" (33)] (216): Tśk iśkoś 
ty odpowiedział/ Ledś Ikotak by to wiedział BierEe 
Cv. L: FalZiol IV 4b. V 30v; RejRozm 395; RejRoepr F2: 
RejJóe F2, G4v; KromRoem I K4: KTomRoem 111 D7v. 
H2v. H3v: A przeto rodzicy dla dobrego zawołanya 
dzyatek/ ktoreby mye6 chcyeli/ nyechay nye z leda 
byałą głową myę£zkśyą/ y owłIem z żadną inłIą/ iedno 
z właIną oddaną GlioeK,iqt C. Bv. D5v, E3. L5v. L7:
		

/Czytelnia_007_02_105_0001.djvu

			90 


LEDA 


SZperunk iż między Ludźmi nienawifć mnoży! y niej{
ko 
lekkorć wyrządza.! niema. być lada. dla przyczyny przes 
Sędźiego dopuIzczon GToicPoTe dd3v, k4v, t3; A thakie! 
y Wołowi choćbyś wina. nalał! Pewnie leda w klLluży 
będzye wodę wolał. RejWie 105v, 28, 66v, 165; Grś6! 
prożnowaćl łotrować! poki sItawa wora! A vmieć to leda 
chłopI choć nie był v dwora. RejZwieTz 124v, 72, 108; 
BibRadz Eccli 10!6, Eph 4!14; Pilali też nMzy przodkowie 
cżarem leda rny w kroniki. BielKTon 363v, 81, 171, 251, 
270, 350v. 412; Vulgus, Pofpólftwo! gmin! [...] ut Vulgus 
medicorum, l>ofpólItwo lekarzów! to yeIt! lada lekarze. 
Mqcz 511c, 252d, 317a, 446a; OTzQuin M2; A w kim lekarze 
nauczeni wątpią/ baba leda źielim vzdrowi. SienLek 37v; 
Ale ielli tego [wścieklego] pIa mieć niemożeIzl tedy zleda 
pra mu ćiepłey krwie dft.y pić nieukazuiąc co ieIt/ to tei 
ieIt barzo doświadczone. SienLek 152v; A tak tu fobie 
pomyIl nędzniku/ gdy cie owo leda mnich A nie tylko 
leda mnich ale leda babal gdyć zabśią iż to grzech ano 
nie grzech! zattrMzy precż od woley y od poUanowienia 
PańIkiego Re;.Ap 179, lO, 17 [3 T.], 43, 64, 64v (13); 
ieden drugiego za leda. przycżyną przez nogę przerzući. 
G6rnDworz Mv, M5, Ee3, Ggv; Patrzayt.e thu pilno marny 
złocżyńco/ kthoryś wpadł w frogye ręce nie ledA panu 
A nie leda mocarzowi! ale Panu wIzech panow! a mocza- 
rzowi nad wIzemi mocarzmi. RejPo, 168, 37, 40, 89 [2 T.], 
171, 225 (16); Iż leda Uroy nadrozrzy by iedno rzekł 
WłoIkil By śię też nań zAItąwić [1] kupi Narod PoHki. 
BielSat B3 [idem BielRozm 12], Dv; GreegSm 56; HistLan 
B4v, Fv, F4; Ale my będąc tśk pewnemi pilmy vtwirdze- 
ni! nie daymy lie leda wiatrom zwodzić/ a Uoymy przy 
wiernym KoIciele KrzesćiśńIkim RejZwieTC II v; A tak 
ma być vważan gniew! aby nie ledś 8 przycżyny był po- 
ruf zon/ gdyż wiele przycżyn ieIt y omylnych y niepewnych 
na rwiecie. RejZwierc [78-]v, 16v, 31v, 47v, 59, 66v 
(15); BielSpT 38, 75v; WujJud 157; W'UjJudOonf 139v; 
RejPo,RoepT c; RejPosW,taw [41']v; OItrzegayt.elię 
abyś nie przynolił całopaleni twoich na lada mieyrcu 
[in omni loco] BudBib Deut 12/13, Eccli 10!6; GeeohRoem 
96, 237v; PaprPan B3v; ktorzi [ludzie bee m(!Btwa] lię 
drugie krzywdźić/ niewalecżne na rękę powabiać! ludźi 
leda z przycżyn [ob leves causaB] a dla maluct.kich rzect.y 
zabijś.6 naucżyli? ModTZBaz 62v; A przeto ow obyct.ay 
ma być ganion/ gdy żołnierze z leda ludźi [ez jeoe omni 
hominum] zbieraią ModTeBaz 1I6, 60v, 62, 81v, 90 [2 T.], 
105v; SkaTJedn 32; Oczko 18, 26v; KochP, 6; SkaTtyw 127; 
StTyjKTon 275, 432; GzechEp 61, 151 [2 T.], 276; KoohFT 
28; WeTKae 276; Bo to dźiwak! co go bogactwo zubożyło/ 
Przyrównam go OIłowi/ choć mu to nie miło: Który 
przyImaki nosi koCztowne na fobie Przodśię ladA chróśćilko 
naydźieIz przed nim w żłobie. PUatFT 20, 9; BielRozm 12 
[2 T.], 25; PaprUp G3; Galep 707a; GTabowSet Tv, V4, X, 
Yv; Zwykł Pan Bóg mśćić fie zaniedbśney wiary: ń. nie 
przeUaie na lada kaźni/ ale zgoła wymAzuie z kśiąg t y- 
wotA OrzJan 33; Abowiem ryn Boży nie ladA z panny 
narodzić lię raczył! Ale z takiey panny! ktoraby pAnną 
była nie do czaru tylko/ ale wiecznie plmną WujNT 195, 
364, 387, 471, 827; SaTnStat 1280; KmitaSpit C2; SkaT- 
Kaz 43a, 314&, 386a, 519a, 550b; SkaTKazSej 673b; 
On idźie za trębacżem/ on idźie za dudą: On lię dźiwowAć 
idźie leda za obłudą. KlonWoT 33, ded ..3, 80; PudłDydo 
B5v. 
W połqczeniu e Tzeczownikiem zdrobniałym, pTeewalnie 
hipokor. (50): MUTZNT 88v; RejWiz 13v, 28v; RejFig Dd2; 
RejZwiere 128; BibRade PTOV 15/17, II 90c maTg; Biel- 
KTon 436v, 451; Pluma ac folio facilius moveri, Lada 


LEDA 


rzeczką być poruIzón aż y piorkiem albo HItkiem. MąclJ 
233d, 230b; RejAp 2, 24v, 37 [2 T.], 64,129; RejPo, 40, 
124 [2 T.], 171, 270; Zwycięt.y łakomItwo! bo fie ledś 
o krzywdecżkę gniewa co nio Itoi za pioniądz. RejZwieTo 
[78']v, 36v, 38v, 46, 70, 78v (12); MycPTe I [D]; Strum 
1I3v, N2; BudNT pTzedm b7v; nietak iśko poIpolićie 
cżynią lliektorzil co dla nędzney chwały! o malucżkie 
rzecży łapaią przycżyn niebezpiecżel'iUwó.: a o leda slo- 
wecżka [pTO VeTbulo nulliu, momentł] chcą ręką cżynić. 
ModrzBaz 62, 60, 66, 136; Oczko 3v; SkarŻyw 63; Bo 
tam [w Rzymie] co Gon!ul to KROL, DICTATOR CeCa- 
rzem: A my fię tu o leda vrzędźinkę lwarzym. Klon W OT 13, 
ded "3 [2 T.], 47, 80, 81. 
W polączeniu e Tzeceownikiem okTeilonym dodatkowo 
pTeee przymiotnik podkreślający malo znaczqcy lub pejo- 
Tatywny chaTakteT tego Tzeczownika [w tym: leda blahy 
(1), maly (maluceki, namniej,zy) (5), maTny (1), n(!dzny 
(3), 'pTo,ny (1)] (12): RejWiz 28v, 172; BielKTon 436v; 
Ważnieyrze v niego leda błahe cżścżko Iwiata tego! 
ślbo iśki mały przeItraCzek iego! niżli tak hoyne obiet- 
nice Pana thego RejAp 2; RejPos 124; tak iako dziś 
widzimy! ledś dla IproIney a mśłey krzywdccżki! nic 
tho cżłowieka zabić RejZwiero 70,14; Oceko IIv; StTyjKTon 
175; OeechEp 81; A niektorzy ćienkiom włosiem po- 
dawienil Loda marną rzecżą s świata wypłoIzeni. 
WisenTr 33; [Nasey m(!towie] Leda o mśłą krzywdę 
aH fie wnet biją BielSjem 22. 
W ohaTakterYBtycenych połqczeniaoh: leda baba (3), 
beBtyja, bialaglowa, biesiada, ohaToi,lco, ohlop (3), ohoToba. 
OhTOŚołSko, chTeeśoijanin, cień, czaczlco (5), deBzoz, doktor, 
domy,ł, figuTa, fra,zka, grzech (2), jablu,zko, kapłan, 
kaź7i, klątwa, kluczka, kTOl, kTzywd(eoek)a (10), kuglaTltwo, 
lekare, ludde, łaBka, mataninka, m(!drek, miej,ce (2), 
mnioh (2). mocaTZ, niepTeyjaciel (2), niewiast(k)a (2), 
nikoeemnik, obluda, pan(ek) (2), panna, pie" plotka (3), 
pode4reenie, pogarda, pop, po,traseek, pTat"da, pTeeklad. 
pTeeBtraoh (pTeestraszek) (2), preyozyn(k)a (34), pTzyjGŹń, 
Tanka, TotUm, Teecz(ka) (5), 'en, ,'ow(ecz)ko (3), 'prawca, 
'pTeeciwnik, ,troj (2), ,tTaoh, stwoTzenie, ,ynaczek (2), 
,ekoda, ślachcio, śmieTć, trodnostka, tTzaska, UPOT, ure(!dnik 
(u-re(!dzinka) (2), wejźreenie, wiatr(ek) (24), wioher(ek) (3), 
wyklad, wymysl(ek) (2), wynalazek, eabawa, eiolko (lJiele, 
zielsko) (6), ŹWiTZątko, tak (2), tyd. 
p. Z zaimkiem [w tym: pTzyimek mi(!dzy "leda" 
a eaimkiem (59), pTeed "leda" (13); w piBowni łqcznej 
e eaimkiem (41)] (465): 
Ze,tawienia: _loda co« - cokolwiek, w,zy,tko; 
Tzeoz malej wagi; leve PolAnt; quicquid. quidlibet, quod- 
cumque On [w tym: pTzyimek wewnątrz eestawienia (44). 
pTeed ee,tawieniem (6); w pisowni łącznej (14)] (197): 
Dziećię dobrze się rozmyslay/ A nie lada cżego łapay. 
BierEe L3v; y też cżłowiek rozum Itraci, loda czo mowi 
FalZiol I 50b; Thody oddala od cżłowieka czo Iie mu 
w noczy przez Cen leda czo vkazuie FalZiol IV 59d, III 
19d, V 54; BielŻyw 20; Twarz rowna a nie nadęta, zna- 
mio, cżłowieka ku rzecży wrzelkiey godnego, [...] ktory 
tet. leda ct.emu wierzy GlabGad N2v, E7, K4, O, 04; 
RejRozpT D, E4v, 13; Kiedy Izct.ęCcie waży lekcze Potym 
go leda czo depcze RejJ6z E7v, C6v, E6v maTg, H8; Kiedy 
Iyedą czo bajali lakoby Bogu łayali RejKup cc4v, e2, 
g4, Iv, m2, n6 (11); MurzHi8t H; KTomRoem 111 Q3v; 
BielKom E3, F8v, G2; GliczK,iqt C8v, G2v, M6; Groio- 
POTZ hh2; Abowiom mi nie lada oco idzie! ale o DuIzę! 
nad ktorą niemam nic droIlIze 1o . KTOWObT 108v, 44v; 
RejWu Iv, II, 28v [27'.], 34, 95 (9); RejFig Ali., Ee4; 


-
		

/Czytelnia_007_02_106_0001.djvu

			LEDA 


Ale chcemli lie pośmiać/ cżaIem leda 8 ct.ego RejZwieTe 
65v. A2v. A4. 35v. 124v. 136. 139 [2 T.]; BibRade l.Reg 
18/10. 23. II 27c marg; BielKron 253v. 261v. 262. 313. 
318 (10); Garrio. Lada co mówię co mi Ilinka przyniefie 
do gęby. Mącz 142c; Nugas garrire. Lada co plieśó. Mące 
142c. 2lla. 216c. 232b. 252d [2 T.]. 356a. 464b. 475b; 
PTOt A2v; RejAp 9v. 37. 37v. 64v. Ee2v; bo popraw- 
dzie mowić s prędka/ a. nierozmyflnie/ o rzect.y takiey/ 
nie ieIt to leda co. GórnDwoTe C8v. K3. K5v [2 r.]. K7. 
L5v. M3 [2 T.] (12); RejPoB 134. 197v. 206v [2 T.]; BielSat 
B4. B4v. D2v. Ev. M4; HiBtLan A3v. D3v; RejZwiero 
7v. 15v. 22v. 32v [2 T.]. 61 (14); BielSpr 25v; KochLiBt 
nlb 3; BudBib I.Reg 18/23; Strum Iv. R2v; BudNT 
pTeedm a5. c3. k. Kk3; OeeohRoem 70; PapTPan C2v; 
ModrzBaz 62v. 63v. 81; SkaTJedn 232; Oceko 8v; SkaT- 
Żyw 308; OeechEp *2v. *3. 171. 178. 198 (8); NiemObT 
84. 89. llO. 125. 132. 135. 162; KoohFT 16. 40; KoohMRot 
A4v; WerKaz 305; BielSjem 24. 34; KochPieś 23; Pudł- 
FT [2]. 57; BielRozm 14. 15. 27. 33; Bo pdyiMiele zabi- 
tego/ boiąc fię o Iwą fkorę/ na lada czym pdeftś6 murzą. 
G6rnRoem Hv. C. H2v; KochWT 19; ZawJeft 9; Oalep 
268a. 516b. 613a. 707a. 1102a; Go,tGo,p 28. 132. 166; 
RybG
śli B3; JanNKaTKoclł F; SaTnStat 566. lI48; 
KmitaSpit A3v; POWOdPT 47; SkaTKaz 3llb. 314a; Gdyż 
na Pannę przygana/leda z cżego w bieży. PazLi:/l D3; 
Lada z czego vczyni lobie na vrzędnika grzech 
miertelny 
SkarKazSej 687a. 697b. 699b; ZbylPTeyg A3. 
,." W chaTaktery,tyoenych połączeniach: leda ozego 
ba
 ,i(1 (2); pośmiać ,i(1 leda e c:/lego; leda ozemu (u)śmiać 
d(1 (3). wieTey
 (wiaT
 da6. wiereenie) (4); leda co (na)baja
 
(eabajać) (7). belkota
. bredzi
 (bTedzący) (2). broić. chwali
 
(4). gdaka
. mowi
 (mowiąoy) (23). mTuczeć. pi,ać (9). 
pleś
 (plotący. pletliwy) (16). (prze)powiadaó (powiedeie
) 
(6). 'eoeebiota
 (2). u,ły,eeó. wołać. treó; leda o co (00.) 
fTaBować ,i
. fuka6. gniewać. gTyź6 ,i(1. kaTać. łaja6 (2). 
pyta6; leda o co idzie; na leda oeym pTze,taó; o leda o.ym 
mowi6. 
Seeregi: »lada co. nic« (1): ale iż nie było dym infzym 
[dowieść]/ tedy fię wżdy pokazało ladacżym: a krotko 
mowiąc nicżym. OzechEp 384. 
»lada co. trzy po trzy« (1): Vbieralili fię tak w rozmai- 
te kolztowne choboty do nabot.eńItwa/ y takli do ludu lada 
co trzy po trzy obcym ięzykiem mowili 7 OeechEp 362. .... 
»leda czyj« = czyjkolwiek [w tym: przyimek pTeed 
ee,tawieniem (1). wewnątTe zeBtawienia (1)] (3): ił. nie 
leda w tzyie infze imię/ iedno tylko wymię lamego Pana 
Jezu KryIta KTOWObT 44v; RejZwierc 137v; A ct.emuj 
wy tedy lada cżyim wymynom tak lekkomyślnie wierzyćie 7 
WujJuil 9. 
»leda gdy« = kiedykolwiek (2): RejWi:/l 189v; A vkaUe 
mi kogo coby myflił o tym/ Co Iie wżdy z nami ma dziać 
leda gdy na potym. RejZwieTc 246. 
»leda gdzie« = gdziekolwiek. w nieokrtJŚlonym miejBO'U; 
w,z
deie [w tym: z dodatkowym okTeśleniem miej,ca (11); 
to piBowni łącznej (2)] (32): mala Ozanka iert ziele ktore 
roIcie lieda gdzie naziemi FalZioł I 37a. IV 15a; kthorzy 
nye bacżą nic na żadną rzecż/ [. ..] ledA gdzie lie trafi 
bądź na rynku/ bądź w koscyele [...] przed wJIyt- 
kimi podcż:\s ludźmi/ lyny lwe karzą GliczKsiąt G4. M; 
RejWie 35. 78. 130v [2T.]; RejFig Dd2v; RejZwiere 87. 
128; tak iż dwadźieMia dni po morzu błądźiIi lada gdźie. 
BielKTon 453. 39. 100. 269v. 399v; KochSat [C2]v; Biel- 
Sat B4v; GTeegŚm 58; Bo iefli portu chybicie/ Coż dobrego 
'Vcżynicie/ Sami leda gdzie zginiecie RejZwieTo A v; Tho 
też nieborak on dzbanarz leda gdzie we błocie Iie powali/ 


LEDA 


91 


tamże y vlnie/ luknią pomaże RejZwierc 61. 33v. 90; 
StTum N2; WieTK1'6c B; StryjKTon 51; KochS/8 B3v; 
BielRoem 15; KmitaSpit A2v; SkaTKaz 386a; PazLie 
C4v; PudłDyilo A4. 
»leda jaki« = jakikolwiek. nieokTeślony. kaldy; pier- 
w,ey lep,zy. małego enaczenia; defunctoTiuB. peTfunctoTiu, 
On [w tym: w połączeniu /8 Tzeczownikiem edTobniałym (2); 
preyimek wewnątT/8 eeBtawienia (8). pTeed ze8tawieniem (3); 
w pi80wni lącznej (9)] (63): Bowiem ciepło ieIt poct.ątek 
zakwafzenia. wlzakoż nie leda iakie ciepło. ale tUko ono 
ktore pocżnie lprawować a nie dokona. dla przenagabania 
zimna nieiakie 1o . GlabGad K5v. G2; aby Iie nie kwapili 
krwie purzcżać/ a iżby lie gim to nie widziała rzecż leda 
iaka. ale z wielkiem a pilnem rozeznaniem FalZioł V 73v; 
A to wniwecz com dał winę Leda o iaką przyczynę Rej- 
Rozpr D4. D3v. Fv; DiaTDop ll5; KTomRozm 111 F6v. 
G3v. 16. Q2; [kandydat do maUeń.dwa] aby lye nye ku 
leda yśkyey byałey głowye wdawali a nye 8 każdą co 
nyewyślta yert! towarzyrtwa a lkładu myał. GliczKBiąJ 
Bv. Bv; GrOiCPOTZ cc3v; Iż He cżłek w nyey narodził 
cżłek nye ladayaki! Lect. ten co w nim okazał Pan dziwne 
lwe znaki. LubP, T3; KrowObT 179; KwiatK,iąl K3v; 
ReJAp [15]v; abyś ich [cn6t] do ledaiakiey pofługi nie 
obroćił GórnDwoTe X3. Pv; BielSat D4v; Hi,tLan A4; 
RejZwierc 38v. 77. 85. 134v. 154v. 158; WujJud 32v. 
53v; WujJudOonf 32v; RejPo,W,taw [1438]; li. im dłurzlzy 
[OhT6,t] tym leplzy. A iefIi byś nie miał takiego chróltu! 
tedy lye znidźie leda iaki! ieno żeby prolty. StTum H2v; 
BuilNT pTeedm b7v. k. Ff8v; ModTzBaz 130; Oczko 12v; 
KTo mi każe rym piIM nierozmyślnie! taki Ma wolą 
prziiąć ehoćia będźie leda iaki. KochFT 76; BielRozm 31; 
GrabowSet X3v; OreJan 108; OeahTT Cv. 
,." W połąoeeniu ,/8eregowym (1): a ono świat nabożeńf- 
twem pozwierzchownym/ leda iakim! a pod cżas Panu 
Bogu przemierzłym! Pana. BogA odprawowM chce Niem- 
Obr lI. 
W pTeeciw,tawieniach: »leda jaki... porządny (3). 
dobry. pewny. przedni. zacny« (7): Dwoyakye bywa 
zgromadzenye albo zyednocenye wyela rzeczy: Yedno 
porządne: Drugye leda yakye KTomRozm 111 F6v. F3v 
marg. Gv; Certis de caussis. Dla pewnych a nie lada 
yakich prziczin. Mqce 49d; nie iedney! abo nie kilku 
olob rady w lprawowaniu rzecży vżywać maią! ale wiela 
olob! y tych nie leda iakich! ale co przednieylzych y co 
mędrlzych [Seil multoTum hominum eorunilemque et opti- 
morum et pTuilentiB,imorum] MoilTZBaz 24v; a to one 
białe głowy były dolyć zacne a nie leda iakie/ ale przed- 
śię białe głowy były [Et quidem illae erant ,ummo loco 
et 'pectatiBBimae foeminae. ,ed tamen foeminae erant] 
MoilTzBaz 49; Wżdy pohaniec gdy więźnia z dobrych 
lzat odkryie! Przedśię go ledaiaką śiermięgą zakryie. 
K mitaSpit C4. 
W charakteTYBtycznych połqceeniach: leda jaka( -i. 
-e. -oy) baśń. bialaglowa. czaczko. cełek. daT. doktOT. j(1zyk. 
ludzie. naboleń8two. niewia8ta. obietnioa. o,oba. pismo. 
podobieńBtwo (2). pomocnica. pOTl8ądek (2). po,el,two. 
po,ługa. potTawa. PTOTOk. preyceyna (8). preygodka. ,.eece 
(2). ,ługa. ,lulba. BtaTanie. ,yn. uTeąd. wiatr nauki. wiflś6. 
wykład. eepBowanifl. 
Szeregi: »leda jaki. nikczemny« (1): A gdy iefzet.e 
zarzucon będzye owym błędem! Ledaiakim nikctemnym 
niewolnym vrzędem RejWiz 92v. 
»prosty a leda jaki« (1): mi8.fto onych dawuych 
ludźi prortey a leda iakiey potrawy [PTO ... tJictu ,implioi]! 
rolkolznie ltoły warze przyprawiaćie ModreBaz 143.
		

/Czytelnia_007_02_107_0001.djvu

			92 


LEDA 


.lada jaki, zły« (1): y lada zły iaki ięzyk! y śmiała 
Iwowolnol\6! namowi ich do rzeczy barzo IzkodIiwych 
SkarKaeSej 695a. "" 
.leda jakikolwiek« [w połączeniu z Tzeczownikiem 
.dTobnialym] (1): a cot. gdy lada wiatrek!leda poltraIzek! 
leda iakakolwiek zagrożona vltawkśf Inadnie nas odwie- 
dzye od tego. Be;.Ap 37. 
.leda jako, jak« = w jakikolwiek ,po,6b; niedbale, 
fl4lJporeqdnilJ; latwo; o,citanter Mące, Oalep; leviter ModTe, 
Oalep; utounque M qcAf, Cn; aefunctorie, negligenteT, per- 
funotorie Oalep, On; clementeT, diBBolute, otio,e Mącz; fTigide, 
inaniter, languide, TemiBBe, tranBitoTie Cale p ; incuTio,e, 
ifldiligentlJr, in,ubide, obiteT, paTum diligenter, qualiteTcum- 
qUIJ On [w tym: w piBowni łącznej (14)] (75: 1): iż to powie- 
trze ktore pierwej było zakażone: nie leda Iie iako po 
wtore Ikazi. FalZioł V 73v; Ta to Podolika miedzi inlzymi 
ziemiami ielt barzo płodna [...] tak iż zdrapawIzy leda 
iako [et paTV'lIm inveT'o atque exaTato] ziemię, gdy tam 
tyto będzie wIiano! tedy przez trzy lata lamo zboże roIcie 
MiechGlab 77; BejBozpr C3; MureNT 88v; KTomBoem III 
F6v; KTOWObT 50, 77v; BibRadz .4; BielKTon 363; Qui 
suum officium gerunt ociose, Którzi Iwoye Iprawy lada 
yako albo niedbale Iprawuyą. Mące 259a; Utcunquae, 
Yakozkolwiek!lada yako. Mąol 509c, 268b, 271a, 40lb 
[3 r.]; Prot B; RejAp l, 147v; G6mDwoTz C, L8, Ii2v; 
RejPoB 64v, 213, 280, 343; BiałKat 371; RejZwieTc A3, 
B4v, 16, 2Ov, BO (11); RejPo,W,taw [21']; StTum H3v 
[2 r.], K3v [3 T.]; Ale kto to przelicży! iako on wiele 
leda iako a prawie mnichowlkie przekłada. BudNT 
pTeedm c3, pTzedm b4, dv; Mow ty co chcelz! przedIię 
tego nie lada iako w mię wmowilz CzechRozm 34; ModTZ- 
Bae 13v; KochOdpT B4; wtym podobno grzelzą! że dobr
y 
rady niewźiąwIzy!lada iako lobie ratunku Izukaią Oozko 
!liv; KochTT 23; StTyjKTon 707; Act.ći ku niemu [Bogu] 
nie lada iako W. M. przyidzielz. Lecż aż za pilnym y 
ct.ęltym [...] w rzecż tę wglądaniem OzechEpPOre "2; 
NiIJmObT 84,89; Płacże Venu, wolnowłola! od żalu opada! 
Lada iak rofplećionymi warkocżmi wiatr włada. KlonŻal 
B3v; G6rnRozm C3v; ActReg 48 [2 T.]; Oalep 298a, 
436b, 694b, 780b, 1079b; Go,tGo,p 5 [2 T.], 142; KochAp 7; 
LatHar 583; Ielt nas tyśiąc tyśięcy wybornych do boiu! 
y niechcą ledaiako przyItać do pokoiu. KmitaSpit B3v; 
VotSd B3; CzahTr G4v, Lv; PaxLie D2v; KlonFliB E4v. 
.leda kędy« "" gdziekolwiek, w nłeokreAlonym miejBcu 
[w tym: _ dodatkowym okreAleniem miej,ca (3)] (5): A też 
i'ł [lepiej ubraną pannę] więc poladzą a moię w kąt po- 
pchną! Albo gdzye s poIlednimi leda kędy wepchną. 
BejWiz 57v; Na taki
y źiemi leda kędyby była leda 
Dolinka! mot.e Stawek zbudować. StTum N2, F3, I; 
Gdźie! złych źwierząt niezgody! W okrutnych puIzct.ach! 
w leśiech leda kędy! Gdźie Lwow! Panter przechodźi! 
Płomiennych Smokow błędy! Leżeć bez trwogi! y Ipś6 
mogą! wlzędy. GrabowSet V v. 
»leda kiedy« = enienacka, w nieoczekiwanym momen- 
c41J; kaldej ohwili [w tym: w pisowni łącenej (1)] (23): 
BlJjP, 83; Wlpomni lobie na to! iż maIz vmrzeć leda 
kiedy! y ltanąć przed lądem Bot.ym. KTOWObT 40; Biel- 
Kron 388; Itrzeż Panie Boże! ażeby ta nowa Ewanyelia! 
nas ku t.&łośćiwemu! kóńcu! z Królem Panem naIzym 
miłoś6iwym! leda kiedy nie przywiodła OTeQuin K4, 
D4, Kv, Y2v; BejAp 126v, 137v; RejPo, 6, 184v, 312v, 
314v; BielSat G2; HiBtLan E2v; RejZwieTo 115v, 150v, 
177, [193]v, 248v, 250; BielRozm 2; KmitaSpit A3. 
.leda kto« ZOl ktokolwiek, kaldy; byle kto, ktoA malo 
.fłClCeący; aliquiB, quilibet Mąc., On; quiviB JanStat, Cn; 


LEDA 


omni, homo Vulg; ,ine delectu Mące; ineptis,imuB quisque, 
quicunque, quiqui, qui" quiBpiam, quiBquiB, viliBBimuB 
quiBque Cn [w tym: pTeyimek wewnątre eeBtawienia (5), 
pTZlJa ze,tawieniem (3); w piBowni lącznej (1)] (64): Cięlzkać 
barzo to ieIt niomoc! Nie leda kto ią może wzmoc BilJrEz 
Qv; RejRozm 397; Bo to iuIz naItało dzilia Leda na kim 
fzuba lilia RejRozpT H4v; SeklKat V v; BejKup m3v, 
N, x3, dd6v; MurzHi,t B3; KromRozm III O; RejWil 
15v, 51v, 55v, 69v; Co w nędzy nazbieraią! rozleći Iie 
marnie! Bowiem tam iuż leda kto! zawtdy k fobie garnie. 
RejZwiere B6v, 37v, 52, 128; BibRadz Eccli 8!22; Biel- 
Kron 225v, 249, 258v; MącI 187d, 244c, 340c, 356a, 406c; 
OTzQuin X2; PTOt C; BejAp 86; potrzeba aby [dworzanin] 
WCt.a8 vcżyć Iie kAżdey rzecży pocżął! a nie v ledśkogo 
ale prświe 8 pocżąthku! v czo nayleplzych miItrzow G6rn- 
Dwore E6, K8, Dd3; BejPo, 264; RejZwiero 98v, 250, 
257v; WujJud 131, 182v, 201v; WujJudConf 188; Oeeoh- 
Rozm Iv; PapTPan R3v; A teraz tśkie ct.ary nartały! 
iż nietylko pierś6ienie! ale y łańcuchy lada kto [lJtiom 
vulgo homineB] nośi ModTeBae 51; CeechEp 184; it. nie 
o ladś kogo! 'le o Boga Iśme rlO ! opierść Iię muśi NilJm- 
Ob,. 69; KoohFr 16, 78; KlonŻaZ D3v; KochPieA 15; G6rn- 
Bo.m C; Go,tGo,p lO, B6 [2 r.]; WujNT 84, l.Tim 5 
aTg; SamStat 397; Każdy żoraw po kilku doItał lobie 
chłopow! Leda kto nawiązał ich iak konopnych Inopow. 
KmitaSpit C2v; SkarKaz 420b, 487a, 551a; GOBlCa,t 
45, 65; PudłDydo A4. 
»leda ktory« ... któTykolwiek; aliquiB Modrz; quiounque, 
quilibet, quiBquiB, quiviB On [w tym: pTl8yimek wewnątTz 
eeBtawłenia (1)] (6): ModTeBaz 26v; [jeAliby mial] żywot 
Iye odymś6! [...J [dają] piłułkę iednę lada zktór
y mśJIy 
Oczko 21 v, 18; WerGoAc 227; ReBI8LiBt 141; gdy [Turek] 
CZa8 lada ktory vpatrzy! vćiśnie was! niewiem iako do 
woyny M.kiey gotowych! y pod niewolą fwoię! vchoway 
Bot.e! podbije. SkarKaeSej 660a. 
»leda 8kąd« ... ,kqdkolwiek (3): BudNT przedm c2v; 
Suspiciosus Qui pronus est ad suspicionem, quique 8uspi- 
catur - Lieda 8kąd podeizrżenio maiąci. Calep 1038a; 
GoalCaBt 15. 
a. PaTtykula eaprl8eczono, oznaczająca "iepo,politoAć, 
niepreeoi(!tnoAć, wielkie enaozenie de,ygnatu wyrazu okTeAla- 
nego: "iepo'polity, "iepreeci(!tny, "iezwykly. "iemalego 
e"aoeenia; no" vulgaTi, PolAnt; non modicuB, "O" quilibet 
Vulg [w tym: w piBOW'1li lącznej ..nieleda" (30)] (228): 
a. Z Tl8eceownikiem [w tym: pTl8yimek mi(!dzy .,me" 
a ..leda" (3), mi(!dzy ..nilJ leda" a reeozownikiem (2); w ,syku 
po reeczowniku (5)] (124): RejPB 90v; BejJ6z F5v; Alnsc 
malo y Ilow trzeba Bo iedno Iercza nieleda. RejKup 
k3v, e8, p6v; MurzHiBt P2; Wierz mi że nie leda Itrach 
tam był przypadł na mie. RejWie 170v, 2, 102v, B4v, 
I 55v, 167; BibRadl *2v, Act 28!2[1]; OTzRozm I3v; 
OreQuin D4v, F, Yv; A nie leda tho gwiazda! bo Iie zowie 
iutrzenną BejAp 194v, 9, 41 [2 T.J, 150v; G6rnDwors P7v, 
Aa7; RejPo, C4v, 34v, 58, 133v [2 r.], 135v (16); A pomni 
it. nie leda Itraż maIz około Iiebie! bo Anyoły PMlkie 
BejZwiero 86; Bo wierz mi iż nic leda Ikarb znaydzie ktho 
thakiego cżłowieka lobie znaydzie. BejZwierc 92, 18, 
22, 22v, [28 8 ], 89 (12); WujJud 38v; BialKae C4v, L2v; 
CzechRozm 13v [2 T.], 26v, 39, 115v, 129 (10); NIe darmo ich 
iuż mi wierz Głowackiemi zową! Bo to prawie fą ludzye a nie 
z lada głową! Dadzą radę na wIzytko dobrą ći panowie 
PaprPan Hv, Ff4v. [Gg]4v; ModreBaI 75v; SkarJedn 98; 
Oczko 32v; Poznał on zwodzca y duIzny rozboynik! 
iIz ono dzie6ię nielada. Itatek w fwych malucżkich le6iech 
pokazało SkarŻyw 371; Ikąd Iię pokazuie! iż tam nie 


--
		

/Czytelnia_007_02_108_0001.djvu

			LEDA 


IMa bitwa była! ponieważ tśk wiele zacnych Xiążąt 
poległo. StTyjKTon 487; CzechEp 123, 163, 179, 195, 207, 
423; NiemObT 84,154; KochSz B; PudlFT 54,57 [21'.], 
72, 76; ActReg 132; w Angliey bydła! owce! a Itąd fukna 
nie leda Go,tGo,pSieb + 4; Phit P3; KochFTag 22, 49; 
OTzJan 35; WYPTPl A4v; LatHaT 158; RybG
śli D; Wuj- 
NT 8, 430, Act 19!11, 28!1; WysKaz 41; Więc y w Inter- 
regnum w one frogie zallliMzki Itronam nie dałeś lie vwieźdź: 
y pokazałeś lie niemniey PolIkiemu narodowi, iako y Litew- 
fkiemu bydź przyiaćielem. Iest to nielada fztuka. SaTn- 
Stat 863, *6, *6v; VotSzl D; CiekPotT 9, 26; CeahTT L3; 
Go,lCast 72; PaxLiz Bt; Lecż też do Itołu nie lada potrawy! 
y gołębiniec rodźi nam dźiurawy. KlonFli8 Cv, C. 
W poląozeniu e Tzeczownikiem zdrobnialym, pTze- 
watnie hipokor. (7): RejPo, [105]v; Tedyć to nie leda 
głowka ilcie WYlllyflił:\.. H iBtLan ktv; Y nie lada krzywde- 
cżka do fwych ich obrufzy! Ale obcy pilniuehno oględa6 
Iie muśi PaprPan Hv; CzechEp 328; KlonŻal E4; Drobny 
to pachołek; nie lada pąniątko [1] CiekPotT 34; CzahTT L2. 
W poląozeniu e reeozownikiem okTellonym dodatkowo 
pTeez pTeymiotnik o zabaTwieniu dodatnim (1): A to wIzytko 
nadobnie Itatecżnemu a porthanowionemu wiekowi przy- 
rtoi! a wierz mi iż też to nie leda cnothii,! a nie leda poćóiwś 
fprawa. RejZwieTc 141. 
W chaTa1ctery,tycznych polączeniach: nie leda bitwa (2), 
błąd, Bog, boi, burda, cierpliwoli
, cielila, cnota, oud, oeellJ, 
cd(owi)ek (3), daT, doktor, dziw, glow(k)a (4), go'podaTe, 
gwiazda, intrata, klenot, kroi, kTl!ywd(ecl!k)a (2), kwe,tyja, 
ludzie (2), ludzkość (2), mąt, m
dTcy, miej,oe, miBtTz (2), 
mlodzieniec, moc (2), motnolć, n
dza, niezgoda, ocey, odmiana, 
og&eń, o,oba, paniątko, pilnoAć, piOTO, podobień,two, pokuta, 
pomoonik (2), pOTażka, potTawa, potytel" pTotnoAć, prey- 
datek, pTl!ygoda, przyklad (2), prl!y,mak, robota, Tozum, 
TYCeT,two, Teecz (4), 'eTce, ,
k (2), ,kaTanie bole, ,kaTb, "awa, 
IIlowko, ,po,ob, sprawa (3), ,tTaoh, ,tTal, ,ynaoeek, 'ece
lcie, 
,ekoda (2), sztuka, lJmialoli
, uceynnolć, upadek. upominek 
(2), w
zel, wojna, woj,ko, wYTozumienilJ, wyznanie, zawada, 
enak (6), enami
. 
Seereg: »niezwykły i nie leda« (1): NIezwykłym! 
y nie leda piórem opatrzony Polecę precz poetA! ze dwoi
y 
złożony Natury KochPiel 54. 
Iron. (2): Nie lada budownik! ktory prętko zbuduie 
y prętko zaś rozwali. Nie lada logik! ktory wnet pozwoli! 
a prętko zaś zaprzy CzechEp 182. 
p. Z eaimkiem [w tym: preyimek milJdI!y "nie leda" 
a zaimkiem (6), mi
dzy "nie" a "leda" (1)] (104): 
Ze,tawieMa: )mie leda co« .,. niemala reecz, ooś dutej 
wagi, enaczenia [w tym: pTeyimek mi
dzy "leda" a "co" 
(4); w pi,owni lącl!nej "nieleda" (2)] (16): Rzect.i fprawied- 
liwey narIaduj, nie leda ocż lie prawuy. BielŻyw 19; 
GlabGad N2; RejJ6z K4; ia. nieehcę być w więźieniu oycowf- 
kim! ani mię też w tym on Illogł mocnie obligować! gdyż 
to idzie nieleda ocż. BielK Ton 220v, 233; RejZwiero 17; 
Widzę to co mOWllZ być nie lada co CzechRozm 75v, 63, 
165v; SkarŻyw 596; CzechEp 12, 45. 185. 406, 420; 
KochSe A4. 
»nie leda coś« = Tzecz niemalej wagi (1): A Iż prawda 
na wfzytki cnoty icrt prawie iako Mśiowy derzeż na 
wIzytki zioła na ziemi roIthącze! bo y fam Pan tym prze- 
zwilkiem mianować lie racźił! podobno to muśi być nie 
leda coś RejZwieTc 82v. 
»nie leda jaki« = niezwykly, niIJmaly, nietnalej wagi, 
enaczenia [w tym: przyimek mi
dzy "leda" a "jaki" (1); 
wpi80wnilącznej: "ledajaki" (6), "nieleda" (3), "nieledajaki' 
(2)] (41): GlabGad P2v; RejP8 47v; LibLeg 1l!17Iv; 


LEDA 


93 


KTomRozm 111 A5; GliczK,iąt L4; BibRadz *4v; Koch- 
Sat Cv; G6TnDwore F8, Bb7; ale wedle podobieńIthwa 
muśić wżdy być coś nie leda iakiego! gdyż ie nic leda mirtrz 
fprawowAć a rofkśzowM raot.ył. RejPo, 321v, 15v, 282, 
326; GrzegSm 45; A tak wielki to iert walecżnik ilcie! 
a nie leda iaki zwycięfca! kto tego nierIś.chetnego Het- 
manśf co tę fześć hufow wiedzie za fobą! bez wfzey obrony 
A bez wfzey zbroie poraźić może. RejZwieTc 79, 43; Bud- 
BibKaw A2v; CzechRozm 108, 124, 182, 183, 194 (8); poka- 
zowali to! że fą karnośći dworIkiey wychowańcAmi nie- 
ledś.iakiemi [testentuT ,e aulicae di,ciplinae alumno, e'8e 
minime poenitendo,]. ModTZBaz 14v; SkarJedn 267; 
OeechEp 30, 184, 416; CzechEpPOTe *2v, **2; PudlFT 62; 
prawieby to wab ieden był złym ludźiom ku popełnieniu 
zbrodni! y tarcz nie lada iaka! żeby kaźń złego nie dośię- 
gla G6TnRozm B4; PaprUp Iv; ActReg 106; RybGlJśli 
D3; SaTnStat *4; tedy pewienem tego że nie leda iaki 
fkarb tym fpofobem [...] założyćby lię mogł. VotSzl D4; 
CiekPotr 31; Go,lCa8t 46. 
,." W chaTaktery,tycznych polqczeniach: nie leda jaka( -i, 
-e, -oy) appaTyoyja, ch

, heretyk, kOTZYŚĆ, ludzie, moc (2), 
napominanie, nauczyciel, nauka, od,zczepieniec, otucha, 
pami

, pienie, pociecha, powieść, polytek (2), przyklad, 
Tana, rzecz, ,kaTb, slowo, ,'uga, fJwiadectwo, świadek, tTwoga, 
waśń, w,t
p, wychowaniec, wykr
tacz, zaplata, eatrwo.tenie, 
zwyci
eca. ,." 
»nie leda jako« == 'UJ niezwykly 'p086b; nielatwo; 
baTdzo; haud facile, non facile, non ,ati, Modrz [w tym: 
w piBowni lącznej: "nieleda" (6), "ledajako" (6)] (35): 
FalZiol V 35; KTOWObT 50v [2 T.], 141v, Qq4; RejZwieTz 
57v; BielKTon 314v, [332 1 ]v; GrzegSm kt; RejZwierc 17, 
89 maTg, Bbb; RejP08W,taw 22, [41 1 ]v; BudBib e2, c3v; 
[Stani,law MUTeytłow,ki] Bo był młodzieniec nie ledaiako 
więzyku Greckiem vcżony! acż po poliku grubo mowił 
y pilał BudNT pTl!eiJm c2v, preedm cv; choćiaż to wyzna- 
wam! że mi iert nieleda iako pożytecżne tych kfiąg wyda- 
nie. CzechRozm 127v, A8, 116v, 168v; Bo tym fpofobem 
y 08łowie KumśńIcy nieleda iako nas ofzukaią [,ic enim 
nec Cumani a8ini facile nobi, imponent]: y ludźie prawdźi- 
wie naukami fię Mwiący! wpowinney cżći niebędą orzu- 
kAni. ModTzBaz 135, 34v, 45v, 66, 121, 124; CzeohEp 127; 
CzechEpPOTe **4v; SarnStat *4v; VotSzl E2v; Pax- 
Liz D3, E; A tak nie lada iako do fM.wienia praw przy- 
Itępuyćie SkarKazSej 700a. 
»nie leda kto« .. ktoś godny, wiele enaczący [w tym: 
przyimek mi
dl!Y "leda" a "kto" (1), mi
iJl!Y "nie" a "leda" 
(1); 'UJ pisowni lącenej: "nleleiJa" (2), "ledakto" (1)] (11): 
Weźrzy fmiele każdemu na oko! Nie leda fkim w towa- 
rziltwie chadzaj BielKom F4; RejZwieTz 86; Positus 
extra vulgarem U8um, Nie lada go kto vżiwa.. Mące 309c; 
, myIliła fobie! że to nie leda kto być muśi! ktho takową 
zbłaźnił białągłowę GÓTnDwore M8v, L13v; M Wilk- 
Hist Fv; KochFT 68; Wyznanie prawdy nie od lada kogo 
ieft Pśnu Bogu wdzięczne. WujNT 135; PazLiz C, D2; 
SkaTKazSej 700a. 
2. W polączeniu z okTeśleniem ceasu; połączenie to 
prawdopodobnie nabiera dodatkowego odcie.nia 'wkT6lce' 
[preyimek eaw,ze wewnątrz polącl!enia] (5): A gdziekolwiek 
co murow tu w Polfzcże widzimy! Chyba nowych! to 
wfzytko iż on fprawił wiemy. Potym nie znać aby kto 
cźego poprawował! Chyba Zygmunt co zamek Krakowfki 
zbudował. A fnadź fie y to ftare leda w Cżft8 rozwali! 
Pewoieby oni Itarzy dziś fie dziwowali. RejZwierc 247v; 
Hi,tLan E; NIe obrufzay fye! że kto niewftydli wie W grze- 
chu fye kocha! y wfzeteczuie t.ywie: Bo ći leda w dźień
		

/Czytelnia_007_02_109_0001.djvu

			94 


LEDA 


tśk vpadną rnadnie [quoniam tanquam faenum velociteT 
aTeBcent p, 36/2]/ Jako za korą trawa prędko padnie. 
KochP, 52, 154; A tśk moia cna Pollko [...] Wiaruy 
{je też tey plagi lada w dzień v śiebie BielSen 17. 
W charaktery,tycenych polączeniach: leda w ceas, 
w deień (3), w mieBiąc. 
Of LEDABY, LEDACY, LEDAt, LEDA
 
KN, ZZa, ZZie 


LEDABY (1) cn 
e pTawdopodobnie jaBne (tak w leda); a jaBne. 
SI ,tp, Cn, Linde brak. 
W pTowadza zdanie celowe: byleby: Lekarze wiele 
o t.ołądku w człowiecze plotą/ powiedaiąc wiele o niedol- 
tśtkoch iego/ ledaby pieniądze wyłudzali SienLek 95. 
KN, ZZa 


LEDACY (1) pt 
e prawdopodobnie jaBne (tak w leda); a jame. 
Rl ,tp, On, Liooe brak. 
PaTtykula uogólniająca, oznaczajqca T6wniet male 
enaczenie de,ygnatu wyrazu okreIJlanego; e eaimkiem: 
Ze,tawienie: »ledacy jaki« = byle jaki: Ale ia teraz 
niechcę tego rpominść/ iako panna Maria przed wrzytkimi 
ludźmi na rwiecie rwiętą ieft/ y błogofłświoną: bo to 
rwięte imię w tbe ledścyiakie gadki mierzR6 nie przyftoi 
G6TnDworz Yv. 


KN, ZZa 


LEDAt (6) pt 
ledać (5), ładać (1); ledać BieTEz, RejWiz. RejZwieTz, 
RejAp, PapTPan; ladać OTzQuin. 
e pTawdopo(lobnie jasne (tak w leda); oba a jasne 
(w tym w dTugim alT. bllJdne znakowanie). 
SI ,tp, Cn, Linde bTak. 
Party kula uog6lniająca, oznaczająca T6wnid nieokreś- 
loność de,ygnatu wYTazu okTeBlanego; katdy, jakikolwiek; 
e Teeczownikiem (6): Bowiem by {je był [wilk] ożenił/ 
Ledść by go pie8 vgonił. BieTEe S. 
W polączeniu e Tzeczownikiem edrobnialym, hipokoT. 
(1): aleć blizna od głowy do rzyie/ Aledać iey tara£kiem 
ircie nie zakryie. RejZwieTe 30. 
.. PaTtykula zapTzeczona, oznaczająca mepoBpolitość, 
niepTZecilJtność, wielkie znaczenie de,ygnatu wYTazu okTeś- 
lanego: niepoBpoUty, niepTZecilJtny ; niezwykly, niemalego 
enaczenia (4): RejWiz 8v; darmo wzyąwfzy y drogo prze- 
dawać/ nie ledśó to handel RejAp 152v; Nie ledśó też 
ct.łowieka ten kray potrzebuie/ Męftwo rprawa w Ko- 
walOdm dobra £je nśydaie [I]. PapTPan Z3; Nie ladść 
rzecz ieCt Panowie mili/ o Exekucyey/ to iert/ o Królu/ 
, o Królertwie mówić OTzQuin E4v. 


KN, ZZa 


LEDA
 (1) pt 
e prawaopodobnie jaBne (tak w leda); a jaBne. 
lU ,tp, On, Linde bTQ.k. 
PaTtykula uog61niająca, oznaczająca T6wniet nieokTeś- 
lonoM), także pTeecic:.tnoBć; tu jako paTtykula zapTzeczona 
oenacza niepo'politolJć, niezwykłość de,ygnatu wyrazu okTeś- 
lanego: niepo,polity, niezwykly: O moy miły Iopie/ nie 
ledśCz nam to nowinę powiedaCz/ iż pewnie ocży nMze 
mśią być zMię ożywiony/y it. pewnie maią oglądać tego 
to dobrodzieiśf Pana a zbftwicipla nMzego. RejPoB Oo03v. 
ZZa 


LEDWIE 


LEDWA cf LEDWIE 
LEDWE cf LEDWIE 
LED WEt (1) pt 
Tek,t nie oznacza 
; pierw,ze e pTawdopodobnie jaBne 
(tak w ledwie). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
PaTtykula uwydatniająca malą ilość: nie wilJoej nit: 
Niewiecie iż nam z grodu korca vmnieyfzyli/ Ledweć 
go połowicśf zortanie pochwili. RejZwiere 102. 
KN, ZZa 


LEDWEJ cf LEDWIE 
LEDWIE (860) av, pt i cn 
av (616), pt (204), cn (37). 
ledwie (320), ledwe (249), ledwo (184), ledw. (41), 
ledwej (33), ledwy (31), led wiej (2); ledwie RejŁaB, GToic- 
POTe (2), Leop, OTzRozm (3), KochMon, OeechRozm (2), 
KaTnNap (2), SkaTJean (2), MWilkHiBt, OzechEpPOTZ. 
NiemObr (6), ReBzPTe (4), Re,zLiBt, WerGolJc (3), WerKM, 
BielSen, PapTUp (3), ZawJeft, Go,tGo,p, GOBtGo,pSieb (3), 
GrochKal (3), Phil, KochPij, WypTPl (2), LatHaT (4). 
KlonKT, BkaTKaz (4), OiekPotT (2), OeahTT (5), PazLiz 
(7), SkaT](azSej (4), SapEpit; ledwe KTomRozm II, KTom- 
Roem III, RejZwierz (13), KochOdpT (3), Calag, KochJez, 
KochDz (2), KochMuza (2), KochPhaen, KochSe, Kooh- 
Pam, KochSob, G6TnTToaB (3), KolakCath, SkoTWin,.f; 
ledwo FalZiol, BielŻyw (2), BielKom (2), KwiatK,iąt, 
PTot (4), SienLek (2), BielSat (3), BudNT, StTyjWjaz, 
MoareBazBud, BielSjem, BielRozm (2), KmitaP,al, Oalep 
(5), GrabowSet (7), Wy,Kaz (3), KmitaSpit (4), VotSzl, 
KlonFU" KlonWoT (4); ledwa MureHiBt (2), LeBzceRzeoe, 
Go,ki, GrzepGeom, WujJud, PudiDydo; ledwy ForCnR, 
BieTRozm, KTomRozm I; ledwie: ledwe: ledwo: ledwa : 
ledwej : ledwy: ledwiej BierEz (17 : 2 : 3 : - : - : 2), Opec- 
Żyw (- : 3: - : -: -: 3), MiechGlab (-: - : 2: -: 
1 : 3), RejP, (- : 4 : 1), RejRozpr (-: 1 : 2 : - : - : 4), 
RejJóz (8: 1 : 1), RejKup (2 : 6 : 1 : 2), HiBtAl (6 : - : 4). 
MUTZNT (1: - : - : 1), GliczK,iąt (- : 1 : 3), KTOWObT 
(2: 1), Rej Wiz (- : 49: 2), Rej Fig (2: 9), BibRade (2: - : 
1), BielKTon (23: 1 : 43: 17 : 6: 3), KochSat (1 :1), Mącz 
(6 : 1 : 1 : - : 26 : 9 : 2), RejAp (2: 9 : 1), GÓTnDwor.f 
(_ : 25 : 3), HiBtRzym (1: - : 1 : - : - : 4), RejPo, (7 : 
18: 5), RejZwieTo (10: 47: 6: 1), BielSpT (1: - : 2), 
Bud Bib (2 : - : 1), HiBtHel (3: 1). MYCPTZ (- : - : 4 :1), 
BialKaz (- : 1 : 1), PapTPan (11 : 3), ModTzBaz (36:- 
: 1). Oczko (4: 1), Koch PB (9 : 6: 1), SkaTŻyw (47: 3: 2). 
KochTT (6: 3), StTyjKTon (1: 2 : 27), OzechEp (3: 1), 
KochFT (2: 7), KlonŻal (1: - : 3), Wi,znTT (2: - : 2), 
KochPieś (2: 3), G6rnRozm (4: - : 1), ActReg (6: - : 
2: 2), KochFTag (1: 1), RybGIJIJli (-: 2 : 1), WujNT 
(4: - : 2), JanNKaT (1: 1), SaTnStat (2: - : 2), Sieb- 
RoemYBl (1: 1), ZapMaz (- : - : 1 : 1), Wito,lLut (2: 1). 
POWOdPT (1 : 1 : 2 : 8), Go,ZCa,t (3: 1 : 2 : 1). 
Pierw,ze e, o OTaz e w -ej jaBne; -wie (39), -wie (3); 
-wie: -wie Oczko (2: 2), KochP, (8: 1); -we (26), -we (13); 
-we Oczko, Koc1Wee, KochDz (2), KochPhaen, KochPam. 
KoohPieB (3), KochSob, GÓTnTToaB (3), KochFTag, Go,l- 
OaBt; -we Mące, KochMuza (2), JanNKaT, SiebRozmylJl; 
-we: -we OpecŻyw (1: 2), KochP, (4: 2), KochTT (2: 1), 
KochFT (4: 3); -A. (25), -a (10); -A. GreepGeom, RejZwiero, 
WujJud, PowodPr (8), Go,ZCast, PudiDydo; -8 MUTZ- 
HiBt (2), MUTZNT, LeB.fCzReeoe, MycPTe; -A.: -a BielKTon 
(12 : 5). 


.....
		

/Czytelnia_007_02_110_0001.djvu

			LEDWIE 


Sł ,tp, Cn notuje, Linde XVI -XVIII w. 
I. PTzy,16wek (616): 
l. Z trudnoAcią, z wy,ilkiem. trudno, ci
tko (tak t1't.łdno. 
te moglo ,ię nie udać. nie dojść do ,kutku); viz M ieoh. 
Hi8tAl, Vulg, Mącz. PolAnt, ModTZ. JanStat, Cn; aegTe 
PolAnt, Mącz, Modrz, Calep, Cn; difficile PolAnt. Calep; 
iIifficulteT Mqcz, Calep; difficiliter, cum labore Calep (309): 
Ośieł go w zęby vderzył/ At. wilk omdlał ledwie ożył. 
BierEe L2v, F4, Iv, L4v. N2, 02, R4v, S3v; OpeoŻyw 
157v; BielŻy-w 105; MiechGlab 13; RejLa, w. 21; Y mnie/ 
śczkolwiek były lie poIliznęli nogi moie tak iż zachwiawfIy 
lie ledwem lie na nich okrzepił. RejP, 106, 22v; RejJ6e 
04v; A gotuy lię iuż nadrogę A ia ledwe wznofzę nogę. 
RejKup h6v, c4v, g2v, cc4; gdzie było zimno ś ciemnofó 
wielka tak iż lie lami ledwo poznawali Hi8tAl Iv. 
D, :.M5; MUTzHi8t P4, T; BielKom D4; KTOWObT 117; 
A nń ręce nośiłA iAkieś dzyecię małe/ Ze ledwe głowę 
dzyerży tak Mrzo ofpałe RejWiz 26, 3, 30, 102v, 104v. 
108v (10); Leop PTOV 6/26; RejFig Bb2, Dd4; RejZwieTe 
101, 129v; OrzRozm C2. N3v; miMto ich zśpalili/ ktorzy 
na. tym mieyfcu miefzkAli gdzye kośćioł S. Anny podle 
muru/ y wfzędzye około Kollegium/ gdzye zgorzńło kilko 
vlic y Kośćioł S. Anny/ Kollegium ledwo obroniono. 
BielKTon 385; powiadń.ią: iż lie cżafem tak barzo chłopi 
kiymi biją/ iż ie ledwo Vrzędnicy rozwadzą. BielKTon 
432v; przeto tam wielką nieprzefpiecżność na wodźie/ 
tak iż na trzech kotwicach ledwie okręt ltanie. BielKTon 
452, 24, 77v, 107, 109, 113 (19); Vix comprimor quin 
involf'm illi in oculos. Ledwey lie odzierżawam abych 
mu w oczy nie welnął. Mącz 320d. 4a, 116a, 248c, 320c, 
321a [2 T.] (13); PTOt B; Owa go wdy ledwo nakoniecz 
n8.mowiIi/ że wliadł zbroyno na koń G6rnDwoTz 07v, 
07v, P5v; RejP08 82, 260v; Poydźiefzli do Kufznierza/ 
dawM podfzyć fzubkę/ Mufifz dzielięć złotych dM/ 
ledwo lkrijo dupkę. BielSat C2; a on iako pies obżarły 
ledwo dolezie do bArłogu rwego RejZwiero 59; także tet. 
y o wychowAnie tego ryna mUo dbał' bo iednegot miał' 
także gi przy robie chował at. do niemUych lat' t.e go byli 
potym ledwe namowili iż go był dał do Skarmierza do 
rzkoły RejZwierc 274, 25v. 33v. 34. 54, 55v (13); BielSpr 
46v; A prawie tą wyftawą wrze ltany nśmdlały' Ledwoby 
ku obronie w czym a na czym mieli. MycPre I B2, II B2; 
RudNT Act 14'18[17]; StryjWjaz A4v; PapTPan C2. 
Q. R; Miecż v nich ktorym złocżyńce śćinAią' zardzewiał' 
y ledwie by lię na posługę zgodżił. ModTzBae 64; Gdy 
nas przyiaćiele o rśtunk prorzą'ledwie pomagamy Modre- 
Baz 144, 45. 88 [2r.]; SkaTJedn 99; Oozko 20; KoohP8 22. 
159, 206, 208; ledwiem P. Boga vprośił' śbymi durzę 
zniego darował. SkarŻyw 251, 58, 90, 189. 212, 454 (10); 
KochTT 3; A mało co przed tym 22. dniś Mśrcś Stradom 
Miatto miedzy Krśkowem y Kśzimirzem do gruntu 
zgorzaJo' [...] y Krakowa ledwo od tey nieberpiecznośći 
obroniono. StTyjKTon 717, 91, 105, 230. 306; CzechEp 
202; KoohFT 107; Wi,enTT 12; G6TnRoem F2; ZawJeft 5; 
ActReg 4v; Calep 31b; G08tGO'p 32; GOBtGoBpSieb +3v; 
GrochKal12; GrabowSet A4v; Po nim na pańftwo wltlłpił 
brat iego rodzony Kaźimierz' co vczynił ledwe na.mówiony 
KoohFTag 43; Lodwo byś dźiś w tyśiącu napadł na ied- 
nego' Co by Cnotę za myto kładł vct.ynku rwego. Ryb- 
Gęśli C3v; WujNT Act 27'8. l.Petr 4/18, ,. 806; Sar-n- 
Stat 372; SiebRozmyśl 112; ZapMaz II G 97'90 [2 T.]; 
CiekPotT 33; PrzeCŻ żem przyrzedł dźiś zna.ctnie pocż- 
ćiwie do tego' Ze ledwie mam cżym pokryć nagość ćiAlś 
mego. CeahTT Iv; KlonWoT 20. 
W powtóTeeniu inten'yfikująoym (1): iż iuż thet. 


LEDWIE 


95 


y mamka muśi z nim rzkomo pla,kać' tśkże też ziemię 
bić' a ledwe a ledwe iż z onego zatrwot.enia vkrocone 
będzie. RejZwiero 76. 
W olłarakterystyoznych poląoleniach: ledwie doczekać, 
dokonać (dokonany) (2), doleźć, domyślać ,ię, dopędzić (2). 
do,ięgać, dosyć uczynić. naleźć (6). namowić (namowiony) 
(3), na8tarozyć. obronić (się) (7), odeg-nać, odpęddć, otwaTzać 
u,ta. otyć (2), glowę podnoBić. podiwignąć ,ię, pozn(aw)aó 
(3). pree,iedzieć. ,pTo,tać. ublagać (2), uozynić. uhamowoo 
(eahamować) (2). ulapić. upTo,ić (UpTo,zony, wypTo,ió) (9), 
uBpokoić (3), od śmierci wTocić się (2), wybrać. wymęczyć (2), 
wypłynąć (2), wzno,ić (podno,ić) nogę (3). ebawion (wyba- 
wian) być (4), eiIobyć ,ię. emoc (2). 
Poląozenia: »ledwe iż« (1): RejZwieTo 76 of W powt6- 
Tzeniu intenByfikującym. 
»ledwie że« (1): Raczże rye mnie vżalić y dźiś' wieczny 
panie' Bo w tych frafunkach moich ledwie te mię zltanie. 
KochP, 42. 
FTaza: »[kogo] ledwie będzie. zstanie, z8tawa« =- J6 tru- 
dem (wy)tyje (2: 1 : 1): Bo kiedy więe kto rM.re obycżaie 
zmieni' luż go też ledwe będzye do drugyey lelieni. RejWis 
93, 84v; KochP, 42; Ach niertetyfz o Wenus' sfolguy 
mnie niebodze' Boć mię iuż ledwa sltawa' w tak terkliwey 
trwodze. PudlDydo B. 
ZWTOty: »ledwie chodzić (moc), iść« (4: 1): BierEz S; 
RejFig Dd8v; Co tobie po gniewie' po zwadzie' a ty 
ledwe chodzifz. RejZwiero 122v; Y ocućiwfzy lię pofłalem 
robie po onego Mnicha' a on ledwie rzedł prze one rany 
SkarŻyw 99. Cf »ledwie moc«. 
»ledwie moc« [w tym: moc bTonić (1), ohodzić (1), 
dychaó (2), mowić (1), naleźć (2), obronić (1), odetohnąć (1). 
nogę podnoBić (1), pTzemowić (2). ruchać (2), Tu,eyó (2). 
wymawiać (1), wytTwać (2), wytrzymać (1)] = viz pOBBe 
HiBtAl. Mącz. MoiITe. Vulg (60): BieTEz K4v; OpeoŻyw 
113. 193; RejP, 57, 66v; RejJ6z P7v; RejKup f4v. f8, 
h6v; HiBtAl H5. K7v; GToicPoTe f3v; A druga rie nędznioa 
ledwe może ruchM. Co tak bśrzo zemdlśłś od wielkiey 
t.ś.łośći RejWiz 167v; BibRadz Eccli 26'35[28]; BielKTon 
428v. 447. 454; Vix p08sum anhelitum ducere. Ledwy 
mogę odetchnąć. Mącz [95]d; Eo crevit ut iam magni- 
tudine laboraret sua, Tak lie rozr08ł' yż ledwy nogi pod- 
nośić może. MącI 104b; Vix tenet lachrymas, Ledwey 
lie mot.e zdzierżeć od płaczu. Mącz 4463; Sustentatum 
e8t, impersonale, Caesar aegre eo die sustentatum est. 
Ledwiermy lie mogli przećiwić. Mącz 448c, 41d, 62c. 
152a. 402a, 443a, 489c, 510b [2 T.]; RejAp 186; G6Tn- 
Dworz X5v; wielka moc Ludźi' za wielką pracą ledwa 
ón Okręt wyważyć na brzeg mogli. GTzepGeom B; HiBt- 
Rzym 103v; RejPo, 327v; BielSat D2; Ielt v nas wiele 
domow ślacheckich tltk wielce rozrodzonych' że lię w ltanie 
rwem ledwie trzymAć mogą [ut aegre oTdinem ,uum tuen- 
tUT] ModTZBaz 103. 88, 144; OClko 9v; Vżal lye nas' 
vt.al' nieśmiertelny boże' Abowiem iui ledwe ćierpiM 
więcey może N śfze człowieezeóltwo pośmiechów' y wzgardy 
KochP8 189, 44; SkaT Żyw 31, 46, 543; Wiećie iako wielki 
kamieó [...] Ktorego męt.ow dwadźieśćiś. Ledwie mogą 
rufzyó z mieylcA. MWilkHi,t G4; Pifząc ia tedy przećiw 
inrzym! przeciw X. K. nigdym nie nie piIall bom I. M. nie 
znał! y ledwiebym to mogł mowić żem o I. M. przed tym 
co rłychał. Czech Ep 94, 163,223; Przy tobie y do Kolchów 
śmiałbym fię ważyć Przez morfkie Symplegśdi płynąć: 
gdźie śmiały Iaron ledwe mógł vwi
sć rwóy korab cśły. 
KochFT 128, 96; KochDz 107; BielRozm 26 [2 T.]; AotRey 
5. 141; Ledwe He ztrzymść mogę' iżbym nie płakała. 
G6TnTToa, 61; WyprPI Bv; A gdyrmy pod niektorą wyrpę
		

/Czytelnia_007_02_111_0001.djvu

			96 


LEDWIE 


przybiegli' ktorą zowią Oauda' ledwolmy barki dortś.6 
mogli [potuimUB vix obtineTe ,capham]. WujNT Act 27'16; 
Ktorey nie tylko my Iami' ale y wIzytko Inadź Chrz6Ś- 
ćijańrtwo'ledwoby' y to za wielką zgodą y Ipolną pomocą 
podołać mogło. VotSel Fv; Dopi
ruczko tu chći8J:a puśćiw- 
Izy Iw
 łoże Widźie6 świat, pokrzepić fie ledw
 zMię 
może Do łóżka Go,lOaBt 23. 
»(prawie) ledwie (od)dychać (moc) (a. (moc) odetch- 
nąć, a. dyszeć), tchnący« (9: 1): FOTOnR E2; A od wiel- 
kiey radolći prawie ledwie dyIzę RejJ6z K2v; RejKup 
bb8v, cc6; (Ledwie) dychała ktora vrodziła fiedmioro 
[lnfiTmata e,t quae paTiebat ,eptem] Bui/Bib 1er 15'9; 
Anhelo - Tchnę, ledwo oddicham. Oalep 70b; Anhelator 
- Ledwotchnący. Oalep 70b. Of »ledwie moc«. 
»ledwie (moc) (prze)mowić (a. (moc) wymawiać, 
a. powiedzieć), mowiący« (9: 1): Maria to vfIyJIawJIy' 
od wielki
 żaloCci ledwe przemowila Opectyw [80]v, 
88; RejJ6z H2; Mnie o tym trudno mowi6 s tą zmielzaną 
głową. Ledweby Inadź Cicero s Iwą dziwną wymową' 
Wfzytkoby to powiedzyał iako tam co zową. RejWiz 36; 
y przywiedli mu głuchego y ledwie mowiącego [Et feTunt 
ei ,urdum aegre loquentem] BibRaaz Mar 7'32; Hi,t- 
Rzym 17. Of »ledwie moc«. 
»ledwie (moc) (się) ruchać (a. (się) ruszy6, a. 8ię 
ruszać)« (9): FalZiol V 32v; Już nie cżuię mamli dulzę 
WIz ak ledwie fie lama rufzę RejJ6z B6; Repto, Vrtawićnie 
łażę. Et per tran81ationem, Leniwo ydę ledwey Iobą ru- 
cham. Mące 352b, [234]c; GTabowSet P4v. OJ »ledwie 
moc«. 
»ledwo (na nogach) 8tać, na nogach 8ię otrzymawać, 
tltojący« (6:1:1): BieTEz L2; OpecŻyw 131; Ledwać 
na Iwych nogach rtoye Tak fię twey Irogolczi boye Rej- 
Kup z3v; Re:jWiz 166v; Vix asto prae formidine, Ledwey 
Ctoyę na nogach dla boyaźniey. Mącz 417d; RejPo, 101; 
trzy kr06 fię chwiała zięmia z budowanim, iż ledwo ludzie 
na nogach fię otrzymawali StryjKTon 309; Tych doś6 
co popychaią ledwo rtoiącego GrabowSet L2. 
»ledwie uciec (a. (po)uciekać), się wybiegać, ujecha6 
(a. zjechać), ujć (a. wyniść), ubieżeć, wyleźć, się wyrwać. 
_ tJix evooere HiBtAl (34::;: 4: 3: 1: 1 : 1): Po niewoli 
fie odgniewał' Y ledwie fie im wybiegał BierEe 04v; 
Być był ośieł ten miał Ie[r]ce: Albo też fłuchał vlzyma' 
Pilnie moich fłow obiema. Nigdyćby fie M,m nie wracał' 
Z kąd fie pierwey ledwie wyrwał BierEe Q3, K4v. N2v; 
On zafię na zad fie obrociwlzy w pięcidziefiąt koni ledwo 
viechał na Kijowlkie pola [ldoiTco praepeti CUT'U retro 
cum quinquaginta equiB fugit, et in campo, pTope K io- 
viam eva,it]. MiechGlab 31, 4, 31, 67; RejRozpT Bv; mało 
rycerrtwa ma Alexander ale mężnych' ktorzy wiele moich 
rycerzow pobili' 8 ktorych ręku ledwom wylzedł. HiBUł 
D, C7, C8v, E7v; KTowObr 12Ov; Ali6 on nurkiem chodzi' 
a iako Bobr płynie' Ct.śfem ledwe wylezye' a ctśfem 
y zginie. RejWie 42; BielKTon 168v, 175, 204v, 212v, 
240v (24); Latronibu8 vix elap8us est, Ledwey zboycóm 
vćiekł. Mącz 180c; Vix e conspectu 8iculae telluri8 in 
altum vela dabant laeti, Ledwie z oczu z tey krayiny 
ziechali. Mącz 405c; RejZwieTc 39; Y owCzem w DamAIzku 
ledwie śmier6i od żjdow vfzedł. SkarŻyw 82; nMzy [...] 
infzych rozgromili' powiązali' y ftrzelbę z obozem y łupami 
wielkimi pobrali' A fam Iurgi Tolkmak ledwo vbiet.ał 
StryjKron 772, 175, 537 marg, 582, 697; ale ich zelżywoś6i 
Izpetne a guzy fzkarade kijowe od chłopftwa potkały' 
że fię ledwie [...] od śmierći wybiegali WerG08c 221. 
»ledwe widzie6« (1): Samę iuCz ledwe widząc gło8 
fłyfzę w światłoś6i KolakOath B3v. 


LEDWIE 


»ledwy się wlec« (1): Przez tę wodę dusze wozić, 
A durawą łodzią goić. Ktora dla 8wojej 8tarości Zadawa 
mi też ciężkości. A drugdy ciem więc barzo ciecie, Aż 
8ie ze mną ledwy wlecze. BierRozm 22. 
»ledwe nogi włoczyć. (1): Od głodu ledw
 nogi 
włóczę KoohP, 169. 
»ledwie (na nogi) wstać« (2): Potym gdy mało otrzeź- 
wiał' Ledwie na przednie nogi wftał BierEs: L2v, R4. 
»ledwie wytrwać (moc), moc wytrzymać« (3: 1): 
A fnadz bych fie był nadzieią niecieJIył iż mam pewnie 
oględa6 pańfkie miłofierdzie wkraginie wiecznie żywiących 
ludzi'ledwe by mi była myfI moia wdobrey wierze wytr- 
wał5. RejP' 39v. CJf »ledwie moc«. 
»ledwie ziewać« (3): Rej Wiz 16v; RejPo, 228; Nadźieiś 
więźnia ćiefzy choć iuż ledwe źiewa' L{mcuchy brzmią 
koło nogI wżdy dźwigaiąc fpiewa. RybG(sli B. 
Szereg: »lcdwie, trudno« [,zyk 2: 2] (4): FalZiol V 
32v; Kupiec fię ledwo może vchronić grzechu' karczmarz 
też trudno by miał być bez winy [difficile eruituT nego- 
tiatoT a deceptione, et non iu,tifioabitur caupo a peccato]. 
BibRadz Eccli 26'35[28]; BielKron 430v; Oalep 322b. 
2. Malo, w minimalnym 'topniu, troch(; Tzadko; 
lekko, "abo; tJix Mące, Modrz, Vulg; leviter Mące (172): 
RejRozpT E4v; Już go pycha wyniefie' iuż mu wfzyfcy 
krzywi' Już tam iedno pochlebca ledwe fio pożywi. Rej- 
Wiz 28; Wierę nśCzy wygrlm ledwe lepiey w raiu. Rej- 
Wiz 77v, A5, U, 17, 20v, 24, 61, 82; RejFig Ddv, Ee4; 
RejZwierz A4, 50v, 134v; BielKron 207v, 439v; Vix 
ad aures meas istiu8 suspicioni8 fama pervenit, Ledwey 
mi przyfzła ku vfzu 8ława podeyźrzenia tego' to yeCt 
malemem coś o tym nasłychnął' ledweymi fie o vlzy 
otarło. Mącz 483b, 185a, 244c, 264d; SienLek 195; Acżći 
ma.iąc twarzy cżłowiecże' Ale fwemi poftawami' oblefno- 
Cciami' vbiori' goleniem! barzo ie fobie odmienili' it. 
ledwe fą ku cżłowiekowi podobni. RejAp 79v, 170v, 
[Ff5]; bo nie telko He to do PoIfzcżyzny nie zeydzie' 
ale y do -Włofzcżyzny ledwo GÓTnDwoTe B3v, 1i4; HiBt- 
Rzym 78; Za dwie feie pieniędzy chlebA! ledwoby im dorta- 
łoI choćby też każdy z nich b3.rzo mAło wzyął. RejPo, 80v, 
192, 204, 228, 245, 247v, 335v; Zażby fie tet. na to nie 
lepiey obroćiły ony opływaiące obroki onych niepotrzeb- 
nych żołtobrzuchow co padaią 8 ftołow ich' a ludzie 
niepothrzebni' y pśi cżśCem ledwo ich zbytkow doiadaią 
RejZwieTc 187; Ieft chłop by Soyka w klatce' co fzct.e- 
biotać vmie' Ale ledwe fam cMCem co mowi rozumie. 
RejZwieTo 242v, 34, 59v, 231, 252, 260; A tylko malucżka 
ś6ieCzka miedzy ogniem a wodą! ktora ledwo ieft na 
f topie nogi cżłowiect.ey. Bud Bib 4.E,iIT 7'8; Turek mocarz 
drapieżny tego świata, o ktorym przodkowie dawni 
nśCzy ledwe fłychali. BialKaz H3; Iuż dawno nie marz 
Troye ledwie znać gdzye była PapTPan B3v; Moi/Te- 
Baz [41]v; nśfzym ludźiam tak fzczęfnie pokazał' że 
ledwie ieft' ktoby z nich na choroby rozmśyM' nie content 
odiachał. Oczko 12; A ći nMzy co tylo cżytM y to ledwie 
vmieią' tey nigdy wnieumieiętnoś6i fwey pokory nie 
mśią. SkaTtyw 203, 113, 440, 497; KochTT 18; SiTyj- 
KTon 782; KochJez B2v; Ale iż tak wiele tych potwarzy' 
iż ledwie wiedźieć' za l{torąby fię pierwey viąć: dla tello 
na głownieyfze a przednieyfze odpowieda6 będę. Niem- 
Obr 91; Ciebie niewiem iako zwść: co pocznieCz' niegrze- 
czy: Poftśwa fzalon
go' głos ledwe człowieczy. KochFr 
115; Godna była wMza zacnoŚĆ daru zacnieylzego Niż 
płacżu' zwłafzcża odemnie ledwo znaiomego. Klontal 
A2v, D4v; KoohDz 107; To tego płacz frMuie' aż mię 
ledwie CtAie. KochPies 30, 17; AotReg 24; Go,tGo,pSieb + 4;
		

/Czytelnia_007_02_112_0001.djvu

			LEDWIE 


LEDWIE 


97 


G6TnTToaB 9; GrabowSet I4v; RybGęśli C4v; WujNT 270; LatHar 595; POWOdPT 5; SkarKazSej 693b; SapEpit 
PowodPr 19, 48; Słuchay milcząc/ A wrtyd tobie przy- ktv. Cf .ledwie zacz mieć.. 
czyni boiaźni Młodźieńcze ledwie mow w rprawie twoiey .ledwie co mało« (1): Gdy raz cżaru głodu/ kApłan 
gdy potrzebA. SkaTKaz 42b; Mowić o taiemnicAch Bozkich ieden do niego o troch
 oleiu poIłał: A IzMarz powiedział/ 
zakrytych ledwie Iię godźi. SkarKaz 278b, 383a; CeahTT ifz go ledwie co mAło w rklenicy dla brś.ćiey zoUAło. on 
D3v; PaxLiz C2. Y tę trochę dać nA iślmużnę kazał. SkaTŻyw 252. 
W chaTaktery,tycznych polączeniach: ledwie bajać, .ledwie co więcej« (1): Oto krolu we cżterech żywio- 
dojadać (4), aopatrzeć ,ię, do,ta(wa)ć (2), do,tąpić, doznany, łAch ledwie co wi
cej nayduię niżli liedm Uop. Hi,tReym 
gmeTać, luczyć, mający, mowić (wymowić) (3), (e)naleźć (naj- 110v. 
dować) (,ię) (7), pamiętać (2), podziękować, pomyślić, poty- .ledwie jaki« = vix aliqui8 a. ullus ModTe (5): Rej- 
wić ,ię (3), pTeypatrować ,ię, rozumiel5 (zrozumieć) (3), Teeo, Po, 243; ModTeBaz 51, 109v, 125; Taki Ii
 peoulatu" 
"utyć, "ychać (2), uchybil5, umieć, utyć, weźTzel5, wiedeie6 to iert kradźież dobr porpolitych w tym kroleUwie zAmno- 
(5), wieTzyć (3), wyczyta6, wy,'ucha6, eejść ,i
, egadnąć, tyłA: iż ludźie oto ledwie iAkie rumnienie mśią. SkaT- 
Imać (znajomy) (12), ewa6, zwieTeać. KazSej 705a. 
Polączenia: »lcdwie it.(e)« (8): Ledwe jj k lobye.. .ledwie kiedy« = vix aliquando a. unquam Moa Te (9): 
przyIzedł od wielkiego Urachu RejWie 71; vmordował GliczKBiąż K6v; ModTeBaz 40, 51, 122v; Rada Iię cżęUo 
go/ A ledwie iż go żywo zorM,wił. RejPo, [249], 243; Poto- IpowiadałA/ a iAkom iey świadom rumnieniA nA Ipowiedzi/ 
mek tam nie rządził ram do dnia trzeciego/ Ledwie iże nigdy Ii
 nic śmiertelnego niedoznało/ A wpowrzednich 
vżywał pAńUwA tAk zacnego. PapTPan Dd2; KochP, 9; liedwie kiedy co znacżnel O . SkaTŻyw 580, 141; A też 
Wi,znTT 12, 24; Podałem go [mlodzieńca] w niewolą: ledwe Iye kiedy djiMi
 vrodźiło/ Coby łarki rodźiców 
ń co mię rozumem/ y Iczę4ći6m Iwym pochodźił/ledwa lwych tAk godn6 było. KoohTT II; POWOdPT 48; Skar- 
iż co vmiem/ Dźiś wIzytko wywrz6ć myślę Go,lOa8t 15. .... \ KazSej 693b. 
»ledwie że« (3): RejRozpT B4v; Ledwo zem terał .ledwie kto« = vix aJiqv,iB ModTZ; vix quiB Vulg (9): 
ze lnu prawie k lobie prżyrzedł Y z widzenia Urarzneg RejPo, 243; ModTeBaz 59v, 91v, 96v; Wiódłem rwóy 
y ze lpaniam był medł RejJóe K3; Wito,lLut A2v. ływot tak rkromnie/ Ze ledwie kto wiedźiał o mnie. KochTT 
ZWTOty: »ledwie (się) czuć« (5): Kślzle/lapi/ krztuśi 17; PhilO; Gdyż ledwie by kto vmarł zA IprAwiedIiwego: 
lie/ krwią nA zyemię pluie/ Potarga robye boki ś. ich O j wIzAkoż zA dobrego Ina6by Iię kto y vmrze6 ważył. WujNT 
ledwe cżuie. RejWiz 93v; PTOt Dv; Slifkie lą myśli ludz- Rom 5/7; Wy,Kaz 11; SaTnStat 879. 
kie: pamię6 nietrwałś/ A w mnortwie Ipraw ledwie li
 .ledwie ktory« = vix aliquiB a. ullu8 ModTe (7): 
IAmś cżuie [vix Bibi con,tanB]. MoaTeBae 88; Uała bez MUTeNT 78v; TAk y w rprAwach Ricerfkich iak w inych 
mowy/ledwie li
 cżuiąc/ ifz żywa. SkaTŻyw 238; KochTT 17. potocżnych/ Ledwie mu ktory rowien iert w kraiach 
»ledwej si
 dotknąć« "" leviteT attingere Mącz (4): pułnocnych PapTPan R; ModTzBaz 40, 72v, 76v, 141v; 
supremis labris aliquid degustare, Ledwey lie czego y ledwe Iie dziś ktore kacerftwo wznowiło/ ktoregoby tAm 
dotkną6/ nie wiele Iie w czym 6wiczi6. Mącz 180a; Primo- iurz niepotępił/ y fałfzow iego nieodkrył. SkaTŻyw 456. 
ribus labris degustare, Zwierschnienie [/] wargAmi skorz- 
 .ledwie takie: "" vix aliqui, ModTe (2): MoaTzBaz 89; 
towA6/ to yelt ledwey Iie dotkną6. Mące 322a, 190a; A co dźiś nA lobie Odnolzę/ dźiełe mi lię nAd moie zarługi/ 
SapEpit ktv. ,. Ledw6 tAki na świećie niefortunny drugi. KochFT 98. 
»ledwo zacz miećCIC = lekoeważy6 (1): NA to iefzcze »ledwo ten« (1): Broniłem Ii
 iakom mogł/ b
dąo 
patrżąc/ że ledwo zacz mieli PAnA thego przerzłego/ ktory tak w zley toni/ Ledwo teu [I] vydźie guzow ktory 
był z Genślogiey Krolcwrkiey MYCPTZ II A3. nA to goni. PTOt A3v. \...... 
»ledwie moc, mogący« [zaw,ee cum inf; w tym: 'lIłOO »(pr8wie) ledwie (na poły) (być) t.YW(Y)CIC (23): Zlęk- 
do,tąpić (1), naleźć ,ię (2), potywić ,ię (1), rzec (1), "użyć (1), nąwlzy lie tak zemdlała/ Iż ledwie żywA oltAła. Bi61'Ee 
wyczytać (1), wymowić (1)] ..: 'Vix pOBBe ModTe (16: 1): H3v, M3v, N4, P2 [2 r.]; RejRozpT F3v; RejJ6e N5v; 
GliczKBiąż F5v; G6TnDwoT. l
f7v; Takie dworftwA rpr'- RejWlz 34; Iż cżłowiek ieden Izedł z Ieruzalem do Hiericho/ 
wiły to/ iż ledwie ieden drugiemu o rzect.ach tak lzkod- y w padł miedzy łotry/ ktorego z łupiwrzy A z rAniwIzy/ 
liwych iako y pożytoożnych/ prawdę przyiaćie1fkie rzcc ledwo nśpoły żywego odefzli. RejPo, 210; RejZwieTc 34, 
może [ut vix aliquiB veTitatem de rebu8 ,ibi tlel noxiiB ł 84; KoohP, 63; SkaTŻyw 193, 224, 312, 480; Y teraz 
tlel commoaiB ab alio amice tlici audiat]. ModTzBaz 60, po ześćiu twoim Neryne płacżliwa/ Zapomniawfzy wod 
Iv, 35, 40, 76v, 91v (10); bo acz inrz6m lekarUwam Kwie- oycżyrtych/ prawie ledwo żywa/ Siedźi na piarcżyltym 
ćień też dawamy/ Ale w nafzym kraiu/ iż iert źimny/ brzegu Amphitry rrogiey Klon Żal B3; WiBenTT 21; 
wodam tym/ledwieby Iłużyć mógł Oczko 22; SkaTŻyw 212, KoohPam 83; KochSob 59; JanNKaT Cv; Przed we mnie 
570; co godnego rpaniaIośći twey pomyśli6 li
 może. lerce taie durza ledwie żywa/ y oko lię me łzami cz
rtymi 
o tobie od nędznych mizernego świata tego obywatelowI zalewa. CzahTT C2; PaxLie C4v_ 
ledwie co inrzego dorkonale poiąć mogąoych/ okrom tych SefJTegi: »ledwie a z dalekaClC (1): O moy miły PAnie 
rzecży/ ktore w zmyIły nafze iśkożkolwiek wpadaią? iakot. lie nas wiele nurza w tym rrogim morzu lwiatA 
LatHaT 595; SkarKazSej 693b. tego/ ktorzj lie ledwe A z dAlekA przipAtruiemy tobie 
WYTażenia: »ledwie co« = tJix quicquam ModTZ (15): RejPo, 245. 
RejFig Aa3; G6TnDwoTz Ff7v; WujJud A3v; Ze6 więcey .krotko i ledwej« (1): Sicce, Sucho. Sicce dicere per 
mąki nie mam/ ale y lam vyrzyIz/ Iedno garś6 w iednym translationem. Cicho mówić/ to yert krótko y ledwey/ 
lądku/ y oleiu mało/ Ze go tam w iedney bani/ledwie nierad/ niedowodnie. Mącz 391b. 
co zortAło. HiBtHel B2; MoaTeBaz 121v; Ale gdy milcżał »ledwie abo nigdyClC [,zyk 1 : 1] (2): HiBtRzym 113; 
a cżytRnia Iłuchał/ ledwie cżego przy obiedzie rkorztował/ Tym lporobem nigdy/ śbo ledwie [nunquam aut vix] 
A innych iedzących ct.ekał. SkaT Żyw 335, 212, 369, 580; mogłaby iaka zdradA być vcżynionA około wybierania 
Aby w niebie Iwą ludzkość y lam wiedźiał potym/ Bo y oddawAnia pieniędzy. ModreBaz 125. 
żyw być/ A nie lłyrzeć/ledwe by co potym. KoohMuza 28; 3. PTawie, nieomal (129):
		

/Czytelnia_007_02_113_0001.djvu

			98 


LEDWIE 


Połączenie: »ledwie nic« = modo tłOn, pTope, tantum 
non Cn (121): MureN 7' 56; Ale ktoby fie vdał z iśką 
inIzą kupią' Ledwe go więc Izacuiąc s Ikory nie wyłupią. 
RejWie 23, 5v, 98, 121v; RejFig Bb7v; RejZ1cierz 136; 
Go,ki kt; Czo wIzytko kto zrozumieć będzie vmiał' nie 
tylko rozeznać iż to prawdś.f ale y palcem tego ledwe 
vkazać nie będzie vmiał. RejAp BB2v, 140v; bo zwirzchu 
owdzie nicz pięknieyIzego' Marmor oIobny' abo Miedź' 
k£tałt' robotha' cżłonki wIzytki cżłowiecże ledwo nie 
lepiey wyrażone' niż kiedy były żywe GórnDu;orz Ee5, 
C5, D3 [2 r.], K2, S7v, T3v (15); A zwłaIzcża iżeś lie tet. 
ty iuż iawnie o thym dowiedział' y ledwieś ocżyma. Iwemi 
na tho nie patrzył' iż fie to wIzytko wypełniło' cżego 
oni Iwięći oycowie z radoIcią dekali RejPo, 209, 122v, 
159v, 243, 260; Temu fie iuż temu niech każdy przypa- 
trzy' bo to Ią takye iaIne rzecży iż lie ich ledwie palcem 
nie dotykamy RejZwierc 191v, 67, 184, [193], [213], 
250v, 253; LEdwie tho nie odego [I] KrezuIa zacnego' 
Potomek tu nam zoItał kroili. LidiyIkiego PapTPan R2, 
G3, 112, 04v, Q3v, Y3v; KaTnNap ktv, A2v; KochOdpr B, 
C4; Koc1l.P, 35; WIzak Iye ty tylko lromoty wiluuielz: 
InIze wIzelakie v ćiebio przygody Ledwie nie gody. Koch- 
TT 16,14,15; NiemObT 57; KochFr 38; Teraz lANA płacże 
łzami ledwie nie krwawemi. KlonŻal B3v; a dźielność 
milczana' Lcdwe nie t6ż ielt, co gnuIność pokopana. 
KochMuza 27; KochPhaen 14; y od tych granic' ktore 
ta ConfcJrya założyła, £topą iedną oclltąpić nie śmieią' 
ledwie nie więcey w nię' niż w Iamogo ChryltuIa wierząo 
Re,zPTe 70, 42, 74; WerGośc 250, 260; BiełSen 14; Kock- 
Pieś 38; GÓTnRozm C4v, K2v; PapTUp F4v, G2v, 113; 
.ActReg 85, 114, 115, 148; GTochKal 20, 24; KochFrag 15; 
WypTPI A2v; lVitoslLut A3v; Kośóiołow w PolIzcże 
gwałeenic ledwa nie PogańIkie. POWOdTPT 52 maTg, 14, 
22, 23, 58, 70, 73; Gniewam fię nad zł('mi na pokoy ich 
patrząc' y l('dwiem fię nie pośliznął do grzechu tym 
Iię obraż8.iąc' iż ich Pan Dog nie karze. SlcaTKae 30.; 
CeakTT E3v; Go,lCaBt 20, 50, 70; Tak Iię Mrzo fraIuię' 
ledwie nie Iza.leię PaxLiz B4v, D2, C2, C4v; SkorWin,e 
A3v; Co koło Bożpy męki' na puCtym przyłogu' BIiIko 
domu łbem kiwa' a ledwo nie w progu Klon W or 19. 
,." Połączenia: »ledwie iż nieCI (17): RejWiz 38, 91, 
182; RejFig Dd5; RejZwieTe AG, 33v, 106, 127; lako 
y dziś ledwie iż mu iey palcem nie vkażelz a on przedCię 
będzie taki vpor dzierżał' it. lepiey tak' iż cudniey tak 
RejAp 43v, 25; RejPo, 286v, [290], 324; RejZwierc 188, 
241v, 249, 250. 
»ledwie że nie« (4): Poźrzał nhdoł Smok lie k niemu 
lciąga' Ledwe że mu nog iuż nie dofiąga. RejPo, D; Rej- 
Zwierc 122v; PnprPan L2v; dźiećię od radośći Ledwie 
t.e niewyIkoczy SiebRozmyśl F3v. 
ZWTOt: »ledwe nie moc« [cum inf] (2): bo lama rzect. 
iśInie woła a wykłada' iż to ieft Izcżyra prawda' y o tey 
Izarańcżey marney' y o tym krolu ich' iż lie tego ledwe 
każdy iawnie pślcem dotknąć nie może. RejAp 80v; 
MycPTe II A2v. 
Wyratenia: »prawie ledwie nie« (1): w ktorym [pisa- 
niu] zapomniawIzy wlzelakiey miłośći' y ćichośći' a pra- 
wie ledwie Iię z ludzkośći nie wyzuwIzy' tak nas Izacuie 
y winuie' y do inlzych w podeyźrzenie przywodźi Niem- 
ObT 4. 
»ledwie nie tak« (2): ActReg 71; Czy z choroby' ezy 
tak chcąc' śmierći kIobie wzywa 7 (-) Ledwo nie tak' 
a któż wie iey Ikry te chytrośći GOBICaBt 27. ,." 
WYTatenia: »lodwie tak« (4): RejWiz 26v; Ledwie 
mu tak roIkażą iak on lepiey Iprawi. PapTPan B3; A Iercu 


LEDWIE 


ięzyk poIłuIzny pełnemu Odbiera Iłowa' y nowy rym 
dźieie' Ledwie tak prędko piIarz piImo lcie. KoohP, 66, 44. 
»ledwie tak wiele« (3): BielKTon 178v; Ledwie ta.k 
wiele włolów na głowie nayduię' lako nieprzyiaći6ł wie- 
lś czuię. KochP, 99, 60. 
»ledwo żywo« (1): Y radźić y przyka.zać' ći to ludźie ie- 
mu' A ledwo (iedno trudno) żywo chcą iść k niemu. 
KmitaP,al Av. 
4. Niedawno, dopiero co (4): KwiatKBiąt C2v; PRzy- 
IliImy do tak świeżych aniedawnych okolo ziednoożenia 
Grekow y Ruśi z kośćiolem Bożym' po£tempkow: iż 
ledwie Ipamięći ludzkiey wylzły. SkaTJedn 266; Grabow- 
Set R2; Więc lię tam wronka pMie koło duśienice: A Kruk 
ledwo Ikrzepłemu' ma Iię do źrzenice. KlonWoT 40. 
5. Wtedy, nast
pnie, potem (2): RejZwieTO 50; A gdy 
widzieli iIz lię y kwiecżoru nazaiutrz niewraca' Czuka6 
go pilnie pocżęli' y ledwie lię dowiedzieli: ifz wcżorA 
goŚĆ ieden Chrzośćianin taki a taki' miedzy innymi okrut- 
nie dla wiary zAbity ielt. SkaTŻyw 441. 
II. PaTtykuła (204): 
l. PaTtykuła uwydatniająca i og-raniczająca; w zdaniu 
podkTelJla i wyłącza jeden WYTae lub wyralenie, ograniczając 
treść edania do jedynego pTeedmiotu, faktu, motliwości: 
tylko, jedynle, wylącenie; vix HiBtAI, Mące, Vulg, Modrz, 
JanStat (164): BierEz M3, R3v; BielŻyw IG4; Tobie 
famemu panie Liedwie Iię Iwiczka doltanie RejKup Rv; 
HistAl C4:; GToicPOTZ dd3; O ktorą fie okręty ftrMznie 
rozbijaią' Tśk iż ledwo na deIzcżkach drudzy wypły- 
waią. RejWiz 12; Patrz nie dawno on oracż ledwe w kur- 
pioch chodził' Iśko prętko gdyś racżył nędzęś mu nagro- 
dził. RejWiz 126, 65v; Iśkie przykre przekopy' iakie 
twarde mury. Ze tam wIzędy około'ledwe ptak przeleći 
RejZwiere IIOv; Złośnicy ledwie fię za karaniem polepIzaią. 
BibRade I 341a maTg; Wergilius wielki Poeta CeIArIki' 
vprośił był ledwo tho Iobie v Celarza' iż do tych kfiąg 
SybiIlinych mogl chodzić BiełKTon 132; pothym od 
wielkośći ogarnieni w koło y porażeni' ledwie Witułt 
vćiekł na dodanych koniech. BielKTon 382v, 32v, 78, 222, 
244, 266, 294v, 332; SienLek 115v; bo iut. ten Babilon 
dawno był przed tym proroctwem y vpadł y IpultoIzał' 
tak iż ledwe były Mrzo małe znaki zoItały iego. RejAp 
122, 88v; O Izalony nieboże ciebie z liśim kolnierzem 
ledwie do drzwi dopuCzcżą RejZ1cierc 194v, 58, 90, 96, 
[238]; CeechRozm 134; wIzakże kicdyby ćwicżenie y kM- 
n0ść rycerIka tAk wielka vnich niebyła' iśkowa ledwie 
v drugich narodow bywała [quanta vix apud alias gentes]: 
[...] t.adnym IpoIobem by byli tak dobrze Izcżęśćia Iwego 
nie vżyli. ModreBae 112v, 55, 84v, 115; ś my zM tak 
zacnego męża' miedzy nśmi lie hż do śmierći bświącogo' 
ledwo imię znamy MoclTzBazBud
5; z przeItrachu niemym 
zoItał' y mowić niemogł: lcdwie napiIać mogl' co Iię znim 
zItało. SkaTŻyw 593; tam tedy był złupion ze wlzyItkiego 
Radziwił' a ledwo nagi wolno puIzczony. StryjKron 617, 
265, 355; Przed tobą widzę p6łmiIków niemało' A mnie 
Iię ledwie poMwki doltaIo. Kocl£FT 22; KochPieś 32; 
JanNKar C3; PowodPr 50. 
Polączenia: »gdy ledwo« (1): Abowimći nic nyemśfz 
gorJrego nad te' ktorzy gdy ledwo obyecMła zśkusili' 
fałfCywe o lobie mnimśnie w vmyenyu wzyęli. Glioe- 
KBiąt L6. 
»ledwie i« (2): RejJ6z Mv; Drugie miaIta II}. Iobie 
wolne' co ledwo y Celarza fą poIłulzni. BielKTon 281v. 
»ledwe iż« (3): RejFig Dd8v; Tak pańltw3 wyciągnęli' 
tak pofzścowtlli, Ledwe Wroble od tego iż wolni zoItśli. 
R
jZwierc 245, 217v.
		

/Czytelnia_007_02_114_0001.djvu

			LEDWIE 


»ledwe jedno« (1): A iako ma.rne plewy wIzytko He 
rozleći/ Ze tśm ledwe zortśną iedno marne śmieći. Roj- 
Zwterc 270. 
_ledwe jedno że« (1): WNet potym gdy miał ciągną6/ 
wrzytko 8 rkarbu rozdał/ Ledwe iedno te vbior co w nim 
był zachował. RejZwieTlI 4v. 
_tylko ledwie« (1): Obrony żadney/ zbroie tadney/ 
mś.iętnoś6i rwej właIney żadney/ tylko ledwie noż przy. 
łomiony w Iwym domu zachować mogą RejZwterc 
188. 
a. Uwyclah
ia małą ilość, 'łiece
,tość lub małą inten- 
,ywnoś6: nie wi
cej nU, nie cz
ściej nU (109): MtochGlab 
.4; Ledwyś tu poł kreru zbietał RejRoepT F2; KromRozm 11 
x3; Boś rorpuItna y wrzetecżna/ Harda żwawa a nie 
wiecżna/ Bo nie długo twoich lkokow/ Ledwo do dwu- 
dzyeItu rokow BielKom E3v; Nut. załię niewinney krwie 
co lie w tym wylewa/ Kilka ret ich więc płacże ledwe 
ieden rpiewa. RejWie 70, 12v, 84v, 163, 174, 180v; Lo,zclI- 
Rzecz A4v; RejFig Bb4v; A tś6 ieIt onś pierwrza Reguła 
Prawa CerarIkiego/ dla kthorey ramey brzydzą rye Polacy 
Prawem CerarIkim/ że między tyśiącem/ ledwie rye 
ieden Polak/ y to nędznik iaki obierze/ ktoryby rye lu, 
Ciuile vczył. OTeRozm M; także y owi na przodku pora- 
ieni/ ledwo wlzytkich zoItAło lześć ret. BielKTon 62v; 
Cerarzowi było niemiło/ yż w wielkich rzecżśch tak młodą 
orobę Papiet polłał (bo ledwo miał 20. lat) BielKTon 218; 
Dziećię w Krakowie/ kthoremu ledwa mieliąc było/ 
opowiadało Tatary przyść rychło. BielKTon 363v; Na 
drugi rok zgorzało Wilno/ledwie go trze6ia cżęś6 zoIthałś 
BielKTon 420, 68, 178v, 181v, 205v, 247 (28); Nie rądzcie 
tego mieśca z porady dziIieylzey/ Bo to ledwie cień zoItał 
ozdoby przednieyrzey. KochSat A3; Tanta est angu8tia 
ut vix singula meent plaustra, Taka ciałność yert że lie 
ledwey yeden wóz w mieśćić mot.o. l1!ącII 217a; Tam 8triote 
sedemus ad mensam ut alteram manum Vi:I: liberam 
habeamu8, Tak ci8.fno Iiedźimi przi Itole Y t. ledwey yedn
 
rękę rwiebodną mamy. Mącz 421b, 221c, 449c; G6rnDwoTII 
P5v; HiBtReym 122; A drudzy ie iuż w klozach/ w więźie- 
niu chowaią/ Ledwo kęs chlebś z wodą! oknem ieść podń.ią. 
BielSat [14] [iclem BielSjem]; Drugim tet. do wsi obroki 
daway/ owla dolypuy/ że go ledwe gąIiętom kęs na Wiornę 
zoItśnie RejZwieTc 31, 7, 16v, 39, 46, 83v (10); BielSpr 
60 [21'.]; BudBib Eccli 29/7; y lługi twe Proroki/ tet. 
wymordowali. lam też przedIię ledwe lam/ ierzct.e tu 
wtdy zoItał HiBtHel C3v, C4; BiałKae I4v; y ram bact.ę/ 
te dziś ledwie rzecż iedna/ y to na krotce/ odprawionś 
może by6. OeechRozm 2; Y mnimaią że doryć na tem/ gdy 
wyroki a lifty o onych rzecżach polyłaią/ o ktorych ledwo 
trochę 8łyIzeli. ModTeBae 107; Wiele ich ieIt co im 
chleba ledwie do pułrocża doItawa ModTzBae 124, 
[38]v, 104, 122v; SkaTŻyw 55, 212, 397,471,497; Tegot. 
roku drugie dziećię pod Krakowem ledwo puł MieliącA. 
mś.iąe od narodzenia/ wymownym głofIem nad przyro- 
dzenie/ przylcie Tatarlkie do Poliki przepowiadało Stryj- 
KTon 360; ale y ram ledwo dwie lećie na CarItwie wyko- 
nawlzy vmarł StryjKTon 416; wieku rwego ledwe dwu- 
dzieItu lat dolzedł StryjKTon 607; A Woiewoda Petriło 
ranny ledwo ramowtor vciekł. StryjKron 757, 121, 270, 
300, 330, 416 [2 T.], 607; OeechEpPOTe "3; NiemObT 69 
[21'.]; Re,zPTII 64; WerKaz 299; BielSjem 14; KochPieś 
32; G6TnRoem B2, H2v; At. po M nśCz
 oItśteczn
 lśtś: 
Ledwie par kilka w dźieiśch opirano/ Kt6r
 za praw6 
przyiaćioły miano. KochPij C3v; LatHar 80; Wy,Kae 38; 
Sm'nStat 373; Ledwo ich kilkśdźieśiąt co vćiekli z gardły. 
KmitaSplt C, C2v; Go,lCaBt 46; it. ledwie połowica 15 vbo- 


LEDWIE 


99 


gich kmiotkow y mielzczan na opatrzenie polpolite do- 
chodźi. SkarKazSej 705a, 701b; KłonFliB D4. 
W chaTaktery,tycznych polączeniach: ledwie cień (2), 
;eden(te) (18), k
, (chleba) (4), kilka(clzio,iąt) (4), na poZy, 
połowica (9), poł(toTa) (5), ,am(owtoT) (17), troch
 (2). 
Połączenia: »ledwie iu (2): RejJ6z M2v; Taka więc 
lzarpanina ach moy miły Panie/ Ledwe lie y trzecia 
cżęść potomkom doItanie. Rej W te 48v. 
»ledwie jedno« (1): iż iuż na ten cżas vpada.lo [Oe,aT'- 
two Rzym,kie] na doł że go iuż ledwie iedno iako cień 
albo iako iaki obraz był zoItał. RejAp 143v. 
b. Z tTeści zapTzeczonej wyłącza pozytywną możliwośó: 
opr6ce, e wyjątkiem (4): RejWiz 97; Bo tych błot nie zyeź- 
dźi/ ledwe w mrozy źimie. RejZwierz 100v; Przedfię 
kto w zbroi chodźi kto zś murem Itoi/ Ledwo t.elaza/ 
ale śliny Iię nie boi. K mitaSpit C. 
Połącllenie: »ledwo jedno« (1): A coż to była za. 
pociecha/ rkoro [św. Jan] mało podrozlzy lzedł do IMa/ 
nie vkazał Iie iawnie na lwiat/ ledwo iedno przez trzy 
lata RejPo, 320v. 
2. PaTtykula podkreślająca, te cllynność wYTatona 
wedaniu '1ła,tąpila ebyt p6źno lub po pewnym czasie: 
dopiero, nie pT
clzej nit (35): RejRozpT H; ktory nyedawno 
ledwy przed pyąćyądźyelyąt lat Iye vrodźił KromRozm 1 
Kv; KTomRoem 111 E5; KTOWObT 28v; Refp'ig Bb6v; 
Jadąc s Troiey zapędziły go wiatry w dalekie {trony nś 
morzu/ iż Iie do domu za dzyeIięć lat ledwe wr06ił. Biel- 
KTon 25v, 303v, 350, 433v, 453v; Pan do IąIiada zaie- 
dziel to iuż tam trzy dni pije/ do targu zaiedzie ledwe 
lie ct8.fem w tydzień wroći RejZwierc 31v, 60v, 100v, 
188, 244; tedy by to nie przes niedźielę śni prze8dwie 
było/ ale ledwo przes rok tomu by koniec byl MycPre II 
C3; MoclTzBaz 132v maTg; barzo chorzeć pocżął/ li. nigdy 
iednak Mrzey nie opuśćił: ledwie iey pięć dni przed śmier- 
ćią nie lłuchał. SkarŻyw 336, 235, 544; KochTT 20. BtTyj- 
KTon 130, 747; A ono ledwie temu trzy Ita lat/ kiedy to 
Papież Vrban cżwarty gwoli iedney białey głowie por- 
tanowił. NiemObT 76; Strśćiwrzy go w Kośćiele trorkIi- 
wieś lzukśła/ Ledwieć go dnia trzećiego łMka Borka 
dała. LatHaT 618, 665; SaTnBtat 134; OtekPotr [31]. 
OeahTT H4. 
Polączenia: »ledwe aż, aż ledwo« (3: 1): Patrzże/ 
ine źwirzątko rkoro lie vrodzi/ N atychmiart 8 przyro- 
dzenia o rwey mocy chodzi. A nMz pan śż ledwo w rok 
y to ai z nauki RejWie 88. 6v; cżego zyemlki krol/ledwe 
at. mu prokurator abo pomocnik iaki rozwiedzie/ zro- 
zumie6 nie może. RejPo, 133. RejZwieTc 106v. 
_ledwie gdy« (1): ledwie gdy dano znAć Eufrśzyey/ 
odięła onę zawiśnicę rwoię. SkarŻyw 226. 
WYTatenie: »ledwie potym« (1): A ona długo mil- 
cżąe/lcdwie potym rzekła BkarŻyw 443. 
3. Partykula uwydatniająca duty ,topień (w pTlle,t- 
Tzeni, w odległości lub w ilości): at (3): Rej Wiz 146v; 
y widźim it\ko lie rozżarzyły chęći a pragnienia maiętno- 
śći/ tśk/ t.e choć t.ywota y drogi przed robą mało mś.ią/ 
żywnośći albo chleba nazbyt lzukAiąc/ledwie lie ct.ałem 
w Indyach a w światach nowych zoItawaią. GO,tGoBp- 
Siob +2v; MAluchna mnie obrada! kabat piwa wypi6/ 
Gdy t. takich kopą ledwie/ mogł bym lie vgMić. Pax- 
Liz Dv. 
4. Partykuła uwydatniająca niezwyklość, nietypowość 
,ytuacji: nawet (2): Bo gdy kogo fIczęIćie wznieIie Zle 
mu co rzec ledwo wleHe Gdzieby iedno zśiąc Iiedział 
Aby wewri niepowiedział RejRozpT D2v; A coż owrzem 
rozumieć mamy o tym nędznym żywocie nśCzym/ ktory nie
		

/Czytelnia_007_02_115_0001.djvu

			100 


LEDWIE 


tylko do roku abo do dnia iednego! ale ledwe do iedney 
godziny nie ma zamierzonego cżMu Iwoiego RejPo, 315v. 
111. Spójnik; wpTowadza zdanie czasowe (31): 
l. WpTowadza edanie czasowe bezpośrednio upTzednie: 
gily tylko, ,kOTO tylko; tJi:ł: aum Mącz [w tym: w po,tpo- 
zycji (2), cum con (1)] (33): tamże pod górą Rameburg 
Ochra rzeka! bierze w śię Itrufzkę: którą w ónym mieyIcu 
ledwie ryby poczuwIzy! zdychaią. Oczko 4; To zMię 
lpadnie ledwe wieczór przydźie. KochFT 44; G6rnTToas 
67; Safiian nie Safiian iUŻ nazaiutrz będźie: Ledwo nań 
proIzek padnie abo mucha śiędźie. Klon WOT 56. 
Połączenia: »(ledwie...) ledwie... a (już, owo. przed- 
się, wnet)« (13): GliczKBiąt D8v; Vix dum dimidium 
dixeram intellexerat, Ledwim napoły mowił ś yufz wirozu- 
miał. Mącz 501a; G6TnDwore 12; KochMon 34; Koch- 
OdpT C2v; KochP, 7; Ledwie wchorobie poItąpi6 mogła! 
y zblśdłą twarz/ ledwie 6ienka lzyiś nośiła: ś przedH
 
śbo Prorokś! abo Ewanielią wręku trzymała. SkaTŻyw 195; 
Ledwie modlitwę Ikońcżyła/ a owo Hę do niey żołnierz 
ItrMzliwy! ktore mv wfzyIcy vItąpi6 muśieli! w darł. 
SkaTŻyw 341; Ledwie to wyrzekli/ a wnet Hę lerce ie llo do 
tak IproIney myśli y żądzey Ikłoniło SkarŻyw 486, 193, 
300, 545; KochSe B2. 
»ledwie ... ali(ć, już, potym, znowu)« (5): Mym 
zdaniem że w tey mierze ieIt porządek Iłaby! Ledwo Iię 
vrAdźiło/ ali6 o tym Baby Plotą z Iobą nś Rynku PTOt 
C3v; Gdy tam ledwie nieborak! z oney drogi wytchnąłl 
Ali potym nie długoż! onże !trumien wylchnął Hi.tHel 
Bv; StTyjK ron 421; GTabowSet Y v; ledwie Iię iey chóiał 
prżypatrzy6f ali Znowu mu ią it prawa nie !trzymał 
porwAli. Wito,lLut A4v. 
»ledwie ... aż« (2): G6mDwoTz Z6v; Ledwie wlas 
ze drzwi az psi (iako mowią) wkrupy ActReg 130. 
»ledwie... gdy« (2): y ledwie go od Iiebie puś6ili: 
gdy lego M. X Kardynał Pan moy kazał mu w Iwym domu 
by6.lle,zLi,t 174; l(lonKT A. 
.ledwie ... gdzie« (1): MiaIta obronne y Zamki 
mijaiąc! z ktorych tylko ledwie Niemcy wyirze6! nie 
iżby na odHecz wyniś6 Imieli! gdzie wielkie okru6ienItwś 
Litwa pogani nad Koś6iołarui [... ] ok8.zowśłś! młode 
dziatki! y !tarych mężowI y baby poIiekli StTyjKTon 
406. 
»ledwie... kiedy« (3): Koc1
Sat Cv; G6rnDwoTe C3v; 
Szli Ipa6: ledwie Iię zkłśdli! kiedy co waśniwIzy! Nś 
drugie tak zawołaJ Panowie/ czas wsiadś6 KochFT 133. 
»ledwo ... wnet« (1): Kiedy kto Iłowa rad! za rzect. 
vdawa! Ledwo co koła Fortuna tknie z Itrony! Wnet 
y bez ręki proIzenia! odItawa. GTabowSet Yv. 
»ledwo ... zaraz« (1): y wIzyItkie inne rzeczy prze- 
miiaiące na świe6ie! ktorych ludźie z tśk gorącym pożą- 
daniem pragną! a w nich wIzyItlw Izczęśćie Iwoie kładą. 
A one ledwo dźiś doItąpione! zaraz polIeITory Iwoie opuIz- 
ctaią. Wy,Kae l. 
2. Wprowadza edanie czaBowe T6wnocze,ne: gdy, kiedy 
(2): 
Połączenia: »ledwe ... a tu« (1): Ten ledwe gębę 
othwarza A tu mu Iie Ilow przyIparza RejJ6e C6v. 
.ledwie ... kiedy« (1): Y wyiechawIzy z miMta 
ieIzcże ledwie był w Anthyochiey: kiedy trzęśienie wiel- 
kie ziemie w Kon!tantynopolu wizytkich zś.ftraIzyło. 
SkaTŻyw 89. 
3. WpTowadza edanie czaBowe następcze: eanim (2): 
Połączenie: .ledwe ... (a) już« (2): Ale obact nędzniku 
iaki to ie!t Bog! ś iaki to ieIt Kroi! te ie!zcże ty ledwe 
pomyIlliz! ocż go prośi6 maIz! ś on iuż dawno wie RejPos 


LE DZIEŃ 


133; Lekce ważył żorawia: w tym Iię on pokuśi! Ledwo 
do korda przyCzedł/ żoraw go iuż duśi. KmitaSpit B3v. 
*** Bez wystarczającego kontek,tu (3): Mącz 501a; 
Kaum. Liedwe. Vix tandem. Calag 305a; Calep 1132b. 
Synonimy: 1.1. ciętko. tTuano; 2. malo. Tzadko; 
4. blisko, dopiero, niedawno, nowo, świeto; 5. dopieTo, 
podtenczas, potym, tedy, wtencza,; 11.1. chyba, jacy, jedno, 
jednornie, tylko; 2. dopiero; 3. aż; 4. nawet; III. gdy, 
kiedy; l. ,kOTO. 
Cf [JEDWO], LEDWEC, LEDWOMOWNY, LEDWO- 
1;E, ZALEDWIE 


KN, ZZa 


LEDWIEJ cf LEDWIE 
LEDWIE1;E cf LEDWo1;E 
LEDWO cf LEDWIE 
LEDWOMOWNY (2) ai 
Tek,ty nie oenaczajq 
 OTaz 6; e oraz pierw,ze o prawdo- 
podobnie jasne (tak w ledwo). 
,g m A ledwomown(e)go (1). O pl A ,ubst ledwomown(e) 


(1). 


SI ,tp. On brak, Linde XVIIw. 
l. Z trudem m6wiący (1): 
WYTatenie: »uata ledwomowne« (1): A otwol'Zywfzy 
vIta ledwo mowne! Prze on 6iężki żalI y myśli frMownel 
Znowu [ocieo] zśbawia miłą krew przy lobie GToolłKal 8. 
2. Niemy (1): 
WYTalenie: »głuch ledwomowny« (1): Y przywiedli 
mu głuchego y niemego [,urdum et mutum] (maTg) przy- 
nieśli mu głuchś ledwomownego. (-) WujNT MaT 7!32; 
[Y przywiedli mu głucha ledwomownego [ILOYLA	
			

/Czytelnia_007_02_116_0001.djvu

			LEFECZKA 


[LEFECZKA ,b f 
N pl l(e)f(e)czki. 
Sl,tp, On, Linde brak. 
PTawdopodobnitJ ,tr6j do jazdy konnej: Były kiedys 
w nawie lefetzki/ dzis ie przeCzły CtrAdiotki. Terent- 
MatKęt S2.] 


MK 


LEG SI ,tp; On, Linde bTak. 
- LEG cf DARMOLEG 
LEGACIK (1) ,b m 
N pl legAcikowie. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Dem. od "legat" 'po,el'; tu lekcewatąco: Powiedzyal iż 
o thym Papież nic nie wie/ Cami £je w tho Legallikowie 
wdńwaią/ aby co kędy wyłudźili. BielKTon 407v. 
KN 


LEGACKI SI ,tp; On ,. v. audytoT biskupi, Linde 
bez cytatu. 
LEGACYJ A (22) ,bf 
e OTaz pierw,ee a jaBne, dTugie a pochylone. 
,g N legacyj A (2). O G legacyj ej (2). O A legacyją (4). 
O L legacyj(e)j (3). O pl N legacyj(e) (3) [w tym eapi,: 
-
 (1)]. O G legacyj (3). O A legacyje (4). O L legacyj ach (1). 
SI ,lp bTak, On notujtJ, Linde XVI i XVIIIw. 
l. Misja pOBel,ka, po,el,two; 'pTawowanitJ uT.eędu 
lub cellnnolJci po,la; legatio M ieoh, Oalep, J anStat, On; 
funclio a. munu, a. officium legali Oalep; mandatum, 
nuntiu, On [legatio - po,el,two Mąoe 186d] (16): Vżywała 
ich [zaonych panów] RzecżpoCpolita do Legacij: w kthorych 
na Seimach wolnośći Polikiej/ [...] Ctrzedz vmieli Górn- 
DWOTZ Dd8v; ActReg 47, 89, 128. 
legaoyja do kogo, do oeego (3): ActReg 95; MśyeCtat 
KrólewCki/ między innemi przyczynami Legściiey do 
Rzymu/ w Rzymie v PapieU będźie vśiłował/ aby Annaty 
zoItały w KróleItwie SarnStat 174; Item, Nietylko do 
Duchownych, ale y do Swietckich Panów w tym Legaci
 
zacne bywały SarnStat 1141. 
legacyja od kogo (1): przyiechał Ian z Lalka Arcy- 
bifkup Gnieznieńlki Legat/ ktory był w Rzymie blliko 
trzech lat w legacyey od krola. BielKTon 415v. 
ZWTOty: »byll (poslan) w legacyjej« (2): [AdTyjan] 
potym był pofłan w legaciey do Ferdynanda krola Hifz- 
pAńIkiego/ tam od niego doItał BifkupCtwa DertuIzeń- 
Ckiego BielKTon 198v, 415v. 
»legacyją odprawowa6 (a. 8prawowall, a. 8prawić); 
legacyj odprawowanie; legacyj e odprawują 8ię« [,eyk 
emienny] (3; l; 1): MiechGlab 19; y lprawowśli [po,- 
lowie] legacią temi Iłowy [et dixerunt] LtJop l.Mach 8/19; 
OeechEp 229; ActReg 72; SaTnStat 125. 
J)legacyjej 8łuchanie« (1): ś nigdy pakt y foederś/ 
także legaciy fłucMnia/ odprawowania/ wyIyłania/ okróm 
wiadomoślli Panów Senatorów/ [...] czynili nie mamy. 
SaTnStat 125. 
»legacyją wyprawili; legacyj ej WY8yłanie; legacyj a 
je8t wyprawionaCt (1; 1; 1): Dziwuię się [...] Pan Kanc- 
lerz ze Legatic do p08tronnych Panow nie8ą iescze wypra- 
wione ActReg 95, 96; SaTnStat 125. 
WYTatenie: »legacyja papieska« (1): v ktorego 
[chana tataT,kiego] IprawiwIzy legaciją PapieżIką, żądali 
aby on poznał y cbwalił iedinego Boga MieohGlab 19. 
SeeTeg: »legacyja, (i) poselstwo« (2): A BifkupA 
zM nie naydźie t.adnego/ [...] ktoryby fię our', /eoulaTibu" 


B - Słownik polszczyzny XVI wieku, t. XII 


LEGAĆ 


101 


pracami świeckiemi więcey DlZ kośóielnymi .abawi6.6 
nie miał. To w radźie zaśiadaiąc: [...] to rozmś.ite legacye 
y poIelCtwA odprawuiąc OeechEp 229; Oalep 589a. 
2. PTzem6wienie po,'a, pi,mo ureędowe, li,t dyplo- 
matyczny pTzekazytvany pTeef6 po,lów; legatlo, mandafum, 
nuntiu, On (6): Y tham kazał poIła przyprowadzili: 
ktory oddawCzy dAry/ [...] niemial nic inego w lwey 
legaciey / iedno zaJ.eczanki. G6rnDwoTe P; Expedytie 
do postronnych Panow y Legacye w Radzie namawiano. 
ActReg 22, 48; SaTnStat H41. 
legacyja ad aliquem (2): 1tem, ad Leonem Papam 
Jragmentum Legaciiey confignowal tente PrzyłuIki. Sam- 
Stat H41, H41. 
Synonimy: l. po,el,two; 2. ek'pedycyja, list. 


KN 


LEGAt (16) tJb impf 
lesać (16), lęsać (1); legali: lęgalI Budmb (1: 1). 
-e- (3), -e- (4); -e- Strum, KochFT; -e- OpecŻ1lVl, 
Mące (2); -e-: -e. SaTnStat (1: 1); a ja,ne. 
inf legali (13). O PTatJ' 1 ,g legAm (3). O 2 '9 legA8z 
(1). O 3 ,g legA (9). O 1 pl legAmy (1). O 2 pl legAcie (1). 
O 3 pl legają (14). O pTaet 3 Bg m legAł (16). f legała (6). 
n legało (2). O 3 pl m per' legali (2). O fut 2 ,g m będziesz 
legać (1). O 3 ,g f będzie lega6 (1). O 3 pl legali będą (2). 
O imp 2 ,g leg(a)j (1). O con 3 pl m per' by legali (1). 
,"bst by legały (1). O paTt pTae, act legając (2). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVIII w. 
l. PreybieTaó poeyc;ę Idącą (niekiedy ifJó ,pać); 
cubitaTe Mące, On; cubaTe Oalep; inoubitartJ On (72): 
MaTchI A3v; Pies rzekł/ temumlIi ia też rad/ Iednako 
zemną będzieIz iadł: Y polpołu tAkież legA6/ A otrze- 
dzia domu ItrzegA6 BierEe R2, K3, Q3; DObre znamiona 
w niemoczach : kiedy na bok na prawy albo na lewy 
niemoczny leży: Tym obycżaiem iako gdy był zdrowym: 
leżał, albo obyctay miał legali. FalZiol V 13v, V 35; 
A mathka wkomorze lama lyegala. LibMal 1644/80v; 
Leop 4.Reg H/2; VKażyfz kędy legafz RejZwiere 140; 
BibRaiU I 3a maTg; [ubogi] nie miał tylko iednę owiec!kę 
ktorą Cobie z młodoślli wychował y z vcżył iż ct.yniła. 
wolą iego/ A przy iego żywocie legała BielKTon 71; n6.d 
ktorym [,tawkiem] ludzye chorzy lega.li A zdrowie brali 
BitJlKTon 78v; [ci ludzie] nA źiemi [jedzą y iedzą tak iAko 
źwierzęta przoz przykryllia iśkiego/ tylko gdźie legś.ią 
vwiąt.ą od drzewA do drzewa bawełniAną fieć/ na kthorey 
będźie leżał BielKTon 447, 14v, 53, H5v, 185, 255, 423v; 
Kto tedy ieIt Izczupły/ miękcey ma legali SienLek H, 21; 
Hi8tReym 44; BudBib Soph 2/7; Miał lobie za wielką 
rzecż pobożny Celarz/ aby na iednę noc/ nędze Iługi 
Bożego zkofztowA6/ A od mieyCcA gdzie óiało iego legAło 
po'więcenia nieiakiego doCtM. SkaTŻyw 573, 310, 473; 
StryjKTon 432. 
legać na ceym [o poeycji] (1): GlabGad D8 cf »na grzbie- 
cie legać«. 
legaó na ct:ym [o podlotu] (13): W nocy nA złodzieie 
lzct.ekam/ Szkody w domu nie dopuIzcżam: Tśm legam 
nA miękkiey nomie BieTE/& Uv; BielKTon 73, 452v, 461v; 
SienLek 58v; SkaT Żyw 571. Of »legall na łożu«, »na 
rogożach lega6«, »)Ila ziemi legać.. 
lega6 pTey ki1n (2): BielKron H5v; ktorą [,io'tr
 ,wq] 
tak barzo miłował że nigdy bez niey nie iadl/ przy ktorey 
tet. blifko w iedney komn[ś6ie] legał. Hi8tRzym 31. 
W por6wnaniu (1): on Clearch Tyran [...] w zamknio- 
ney fkrzyni ihko wąż w il\mie legał. G6rnDwore Gg6v.
		

/Czytelnia_007_02_117_0001.djvu

			102 


LEGAĆ 


P'1ey,lowie: kto w pyecku lega/ ten drugyego ożogyem 
maca. K'1omRozm 1 B; CzahTT C4v. 
ZWToty: »na jeden bok legaćc (1): od wiorny aż do 
IeIieni zawrze [owce] na ieden bok legaią li'alZiol 
IV 2d. 
»na grzbiecie legaćc (1): żadne [zwieTee!] na grzbiecie 
nie lega tilko ram cżłowiek. OlabGad D8. 
»w (rozkosznej) łożnicy, na (złotym) łożu, w łożu, 
w miękkiej pościeli legać« [,eyk zmienny] (2: 2 : 1 : 1): 
Bim-Ez N3v: OpecŻyw 16: HistJ6. B3v; da mu Kroi 
Daryufz dary wielkie/ chodzić w pawloce/ ze złota pić/ 
na złotym łożu legać [,upeTauTUm dOT1MTe] Leop 3.E,d'13/6: 
Krolowie rmutni po rwych miłornicach/ Te{knią/ t.e rami 
legaią w łożnicach. KochSe B4v: Accubitum Lectus in 
quo cubatur interdiu - łoze naktorim wednie legąmij. 
Cale p 14a. 
»pod namiot(ki)em legaćc (2): Ten pod namiotkiem 
lega/ na drugiego kapie BielKom Bv: BielSpT 2. 
»pod 8amym niebem legać« (1): TAkże te! mogą 
wiele vcżynić z miaItecżek Rzemieśnicy/ kthorzy He 
w ro{koIzy prożnuiącey nie zależeli/ ktorzy nie zawt.dy 
pod dśchem albo pod Namiotem/ ale pod {Amym niebem 
nawYkną legAć y robić BielSpT 2. 
»na nos [= na breuchu] legać. (1): Pronus cubo, 
Na nos legam. Mącz 325c. 
»na rogożach legać« (2): nA rogożAeh/ vfłane złotem 
łofzko opuśćiwfzy/legał Ska'1Żyw 573, 16. 
JlW sukni, w 8zatach legaćc (1: 1): wrzAtach rwoich 
nie rozbierAiąc Iię lega SkaTŻyw 459, 166. 
»legać wznak« [,zyk emienny] (2): Ct.emu nie zdrowo 
wznak legąc [/]. OlabGad D8, D8v. 
»na (gołej) ziemi legać« (3): nA ziemi legać KTOWObT 
239v; na gołey ziemi abo nA de{zctkAch/ nic nie 8ćieląc 
legał. SkarŻyw 472, 363. 
Szereg: »chodzić i legać« (2): li'alZiol V 108v; nie 
przykro mu będzie chodzić y leg8.ć/ we Zbroi BUll- 
SpT 2. 
a. O ,to,unku plciowym [w tym: e kim (6)] (1): Chował 
Iłogę z ktorą legał BieTEe F3: Niedzwiedzie gdy ch6Zą 
płod mieć lakoby ludzie z robą legaią, a nie tak iako infze 
zwierzęta. li'alZiol IV 13c; lyegayacz zyednym nyemczem 
yeIth mv vkradla zwaczka 4 thalleri LibMal 1661/162v, 
1644/8Ov, 1546/114; BielKTon 155v; Bom ia ram ieden 
zortał z My drużyny/Co poćiągali na fię tey pierzyny. 
Oni iuż tylko legAią po parze/ la przedśię tiębnQ ramot. 
rze6 do zarze. KochFT 27. 
b. Rozkladaó ,i
 obozem (o woj,ku) (1): A tywnodći 
do woyrkA (ktore tam zawżdy legało dla Sarmśtow y Tś- 
tarow) dodawali BielKTon 275v. 
c. Gnieźdeió ,i
 ( o ewierze!tach i rybach): cuba1'e Vulg: 
aocubaTe PolAnt (4): thśmo będzie legść iędzś Leop 1. 
34/14: Latibulum, Iaskinia w których [/] dźikie zwie- 
rzętą [I] legśyą. Mącz 185a: BudBib Ee 34/14: Co to 
obaczyrz nś Spuśćie wielką moc tych kotliIk gdżie óny 
[ryby] nś źimę l
gśią. Strum Pv. 
2. Być umie,eceonym, enajdować ,ie! (o preedmiotach) 
(4): Płotna bieląc/ Itrzedz aby nś dżdżu nie legały Go.'- 
Go,p 104: kiedy nie przy rądźie Acta, śle nś go{podżie 
Acta legaią SarnStat 1299, 1286. 
ZWTOt: »pod ławą lega6« ... nie być cenionym (1): 
a owś kIięgś pod ławą lega/ ktora £je Iłowy/ śnie rzedą 
nśd£tAwia. G6rnDwoTz G8v. 
li'oTmacje wsp6lTdzenne cf 2. LEC. 
Of LEGAJĄCY, LEGANIE, [LEGANY] 


KN 



 


LEGART 


LEGAJĄCY (2) part p1'ae, act 
Tekst nie oznacza pochyleń: a prawdopodobnie jasne (tak 
w -ający). 
,g m N legający (1). O f N legając(a) (1). 
SI ,tp, Cn, Linde bTak. 
Mający ,to,unek plciowy (2): Concubinus - Społu 
liegaiąci. Oalep 234b. 
legający e kim (1): Pellex - Kurwa zżonatim liega- 
cąca [I]. Oalep 769b. 
Of LEGAt 


KN 


LEGANIE (9) ,b n 
l
g- (1), leg- (1) OpecŻyw (1 : 1): ajasne, końcowe e po- 
chylone. 
,g N l
gani(e) (3). O D l
ganiu (2). O A legani
 (1). 
O 1 l
ganim (1). O L l
ganiu (2). 
SI ,tp notuje, On bTak, Linde XVI-XVII w. UJ. 
legać. 
l. Letenie w czasie ,nu, 'panie (5): Też wleganiu 
[kotne owce] bok odmieniaią, bo od wiorny aż do Ierieni 
zawrzc na ieden bok legaią li'alZiol IV 2d: a przykazał 
[LikuTgUS] aby im [dzieciom] żadnych porcieli ku leganiu 
nie dawano. BielŻyw 27: OlabOad D8: BielKTon 272v. 
WYTalenie: »na ziemi leganie« (1): Przywykł z lat 
młodych wielkim portom/ nierpaniu/ na ziemi leganiu 
SkaTŻyw 117. 
2. Po,lanie, mie,j,ce do 'panin (4): gdy t cij kroi nad 
krolmi w rwym narodzeniju wolal vcżcijtz leganij
 ortre
/ 
vbogi
/ niżli waJIe miekki
 ij bogate. OpecŻyw 16, 16; 
Do tego fłużą ludżiem pobożnym modlitwy/ porty/ bicżo- 
wśnie/ włośienice/ twArde leganie WujJud 2łl: Ska1'- 
Żyw 459. 
W cha1'akfery,tycznych poląceeniach: leganie bogate, 
m.i(kkie, o,tre, twaTde (3), ubogie (2). 
Cf LEGAt 


KN 


[LEGANY part pTaet pas, impf 
N pl ,ub,t l(e)g(a)n(e). 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
U tywany przy leteniu; łen, w którym ,ie! 'palo: k08zul 
białogłow8kich odziemnych 5, czechełki legane 2, koszulek 
14 1nwMiesece 1695 nr 298. 
Of LEGAt] 


MK 


l. LEGAR cf 2. LEGIER 
2. LEGARCn:LindeXVII-XVII1w. 
LEGART (4) ,b m 
e jasne, a pochylone. 
8g N legArt (1). O A legArta (2). O pl D legArt(o)m (1). 
SI ,tp bTak, Cnnotuje, Linde XV1(XV1II)-XVII w. 
Leń, pT6tniak, walkoń: ces,atoT, piger, ,egniB, qui aeta- 
tem peT ignaviam agit Cn (4): RejZwieTe 65: A nA Vrzęd- 
nikś Legartś rye nie rpufzczść St1'um P3: widzę zeZołniers- 
kie ludzie tak porzucono zo [I] Legartom daią [...] wiedt 
daią tym w Rusi co owdzie nigdy lliemie8zkaią, atu trze- 
badawac Rodowitom chetnym aby ter: ratowali Rzeczptą 
ActReg 13l. 
W poląceeniu ,zeTegowym (1): Ale kiedyć rye fługś 
doItśnie Legart/ pilśnicśf korterś/ który ieno czeka/ 
rychłoli go zśwołśią ieść. StTUm R3v. 
Of 2. LEGAT, LEGA WIEC, LEGA WY 


KN 


--
		

/Czytelnia_007_02_118_0001.djvu

			LEGARTOWY 


LEGARTOWY (1) ai 
1 ,g m legl\rtow(e)m. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
PTeymiotnik od .,legaTt": 
WYTaźenie: peryfr. »legartowy jadc 0= lmi,two: 
y do zbroie Potrzf'bny chęć pobudzatz' ktora legartowem 
U.dem zięta' niedbała długo być obłowem SeaTeRyt C3. 
KN 


l. LEGAT (111) ,b m 
legat (116), lellatUB (1); legat: legatu8 ActReg (5 : 1). 
e jasne, a pochylon" (w tym w e 1 T., W a 1 T. bl
dne 
smakowanie). 
ag N legl\t (53), legatus (1). <> G legl\ta (U). <> D legl\- 
towi (6). <> A legl\ta (11). <> 1 legAtem (10); -em (4), -(e)m 
(6). <> L legl\cie (2). <> pl N legAt(o)wie (2) BielKTon, 
StTyjWjaz, legAci (1) NiemObT. <> G legl\t(o)w (2). <> A 
legAty (7). <> 1 legAty (1). <> L legl\oi(e)ch (1). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVll1 w. 
l. WY8lannik, po,el; legatu8 Mącz, Oalep, JanStat, 
On; apo,tolu8, nuntius Mąc.r; caduceatoT Oalep; oratoT On 
(114) : 
W połączeniu ,eeregołvym (1): A znacży to imię Apoltoł 
poIłańca/ poIła/legata albo oratora. RejPo,RoepT e2. 
Seereg: »poseł, (abo) legatc [,eyk 2: 1] (3): Mące 12d, 
84b; Apoltoł z Greckiego legat, abo poleł. WtłjNT 40 maTg. 
[Ponadto w poląoeeniu ,eeTegowym 1 T.]. 
a. O po,lack wy,ylanych pTeee wladztJ pańBtwową 
. miBją polityczną (18): Było thego poltanawiania aż 
do dwudzyelte Ko dnia Maia/ lpilawlzy to/ podpilali lie 
krolowie y dwa I.egatowie s Cefarfkiey ltrony BielKTon 
413v, 216v, 235v; Pofłowie takie ziemlcy 8 polpolftwa 
iechńli/ A Legatowie s cudzych ltron nMladowali. Stryj- 
Wjaz B3v; iedno tego potrzebuie aby woiewoda Poznanski 
słyszał sam obietnice te od Hetmana, ktory wY8zedłby 
iedno idzie owitanie, ktore nic zda mu się aby bydź miało, 
gdyfz Legatus idzie ActReg 58, 86 [2 T.], 94; Caduceator- 
Legat pokoy ftanowuiący. Cale p 146a, 589a. 
W poląceeniu z imieniem [zawBze: legat + imi
] (2): 
[ttJ wolą potwierdzamy] prz08 Legata Theodora K TowObT 31 v; 
BielKTon 410. 
ZWTOt: »posła6 legata, legat był posłanc (1: 1): 
do Papieża Legath krolewlki/ Ian Latki Arcybilkup Gniez- 
nieMki był pofłan. BielKTon 416, 218v. 
SefJTegi: »legat, (albo) poseł« [,zyk 2: 1] (3): Paro- 
chus, Podeymownik prziltaw ten zwłafzcza którego vrząd 
yelt legati albo posły przimowa6 Mącz 28Od, 186d; Oalep 
589a. 
»orator, legat, posełc (1): Dziń [I] godny ku wyflaniu 
oratorow, legatow poflow w rozmagithe ltrony FalZ-Iol 
V 53. 
b. PTzed,tawiciel papieża delegowany w Bpecjalnej 
mi,ji (niekiedy na dłuż,zy cza, jako pTSJedBtawiciel dyplo- 
matycz1łY PTZY Tzqdzie innego państwa); także tytul honorowy 
nai1au-,any niekt6rym d'o,tojnik07lł koloielnym (91): Tam 
ieft pyta n/ icfIi by ty nauki za prawdtiw
 a Chrześcjanlki' 
vfiebie miał o ktore ieft do Legata orkarżon' MUTZHi,t 
F3, C2v [2 T.], C3, C3v, C4 [2 T.], G3v (15); Tamie 
ono conciIium y w inych lprawach/ wedle zamyerzenya 
papyefkyego przy legaćyech yego lye lprawowało KTom- 
Roem 111 Q; Lcgath z Rzyma o thę rzect. do niego iechał/ 
aby żonę ort/\.tnią porzućił/ a z pierwlzą mielzkał. Biel- 
KTon 302v, 199 [2 T.], 199v, 200 [2 T.], 200v [3 T.], 213 
(15); NiemObT 59; 1VujNT 461; SaTnStat 1141. [CJ Przeto 
w ten CŻa8 dał Papież iemu [JatlOwi e Lalka] ten Tytuł 


LEGAT 


103 


Y iego potomkom Arcybilkupom Gnieznieńfkim/ it. fie 
mogą pila6 Legatus natus' to ielt, vrodzony polał (maTg) 
Legatus natus. (-) BielKTon 415v]. 
W połączeniu e imieniem [w tym: legat Tzeceony (1); 
imi
 + legat (22), legat + imi
 (13)] (35): MUTzHiBt C2; 
Gdy vpominał Kampegiu8 Legat Celarza y Kfiążętś 
y wizytek Seuat BielKTon 201; Tego cżaru przyiechał 
Ian z Latka Arcybilkup Gnieznieńfki Legat BielKTon 
415v, 193v maTg, 194v, 200, 200v, 201 (26); StTyjKTon 
722, 727 [2 T.]; Cosie tycze H. Legata iesli ma breue od 
Papieza do Krola Iel o M. dobrze ze poiedzie do Dworu 
ActReg 114; Na którey rzeczy świadectwo przerzeczonego 
Nauczćiwlz
go Pana Oyca Pana RodoIfa Bilkupa Lawcn- 
tckiego/ Stolice Apoltolfkiey Pofłśj y nMze Miltrza wiel- 
kiego pieezęći lą przyłot.one y zawielzone z podpilaniem 
włafnym ręki tegót. Pana RodoIfa Bilkupa Legata [Domini 
Rudolffi EpiBcopi et Legali JanStat 885]/ y Pifarzów iaw- 
nych. SaTnStat 1l05, 1086, II 04, 1I07. 
W poląceeniu ,eeregowym (1): CeCarz s krolmi y s krole- 
wicem Ludwigiem/ [...] wefzli do kośćioła S. Szczepana/ 
z Legaty/ BiCkupy/ y inym duchowieńCtwem BielKTon 414v. 
ZWToty: »oznajmi6 legatem [ = pTzce legata J« (1): 
co tet. od Papieżś chcieli mie6 przez liCti oznaymiIi tymt.e 
Legatem/ o Turcech BielKTon 200. 
»(po)słać legata« [,zyk emienny] (5): KrowObT 17; 
Papiet. Benedykt [...J pofłał Legaty do PolCki y do Prut- 
kich krain lwoiel [...] ktorym zupełna moc iefth dana/ 
lkazanie vet.yuić wyfłuchawlzy obu !tron' przywroćić 
y nagrodzić co ieCt cżyie. BtelKTon 373v, 198v, 238v; 
StryjK Ton 100. 
WYTa.tenia: »legat papieski, apostolskiej 8tolice, 
apostolski, biskupa rzym8kiego« [8zyk 30 : 4] (27 : 5 : 1 : 1): 
MUTeHiBt C2; Legatowi ApoftolCkioy ftolice [...] bedę 
vMiwoś6 wyrządzał/ y iego w potrzebach ratował. KTOW- 
ObT 127v, 128; Tegoż roku drugi Logat PapieCki rzecżony 
Opizo/ przyiechał rozgrzelzść od klątwy Swśtopełkś pod 
vmowami BielKTon 361v, 200v, 207v, 208, 213, 215 (16); 
W Paryżu mu PapieCki Legat Rożą złotą/ Oddał na pśńCtwo 
PolCkie winfzuiąo z ochotą. StryjWjae A3v, Cv; Skar- 
Jean 252; StryjKTon 647 [2 T.], 727 [2 T.]; Nś ktorym 
['ynodeie]/ nie Lega6i BiCkupa RzymCkiego/ śle lam 
Konltśntynus przodował NiemObT 58, 172; ActRt'.g 68; 
Phit 04, SarnStat 1086, II 04, II 05, 1I07. 
»legat rzymski« (1): (nagł) O Gofpodyniey. (_) 
STAroftś icdney paniey roCkazał obiświ6/ Ze Legata 
Rzymfki6go v niey miał poftawi6 KochFT 31 
SZeTegi: »kardynał i legat« (1): Był na ten eżas Syem 
wślny Cerarfki w Norymbergu' nś ktory też Papiet. 
Klimunt poCłał lwego poCłó, Kardynała Kampeiula [...]. 
Gdy Kśmpeius Kardinał y Legat przyiechał do Norym- 
bergu/ tedy iuż był precż wyiechał KCiążę Frydrych/ 
poCłał za nim lifty y lwoie y Papielkie BielKTon 200. 
»legat i prymas« (1): ITEM, NA ARCYBISKVPA, 
iśko na tego, który iest Legatem y Prymśfem, iefcze 
więtCze y twardCze powinnoMi wkłada. O czym naydźielz 
WY8f&ey TituI. Arcybilkup. Lt'gatuB natu, y Primas. 
SaTnStat 224. 
e. Wy,'annik gloBzqcy naukę C1łry,tu,a (1): 
WYTa.tenie: »legat boży« (1): Z ktorych Cłow Piotro- 
wych/ okśzuie Cię właCnoś6/ y powinowactwo prawdźiwyeh 
fług y legatow llot.ych NiemObr 70. 
2. Dow6dca woj,kowy (3): 
a. Jeden e caBtepc6w 1łaczelllego 'Wodza lub dow6dca 
legionu w Rcymie (2): (nagI) O Yrz
dnikoch w W oyCcże. 
(-) NApierwCzy pl'zf'ło
on:r był Legat od wfzcgo Senatu
		

/Czytelnia_007_02_119_0001.djvu

			104 


LEGAT 


Rzymlkiego mielzcżanin miMto Hetmana/ ten wIzy- 
Itkim roIkazował BielSpr 12v, 12v maTg. 
h. Dow6dca w woj,ku tUTeckim [w połąceeniu _ imie- 
niem] (1): przełożył nad tam tą krainą MuleMa krolem/ 
ktorego był rtamtąd Tureoki Legat Barbarosa wyrzućił 
BielKTon 212v. 
SY'lłOnimy: l. oTatoT, oznajmiciel, po,el, posianiec; 
e. apo,tol. 


KN 


2. LEGAT (2) ,b m 
e jasne, a pochylone. 
,g N legAt (1). O l leg1l.t(e) m (1). 
81 ,tp, On, Linde brak. 
Leń, pT6tniak (2): A zafz też zle źrobka kupić za 
dzieIię6 złotych a dM go za trzydzieś6i! Iednoby nie 
trzeba. zbytnim legatem być/ abo lie zbytniemi a niepo- 
trzebnemi bieliadami zawżdy bawić. RejZwiero 109. 
Podwójna gra ,Mw pTzez ,kojaTeenie l! "legat" 'po,el' 
orae l! czymś co lety (obscenicznie) (1): STarorta iednliy 
paniey roIkazal obiawić/ Ze Legata Rzymfkiego v niey 
miał portawić: Ba toć/ pry/ Lesat prawy/ co go Itawia6 
trzeba/ Ale w mym domu takim nie dawśią chleM. Kooh- 
FT 31. 
Of LEGART, LEGA WIEC, LEGA WY 


HG 


3. (LEGAT) of LEGATA 
LEGATA (2) ,b pl t 
G legata (1). O A legata. (1). 
SI ,tp, On brak, Linde XVIll w.: legat. 
Zapis w testamencie uceyniony na oeyjq' kOTey'6 
[legatum - odkaeanie te,tamentne MącI! 186d; - donum 
quod in te,tamento te,tatoT ab haeTede alioui dat - w tes. 
tamencie odkazanie Oalep; odkaeanego 00 - legatum On] 
(2): OdItąp Iwoiey klaululy: la Iwoich legata OdIt
puiQ 
na wieki/ bo mi Iunt ingrata. KlonW"r 71. 
W połączeniu ,eeregowym (1): Przeymuią ich dochody' 
ill.łmużny/ y cżyńlze/ Portie/ y legata' y pożytki inIze. 
Klon W OT 50. 


KN 


LEGATOW (3) ai 
e OTaz o jaBne, a pochylone. 
,g f A leg1l.tową (1). O n G legAtowego (2). 
Sł ,tp, On, Linde bTak. 
PTzymiotnik od "legat" 'po,el' (3): Nitem wedle 
rolkazania Legatowego [...] przed wIzy£tkiem ludem/ 
prawdę pańIką odwołał/ na. drodze będąc/ zdało mi śi
/ 
ia.kobych taki głos słylzał MUTeHiBt N2v, C4; na Lega- 
tową persuazyą iuz MaximiIiąn zPolski iachal AotReg 94. 
KN 


LEGATUS cf l. LEGAT 
LEGA W AĆ (1) vb impf 
3 pl pTaet ,ub,t legawały. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
1ter. od "legać" 'poeo,tawać, być umie,zczonym w jakim' 
miej,cu'; tu: być wYBtawionym na 'pTzeda' (o książkach): 
Argiletum, Micifce tak zwane w Rzimie nie daleko od 
palaou gdzie Xięgi legawały/ Konliltor8 też zową. Mącz 15d. 
FOTmacje w'p61rdeenne cf 2. LEC. 


KN 


LEGA WIEC (1) ,b m 
Oba e OTae a jaBne. 


LEGIER 


,g N legawiec (1). O [I legawc(e)m.
 
Sł ,tp bTak, On ,.v. legaTt, Linde XV1w. 
l. Leń, pT6tniak, wałkoń; cubitor Mącz; ceBBatoT, 
pigeT, ,egnis, qui aetatem peT ignavia.m agit On: Cubitor, 
Legawieo. Mącz 70b; [Legawiec [pigeT] dla źimna orM 
nieohóiał: będzie thedy lećie !ebrał Leop PTOV 20/4 (Linde).] 
2. [Pies myśliw,ki, wy tel, kt6ry po wytropieniu ewie- 
ł-zyny nie goni jej, lecz ealega, dając tym enać myśliwemu: 
IErt tet na kuropatwy [...] drugi obycżaj łowienia lieciami 
niemałemi z pomocżą pla kthorego myIliwcy legawoem 
zową OTeso lD49/627.] 
Synonim: l. leniwy. 
Of LEGART, 2. LEGAT, LEGA WY 


KN 


LEGA WY (1) ai 
Tek,ty nie oenaceajq e; e prawdopodobnie jaBne (tak w 
legawiec); a jasne. 
,g m 1 legawym. O [V legawy. O fi, G legaw(e)go.] 
l. Leniwy, gnuśny; cubitor, ignavu, On: a gdzieby 
Iie [dworzanin] iuż wywikłać a zedrzeć niemogł: aby 
radniey (pomniącz na onego Izacha ktory chciał legawym 
być) wyznał nieumiei
tnoś6 Iwoię GÓTnDwoTe N4v. 
.. [W funkcji Teeczownika: DługoIz legawy b
dzielz 
Ipał! Leop PTOV 24/33 (Linde).] 
2. [myśl. Odno,zqcy ,i
 do p,a myśliwskiego: 
Ze,ta'lOunie: »legawe polec -. polowanie e wyżlem : 
WIzakże ielli legawego chcelz pola zażyć/ y to mieć 
motelz: nś tę tylko kśiążk
 ważyć/ Tedy od ptaka do 
ptaka polowll.ó możelz OygMyśl kt.] 
SY'lłOnimy: l. leniwy, niedbaly, nieochotny, ooi
żaly, 
oBpaly, egnily, elenialy. 
Of LEGART, 2. LEGAT, LEGA WIEC 


KN 


[LEGEN ,b m 
N ,g l(e)g(e)n. 
Sł ,tp, On, Linde bTak. 
peioT. Ze,tawienie w funkcji pTzezwiska: hultaj, eabi- 
jaka (e w
g. sIlegeny legeny 'biedny chlopiec; wlócz
ga, 
hultaj'); »segen legenG:: wysłał the 83 Galiotty, aby Velasquez 
zachwyoić abo jaki Port odzierzeo abo co wyplondrowao, 
aby 8i
 tym Zołdacy pokrzepio mogli [...] Jam tez 8cgen 
legen umyslił był z nimi zajachać List K. Pawłow- 
,kiego e Goa, T. 1696 [za:] J. Oeubek, Łygoń i jego pTzod- 
kowie, "J
zyk Polski" XIV, 1929, 18.] 


MK 


LEGENDA cf LEJENDA 
(LEGIA) cf LEIJA 
l. LEGIER (1) ,b m 
L ,g legierze. 
Sł ,tp, On bTak, Linde XVI w. 
OMe woj,kowy (z BTwniem. LllgeT): Ktoby ośiadły 
był w onym W oiewództwie gdźie rtanowilko będą mieć 
żołnierze/ y gdźie Iie krzywda. £tanie/ tedy na mai
tnośći 
ma bydź pozew kładźion: gdźie nie/ tedy w goIpodźie/ 
albo Legierze pozwanligo. Sarn8tat 433. 


KN 


2. LEGIER (3) ,b m 
lesier (1), lesar (1), loglłr (1); legier SarnStat; legar 
DiaT; logar OonPiotT. 
Oba e jasne; o OTaz a e tek,t6w nie oznaczających pochy- 


leń. 
N pllegierowie (3).
		

/Czytelnia_007_02_120_0001.djvu

			LEGIER 


SI ,tp. On brak. Linde XVII w. 
Prawdopodobnie kupieo oudzoziemski w Polsce lub 
jego pTzedstawiciel (3): W kazdem mielczie y myarteozku 
gdzie lIą kupiecztwa albo Iklady A choczia theJI gdzie 
lIą logarowie [legerone, U,tWojsk 51] tho ierth nylIich 
kupczow Iprawcze albo komorniozy ktorzy iaką maiętnoI6 
rwą maią. ktorikolwiek ma maietnolcy za thyJIiącz zlo- 
thych bendzie winien yednego pacholka yezdnego zbroynego 
wyprawicz. OonPiotT 30v; Legarowie zwykli 8ię z tego 
[od podatk6w] wymawia6 Diar 79; Mielczśnie y Legiero- 
wie. którego maiętnoś6 rtoi zś 1000. złotych. Izacuiąo 
iezdnego [...] wypr&wuią SarnStart 431. 


HG 


LEGIJ A cf LEIJ A 
LIGIJ ON cf LEIJON 
(LEGIA) cf LEIJA 
LEGISLATOR cf LEISLATOR 
LEGITYMO W AC cf LEITYMOW AC 
[LEGLARKA ,b f 
D 8g l(e)gl(a)rce [motl1wa tel forma laoińd;a]. 
SI ,tp, On, Linde brak. 
Zona bednaTea: Annae leglarczae pro reBta fI. 13, gr. 
22 et solid08 2 OTacArtific 1539 nT 973.] 


MK 


LEGLARZ (3) Bb m 
N ,g l(e)gl1trz (3). 
SI ,tp, Cn, Linde bTak. 
Reemiellnik wyrabiający beczki i inne naceynia drew- 
niane; va8culaTiu8 MUTm. BarlBydg; vietoT MymfJTl (e mem. 
Li19ler. LegleT) (3): MUTm 181; Vietor. Falzbinder. Lie- 
glarz. Mymer 1 14v; BartBydg 165b; [Vietor qui vasa 
vinaria religat 8tipatque. Leglarz. Oe1'V'Uslnst M2.] 
Synonim: bednaTe. 


KN 


LEGł..Y (1) ał 
N sg m l(e)gły. 
SI "
p. On bTak. Linde XVIII w. 
Spojony, elqczony. pTzylegający: Continen8. Continu- 
atus. iunctus, affixus, coniunctus - Spolem trzimaiacy. 
powcziagłi. legły. Oalep 252b. 
Synonim: powciągly. 
Of 2. LEC 


KN 


[LEGOFET] cf LOGOFET 
LEGOW AC (3) vb impf 
Tek,ty nie oznaczają ł. 
pTae, 2 ,g legujesz (1). O 3 ,g leguje (1). O 3 pllegują (1). 
SI stp brak. On notuje, Linde XVIII w. 
1. pTaw. Zapisywać col w teBtamencie. preekazywać testa- 
mentem; legare Oalep; o,tendeTe On (2): Legator. Qui ali- 
quid legat per testamentum, te8tator - Ten ktori odkazuię. 
legnie. Oalep 589b. 
legowa6 komu (1): Wrzak ty nśfzey brś6i Leguierz 
ty
iąc złotych Klon W OT 70. 
2. Preeznaczać [na co] (1): Złe naby6ie leguią na 
zbytki nś ftroie. KlonWoT 82. 
Synonim: 1. oiIkazować. 
Cf LEGOW AN 


KN 


LEGOW AN (2) paTt praet pass pf 
N 80 n l(e)p;ow(a)no (2). 


LEGUCHNY 


105 


SI,tp. On. Linde brak. 
pTaw. PTeekaeany w te,tamencie na ozyjąi korzyić (2): 
alie niema nioz bycz ziemskiego legovąno przecziwko 
ltatutu. OomOrac 21. 
Szereg: »oddan abo legowanG: (1): Chiba czoby belo 
na korcziol oddąno abo legovąno przebog y namilofiern6 
vozynki OomOTao 21. 
Of LEGO W AC 


KN 


LEGOWISKO (1) ,b n 
Teksty nie oznaoeają ł ortU 6; o pTawdopodobnie jalne 
(tak to -owiBko). 
,g G legowiska. O [pl I legowi8ki.] 
SI 8tp bTak. On notuje. Linde XVI-XVIII w. 
1. Miej,ce. gdeie gnieździ ,i
 dzikie ewiere
; latibulum 
PolAnt; cubituI On: A (tśk) w chodzi zwierz do legowilkś 
y w niierzkśniach rwych leży. BudBib lob 37/8. 
2. [Łote; tu pTeen: Toepu8ta: Odrzu6my przeto rprśwy 
6iemnoMi ś przyoblecżmy zbroię światli\! iśkobychmy 
wdzień v66iwie chodzili. Nie łak06iami y pijańftwy/ 
nie legowifki [non cubilibu,]/ y gamracyiltmi' uie roItyr- 
karni y zawiMą. Bł
dNT Rom 13'1:ł (Linde).] 
Of LE1:A. LE1:ENIE, [LE1:YSKO] 


KN 


LEGUCHNO (12) av 
legoehoo (12). [Iekuehno]. 
e oroe o ;a,ne. 
SI ,tp. On bTak, Linde XVII -XVIIIw. 
Intene. od ..lekko": 
1. Nieznacznie. "abo. nie utywając ,iły; oBtrotnłe. 
bez zbytecznego ruchu (11): A tak Iozeff z Nikodemem/ 
leguchno oialo iego [Jeeu,a] nMwiętlIe/ z wielką vc!liwor- 
clą rpUrcili OpeoZyw [155]; Ma [baba] leguchuo nogę 
ktorą fie dziecię pocżęło rodzi6: zafię w matkę wepchną6. 
FalZiol V 21c; potym wrtawrzy chodzi6 leguchno po 
gmaohu albo po wIchodzie nagorę j na doł ItępuiąoJl 
FalZiol V 20a, V 200. 21b. d. 22d. 23b. 25v. 
.. O lekaT,twach: Blabo dzialając (2): Też prooh 
Trłyct.y/ rthrochą prochu cinamonowego [...] leguchno 
purguie flegmę 8 cżłowieka. FalZiol I 31b. I 9a. 
2. Powoli (1): Poglądlty nśbożna dulIo/ iako leguchuo 
ljdzie [Pan Jezu,] chodem Ipratzowany OpecZyw 49. 
3. [Po oichu. dy,kTetnie: A 8tra! niema ludzi trwot.y6. 
ale lekuchno do hetmana. gdyby o czym czuli. ma dać 
zna6. U,tWoj,k 1561/107.] 
Ol LEGUCZKO 


BZ 


LEGUCHNY (6) ai 
e jasne. 
. ,g m N leguchny (1). O A leguohny (1). O L leguchnym 
(1). O f A leguchną (1). O n A leguchn(e) (1). O 1leguch. 
Dym (1). 
81 ,tp brak. On: lekuchny Ul. lekki, Unde XVI (jeden 
. nitej notowanych pTzyklad6w) - XVIl w. 
1nten,. od "lekk'" : 
1. Malo walący. nie mający du'
go oł(1łaru; levł8 On (3): 
1\ otślem te! y rśmemu [w ,taToicl] diakim leguchnyrD 
wozeotku bez potrzęrow 1\ bez polkokow nie wśdzi Ue 
przeleidzi6. RejZwiero 164v; Przyłbicę legucbną maJzl 
nieob6iąt.y6 głowy WyprPl Bv. 
W pTzen (1): aktemu leguchne brzemię wkłśdśiąo 
na powinnoś6 twoię/ kśt.de błogonl\wieńltwo twoie obie.
		

/Czytelnia_007_02_121_0001.djvu

			106 


LEGUCHNY 


cuie roCzyrzyć [Pan] nad thoblł y nś niebie y thu na 
zyemi RejPo, 289v. 
2. Nieznaczny, ,łaby, o malym ,topmu nasil&Ma (3): 
Ty wCzitki rzecti zmieCzay tpołem a wrtaw na ogie6 
leguchny FalZioł V 112v; Zl1.tym wiAtrek leguchny! 
świ
nie imo vtzy Hi8tHel C4. 
a. O lekaT8twach (1): ABowiem pan każdy v poddA- 
nyeh twoich ieCt iako mądry lekarz v chorych twoich. 
Gdzye widzi it. może leguchnym lekśdtwem co zśgoić! 
tedy nie Cieka! nie pali śni przykremi prochy zśfypuie 
RejZwieTo 44v. 
Of LEGUCZKI 


BZ 


LEGUCZKI (4) ai 
legucski (4), [lekuclIki]. 
e ja,ne. 
'9 m N leguczki (2). O U A lekuczką.] O G ,g " ,k08tn 
z leguczka (2). O [D ,g n 8ko,tn po leguczku.] 
SI ,tp, On brak, Linde XVI w. 
1nten8. od "lekki": 
l. Powolny, nie 'pie,eąog 8i
 (2): 
W YTatenia pTeyim"kowe: »z leguczka« - . wolna. 
wolno, pOtllOU (2): Albo wetmi miodu czyrtego! mśfł' 
nieColonego! zśrowno/ rotpuB6t.e v wolnego ognia! [...] 
a zamietzawCzy! tego z leguczk' połykay! dtiertęcy 
w vB6iech. SienLek 84; On [J6zef] lAk nl1.zośczona OfiltrRf 
[...] PoCtępuie ze wrtydem zleguczkś!' do nMy [Jemp8ar] 
Zd
leka vchś Cwego mAluczko nakłoni. Go,WRBt 57. 
[»po leguczku»: 
-Seereg: »z nienagła, po leguczku«: Nie powiśda 
teby zarap: po w
ianiu miał rye vkazl1.6 pot.ytek! ale znie- 
nagłś po leguczku pokśzuie! który owoc y pożytek ma 
vczynić. BialP08 250 (Linde).-] 
2. NiedokuczUwy. łagod'llY, łatwy do emesłen4a (2): 
Bo ieITite nś nas woła Pan Nie biy! tedy to le£t legucłki 
zakon! , prawie łślkśwe przeCtrzetenie RejZwlero 256. 
256; [gdy obactą [ludzie) onę wiectność nieCkońcżouą; 
gdy Mk lekuctką pracą przez Mk mały cMs t.ywot8 
twego! za ktorą mogli oney wiecłnośći dortM! robie rorpa- 
miętAią. WujPo, 1584!118 (Linde).] 
[Wyra.łenie pTeyimkowe: »po leguczku«: A przetoCz 
vpadłe poleguctku karzetz [Panie] BudBib Sap 12!2 
(Linde).] 
3. [Nieenaczny, ,łaby, o malym ,topmu nanlenia: 
Nie pomot.e BM.rośći ładne vlecżenie. [...] Rora y detzc! 
leguczki! y ten nie Cmakuie J. Pf'otaBowi06, Konterfet 0,10- 
wieka 'tarego.... b.m. 1597, A4v (lMłde).] 
OJ LEGUCRNY 


BZ 


LEGUCZKO (4) a1:I 
legnczko (3), leknc.ko (1); leguczko FalZloł, Bud- 
Bib, GosWtJ8t; lekuczko ModreBtu. 
e ortu o jasne. 
SI ,tp. On bf'ak. Linde XVI -XVI1(XVI11) w. 
1nten,. od "lekko": 
l. Nieenacenie, ,'abo, nie uływa;ąc ,lly; o,trolnle (2): 
, po 
zbiecie [ma mamktJ drieoid legucżko głaCkać. 
Potym!e powić/ powłwCzy tedy ma kropię albo dwie 
mleka w nozdrze wttrzyknąć, bo to wzrokowi barzo 
pot.iteczno iert. FalZiol V 35v; Iśko pMterz tMdo twoie 
paść będzie! ramieniem twem zgromadzi barany! [...] 
kotne (tet.) owce (legucłko) poprowAdzi [foew, (stłavtter) 
d1HltJt]. BudBib 1, 40!ll. 


LEIJA 


2. Niedokuozliwie. lagodnie, łatwo do emeBłema (2): 
A o onych co mam mowić/ ktorzi [...] od tego śrtikułu 
rą pobudzeni! ktore y krzywdy y mężoboyrtwa lekuct.ko 
[leviBBime] karząc! przekłada bogAte nad vbogie Modf'z- 
Btu 72; Leguczko teraz mówię! namillze kochanie! Po- 
wiedz wt.dy co ćię boli' Go,IOtJ8t 28. 
0/ LEGUCRNO 


BZ 


LEGUMEN (6) ,b n a. m 
Pierw,ze e jaBne. dTUgie e tekstu nie oznaceajqcego e. 
,g N legumeD (1). O pl G legumin (4). O A legumina (1). 
O [1 legumin(a)mi.] 
SI ,tp. On brak, Linde XV1-XV111 w. 
l. RoAlintJ (1): KAkol iert legumen ktory roCcie 
miedzy zbożem FalZeol I 61b. 
2. RoAlmy uprawiane dla ich jadalnych na,ion, jak 
groch. Mb. niekt6Te ebota, , kt6Tyoh otTzymuje silJ kasee 
[legumen - jarzyna BartByiIg; - jarzyna Mqcz 187b; 
legumen, quicquiiI ez terrae ,ati8 in ,iliqui8 pasoitu'l', ut 
BUnt fabae, pisa. ciceT, lente8 et ,imUia - jaTzyna w,eelaka, 
na kt6rej 'upina je,t Oalep; jaTzyna - legumen On] (6): 
naprzód! t.e tArguilłc Staw wymówi Cobie chłop kielkś- 
dźi6Śiąt korcy Legumin! Owtś tAkte! śiana.! £łodów Ckopów! 
wołów! wieprzów. etcet. Btrum K4v; A pięć złotych nś 
Itrśwę pachołkowi doCyć! Niech nie wtzytko kupuie! 
mot.e co vprośi6. Da mu Cie Mi legumin! to tego owego 
WYPTPl A2v; lako z mafłem! możeCz z nim [z laTdum] 
wArzy6legumina WypTPl C2, C3. C3v; [A samym [Tatajom] 
myto uroczY8te pieniędzmi i leguminami dawają.. Lu,tT- 
Malb 1565/108.] Of Urzyny polne! ale £łuCzniey zbożnymi 
zowiemy Legumina. lAko groch' krupy! y inych wiele co 
z til1.rna przyprawuią SienHerb I4::frv]. 


KN 


[LEGUMLA TOR ,b m 
N pl legumlatorowie. 
SI "
p. On, Linde bTak. 
PTawooawca: GDy oni dawnych wiekow Legumlśto- 
rowie, czMów twych/ Rzecz MieyCką poCpolitą Itl1.nowili 
MTowStadlo ktv. 
Synonimy of LEISLATOR] 


FP 


LERKI of l. LEKKI 
LERKO cf LEKCE 
LEBKOSC cf LEKKOSe 
LEIJA (20) ,b f 
leij. a. le8ij. (20). 
Zaw,ze legi-o 
Tek,ty nie oznaczają e; a pochylone. 
,g N leijA (7). O G leij(e)j (2). O A leiją (3). O 1leij. 
(3). O L leij(e)j (2). O pl A leije (2). O Ileijami (1). 
SI ,ap, On, Linde brak. 
OddziaZ woj,ka w Bta'l'otytnym Rzymłe liczący tO ealeł- 
noloi od okrfJBU od okolo lIeściu do okolo dwunastu tyBilJoy 
10lnłeTZY (20): Srtśnowiwfzy Woylko takie! zwali to Legią! 
wktorey bywało ludźi wfzyrtkich dzierięć tyCiąc okrom 
tych! ktore oni zwali auziliaTe, albo e:d'l'aordintJrii! my 
zowiemy oCobne albo pośilectne vffy BielBpT lO; Mogą 
też być [pieszy] na dwoie rozdzieleni iśko y iezdni nś 
Legią! to ieft głowne woyCko! y nś pomocniki co zową 
Auziliare8 BielSp'l' 11; A tak w tey Legiey będzie ludti 
wbyrtkich piefzych zbroynych 6100. Iezdnych 730.
		

/Czytelnia_007_02_122_0001.djvu

			LEIJA 


BielSpT 12, II, 12 [4 T.], 13, 14v, 19, 29v; Rzymiśnie 
[...] Prouincie Hetmśnom fwoim rozdawśli/ Gdzie z Le- 
giśmi Rzymfkiey przeftrzegśli fzkody StTyjKrOfl tl6; 
Legiuncula, parva legio - Małą legią, huffik. Oalep 588b. 
Wyratenia: »loija mała« (1): Legia mśła: miewśłś 
ludu w glownym woyfku ośm tyfiąc. BielSpT 10v. 
»leija wielka« (2): Legia wielka [miala] dziefięć tyfiąc 
krom pomocnikow y przydańcow. BielSpr 10v, 69. 
SzeTeg: »leija albo (to jest) wojsko« [Bzyk 2: 1] (3): 
O Rdynek W oyfkś ślbo Legiey rozmaithy miewśli oś 
on Ct.ś8 Rzymiśnie. BielSpr 13v, II, 12. 
Of LEIJON 


KN 


LEIJON (10) ,b m 
leijon a. legij on (10). 
Zaw,ee legio. 
Tek8ty nie oznaozajq d OTaz 6. 
,g N leijon (5). <> L leijonie (1). <> pl N leijony (1). <> 
G leijon(o)w (2). <> Aleijony (1). 
SI ,tp, On, Linde brak. 
Oddeial woj,ka w ,taTotytnym Reymie liceący w zalet- 
nolei od okTe,u od okolo ,zeleiu do okolo dwunaBtu ty"
cy 
lolnierey; legio ModreBae [legio - woj,ko a zastęp Blu'ebnyeh 
'udei tak wielki jako 12500 o,6b albo jako Vegetiu, eMe 
6000 mniej albo wi
cej M ąez 187b; - huf e ludu lolnier,kiego 
kolo ,eeśei ty,ięcy Oalep; pulk - legio On] (10): Ut.dy 
Konful Rzymfki/ przećiwko naywiętfzym nieprzyia- 
ćiołom/ niemiewał więcey iedno dwś legiony [quam binaB 
dU:JJiB,elegione,] ModTzBae 1I2v,1l2vmarg,1l3. [Of Legio 
ma w fobie 12 tyfięcy y 5. fet. BudNT G3 maTg.] 
Wyra'enie: »leijon rzymski« (2): [Vegetiu, powieda] 
it. w kśMem legionie Rzymfkiem [RomaniB legionibus]' 
bywśło fze
ć ty
ięcy ś cMfem y więcey t.ołnierzow: 
cMram tej y mniey. ModTzBae 1I2v, 1I3. 
PTeen: M n6Btwo, wielka lioeba [legio - ćma Bart- 
Bydg] (5): Y odpowiedział mowiąc/ imię mi Legion [Legio 
nomen]/ it mnodzy iertermy BudNT Mar fj/9 [preeklad 
tego 'amego tek,tu (1)] Luo 8/30, H7v marg. 
lei jon ozego (2): A bo muimarz ij niemogę teraz profić 
oycś mego' ś portświ mi więcey nit dwśnaMie legionow 
fmiołow! B'UdNT Matth 26/53; LatHar 694. 
Bzereg: »leijon albo ćma« (1): Albo mniemarz/ it. nie 
mogę prośi6 Oycś mego/ y rMwi mi teraz/ więoey nit.li 
dwśnaśćie legionow (ślbo ćiem) Anyołow! LatHar 694. 
Of LEIJA 


KN 


LEIK (2) ,b m 
N ,g l(e)ik (2). 
BI ,tp, On, Linde brak. 
Dem. od "lej" 'naceynie w k,ztalcie 8totka' (2): Infundi- 
bulum, in8trumentum quo in vasa liquores infundimus - 
Leik. Oalep 535b, 162b. 


KN 


[LEINCUSZEK] of ŁANCUSZEK 
LEISLATOR (4) ,b m 
lei81ator a. legi81ator (4). 
Zaw,ze legi8-. 
e, a orae o jasne. 
,g N leislator (1). <> D leislatorowi (1). <> pl N lei81ato- 
rowie (1). <> G lei81atorow (1). 
Bl ,tp, On, Linde bTak. 
PTawodawoa [legi81ator - pTawodawoa Barmydg; 


LEJENDA 


107 


- u,tawodawca pTaw, eakonu, statutu Mące 190e; - pTaw 
u8tawca Oalep; pTawodawca - legislator On] (4): Mądrzy 
ludzie y legillśtorowie z kąd nś to nśpśdIi, ze wolnośći 
wymyślili. SarnBtat 64; Nś on CZŚ8 Ariltoteles kwóli 
fwómu Alexii.ndrowi Mścedonrkiómu: ii. teraz kwóli Alexśn- 
drowi Królowi PoUkiemu LegiIlator PhiIozophuie. Bam- 
Stat III, 3, 715. Of LegiBlatoTe,/ to ieU praw albo vftaw 
wynalercze KwiatK,iąt M2v.] 
Synonim: pTawooowoa. 
Of [LEGUMLATOR] 


KN 


LEITYMOW At (1) vb impf 
leitymować a. legitymować (1). 
3 ,g prae8 l(e)itymuje. 
Bl ,tp, On brak, Linde bee cytatu. 
pTaw. Legalizowa6 [co]: Ksiądz o poczciwość moję 
sądzi mię imo prawo moje prawem cudzem, ktorego 
i my i ojcowie naszy nie znali, tle zrodzone potom8two 
legitymuje, dziedzicem mi go rownem czyni DiaT 35. 


KN 


LEJ (8) ,b m 
lej (4), lij (4); lej GliczK,iąt, Mące (2), Oalep; lij 
BaTtBydg, MUTzOTt (3). 
-e- (1), -e- (1) Mącz (1: 1). 
'9 N lej (5). <> D lejowi (1). <> A lij (1). <> 1 lej (e)m (1). 
Bl ,tp, On notuje, Linde XVI w. (jeden e nUej noto- 
wanych przyklad6w). 
l. Naczynie w kBztalcie ,totka, e otwoTem udolu, 
Błutące do pTeelewania plyn6w i pTzemie,zczania cial ,yp- 
kich do innych naczyń; epichy,i8, infundibulum Mącz (6): 
podśi mi ten lii MUTeOTt B2, B2 [2 T.]; Infundibulum, 
Liey też lada we młynie nad kamieniem w którą tyto 
wfipuyą. Mące 140a, 106b; Capulo - Dolewąm leiem. 
Oalł1p 162b. 
2. PTawdopodobnie eatyczka, pTzewatnie dTewniana, 
,luląca do eatykania malych otwoT6w w bec.kach, lub rurka 
z eaworem do Bpu8eczania plyn6w (1): Clep8ydra, docillus, 
qui obdit foramen dolii, czop, lyy. BaTtBydg 28b. 
3. PTeen: Opdj, celowiek pijqoy w nadmiernyoh ilol- 
oiach trunki (1): wyarowść fie ma ocyec kaMy aby yakye- 
mu leyowi [...] albo ktoremuby tej podwika pachnęła 
[. . .] nye zlecał rynś. GliczK,iąt L8v. 
Bynonimy: 2. czop, kUTek. 


KN 


LEJ ĄCY B' ,tp; On bTak, Linde XVIl w. 
Of LAt 
(LEJC) of l. LEC 
(LEJCOWY) cf LECOWY 
(LEJEK) of LlJEK 
LEJENDA (7) ,b f 
lejenda a. legenda (7). 
Zaw,ze lego. 
Teksty nie oenaczają d; a jaBne. 
sg N lejenda (1). <> .A lejendę (2). <> L lej endzie (1). <> 
pl .A lej endy (1). <> L lejendach (2); -ach (1) SkarŻyw, 
.Ach (1) StryjKTon. 
Bl ,tp, On brak, Linde bez cytatu; poea tym XVIII w. 
w innym enaczeniu. 
l. U,t
p e Pi8ma św., e aktów m
eń8kioh, lywotóVJ 
'wi(tych odceytywany podcea8 naboteństwa lub pr,y innyoh
		

/Czytelnia_007_02_123_0001.djvu

			108 


LEJENDA 


okaejach (6): niepowiadał mi nic nA kazaniu iedno Legendę} 
KAtechizmu żadnego OTeRozm H2v; A w tych cżterzech 
dniach (iAko w Legendzie pitzą) kazał poś6ić wIzythkiemu 
duchowieMtwu BielKTon 348v; StTyjKTon 275. 
W poląceemu ,efJTegowym (1): Bo tam muśi poniewoli 
tzytść od oycA kłamce Dyabła wymylIone plotki/ Reguły/ 
y Legendy y inlze Mnitkie zabobony. KTOWObT 149v. 
W chaTa1ctery,tycznych połączemaoh: lejenda IwilJta; 
lejenda opiewa; w lejendete piBoo. 
WYTateme: »morawska lejenda« -= opi, tycia Iw. 
0YTyla i Metodego (1): kthore [ludy] iako Morawlka le- 
genda opiewa [.Jloravica legenda depTomit], lwięci Cirull- 
U8 y Metodius [...] na wiarę krzelcianlką nawrocili Mieoh- 
Glab 27. 
Se61'eg: »lejenda i krojnika« (1): MęcżeńUwo S. Flo- 
ryAnś! pitane od ItArych pitarzow męcżeńlkieh! powto- 
rzone [...] y w Legendach y KroynikAch PoHkich SkaT- 
tyw 402. 
2. To, co powinno by6 pTzeczytane (1): Protestor co 
ztąd vroscie z młodoscią iego y tego listu dla tego y dla 
w8zytkiego co pi8ze ku WID Copią 80bie in testimonium 
zostawuie, boć nie darmo tę legendę y wprawdzie maiąo 
teraz nieco trudnosci, ku wm odprawuię .ActReg 165. 
KN 


LEJER (4) ,b m 
Oba e jasne. 
,g N lej er (2). O D lejerowi (1). O L lej erze (1). 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
Instrument mw:yczny ,zaTpany, lira (z niem. LeieT) ; 
barbitum, baTbitu" 'YTa Mącz (4): Barbitus et Barbitum, 
Leyer/ Albo/ Lira gra yeU. Mącz 23c; Lyricus, Co ku leycro- 
wi należy. pienie/ Ipiewanie/ które mot.e być przi leyerze 
IpiewAne. Sicut Odae Horatii. Mące 202b, 202&. 
Synonim: liTa. 


KN 


LEJERSKI (1) at 
N ,g m lejerski. 
SI ,tp, On, LinJe brak. 
Pr.ymiotnik od "lejer" : 
Zestawienie: »lejerski poeta«: Lyricus Poeta, Leye- 
reki Poeta/ to yeU którego wierIze śpiewś6 y grA6 mó!e. 
Mqu 202b. 


KN 


LEJMPRYKOWANY SI ,tp; On, Linde bTak. 
[LEJNY at 
G ,g f l(e)jn(e)j. 
SI ,tp, On brak, Linde takte XVII w. 
Slutący do lania : 
Ze,tawieme: »lejna flasza« -= forma odlewnicza 
uJywana pTeee zlotmk6w: Weźmitz iednę połowicę leyney 
flarze/ A położ ią nA rowney delzce [... ] ono ochędo- 
!ywlzy co chcelz odlać/ połot. nA deIzce prAwie przećiw 
liykowi flarze leyney/ ktorym wchodti KruIzc!yznA 
SienHerb 603a (Linde). 
Of [LEWNY]] 


KN 


LEJTOWAC cf l. LUTOWAC 
LEJTOWANIE cf l. LUTOWANIE 
[LEJTUCH ,b m 
A '9 l(e)jt1lOh. 


LEKARSKI 


SI ,tp notuje, On bTak. 
Oałun, talobna tkanina ,lutąca do nakrywania ewłok 
ozy katafalku (e niem. Leicl
-tuch): Potym maią mieć [Brac- 
two R6tańca SWilJtego] albo lukno czarne/ ńlbo Axśmit! 
Albo więc ielli przemogą lcytuch haftowany [...] dla przy- 
kryćia mar BzowR6t 111 (Linde).] 


KN 


LEK (6) 8b m 
e pochylone. 
,g 1leki(e)m (1). O pl N leki (2). O G lek(o)w (1). O L 
MUch (1). 
SlBtp notuje, On: leki, Linde XV1(XV1II)-XVIII w. 
l. STodek dawany choTemu w celu uzJTowienia (3): 
Takim lekkiem picrSi maż Cyelęce koMi w wodźie warz! 
W tę iuchę gliny nAmielzay A iAkoby mśść vdźiałay. 
SienLek 85; a przydawa lye im [goTączka '1Idodym ludziom] 
z rzeczy Iłodkich/ gorących/ IuIzących/ ktor6 iedzą albo 
piją/ a czś,Iem z niepotrzebnych 16kow SienLek 140v. 
W YTatenie: »lek wyrzucający [= 'PlJdzający plód]« 
(1): Eebolia, Ecbolinae, Ecbolades, medicamenta 8unt 
quibus medici utuntur abigendis infantibus in utero 
enectis, quae et phthoria dicuntur. Latine [...] eiectoria 
vel eiectrice8 medicinae - Lieki wirzucaiącę. Oalep 347a. 
2. KUTacja, ,to,owanie eabieg6w leozniczych w celu 
preywT6cenia chOTemu ozlowiekowi lub ewteTzlJciu edTowia; 
ouratio, UBUS medicinaTum On [tylko w pl] [oeego] (2): 
O Oczu/ y o lekach ich niedoUatkow. KTo Oczy chore 
ma! Muśi lye Urzec od rzeozy Iłonyoh/ Imażonych/ kwaś- 
nych/ gorzkich! albo tych ktore łzy oczom czynią. Sien- 
Lek 63; Bolączki końIki6y leki SienLek Aaaa. 
Of LEKA, LEKARSTWO 


BZ 


LEKA (7) (1) Bb f 
N ,g l(e)ka. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
STodek dawany choremu w celu UzdTowienia: [Lekś.! 
et lekś.rItwo! Medicina, medicamentum, remedium. Volck 
Kkk2.] 
a. Skladnik lekarstwa: Dosis - Lieka. Hac voce 
n08tri hodie medici utuntur pro portione 8implicium 
medicamentorum comp08itionem ingredientium. Oalep 
342a. 
Of LEK, LEKARSTWO 


BZ 


LEKARKA (3) ,b f 
1 ,g lekarką (3) (On e poohylone). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVII w. 
Kobieta eawodowo leoeąca chorych; meJicinae perita 
femina On (3): LiIzk8. iey [tabie] odpowiedziałM ZAbo 
lepiey by miIcżałń! Oto lAmA chromo Uylalz! A wżdy fie 
lekArką działaIz Bier Ee L2v; Zmowią śię m\ chorego 
Doktor 8 AptekArzem! KAt.dy lwoy kuńCt vkaze aby był 
LekArzem. [...] BAbA z wAnną wyiedźie chce tet. być 
lekArką! Syropy antydotA wazy więtlzą miarką. BielSat 
B3v [idem] BielRozm 12. 


BZ 


LEKARNIA On; Linde XVII(e On)-XV1II w. 
LEKARSKI (79) at 
lekalllki (64), lekar..ki (3), lekar8ki a. lekarz8ki (12); 
lekarski: lekarz8ki FalZioł (2: 3). 
-6- (18). .e- (14); -6- BiałKGt (2), Ooeko (2), ZawJeft.
		

/Czytelnia_007_02_124_0001.djvu

			LEKARSKI 


SarnStat (9), teł SienLek (4): -e- Mące (14): a jaBM (w tym 
3 r. bl
dne enakowanie). 
,g m N Mkarski (1). O G Mkarski(e)go (1). O A M- 
kar8ki (3), Mkarski(e)go (1). O 1 Mkarskim (2). O f N 
Mkarskll. (6): -A. (5), -(a) (1). O G lekarskiej (11): -ej (1), 
-(e)j (10). O D Mkarski(e)j (1). O A lćkarską (3). O 1 
Mkarską (2). O L Mkarskiej (15); -ej (6), -(e)j (9). O n N 
Mkarski(e) (1). O A Mkar8ki(e) (1). 1 lekar8kim (1). 
O L lekarskim (1). O pl N m PeT, Mkarscy (3). ,ub,t lekar- 
8ki(e) (2). O G Mkarskich (5). O A ,ub,t lekarski(e) (3). 
O 1 m Mkarskimi (1) RybGęfJli, Mkar8kiemi (1) SaTnStat. f 
lekarski(e)mi (4) FalZiol (2), Mące (2), lekarskimi (1) 
Skar:tyw. O L Mkarskich (3). 
SI ,tp, On notuje, Linde XV1-XV111 w. 
PTeymiotnik od "lekare" 'doktoT' ; mediou, Mące, On 
(19): Apollo Bog lekśrIki y poetycki. Klon:tal B maTg. 
Wymtenia: »doktor w lekar8kiej nauce, lekar8ki, 
lekarskich nauk« = lekaTe medycyny: medicu, ModTS: 
doctor in medicinae facultatibu" dootOT medicinae JanStat 
[,zyk 11 : 1] (6 : 6 : 1): y inrzy lekarIci doktorowie kthemu 
rie zgaezaią [1] GlabGad P7: ModTZBaz lI: SkaT:tyw 414: 
A gdźie v kośćiołów nie rą fundowani przerzeczeni Dok- 
torowie! fkazuiemy! aby nie więeey ich było! iedno dwa w 
świętym PUmie! dwa w Prawie Duchownym! a piąty 
w Lekśrrkiey nauce. SaTnStat 180 [idem 197, 923]; 
Dla tego vrtAwiamy! y rkazuiemy: aby napotym Dokto- 
rowie MkarIcy w mierćiech w których mierzkaią! Apteki 
każdego roku z piIn08ćią przeglądali SaT'1łStat 273, 180,197 
[h.], 248, 273, 923 [2 T.]. 
»lekar8ka nauka« ... medicinae facullateB J anStat: 
aTB medica a. medicinaliB a. valetudiniB, medicina On [,zyk 
18: 1] (25): O znamionach w ludzkich niemoczaeh: 
przez niektore znaki pewne: wedle lekarzkiey nauki. 
FalZioZ V [13], [13]v, 14: Biel:tyw 68: GlabGad kt: 
Był thento lekarz Alexandrow ierzct.e młodzieniec! a we 
wrzytkiey nauce lekarskiey dobrze d08konały HiBtAl 
E2v: BielKTon 121v: Mącz 5a, 476b: SienLek 37v, 194: 
HiBtReym 95: ModTeBaz 52: SkaT:tyw 592 [2 r.], 593 
[2 T.]: Go,tGo,pSieb +2. Of »doktor w lekar8kiej nauce, 
lekarskich nauk«. 
J>rzecz lekarska« .. medycyna (1): Pollen8 medieina 
Hipocrate8, Przemożny w rzeczy liekśrskiey Hypocra- 
te8 Mące 308b. 
»szkoła lekarska« (1): Medicinae, iu plurali, Szkoły 
lekarskie. Mącz 212c. 
a. Potrsebny lekaTzowi, utywany prey leczeniu (14): 
lako o nich [o rybach] pUze Auie. w kxięgach wthorich 
lekarzkich. FalZioZ IV 45a: A ktho niemoże mieć dwu 
rklenicz Lekarzrkich, thedy w iedney przed wrehodem 
Słończa ma rUTynę] zoftawić. FalZiol V [l], +2, +2v, 
V [1]v, 7, 9v: Miara y waga MkarIka iako fye znaczy 
SienLek S2, 45v [3 r.], 46 tp, T, T2. 
W charaktery,tyoznych polqceeniaoh: księgi lekaT,kie(-a) 
(3), mioTa (6), ,klenica (4), waga (6). 
h. Udeielany przee lekarea (6): Ale it.e porady lekarz- 
kiey nie mBią: murzą przed etatem zchodzić z tego rwiata. 
FalZiol +2: Placitum, [...] Vznanie! Albo 8kazanie rę- 
dzięgo [1]. [...] Dogma, Ut, Placita medicorum, porpo- 
lite powie.ś6i Sentencie portAnowienie lekarskie! które 
bywayą za pewne miane. Mące 302a: SkaT:tyw 593 
marg. 
W chaTaktery,tycenych poląceeniach: pomoo lekaT,ka( -ie) 
po,tanowienie, (po)Tada (2). 
Seereg: »lekarski, to je8t doktorowski« (1): Ale według 
dortatku rwego mBią [panie i niewiaBty] lekarzkiey! to 


LEKARSKIE 


109 


ieCth Doctorowrkiey rady y pomoczy oznaymiwrzy rku- 
teot.nie przyot.ynę niemoczy : vżywa6. FalZioZ V 28. 
W prl8en (2): Nie mogę daley bo mi boi doymuie! 
Nieznornym rwaniem [...]. V8mierz co żywo nieprze- 
płaconymi Ieśli rzecż można dary lekarrkimi! Vśmierz 
ram prorze wrzyCtkowładny Panie! Lub doraź RybGęfJli Dv. 
WYTatenie: »lekarska ręka« = lekare (1): W takich 
frMunkśch ćięt.kich ći wrzyrcy miefzkśią! Którzy lekarf. 
kiey ręki ranie zśbraniaią. Złożyć wrzyrtki frMunki ieCt 
to na twey woli: Bo córę ofiarować nikt ćię nie niewoli. 
ZawJ eft 32. 
e. Slutący do leczenia, mający wlafJciwofJci lecznicIle 
(niekiedy 11 odcieniem: ealecony przez lekarza): medicuB, 
medicinaliB Mącz, Oalep, On: TemedialiB On (25): FalZioZ 
I 77a: Medicina1is, Liekśrski! pomagayący ku zdrowiu. 
MfłC.' 212c, Potiono, Napawam! dayę liekar8ki trunek. 
Mące 316b: 212c, 314a, 316b: BialKat 381v: A U ći wyli- 
czamy rporoby vt.ywania wód! [...] tedy tak wiedz! t.e 
wpićiu MkarIkim! częCto barzo vżywaią ćieplicznych! 
azwłafzcza śiarczanych wód Oczko 19: chory przeto lekki! 
albo rzeknę MkśrIki! obiad ziadfzy! wieczerzą niechay 
trochę więtrzą ie Oczko 24v: SkaT:tyw 593: Oalep 645b 
[2 T.]: a namarz maśćią lekarfką oczy twoie [et collyrio 
inunge oculo, tUOB]! abyś widźiał. WujNT Apoo 3!18. 
W charaktery,tycznyoh polączeniach: lekaT,ka(-i, -e) 
mafJć, olej (2), picie (3), preypTawa, 'YTUP, tTank (trunek) 
(2), wocIka. 
Wyralenia: »lekarska ręka« (1): Ut medica manus, 
Liekśrska ręka! to yert pomagayąca ku zdrowiu. Mącz 212c. 
»lekarskie rzeczye ... medioamina Mqo. [Beyk 6: 1] 
(6): Korzenie! rkorki! lifcie Owocz! y kwiatki kaparowe! 
wchodzą w lekarz[kie rzecży. FalZioZ III 13d, I 44a, 
V 15v, 19b: Medicaminibu8 eura.ri, Lekarftw pożywaćl 
Leezić rie lekarskiemi rzeczmi. Mącz 73b, 384a. 
Szereg: »lekarski abo barwier8kie (1): it.by niemocne 
Apoftołowie oleiem MkśrIkim śbo bśrwierfkim mazali: 
nad co nie rłyohałem nigdy kłąm£twa haniebnieyfzego. 
BialKat 381v. 
PTeen (3): 
a) Wyewalający od greechu, nawracający na wiarę (2): 
Drugie dobra fą lekar8kie, ktore pan bog dał ku lekarftwu 
durznemu iako rą rwią.torci korcielne N aprzod krzert 
Wr6b:toZt H3: Lec! Pan Bog vft onych złotych y lekarf- 
kiego ięzykśf ktory wiele ran ludzkich vzdrowić miał! 
zamknąć niech6iał. Skar:tyw 371. 
h) Naprawiający bZędne (odmienne od katolickich) 
pTzekonania religijne (1): te kiellizne! winne! mięśne! 
y ćielerne rekty! iako rą! Hursitow! Luteranow! Walden- 
eżykowl y onym podoebn [1]! it. za zaniedbaniem lekarr- 
kim! ćiśło R. P. tak obśiśdły! żeby ich bez obrśzy rśmego 
ćiałśf zrazu zbydź trudno POWOdPT 37. 
CI. Leoeący (1): [Z tego drzewa [topoli] [...] wyćieka 
t.ywica ktora iert bśrzo lekarIka bowiem krew zśftśnawia 
Ore,c 1511!456.] 
Seereg: »lekarski a gojąey« (1): Ct.emu pies ma ięzik 
lekarIki a goią.ci GlabGad C5. 
d. Zestawienie: »[palec] lekarskie ... cewaTty paleo 
u Tęki (1): DigitU8, Palec. [...] Annularis qui et medicu8. 
Pier8cienny albo lekśrski. Mące 88d. 
Synonim: doktoTow,ki. 
Of LEKARZOW 


BZ, HG 


LEKARSKIE On: Linde bee cytatu. 
Of LEKARSKO
		

/Czytelnia_007_02_125_0001.djvu

			110 


LEKARSKO 


LEKARSKO (2) av 
W,zYBtkie ,amoglo,ki jaBne. 
SI ,tp, On, Linde bTak. 
1. TTo,eoeqc ,itJ o edTowie zgodnie e zaleceniem lekaTea, 
po lekar,ku (1): Pharmacotrophi, Którzy lie liekarsko 
chowayą/ wiele lekarłtw vżywayą Mącz [297]a. 
2. Zalywająo lekaT,twa (1): Salubriter, Se zdrowiem/ 
Liekśrsko Mqcz 366a. 
Of LEKARSKIE 


BZ 


LEKARSTWO (1362) ,b n 
lekarIJtwo (1010), lekRrz8two (349), lekar8two a. le- 
karz8two [zapi,: lekarztwo] (3); lekarstwo BierEe (6), 
ForOnR (2), PatKaz 111, MymeT 1 , BielŻyw (5), GlabGad (8), 
MiechGlab, WTóbŻolt, Re.iP', Re.iRoepT, SeklWyzn. RejJ6. 
(4), Rt'klKat (3). RejKup (7). HiBtAl (2), MurzHi,t (5). 
KromRoem 11, DiaT, BielKom (2), GliczKsiql (4). GToio- 
Porz (3), KTOWObT (38), RejWie (4), Leop (6), RejFig, 
RejZwiere, BibRadz (4), Go,ki. (4), BielKron (21), GTeeg- 
Rót"" (2), KwiatK,iąt, Mące (62). SienLek (197), SienLek- 
AnuT (5), Re.iAp (5), G6TnDworz (9), HistReym (8), RejPoB 
(.'lO), BialKat (9), BielSat, KuczbKot (18), Re.iZwlero (30), 
BielSpT (3), WujJud (.;), BudBib (5), BialKaz (7), Ozech- 
Eozm (8), KarnNap (6), ModTzBaz (17), SkaTJedn (3), 
()cz1c(l (72), Oalag, SkarŻyw (16), KochTr (2), StTyjKTon, 
OeechEp (3), KoohFT, Re,zPrz (2), ReszHoz (3), ReBz- 
Li,t, WeTKaz, WiBznTT, BielSjem, ArtKano (3), Biel- 
Roem, GÓTnRozm (8), ZawJe.ft (7), ActReg, Oalep (20), 
Gost(}o/JP (2), GostGo,pSil'b, Phil (4), Lat Har (16), WujNT 
(9), Wy,Kaz (2), RaTnStat (7), SiebRoemyśl (3), PowodPr (6), 
SkarKae (4), Go,lOaBt (4), PazLiz (3), SkaTKaeSej (5), 
KlonFlit!, KlonWor; lekarz8two TaTDuoh; lekarstwo: 
lekarz8two OpecŻyw (1: 1), FalZiol (227: 347). 
_
_ (180), -e- (74); -
- KoohTT (2), KoohFT, SaTnStat 
(7), SiebRoemyśl (3), tej SienLek (81), SienLekAnclT (5); 
_
_ : -e- OpecŻyw (1: 1), M1trzHi,t (2: 3), Mąoz (1: 61), 
BialKat (7: 2), Oczko (61: 5), ZawJe.ft (6: 1), Go,lOast 
(3: 1); -kar8tw- (w tym 20 T. biedne znakotDanie), -kArstw 
(w tym 2 r. biedne enakowame); o jasne. 
,g N lćkarstwo (470). <> G Mkarstwa (130). <> D 16- 
karstwu (30). <> A Mkarstwo (165). <> 1 Mkarstwem (97): 
-em (12), -(e)m (85). <> L I6karstwie (28). <> V lekarstwo (3). 
<> pl N Mkarstwa (1.'l0). <> G I6kA.rstw (60). <> D I6karstwAm 
(50), I6karstwóm (5): -6m Mące (2), SaTnStat: -Am: -óm 
SienLek (2: 1), Oczko (5: 1): 
 -Am (7), -(a)m (43): 
 
-6m (3), -(o)m (2). <> A I6karstwa (110). <> 1 I6karstwy 
(53). <> L lekar8twi
ch (16). I6karstwach (12): -
ch Go,kł. 
RejZ1vieTo: -ach Mącz (3), SienLekAndT: -
ch : -ac.... 
FalZiol (11: 4), SienLe'k (2: 3), Oczko (1: 1): 
 -
ch (1), 
-(e)ch (15): ,..., -ach (8), -(a)ch (4). <> N ,g a. N pl 
,kr6ty (3). 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI -XVIII w. 
1. STode'k dawany l'horemu w celu uzdrowienia, ,ub- 
,tanc.i a naturalna lub 'yntetyozna ,to,owana w Btanaoh 
chorobowyr.h: zabieg leoenioey: medicamentum, Temedium 
Mącz, Calay, Oale1', On: 1'harmooum MymeTl. Mące, Oalep, 
On; catapou'um, medicamen, medicina Mq.cz, Oalep, On: 000- 
pum, medela Oalep, On; ecbolima, ecligma, ef/.chTista. e1'ispo- 
,lica Mącz; ,anatio Oalag: anodinum, atocion,.fomentum Oa- 
lep; antidotum On (1331): Mowią it rtroie bobrowe/ left le- 
karftwo barzo zdrowe. BieTEz S3v, Qv [2 T.], Q2; For- 
CnR D2v [2T.]: lt[ymeT 1 39v: Tho zieJe zbieraią ku lek ar- 
tthwam kiedy iut. narienie wnim dozrzeie FalZiol I 36b, 


LEKARSTWO 


+2, +2v, +6, +6v, +7 (288); lako niemocny poki 
t.yw ietth zawtdy lekarttwa patrzy itby ku zdrowiu 
przyrzedł BielŻyw 139, 139: GlabGad C6v, F6v, Gv [2 T.], 
13, K3, K7v: MieohGlab 22: RejRozpr Ev: LudWieś 
B3v: Re.iK1tp p6, q3v, qo: Pothym przykazał rycerzom/ 
śby znorm ciała vmarłych y poohowali w grobiech/ ran- 
nym aby dawali lekarłtwa. Hi,tAl F6, 15v: MurzHist Ev: 
GliozKsiąt C4 [2T.]; GrOiOPOTZ k3v: KTowObr 57 [31'.], 
05; RejWie 79: RejFig Ee2: BibRailz 1eT 46/11: GOBki ktv 
[3 r.]: [Florentyn] przyprawił mu [Boltanowi] lekarttwo 
takie/ kthorym trućinę rniego wywabił BielKTon 466, 
Ov [2 r.], 03v, 280v, 403, 450 (10): Medicamento 8anum 
fieri, Za lekarłtwy prziM ku zdrowiu. Mące 367c, 36d, 
41a, b, 43a, 80d (40); Takte6 y człowiek/ gdy zdrowie 
raz vtraći/ a lekarCtwy rye zM naprawi/ daleko łacwiey 
owo vpadnie co lekarItwy podpieraią/ nitli owo co przyro- 
dzoną mocą ftoi. SienLek 32; Bowiem nagłym ś vpornym 
niemocamI Nagłymi ś vpornymi lekarCtwy trzeba pomagść. 
SienLek 33v: TrzeM. wiedźieć iaka mifLrś a waga w lekarr- 
twiech ma być SienLek 45v, a4 [3 T.], a4v [3 r.], 3, 15, 
17 [21'.] (112); SienLekAnilr a2v, a3, a3v; RejAp 50, 
188; G6rnDworz R7v, Y7: Tedy rycerz kazał wnetki przy- 
wieść konia IzaJonego/ a dał mu lekarłtwo wipi6 y Ctał 
Iie zdrow HistRzym 110v, 64, 111; RejPoB 257 [51'.]: 
KuczbKat 200, 285; RejZwieTc 26v, 44v, 60 [3 T.], 
152, ARa3v; BudBib Eccli 34/19: OzechRoem 206 
[2 r.]; ModTzBnz 52v; W pięrśiach [cieplice] mogą dośiąo 
phlegmy/ [...] ale it ty rzeczy rą głęboko bBrzo/ y czarem 
z gorączką/ inrz
m Mkśrttw6m poMćim Oczko lIS: Mkte 
zwi
rzch6wn
 [choroby] ieOi nś rkórę wylazą/ przez pract'\y 
wiel1d
y rpęd£ić Cye nie dadzą/ śni CieplicamI ani MUrC- 
twam inIz
m. Oczko 34, A3v, A4, Iv [2T.], 2,10 (44): 
Oalag 33a; SkaT Żyw 161, 259, 460; ReBePre 11; Re,e- 
Hoz 121 [2 r.]; Wi,znTr 20; ArtKano R17; G6rn'Rol8m 
C2, F3; Oalep 18b, 73a, ] 10a. 171b, 432b (14): GOBtGOSp- 
Sieb +3v; Pltil D3, R3; LatHaT 115; WujNT WO 9/11; 
T
ż y v na8 iśko v Wenet6w chćiano mieć MaglftTatum 
/anitati" kt6rzyby Jekarztw y Aptek doglądali. SarnStat 
294, 273 [2 r.l; C6Ż to za MkśrCtwś rą? mśzś,nie czy 
z trunkiem? GoslOast 39: PazLiz E4 [21'.]. [OJ au)>>le- 
karstwo duszne« 8kaTŻyw 120, ReBzLi,t 164.] 
lekar,two ozego [= przeciw ceemu] (6): O Lekarzrt- 
wiech namicnionych niemoczy dziecinnych porząd wypi- 
rzę. FalZiol V 37v, IV 36c, 39c, V 5v: SienLek 03, S4. 
lekaTBtwo ozego [=- e ozego] (2): Zdało Iie nRm [...] 
Regertr na wCzelkie niemoczy , ktore lekarzrtwem tich 
zioł bywaią vzdrowiony: wam przyłot.yć. FalZiol [:t], 
I [115.]c. 
1,,'kaT,two oeego [... na 00] (2): MęCkiego łoua lekarCtwo. 
SienLek 118 marg, S3. 
lekar,two czego ['"" dla oeeyo] (1): Bo ony ktoreś 
zabiiał kąCaniem rzarańcżey y much/ tak ił t.adne lekśrt- 
two nie mogło być znale!ione zdrowia ich/ gdy t. godni 
byli takiey pomrty. BibRailz Sap ]6/9. 
lekar,two dla ceego [=- na co] (1): Iercże marz lekarzr- 
two niepoCpolite dla odrtania j rnadnego wyrzcia tego 
to łożiIka FalZiol V 26. 
lekar,two dla ceego od czego (1): Vrzędnik y Dworka 
ma mieć z lata źioła na lekarItwo dla owiec/ od powietrza. 
GostGOBp 104. 
lekaTstwo do czego (4): CoJlyrium, LekarItwo nieya- 
kie do oczu Mącz 59d, 50d: S4enLek 85v: LatHar 512. 
lekaTstwo od czego [1V tym: dobTe itp. (3)] (6): FalZlol I 
90c, IV 30c; a tą Solą Iie lecżą/ to iert/ rozmą6iwrzy z wodą 
wypije/ to za lekarCtwo ma od wielkiego gorąca Biel-
		

/Czytelnia_007_02_126_0001.djvu

			LEKARSTWO 


Kron 450: SienLek 84, 167. Of lekar,two dla oeego od oeego. 
lekaT,two e ozego (4): FalZioZ I 32a, 142c: Salviatum, 
Genus medicamenti est, quo veterinarii, et mulomediri 
utuntur in agrotantium animalium curatione - LiekarItwo 
z fzalwy. Calep 041a, 041a. 
lekar8two komu, czemu [w tym: dobTe itp. (24)] (49): 
Ludziem wrzody, albo bolącżki maiączym: lekarzftwo. 
FalZiol ++33, ++4b, *2b, f, *3b, f (31): Leop Apoc 
22/3: ktorym nagotowfzo lekarItwo ieft Krwie pufzcza.- 
nie SienLek 35: Rozmaitemu bydłu lekarftwa. SienLek 
101, 30v, 53, OOv, 98v, 108 (13): Oczko [41]v, [42]v. 
Cf lekaT,two kon
u napTeeciw oeemu: komu 10 ozym. 
lekaT,two komu napr6eciw ceemu (1): Lekarzftwa 
dzieciom naprzeciw fwiętego Walantego niemoczy. Fal- 
ZioZ V 43. 
lekar,two czemu [= na 00] [w tym: pewne itp. (5)] 
(16): Włofnofoi thel O ziela rą nawięcey prziwlorzct.one 
na lekarftwa octom. FalZioZ I 40b, +2v, + +c, I l55b, IV 
28a: SienLek 105, 83v, 84: OCS6ko 31v, [42] [2 r.], [42]v 
[2 T.], [43], [43]v. Of lekaT,two CS6fJmU na 00. 
lekar,two oeemu tuJ 00 (1): Pierliam na choroby zafta- 
rzale. lekarzftwo. FalZioZ + 6b. 
lekaT,two k(u) ceemu [=a na co] [w tym: dobre itp. (14)] 
(20): Lekarzftwa ku zaftanowieniu krwie znora płynączey 
zbytnie. FalZiol V 79, I 81b, IV 4a, 22d, V 25 [2 r.], 38v 
(12); Mąc.l 32a: Opuchnienie śledźiony porpoli6ie polacy 
zową krą/ a tńk kthey chorobie bśrzo dobre lekarltwo 
marz SienLek 94v, 80v, 113v [21'.], 122, 132, 177. 
lekar,two (na)pTzeciw(ko) czemu [w tym: dobTe itp. (34)] 
(86): Theż rok pozimek s cinamone m [...]. Też naprze- 
ciwko boleCci fercza y głowy ieft lekarltwem. FalZioZ 
I 52d, [t], + +4b, I 5b, 10c, 31d (69): Antidotum, Lekarl- 
two przećiwko yMóm. Mącz lIc, 2d, 6d, 36d, 115b, 212d, 
224d, [454]c: SienLek 50, 57v, 122, 155v: HiBtReym 64: 
OeechRozm 206: Calep 76a. Of Zekar,two komu napTeeciw 
oeemu. 
lekarstwo na co [w tym: dobre itp. (13)] (115): Scżaw. 
[...] Tet. ieft lekarltwo na vkąCzenie niedzwiatka y weza 
FalZiol I 4b, kt, +3b, d, +5f, + +e (121): GlabGad B4: 
Panchrestum, Nieyśkie liekarltwo na kot.dą niemoc dobre. 
Mąoe 275a, 482d: Wfzyftkich tych opifanych lekarrtw 
na piegi/ możeCz ich toż vżywś.6 na trąd/ lifzaie/ y węgry 
SienLek 70v, 52v, 55v, 56v, 50 [2 r.], 61v (37): RejPo, 3S0v: 
BialKat 116: RejZwieTo 79v [2 T.]: Ooeko lO, 23: Oalep 
216b: WujNT 508. Of lekar,two ceemu na co. 
lekar,two po czym (1): Po przepiciu lekarltwo Fal- 
Ziol ++3d. 
lekaT,two o ceym [- na co] [tylko 10 tytulacJa] (3): 
Lekarzftwa o rozmagitych niemoczach DziecinnychI 
w ktore richło po porodzeniu wpadaią FalZioł V 37v, 
V 38, 70v. 
lekar,two w ceym [eaw,ze: dobre itp.] (5): thet. rozmarin 
vwarzony w winie/ [...] w opuchlinie iefth barzo dobre 
lekarrtwo. FalZiol I II Ob, I 112a, V 83: RejKup p6: 
BielKTon 334v. 
lekaT,two 10 ceym [=a W jakiej po«taci] (2): lako Cą 
rozmagite lek3rzftwa w piciu FalZioZ V 26v. Of lekar,two 
komu 10 ceym. 
lekaT,two komu w czym (1): A gdy odnich pytano 
ktore by lekarftwa dawali w piciu ludziem chorymI 
powiadali it.e mleko Sofnki z oleykiem Zyzaminowym 
FalZiol I 42c. 
Ze zdaniem przy(lawkowgm (1): Lekarzftwo gdy komu 
zrzonicza z oka ku gorze wychodzi. FalZiol V 78v. 
W poZąoeeniu 'S6fJTegowym (1): Ieft [w Reymie] o trzy- 


LEKARSTWO 


111 


dźieś6i 8pitalow w ktorych [...] rannych opatruią/ [...] 
lekśrftwy/ fyropami/ pla£trami/ y inCzymi ratuukami 
d.kładśią. Re,zHoz 118. 
W pTzeciwBtatvieuiach: »choroba (1), jad, trueizna ... 
łekarstwo« (9): BielKron 334v: SieuLekAndT a3: Oceko 
[40]: y Doctora togo/ ktoryby milifto lekArltwa. dal 
choremu trućit.nę/ frożoyby prawo Ckarś.6 miAło/ niż 
gdyby dobywfzy broniey/ ia.wnie człowieka zabił. GÓTn- 
Roem B4v: lako choroby pierwey na ftały niźli lekarftwa 
G6TnRoem D3, D3: Phil D3 [21'.]: SkaTKae 7b. 
W porównaniach (6): BibRade I 353v: Ct.łowiek mądry 
złym II poóóiwym karaniem ieft iako Doktor chorym z ła- 
godnym lekArItwem. RejZwkrc B [idem] 78: Bo [...] pra- 
w" rą iakoby lekśrItwo/ w ktorego dawaniu/ żaden biegły 
Lekarz na ofoby niema bacżenia/ doryć iemu ieft/ poznś.6 
niemoc ktora chorego trapi ModTZBaz 71, 70v: iako lekar- 
etw' waptece zgotowane chorego nie vzdrowią/ iefli ich nie 
vt.ywie [...]: Tak y te Ck'rby y lekśrftwa od Pana Chril- 
tufa hoynie zgotowane nic nam nie pomogą/ ieClit.e ich 
przez tę ofiarę 8. [...] fobie nie przywłafzczem. WujNT 
773. 
W chaTaktery,tycznych polączeniach: aptecsne (s apteki) 
lekar,two (4), bogatym, bydlę.oe (bydlu) (4), chlop,kie, oz(,te, 
czlowiekowi (2), cey,te (2), długie, ([jak]) dobTe (83), dooedne, 
domowe, do,konale (2), ([jak]) doiwiadczone (Uakiego] 
doiwiadczenia) (46), dTogie (2), dzieciom (4), dziwne (4), 
godne, (po)gotowe (2), jadowite (2), końskie (7), krotkie, 
leguchne (lekkie) (2), ludzkie ([jakim] ludeiem) (20), lagodne 
(2), mocne (4), nagle (2), niegwaltowne, niemale, niepodle (2), 
niewymowne, olejkowe, o,obliwe (16), o,ob1łe (9), oBtatecene 
(o,tatnie) (2), o,tTe, dla owieo, pewne (29), pierw8ee (3), 
pomieTne, ([jak]) pomocne ([jakiej] pomocy, ku pomocy) 
(9), pOTadne, (nie)p08polite (12), poedne (2), potytecene 
(ulyt(eu)ne) (14), pTlJdkie (5), (nie)pTo,t. (3), pTeednie (3), 
pree.piecene, rybam, ,'awne, ,lu8ene (2), ,zkodliwe, Bela- 
o1aetne (2), ubogiem (2), uporne, wdzieczne, wielkie (5), 
wolne, wonne, (pree)wyborne (2), sacne, zamor,kie, zdTowe 
(3), eioZ, ele (2), snamienite (2), zwyczajne: lekaT8two oie- 
le,ne (cwlo nara8eczające (ro,zczące» (6), koleTykowe, 
melankolikowe (napTeeciw melankolijej) (2), ooe1le (oozom, 
na oom) (11), Tanne (na Tan(1, na gojenie Tan) (11), ,adzelne 
(na ,adeel) (3), 8erdeozne (na 'eToe) (2), tyl-ne; lekaT,two 
chorobIJ tlitające (ku, naprzeciw chorobie, na chorob
, w cho- 
robie) (9), czyniące pUTgacyją (puTgujqce) (2), czyściąoe (2), 
gnojące (2), gojące, mitJkczące (2), moo.l wywodzące, odraża- 
jące (2), otwareające wrS6od, plod gubiące, potwieTdzające 
(utlDwdeające, eatwiTdzające) (4), pTzegryzające (wygry- 
eające) (2), roepulISoeające, ,pajające, wyp
dzająoe (na 
wypądeanie) (2), eaplekające, zjątTeające: lekar,two go- 
rączki machareyny, m
,kiego lona, niemocy (ku niemocy, 
napreeciw 'niemocy, na niemoo, o niemocy) (36): lekaT,two 
od gorąoa, od ka8elu (naprzeciw kaBzlowi (ka,elaniu), na 
kaszel) (6), do klisteTowanw, od napalci, do piersi (piers4am, 
na pier,i) (4), od powietrea (naprzeciw POWietTS6U) (3), 
od UkTOpU: lekaT8two e palek, e Boku, e ,ealwi (2): czlonkom 
(na czlonki) lekat"two (6), dychawicenym (naprzeciw dycha- 
wicy, na dychawiclJ, na cielkie dychanie) (7), flegmatykowi, 
fra'IłtJy, jadowi (napreeciw jadowi) (9), kurozowi (napr.eeoiw 
kUToeowi) (3), nerkam, plucam (2), pragnieniu (3), tolądkowi 
(na tolądek, w po,ileniu tolądka) (4): lekar,two ku pocetJciu 
(2), ku (po)rodzeniu (2), ku ea8tanowieniu kTlvie (2): lekaT'- 
two (na)pTeeoiw(ko) boleici (boleniu, bolowi) (na bolei6, 
na bolenie, na bolączke) (18), napTzecilv(ko) febTze (2), napTee- 
ciw glista-m. (IłIJ gli!Jty) (3), napTzeciw g11tc1
nści, :lap-rzecłlD 
koZice, naprzeciw nieżytowi, naprzeciwko omdleniu, (na)pTee-
		

/Czytelnia_007_02_127_0001.djvu

			112 


LEKARSTWO 


ciw(ko) opuchlinie (napuchnieniu, na opuchlint:, na opu- 
chnienie, w puchlinie) (7), '1IapTeeciwko paralitowi Cna 
paTalil) (4), napTzeciw Temie, napTzeciwko rzezaniu (na 
Tzezawwt:) (2), napTeeciw 'paleniu (na 'palenie) (2), pTzeciw 
'paniu (na 'panie) (3), napTzeciw ,tTaceniu ,nu, napreeciw 
,uchotam, napTzecłw ,zczkawce, naprzeciwko AwieTzbiowi 
(na Awierzb) (2), (na)pTeeciwk(ko) truci(z)nie (5), (na)prze- 
ciwko ukąszeniu (na ukąs2enie) (7), pTeeciwko (napTzeciw) 
wTeodowi (na wTzód, na wTzetlzienict:) (10), napTzeciw 
wydymaniu, napTzecitlJ wyAciu pt:pka, pTzeciw eapaleniu 
(na eapalenie) (2), napTzecłw zapieczeniu, przeciw eaTate- 
niu; lekar,two na bielmo (3), na botą kaźń, na dn(! (2), 
na drzenie [czego] (2), na du,enoA6, na fistułę, na glow(!, 
na guzy, najt:zyczek, na kamień (4), na kataTakt(!, na kioha- 
nie, na koAci uTatone, na li,eaj (2), na mie,tca [jakie] (2), 
na nogi, na ogień, na opaTzenłe, na oBzalenie (2), na paTchy 
(2), na paznokcie, na piegi, na pleuTt:, na plynienie [czego] (2), 
na podogrę, na p,a, na pu,zczanie [czego] (2), na Toeokol6, 
na roepadloAci u,t, na ,adno (3), na ,apk(!, na BinoA6 (2), 
na ,kwinancyjq, na ,ubet, na ,uchoA6 [czego], na Alinogor. 
(2), na tTąd (4), na uraz (2), na wilkol6, na wlosy, na wysele 
jelito, na eegnanie jt:czmyka; lekar,two o biegunce, ochro- 
bakach, po pTzepiciu; lekar,two w kadzeniu, w maeaniu, 
wpioiu, w umywaniu nog; kBiątka lekaT,tw, (po)moo (7), 
na'll.ka (2), opisanie; do lekaT,twa Teecz (3); lekaT,two leozy 
(2), oddala [co] (3), pomaga (pomote, daje pomoc) (20), 
tTaci bolenie, uśmieTza boleA6, uedTawia (edTowie wTaca) 
(3), wypądza [co] (3); lekaTstwa (do)da(wa)6 (danie) (6), 
iIoAwiadczy6, ko,etowa6, (po)kusió (poku,za6) (3), malo, 
niecha6, patTzy6 (2), potTeebowa6 «po)trzeba) (11), potywa6 
(utywa6, potywanie, eatywaó) (26), pyta6, ,zuka6 (2), 
eadzierteó (2), eamie,zkaó; pija6 dla lekar,twa (2); lekarstwu 
obwykly, pTzymie,zany. ,łutący; dobry ku lekaT,twu (9), 
godny (5), godzi6 si(! (21), moc, nalete6, potTeebny (3), poly- 
teoeny (utyteoeny, utytek) (10), przyłoty6, pTey,łu,zajqcy 
(2), ,lutący (slutyó) (5); lekar,two bra6 (8), (u)czyni6 (czy- 
niący) (12), da(wa)ć (pTeydawa6, podać) (21), deiał
, 
gotowa6. mie,za6, (wy)pi6 (4), potywa6, pTeyją6 (pTeyjmo- 
wa6) (4), przykladaó (4), pTeynieió (pTeyno,ł6) (2), preypra- 
wi(a)6 (2), ,klaiIa6 (2), 'pTawowaó ('pTawia6) (3), umie6, 
wzią6 (3); na lekar,two chowan «,)chowaó) (3), dobry (2), 
godzió si
, nakłada6, potreebny, potyteczen; w lekaTstwo 
bTa6 (obieran) (7), dawa6, dobTY, godei6 ,i(! (3), kladZ£on 
(klaI6) (4), (w)mie,ean (mk,eaó) (4), u'yleceny, ulywoo, 
wchodei6 (6), wnić, wzią6; tea lekar,two bTa6 (bTany) (2), 
potywa6; lekar,twem (pTee)ceylci6 (uczylcion) (3), dTa'niofl, 
dziertan, (u)leceyć «u)leozon) (6), (na)maza6 (pomae(ow)a6) 
(7), '1Iacierać, naolejkowany, napTawić ,i
, obchodzi6 d(!, 
oblotyó, oddalić [co] (oddalon) (2), odgania6, odp
deony 
(wypędzić) (2), opatTzony, podpiera6, pogoić (zagoi6) (2), 
pomoc «pod)pomaga6, pomoc dana) (10), poBłloo [co], 
'pTawowa6 ,i(!, umordowan, UZdTowió (uedrawiaó, (wy)- 
edrowie6, uzdrowion) (5), wytrqcoo, eabieteć, (po)zby6 (4); 
pTzez lekaT,two, ea lekaTstwem ku edTowiu pTzyfJ6 (2); bTa6 
w lekaT,twie, potrzebny, potyteczny (potytek) (5), utywoo 
(utywany, potywaó) (11). 
PTey,lowia: bibl. [Eccli 18/19] Pocżątkowi zś.biegay/ 
bo pozdne lekś.rftwo nie thś.k pożytecżne. RejZwiero 80, 
73v; Phil D3; Przed chorobą/ mowi Mędrzec/ fzukay 
lekś.rftwa SkaTKaz 7b. [Og6łem 4 T.]. 
I !'" bibl. [Luc 5/31] KuczbKat 230; ponieważ lekarftwa 
nietrzeba zdrowym/ chyba chorym [neque ,ani8 opus 
elBe medwo, ,ed aegTotantibuB]. ModTzBae 58. 
ZWTOt: »lekarstwa (O), za lekarstwo, w lekar8twie 
pożywać (a. używać, a. zat.ywa6); lekarstwo brać, przyj- 


LEKARSTWO 


mować (a. przyjąć), wziąć; za lekar8two brać, brany; 
lekar8two brane; lekarstwa pożywanie« ... meaicamini- 
bu, CUTaTi Mącz; mea wina uti MoaTz [,eyk emienny] 
(23: 1: 1 ; 7: l, : 2; 1 : 1; 1; 1): BieTEz K2v; PatKaz III 
135v; kthorego ziela narienia pofpolicie pożywamy wle- 
karftwie FalZiol I 27d; Iucha z Kapłona za lekarzrtwo 
branal żywoth odmiękcta FalZioł IV 19d, I 15a, 1I2c, 
IIII5c, V 18d, 20a (16); BielŻyw 55; RejKup q3v; GToic- 
POTe h2; BielKTon 124; Mące 73b, [297]a; A chcefzli 
fye vchronić trućiny/ takiego mafz zawżdy Mkarftwś. 
pożywś.6 SienLek 155v, 18, 59, 83v, 84v, 100, 120v, 195; 
GÓTnDwoTe Q7v; Hi,tReym 17; RejPoB 257; MoaTeBaz 
70v; Oczko 19, [40]v, [42]; SkaTŻyw 224; ActReg 142; 
WujNT 323. 
WYTatenia: »)lekar8two wnętrzne (a. ktore ma byń 
wnątrz, a. ktore wnątrz (a. we wnętrze) bierze)« [,eyk 3 : 1] 
(4): FalZiol III 41c; Mące [297]a; SienLek 133; których 
to [chor6b]/ mogąć też co r8.towM tś.kie wodyl ś.le przedtym 
j wnętrznemi Mkarrtwy/ y niemniey zwierzchnemi opś.- 
trzyó ie trzebś. Oczko 13v. 
»leka.rstwo zwierzchnie« [Bzyk 3: 1] (4): Krew Konio- 
wą miedzy lekarzrtwa zwierzchnie rado miefzaią. Fal- 
Ziol IV 10a, III 41c, V 63; Oceko 13v. 
SZfJTegi: »ani lekarz, ani lekarstwo« (1) : CZłowiek 
zdrowy a 
wiety/ gdy iert 
wiebodnYI tadnym fye zakonem 
niema obwięzowś.6: ś.ni Lekś.rza ś.ni t.adnych lekarrtw 
potrzebowAć SienLek 9v. 
»lekarstwo a(l)bo (i) pomoc« [Bzyk 2 : 1] (3): y naprze- 
ciwko paraliżowi to będzie dobra pomocz albo lekarftwo. 
FalZioł I 45d; RejPo, 220, 255v. 
JOlekarstwo a. (albo, i) 8yrOp« [,eyk 2 : 1] (3): aby 
ćiś.ło przedtem lókńrftwy/ y fyropy/ dobrze przepufz- 
czóne było Oczko 21, 12 [2 '1'.]. [Ponadto w poląceenłu 
,eeTegowym 1 T.]. 
»
rodek i lekarstwo« (1): iś'ko do zś.oItrzenia. ona- 
białego ś.ppetytu/ rozmaite 
rodki y lekś.rftwś. ludzie 
wynś.yduią LatHar 512. 
W yra.tenie pTeyimkowe: »)dla lekar8twa« (5): FalZiol 
V 64; BielSat C; Tylko nam famym żonam to korzenne 
pióiel Wolno będzie fzynkowM [...] Dla lekś.rftwś. y innych 
potrzeb bArzo pilnyeh/ Ktore nś. nas przychodzą ct.ęIto 
z chorob 
ilnych. BielSjem 23; BielRoem 16; Bo iefIibyś 
tak ledył ćiało fwoie/ żebyś dla niezdrowey ręki odćiął 
fobie zdrową dla lekarftwa owey [...]: pewuiebyA óiAło 
fwe włafne oCzpećił KlonWor ded ..3v. 
Preen (279): 
a) Spo,6b na col, na tearaazenie czemul; ATodek zaTad- 
cey; pomoc, ratunek, obTona (268): SkąpoCó zaifte potrze- 
buie lekarrtwa, ale zyfk fzkodi. BielŻyw 66; LudWiei B4; 
Gdi Cie nalepiey zbierzefzl na Cwe goCpodarftwol Prze- 
kśźi niemoc y Cmierćl trudne tu lekarftwo BielKom B2, 
C8; W fprawach zatye przećiw rtronie gdy do Sądu rtaniel 
iż ten porządek ieft/ że ftrona obwiniona/ nit. rye 8 Powo- 
dem/ przes głowną odpowiedź na t.Ałobę w prawo wdal 
ty lekś.rftwś. prśwne ma GroicPOTe CV; KrowObT 174; 
RejWiz 113v; Leop PTOV 6/15; BielKTon 197; GórnDworz 
Hh8v; R6jPo, 205v, 327v; BialKat 336; Ale (oni) Czydzili 
z posłow Bożych [...]1 ś nagrawali proroki iegol ś. przy- 
rzłś zśpa.lcżywoś6 Iehowy nś. lud iego/ ś.ż (żadnego) 
lekś.rCtwa nie było. BuaBib 2.Par 36/16, Eccli 3/29; 
OeeohRozm 80v, 94; ModTeBae llv, 63; SkarJeiIn 129; 
Tśk ten S. mąCz y vcżniow rwoich obroniłl y wie10m innym 
M.m Cię po lekśrftwo vćiekś.iącym pomogł: przez IezuCa 
CbryCtufa SkarŻyw 213, 14; Lekś.rstwo znś.letione w Pro- 
ceśie, śby Ctronś. przyśięgłś, te o pierwfzym pozwie nie
		

/Czytelnia_007_02_128_0001.djvu

			LEKARSTWO 


LEKARSTWO 


113 


wiedźiała. Barn8tat [1281]; PowodPr 10; 8kaTKae8ej lekaT,two czego [=- na co] (6): IAłmużna lekśrItwo 
706b. 707a. ran dnCznyoh [I]. KuczbKat 420 maTg. Of »lekarstwo 
lekar,two czego ["" dane pTeee co] (2): RejPo, 326v; duszy«. 
8Je na ten ozas będźie potrzeba iekarftwem dawnoś6i lekaT,two czego [=- na uey,kanie czego] (3): A ty 
[Temedio ełu,dem prae8cTiptioni8 provideTe Jan8tat 578] vrotzyIte przyfle Swiętha były nam lekarftwem wietznego 
fie opatrzyć wedle tego/ iako roCterki y woyny Ią BaTn- żywota. KTOWObT 168; 8karŻyw 398; LatHar 186. 
Stat 778. lekaT,two czego [=- e czego wynikające] (3): MUTe- 
lekaT,two czego [= pTeeciw ceemu] (1): Przetoż Pan Hiat 14; A toż to namocnieyCze y napotrzebnieyCze 
Bog tych przeklęctw/ ktore tam przez MalaohiaCza wydał/ Krztu świętego lekarCtwo/ nśfz miły Pan w wodzie vCtawi6 
o Ckrzywdzenie Kapłanow Cług Iwoich/ to lekśrCtwo zoIta- nam racżył KaTnNap B. F3. 
wuie: mowiąc: Nawroććie fie do mnie/ ś ia Cię nśwrooę lekaT,two dla czego (1): Drugie lekśrItwo dlia z gła- 
do was POWOdPT 26. dzenia grzechu/ ieCt przymowanie prawdźiwego 6iśJś./ 
lekaT,two czego [= na co] (1): Ale co Cie thyoże ludz- y krwie/ Panś nMzego lezu Chrifta/ pod zwierzchnymi 
kiego CmyCłu y rady/ prętkie wam vkaże wCzythkich oCoMmy/ chliebA/ y winś BialKcu B2v. 
rzecży lekśrItwo/ gdyż tak żadney rzecży trudney niemMz/, lekaT,two do czego [= na co] (1): dobrze obacżył 
ktorey by niemogła. wyprawić ludzka rada BielKTon 244. wlzyItkę Ikłonnośc nMzey natury ku złemu/ iakoż tedy 
lekaT,two ceego ["" w czym] (1): Przyia6iel wierny niebędźie mogł z wielką chućią przyItoynego Izukśc 
ieCt lekarftwo żywotś Leop Eccli 6/16. lekśrftwś do tey złośći tak wielkiey/ ktora nas zś nMzego 
lekaT,two komu (1): lUz pdyJIedł gniew PśńCki na przyrodzenia CkŚożenim bluzo ciśnie' KucebKat 395. 
lud iego/ ktoremu niebyło .żadnego lekarItwa. Leop 2.Par lekar,two czyje [-= komu] (4): KTOWObT 98v. 109v. 
36/16. ..... .... . 113; Nie ozyń Cobie tŚokiego poniżenia: Aby Itan Iwoy 
lekaT,two pTeeciw c"emu (2): Ingruenti periculo reme- \ niepokalAny tym lekAdtwem grzeCznych zelżyć miał. 
dium quaerendum. LekarCtwA Czukś6 prze6iw nadoho- 8karKae ól5a. 
dzącey przygodzie. Mąoe lóOa; OeechEp 91. l' \ lekaT,two komu. czemu (13): MUTzHiat P3v; ZeJIli 
lekaT"wo na co (9): RejWie 106v; A ozo tAk złego Boże Anioła twoiego/ z niebA ktoryby żegnał y poCwię- 
białegłowy vcżyni6 mężom Cwym mogą/ aby nś' to wnet ćił ty popioły/ Aby były leUrftwem zbAwiennym/ wIzyIt- 
lekśrCtwo nie było G6TnDwoTe Y5. C7v; RejZwie1'O 85, kim imienia twego wzywAiąeym KTowObr 92. 95v. 97v 
marg. 133. Aaa4v; GO,tGOBp 18; 8arn8tat 754; Powod- [3 r.]. 98v. 99. 109v. 148v; RejPoB 220; BkaTŻyw 398; 
Pr H. l' WeTKae 285. 
W pTzeciw8tawieniu: »lekarstwo... jad« (1): Niepo- lekar,two czemu [ao na co] (8): Iezu ktOry8 z ran 
żytecżneć złych dobroći/ ZA lekArItwo iad ći wroći Bi".. thwogioh lekarzCtwo ranam naCzem wypufcić ractił. 
Ee 14.": ł t TaTDuch C6v. Of »lekarstwo dusay (D)«. 
W charakteTJI,tycenych połąceeniach: lekarBtwo pewtłe' lekar,two czemu [=- pTeeciw ozemu] (3): KuozbKat 315; 
(2). prawne. prtJdkie. AwitJte. tTudne. w,eYBtkioh re#lOey. CoCz gdy ią [jalmuln	
			

/Czytelnia_007_02_129_0001.djvu

			114 


LEKARSTWO 


rodzenio nafze rozfypuie/ fkuśili; lekńrftwa/ ktorym fię 
naprawuie/ vżywamy LatBar 196. 
W charaktery,tycenyclł polqczeniach: (po)da'ne (przy- 
dawane) lekarshvo (3), do,konale, gotowe (pTzygotowane, 
zgotowane) (4), laC1Kuchne (łacniuczkie) (2), najcelnie],ee, 
namocniej,ze, 1JapotTzebniej,ze, niepochybne, (nie)O'1nylne (2), 
o,tat1
ie, pew1
e (9), peerw,ze (4), pot(tne, pTzystojne (3), sku- 
teceRe, tTudne (2), wdzięczne, wieczne (4), wielkie, własne, 
edTowe (2); lekaT,two ChoTOby (na ChOTOb() (3), grzeclłu (gree- 
chom, grze,znemu, grze,znych, dla egladze'1lia gl'zec1ł'u, na 
oczy{;cienie e grzeclłu, na gTzec1ł, pTeeciw grzeclłowi) (12), 
krewkości, kTZtu, ?lłal
e1ł8t1va, modlitwy, nie1lw('!I dUBz'nej, 
nieśmieTtelności (2), Tan dusznych (Tanam, ku eleceeniu 
Tan, na Tany) (4), wiecznego iywota; lekaT,two bliźniemu, 
Todzajowi (narodowi) ludzkiemu (Todzaju ludzkiego) (9), 
w,zy,tkim wiemym ; lekaT,two pTzeciw m(toboj,twu, pTzeciw 
pokuBie (na pokus() (4), pTzeciw pożądliwości, pTeeciw py,ze, 
pTzticiw ełości (do złości) (3); łekaT,two na gniew (6), na 
,umnienie [jakie], na upadek, na wrzod (pTzeciw wTeodowi) 
(3), 1ła złe Bpra'wy (na złego, na w,zYBtko złe) (4); lekaT,two 
pomote; do lekar,twa ochotny; lekaT,twa potTeebowatJ «po)- 
tTzeba) (7), ,zukać (4), utywać (4); dać ku lekaT,twu; lekarst- 
wo bTać, da(wa)ć (14), mie6 (5), naleźć (4), nieść, odTzucać 
(3), przyją6 (3), pTzykładać, ukazać (3), wziąć, zna6 (2); 
lekar,twem napTawować ,i(. 
WYTażenia: »lekarstwo dU8zne (a. duchowne), duszy 
(D), duszy (U)« [Beyk 15: 7] (10: 7: 6): Wr6bŻolt H3; 
MurzHist E2v; KTOWObT 95v [4 T.], 96, Tt; Leop *B4v; 
RejPo, 75 maTg; A tyc fą dufze chorey lekarftwśf Pokutś 
y Boże Ciało. KuczbKat 420, 420 marg; RejZwieTO 133 
marg, Bbb3; Owo lud 8ławi tego/ ktory waB (8. Męctennicy) 
vkoronował/ y z wielkim wefelem Itoi około kośći wMzych: 
chcąc otrzymść blogosławieńItwo/ y odnieść durzne 
y ćielefne lekArftwo. SkaTŻyw 120; Re,eLi,t 164; LatHaT 
126, 199, 280, 647; WujNT 132; BiebRoemyśl Dv. 
»lekar8two zbawienne« [szyk 18: 1] (19): Iemże 
thak ieItb/ iż popiol vtzarowany/ ieIth leUrItwem zM- 
wiennym/ błogofIświeńfthwem dufznym/ y od grzechow 
otzyśćienim 7 KTowObr 92, 92, 92v, 95v, 97v [3 r.], 98 
(18); CzechEp 84. 
SzeTegi: »lckarstwo a agaryk« (1): tet temu zMta- 
rzałemu wrzodowi durznemu [...] lekarftwa a agaryku 
potrzeba. RejZwieTc 60v. 
»lekar8two i miłosierdzie« (1): Iż tobiem iedno 
lamemu zgrzefzył a przewinił o moy miły Panie/ a v cie- 
bie też lekarftwa y miłofierdzya fzukam/ a ty Iie rad 
zmiłować nadcmną RejPo, 327. [Ponadto w polqc,eniu 
,zeTegowym 1 T.]. 
»lekar8two a opatrzenie (a. opatrzność)« (2): iż on 
nie przifzedł dla wiernych/ iedno dla tich ktorzy potrzc- 
bowali a zAwżdy potrzebuią fwiętcgo lekarItwa iego 
a opatrzenia iego. RejPos 165, 309v. 
»plastr a (albo) lekar8two« (3): A tak Iłuchay coć 
tu za plaftr ólbo za lekarItwo na thę ranę twoię tcn dobro- 
tliwy Pan przykladać racży RejAp 31v, 132v; RejPo, 327v. 
)pociecha, (i) lekarstwo« (2): RejPo, 226v; Toć fą 
twoie cżłowiecże Chrzcśćijańfki poćiechy to lickarItwa 
przećiwko grzechowy. BiałKae B3v. [Ponadto w połą- 
czeniu ,zeTegowym 1 T.]. 
»pomoc i (ani) lekarstwo« (2): OpecŻyw 168v; a itbj 
tcż Ikłonność natury ku grzechowi/ za pomocą y za lekarI- 
twem mó,łżeńftwa świętego/ mogła od grzechu być zścho- 
wana. KaTnN ap F3. 
»lekar8two a (i) ratunek« [,zyk 1: 1] (2): żadnego 
infzego pewnieyIzego ratunku a lekśrftwa na then okrutny 


LEKARS'l'WO 


wrzod Iwoy znaleść nie możeIz/ iedno v tego PAna rwoiego. 
RejPo, 327; LatHar 76. 
»lekarstwo, syrop« (1): A wiernie iemu dufamy Serczę 
czyfte kniew [I] mamy. Toć iert Lekarftwo/ toc ryrop 
RejKup 12. 
»uzdrowienic i lekarstwo« (1): Bo doIyć vcżynne 
rprawy/ rą nieiakie vzdrowienia y lekarItwa/ ktore poku- 
tuiącemu ct.łowiekowi ku złych namiętności vzdrowieniu 
dane bywaią KuczbKat 225. 
»lekarstwo i w8pomotenie« [,zyk 1: 1] (2): Oznay- 
muye nam wolą bożą/ a okazuye krcwkoIć y nyedoItatek 
nafz/ abyrmy tym chćiwyey wlpomożenya y lekarItwa 
ll'ukali KTomRozm II k3; HiBtRzym 76. 
Wyralenie pTeyimkowe: »dla lekarstwa« (1) : 
"" Seereg: »dla lekarstwa i rozgrzcszenia« (1): ktory 
[kapłan] takt.e iako y oni cżłowiekiem ieIt/ y grzcfznym 
ctłowiekiem: a ktory też ich wyrtępow Iłuchść powinien: 
Nie dla pośmicchu ani dla obmowy/ ale dla lekarftwa 
y rozgrzefzenia pewnego. KaTnNap C4v. "" 
(3) Pooiecha w ,mutku, ,trapieniu (34): W wafni 
wrzelkiey a w gniewie iako fie maIz miec. [...] Miey przy 
fobie rpiewaki (ieItli moterz) gędzcze, y infze ludzi weIołe 
a krotochwile cżyniące. A wrzakże to lekarzItwo nad 
wrze inne: [...] tym to lekarzItwem w cżas Iie opatrzywIzi 
a fprawiwfzy FałZiol V 66, V 66; RejJ6z Q4 maTg; Rej- 
Zwierz 22v; BibRatle I 26b maTg; Nayleprzećiem lekarItwo/ 
gdy co miłego ItraćiIz/ co narychley zapomnieć. Sien- 
Lek 13v; gdzie [w wi(ziemu] czo dzicń rmierći Iie nadzie- 
waiąc/ przedfię każdy buka tey drogi/ tego lekarItwś/ 
iakoby ct.ym rwe rtrapione lercc pocieCzyć ruogł. G6rn- 
DwoTe 02v, Mm; ButlBib PTOV 13/17; KochTT 25! 
CeechEp 135; ZawJeft 20, 22, 29, 48 [2 T.]; milcMie 
profzę was/ ten warz wi
rIz rpierany/ Otwarza blizny 
świ
że/ y porurza rAny. (-) Mychmy to za l
kArItwo 
robie poczytały. GOBlOast 4l. 
lekarstwo ceemu [= na co] (1): Com Iię tedy nadźi
wał 
poćiechy od ćiebie/ To ćię law ćierzyć murzęl zapomniaw- 
lzy śiebie. A l
karrtwa inIzego nicwiem My chorobie/ 
leno gdźieś zgubę ltrMił/ tam iedź po nię robie. KoohFr 68. 
lekaT,two na co (7): RejJ6z B6v maTg, 15; Bo to wielkie 
lekArItwo nA lmutną chorobę/ Gdy kto ma iaką wdzyęożną 
przy lobie oCobę. RejWie 34; RejZwierc 151, 151v; Koch- 
TT 18; ZawJeft 27. 
lekaT,two w ceY1l
 [-= na co] (5): RejP' 210v; Bowiem 
to ieIt nawiętfze lekarItwo w załoMi Poftanowić lwoy 
vmyfł/ w beIpieczney Itałorći. RejJ6e B6v; RejAp 135v; 
Są lekó.rftwa w miłośći Go,lOast 39, 42. 
W charakterYBtycznych połączeniach: ci(żkie lekar,two, 
gotowe, najlepsee, pewne (2), pozne, potyteozniejsze, pT(dkie, 
pTożne, wiełkie (4); lekaT,two clłorobie (na ChOTOb(!) (2), 
na fTaB1II1łk, w milości, w potTeebie, na Tany, 1Ia [jaką] 
t'zecz (2), w ucisku (w uciBnieniu) (2), na umy,ł tTo,kliwy, 
na talość (w tałości) (2); lekaT,twa czekać, poku,zać, potTee- 
bować, ,zukać (2); dać łekaT,two, gotować, mieć (2); lekar- 
,twem opatreyć ,i
. 
ZWTot: »lekar8two wziąć« (1): Gdy w tym rmutny 
bArzo chodził/ iednemu fię towarzylzowi zwierzył ćięIz- 
kośći oney lwoiey: ktory mu rAdził/ [...] Aby fię ftym 
Papieżowi Grzegorzowi [,.. ] otworzył: y od niego [. . . ] 
poradę y lekśrftwo wziął. SkaTŻyw 290. 
SZeTegł: »pociecha i lekarstwo« (1): Toć oItśtoia 
poćieohA y lekó.rftwo nMze/ prawdą IłowA Pańfkiego 
fie ratowAć PowodPr 85. 
.podpora a lekarstwo« (1): A Ią w tey rtAroś6i zaiftc 
ku wielkiey pomocy [ty nauki]/ choćia nAprzećiw słAbey
		

/Czytelnia_007_02_130_0001.djvu

			LEKARSTWO 


gnufnośói podpory ś. lekarftwa Izukamy/ albo pioożoło- 
wIiwym pracam ochłody a werela. KwiatKBią.t }'4v. 
.porada i lekarstwo« (1): SkarŻyw 290 of ZWTOt. 
y) SpoB6b napTawienia blęd6w i wad (tel BTodBk eapo- 
biegający ich powBtawaniu) w tyciu Bpołecznym i polityoznym 
naTodu (26): GliozKBiąl I3v [2 T.]; BielSpT 21>; Co iefliże 
na nas przyidźie/ że fię mrzcżąc krzywdy poddanych y 
RzecżyporpoIitey nMzey/ muśimy woynę podnieśó/ po- 
niew8Żermy inrzych lekarUw [alia Temedia] prozno doś- 
wiadctali: tedy dopiero zwierzchny Rzecżyporpolitey Pan 
[...] niema nic omierzkawać ModTeBae 104v, 37v, 64v 
[2 T.], 102, 108; Ci prawa kierowali ku zdrowiu R.P. 
a te prawa iefli ratowM R.P. nie mogły/ vćiekali fię do 
rrożrzego lekarftwa/ a tego na on CZa8 żaden Tyrańftwem 
nie zwał/ ani tego Tyrańftwo iert/ co zwierżchni Pan 
czyni dla Rzeczyporpolitey zdrowia y iey całośói G6rn- 
Roem M3, K2; SarnStat 902, 904. 
lekaTBtwo pTeeoiwko oeemu (1): Iuż tedy/ y to [mierny 
dOBtatek ludzi]/ y czo drugiego ktemu/ niechaiby miał 
pan za iedno lekarftwo przećiwko temu/ teby poddani 
nowych rzecży w pańUwie zacżynać/ abo nowego pana 
pragnąć nie mogli G6TnDwoTe Hh8. 
łekaTBtwo na co (6): te mv co złe a rzkodIiwe Rzecży- 
porpolitey zamierzanie rwoim rortyrkiem albo iaką pło- 
chośćią ktory vcżyni/ niemMz inIzego lekarftwa na to 
[...]/ iedno takiego wywieść na oUateeżne rkaranie/ aby 
fie drudzy tą winą y plagą karali. BielSpr 26, 25v; ModTe- 
Baz 140v; GómRozm D3; SkarKaeSej 664a, 673a. 
W pTeeciwBtawieniach: »lekarstwo ... jad (3), niemoc, 
szkoda, trucina« (6): DiaT 70; BielKTon 190; tak też 
y to prawo ma być pochwalone/ ktore iednakie cnoty 
iednakiemi zapłatami nagradza/ a niemocam y wyrtęp- 
kom iednakiem/ iednakie lekarftwś/ y iednakie karania 
rtanowi. ModreBae 7Ov; Re8zPTz HO; Y owrzem reymy 
ktore wam były lekarftwem na wrzytki Rzeczyporp: 
choroby w iad fię wam obroćiły. 8kaTKaeSej 673a, 673a 
maTg. 
W chaTakteryBtyoznyoh połączeniach: prędkie lekarBtwo 
(2), BTolBze, Btateozne; lekar8two na choroby (domowe, Rzeozy- 
pOBpolitej) (2), na niemoc; lekaTBtwo pomoglo; lekaTBtwa 
dOBwiadczyó, Beukać; do lekaTBtwa uoiekać Bię; lekarBtwo 
bTać, dać, mieć, najdować, pokaeać, pTeyłolyó; lekaTBtW6m 
eabieleć [oeemu]. 
h) O OhryBtusie, Matce BOBkiej i (Jwiętyoh (11): Napew- 
nieyrze lekarftwo Kriftus. RejPoB 327 marg. 
lekaTBtwo ozy je (6): Przydz matko ła£ki/ Zrzodło 
miłofierdzia/ nędznych lekarfthwo. KTowObr 176v, 164v, 
175 [2 r.], 217v. 
lekaTBtwo na co (2): Na zakon lekarUwo. RejPoB 170v 
marg; Iezufa Chriftufś. dał Bog lekarftwem na zarazę 
ludzką. OeechRozm .4v. 
WYTaienie: .lekarstwo zbawienne« (3): Ktorz może 
ierztze więtrze bluznierUwo naprzeciwko/ Panu Iezu [...] 
wymyflić! Ktory on tylko ram iert/lekarftwem zbawie- 
nnym dufz nśfzych odkupienim KTOWObT 100v, 06v, 98. 
.. STodki Blulące do pielęgnacji i oohTony ciala (7): 
Mącz 82a; Calep 306a; Malteria/ Kalander brś.6 na płat 
Szarłatny/ Tym pilnie twarz poćierś.6/ będzie ct.łek vdatny. 
Lect. na to po Ugodach/ Mrwickę świeżuchną/ Takte 
na wargi w purzcżś.6/ z krarą potężniuchną. [...] To ranne 
iert lekśrftwo/lect. zaś na noc infze PaxIAz D2v. 
lekare8two na co (1): Tet. Kamphora z rot.aną wodą 
rozpurzct.ona [...] ieU lekarzrtwo fiIno dobre na licze/ 
płeć wyiarnia y f1akhi [...] zlicza rciera. FalZioł III 
26a. 


LEKARZ 


115 


Ze zdame'm p'rzydawkowym [aby (2), uby (1)] (3): 
Naleprze lekarzrtwo aby pchły niekąfały/ piołynem na 
każdy wiecżor ciało pocierać tak rorowo I!alZiol IV 16c; 
Lekarzftwa iżby licze było czuduey płci. FalZiol V 88v, 
V 77v. 
2. Leoeenie, kUTacja; medicina Mącz (17): Był tedy 
ranion kroI IzraeIfki loram/ przeto z woyrka wyiechał 
na lekarftwo BielKTon 86; Viaetica medicina, LekarUwo 
vrtawione w yedzeniu y w piciu/ którego fie nie godźy 
przertępowM choruyącym. Mące 84b; lefli rye członek 
porufzył/ na rwe miertce ij portawi6. A ku lekŚl'ftwu barzo 
£łuży/ pokoy/ a nienarufzM rye SienLek 147v, 32, 45, 95; 
Hi8tRzym 17v; [niewiasta] w radzawce Ciepliczney vtopi6 
rye chćiś.ła: gdźie że iey y miałkość/ y wody óney wdźięez- 
ność vtonąć nie dała/ po godźin kilku/ świeżrzą a zdrowrzą 
wyrzedrzy/ napotym lekarrtwa kóńczyła: y ludźiem 
w tś,kichże/ y w inrzych fIukfach znacznie zalMiła. Oozko 12, 
13 [2 T.], 18, 18v, 24v, 28, 28v, [43]v; StTyjKTon 537. 
3. Nauka, wiedza, dYBcyplina lekaTBka; medici1ła 
Mącz, Oalep (12): FalZioł I 151b; [AlekBanthr] kxięgi 
ogwiazdach o lekarftwie, o rozmaitey mądrorci wrzitki 
do Macedoniey wziąć kazał. BielŻyw 154; Gallenuslekarz/ 
ktory w leklurtwie wiele popifał kIiąg/ ktorych y dziś 
lekarze ierzcże vżywaią. BielKTon 150; Mącz 12c, 372c; 
SienLekAndT a3; Oalep 645b; Drugie rzemięfłś abo zabawy 
Ią Liberale8 [...]. Uko iert żołnierftwo/ oractwo/ [...] 
budownictwo/lekarrtwo/ [...] malarUwo. KlonFliB A2v. 
WYTatenie: .doktor w lekarstwie« [Bzyk 3 : 1] (4): 
Dzienne rprawy wedlie Niebierkich Biegow na rok PanIki 
Przerz Carpra Gorkiego wliekarftwiech Doctora pilnie 
opiJIane. G08ki kto BielKTon 143v, 378, 410. 
*** Bez wystarczającego kontekBtu (1): Medicina, 
Liekarftwo. Mącz 212c. 
*** Blędne tł'umaczenie jednego ee znaczeń laciń8kiego 
..medicamen" 'ozary' (1): kthorych thy nienawidzit/ 
przez lekarrthwa [pm- medicamina; przez czarnodźieyUwa 
WujBib Sap 12/4]/ y offiary nierprawiedliwe Leop Sap 
12/4. 
Synonimy: l. lektwaTe; 3. medyoyna. 
Cf LECZENIE, LEK, LEKA, LEKOWANIE 
BZ, ZCH 


LEKARZ (410) Bb m 
-e- (20), -e- (36); -e- MUTeNT, BialKat (2), Oozko, 
ZawJeft, SaTnStat, SiebRozmyBl, tel ForOnR, SienLek (8); 
-e- OpecŻyw; -e-: -e- MUTZHiBt (2: 3), Mące (2: 32); 
-lI.rz (w tym 1 T. błędne enakowanie); -arz- (w tym Ó f'. błędne 
enakowanie ). 
Bg N lekll.rz (142). O G lekarza (62). O D lekarz(o)wi 
(14). O A lekarza (31). O 1 lekarzem (21); -em (1), -(e)m 
(20). O L lekarzu (3). O V lekarzu (16). O pl N lekarze 
(79), lekarzowie (1); -e: .owie BielŻyw (1: 1). O G 16ka- 
rzów (26), lekarzy (2); -ów: -y FalZiol (6: 2); "" -ów 
(2), -(o)w (23). O D lekarz(o)m (6). O A lekarze (11). 
O 1lekarzmi (7). O L lekarz och (1). 
SI Btp, On notuje, Linde XV1-XVIlI w. 
l. Oelowiek, który umie pTey pomocy odpowiednich 
BTodk6w pTeywTacać ed-rowie oMTym (tak4e ewieTzętom, 
Beozeg61nie koniom), doktor; meaicuB Murm, Mymm- 1 , 
Mąoz, PolAnt, Vulg, ModTe, Oalep, On; clinicu8 Mącz, 
Calep, On; doctOT a. dOCtUB medicinae On (408): Maroh 1 A3; 
Wilk niekiedy barzo Uękał Iż koM w gardle zawiązłą 
miał: [...] O lekArzu £je pracował/ Wielkie m[yjto obie- 
cował Bim-Ee K4v, 13v [2 f'_], K2v, Lv [4 T.], L2v, Q3v, 
R3; Lithotomus. Eyn Ueyn rchneyder. Lyekarz ktory
		

/Czytelnia_007_02_131_0001.djvu

			116 


LEKARZ 


rzeże kamyenye MUTm 71, 178; Mymer 1 9v, 39; że wiele 
miaft w tey tho IIawney Koronie, iako y indzie Lekarzow 
y aptek mieć nie mogą. .h'alZiot +2; PaDdecta mowi. 
dziIieyfzego cżafu miedzy lekarz mi ieft nazwano to 
ziele dijacalamelltum dla IIachetnofei tego ziela. :h'al- 
Ziot I 24b, +2, +2v [.5 T.], [*7]v. I 9d, lOa (.51); Niegdy 
niemoczlli ten obycżay mieli, lekarzow pofłuchać a. im 
poddani być [...]. Teraz lepak niemooni im rofkazuią, 
a. lekarzowie iakoż to poddani ich fłuchaią, a. folguiąc 
im vzdrowić ich niemogą BielŻyw 139, lO, 58, 137; Glab- 
Gad B8, C2, C4v, C6, C6v (17); MaTch. T8v; RejPs 
130; O nielczefna chwyla byla Gdy mie matka vrodzyla. 
Any lekar8 ny pieniądze Iuż niewybawy ftey nędze. 
RejKup g2, M, Mv, 03, p2v; HistAl E2. E2v [2 T.], 
M8v; MUTeHist E2, E2v [2 T.]; KTomRoem III A3; 
KTOWObT 39; RejWiz 61v; Leop *B4v. Ps 87/11. MaT 
51 26 ; RejZwiere 31v; BibRaae Tob 2/12. Eccli 10/10; 
I)rzeto iAko LekArze lepfzy ći fąl ktorzy Człowieka. zdro- 
wego od choroby we zdrowiu zachowyw&ą: a. niżli ći 
ktorzy chorego leczą OTeRozm Q4v; [Apollo] Dał potym 
fyna Efzkulapiufa Chironowi Doktorowil od ktorego 
nawykł lecżyć ludzil iż z niego był wielki Lekarz Biel- 
KTon 22, 9v, 23, 98. 121v, 124 (27); A medicis deploratus, 
Od lekarzów opuIzczonyl Któremu lekarze nie tuIzą zdro- 
wia. Mącz 306b, 9b, 17a, 26d, 57c. 63c (21); N aydźiefz 
też tu y Końfkie Lekarftwa.1 od tego Lekarza zebrane 
SienLek a4v, a4 [2 T.], a4v, 5v, 12v, 15 (21); SienLek- 
AOOT a2v. a3; iako iefth czel lekarzow wfzytkichl zdrowie 
ludzkie GórnDwoTe Kk3v, T3, Ff; BYli w jednym miośćie 
dwa lekarze dofwiadcżeni w nauce lekarfkiey HiBtReym 
95, 63v, 64, 95v [6 T.], 96 [3 T.]; A [kT61.Aea] it opuIzcżał 
Pana Boga fwcgol a położył nadzyeię wlekarzoch fwoichl 
nie pomagało mu nic leka.rftwo iego. RejPoB 257, 255, 
309v, 327v; BielSat B3v; RejZwieTo 44v; bo miewa.li 
na ten cżas w woyfcże rozmaite Rzemieśnikil CieIIel 
KowaleI Mallnzel Slosarzel Płatnerzel BarwierzeI Leka- 
rze y innych wiele BielSpT 9, 9, 9v; WujJud 89 [2 T.]; 
BuaBib 2.PaT 16/12; CeechRoem Iv, 205v [2 T.], 206 
[3 T.]; MoaTeBae 22v, [41]v [4 T.], 67, 68, 71, 92 [2 T.], 
134; Oceko 12; SkarŻyw 87, 257, 374, 593 [6 T.]; StTyj- 
Kron 697; ktorą [AmieTć] gdy iuIz ledwie nie prżed fobą 
widźil powiel iufz lekarżu czyń co raczyfzl bych ia ieno 
źyw zoftał. G6rnRoem K2v, C2, P3, H3, 14, K2 [6 T.], 
K2v [2 T.], N2v; Próżne lekśrftwo gotuiefz na ranyl 
Bo człowiek tak ieft barzo zfraIowanYI Ze frogich razówl 
na zdrowiu fzwankuiel TakI że go żaden lekarz nie ratuie. 
ZawJeft 27; Catep 82a, 207a, 361a, 498b [2 T.], 645b; 
Phil 03; GrabowSet H3; LatHaT 25 maTg; WujNT 3, 
Mar 5/26, Luc 8/43, s. 252; lozeph ćiń.ło oyca fwego 
rofkazał drogicmi mńśćiami fługom fwoim lekarzom 
mazać SkaTKae 386a, 421b. 
lekaTz czyj (1): [Pius 4] ieft z nowey f{
miliey z Medyo- 
lanu z profthego narodul z oyca albo iefzcże z dziada 
lekarzal ktory był pofpolitych ludzi chorych lekarzem 
BielKTon 239. 
W poląceeniu e imie1łiem lub nazwiBkiem [w tym: 
lekare imieniem... (4), lekaTz, który się mianował... (1); 
imię + lekare (31), lekaTI6 + imię (9)] (40): Aż iede" dobri 
drug lekarz 8 przedmiefciń.1 ijmieniem Nędzal pocżnie 
przy nijm vftawicżnie byćz ForCnR D2, D2v, D3v; 
FalZiot I 36d, 37b, 39c, 5080, 107b (14); BiełŻyw 66, 67, 86, 
138, 139; RejKup 02; HistAl E2, E2v; KTOWObr 136; 
BiełKTon 124 [2 '1'.], 126v, 150, 184v, 273v, 403, Kkkk4; 
Mąoz 202d, 307c; SienLek 75v; Zatym w tym mieśćie 
rozniemogła {je barzo fryierka iegol kthora go była w iego 


LEKARZ 


darzech zdrza.dźiła y poIIlUa po lonatę lekarza. HiBmeym 
64, 16v; WujNT Col 4/14. 
W pOT6wnaniu (1): bo vrząd ie8t iako lekarz, ma 
przedłużyć, fkróćić. frógość pra.w wedle potrzeb. Sarn- 
Stat 703. 
W przeciwstawieniu: »lekarz... baba« (1): a w kim 
lekarze nauczeni wątpiąl baba leda źielim vzdrowi. Sien- 
Lek 37v. 
W chaTakteTystycznyoh połączeniach: lekare biegly, 
dobTY (3), aOBwiaaceony (3), aTogi. falseywy, mąaTY (6), 
nauczony (4), nieaoszły, nieopatTeny, nieumialy, roetTopny, 
stawny (3). staTY [... staTolytny] (7), tam. umiejętny. 
wielki, eacny, eiemBki. dy, enamienity (6); lekaTe(e) (z)lecey 
(2), mowi(ą) (2), piBee (piseą, opiBują, wypisali) (16), 
pomaga (2), powieaa(ją) (10). Taazi (Tadeą) (7), ratuje, 
używają (4), eakazują (3), eową (13); lekarza potTeebowaó 
(mieó potTzebtJ, (jest po)tTzeba) (16), Taaa, Taaeić się (2), słu- 
chać; bieteó do lekaTza. iAć (poAć) (2), uciekać sitJ; pOBlać 
po lekaTl6a (3); ku lekaTeowi Bi
 mieó. 
PTey.'owia: bibl. nie potrzebuie zdrowy lekarza iedno 
chory. BielŻywnlb 3; MUTZHiBt P3; MureNT Matth 9/12; 
Nie iefthći zdrowym potrzeba lekarzal iedno tym ktorzy 
{je źle m&ą [Non est 0PUB tJalentibus meaicus, ,ea male 
l
abentibus]. Leop Matth 9/12; iż nie przyfzedł dla tych 
kthorzy lekarza nie potrzebuiąl iedno do chorych Rej- 
Po. 183, 255v, 324 [2 T.], 326. 326v; potrzeba lekarza 
choremu BiałKat 336; BudNT Luo 5/31; WujNT Matth 
9/12, MaT 2/17, Luo 5/31. [Og6lem Iii T.]. 
Lekarzu vlecży fie fam. BierEe L; Lekarzul vzdrow 
{je fam [medioe. ouTateipsum]Leop Luo 4/23; WujNT Luc 
4/23. 
Iś.ka choroba takiego iey lekarza potrzeba. Rej- 
Zwierc A5v, 20v. 
Medicis licet impune hominem occidere. Lekarze 
mogą bes kaźniey człowieka. za.bió. Mą(JlJ 332a. 
ABowiem to iert y nata.ńfzy y fobie napotrzebnieyfzy 
lekarzl kto obacżywfzy w fobie chorobę iż ią fam fobie 
vlecży. RejZwiero 74. 
choremu mało po wymownym lekarzu RejZwieTo 84v. 
FTaza: »nie masz lekarza« - nic nie pomole (1): 
Czeklarże puIcili podcżafzego a piekarza wiodą wiefió 
[...] Temuó nieborakowi luż nie mafz lekarża Bo każano 
obie£iól nędznelo Piekada A my cżynió mufiemy 0żo nam 
roskażano RejJ 6e K2. 
Zwrot: »lekarza wezwać (a. zezwać)« [sellk I6mienny] 
(3): Baba kiedy nie widzilUa Lekarza. do domu wezwała. 
BierEe I3v; Hi.tAl E2; MurzHi.t E2. 
Zestawienia: »bydlęcy, koń8ki lekarz« [w tym: końBki, 
byiJlęcy (1)]... weteTynare; cteniatTU., equaTius medicu., 
mułomedious, veteTi'nGTius Mącz (2: 2): Cteniatrus, latine 
mulomedicus et veterinarius, Bydlęcy lekarzl quidam 
legunt creniatus, vulgus marescallum apelIat. Mąoe 70a; 
Veterinarius, Koński bydlęcy lekar8. Mącz 491b, 107b. 
»lekarz na(j)wyższy« [szyk 1: 1] (2): Archiater, 
graece Archiatros, latine medicorum princep8, Medicus. 
Princep8, Lekars naywyfzfzy. Mąoz 14d, 163d. 
»lekarz oczny« - okuli.ta (1): Opthalmicus. Lekarz 
ocznYI który oczy lieczy. Mąc.265b. 
»ranny lekarz; lekarz, ktory rany goi« - ohirurgu. 
MymfJT1, BartBydg, Mące; (meaiou8) vul'/ł6Tarius Bart- 
Bydg, Mące (3: 1): Chirurgus. Wundarczt. Ranny lekarz. 
Mymer 1 13v; Cirurgicus 8eu cirurgus, chirurgus, ranny 
lyekarz, medicus vulnerarius, manu et ferro pr08oidens. 
czo rany lyeozi. BartBlIdg 28; Chirurgus, Barwierzl 
Lekarz ktory rany goyi. Mąoe 52a, 511d.
		

/Czytelnia_007_02_132_0001.djvu

			LEKARZ 


Seeregi: »lekarz i (a) doktor« (2): BielKTon 84; Roz- 
gniewany na lekarze y doktory Iuftynian: z ocżu im iść 
kazał SkarŻyw 593. 
»ani lekarz, ani lekarstwo« (1): CZłowiek zdrowy 
a świeży! [...] żadnym fye zakonem niema obwięzować: 
ani Lekarza Ani żadnych lekarltw potrzebować. Sien. 
Lek 9v. 
PTeen (56): 
a) O Bogu, CMystusie, kaplanach i Bwif.tych uzdTa- 
wiających gTzeszną duszf. i pTeynoszących jej ebawienie (54): 
OpeoŻyw 60v; KTomRoem 1 03v; BielKom C8v; gdyż 
iuż mamy pewnego a barzo łAcne llo lekarza fwego Pana 
Jezu Kriftula zbawiciela nafzego/ ktory fie nam h1wnie 
opowieda s tą fwiętą a pilną opieką Iwą RejPos 213, 75, 
257v, 309v, 326v [4 T.], 327 [3 T.], 327v [2 T.], 328 [2 T.]; 
Toć iawny faUz! Ewangeliku miły. Nie ieftći Pan parta- 
czkim lekarzem/ aby doftatecżnie vzdrowió y zupełnie 
grzeohow odpuśćić niemiał. WujJud 90, 82v; BudBib 
Ez 15/26; CeechRozm 206 [2 T.]; Ska-rJedn 307; tak naucżal 
[BW. Niceta]/ aby każdy z Iwoią pokulą [...] do niego 
bieżał: a iemu fię wfzytkiey niemocy fwey duchowney/ 
iako vmieiętnemu lekarzowy/ zwierzał. SkaTŻyw 298, 
14, 165; NiemObT 16; O lekarzu! co władniefz biegi nie- 
biefkiemi/ A wfzelkie niedoftatki leeżyIz tu na tiemi 
GrabowSet K4, 04, T2v; LatHaT 234, 292, 452 [2 T.], 609, 
614; SiebRozmYBl Dv; SkarKazSej 707a. 
lekaTz czego (8): RejPoB 326v; ale im [kaplanom] 
to Pan Bog porucżył/ gdy im moc odpulzcżenia grzechow 
dał a Sędźiami ie y Lekarzmi grzechow ludzkich pofta- 
nowił. TfujJud 88v; o ćięfzkośói NMzych/lekarzu z wfzech 
przedni! nie z wielu: ['H] Przydź Duchu świętobliwy 
GrabowSet H4; oto ia przyftępuię do Sakramentu iedno- 
rodnego Syna twego! [...] a przyftępuię/ iako niemocny 
do lekarza żywota LatHaT 208, 579. Cf WYTa.te1łie. 
W pTzeciwstawieniu: »lekarz... chory« (1): Przydźże 
Panie gdy tak miłuiefz! bogaty do vbogiego/ lekarzu 
do chorego/ żywoćie do vmarłego/ a vbogacay y ożywiay 
dulzę moię. SkaTKaz IGla. 
W charakterYBtycz1łyc1ł polączeniach: lekaT/lJ Jobrot- 
liwy, dobry (2), mądTY, niebieski, paTtacki, pewny (5), 
pTawdziwy (2), prawy, przedni, ś-wif.ty (5), umiejf.tny, 
ebawienny; (jako) lekarz leczyć (3) ; lekaTea potTeebować, 
seukać; do lekaTza uciec sif.. 
ZWTot: »[kogo] (jako) lekarza przyzwać (a. wzywać)« 
[szyk zmienny] (2): Lecż fie a pana Boga wzyway nalep- 
fzego lekarza fobie ku pomoczy! a będziefz zdrowo Fal- 
Ziol V 95; SkaTŻyw 457. 
WYTatenie: »lekarz duszny, duszy, duszyczki« 
(2: 2: 1): BielKTon 143v; RejPos 323v maTg, 327v; łzaż 
Chryftus z Apoftołów barwierze poczynił 7 zaprawdę ni(l: 
ale owfzem Apoftoły IlIkarzmi dulz natzych poczynił ić. 
BialKat 381v; LatHaT 593. 
SeeJ'egi: »doktor, (a) lekarz« (2): Zem ia nie przy- 
fzedł lecżyć Iprawiedliwych! ale grzefzniki. Otoż iuż 
marz Doktora! otoż iuż marz lekarza! otoż marz nieomylną 
pociechę fwoię RejPos 327, 205v. 
»medyk i lekarz« (1): Naoftatek vćiecż fię do mod- 
litwy! [...] poddftiąe zaraz wfzytko pod rozfądek y wolą 
naprzednieyfzego medyka y lekarza chorob twoich' 
Pana Boga wfzechmogącego LatHaT 579. 
b) O czlowieku, który napTawia waay i bllJay w tyciu 
spolecznym i politycznym naTodu (2): Gdyżefćie wy fą 
zmyIlacze kłamftwa/ a ieftefćie wy wfzyfcy lekarze nicze- 
mni [medici vani]. BibRade lob 13!4; (maTg) Choroby 
Rzeczypofpolitoy. (-) A iefliśćie oftrożni y mądrzy 


II - Słownik polszczyzny XVI wieku, t. XII 


LEKCE 


117 


lekarze: naydźiećie fześć Izkodliwych chorob iey! ktore 
iey blliką śmierć (obroń Boże) vkazuią SkaTKazSej 664a. 
a. O Chrystusie uzdrawiającym w spos6b cudowny (1): 
A chcąc Pan więtfzą ludzkoM y łatkę pokazać Piotrowi! 
Izedł w vbogi dom iego [...]. A ifz na weśćie lekarzll. 
niebiefkiego/ vćiekś.ć choroby zdomu miały: IMną! Pan 
Iezus nad łofzkiem [...] kazał precż febrze SkaTŻyw 597. 
2. Celowiek spoTządzający lekaTstwa (2): Medicamen- 
tarius, Liekarz/ Aptekarz który gotuye lekarltwa. Mące 
212d; Ungentarius, Który m&śći czyni y przedaye! apte- 
karz/ lekarz. Mącz 503b. 
Synonimy: l. baTwieTe, chiTUTg, chiTUTgik, oYTulik, 
doktOT, medyk; 2. aptekaTe. 


BZ 


LEKARZOW (1) ai 
D sg f l(e)karzow(e)j. 
SI stp, Cn, Linde bTak. 
PTzymiotnik od "lekaTe" 'doktOT': Alexander wolał 
fie wąptliwey wierze lekarzowey polećić! nit. niewątpliwą 
śmiercią vmrzeć. BielKTon 124. 
Cf LEKARSKI, LEKARZOWA 


BZ 


LEKARZOWA SI stp; Cn, Linde bTak. 
Cf LEKARZOW 
LEKARZSKI cf LEKARSKI 
LEKARZSTWO cf LEKARSTWO 
LEKCE (440) av 
lekce (293), lekko (102), lekcze (I2),lehko (4), leko (2), 
lekce a. lekko (27); lekce WT6bŻ6lt, RejRozm, MU1'zHist 
(9), DiarDop (2), MTowPieś (2), GliczKsiąl, LubPB (6), 
KTOWObT (2), Leop (3), BibRadz (15), SarnUzn, RejAp 
(9), BialKat (3), BielSat, GrzegSm, BielSpr (3), WujJudConf 
(6), RejPoBRozpr (2), HiBtHel, MycPTe (4), Strom, WierKT6c, 
CzechRoZłn (5), PaprPan, KamNap, SkaTJedn, KochPB (2), 
KochTT (2), Czecl/Ep (12), CzechEpPOTZ, KochJez, NiemObT 
(5), WeTGoBc (2), ATtKa.no (2), G6TnRozm (3), KochWT (2). 
PapTUp (3). ZawJeft, KochPij, GTabowSet (2), WujNT 
(21), WysKaz, KmitaSpit, POWOdPT (6), VotSel, CiekPotr 
(3), SkaTKazSej, KlonWor, PucIłDydo; lekko BieTEe (7), 
LibLeg, LudWieB, HiBtAl (2), KTomRozm l, SienLek (17). 
ActReg, GOBtGOSp (4), WitosiLut, GrabPoBpR (3), GOBI- 
CaBt (2), KlonFli8; lekcze BielŻyw (3), RejRozpT (3). 
KochOdpr; lckce: lekko FalZiol (1: 22), RejKup (8: 2), 
RejWiz (6: 2), RejZwierz (6: 1), BielKTon (6: 4), Mącz 
(6: 6), G6mD'woTz (4 : 1), RejPos (25 : 1), RejZwieTc (12 : 1), 
RejPosWstaw (2: 1), BudBib (4: 1), ModTzBaz (17: 3), 
SkarŻyw (3 : 1), StryjKrO'lł (2 : 2), Wi8znTr (2: 1), OTeJan 
(4: 2), LatHar (4: 2), SarnStat (1: 1), SkarKaz (1: 2), 
CzahTT (6: 1); lekce: lekcze RejPB (2: 2), HiBtLan (6: 1); 
lekce : lekko : lekcze RejJ óz (6 : 1 : 2); lekce: lekko: lehko : 
leko Calep (3: 3 : 4 : 2). 
[Za wątpliwą postać hasła uznano przyklady w formie 
comp i sup pochodzące e tekst6w, w ktÓTych nie wystąpiła 
forma pOBit tub wystąpiły dwie i wilJcej T6tnych fOTm]. 
lek- (377), leg- (2). 
comp i 8UP (57 +3) (nA.)lżćj (56), lekc(e)j (3), lżyj (1) 
MUTZHiBt; lekc(e)j HistRzym, StryjKTon; IMj : lekc(e)j 
BielŻyw (1 : 1); '"" -ej (9), -ęj (1), -(e)j (46). 
Oba e OTaz o jas"e. 
Skladnia cornp: zawsze: lżej ni.t(li) co, jaki, komu. 
kiedy itp. 
SI stp. Cu not/t je, LimIe XV1(XrIII)-XVIII w.
		

/Czytelnia_007_02_133_0001.djvu

			118 


LEKCE 


l. Niec'ę,lko, nie odczuwając cię,taTu; leviteT On (6): 
Ktorym Ezop chleb rozdawał! Daleko iut ltey w koCzu 
miał. BierEs B. 
ltej komu (1): Będą drugie [o.trogi] ledwe ie przy 
piętach znaó! a przedCię cżyCcie! lżey mi tak! y Bot.a 
vchoway konia odbyó tedy mi w trawie nie zawadzą 
RejZw'eTo 58. 
a. O uzbTojeniu wojska (1): 
SeeTeg: »i lekko, i ciężko« (1): roty y lekko y óięCzko 
vbrane [OTaines tum levis tum gTavi. armaturae] mieć 
ModTZBass 115. 
h. O stanie fizjologicznym (1): 
W pTzeciwstawieniu: »ciężko ... lekko« (1): aby mu 
pan Bog dał na ten nowy rok! [...] cięCzko wmiechu! 
legko na wątrobie. LudWieś A2. 
e. Samotnie. bez świty (2): thedy 8zam yecz w drogą 
lekko LibLeg 7!36. 
W pTeeciwstawieniu: »ze wszystkim dworem ... lekko« 
(1): A Pan ma dać znaó! iefli ze wCzyCtkim dworem iedźie! 
albo lekko. GostGo.p 24. 
2. Nie naci.kając .ilnie, nieznacznie, slabo, ostTol- 
nie. bez ebytecznego Tuchu (29): Gdy maIz mnę doctorowi 
nieCć! Lekko niemączącz ma byó nieCiona. FalZiol V [I]v; 
Pomaga też pierfi lekcze podłapow8Ć! y pogłaIkować 
FalZiol V 36v; a nakoniecz lekko palcem poruCz ięzyka: 
ktori iert na podniebieniu! dla tego aby ono dziecię mogło 
wraczać FalZioł V 39. V [12]v, 20b. 26. 33v. 35; HiBtAl 
A4; GrOiCPOTZ ii3; SienLek 24. 108; Iuż tham nic bot 
kowany y długye ortrogi! I ut. tham trzeba co nalżey 
vCtawowś6 nogi. RejZwieTo [207]; WiBznTT ll; Witosl- 
Lut A5v. 
W pTeeciwstawieniach: »barzo. ciętki... lekko« (2): 
trzeć ćiaIo ani barzo ani lekko! ale miernie: bo mierne 
tarćie! óiało twierdźi SienLek 34, 23v. 
W chaTakteryBtycznych poląceeniach: lekko bić. ciągnąć 
(wycię,gać) (2), glaBkać (poglaskować) (2). mę,ceon, niesiony. 
podlapować. polożyć (2), poruBeyć, IciBkać. tTeeć, udereyć, 
ustawować nogi, wiać, wschodzić, wyczyścić. wywabić. 
Seeregi: »lekko a leniwie« (1): Ktorzy tedy ludźie! 
maią wielki a óięfzki Skok t.yły Cerdeczney! to ieft s pano- 
wania IMney toMi! a krwie. Ale ktorym lżey a leniwiey 
bije! tam flegma a Czarna t.oM pannie. SienLek 23v. 
»lekko a łagodnie« (1): a wfzedrzy do konia! nacżął 
go [Alek.andeT] lekko a łagodnie po grzbiecie głaskM 
HistAl B. 
a. O lekaT.twach i zabiegach lekaT.kich: .labo dzialając 
(11): [oBtTea] Zywot lekko przepufzcta. FalZiol IV 38a. 
I 128c, V 106v; a nazaiutrz rano co nalżey możefz wracanie 
vczyń SienLek 16, 38v [3 T.], 39 [3 T.]. 
W pTzeciwstawieniu: »mocnie a barzo ...lekko« (1): 
boć mocne lekarftwo! mocnie a barzo pomaga: a lekkie 
lżey. SienLek 46. 
W charakteTystycznych polączeniach: lekko ceyścić 
(pTeeczyśoi(a)ć) (4), pomagać, pTeepuśoić (pTeepu.eczać) (4). 
3. Niedokuczliwe. lagodnie. latwo do eniesien'a [w tym: 
comp (40)] (42): OpecŻyw 161; ich kxiątęta lepak ku 
rprawiedliworci poddanym rrzednofć wrzem porpolicie 
,;achować rozkazał domniemaiąc He iż w vrtawicżney 
rrzednofci lekcey ie{t praczować BielŻyw 26; i wolał by 
iu{z (a !tyi by mu śię zdało) wpiekle byó nifzli na IŚwiecię 
tyć MUTZHi.t S4v; GToicPoTe 114, 004v; BibRadz 3.Reg 12 
aTg; RejAp 30, Ffv; ModTzBaz 71v, 72, 82v; SkaTŻyw [197]; 
KochTT 3; G6rnTToa. 48, 67; WujNT 43. 
lżej komu, ceemu (18): Oćiec [...] Poniewoli corkę 
zgwałćił. Ona tego żśłowśła! Płaeżąc oycu wymawiała 


LEKCE 


[...] Lżęyby mi zgrzefzyó z innych £tem! Niżli z tobą 
z iednym oycem. BieTEe Hv. L2; MUTZNT Matth 1O!15; 
KrowObT 237v; BibRaaz Matth 1O!15; BielKTon 65v; 
RejAp 43; HiBtRzy-m 15v; Także też nie lżey było rtronie 
drugiey (iako Helwetom z ZwingliuCzem) ktorym tet 
zadawano! żeby tylko gołe znaki a profty chleb y wino 
na Wiecżerzy Pśń{kiey! iśkoby na ió.kiey kołacyey 
brść miano. WujJudOonf 249v; GórnTToaB 57; Wuj NT 
Matth 1O!15, ll!22, .. 144 maTg. Luo 10!12. 14. s. 236; 
SkaTKaz 312b [2 T.]. 
W pTeeciwstawieniach: »lekko ... ciężki, ciężko. w 8ro. 
gOlŚci gniewu« (3): Cięfzka pracza ieft gdzie t.adnego 
ziCku niemafz a lżey robić gdzie ieCt nadzieia zapłaty. 
BielŻyw 52; RejPos 258v; widzimy [...]: że iedni lżey! 
a drudzy ćiętey bywśią karani WujNT 43. 
W ohaTakteTystycznych polączeniaclł: llej deptać, kaTaó 
(karan(y» (8), obohoazić siQ, patTeeć. pTzyjmować, schodeió 
e żywota, 'Wisieć. 
SeeTegi: »łacniej i lżej« (1): Iż łacniey y ltey będzie 
Sodomie y Gomorze m\ fądnym dniu! niżli miśftom tym 
RejAp 43. 
»lekko a powoli« (1): Bo chocia tu rchodzimy lekko 
ś powoli 8 thych omylnych żywotow nśfzych! a nie w oney 
frogośói gniewu iego! ktory fwiathu nieomylnie opowie- 
dzyeó racżył! iaka He ma dzyaó przy fwiętym przYlŚóiu 
iego. RejPos 258v. 
a. O wypowiedeiach (5): 
ZWTOt: »ltej mowić« [w tym: e elipsą ozaBownika lub 
w funkcji T6wnowalnika edania (1)] = licsąo siIJ ee slowami, 
nieobTaźliwłej lagodząc bluźnieToze stwieTdzenie (5): A tak 
lżey mow boś mię ruJIył RejRozpT A4; RejKup q4v; 
RejZwieTo 80j WujJuaOonf 229v; Vpominam y profzę! 
trochę lt.{.,y! panowie. (-) Nic zMgo nie mówimy! fkrom- 
nifmy w fw{.,y mowie. GoslOaBt 17. 
4. Łatwo, bez wysiłku, bee tTudu; molliteT Mące; per- 
leviter Oalep (40): Paniam gich rzec! przyrodzona lekko 
odchodzi za thym lekarzftwem FalZiol + +5b, I 32b, 
ó2b, 88b, llld [2 T.], IV 48b; A odprawiwfzy to wfzyftko! 
mniemał nieborak [...]! aby iuCz wfzel O zbył ale lO barzo 
nadźi{"ia omyliła! i nie tak mu to lekce! iako on fobie 
rozumiał wyrzło. MUTZHist D3; wątrobę iego [pBa] vpa- 
liwfzy! day chor{.,mu w pićiu! a tMk wfzyftek iad go 
opuś6i! a rana tym IMy może być v!eczona. SienLek 152v; 
RejPos 326v; BielSpT 2v; BudBib I 450b maTg; Bo y Dmitr 
Wiśniewiecki tey £tuki kofztował [...]! Nofząc z fobą 
ty Baty! ktore lekcey dźwigM! NiCz drzewiśne Stryj- 
KTon 250; Oalep 784aj GostGosp 86; OeahTT F2; Gosl- 
CaBt 18. 
lekko komu, czemu (5): RejRozpT C; ói miaIto ciebie 
niechay rądzą lud porpolity każdy cźas! a gdzye fie trafi 
wielka rzecż! na cię to maią pufzcżM! a rami będą mniey- 
{ze rprawowś6!lżeyći będzye. BielKTon 32; SarnStat 199j 
Wyprawa ta nie może wiele kofztowś6! y lekko kśtdemu 
przyidźie. GTabPospR Kv [idem] N4. 
W polqczeniu seeregowym (1): abych w niey wrzytkę 
vczynkową y powinną rprawiedliwolŚó zakonu twego 
y woley twoiey! ortro y lekko! do{konale y ferdccznie 
wypełnić mogł SkaTKal8 316b. 
W pTzeciwstawieniach: »leklw... ciężko, z ciężkością, 
wielki« (3): FalZiol V 17b; Także też mądry ś dobry pan 
im nalżey może rśny a krzywdy poddanych rwych 
vCpolwić [...] tym więtfzą v nich robie miłośó 
a życżliwoM ziednść może. RejZwieTo 44v; iednemu 
lekko! przychodźi pożywienie! drugiemu ćiętey! łacwiey 
iednemu nit drugiemu. KlonFli. A4. 


-
		

/Czytelnia_007_02_134_0001.djvu

			LEKCE 


W por6wnaniu (1): Nie taki grzelznici owoc dawaią. 
ale będą odrzuceni od oblicza bozego tak lekce iako proch 
(abo plewy) ktore wiatr barzo ricbło rozwiewa! od ziemie. 
WT6bŻolt B2. 
W cooTakterystycznych polączeniach: lekko ceynić 
(pTeywodzić) stolce (3). odbywać. odclłodzić. odTeucony. 
opatTzony. pTeychodzić ku Todzeniu. pTzyló (pTeychodeić) 
(3). sprawić. uczynić. uleczony. uspokoić. wyciągnąć. 
wypądzać. wypelnić. WypTostować drog(. wyra8tać. wY1tilć. 
elotyć Ci(.IaT. enielć jajca. 
PTzyslowie: Bo mu lekko przylzło! iż na to nie robił: 
lekko też odbywa. GostGosp 38. 
ZWTOty: »lekko 80bie poczynać« =- dogaJzać sobie (1): 
Molliter se curare. Szanować Iie! lekko lobie poczinM. 
Mące 229d. 
»lekko (po)rodzić. rodzenie« (5: 1): Pani aby lekko 
porodziła. FalZiol *e; Siedmalte przenagabanie lekko 
rodzenia! bolenie w ciele matbct.ynym na wirzchnich 
cżłonkoeh FalZiol V 18b. I 110.. IV 34c; SienLek 59v. 
113v. 
»lekko rzec« = niedokladnie. w preybliteniu (1): 
ktorzy wCzyścy! iż lekko rzekę! przed tyśiącem lat t.yli 
LatHaT +6v. 
SzeTegi: »lckko. krom bolu (a. bez boleści)« [szyk 1 : 1] 
(2): Ueby pani bez boleCci a lekko porodziła dzieciątko 
rwoie! wezmiż kokornaku a warz gi z winem [...] a tym 
pomaży żywot paniey FalZiol I 11a. V 80v. 
»lekko. bez ciężkości« (1): [tTzaBk( e rany] wyćiąg- 
nieIz lekko be8 wfzelkiey ćięCzkośći. Sie'nLek 150v. 
»lżej i łacniej« (1): 8zoIte a pofpoIite: iż zawCze 
dziewka z więtCzą cięCzkoCcią przychodzi khu rodzeniu. 
A lyn zawżdy lżey y łaczniey. FalZiol V 17b. [Ponadto 
w T6lnych czlonach zdania elotonego 1 T.]. 
»snadnie i lekko« (1): TO wlzyItko [...] y owCzem barzo 
Cnadnie y lekko mogliby Ich moŚĆ panowie Polacy Litwa 
vczynić! y do Ckutku przywieść! bez vrazy fwey GTab- 
POBpR Nv. 
5. Powoli. leltiwie; pedetenti1lt. sen8im Oalep. On; 
gTadatim Oalep; otiose. paulatim. pedepreBBim. peT otium On 
(12): BierEz N2; RejJViz 179v; FRidegunda Krolow& 
gdy fie dowicdziała/ U Gilbcrt z woyCkiem ciągnie/ wnet 
ludzi zebrśła. Gałęźi narąbawCzy/ las vct.ynić dała Co 
przed nią ludzic nieIli! bydła tam nagnała. Na świtaniu 
lzła lekko/ a bydło rycMło! Z woyCka ludzi porywką kniemu 
Cie wyrwało. RejZwierz 45; BielKron 306; Sie1tLek 7; 
(nagi) Leniwy. (-) Lckko idąc tamże zaydę/ Y tak prętko 
wrzytko naydę/ lako thy fkact.ąc by Zaiąc RejZwieTc 
[233]; Dicto - Lcko mowiąc do piranią podaię. Oalep 
320a. 461a [2 T.], [168]b, 968b. 
W chaTakterystycznych poląceeniach: lekko ciągnąć. 
iść (3). mowić. pobieleć, pochodzić, post(pować. spotykać 
si(. 
W przeciwstawieniu: »w 8kok '" lekko« (1): Godźiłoby 
Cię [.. .] ihko fię znieprzyiaćielem ct.ołem przeći w cżołu 
lpotykać! bądź wCkok/ bądź lekko [vel lento vel concita- 
tiore mtTsu]/ vkśzowaó ModTzBaz 111. 
6. Lekcewatąco. lekkomyślnie. niedlJale, łtiepowatnie; 
pogaTdliwie [przewal'llie przy ceasowniku wyratającym 
ocen( lub eaj(cie stanowiBka]; contemptie. incuriose, 
indiligenter. leviter. negligenter . obiter . temere 0'11 (306) : 
Nlechceó iIcie Bog lekce mieć co lam lprawió raczył! 
Ale żąda t.eby wJl'elki icmu powolen był/ Co vItawił y rof- 
kazał aby wtym człowiek żył. MrowPiel A4v [idem] 
ATtKanc N12. 
W polqceeniu szeregowym (1): Gdy t. tu P. ChriItuB 


LEKCE 


119 


mowi! tylko o przyśiędze! ktora fię lekce! nierozmyślnie! 
bez potrzeby! bez IłuCzney przyczyny! Abo z popędliwośći 
iśkiey! abo ze złego zwyczaiu dzieie. WujNT 22. 
ZWTOty: »lekce mowić« (1): A wrzakże Swiętych ani 
Mńbimi! ani gąrdźimy imi! [...] ani lekce o nich mowimy 
W ujJudOonf 59v. 
»lekce (sobie) poczytać. poczytany« =- lekcewatyć. 
gaTdzić (1: 1): Od tych ktore Cobie lekce pocżytal [qui 
apud se Te-putati fuerant i11fimi eBBe V ulg]! Ctrapion ieCth Bib. 
Radz 2.Mach 8!35; POWOdPT 67. 
»lekce (a. lekko) (sobie. u siebie) pokładać (a. kłaść); 
lekce pokładan; lekko kładzienie« =- lekceważyć. gardzić; 
dimi1lueTe PolAnt; leve exi8tłmaTi ModTzBaz [szyk zmienny] 
(20; 1; 1): BieTEz H2v; Lekko Cobie kIadzie8 zdrowie. 
RejKup i8; Bo iż oni Pana Boga robie za nic maią/ Więc 
nas niebożątka fobie lekco pokłśdAią. LubPs gg5v; Bib- 
Railz I 2a marg. 2.EBdT 9/32; BielKTon 245. 311; G6rn- 
DwoTe Gg7v; BudBib 2.EsJT 9!32; MycPTe I [C]2v; 
Strum A2; ModTzBaz 28v; KoohWT 19; Zadnego z tych 
grzeohow lekko lobie pokładAć nie potrzeba. LatHar 119. 
122.252.285; OeahTT 13; PudlDydo A3. 
,.., Seeregi: »niedbałość a lekko kładzienie« (1): 
Ot.Ś8 iuż przylzedł! aby lwoię zapłatę wźiął za lwe vcżynki! 
ktory nam dla nMzey nicdMłośći A lekko khidzienia 
wiele złego podziałał BielKTon 246v. 
»za nic nie ważyć. lekce sobie kłaść« (1): ZborowCci 
tilko lami Krole obieraia! a podawaia ye Koronie! dla 
tego mowia Cami! ze fobie was zanic nicwaza! lekce was 
robic klada PaprUp F2v. 
»nie wzgardzać ani sobie lekce pokładać« (1): A Itśray 
lie abyś ni w cżym nie wzgardzał lini Cobie lekce pokładał 
lwiętey nauki MiItrza lwoiego. LubPs A5v. ,.., 
»lekce puszczać mimo się« = lekcewatyć. znosić bez 
pTotest.u (1): aby ta źiemia nam przywrocona była! nam 
nigdy nie Itrzymali co to wielkie zclżenie niefie temu 
świętemu zebraniu pńUItwa RzeCkiego że to tak lekce 
puCzcżamy mimo fil'. BielKTon [332"]. 
»lekce (sobie) rozumieć« - lekceważyć. gardzić (2): 
RejZwieTc [78"]v; Przetom lckcc rozumiał o wzgardzonym 
koniu: Co go pACą DźiewAnną y piaCkiem na błoniu Klon- 
Wor 19. 
»lekce (80bie) 8ądzić (a. posądzać)« = lekkomyślnie 
oceniać (3): LubPs gg5; Nie trzeba lekee porądzść Iług 
Bot.ych. WujNT 1.001' 4 al'g. 
..., Szereg: »lekce a płocho« (1): Nad to ieCzcze y w tym 
Korynthianie błądzili! iż lekce a płocho Iądzili o Iwych 
kaznodzieiach! y iedne nad drugie przekładali. WujNT 
580. ..., 
»lekce. lekko (80bie) szacować« oc lekceważyć. gaT- 
cleić; tenuiter aestimare Mące (5: 2): Mącz 449a; Koc1tPs 
15; W dortatku będąo vbóCztwo chwalemy/ W rorkoCzy 
żałość lekce lzacuiemy KochTT 16; WiBznTT 25; To Syrus 
lrogi wlzetecznie panuiąc! 8miech zn3.mi broił! lekce 
nas lzacuiąc. ZawJeft 18; KochPej C3v; Na kamieniu 
drogim y perle małey nie zna Iię iedno biegły około tego 
kupiec! A głupi lekko ią lobie Czliouie. SkaTKae 84a. 
»lekce. lekko. !tej (sobie. u siobie) ważyć (a. poważyć, 
a. powat.ać. a. uwatyć, a. uważać); lekce. lżej, lekko 
(po)ważon(y); lekce ważenic« =- despiceTe Vulg. ModTe- 
Baz. Oalep, On; parvipendeTe Vulg. }Ilącz. JanStal; co-nte- 
m1łere V'Ulg, Mod-rzBaz. On; sper'nere PolAnt, Vulg. On; 
pro 'łihilo habere PolAłtt. On; deBpectaTe ModrzBaz, On; 
nauci facere Oalep, Cn; ad inCl'eparłdum cog-itare Pol.tnt; 
paTvifacere. pOBfpulmoe. TiB-II.i 1/f1llere .11 qcz; cmłtemnendu7lt 
putare. parvi dl/cert', lanl1tllmt face/"e. e;rlelłuafio l11ol1rz-
		

/Czytelnia_007_02_135_0001.djvu

			120 


LEKCE 


Bae j postponere Oalep j abiceTe, a8pernaTi, deBpicatui 
habeTe, despueTe, fa8tidiTe, floccifacere, negligere, uniuB 
a8si8 a. nutU aestimaTe, nullo toco habere a. numeTare, 
pTO nihilo duceTe a. putaTe, repudiaTe, Te8pueTe On [szyk 
typu: lekce ważyć (165), lekce ... ważyć (84), ważyó ... lekce 
(9), ważyó lekce (7)] (236: 16 : 2 j 6 : 2 : 1 j 2): BierE" 
H3, L3vj żadny £ie nie ma Il'omać ieItliże go dla vboItwa 
lekcże ważą. BielŻyw 93; RejPs 54, 91, 159v, 176vj Rej- 
RoepT Ij RejJ6z D5v [3 T.], E3v, E7v, F8v, H8v, O [2 T.]j 
RejRozm 393; RejKup b3v, c2, e5v, i2v, K (9)j KTom- 
ROllim 1- 02v; MUTZHist G, H, Hv, H2v, Iv, L4, M4j 
KromRollim II gVj KTomRozm 111 HVj DiaTDop 101, 
112j MleyćieIz chwałę wfTythcy tacy wy ktorzy wnim 
trwaćiel Poniewat vItawy BoIkiey lekce niewatyćie 
MrowPielJ A4vj GliczKsiąż M5; LubPs Fv, bb3v, eeVj 
KTOWObT 50vj RejWiz 62v, 69v, 102, 161v, 165v, 168v, 
173j Leop Lev 20/4, 2.PaT 26/18, 3.Esdr 2/20; Vbogyego 
Iobye lekce nie waż. RejZwieTz bb4, 69v, 113v, 120v [21'.], 
128; A wIzakoż nie maią być łekce poważone [apokryfa]1 
gdyż w Iobie zamykaią zacne y pożythecżne nauki Bib- 
Radz I 481, lob 6/26, Ps 27 aTg, 74/18, 76 arg, 4.EsdT 
6/ 56 (9) j vpomina.ł też Iynal aby Iobie nielekce ważył 
leda nieprzyiaćiela BielKTon 251, 199v, 223, 358v, 417; 
Aucupari sibi famam obtrectatione alienae 8cientiae, 
YnIze ganiąc a lekko waząć fwey chwały Izukść. Mącz 
19c; Hoc non in postremi8 ducendum e8t. To owIzeki 
nie lekce ma być ważono. Mącz 314d; Vilis vobis honor 
meus, Lekce Iobie ważycie moyę poczćiwo
ć. Mącz 496b, 
13c, 282b, 333c, 356a; SaTnUzn G6v; ReJAp 15v, 61, 98, 
120, 195v; G6rnDworz L4, M4, M5v, X; RejPos 5v, 7, 13 
maTg, 33 [3 T.], 37v (23); BialKat 91, 226, 378v; Biel- 
Sat G3v; GTzegŚm 28; Hi8tLan A2, Bv, Dv, F2, F2v 
[2 T.], F3v; RejZwieTc 5v, 21v, 22, 38v, 138 (11); Biel- 
SpT 30v, 4Ov; WujJudOonf 10v, 109; RejPosRozPT b3, 
b4; RejPosWstaw [41'], [41']v, 42; Tom wIzytko przed 
tobą przypominał paniel gdy żeś ty dla nas 
wiat Itworzyłl 
a zafię ine narody ktore poIzly zAdama tak lekce ważyIz 
prawie iako Ilinę BudBib 4.EsdT 6/56, lob 6/26, 4.EsdT 
8/55 [56]; HistHel B; MycPre I B4, C3v, II C; WieT- 
KT6c A3v; OzechRozm ll6, 187 [2 T.], 260v, ..; PapTPan 
G3v; KaTnNap F2v; Zaifte prawdźiwa my
li Ipaniśłośćl 
więcey należy na lekce ważeniu niż na pomIzcżeniu krzywd 
[in contemnendis magiB q'lłam peTsequendis iniuTii8 con8is- 
tit] ModTzBae 62; Pożytek też ktoryby zcżyńIzu lzedłl 
ielt też zaprawdę taki że go nietrzeba lekce ważyć [ceTle 
est minime contemnendum] ModTzBaz 121, 43v, 55v, 57v 
[5 T.], 60, 62v (15); SkaTJedn 287; KochOdpT D2v; KochPs 
100; SkarŻyw ll4, 346, 442, 571; StTyjKTon 240 [3 T.], 
472; OeechEp 16, 74 [2 T.], ll2 [21'.], 120, 126 (12); Oeech- 
EpPOTZ ..4v; KochJez A3; NiemObr 34, 45, 64, 171, 178; 
WerGoic 210, 256; WisznTT 35; ATtKanc N12; G6rnRozm 
C2 marg, F4; KochWr 28; PapTUp G2v, K4v; ActReg 117; 
Oalep 690a, 827a; GTabowSet K4, X; OTIliJan 34, 35, 46, 
47, 70, 82; LatHaT 132; WujNT 385, 425, Rom 14/3, lO, 
1.00T 4 aTg (10); WysKaz 18; SaTnStat 515, 785; Kmita- 
Spit B3v; POWOdPT 11, 42, 72 [21'.]; SkaTKae 85b; VotSzl 
Fv; OiekPotT 39, 48, 49; OzahTT F3v, 13, I3v [2 T.], 14; 
SkaTKazSej 706b. 
"" SzeTegi: »nic nie dbać (a. zaniedbawać), (a, abo) 
lekce (sobie) ważyć (a. poważać)« [szyk 2 : 1] (3): Bib- 
Radz .7; Mącz 282b; Nikogoć inegol thak iako Iłylzylzl 
iedno ty wIzytki ktorzy nie Iłuchaią albo chociay Iłuchaią 
ale nic nie dbAią a lekce lobie poważl
ią lwięte Iłowa iego. 
RejAp 192v. [Ponadto w T6żnych członach edania złoto- 
nego 2 T.]. - - 


LE KCYJA 


»wzgardzić (a. gardzić), (i, a, albo) lekce (sobie) 
ważyć« = contemnere aut paTvi duceTe ModTZ [szyk 
4: 1] (5): Będzye winieni iż wzgardził y lekce fobie ważyłl 
ciś.ło y krew Plma KryItuIowę. RejPos 95, 197v; Modrz- 
Bae 58j G6TnRozm E3v; Oalep 312b. [Ponadto w polącee- 
mach niewsp6łTztJdnych lub w T6tnych członach edania 
ełożonego 14 T.]. "" 
*** Bez wystarczającego kontekstu (5): Mącz 96a, 
188c; Molliter, Leniter, non duriter - Miękce,lehko, 
fubtilnie. Oalep 670b, 590b, 591b. 
Synonimy: 2. leniwie, łagodnie; 3. łacno, łagodnie; 
4. łacno, snadnie; 5. leniwie, powoli; 6. niedbale, plocho. 
Of 2. LEKKI, 2. LEKKIE, NIELEKCE 


MM 


LEKCEZBROJNY cf LEKKOZBROJNY 
LEKCYjA (171) sb f 
e jasne, a pochylone. 
sg N lekcyj A. (160). O G lekcyj(e)j (1). O A lekcy ją 
(3). O 1 lekcy ją (1). O L lekcyi (1). O pl G lekcyj (2) [w tym: 
-iy (1), -yi (1)]. O A lekeyje (3). 
Sł stp, On notuje, Linde XVIl (z On)-XVIIl w. 
l. Oeynnoś6 czytania lub sam tekst, k8iążka; lectio 
Mqce [lectio - ceytanie Oalep] (5): Wyęcey mu myIl 
o konikul na ktoremby vcżyniwfTy go fobye z laikil 
obyezdza.ł a. tocżyłl niż kyedy o ła6inye albo lekcyi Glicz- 
Książ I5v; Mące 187b; A tym ktorzi £ię wcżytaniu rozma- 
itych autorow roskofzuiąl rozmaitość lekcyi poćieche 
a ochłodę im przinieśiel abowiem nowa lekczya vprzi- 
krzenie ftarey oddali. KwiatKsiąż P4v; To ieItl tę 
więtą 
lekcyąl KIięgi Biblieyl zakon pierwIzy przykazania 
Bożegol także y Teftament nowy Ewanielią Pana Kryl- 
tuIowęl na PolIką mowę dawIzy przelożyćl do cżego 
Pan Bog podpomoc a poIzcżęśćic mi w tey fprawie ra- 
etył BibRadz .2. 
2. Wyklad, nauczanie; lectio, schola On (6): fnadź 
żadnegoby lekcyia nye przyodzyała GliczKsiąż G6; Dla 
tego Sokrate8 powiedał/ że mu Iie widziała iego lekcial 
śiła iuż lprawićl kiedy kthożkolwiekl 8 Iłuchania iey 
przyfzedł na tę drogęl iż chciał poznśćl y naucżyć fie 
cznoty. G6TnDwoTe G3 j na inIzy lobie dzień to vważenie 
odłożyli możelzl wierny cżytelnikul podobno m ćię tą 
długą a trochę przytrudnieylzą lekcyą fpracował. Skar- 
Żyw 261. 
ZWTot: »lekcyje czytać« (1): Na te rzecży [obludtJ 
ludzi] kiedy ia patrzęl zawIze mi przychodzą na pamięć 
one Iłowa ktore mawiał ieden PTaeceptoT moy lekcie cży- 
taiącl kiedy przypadł LOCUB communiB o nielzcżyrośći 
ludzkiey KlonWoT ded ..2v. 
W pTzen (2): Bo mi dś.ła [Minerwa] lekcią a długo 
pamiętnąl A dziwnie mi cielzyła moię duIzę Imętną Rej- 
Wie 67v; Trzecie zMię [PTzYTodzenie] będzie tak złe 
a. lwowolnel że go żadne przykładYl ani złe a.ni dobrel 
nie ruIząl at. mu z bratem kijem muśi lekcią lylabizow8.ć. 
RejZwieTo 18v. 
3. Wyjątek e Pisma IJwitJtego, pism ojc6w KOBciola 
itp. czytany podczas msey preed ewangelią lub podcza8 
innych nabożeństw (160): 
lekcy ja e czego (32): Lekcia z cżwartych kxiąg Kro- 
lewIkich Cap: 4. Leop ZZ; Lekcia z Dzieiow ApoltolIkich 
Cap: 2. Leop ZZ3v, ZZ [21'.], ZZ3v [9 T.], AAA2 [4 T.], 
AAA4v [5 T.], BBB3 [91'.]; WujNT przed m 25. 
lekcy ja 'Ił kogo (5): Lekcia v IzaiafTa Proroka Cap: 
49. Leop ZZ, ZZ [2 T.], ZZ3v, BBB3. 
lekcy ja na co (21): Lekcia na wielki Czwartek. WujNT
		

/Czytelnia_007_02_136_0001.djvu

			LEKCYJA 


605 maTg, pTeedm 25, ,. 565 marg, 585 marg, 606 marg, 
608 maTg (21). 
lekcy ja w co (85): Lekcya w dzień Bożego wCtąpienia. 
WujNT 394 maTg, 348 marg, 395 maTg, 399 marg, 400 
maTg, [405] marg (85). 
lekcy ja o kim (9): Lekcya o Pannach. WujNT 642 
maTg, 586 maTg, 623 marg, 689 marg, 729 marg, 786 maTg (9). 
lekcy ja na czym (5): Lekcya na Mlzey ZaduIzney. 
WujNT 709 marg; Lekcya na trze6iey l\Hzy Bożego Naro- 
dzenia. WujNT 752 maTg, 745 maTg, 746 marg, 872 maTg. 
ZWTOt: »czyta6 lekcy je; czcienie lekcyjej« [Beyk 
emie'nny] (2 ; 1): PatKae 11 60; Tegoż cżaru na Trydeńrkim 
Seymie duchownym vradzono! aby v Kanonikow y w Kla- 
lztorzech cżytano w lwiętym piImie Lekcye Biel;KTO'n 225v; 
ReBzPTz 45. 
W yrałenie: »godzinne lekcyjeł( =- moiIlitwy odma- 
wiane w okTe
lonych godzinaoh (1): Godźiny koMielne 
albo Paćierze Kśiężey/ [...] to ielt porządzone na cżśIy 
y na godźiny pewne Pa6ierze! ktore Papieżnicy śpiewaią 
lobie! albo mowią! nie były znaiome onemu KoMiołowi 
Bożemu pirwlzemu. Co może by6 pokazano z tychże 
to godźinnych lekciy! y z inlzych dowodowo WujJud- 
OonI 186v. 


KN 


[LEKCYJONARZ Bb m 
N 8g lekcyj(o)n(a)rz. 
SI Btp, On, Linde bTak. 
KBięga lituTgiczna eawieTająca lekcje i ewangelie 
na w8zY8tkie dni 'roku ko
cielnego: iIz by bały iednakie 
kfięgi! czo fie thknie ku nurzbie boIkiei. lako mlza1. 
epiltołarz. [...] plalterz. lectionl\rz. regula StatNoTb 86v.] 
FP 


LEKCZE cI LEKCE 
[LEKCZYC vb impl 
TekBty nie oznaczają 6; e pTawdopodobnie jasne (tak 
w lekki). 
p'raeB 1 Bg lekczę. O 3 Bg lekczy . O fut 3 Bg n będzie 
lekczy6. 
SI Btp, On bTak, Linde takte XVII -XVIII w. 
OeY'ni
 latwiejBzym do znieBienia, lagodei
: Lekczę! 
et lekkuię! Lenio, mitigo. V olck Kkk2. 
lekczy
 co: LekarItwo znamienite ktore poapieIza 
y lekcży rodzenie: Weźmi Miery! Bobrowyeh ltroiow [...] 
mieluchno to vwier6 SienHerb 551b. 
lekczy
 czym co komu: Nie będtie6 ono chutliwe nie- 
przyia6iela nśIzego miłoIierdźie! roIkolznemi potrawami 
y rozmaitemi połmilkami/ lprolnego niewoIrtwa nam 
lekoży6. BaTlBae 361 (Linde). 
Formacja W8p61rdzenna: lekkowa
.] 


BZ 


LEKI cf l. LEKKI 
l. LEKKI (509) ai 
lekki (489), leki (11). lehki (5), lełki (3), leehki 
(1); lebki OpecŻywSanrlR; lekki: l£>ki: lebki : lechki Opeo. 
Żyw (5: -: 1) ForOnR (-: -: 1: 1), Murm (1: 2), 
RejKup (6: 1), SienLek (.H: 3), RejPoB (22: 1), Oalep 
(1: 4: 2); lekki: letki Mące (44: 3). 
lek- (441), leg- (2). 
comp i BUP (77 +7) (nA.)lżejszy (57), (nA.)lekszy 
(14), (nA)lekczejszy (11), lekcejszy (2); -lekszy BierEz, 
OpecŻyw, Leop, OrzRozm (3), WyprPl (2); -lekczejszy 
BielŻyw (2), Wuj NT , SkaTKae (2): -lżej8zy: -lekszy: 


LEKKI 


121 


-lekczejszy : lekcejszy LibLeg (1: 1), RejKup (1: 1 : 1), 
Mące (1: - : 2), SienLek (4: 1), ModTzBae (2: - : - : 1), 
Oczko (1: - : 2), SkaTZyw (1: - : 1), SarnStat (1: 3: - 
: 1); ,." -ejszy (13), -(e)jszy (57); ,." nA- (5), n(a)- (2). 
e jasne. 
Bg m N lekki, lżejszy (54). O G lekki(e)go,lżejsz(e)go 
(7). O D lekki(e)mu (2). O A lekki, lżoj8zy (18),lekki(e)go 
(2). O 1 lekkim, lżejszym (16), lekki(e)m (3); -(e)m G6rn- 
Dworz, SzaTzRyf; -ym: -(e)m FalZiol (2: 1). O L lekkim 
(3), lekki(e)m (1); -im: -(e)m FalZiol (2: 1). O V lekki (1). 
O f N lekkA, lżejszA, nAlżejszA (29), lekk(a), lżej8z(a) (5). 
O G lekki
j, lżejsz
j (14); .
j (1), -(e)j (13). O D lekki(e)j 
(2). O A lekką., lżejszą, nAlekczejszą (20). O 1 lekką, 
lżejszą (14). O L lekki
j (15); -
j (1), -(e)j (14). O n N 
lekki
, lżejsz
 (65); -6 (8), -e (1) G6rnTToaB, -(e) (56). O G 
lekki
go, lżej8z
go (22); -6go (5), -ego (1) Oceko, -(e)go 
(16). O D lekki
mu (10); -6mu (1), -(e)mu (9). O A lekki
, 
lżejsz
, nAlekRz6 (23); -6 (2) BialKat, Oczko, -e (1) For- 
OnR, -(e) (20). <> 1 lekkim (6), lekki(e)m (1) GliozKBiął. <> 
L lekki(e)m, lekcejRz(e)m (3) FalZiol, ModTzBae (2), 
lekkim, nA.lżejszym (2) Re.iWiz, OTzJan. O pl N m per8 
lekcy, lek8zy (9). BubBt lekki
, lżejsz6 (29); -6 (6), -e (2), 
-(e) (21); -
 KochTT, KochMRot, WyprPI, SarnStat (2); 
-e OTzJan; -6: -e Oczko (1 : 1). O G lekkich, lżej8zych (24). 
<> D lekkim, lżej8zym (4), lekki(e)m (1) FalZiol. <> A m 
perB lekki6 (4); -6 (1), -(e) (3). m an lżejsz(e) (1). BubBt 
lekki
, lżejsz6, nAlżejsz
 (24); -
 (6), -(e) (18). O 1 m lekki6mi, 
lżejsz6mi (4), lekkimi (2); -6mi OTeRozm, RejP08 (2), 
OTzJan, -imi OzechEp, WYBKae; ,." -
mi (1), -(e)mi (3). 
I lekki(e)mi (2) BielSpT, ModTeBaz, lekkimi (1) Kuceb- 
Kat. n lekki(e)mi (2). O L lekkich, lżejszych (6). O G Bg 
n BkoBtn z lekka (43). O D Bg n 8k08tn po lekku (15). 
Skladnia comp: ltejBey, lekceejBzy, leksey nU(li) co, 
kto, gdzie, kiedy itp. (17) GlabGad, RejKup, KromRoem 1, 
MureHi8t, Rej Wie, OrzRoem, Mqcz (2), SienLek, RejAp, 
RejPOB, RejZwieTc, PapTPan, KochMRot, WeTKae, SkarKae 
(2). O Skladnia BUp: naltejBzy nad co (1) RejWiz. 
SI ,tp, On notuje, Linde XVI-XVIII w. 
l. Malo walący; levis Mącz, On; Bine pondeTe On 
(102): GlabGad 18v; RejKup r4, r4v; Oto pan wltąpi 
na obłok lekki! y wnidzie do Egiptu Leop 1B 19!1; Mąc. 
458c; SienLek 6Ov; StT'Um B2; ModTzBae HI; Ale Pan 
Bog nabot.eńltwo y chę6 pobożną BoleIławowę/ cudem 
wielkim vcż6ił y lwego męcżennikś zśIłuA'ę w Iławił. bo 
6iało ono tśk fię lekkie na wagach ltliło/ ilz barzo mało 
lrebra wzięło. SkaTZyw 356; WypTPl B, Bv; WujNT 836; 
GOBlOa8t 52. 
W polączeniu Bzeregowym (1): A tlik nic iMiby to 
lMre niebo albo ltara ziemia zaginą6 miałśf Ale będzye 
odnowiona! ochędożona! vlpokoiona! y iut. od wlzey 
lkazy zachowana! ś sItMnie lie iśIna! piękna! lekka! 
Ś morza nś niey iuż nie będzye. RejAp [175]. 
W pTeeciwBtawuniaoh: "lekki... cięt.ki (6), ociążały. 
wielki« (8): BieTEe B; FalZiol I 61d, III 7d; BierRozm 27; 
RejKup bb8v; Ciało lt.eylze A vmyIł ociążślIzy będzye 
RejZwierz 22v; RejPoB 219; BielSpr 4. 
W pOT6wnaniach (9): 
-- Jako compaTandum (5): LubPB T6v; RejWie llOv; 
PTOt D2; KmitaPBal A4v; Odrtąpi£zli mnie! wnet! rowien 
lekkiemu Prochowi będę! co grzylkiem tchu wIzemu 
GrabowSet Tv. 
Jako tertium compaTationi8 (4): K wiatKBiq' N3; Plu- 
ma levior, Lekczeylzy niżli pióro Mącz 190a, 331c, 4250. __ 
W charakteryBtycznych połączeniach: balwan lekki( -a, 
-e), brzemie, cialo (4), dTotdże, drzewo, duch, - gallas, gębka,
		

/Czytelnia_007_02_137_0001.djvu

			122 


LEKKI 


kamień, kOTeeń, kula, materyja, oblok, pajęozyna, peTzyna, 
piana, pieTze, piOTO (2), plewa, pToch, Btrzemię, taTcza, 
zaczęcie, eiemia ździeblko. 
Wyralenia: »rzecz (jest) lekkac [Beyk 3: 2] (5): 
GlabGad E7v, H3v; Bo lekka rzecz gdy upadnie, Pod- 
nieść ci ją może 8nadnie BieTRozm 27; BielBpT 48; Oczko 5. 
»lekka waga« (1): potrząfa bokłaga/ Ano iut. iedno 
drożdze iuż w nim lekka waga. RejWiz 13. 
»lekka. zbroja« = levi, armatura Mącz [Bzyk 2: 1] 
(3): KwiatKBiąl N3; Mącz 16c; Są też drudzy lżeyfzey 
Zbroie po Fedwerecku BielBpT 65v. 
BZeTegi: »lekki a chybki« (1): abowiem wfzytki 
rzeczy na swiećie ze czworga zśczęćia fą/ z ogniA/ z wietrz- 
nośći/ z wody/ y z źiemie: dwoie zaczęći
 fubtyln
/ a przeto 
lekkić a chybki
/ ku gorze fye maią/ ogień y wietrzność 
BienLek V. 
»lekki, (a, i) subtylnyc (5): Ale fą niektore gębki 
fubtelne, lekkie, ktore t.adney pomoczy nie dawaią. Fal- 
Ziol IV 59c; OlabGad C8v, E7v, H3v; Oozko 5. 
W pTzen (30): A przykazanya yego nye fą 6yęfzkye/ 
a co fam pan Kryftus mowił: Yarzmo moye fIodkye 
yeft/ a brzemyę moye lekkye. KTomRoem 1 F4v; MUTeNT 
Matth H/30; KromRoem II mv; LubPB P5v marg; Leop 
AAA4v; RejPoB 170v, 287, 289, 289v [2 r.], 291; Kuczb- 
Kat 245; WujJud 76v; CzeohRoem 94v; Lekki narod 
ieft człowieczy/ NiemMz tam nic coby grzeczy: By na 
wagę nMtą.piIi/ Pi6rAby nie przeważyli. KoohP, 89; 
ATtKano 03v, P4v; Poniżónym ludźióm śmierć/ lckkie 
to ieft brzemię. G6rnTToa, 66; KochFTag 14; WujNT 
Matth H/30, ,. 48, 827, Xxxxx3v, Zzzzz; BiebRoemy6l 14. 
lekki czym [= mający czegol malo] (1): O cnotą lekki/ 
Swiećie/ niewftydIiwy / lak to rzect. trudna/ by/na łonie 
twoim/ Rodźił fię ct.ęfto/ przyiaćiel prawdtiwy. Grabowo 
Bet Y2. 
lekki na czym [=oc mający ceegol malo] (1): Bo iśko fie 
wyraźifz/ II fwoiey powinnoś6i/ lut lteyfzy fuutem 
będzyeCz/ DI\ kaźdey zacllośći. RejZwiere 111 v. 
W charakterYBtycznych poląceeniach: breeml	
			

/Czytelnia_007_02_138_0001.djvu

			LEKKI 


FalZiol V 19b, 37; RejWiz 138; BibRade 2.00T 4!17; 
BielKTon 275; Castigaciuncula, [...] Letkie napominśnie. 
Mące 40c; oto ten iako rłyrzyrz ktory ma kluct. niebś 
y ziemie lżeyrzym fie tytułem pifze niżli ty Re;jAp 38v; 
RejPoB 39, 123v, 143v; RejZwiero 185v; Bo prawdźiwa 
wolnośó! należy w powśóiąganiu złych myśli y wyftęp- 
kow! nie w rwowolnośói broienia co fię komu podoba! ani 
w lekceyrzem karaniu wyrtępnych. ModTeBaz 70; Oczko 
26v; OTzJan 58; Bo, by tylko krewni fie ot.eniali, tedyby 
zśwt.dy lekrza była: a daMy z gniazdś nie rozrzerzałśby 
fie miłośó, iedno między krewnemi. 8aTnStat 599. 
W pTzeciwstawiemaoh: »gwałtowny, twardy, wielki ... 
lekki« (3): GlabGad L2; WYBKae 18; A iż potrzeba inrza 
bywa gwałtowna, ktora wielkiey mocy potrzebuie! inrza 
lt.eyrza ktorą łacniey odprawió może! Pierwey tu powiem! 
iako na tę pierwrzą [...] żołnierz rnśdnie zebrany być 
może. GrabPospR L2. 
W chaTakteTystycznych połączeniaoh: łekkie (-i, -a) bicie, 
karanie, kołysanie, miłollć, nacieranie, napominanie, poli- 
czek, potTeeba, BtaTanie, BtTaoh (2), Beum, tytuł (2), uciBk, 
wycieozka, eagrzewanie, zatrwotenie. 
ZWTOt: »lekkim wejrzeniem [= niewnikliwie, powiere- 
chownie] pojźrzeó« (1): Rzecż fię tś mot.e zdśó komu 
zwłarzcżś lekkim weyźrzeniem na nię poyźrzawrzy! 
niebarzo wielka! iednak kto fię iey rtśtecżnie przypatrzy! 
y rzecży z rzect.ą rtoruie. Tśk zacny rtan do tśk podłey 
pofługi a tey niezwycżśyney rpuśóió fię zśifte nie ieft 
rzect. mała WYBKae 41. 
Wyratenia: »lekki [=- powszedni] grzech« [Beyk 4: 2] 
(6): acżkolwiek też nieiakiey Pokuty potrzebuią lżeyrze 
grzechy! ktore Powfzedniemi zową. KuczbKat 200; WujNT 
52, 584; WYBKaz 18 [3,..]. 
»lekki ogień« [Bzyk 6 : 3] (8): tedy wezmi korzenia 
zliftem ftłucż to rpołem zoliwą a rmaż na lekkiem ogniu 
czałą godzinę FalZioł V B3v, I 70b, II 18c, 19c, IV 29d, 
V 106v, 108; Ooeko B. 
»lekkie przewinienie« (1): Lżeyfze ieft przewinienie! 
gdy kto wiedząc czyię przyrzłą rzkodę! bliźniego od niey 
nie przeftrzeże GToioPore mm4. 
»spanie lekkie [= e kt6rego łatwo BiQ obU/kió]« (1): 
y Z tąd rpanie pochodzi twarde albo lekkie według wiel- 
gorci takowych dymow GlabGad L2. 
»lekki wiatr« (3): POpioł iże ma w robie barzo drobne 
cżęrci: lekkiem wiathrem bywa rozwienion FalZioł IV 
52c, V 24; RejWiz 87v. 
Beeregi: »maluśki i lekki« (1): Przez namnieyfzy 
halerzyk! o ktorym tu ZMwi6iel mowi! Doktorowie 
święći maluśkie y lekkie grzechy rozumieią WYBKaz 18. 
»lekki a mierny« (1): Włarne karanye oycowi! bióim 
lekkiem a myernem hśmowśó fynś GliczKBiąt G4. 
a. W funkcji PTzYB16wka (67): 
W YTatmia pTzyimkowe: »z lekka« = Blabo, łagodnie, 
niegwałtownie, oBtTotnie; leviteT, płacide Mące (14): Fal- 
Zioł V B6; Palpo, et palpor, Dotykam fie z lekkś mścam. 
Mące 274b; Leviter arridere, Z lekka He vśmiecha6. 
Mąoe 356a, 35Od, 483d; iśko miło patrzyó nś owego! 
kthory [...] fam fobą z lekka! iako koń ftąpi hyba! a fie- 
dzi berpiccżnie nie inact.ey iedno iśkoby też był pierzo. 
G6TnDwoTe E8v; GrabowSet Q; Nieeh zdrowrzy wiatr 
z południa na óię zlekka wieie. GOBlOast 24. 
,." W przeciwstawieniach: »z lekka . .. z prędka, 
zapamiętliwic« (2) : bśrzo cżego krzywego gdy kto s prętkś! 
a yakoby 8ćinśyąc zęby! a nye z lekka napraITct.a! rych- 
ley fnadt złomi niż naprosói. Thak rodzicom yeni He im 
yako v fwych dzyatek obycżaye wypraITcżśó a wypra- 


LEKKI 


123 


wowśó przyda! nyechay bacżnye! zlekkśf a nye okrut- 
nye! ani zśpamyętliwie to cżynyą. GliczKBiąJ G. 
W ohaTakterYBtyoznyoh polączeniaoh: e lekka chybaó, 
ceynić, mieszać, napra,eceać, obchodzió Bi
, pogląda6, wiać, 
wybTać. 
Szeregi: »z lekka a cicho« (1): Placide aperire fores, 
Z lekka a óicho odworzić drzwi. Mące 302b. 
»z lekka i powoli« [Bzyk 1: 1] (2): A tak fie z nimi 
musiał powoli y zlekka obchodźió! iako z iedną rolą roz- 
maitymi chwaftśmi! drzewem! chroftem! óiernim y oftem 
zarofłą. OeeohRozm 235, 235v. 
»z lekka a znienacka« (1): Apud oratore8 est figura, 
Gdy orator na przodku rzeczey z lekka a znienacka 
He wkrada! wrobia a włudza w vmysły fędziów łaskę 
a chuć ych robie tym yednayąc. Mqoz 395d. ,.." 
»z lekka« =- w malym Btopniu [w polączeniu e reeceow- 
nikiem] (1): Y niemoże to być! aby ói ktorzi miedzy 
robą niezgodni rą! a robie z lekka przyia6ielmi [qui inteT 
,e Bunt diBOOTdeB et parom amici]! mogli tak w Rzecży- 
porpolitey iako też w domowych potocżnych rprawach 
zgodę y pokoy portśnowió. Mod,.zBae 27. 
»z lekka« ... po troohu, Btopniowo, w miar{! uplywu 
o.łasu; gradatim Mące; ductim Oalep (6): PRzebywaiątz 
tam z matuchną ij z lozefem! ieITcże pokorniey niż przed 
okrzcżenijm! zlekka poct.ąl fie obiawiatz rwiatu nauct.aiątz 
a każątz! pirwey potaiemnie! nie wITytkim porpolicieJ 
ale niektorym OpeoŻyw 39v; Mącz 395c; RejPoBRoepr c3v; 
NiemObT 68; Oalep 343b. 
,." 8eeTeg: »z lekka i znienagłac (1): zmyślonym 
przymierzemJ y zmyśloną przyiaźnią zni68rzy z pośrzodka 
moc y śiłę wMzey Kró: M. vfłał robie zlekka y znienagła 
mocną drógę źiemią Węgierfką y Wołorką do Pollki 
OTzJan 75. ,." 
»z lekka« ... nieznacenie, niepostreełenie; duotim 
Oalep (7): Kuol6bKat 130; Gdtie iako rkoro rtśło Cię tśk 
znacżnie wielu odftąpienieJ od oney Apoftollkiey Chrif- 
tufowey nauki y wiary zbawieDney! tedy fię też zaraz 
y Antychrirt poct.ął pOkazowśó y tśk z lekka rośó! tśię- 
mnicę niezbożnośći rprawuiąc! aż wzroftn y miary do- 
rofł. OeeohEp 357, 370; NiemObr 166; ReBeP,.z 8. 
,." W przeciwBtawieniu: »z nagła... z lekka« (1): 
AleI iż Człowiek rkłonnieyrzy zawżdy bywa ktemuJ 
Corye iemu lubi! niż ktemu corye mu godźi: przychodti 
nań pod czas nie z naglśf ale z lekka przez porły rweJ 
to! co go chce karśó za Nieporządek iego 8ienLek 31v. 
W chaTakteryBtycenych połąceeniaoh: e lekka niseozyć, 
prowadzić, (u)Tollć (3), Bu,eyć. 
8eereg: »z lekka a potajemnie« (1): Obrepere ad 
magi8tratum, Z lekka a potayemnie fie tśk włudźić 
w vrząd. Mącz 352c. ,." 
»z lekka« = powoli; lente, paulatim, pedatłm, pedeten- 
tim, ,emim, tazim Mące (14): BielKron 307v, 308; Peda- 
tim, Zlekka! nogę za nogą rtświayąc. Mące 294a, 294a, 
382d [2 r.], 388b; Lec! iu! Kroi w MiMto zlekka poftępuie 
GrochKal 26; GÓTnTToas 68. 
,." BzeTegi: »z lekka a znienacka« [Beyk 2: 1] (3): 
Remu1co [...], Z lekka a znienacka rie wiozę! niedonaglam 
wiosłami. Mące 351d, 294a, 441d. 
»z lekka, z nienagła« (1): Leni fiuit agmine Tybris, 
Snadnie z lekka z nieuagla ciecze Tybris. Mące 5d. 
»z lekka a z powagą« (1): Lente et paulatim cum 
qnandam gravitate procedere, Z lekka a s powagą robie 
poftępowśó. Mące 44c. ,." 
»po lekku4IC = słabo, łagodnie, oBtTotnie (2): Głowę 
pierwey po lekku wzdrapay 8ienLek B v, 147.
		

/Czytelnia_007_02_139_0001.djvu

			124 


LEKKI 


»po lekku« =- po trochu, Btopniowo, w miarłakś6 nad głuchym grobem mey wdźięcz- 
ney dźiewczyny KochTT 4; OrzJan 100; TAkże też inCza 
rzecż' lzeyCze zAwźięte Iekty do cżśCu znośić: ś inCza' 
Cpolnymi CpUami y przyśięgńmi one kanonizowś.6 POWOdPT 
41. 
W połączeniu seeTegowym (1): Bo tego niemamy ganić' 
kto Cprawiedliwośćią/ męCtwem/lzcżodrobliwoMią/ rozu- 
mieniem wiela rzecży / y inIzymi cnotami chce drugie 
pTzechodźić: ale tego ktory w rzect.ach wyżIzey pomie- 
nłonych/ płonnych/lekkich/ y nikcżemność pokAzuiących/ 
albo iAką wadę w Cobie maiących [in Tebus... fluziB, 
levibu8 ao vamtatem pTae se ferentibus]/ chwały pragnie 
ModTzBaz 58v. 
W pTzeoiwstawieniu: »wielki ...lekki« (1): aby iśko 
dla rzecży wielkiey y Cprawiedliwey w niebezpiecżeńCtwo 
Cię żywota\ wdawał/ tśkby dla lekkiey a nieCprawiedliwey 
tegoż vchodtił. ModrzBaz 62. 
W ohaTakteTystyoznyoh połączeniach: lekka(-i, -e) 
ci	
			

/Czytelnia_007_02_140_0001.djvu

			LEKKI 


8. głownych przycżyn! cheiał w they lekkiey rzect.y! 
Iprzećiwić Iie rwey chćiwośći G6rnDwoTZ Aa7; RejPo, 33; 
KuczbKat 395; RejZwierc 54, 249; ModTeBaz 58v, 62; 
SkarJedn 370; APpellatio ielt rzecz lt.eylza, y nic Sędźia 
tym niepokupi, et honOTem eiuB non tangit. Ale rulzeni
 
Sędźiego z nagAnienićm bywa SaTnStat 1298. 
»lekka rzecze = TozTywka lub pT08te Ilajęcie [szyk 2 : 1] 
(3): BielZyw 63; G6TnDworz Ee2; Naprzod pijanice! 
gśmra6i! myIłiwcy s ptaki! AlchimiIte! y ći wlzylcy kto- 
rzy Iie tekkiemi rzecżami obieraią! ći Iie nie godzą [ku 
spTawie wojennej] BielSpr 2v. 
SlleTegi: »mały a lekki« (3): LibMaI1548!144; KTom- 
Roem 1 O; Bo acz nie przymy tego! it. w polpolitym LAćin- 
rkim Nowym teItamenćie [.. .] rą nieiśkie omyłki [.. . ] ; 
wlzśkże te y bArzo małe ś lekkie Ią WujNT preedm 4. 
»lekki, płochy« (1): Wlpinamy rye do niebś! BoM 
taiemnice Vpatruiąc: ale wzrok śmiertelmSy irzenice 
Tępy na to: lny lekki
! lny płoche nas bświą! Któr
 Iye 
nam podobno nigdy niewyiawią. KochTT II. 
»podły i lekki« (1): y cześ6 y imię Pśna [Boga] wa- 
Ize llo podłe y lekkie v was iert SkarKazSej 671a. 
»lekki, (i) prożny« [szyk 1 : 1] (2): acżkoli [Aw. Jan] 
niemial grzechu żśdn
IIO! a wJIakot. aby proznym ij lekkim 
IIowem niezmazal żywota Iw
go rwiętego! na pulIct.y 
oItro żyl OpecZyw 3Ov; GÓTnDwoTe Ee2_ 
5. Niedokuczliwy, lagodny, latwy rIo enieBienia; leniB 
Mqce (38): A nye mnimay it.eby to lt.eyJIa kaźń była! 
odrzuconym być od kolćyołś! niżli onś t.ydowlka. KTom- 
Rozm 103; Leop 4.EsdT 12!20; Mqce 188c; RejZwierc 32; 
WerKa" 304; OTzJan 136; POWOiIPT 73; LekczeyIza 
Imierć nit.li opu£zczenie chwały Bot.ey. SkaTKae 316a 
maTg, 316a, 548b. 
lekki komu (7): OrzRozm H4, Iv, T; Tak wnętrzna 
poćiecha y miłość Bolka! lekką iey cżyniłś zwierzchną 
niemoc. SkarZyw 582; KochMRot B3; SkarKaz 551a, 
552a. 
N sg f w funkcji oreecenika: »(na)lżej8za« (2): Rej- 
ZwieTo 2041"; Act.by to ierzcże lt.eylza vtrśćić pieniądze! 
Ale rtrAćić zdrowie prze marne pijańItwo [...]! toó to 
zAprawdę nie rozum! Ale głupItwo ś IzaleńItwo wielkie. 
WerGoAo 225. 
W polączeniu szeTegowym (1): po nich oni męcżeńniey 
przedziwni! ktorzy w wzgArdzie świAM. y wła£nep;o zdrowia 
Iwego! daiąc ie zA lwego kroM, (nie nś proltą! lekką! 
y krotką śmierć! ale nś długie Anieznośne męct.eńltwo 
y konanie! ktore fię wie10m 
mierćiam rownało) miło
ć 
[...] pokazść chćieli. SkarZyw [407]. 
W przeciwBtawieniach: »lekki... ciężki (2), sroll:i (2), 
nieznośny« (5): Ciężek ći ie£t mnie moy Iąśiad! aleć też 
Morkiewlki Litwie! ś Turek Polfzce z W ołochy y z Tatary _ 
nie leklzemi lą. OTeRozm T; Bo mowię [...] o prświe! 
ktorem nś iedny bśrzo Irogie! ś nś drugie barzo lekkie 
karanie za mężoboyltwo ieCt poCtśnowione. ModTzBae 70v, 
73; Skadyw [407]; WerGoAc 220. 
W oharakterystycznych poląc"enlach: lekki( -a, -e) cza8, 
kaTanie (2), ka4ń, nędza, nieiJostatek (2), niemoo, nieprzy- 
jaciel, preypadek, Tana, uoeynek (2), utTapienie (7), ewieTz- 
chnoA6, taJ. 
W yratenia: »lekka pokuta« (1): powiedźieli BiIkupowi! 
iż iuż zA to 6ięCzką pokutę przyięli! gdy im kijem doprano: 
przeto iuż prośim o lt.eyCzą pokutę A o rozgrzeCzenie Wer- 
GoAo 220. 
»lekka(-e) 
mierć, uśpienie, zeszcie« [szyk 5: 5] 
(7 : 2 : 1): a ieItti za pewn
 vmrz
tz chceCs! obierz lobie 
ale lekJIą ij vcżliwJIą lmiertz rynu móy nAmileyITy. Opeo- 


I,EKKI 


125 


Zyw [80]v, 178v; OpecZywSandR nlb 6; BielZyw 143 
[2r.]; RejPs 106v; BialKat 383v; SkaTZyw [407]; G6rn- 
TToaB 44; SkarKaz 552a. 
Szeregi: »krotki i (a) lekki« [sllyk 4: 1] (5): Krotkie 
y lekkie vtrapienia zAsługuią iednak wieczną chwałę 
WujNT 551 maTg, 551, 630, 631, Dddddd. 
»mały i lekki« (1): Y oddaie Pan Bog tak wielką 
chwałę tak małym y lekkim vczynkom y vtrapieniu! 
A to dla tegoż vtrapienia. WujNT 551. 
»przemijający i lekki« (1): Abowiem prędźiuczko 
przemiiśiące y lekkie to mirze vtrapienie [momentaneum 
et leve 'ribulationiB nostTae]! nAder y wyloce wielką nś 
wylokośći wAgę chwały wiekuiItą w nas! rprAwuie Wuj- 
NT 2.00r 4!17. 
»8nadny a lekki« (1): ieJIcze fie iem to trefnie iż 
Inadną A lekką Imierćią odchodzą RejP, 106v. 
»lekki a zno
ny« (1): śby tś zwierzchno
ć K
ięża 
ktorą widzę! iż ez oTdinatione dmina między ludźmi być 
muśi! coby nalekIza A naznośnieylza ludiiom była OTe- 
Rozm H4. 
6. Łatwy do zTealizowania lub erozumienia, nie wyma- 
gający wY8ilku; ltJViB Mąc" (75): FalZiol I 109d; WT6b- 
Zole V8v; GrOicPOTZ hh2, ii4v; Mącz 16c; ty galeezki po 
trzy nocy lobie kładź do maćice trzy przez iednę noc! 
bo tho mśćicę miękczy y czyni otwor lżeyrzy. SienLek 112; 
RejP08 156, 170v maTg, 179v, 229 maTg; RejZwieTo 256 
maTg, Aaa4; Lżeylza niżli. 8 kopią ięzykiem odprśwś 
PaprPan Tv; ModTeBaz 131v; Szcżego oni S. Itarzy oyco- 
wie fię z wielką chęćią y wzdychaniem ku zbAwićielowi 
przyCzłemu obracali! aby z nich innell:o lżeylzego zakonu 
d{miem przeklęctwo ItArego ziął SkaTZyw 3. 
lekki do czego (2): Comći tu przypomnial! móc wielką 
tych ćieplic okAzuiąc: która iefli M.k Ipro£n
 gardłś vIe. 
czyć może! co mamy rozumiM o mnieylzjch! ś do vIe. 
czenia lżeyrzjch choróbAch 7 Oczko 23v; Oalep 666b. 
lekki komu (2): PrzykazAnye Pśń£kye lekkye wiernym 
Pśńlkim. TrubPs B6 maTg; SarnStat 1146. 
W poląclleniach 'l8eregowych (6): MiechGlab 19; Ta 
nAukś mAłych dzyatek nye ye£Mi cyę£zka yAko by kto 10- 
bye rozumyeć myałf y owJIem bśrzo lekka! mała! ś chędoga! 
A co wyęcey porządna. GliczKsiąt K; OzechRoem 100v; 
SkaTZ?/W 2, 3, 112. 
W prl8eciwstawieniaoh: »lekki... ciężki (7), trudny 
(2), twardy (2), obciążliwy« (10): Tu zafię marz wiedziecz 
[...] ktoremi znaki lekkie albo cięIzkie ma być rodzenie: 
poznano. FalZiol V 17, V 17; MiechGlab 19; BieTRozm 4; 
GliczKBiąt K; BielKron 255; Ol8echRoem 10Ov; SkarZyw 
112, 472 maTg; A ieśIiby Iię tśka Conltitucia obćiążliwa 
zdAłA! więc in£zą lżeylzą vcżynić [...1. NA przykład! 
Aby kAżdy przy ot.enieniu Iwym rycerIką Iwą dźielność 
przed wezwanymi gośćmi pokazował. GTabPoBpR K3v. 
W charakteTyBtycenyoh poląceeniach: choroba lekka( -i, 
-e), konBtytucyja, mowa, nauka (3), odeioie plodu, odpTawa, 
otwor, pomoo, pOBtanowienie, pTawo, preykazanie, sposob, 
stoleo, ureąd, wiaTa, eakon (9). 
Wyratenia: »lekki chleb« = latu'y sposób l8arobkowania 
(1): GDy poznał it. iut. nie mogł alehimią £pro£tść! Aby 
z zyemie Iwey był mogł wielki lud wychwo£taćf V dał 
{je nś lekki chleb y Doktorem zoItał PapTPan [Hh5]. 
»(nie barzo) lekka praca, robota« CD 'tJVis labor Mące 
[seyk 3: 2] (4: 1): BierRoem 4; Mąoz 190a; Ta nMzś 
doct.eśna A lekka praca! IprAwuie nam wielką y wyloką 
nad miśrę chwały wielkość. WujJud I08v; SkarKaz 40b; 
GORlOaBt 39. 
»lekkim razem« = latwo (1): Nie brzytwą ći ia nś
		

/Czytelnia_007_02_141_0001.djvu

			126 


LEKKI 


nię póydę/ nie żelazem: Mam coś oIobliwlzego/ co Mk 
lekkim rśzeID Brodę z mieylcś wylśdźi/ t.e śni poczuie 
KochBr 153. 
»lekkie rodzenie (a. porodzenie)« [szyk 13: 2] (15): 
FalZiol IV 53c, V 15v, 17a [2 T.], 24, 24v, 25 żp; Ielzcze 
ku lekkiemu rodzeniu nuży przy lobie mieć takiey pśniey 
Umień ieleni BienLek 114, 113 [21'.], 113v [21'.], 114, 
114 lp, S4v. 
»lekka rzecz« [sz?/k 1 : 1] (2): NienuIznać Filozofowi/ 
O Mk lekkich rzecżach wiedzieć/ Ktore może vcżeń 
powiedzieć. BierEe Cv; BkaTZyw 472 marg. 
»lekka żywno
ć [= tycie]« (1): tśkiet. dziś w mśłey 
powadze ći braćiIzkowie iż Iie icl1 wiele nścżynilo/ a zwłarz- 
cża tych ktorzy nie dla Boga ani kazania/ Ale dla lekkiey 
t.ywno
ći bez prace w klaIztory wItępuią BielKTon 183v. 
Beeregi: »lekki a łacny« [szyk 2: 1] (3): Tu zaIię 
marz wiedziecz o łacznym a lekkiem y tez o cięrzkiem 
rodzeniu FalZiol V 17; nic thśk v was twardcgo/ trud- 
nego/ ćięrzkiego/ coby lie wam za lckkie a łacne niezdało 
BielKTon 255; Re:iPos 235v. 
»lekki, (i) łatwy« [8zyk 1: 1] (2): Mące 190a; Mi8silis, 
Quod facile mittitur - łatwi y leki do Itrzelenia 
albo rzucenia. Oalep 666b. [Ponaato w polączeniu seeTe- 
gowym 11'.]. 
»mały a lekkicc (1): Oczko 23v c.f lekki ao czego. 
[Ponaato w polączeniu SZeTf!gOtfJ?/m 1 T.]. 
»lekki a (po)
pieszny« [szyk 3: 1] (4): przeto ku 
lekkiemu ś po
pielznemu rodzeniu/takIye rzędźić potrzeba 
BienLek 113, 113v [2 T.], 114. 
»prędki a lekki« (1): Mirrę też tartą z wincm zśgrzaw- 
Izy dobrze dść pić/ dla prętkiego a lekkiego ode
ćia płodu 
y łożylkś BienLek 114v. 
»rychły a lekki« (2): Pomaga ku richłemu a lekkiemu 
porodzeniu. FalZiol V 24v, V 15v. 
.lekki i użyteczny« (1): będzielz miał Iniego [e SYTOpU] 
na przeciwko thim niemoczam pomocz lekką y vżitecżną. 
FalZiol I 13c. [Ponaato w poląceeniach 8eeTtJgowych 31'.]. 
»lekki i znośny« (1): Tego tylko oIobliwie dokładśiąc 
y wśruiąc/ iż tet. mśią Iwoie oIobliwe niektóre zwyczaie/ 
[...] które Ią im lekceylze y znolnieylze BaTnBtat 1146. 
a. W funkcji pTzys16wka (1): 
Wyrałenie przyimkowe: »z lekka«... latwo (1): Ale 
gdy drzewo vwiąźnie w rśnie: natłucz z octem iądr włorkich 
orzechowI ś tych vlmażywlzy welpoł przykładay/ wyni- 
dźieó zlekkś BienLek 185. 
a. O stanach choTobowych (2): Obracanie lekie chorego/ 
ieIt znśk dobry BienLek S3v, Tv. 
b. O potywieniu: lekkostTawny, niewielki objętośoiowo, 
dietetyczny (16): W iedzeniu mu obycżay dał: Aby iadł 
mięlo nalekIze BieTEe R3, R3; FalZiol V 77; BienLek 12v. 
W pTeeciwstawieniach: »lekki ... gruby (2), wielki« (3): 
GlabGad G5 [21'.]; przeto lekki/ ślbo rzeknę lekśrlki/ 
obiad ziadIzy/ wieczerzą niechay trochę więtlzą ie Oczko 
24v. 
W charakterY8tycznych polączeniach: lekki(e) mięBo (2), 
obiad, zbytek. 
Wyrałenia: »lekka(-e) potrawa, karmia, chowanie, je- 
dzenie, rzecz« =- athletłcus victu8 Mącz [seyk 5 : 5] (4: 3 : 
1 : 1:1): Pothym gdyby iUŻ chciała dziecię odradzić/ nie 
ma to być nagle cł.yniono/ Ale ie pierwiey przyłożyć 
lekkiem karmiam FalZiol V 37; GlabGaa G5 [21'.]; Mącz 
19a; mieć miśrę iedzenia/ ś ieść potrśwy lekkie. SienLek 
19v, 4, 4v, 6v, 19v; RkaTZyw 483. 
W pTzen (1): 
WYTatenie: »lekki pokarm« (1): Ci go telz [baTanka] 


LEKKI 


iedzą nieItoiąc/ ktorzy KryItuIś wyznawśią tzMu Irtze- 
Iliwego/ ś przą Iie go tzśIu nielztzeIliwego: [...] ktorzy 
kośćioły łupią y pożywienie wiernym Iługom Bożym wy- 
dzieraią/ y ich nieopatruią/ y ktorzy mowią. Brzydzi £je 
duIzś nMzl\ m\d tym lekkim pokarmem. KTowObr 
186v. 
7. Lekkomyślny, niepoważny, nieaoświadczony; gl1tpi, 
leni8 Mqcz, Oalag; SCUT1'ili8, vanus Mącz; .futili8, leviculus; 
levifidus, levi8, leviuBculus, veTnilis On (35): a też nie 
ieIt obycżśy rzymfkie lO prawa/ abych kogo vmorzyl 
o lekkie Iłowa/ tzo niegdy cżlowiek glupi s przyrodzenia 
mowi. OpecŻyw 120v; ForOnR A4v; GliceKsiął F; Refri- 
gerato lenis8imo sermone hominum, Gdy £je bśśny albo 
lekkie powie
ći luckie vkoyą. Mącz 137a, 376c, 475b; 
G6TnDwoTz Hh8; RejZwieTo 87; Edwinus Kroi lekki 
BkarŻyw 509 marg; BkarKaz 4l7a; GoslOa8t 36; SkaT- 
KaeBej 692a; BzarzRyt A2v. 
W charakterystycenych polączeniach: lekki( e) kroI, 
lata, mął, pan, pTzedsięwzięcie, seToe (2), slowo. 
ZWTOt: >ma, W lekki 8zańc sadzić; na szańc wysadzony« 
= lekkomyślnie naratać, naratony(1 : 1; 1): Ktorzy gśrdlś 
w lekki Izańc/ dla Iwey nawy Iśdzą/ A wżdy y ći niekto- 
rym/ a prze zazdrość wśdzą. RejZwierz 110v; RejZwiero 
76, 195. 
WYTażenia: »lekcy ludzie, lekki człowiek« [szyk 7: 4] 
(9: 2): FalZiol V 54; Bowiem palcze odItawaiące od 
Iiebie znamionuią cżłowieka lekkiego plotkę, nieItatek 
y lichotę. GlabGad P2; RejPs 31; KwiatKsiąż Qv; Barn- 
Uzn F2; G6TnDworz D6v, M; RejZwierc 249v; WujJua 15; 
gdj tym ludzie lekkie/ ś t.adney oItrożnośći około Iwego 
zbświenia nie mśiące/ zwodzili BkaTJedn 100; ActReg 
172. 
»lekka myśl«... lekkomyślność (3): Póki zakwitła 
młodość Itoi w Iwoiey mierze/ Lekka myśl/ niepodobne 
rzeczy przed 
ię bierze KochFTag 15; GoslCaBt 34 [21'.]. 
»ust lekkich« = gadatliwy (1): Sfarliwelmy/ [...] 
Vlt lekkich/ w Iwarśch biegł6 GOlllCa8t 45. 
»lekkiej wiary« ... niegodny eaufania, klamliwy, zaTaa- 
litrJY (1): Sfa.rIiwelmy/ [...] Lekkiey wiary/ vporne Gosł- 
Oa8t 45. 
BZeTegi: »lekki a nieustawiczny« (1): Ażby tnie vbio- 
ry y ochędoItwa/ niewieMi vmysł w męlzcżyznach znaczą/ 
y znakamifą/ yż kakowi [J] Ią barzo lckcy a nieuItąwi- 
czni ludzie. KwiatKsiąż Qv. 
»lekki a (et) płochy« (2): Niechay Iie Imieią iśko 
chcą ći nędznicy/ śle tym Imiechem co inlzego pokśzuią 
s Iiebie/ iedno lekkie ś płoche przedIięwzięcie. BarnUen 
Cv; Oalag 330a. 
a. W funkcji rzeczownika (1): 
Beereg: »lekki i niespokojny« (1): Przeto tśką mądrość 
opifuiąc Ś. Iśkub/ zowie ią boni8 con{entientem, ktora 
do dobrego y do dobrych/ nie do lekkich y nielpokoynych/ 
y złą rzeoz prowśdzących/ choć ich ieIt więcey/ przyltaie. 
BkaTKazBej 661b. 
8. O ludziach: godny lekcewałenia lub pogaTay ze 
wzgl(!du na ni8ki stan, wykBztałcenie albo zdecydowanie 
ujemne ceohy charakteTu; o pOBtępkach: uwłaczający, 
hańbiący; łevis Mącz (70): RejWu 179; KochPie8 38; 
ś gdzie ćię przed tym wały/ dźiałś/ y maehiny nieprzyia- 
ćieUkie pożyć nie mogły/ Izcżudłkom iśkoby lekkiego 
PogśńItwś teraz ieUeś poddana. POWOdPT 5. 
W połączeniach seeregowych (3): KAth/ Perlonś nśd 
złoczyńcą Iprawiedliwolć Ikuthkiem okazuiąca/ śczkolwiek 
imię prświe v wlzythkich ludźi nś lobie nienawilne nie- 
Iye/ dla tego iż vrząd iego zda Iye być lekki/ rprorny{
		

/Czytelnia_007_02_142_0001.djvu

			LEKKI 


okrutny! , krwawy. GroicPore g4v; OeechEp 57; Ore- 
Jan 52. 
W YTa.tenia: »lekkie baczenie« "'" lekcewa.lenie, pogarda 
(1): A v nas to [zdrowie] w nalżeyrzym nad wIzytko 
bact.eniu RejWiz 62. 
»lekka cena«... lekcewa.tenie, pogaTda (5): A tak 
śiła lie naiduie tych panow! lttorzy chcącz aby ie za ludzkie 
miano! wiele rzecty cżynią prze
iwko przyrtoieńrtwu! 
za kthoremi przychodzą więcz w thak lekką cenę do ludzi! 
it. ich robie za nic nie ważą. G6rnDworz H6, M5v, Hh7; 
OrzJan 81; Widząc t.e w lekkiey cenie gachowie na świe- 
cie, Mowię tak OCekPotT 17. 
»lekki dom« (1): Cycero on zacny w Rzymie gdy 
miał porwarek 8 Salultiulem! tedy mu powiedział SaluC- 
tius że
 ty z lekkiego domu powItał! a nie dawno Re;- 
Zwierc 52v. 
»ludzie lekcy, człowiek lekki« = leviB homo ModTz 
[8.lyk 7: 2] (8: 1): Bieltyw 63; bo pan Thoder bil brath 
panv narchemv y billyeprchi nyzly ony A vascha larnorcz 
yego racziI widacz a to Ią livdzie lekIy LibLeg lI!61; 
MUTzHist A2; RejPos 325; Tenże do .Appiufa Pulchra 
Hetmana pilze! t.e był kłamrtwy lud'i lekkich obćiąt.on. 
][odreBaz 60v; CzechEp 57; GrabowSet B2; OreJan 39,52. 
»lekkie mniemanie« = lekcewatenie, pogaTda (1): ut 
moles teferrem tantum ingenium in tam leve8 ne dicam 
in tam ineptas sententias incidisse, Abych niemia.ł nie- 
żałować takowego człowieka który w tak lekkie! a iż 
nie rzekę! w tak niczemne mniemanie wpadł. Mące 243b. 
»lekka osoba, pcrsona« [szyk 5 : 1] (4 : 2): KTomRozm I 
14; A też tego Kroili rwiętego y thak zacnego Proroka 
pirmo y proroctwa! nie zdśło mi lie iakiey lekkiey oCobie 
przypilść LubPs A2; Perlony zMye nie ośiadłe! lekkie! 
iako rą. gracze! kolterowie! pijanice! mśrnotrawcy! y kto- 
rych by dobra długu nie wynośiły! maią by
 Arertowane! 
y dobra ich. GroiCPOTe dd4; Mącz 437d; StryjKTOn 195; 
SarnStat 16. 
»lekka rzecz« (1): Lekka6 rzecz była! a ił tak rzekę! 
niczemna! mężczyznam z odkrytą albo przykrytą głowa [I] 
wkor
yele Iye modIi
 KTomRozm 1 Ov. 
»leka 8kora« = niskie pochodeenie (1): Ale to czot 
vbogiego Znacz to y pokroku yego lako 8kapa rtapa z gory 
Zna
 y yakey lekiey Ikory RejKup v5v. 
»lekki stan« (2): Cżwartge [I] mamy obacża
1 [...] 
abychmy lie zawżdy rkromnie a pocżćiwie zachowywśli 
we wIzelkich Iprawach rwoich! gdyż to ct.ynimy nie 
tylko przed tak wielkim krolem! śle y przed lżeyIzemi 
rtany Iwiata tego. Re;Pos 14v; RejZwieTc 31v. 
.lekki targ« = lekceważenie, pogaTda (1): Dzis w lek- 
kyey wadze ś Mrgu rą nśuct.ycyele GliceKsiqt N8. 
.lekka( -ie) waga, (u)wat.enie (a. poważenie)« = lekcewa- 
lenie, pogarda; contempt1tB Modre, Oalep; despicat1IB Oalep 
[ssyk 36: 1] (16: 21): RejPs 74, 181; GliczKsiqt N6v, 
N8; RejWiz 62 marg, 187v, Cc6; BielKTon 370; O nędzny 
narodzie ludzki to
 v ciebie lekkie poważenie woley 
a rorkazlmia PańCkiego RejAp lI, 27; RejPos 194v, 243v, 
276v; RejZwierc 157v; a to wrzyrtko rzło z lekkiego 
vwatenia nas wrzech rtanow Rycerlkich MycPTIS II A2v; 
OzechRoem 21v; ModreBaz 14; SkaTJedn 346; OeecAEp 
172, 247; WerGo
c 236; .ArtKanc R19; Bo ta długośó 
zatrudnia rt.ecz badiey! niżli ią obiaśnia! anię iedno 
zatrudnia! ale y lekką mu dś.ie wagę! gdyż prawne Iłowa 
maią bydź rozumiane za rolkarz Bot.y GórnRozm K3, 
D4; Oalep 312b; OrzJan 41, 42 [2 r.], 121; JanNKaT D2; 
VotSel B4; CeahTr 13v; GoslOaBt 68; SkarKazSej 674b 
[2 T.J, 692a, b. 


LEKKIE 


127 


IOlekkie znamię« a= lekcewatenie, pogarda (1): ZnioCł 
Mm ktoś rłyrzę teras przerzłych ctMow na mię! V daiąo 
mię do ludźi w Mkie lekkie znśmię. CzahTr K v. 
Szeregi: »lekki i lichy« (1): Ale ia też tu nie m6wię 
o tym! co lie z nimi dźiało! tylko o wielkim rercu: którego 
nigdy by byli nie mieli! ieno z tego lekkićgo y lichego 
vwat.enia nieprzyiaćiela rwego OTeJan 42. 
.niedbalstwo (a. zaniedbanie) albo (i) lekkie uważenie« 
(2): JanNKar D2; Ale dla niedM1ltwa m1fzego y lekkiego. 
tak wielkich rzkod y niebeśpieczeńItw vwaMnia! a to 
ierzcze te rzeczy do pot.ądanego rkutku nie rą przywie- 
dzione. VotSzl B4. 
»lekki a (i) ni(k)czemny«,., leviB et ineptus Mącs 
[szyk 3: 1] (4): KTomRozm 1 Ov; Tho mowi Pan odku- 
pi
iel łzraelIki! rwięty iego! ku nikctemney a lekkiey 
duITy [ad contemptibilem anima-m]! y ku omierzłemu 
narodowi Leop Is 49!7; Mącz 243b; OrzJan 39. [Ponadto 
w polq.ceeniu BeeTegowym 1 T.]. 
»podeźrzany a lekki« (1): Bo dzyerżyli arendą abo 
k wierney ręce! przedlię drze barana iako mot.e! aby co 
mote byó nawięcey nam zortało. Thak iż na on CM8 ludzi 
tśkowe zwano ludźmi podedrzanemi a lekkiemi Rej- 
Po, 325. 
»lekkie poważenie i szyderstwo« (1): Z ktorym pozwo- 
lenicm robie! tak lekkieco poważenia pilma ś. y tak iaw- 
nego z niego Izyderltwa! przyrzli drudzy do tego niepo- 
bożeńrtwa. CeechEp 172. 
»lekkie ważenie i (abo) wzgarda (a. wzgardzenie)« 
[szyk 1 : 1] (2): PrzyrzIi yuż dzis vcżeni w taką wzgardę 
y w lekkye ważenye! a nye tylko 
i ale y Iludzy poć6iwi 
y godni do ramych p{mow! że wolą pry na łow chowś6! 
niż ony! mowyąc! trudnyey mi o pra niż o Ilugę. Glice- 
KBią' N6v; ModTzBaz 14. 
*** Bez wystaTceającego kontekstu (5): Levis. Leicht. 
Lekky. Murm 16; Mymer 1 4; Calag 329b; Calep 594a, 
784a. 
Synoni1ny: l. maly; 3. 1naly, lIłieTny; a. powoli, 
z nienagla; 4. maly, ploclłY, podly, p'rożny; 5. mały, B'łładny, 
znośny; 6. lacny, łatwy, mały, enosny; 7. mały, nieustawi- 
czny, plochy; 8. maly, nikczemny, podeź/'zany. 
Cf I. LEKKIE, LEKKOMOWNOŚĆ, LEKKmlOWNY, 
LEKKOMYSLNIE, LEKKOMYSLNOSt, LEKKOMYSL- 
NY, LEKKONOGI, LEKKOW A
NIE, LEKKO W A
NOSt, 
LEKKOW A
NY, LEKKOWIERNOŚĆ, [LEKKOWIER. 
NY], LEKKOZBROJNY, LEKONOS, PRZYLEHCZEJ- 
SZYM 


llZ, MM 


2. LEKKI (1) av 
e pTawdopodobnie jGB1łe (tak w lekki ai). 
SI stp, On, Linde bTak. 
Powoli, pomalu, niepT(iIko: Przy tym czaIie przed 
ramym zleżeniem ma Pani brzemienna lekky pochadzae 
zchylaiąc Iie cżęfto ku ziemi FalZioł V 19d. 
Cf LEKCE, 2. LEKKIE 


BZ 


l. LEKKIE (1) sb n 
I sg lekkim. 
SI stp, On brak, Linde XV111 w. 
dial. Pluca (wyjątkowo BeTce, pluca i wątroba razem); 
tu WecIl1'11 autoTo. w gwarze myiJliwskiej: wątToba: Muśi 
zwM kto chce być myśliwcem prawym! Wątrobę lekkim 
KlonFliB Fv. 


BZ
		

/Czytelnia_007_02_143_0001.djvu

			128 


LEKKIE 


2. LEKKIE (2) av 
Teksty nie oenaczają li; pierwsee e prawdopodobnie 
jasne (tak w lekki). 
SI stp, On, Linae brak. 
Z eachowaniem ostTotno
ci (2): 
W przeciwstawieniu: »prędko... lekkie« (2): Prędko 
iecMć gdzie trzeba! nie popadnie fzkody! Ani ieMźiec 
ani koń! nie przedzierzy wody. Lekkie ieździć na ftrażą! 
na haki zafadki! Przywieść nieprzyiaciela! w pośrodek 
gromadki. BielSat L3v [iaem] BielSjem 27. 
Cf LEKCE, 2. LEKKI 


BZ 


LEKKO cf LEKCE 
LEKKOMOWNOŚĆ Cni Linde XVII w.(z On). 
LEKKOMOWNY On; Linde bez cytatu. 
LEKKOMYŚLNIE (11) av 
lekkomy'lnie (8),lekomyilnie (3); lekkomyślnie Wuj- 
Jud, WujJudConf (2), CzechRozm, SkarJedn, NiemObT, 
LatHaT, POWOdPT; lekomyślnio Calep (3). 
-ś. (6), -f- (5). 
PieTwsze eOTaz o pTawdopodobnie jasfłtJ (tak w lekko); 
końcowe e pTawdopoaobme Jasne (tak w -e). 
SI stp, Cn bTak, Linae bez cytatu s.v. lekkomy
lny. 
l. Pochopnie, nierozwatme, bez eastanowienia; futile, 
inconstanteT, leviteT, negligenter, nulla constantia Calep (9): 
A cżemuż wy tedy lada cżyim wymyfłom tak lekkomyślnie 
wicrzyćie? WujJua 9; iednak dobrą nśdźieię o wfzyltkich 
mieć mamy! y nie potępiM nikogo lekkomyślnie. Wuj- 
JudConf 68v; OzechRozm 145v; RkaTJean A4; Leviter, 
Negligenter - Leda iako, lekomiflniae. Calep 594b, 444b, 
522b; druga rzecż: rozlądek: żeby fię przyśięgś dźiała! 
nie lekkomyślnie! ani IMa o co! gdy bez tego bydź moze: 
ale z nakazania prawnego POWOdPT 47. 
Szereg: .płocho i lekkomyślnie« (1): abyś do onych 
ctterech przerzecżonych modlitwy S. pożytkow myślą 
y chęćią zmierzał: y aby [...1 lerce ktoremikolwiek wiatry 
lwieckimi na f trony fię rozlict.ne płocho y lekkomyślnie 
nie vnośiło. LatHar [+ll]. 
2. Lekcewatąco (2): A tak ganimy y odrzucamy 
wlzyftki niezbożne y wlzetecżniki! ktorzy opowiedanie 
bUki PAńfkiey daremney!lekkomyślnie vważśiąc zwykli 
mowić: że [...] możemy be
piecżnie grzefzyć! a o Pokutę 
nie barzo fie frafowM. WujJuilOonf Dl; iż Pan BOg 
wfzechmogący w rychłe! krzywdy fwey mśćić fię będźie! 
nad tymi ktorzy niewdźięcżni będąc darow iego! lekko. 
myślnie o nich mowią y imi gardzą. NiemObT 68. 
Synonim: l. plocho. 
Cf NIELEKKOMYŚLNIE 


BZ 


LEKKOMYŚLNośl: (12) sb .f 
lekkomy'lnoili (9), lekomy'lnoili (3); lekkomy
lność 
NiemObT, Phil, LatHaT (3), WujNT, PowodPr; l('kkomyśl- 
no
ć : l('komyślność Calep (1: 3). 
.ś- (6), -f- (4), -8- (1), -fz- (1). 
e oraz oba o pTawaopoaobnie jasne (tak w lekko i w 
-ość). 
sg N lekkomyślność (5). <> G lckkomyślności (4). <> 
D lekkomyślności (1). <>A lekkomyślność (2). 
SI stp brak, On notuje, Linae XVII w.(e On). 
l. Brak Tot!wagi, brak eastanowiema; levitas Vulg, On; 
.futilitas Oalep; inconstantła, inBtabililas, tJolubilitas On (7): 
NiemObT 66, 140; Oalep 444b; Przetofz owi zdadzą [je 


LEKKONOGI 


nie być od lekkomylInośći wolni! ktorzy fobie barzley 
lthratę pieniędzy ważą! nit. przyiaciela Phil H2; A w Przy- 
powieśćiach zaCię: Lekkomy
lność (powiada) [Salomon] 
y iłowa z prawdą Cię mijaiące! oddalodemnie Panie Lat- 
HaT +3; A gdym to rozmyślał! izalim vt.yl iakiey lekko- 
myślnośći! WujNT 2.COT 1!17; y owfzem takowych 
piianioow przyrownywa [Pan Bóg] lekkomyślnośći prawie 
dźiećińfkiey POWOdPT 72. 
2. N iestalo

, zmienno
ć ; inconstantia, levitas, mobilitas, 
vanitaB Calep, Cn; ezilitaB, fallacitaB, menaacium Calep; 
instabilitas On (4): Levitae, Exilitas, item inconstantia, 
mobilitas - Lekomifluofc [I]. Calep 594b, llOlb; [uozyń 
mnie, Panie Jeeu] ftRtect.nym bez oćięMłośći! ochotnym 
bez lekkomyślnośći! boiaźliwym bez rolpacżnośći! praw. 
dźiwym bez pokrytośći LatHaT 23; [w męce Pana t!naj- 
dzie8z] pierzchliwość y dwornoŚĆ świecką w Herodźie: 
lekkomyślność! y niefprawiedliwość w Piłaćie: okrutność 
y lakomftwo w Hćiech LatHaT 262. 
3. Prawaopoaobnie odwaga, 
mialo

, e'Uchwalo

 (1): 
Audacia, Nimia confidentia - Szmialofzcz, lekomifzl- 
wofzcz [1]. Oalep ll3a. 
Synonimy: l. niestateczno

; 2. nieBtaloA
, t!miennoAIS; 
3. 
mialo

, euchwalstwo. 


BZ 


LEKKOMYŚLNY (8) ai 
lekkomyilny (5), lekomylilny (3); lekkomyślny Wuj- 
.lud, NiemOb1', PhU, LatHar, WujNT; lekomyślny Calep 
(2), CiekPotT. 
-ś- (4), -f- (4). 
e oraz o pTawdopoilobnie jasne (tak w lekko). 
sg m N lekkomyślny (1). <> G lekkomyśln(e)go (2). 
<> D lekkomyśln(e)mu (1). <> f N lekkomyślnA. (1). <> G 
lekkomyśln(e)j (1). <> V lekkomyślnA. (1). <> pl D lekko- 
myślnym (1). 
SI stp brak, On s.v. niestateczny, Linde XV11-XVI1Iw. 
l. NieTozwatny, niepowatny; inconstans, mobiliB, volu- 
bilis Calep, On; instabilis Oł!. (5): tak wy też wzgardtiwfzy 
Kośćioł y Kapłana! lami fobie y lekkomyślnym rozu- 
mom lwym wfzyftko przywłafzcżaćie WujJud Dv; Oalep 
522b; Ieft theż y to lekkomylInego poftępek cżłowieka 
fi fzcżęrIiwego powodzenia wynośić fie Phil M3. 
RzeTegi: »lekkomyślny i nierządny« (1): Tent.e Kor- 
neliufz8. Bifkupa Rzymfkie lO ! ftrofowal! z lekkomyślnego 
y nierządnego poftępku! gdy onych ktorych Cyprian 
iłufznie ezkommunikowal! Korneliufz przyiąwIzy! rzect. 
ich forytowRć chćiał NiemObr 57. 
»niezbożny a lekkomyślny« (1): Niezbożna a lekko- 
myfJna przyśięga: a iefzcze niezbożniey wypełniona [o obiet- 
nic,!! Heroda danej córce Heroaiady]. WujNT 60. 
2. NieBtaly, emienny, chwiejny; ambiguus, desultorius. 
dubius, /luzus, incertus, levis, lubricus, mobilis, vacillans, 
vanus, ventosus On (3): Potym z tey! że o fobie fprawę 
dawRć cMfem muśiał Poganinowi [Pan Jeeus Pilatowi]! 
y fędźiemu pierzchliwemu! lekkomyślnemu! y niefpra- 
wiedliwemu. LatHaT 317; Niechcę o tobie wiedzieć, ani 
cię przypuścić Do lercA: [...] Precz Venus lekom yśln a, 
miey fobie rwe rzeczy: Nigdy mi do mey śmierci nie 
bądz przyiaćielem OiekPotr 18. 
WYTałenie: »lekkomyślna wiara« (1): Levifidus, Qui 
faciIe fidem violat - LekomifInei wari [I]. Oalep 5D4b. 
BZ 


LEKKONOGI (1) ai 
N sg m lekkonogi. 


--
		

/Czytelnia_007_02_144_0001.djvu

			LEKKONOG
 


LEKKOŚĆ 


129 


dzalil y yzeby ich dobrych obycżaiow zbytnia ta lekkość 
RuIzył fię w pole nieprowała. KwiatKBiq.j P3v, A; Oycze móy łMkawy/ 
przezeń lekkonogi Któr6gom zbyła. prze me głupie rprawy. [...] Ale na. iawiIz 
płaczę rwey lekkośćit KochPiel 7; WujNT 369 maTg. 
lekkoló Ul ceym (1): BielKTon 204 cf »nieuatawiczność 
i lekko
«. 
(LEKKONOS) ef LEKONOS Seeregi: »lekkość a krotofila« (1): [MaTY ja] nygdy 
LEKKOŚl: (28D) Bb f na prorznoIzcz ryą nyeubyerala dwornoIzozy nyepatrzala 
lekkolili (281), lekolie (2), lechkolili (1), lehko'li (1); lekkorzczy a krotophyle nyeukazala PatKas III 109. 
lekość MymeT 1 ; lechkość ForOnR; lehkośó LiBtRgel; lek- »lekkość i nieuczciwość i bałamuctwo« (1): A kto Iie 
koŚĆ: lekość BielKTon (31: 1). waIzym pieśniam przypatrzy' lekkośći y nieucMiwoś6i 
lek- (282), leg- (1). wnich dorjć y Młamuctwa naydźie. WujJud 186. 
e OTag o jaBne (w tym w o 1 T. bl
dne enakowanie). »nieustawiczność i lekkośćc (1): Kroi AngieUki 
Bg N lekkość (4D). O G lekkości (63). O D lekkości niebył kontent rpirania łMka.wego Luterowego' odpirał mu 
(36). O A lekkość (91). O 1 lekkością (31). O L lekko6ci Iradze' przypiruiąc mu nieuItawicżność y lekkość w nauce' 
(2). O pl N lekkości (2). O G lekkości (4). O A lekkości iż niewie lam ożego pierwey bronić ma BielKron 204. 
(7). O 1lekkościami (3). O L lekkościach (1). . WYTatenio pT/8yimkowe: »z lekkością« - lekkomylini" 
SI Btp, On not-uje, Linde XVI-XVIII w. beg eG8tano-wwnia (1): Starzy widzącl że ich prośba wagi 
l. Maly ci
taT; levitaB On (4): Bowiem wrzelka rzooż Iwey nie miała [u Zuzanny]' Prożnoć pani' będzyeIzli 
drobna ieUh lekka, a tak y mięIo drobne dla rwey lekkolci Iie dłużey wymawiała' Vt.ywieIz tego z lekkorcią, rozgnie- 
nie zUępuie na doł do żołądka, ale pływa albo powirachu warz nas robie! A my będzyem zobopolnie Iwiadcżyć 
albo w poIrzodku iego GlabGad H3v.' \ przećiw tobie KochZue A3. 
lekkoić czego (1): Bowiem w cżłowiecże na thct.o roz-. »z lekkośoiąc 
 bez BtTachu, ch
tnie (1): luż niech 
chodzą rie dymy y grube wilgoti, ktore cżłonki napełniaiąc y on poreł Bożi Pi'zidzie ktory Ludzie trfożj Smierćzia 
obciążaią. Gdyż one pokarm wzięti zafię zcirka a wygauia, abo yey rrogorczią Vziweć tego zle k korczią RejKup Tv. 
przeto lekkoIć ciała przychodzi. GlabGad D3v. , , 6. WBtyd, hańba, nieBlawa, pcmitenie; wzgaTdtJ, leko,. 
a. O Btanie fizjologioenym [w ceym] (1): Też gdy \ walenie; eniewaga, obraza, ujma; "koda, kTeywda; oontu- 
vwarzyIz czebulę przerzecżoną z miodem a z wodą' melia, dedecuB, ignominia, indignitali, 0ppTobium, probrtłm 
a dalz Iie napić' tedy gł08 cżyni dobry y lekkoIć wpier- Mącz, On; cTimen, improperium, infamia, Bligma, 'tupTum 
Iiach FalZiol I 133b. r Mącz; flagitium, labecula, macula, nota On (260): BierE. 
b. Jakal cecha Tolliny (1): r Ev; Nieehay Iie iedno ći zawltydaią ktorzy lobie wtem 
SzeTeg: »tłueto
 i lekkość« (1): Tet. ma włornolć rorkoJIuią aby zle czynili gdy będą lekkoIćią przywle- 
[trlycz] purgowania wilkoIci przez vUal a to znieiakiey czeni RejPB 52v, 109; Hoynieć on nam dżywne rwe dary 
tłurtoIci y łekkoIci kthorą ma wrobie FalZiol I 30d. roJIzafował Ale chcze aby każdy miernie Iie w tym cho- 
2. Zwinnol6, f'uchliwoló [ceego] (1): telko tho iey wał Bo by nam to miał dawać na ludzkie lekkolći Snadź 
[dzikiej kozy] qbrona chypkolć nog alekkorć członkow by iakos vkroćił rwey lprawiedliworći RejJ6e E2, E4v; 
FalZiol IV 9b. GlioeKBiąl C5v; RejZwierz 24 maTg, 82; BielKf'on 104, 
3. Mala dotkliwol6, col latwego do zniesienia [ceego] 312, 416v; Mącs 79d, 89a, 323b, 376c; ReJAp 123; Rej- 
(1): Bo krotka lekkość fraIunku nMzego [Nam momentanea Zwiero 80v, 223; Ale wierz co mię trzyma' y garnie ku 
levitaB tTibulationiB 'IłOBtrae]' [...] wiecżną wagę £ławy tobiet To' iż przodków Iwych zorMć' marz za. lekkos6 
lprawuie nam BudNT 2.00r 4'17. r bie KochFT 84; KochPij C; LatHaT 319. 
4. To, copTzychodei bez trudu, latwolć; levitaB On (4): , lekkośó czego [- odnoBeąca BitJ do ceegol] (2): vwMz 
Lekkorc paniam cżyni przy porodzeniu gich dziathek v £jebie wielkość grzechu a iako ma.by6 lekkość wzgar. 
[w6dka bukwiceana] FalZiol II 4b. -\ ł J chonego miłośierdtia. ważona MureHiBt F2; RejZwieTo 184v. 
W pTzeciwBtawieniu: »rzecz trudna.... lekkość« (1) : lekkość czego [= wyplywająca e ceegoś] (1) : Kwiat. 
RZecż to ieCt barzo trudna! na lichy rozum moy. Co iak ł KBiąj C2v cf »lekkość a nikczemność«. 
bacżę za lekkość to robie waży twoy. PaxLiz C. lekkoIć czyja [- Bpadająca na kogol] [w tym: pron 
SzeTeg: »snadność a lekkość« (1): a potym [ma 1'081 (14), ai pOBB (4), G Bb i pTon (4)] (22): FOTOnR E; 
brzemienna pani] cżynić mazanie mieCcz przerzecżonych, LibLeg 11'161; Co wrzyUko choo by M.k było [...]: te 
oleyki y tłnCtoCciami namienionemil abowiem thym rzą- twoj przodkowie wtakowei ślepocie byli' te terz taliO nie. 
dzeniem Nacieżey dziatki miewaiączey, rnadoIć a lek- widźieIi' zali to nie ie£t lekkośc twoia i wrzy£tkiellO potomr. 
korć znamienita £tąd przychodzi. FalZiol V 19c. \.:., twa twoiego t MUTZHiBt M4; GlioeKBiql B8v; Leop PTOV 
Wyratenie pTeyimkowe: »z lekkością«" w latwy 14'28; BielKTon 56, 100v, 104v, 346v, 393v maTg; Mqc. 
BpoB6b, bez trudności (1): Też to ziołko ieCt dobre [...] 930; G6TnDwoTe L3v; RejPoB 197v; KuoebKat 335; Rej- 
na czięCzkie puCzcżanie ¥rYnny' abowiem zlekkolczią Zwiero 69, 86, 187v, 189; PaprPan A2, Ff4; Modrl&Bae 105; 
pędzy vrine na.doI FalZioZ I 6c. KochWe 140. 
5. Lekkomyllnoló, bTak powagi, nieBtatecenolf5, glupota; lekkość czyja [=- pTeee kogol wYTzqdeona] (1): A gdy 
pT6tnoić; niepowatne eaj
cie, Toerywka; inconBtantia, in- P08łowie Cśrzowi Kaidanowi onę zuphałą odpowiedź 
Btabilitas, levitaB (mentiB), licentia, mobilitaB, petulantia, Erdźiwilowę y vpominki parę Urza! oddali' wnet Iię 
vernilitaB, volubilitaB On (11): PatKaz 11 86; A wCzakolz z oney lekkoMi hołdownika Iwego (iako mniemał) roz- 
z obudwu rię Itron trzeba obawiaó' iżeby [...] fkłonność gniewawCzy' woyfko Hordy ZawoHkiey przez Dniepr 
w błazeń8ką lekkoM nieprzemięniśłś Iię. KwiatKBiąt D4; przeprawił StTyjKTon 269. 
abowiem przez to tańóowanie y ciało cżwiot.ą' y wielką W poląceeniach Beeregowych (10): Mące 326b, 415b, 
członkom ochotność achypkość przidaią' gdyby tylko 491d; G6rnDwoTe Ee7, Hh8; RejPoB 115v, 201v; doCyć 
młodzieóczykow ku nierządnym zapaleniom niepobu- - o tym w śrzednim wieku we wtorych kCięgach nśpirano! 


SI Btp, On brak, Linde XV1l11U. 
Lekko, cicho, bezglośnie Btąpający: 
Hetman AS mężny rzecżony' Kot 
wiśi z iedney £trony. KmitaSpit B. 


BZ
		

/Czytelnia_007_02_145_0001.djvu

			130 


LEKKOŚĆ 


iuko tho ieIt pan [obtarBtwo i op-il8two] Izkodliwy! y iakie 
lzkody!lckkośći! y dziwnc obrzydłośći z niego przypadaią. 
RejZwierc ló7v, 114, 184v. 
W pTzeciwBtawie'1łiach: »Iekkość... poczciwość (.5), 
sława (3), cześć (3), cięt.kość (2), oaUachcenie, pochłubka, 
ućciwość a dostojeństwo. (14): Widział tcż błazna a on 
złoti picr[scien] noIil na palczu y rzekł mu, ku więtfzey 
ci [ie]£t lekkoIci niz ku oIIachceniu to złoto. BielŻyw 76; 
Bogactwa roitropnemu! Ią ku pocżćiwośćil A zMiQ bało- 
nemu! ku iego lekkośći. BielKom B8v; Więcey każdy 
lekkośći! niż £ławy vżywa! Ktol'Y z nadętą gębą ińko 
dyabeł chodzi Rej»'i.:; 188v, 192; Vććiwość a doItoieńItwo 
krolewIkie w wielkośći ludzi: ale w mńłem ludu ie£t lekkość 
kxiążęca [In 'multituainc populi dignitaB Tegi8, et in pauci- 
tate plebiB ig1)ominia pTincipi8]. £eop PTOV 14!28; Rej- 
ZwieTe 102; In crimen vertere quod gloriae e88e debct. 
W lekkość a w fromotę obraca6 coby ku czći miało być. 
Mące 485d; RejPoB 243; RejZwiere 190v, 191, 223, 271; 
KochFT 64; KochTaTn 74. 
W por6wnauiach (2): WTóbŻolt 70/13; Niechay lekkoŚĆ/ 
iako płaIzcz! na Iye oblecze! Niech hańbę wzuie tenl 
kto fałfz na mię wlecze. KochPB 169. 
W charakteTYBtycenych polączfJtłiach: jawna lekkoić. 
lud
ka, niemala, pTę.dka, wielka (.5); lekkolci aOBtawać, 
dowieść, pTzyczyniać, BtTzec, ujć, uty(wa)ć (2), eabaceyó. 
lalować; lekkolłć mieć (4), nagTodzić, oblec, pTeelolyć. pTey- 
nOBić, wieść, ebierać, edobić, egromadzać; na lekkość aa(wa)ó 
(2), obTacać Bię. (ObTocić Bid (2), wyniść; gniewać Bi
 o lekkość; 
w lekkość obTacać; mieć ea lekkość (2), poczytać, edać ,i(; 
e lekkości rozgniewać Bię; być ku lekkolci (4), wieió; lekkością 
by6, oadać, pTzyk-ryty, pTzywleczony, upadać, ea8adzony, 
ewać; być z lekkością; pelen lekkości, pTzyczyna, BtoB, u-wa- 
lanie. 
Fraza: »jaka lekkość będzie. [w tym: komu (1)] 
[B.łyk emienny] (2): lakażby to nam lekkość! bychmy 
wino pili! A ći wodni panowie! by nas poty m bili. Rej- 
ZWieTJl 32v; RejZwieTc 86. 
ZWTOty: »lckkość cierpieć (a. wycierpieć). (.5): RejP' 
101; BielKTon [332"]; Infamiae in80len8, Nicnałożony 
lekkośći cierpieć. lJclące 399a; KuczbKat 335; Niechby 
dofyć było prortym na tern! że choćiaby cnotliwi! y dobremi 
naukami ozdobieni byli! aby niemogli trzymać przedniey- 
fzych vrzędow: niechby na tcm dofyć! t.e tę legkoś6 ćier- 
pią [aiminutionem quanaam eOB pali] ModrzBaz 80. 
»lekkość czynić (a. uczynić) [komu, czemu]. =- 
pTzynoBić wBtya [Bzyk emie'lłny] (7): BielŻyw 23 [21'.]; Tu 
dwoię lekkość cżynifz! nędzniku vbogi. Sobie y nam Rej- 
Zwiere 40; A by też nic infzego! iedno na złość Swini! 
Mielibychmy tego rtrzedz! co nam lekkość CŻyni. Bowicm 
ta nigdy nie żrze! kicdy fie iey nie chce! A narz by miał 
y zdechnąć! ley mu w gardło iefzct.e. RejZwiere 132v, 
45v; RejPoB 243; RejZwieTc 18. 
»czynić lekkoijć [komu, czemu]. =- obratać, eniewaiaó; 
polluere Vulg [Bzyk emienny] (17): LibLeg 1O!154; RejPB 
108; GTo'icPOTZ cc4; RejWiz 158; Leop Lev 20/3; RejZwiere 
122v; BielKTon 412; Rej.tp 123; Dawaiąc do tego przy- 
dynę! iż nie tylko tobie krolu! ale y nam! y żonam nMzym! 
lekkość vct.yniła. RejPoB 43, 7v, 85, 90, 216, 222v, 293; 
RejZwierc 191; PapTPan Ee. 
»lekkość odnieść. (1): a człowiek vczćiwy! y wiel- 
kiego fercś.f gśrdło dać woli! niż lekkość odnieść G6r16- 
Roem H4v. 
»lekkości się (po )mścić; za lekkość pomstę uczynić. 
[,eyk .rmienny] (6; 1): FOTCnR E; BielKron 100v; Hi8e- 
Reym 42; PaprPan Ff3, Ff4; ExoriaTe aliquiB no!eTiB ex 


LEKKOŚĆ 


o/BibuB vltOT Y To iert! Pow£taó kiedy kto mężny z nśfzych 
proIzę kośćil A pomaći fię nad tym złym rodem mey 
lekkośći. MoaTzBaz 105; Ona [...] rAda była tey dródzel 
którą mogła Iye nAd nieprzyiaćielem lekkośći fw6y póm- 
aćić. KochWe 140. 
»lekkość popaść. (1): A iżem ia tę lekkoś6 dźiś popśść 
muśińłal która na móy ród nigdy nie przychodźiła! śmierći 
namni6y fye nie zbraniam KochWz 141. 
»lekkością posromocić. (1): a ty będąc: prawą na- 
dzicią kazdey vcieczki llaJIey niedopuITczay nigdy zlekko- 
Icią pofromocic nas RejPB 46. 
»0 lekkoś6 przyprawić (się) (a. przyprawowa6). - 
oimieBzyć (Bię.); incuTreTe in deaecora Mącz (3): Mące 79d; 
HArpalus pan ieden prośił Philipa krola Macedońfkiego 
za powinowatym fwoiml [...] aby mu wżdy iaką w tym 
lAlkę vkazał na lądziel [...] aby go o thśką lekkość iawnie 
nie przyprawowal! a it.by to mogło być bez o£ławy iego. 
RejZwieTc 56; KochPB 65. 
»przyść o lekkoś6. ku lekkości. = ośmieBzyć Bi
 
(2 : 1): A iako to pry być możel Uby kto mogł wypić 
morze. Temuć doIyć nie vdziAłaml [...] Porufz tera8 
lwey mądrośćil Abych nie przylzedł ku lekkośći BierEe 
D4v; GliceKBiąA E6v; G6rnDwoTe N4v. 
»lekkość [na co] wkładać. = potępiać (1): A kto 
Iye w niefzczęśćiu śmieiel Iabych tAk rzekł! że lzaleie. 
Kto zAś na płacz lekkość wkłada! Słylzę dobrze co powiAda: 
Lecz Iye tym żal nie hamuie! OwIzem więtfzy przyItępuie. 
KochTT 18. 
»lekkość wyrządzić (a. wyrządzać), wyrządzona. 
[w tym: komu, ceemu (17)] = obradć; pTobTiB afficere 
Pol..!1nt; contaminaTe, aeaecuB imprimere, ignominiam infe- 
rre, i1łdignum faceTe, pTobraTe, pTobTum ingerere a. obiceTe 
Mące (20: 2): LibLeg 1O!97v; MUTeHi8t H2; KTomRoem II 
m2v; GliczKBiąt C5v, Gv; GToicPOTZ dd3v; BibRade PB 
102!9; BielKT01ł 55, 56v, 70v, 265v, 388; Magno tibi 
probro futurum est, Muśifz fie za to barzo Irómać wyrzą- 
dźić ta rzecz lekkość nie małą. Mącz 323b, 123c, 143c, 
321b, 323b [2 r.], 439b, 498b; LatHaT 115, 317. 
»lekkoać wziąć, bierać. = aoznać zniewagi, kTeyway 
[Bzyk emien1łY] (4: 1): BielK1'on LIll; Abowiem co in- 
Izego cżynić! iedno vciekaycie czo rozum macie! a proftaoy 
do IMa. A wielekroć fnadź więtlzą lekkość korona M. 
Iławna 8 thego bierała! nit.liby ich było niemałą ct.ęść 
w dobrey fprawie pogromiono. RejZwieTc 185v, 187v, 
194v; BielSjem 21. 
Jtwziąć lekkość. '"" być niBko cenio'/łY1Ił, lekcewałonym 
(1): Ale gdy iuż rząd przypadł na Iwowolną młodość! 
Iuż ona zacna Iława wzyęłś wielką lekkość. RejWiz 99. 
»żałować 8ię lckkości. (4): Ona [...] iechała do Safi 
do brata Henrika Celarzśf żAłuiąc lie lwey lekkośći na 
Polaki co ią z źicmie precż wygnali BielK Ton 346v, 16v, 
56, 109. 
WYTaże1łia: »sprosna lekkość. (1): RejZwierc 187v 
cf »ohyda a lekkość.. 
Jtwieczna lekkość. (1): tak iż pothomftwo ich! y ony 
mArnie zgromadzone bogactwa y oliadłośći ich prawie 
w niwect. a w niwect.! a mi. wiecżną lekkość pamiątki ich! 
fą fie obroćiły RejZwierc 184v. 
Seeregi: »Iekkość i bołeść. (2): Siodma [cząstka] 
wznawia odefłanie do PiłaM.. Tam Pan nie iedeu rtU8 
lekkośći y boleśći wytrwał. LatH aT 317, 317. 
»gwałt i lekkość. (1): ptolomeus Lagow Iyn! ktory 
pierwIzy miedzy iego kfiążęty Egipt trzymał! przyiechaw- 
Izy do Jeruzalem! kośćiołowi gwałt y lekkość wyrządził. 
BielKTon 265v. 


.......
		

/Czytelnia_007_02_146_0001.djvu

			LEKKOŚĆ 


»haóba i lekkość« [Bzyk 2: l] (3): aż fąHedźi moij 
przypadwIzy! każdy lie fwee hańby ij lechkofći mlćił. 
FOTOnR E; G6TnDwoTe N4v; LatHaT 319. [Ponadto 10 połą- 
ceeniu Bzeregowym l r.; w Tóżnych czlonach ,.dania elo- 
'onego l r.]. 
.lekkość, (i) krzywdac [Bzyk l: l] (2): A thu oMcż 
ia.ko Iie on nie ma gniewAć o tę krzywdę Iwoię y o tę 
lekkość Iwoię. RejPoB 197v; LatHar 663. 
»lichota a lekkoś6c (l): Wlpomnyę też tu yednę li- 
chotę Ó. lekko8Ó Alexandra wyelkyego! kthol'ą był popadł 
nś weCelu GliczKBiąż B8v. 
»nieuczciwość i lekkośćc (l): Ale ktory cudzołoż- 
nikiem iert! prze niedolthathek fercś Iwoiego! Itrśći 
duITę Iwoię: nieuczćiwość y lekkość lobie zbiera [tuTpi- 
tudinem et ignominiam congTegat Bibi] Leop PTOV 6!33. 
.niezbożność a lekkość« (1): I Bóg nademną nędźnem 
okazać raczył! iakomuśię ta niezbożnośc a lekkośc ięmu 
wyrządzonś niepodoba.. MUTeHiBt 112. 
»lekkoś6 a nikczemność« (l): A tak od tey lekkośći 
ś nikcżemnośći łgarftwa maYIł być frogo takowi odltra- 
Izani. KwiatlCBiąż C2v. 
»ohyda a lekkośćc (l): Choćbyfmy lie nań [na BkaTb] 
wlzylcy/ [...] raz po trofze zrzućili! ó. ty przypadki do 
niego przybywały! iżby lie tha wżdy marna ohydś a Ipro- 
Ina lekkość Koronna cżym podeprzeć ś rśtowść mogłś. 
RejZwieTc 187v. 
»lekkość i osławac (1): bo pewnie gdzie He w to 
wdalz! y Bog fie ciebie zaprzy ś nie będzie o tobie nic 
chciał wiedzieć/ y pręthką lekkość y oIławę będzielz 
około liebie miał RejZwierc 36. [Ponadto w poląceeniach 
6ZfJTegowych 2 T.]. 
»lekkość i (a) pośmiewanie (a. śmiech)« [Beyk l: l] 
(2): y tak na. pałac moy poiśdę/ a za t
to lekkość! y pośmie- 
wanie pomrtę 8łuIzną nad nimi vcżynię. HiBtRzym 42; 
RejZwieTc 190v. [Ponadto w połąceeniu BeeTegowym l T.]. 
»8pr08ność a lekkość« (l): lAką ono widaCz fproCność 
a lekkość Koronną/ cżegoby lie Inadź wItydść przed 
infzemi narody/ gdy lie ich Itady włocży zA prokuratory 
po Ieymiech iAko bydłA błędnęgo [I] RejZwifJTc 189. 
lOlekkość, (a, i, albo) srom(ota) (a. posromocenie)« 
[Bzyk 8: 4] (12): Day miły panie aby byli przykrići/ 
iako odzienim Iromotą j lekkolcią ći ktorzi mnie złego 
Izukaią. Wr6bŻolt 70/13; GliczKBią4 C3v, E5v; Mącz 
79d [2 r.], 323b, 424a, 485d; RejAp 31v; RejPoB 189v; 
WeTKae 295; GrabowSet T4. [Ponadto w połączeniach 
Bzeregowych Ó T.]. 
»lckkośó i 8zkodac [Bzyk 5: 1] (6): LiBtRz6Ź w. 21; 
Thelch mylolczywi Krolyv. nyeracz walcha Kro. m. 
Czye na naCz gnyewacz y zelzmi poIła waIchey Kro. mczi 
przi fobye zadzyerzely. czo bichmi Izye dowyedzyely 
od kogo Izye nam tha Ikoda rthala thak wyelka y lyekkolcz 
LibLeg H/155, 10/154, H/159v, 161; BielKTOn 99v. 
[Ponadto w połączeniach BeeTegowych 2 T.]. 
»trudność i lekkość« (l): mi ich be8 wIzelakiego 
omielkania bedzyem odprawowacz y odpvlczacz y zad. 
nich trvdnolczy y lekkolczy ym lamim, y Iłvgam ych mi 
lamy, [...] niebedziem ym wirzadzacz. LibLeg 10/97v. 
»w8tyd a (i) lekkość« (4): Nikt infIy nieCwiadom iAki 
wrtyd A iaką lekkolc ćierpię ia od przeIładownikow Iwoich 
RejPB 101; RejPoB 323; RejZwieTc 36v, 86. 
»wzgardzenie a lekkość« (1): A dla cżegoż thę plu- 
gAwą gębę twoię podnośirz nś wzgardzenie A na lekkość 
bliźniego Iwego T RejZwieTc 69. 
»zhańbiony a pełen lekkośći« (1): tak nawA pocżći- 
wego! A Ricerfkiego zawołAnia cżłowiekA! ieIli namniey w 


LEKKOŚĆ 


131 


cżym nśCzcżerbioDa będzie/ iuż lie nigdi nie poprAwi/ Ale 
tAk zhAńbioną! A pełną lekkośći zortanie. G6TnDwoTe D6v. 
WYTa.eenia pTeyimkowe: »(nie) bez lekkośći« (3): 
Abowiem ty MArcowe! twoie odmiennośći! Nie mogą 
być nieboże! nigdy bez lekkośći. RejZwieTSI 133. 
"" bee lekkoAci ceyjej (2): G6rnDwoTe E2; O Helenie 
to wiemy! byłś burdA dwoiś: [...] VnióIł ią był Thezeus 
tylko dla głśdkośći: Lecz ią zaś muśiał wróćić! nie bez 
fwey lekkośći. A potym zśśię PAris Pud1FT 68. "" 
»dla lekkości [czyjej]« (l): Alexśnder porwawfzy 
fie miMto panny z drugimi! pobili ony poIły! krom ied- 
nego! ktorego ponśli do domu dla lekłośći [I] ich! bowiem 
rolpowiedzyał po wfzytkiey Perfyey! iż panny Mścedoń- 
Ikie! broniąc pocżćiwośći fwey/ pobiły poIły PerIkie 
barzo mężne. BielKTon 116v. 
»ku lekkości« (30): potem paD obudził lie iako rtwśr- 
dego lnu ku rśtunku ich! ś pokśrał okrutnem wrzodem 
ku wielkiey lekkolci Iprzećiwniki ich RejP' 117v; LubPB 
X3 maTg. 
"" ku lekkoAci czego (2): NA koniec PaD ku więtfzey 
lekkośći niedowiarIthwa ich! wzbudził A okazał więtrzą 
wiArę w pogAniech RejPoB 35v; RejZwifJTc 187. 
ku lekkoAci komu, oSIemu (9): MurzNT HI; RejWi. 
37, 162; RejZwity/'z 43v; Mącz 177a; RejPoB 82v, 194v, 
205; ś złolnych chytrośći Obracalz w pośmiech ludzki/ 
onym ku lekkośći. GTabowSet L2. 
ku lekkoAci czyjej [w tym: pTon pOBB (10), G Bb i pTon 
(6), ai pOBB (l)] (17): RejPB 93, 108v; BielKTon 100v; 
Coż wy theż nędznioy rozumiecie o Iprawach wMzych 
złych! iAko was też wylwiadCzść będą [...] przed obli- 
cżnolcią dortoynych Anyołow iego/ y inych duchow 
lwiętych rthAnow dziwnych A rozlicżnych/ ielzcże ku 
więtCzey lekkośći wśIzey. RejAp 124; RejPoB 27, 74v, 
198, 206, 251, 0003; RejZwie1'c 36, 141v, 161v, 187 [2 r.], 
189, [193]. 
W pTeeołwBtawieniach: lOku czci a ku chwale (3), 
ku ehwale ... ku lekkości« (4): A by nic inlzego iedno tho! 
iż oie vcżynił cżłowiekiem! A Itworzył oie ku cżći , ku 
chwale Iwoiey/ A nie inym źwirzęciem ku lekkośći twoiey. 
RejPoB 74v; RejZwierc 36, 187 [2 T.]. 
W chaTakteryBtycznych połączeniach: ku Bepetnej lek. 
koAci, wielkiej (4). 
SeeTegi: »ku lekkości a upadku« (1): iśkoż nie ma 
[...] do końca rozrzućić płotow iey [winniceki]/ a dś6 
ią potrzeć źwirzęoiu dzikiemu/ ku więtlzey lekkoś6i 
ś vpadku iey. RejZwie'rc [193]. 
»ku lekkości a ku zginieniułC (1): Abowiem abo miał 
potym z lśty Iwemi wynidź rodzioom Iwym ku łaUośći 
abo ku lekkośói iśkiey Iwoiey! A ku zginieniu Iwemu 
RejPOB 0003. '" 
»na lekkość. (6): A iako pilzą w HiCtorjey Henrika 
trzeeiego/ iż cżtyrze Windelioi krolowię poimani, na 
więtlzą lekkoić, muCili kothły y garnce miedziane v niego 
do kuchnie nolić MiechGlab 45; RejZwiere 14v. 
'" na lekkoAć komu (3): RejP' 164; Pan lie nA lekkość 
żydom obiawił pogśnom. RejPoB 35v maTg, 346v. 
na lekkoAć czyją (1): do wychodow na lekkość ieh 
miotano/ it. iAki był żywot M.ki tet. miał być j pogrzeb 
RejZwieTc 136v. "" 
))z lekkością« (18): RejPB 51; LubPB Q4; RejZwierz 
37v; BielKTon 7v, 386; RejPoB 283v; RejZwierc 34, 50, 
215v, 216, 252; Abowiem tam iuż miAło lie pokAzać/ 
Komu tak miły zakład miano IkazAć Kto zaś z lekkoIcią 
miał II pałacu wynidt KochSe A4. Of »z lekkością posro- 
mooić«.
		

/Czytelnia_007_02_147_0001.djvu

			132 


LEKKOŚĆ 


W charakterYBtycznych polącs:eniach: e wiclką lek- 
kością (4); e lekkością iść (wynić) (2), karać, odchodzić, 
pożyć, rozsypać Bię w pToch, ujechać (ujeżdżać) (3), uty(wa)ć 
(5), wTocić Bię, wygnać, zginąć. 
SeeTegi: »z lekkością i hańbą« (1): aby ych [dziatek] 
potem zlekkofcią ich y hanbą kto iny niekarał. RejKup- 
Sekl a4v. 
»marnie a z lekkoBcią« (1): azażby był lepiey marnie 
a z lekkofcią zginąłj gdyż to złego trudno minąć może. 
RejZwierc 153v. 
»z pOBmiechem a ze złą sławą i z lckkością« (1): a tam 
to obraca gdzie ma być fłufznie obroconoj nie tam gdzieby 
tego potym s pofmiechem ludzkim a ze złą Iławą y z lek- 
kofcią vżyć miał. RejZwieTo 143v. 
»z szkodą i z lekkością« (1): thak go [Amurata] 
długo trapić będęj wednie y wnocy s fwoim Rycerfthwemj 
aż muśi vieżdżść z źiemie z fzkodą y zlekośćią fwoią 
BielKTon 244v. 
»z wstydem a z lckkością« (1): A nakoniecz patrz 
miedzy vcżćiwemi ftany kto tylko iednego zdradzij 
albo He przećiwko iednelllu niepoććiwie zachowaj z iakilll 
wftidem a z iliką lekkofcią tcgo vżywać muśi. RejZwieTo 
37. "" 
»w lekkości« (1): Baiazeth od Tamerlana nś głowę 
porażon y żywo poiman [...]. Wypufzcżon był potym 
BAiśzet y tak w tey lekkosći rychło vmarł. BielK Ton 
240v. 
W przen (1): 
ZWTOt: »lekkość czynić« ""' pTeynoBić wBtyd (1): IEden 
pan przyiacielom Iłużbę vkazowałj Mianuiąc każdy koflikj 
kto go cżym darował. Opat chodzi [...] iż fwoich nie 
widziałj ćicho przymawaiąc. Pan obacży y rzccże: Kfze 
Opacie miłyj Gniewali He ći wieldzyjlekkość im cżyniły. 
RejFig Aa2. 
a. O utTacie czci niewieściej w związku e cudzo16Btwem, 
gwałt,m lub nierządem; pTobrum, pTopudium Mącz (13): 
RejJ6z F8; Mącz 323b, 327a; ZVZANNA śmiele Złofnym 
ftarcom znść dałaj Iż śmierćj nad grzechj wolałAJ Bieglij 
chcąc by ftądj śmicrć y lekkość miała. GrabowSet B3v. 
W cl
aTakterystycznych polączeniach: wielka lekkość; 
lekkość mie6, wieść. 
ZWTOty: »lekkoBć odnieść« (1): gdzie [w domu nieTząa- 
nym] y fama lekkość odnieśiefzj y dom fwoy o niefławę 
y zclżywość przyprawifz. SkaTŻyw 69. 
»pomścić 8ię lekkości [czyjej]« (2): Wpadfzy na 
Koń do męża przybiegła. w radośćij Y wolnaj y pomśćiła. 
He fwoiey lekkośći. RejZwierz 44; BielKron lł6v. 
»lekkość popaść« (1): A na. koniecj coś za. lckkość 
iawnie popMć mi/Ha KochZuz A3v. 
»[komu] lekkość uczynić« = s:gwalcić (1): Ona thedy 
poczęła do niego mowić w ty Iłowaj Sługa Ebreyczyk 
przyfzedł ku mniej [...] aby mi lekkość vczynił [ut illu.- 
deTet in me]. BibRaaz Gen 39j17. 
»[komu] lekkość wyrządzić« = zgwalcić (1): Oto ten 
Zyd w ktorym He kochafzj mało mi lekkoMi nie wyrzą- 
dził BielKTon 16v. 
WYTatenie: »haniebna lekkość« (1): a białeygłowie 
tak tho ieIt wielkaj y haniebna lekkoBćj iż o ktorey raz 
tha fława rofpuftyj a bezwftydu głofno wynidziej bądź 
to prawdaj abo nieprawdaj iuż ta nieboga za.wdy w thym 
rorole zoftść muśi. G6TnDwoTz T8. 
SzeTegi: »hańba i lekkoM« (1): Ale ona klęknąwfzy 
v nóg oycowfkichj prośiła y dla Bogaj aby ićy po hańbę 
y lekkość chodźić nie dopufczał KochWe 142. 
»lckkoM a kurewstwo« (1): Probri in8imulare mulie- 


LEKKOŚĆ 


rem, Lekkość a kurewftwo wieść na białą głowę. Mące 
323b. 
h. O pOTażce w walce (3): 
ZWTOty: »pomśeić się lekkości« (2): Kroi Kśźimierz 
na then cżas był w Lithwiej gdy vIłyfzał porażkę Olbra- 
chta rynaj pośpiefzał do Poliki z ludemj aby He pomśćił 
lekkośći tey nad Węgry BielKTon 397v, 179. 
»lekkość popaść« (1): BielKTon 448 cf »lekkość albo 
porażka«. 
SzeTegi: »lekkość albo porażka« (1): [PoTtugalczycy] 
lekkość albo porafzkę przed thym od Maurow popadli 
v 1IIalaki miśfta w Indyey BielK Ton 448. 
»szkoda i lekkość« (1): Chcąc He pomśćić fzkod y lek- 
kośći fwych Naradynj Krześći/1ńfki zamek v Antyochiey 
obległ y dobył BielKTon 179. 
e. Oeyn enieważajqcy, eniewaga (12): Ktorey rzeczy 
ten tho pozwany ma mieć świadectwo [...] prze8 lift 
otworzyrtyj albo Minutę oney fprawy ktorą by okazał 
włafnemu Sędźiemu przećiw rtroniej ielliby tey lekkofći 
przała. GroioPoTz m3v, cc4; BielKTon 381; fkazono tego 
co pozwał Szlachćica nie podlegoj a k temu nie mło- 
dego na śiedzenie w wieży rok iedenj a wyśiedźiawfzy 
zoItawiono mu całe prawo czynieniśj o lekkośćj bo go 
było kiymi wybito na. rybnych rtolech. G6mRozm H4v, 
C, H4, H4v [3 T.]. 
W polączeniach BeeTegowych (2): iako v nas we Wło- 
fzech o lekkośćij o ranyj mordyj nie pozywa Cię Szlachtaj 
bo by to rromota byłaj ale Hę mśći G6TnRoem C3, L. 
W charakterystycznyoh połączeniach: lekkość niemala, 
znaczna; bać Bi
 lekkości, nadziewaó ,ię, pTeeć; o lekkośó 
ceynienie, kaźń (2), pos:ywa6. 
WYTatenie: »lekkość uczyniona« (1): Nuż na mordyj 
pożogij zdradyj [...] gwałtem brania panienj wdowj 
dźieói w opiekęj lekkość vczynioną Szlachćieowi [. .. ] 
ten [...] nalMłby taki munfztuk G6rnRozm L. 
SzeTeg: »szkoda i lckkość« (1): thedy temu pozwa- 
nemuj gdyby przed włafnym Sędźim o to czynilj ma być 
nagrodzona fzkoda y lekkofć od onegoj przes kthorego 
był na drodze niepotrzebnie gabany/ Albo AreItowany. 
GToioPore m3. 
d. PTe6Ślaaowanie, cierpienie, męczeństwo; contumelia 
PolAnt; oppTobrium Vulg (9): 
W polqozeniaclł BzeTegowych (2): Dla thego Cię koeham 
w krewkośćiachj w lekkośćiachj w potrzebAchj w przefla- 
dowaniuj w vćifkach [(PTopter quoa placeo miM) in infiT- 
mitatibuB, in contumeliiB, in neceBBitatibuB, in peTBecuti- 
onibuB, in angust-iiB] dla KryItufa BibRadz 2.001' 12jl0; 
LatHaT 503. 
W chaTakterYBtycznych połączeniach: lekkość tajna; 
lekkości talować; lekkość wytrwać; kochać Bię w lekkościach. 
Zwroty: »lekkość ucierpieć« (1): A oni przcdśię fzli 
raduiąc Hę od oblicża radyj iż dla imienia Iefufowego 
za doItoyne byli miani lekkość vćierpieć [contumelia 
a!fici]. BudNT Act 5j41. 
»zawstydzić lekkością« (1): A gdy będziefz raczył 
zAwItydźić tą lekkofćią ofoby ich nieUąc iem będzie 
iedno JIuka6 miłoHerdzia twego RejPB 124v. 
SzeTegi: »boleść i lekkość« (1): błogoIławiona Dorotoj 
[...] tyj ktoraś rozmaite boleśći y lekkośći dla P{ma 
Iezufll. wytrwa.ł3j [...] Modl Cię za. nami LatHar 459. 
»lekkoM, okrucieństwo« (1): Abowiem niemśfz żad- 
nyi lekkościj żadnego okrucienItwaj ktore lO bych ia za 
tak cię[zki grzech niezasłużył. MUTZHiBt Q2v. 
»lekkość i UCi8k« = opPTobTium et tTibulatio Vulg (2): 
Przypomnićie fobie dni picrwfzej w ktorychj będąc
		

/Czytelnia_007_02_148_0001.djvu

			LEKKOM 


oświeceni/ podięliśćie wielkie boiowa.nie trapienia: cżęś- 
ćią gdy y lekkośćiami y vćifki byliśćie wyItawieni na. 
podźiw: cżęśćią też/ gdyśćie fię Itali towa.rzyrmi tych 
z ktorymi fię takie obchodzono. OzechEp 25 [przekład 
tego Bamego tekBtu] WujNT HebT 10/33. [Ponadto w połą- 
czeniu BzeTegowym 1 r.]. 
WYTażenie pTeyimkowe: »z lekkością« (1): 

 SzeTeg: »z lekkością a z trudnoBcią« (1): przedfie 
nieprzeItawali rwowolnych mym vżiwńć/ ńteż iem zlek- 
kofóią ś zwielką trudnorćią zchodziły dni żywota ich. 
RejPB 115v. 
 
*** Bez wYBtaTczającego kontekBtu (4): MymeT 1 35; 
Levitas, LekkoŚĆ/ Latwiośó. Mącz 190a; Omnino levitatis 
est, OwIzeki wielka lekkość yeIt. Mącz 263d, 475b. 
Synonimy: 4.. łacnolić, Bnadnolić; 5. kTotofila, nieuBta- 
wioenolić; 6. hańba, kTzywda, lichota, nieuczciwolić, nik- 
ceemność, ohyda, oBlawa, pOBTomocenie, polimiewanie, BpTOIi- 
nolić, BTom, BTomota, Bzkoda, limiech, wBtyd, wzgardzenie, 
eawBtydzenie, eelżywolić, zła 8ława, zmaza; a. kUTewBtwo; 
h. porażka, Bekoda ; e. boleść, okTucieńBtwo, trudność, 
uciBk. 


BZ, MM 


[LEKKO WAĆ vb impf 
1 Bg praeB lekkuję. 
Sł Btp, 091, Linde brak. 
OzaBownik utwoTeony prawdopodobnie przez V olckmara 
od pTzymiotnika "lekki"; czynić łatwiejBzym do enieBienia, 
lagodzić: Lekczę{ et lekkuię/ Lenio, mitigo. V olck Kkk2. 
FOTłnacja w8pólrdzenna cf LEKCZYĆ.] 


FI' 


LEKKO W A
NIE (3) av 
PieTwBze e oraz o pTawdopodobnie ja8ne (tak w lekko); 
a pochylone; końcowe e jaBne (tak w -e; tak też On). 
comp lekkoważni(e)j (1). 
SI Btp, On brak, Linde XVll(XVlll) w. 
l. Lekkomyślnie, bez ważnego powodu (2): I'ruIkiego 
8 PomorIkimi Kfiążęty{ nie wiem ierIibyrmy ich też nie 
odpłofzyli od ficbie{ z wźięćia Pana s poyśrzodka fiebie{ 
[...] y takby temu zabiegać/ żebyrmy ich lekkoważnie 
nie vtrAćiIi/ a. oni łacno by nas odftąpili/ gdyby Pana. 
niemożnego widźieli MycPTe II Cv, II C4v. 
2. Bez Beacunku, e pogaTdą (1): 
EWTot: ))lekkoważnie [kogo] pokladać. (1): Lekko- 
ważnie w tym robie innych pokładali/ Byftrze a. popędli- 
wie na brAćią fukśli. MycPTe I B2v. 


BZ 


LEKKO W A
NOśt (4) 8b f 
lekkowainość (3), lekowa:iuość (1); lekkoważność 
MycPTe (3); lekoważność (1) WieTKTóc. 
e oraz oba o prawdopodobnie ja8ne (tak w lekko i w 
-ość); -wa- (2), -wA.- (1) MycPre (2 : 1). 
Bg N lekkoważnośó (2). <> Alekkoważność (2). 
SI Btp notuje, C.n brak, Linde bez cytatu. 
l. Lekkomyślność, brak rozwagi (2): Wrzak to prze 
lekoważność Plhu\ y Rycerftwa Iż tzyniIi od Miemcow 
takie beIpietzeńItwa Nuż puItyńie podolfkie ńie mniey 
ofiś.dłośći/ [...] Ktore tak Tatarowie tzęftokroó palili 
JVierKT6c A3v. 
Seereg: »niedbalstwo a lekkoważnośó« (1): żebyrmy 
iednako o RżeczypoIpolitei y o wolnośói nMzey omyf- 
lawali/ co thym czMem prze niedMlfthwo nMze/ a lekko- 
ważność na fzrot puŚĆiIi MYCPTZ II C4v. 


10 - Słownik polszczyzny XVI wieku, t. XII 


LEKKOZBROJNY 


133 


2. Brak Beacunku, pogarda (2): 
W połączeniach BeeTegowych (2): Iako fie pycha. 
z wzgardą v na8 zamnot.yła/ Lekkoważnolió z zazdrośóią 
ta fie rozrzyrzyla. MYCPTZ I Bv, II A3. 


BZ 


LEKKO W A
NY (1) ai 
N Bg f lekkowAżnA.. 
Sł Btp, On bTak, Linde bez cytatu. 
W zgaTdzony: 
SeeTeg: »wzgardzony, lekkoważny i ohydzony«: 
O ia.ko/ duIza moiM iert wzgardzona/ Iak lekkowat.na/ 
y wrzem ohydzona/ lak zgafła/ ś iey fławę złość ftłomiła 
GTabowSet Q2. 
Synonimy: ohydzony, wegardzony. 


BZ 


LEKKOWIERNO
Ć On; Linde bez cytatu. 
[LEKKO WIERNY ai 
Oba e OTGZ o pTawdopodobnłe jaBne (tak w lekko oraz 
w wierny). 
pl N m perB lekkowierni. <> A m perB lekkowier- 
n(e). 
Sł Btp brak, On notuje, Linde XV111 w. 
ŁatwowieTny, naiwny; cTeduluB On: Nie mśią być 
[wizytatoTzy BTactwa MiloBierdzia] lekkowierni/ y nie 
zśwżdy ocżom y ięzyko m na tę y na owę Itronę wiśr'.! 
dać maią P. Skarga, Bractwo MiloBieTdzia ..., [KTak6w 
1588], 31. 
.. W funkcji reeczownika: godźiłoż fię wam [...] 
proIte vwodźió/ lekkowierne ftrMzyó/ fza10ne do wiet- 
rzey furijey pędźió P. BkaTga, Upominanie do ewangelik6w 
..., Poenań 1592, 39.] 


MK 


LEKKOZBROJNY (23) ai 
lekkozhrojny (22). lekeezbrojny (1) BielKTon. 
W pisowni Tozlącznej (21), w pisowni lqcene,j (2). 
e OTaz oba o jaBne. 
Bg m N lekkozbrojny (2). <> D lekkozbrojn(e)mu (1). 
<> A lekkozbrojny (1). <> 1 lekkozbrojnym (1). <> pl N m 
per8 lekkozbrojni (11). <> G lekkozbrojnych (2) <>. A m 
perB lekkozbrojne (3). <> 1 m lekkozbrojn(e)mi (1). <> L 
lekkozbrojnych (1). 
Sł 8tp, On brak. Linde bez cytatu. 
Majqcy lekkie uzbrojenie, PTZYBtoBowane do Blulby 
wymagającej wi
kBzej ewrotności, ruchliwości, a mmejBeej 
Biły bojowej (23): Ten huff [kTólewBki] zewrząd pierzy 
y lekce zbroyni ludzie okrążyli. BielKTon 307v; Veles, 
Liekki żołnier8ki lud/lekkozbroyny yako ói którzi procę 
nośili. Mącz 478b; VeIitaris, Co ku lekko zbroynemu ludu 
należy. Mącz 478b; Za tymi Uezdnemi] poItawiono lud 
lekko zbroyny/ ktore zwali FeTentaTioB, veliteB, MaTcło- 
baTbuloB, s poóiIki/ s procami/ 8 kulami/ Ołowianemi/ 
takiet. rtrzelce. BielSpr 14; drudzy thakże nś calu bywśli 
po obu Itron broniąe od nicprzyiaóielś że wrzech rtron/ 
lekkozbroyni ludzie y ktore zwano AuxiliaTe8 to iert 
pomocne BielBpT 17; ś ony mieyrca. prożne napełnił 
młodzieńcmi lekko zbroynemi/ ktore naucżono iako fię 
maią rprawowAć na. pirwrzym potkaniu BielSpr 41, 14v. 
15v. 18v [2 r.], 29, 41, 42v, 65v. 
W charakterYBtycznych połączeniach: lekkozbTojny( -i) 
lud (6). ludzie (6), mlodzieńcy. 
a. W funkcji reeczowniks (9): IerIi też pora.tiIi grun- 
townie nieprzyiaćielń wrzyfcy/ nie goniło go woyrko
		

/Czytelnia_007_02_149_0001.djvu

			134 


LEKKOZBROJNY 


wielkiel iedno lekko zbroYlli dla wiele przygodo BielSpr 
17v; Tymże porządkiem Itali lekko zbroyni za nimi 
w po
rzodkul kthore zwali VeliteB, s ftrzelbą rozmaitą 
y s poćifkil ktorych też na ten cżśs vżywńli na obronę 
rozmaitychi tak 8 proc iń.ko y z rąk. BielSpT 30, 5v, 17v, 
30v [2 T.], 32v. 
W polączeniach Bzeregowych (2): iako iezdni zbroynil 
iako lekko zbroynil iako kiryfnicYI inko Fedwerefzl 
iako Hufarzel mńią Itaćl a na ktorym mieyfcul to prożno 
pifść albo llaUCŻŚĆ BielSpr 31v, 32v. 


BZ 


LEKO cf LEKCE 
LEKOMYŚLNIE cf LEKKOMYŚLNIE 
LEKOMYŚLNOŚĆ cf LEKKOMYŚLNOŚĆ 
LEKOMYŚLNY cf LEKKOMYŚLNY 
LEKONOS (1) Bb m 
N Bg lekon08. 
SI Btp, On, Linde brak. 
Koń biegnący klusem, kt6ry Btawia r6wnocednie najpierw 
obie nogi lewe, a nastwnie obie prawe: Gradarii equi, 
qui sine 8uccu8satione moIliter incedunt - lnochodnik, 
lekonos. Oalep 461a. 
Synonim: inochocInik. 


BZ 


LEKORZYCA (7) SI Btp; On, Linde brak. 
LEKOŚl: ef LEKKOŚl: 
LEKOW AĆ (8) vb impf 
-e- (1) KochPB, -e- (1) Mące; o OTGe a jasne. 
inf lekowa6 (4). O pTaeB 3 Bg lekuje (1). O 3 pllekują 
(1). O imp 2 Bg lekuj (1). O 2 pilekujcie (1). 
SI Btp, On notuje, Linde XVI (d'llla 16 mtej notowanyoh 
pTeyklad6w) - XVIIIw. 
StOBować eabiegi lecznicze oelem pTeyw1'6cenia edTowia 
ohoTemu czlowiekowi lub zwiere(oiu (8): Szwyąthi pyethrze 
lyekvy myli gofpodinye nyevmyem LibMcU 16 44 / 89 . 
lekowaó kogo (1): lako dziecię nowo narodzone cho- 
wacz zywic alekowacz. FalZiol V 34v. 
lekowa6 co komu (1): y rzeki myli paD fzwyąthemu 
pyotrowy y fzwyąthemv pawiowy, Lyekuyczie moyemu 
ofzyelkowy nofchką LibMal 16491148v. 
Przen: PocieBzaó [co] (1): On [Pan B6g] fmutne 
fermi ćielzy I trofki lekuie [qui Banat oontritoB cOTde V ulg 
PB 146/3]1 Rany wiął.el boleśći wfzelkie vymuie. KochPB 
213. 
a. Dążyć do pTeywT6cenia zdTowia ohoremu czlowiekowi 
pTzez wypowiadanie fOTmul magioznych, zaklinanie, Tzucanie 
czaT611J ; carmina faceTe, caTminari BaTtBydg; veneficio 
et incantamentłB curare Mącz; cantaTe, verbis conceptiB 
additis CUTaTe, veneficiis mOTbum cUTare, exoTcłsare, 
incantaTe, piaTe On (4): Carminor, carmina facere, curare 
vel expellere, ut ventositates de corpore aliquo remedio 
vel curare, sic vetulae faciunt carminibus 8uis, lyekovaez, 
zegnacz. BartBydg 213. 
lekowaó co (1): Thak dzifz bądz fchczefzDa chwylya 
kyedy ya poczną lyekowacz wiwynyenye LibMa115491 148v . 
Szeregi: »czarowa6 i lekować« (1): Takł.e teł. Babyl 
rzkomo mondicatum chodzą: Tak vcł.ćiwe mężatki y pa- 
nienki zwodzą. Ct.aruią y lokuiąl wroł.ąl wieśći nofząl 
Stadło łącł.ą: a w rzecty o iałmuł.nę profzą. (marg) Anicu- 
larum maleficia. (-) Klon W OT 50. 


LEKTOR 


»leczyć albo lekować« (1): Mące 200c cf LECZYĆ. 
Synoni1ny: goić, uzdrawiać; a. ceaTowa6, łegnać. 
Formacje wBp6lrdzenne cf LECZ YĆ. 
Of LEKOWANIE, LEKUJĄCY 


BZ 


LEKOWAĆ SIĘ (1) vb impf 
1 Bg praeB l(e)kuję 8ię. 
SI Btp, On bTak, Linde XVII w. B.V. lekowac. 
StoBować eabiegi lecznicze celem pTeywTóoenia Bobie 
zdTowia; tu pTzen: pooiesza6 Bi(! [czym]: 
W pTeeciwBtawieniu: Jłdręczyć się... lekowa6 się«: 
Czymem [= miłością] fie przedtym dręczyłl teraz fie 
lekuię. OBtTEpit A4. 
Formacje wBp6lTcIeenne of LECZYĆ. 


BZ 


LEKOW ANIE (1) Bb n 
PieTwBee e o, OTGe a jasne, koiwowe 6 e tekstu nie ozna- 
czającego -e. 
Bg N lekowani(e). O [G lokowaniA. O L lekowaniu.] 
SI stp, On brak, Linde XVI w. B.V. lekowa6. 
StoBowanie zabieg6w leczniczych celem przywT6cenia 
ohOTemu ozlowiekowi edTowia: Mcdicatio, Lieczeniel Leko- 
wanie. Mące 2120. 
[PTeen: StoBowanie eabieg6w agrotechnicznych w oelu 
pow
kBeenia urodzajności gleby: Przy takich tedy rolaoh 
nierodzaynych a ktore potrzebuią lekowanial pilno mńią 
być obacżane cł.afy oranial iteł. ośiewania. OTCBO 151 1 1 95 . 
SzeTeg: Jłnaprawianie i lekowanie«: O miprawianiu 
y lekowaniu Roleyl aby była godna ku ośiewaniu. Oreso 
1611194 (Linde).] 
OfLECZENIE. LEKOWAĆ 


BZ 


LEKOW A
NOŚĆ cf LEKKOW A
NOŚĆ 
LEKOWNICA SI Btp; On, Linde brak. 
LEKOWNIK SI stp; On, Linde bTak. 
LEKTOR (8) Bb ?Ił 
e jasne; -or-. 
-k- (6), -c- (2). 
Bg G lektora (1). O 1Iektor(e)m (2). O pl N loktorowie 
(1). O D lektoróm (2), lektorum (1); -óm: -um SarnStat 
(2 : 1). O L lektorach (1). 
SI Btp bTak, On notuje, Linde XVll-XVllI w. 
l. Osoba pTeeważnie Btanu duchownego, wyklacIająca 
na uniwersytecie (6): Trudno Hiftorią za fallz miećl 
ktorą nietilko wiele infzychl ale tefz i fami Lectorowio 
Pśdwieńfcy wypifali i pod imiony ią fwoięmi ku czyta- 
niu wfzyItkiem wydali MurzHist V v; Dekret Synodu 
Piotrkowfkiego o Lektorach, którymby miały bydz od 
Bifkupów Salaria płacone. SarnStat 197; Lektorum y dwie- 
ma Profef80róm in humanitate czytaiącyml le 10 M. Kśiądź 
Arcybifkup Gnieźnień[ki [...] obiecał na tym świętym 
Synodźiel f to Dukatów we złoćie z f trony kośćioła Gniei- 
nieńfkiego SarnStat 197; lego Królew. M. ma bydz pro- 
fzona, aby Lectoróm czynfz iaki chćiał nńznaczy6. SaTn- 
Stat 198, 197. 
2. Duchowny pOBiadający niżBzy Btopień Iwi(ceń, 
uprawniający go do oeytania lekcji 11J czasie mBZY Iw.; 
anagnoBtes, pTaelectoT, TecitatoT On [lectoT - ozytelnik 
BartBydg; ozytelnik - lectoT On] (1): 
W polączeniu BzeTegowym (1): Epiphanius pięć roz- 
nych Itanow miedzy £ługami kośćielnymi wzmiankę
		

/Czytelnia_007_02_150_0001.djvu

			LEKTOR 


CŻyni: kapłanow albo pre8biterow! Diakonow! Subdio.- 
konow! Lektora y Probolzcżś. WujJud 142v. [Of Papielcy 
tzytelnicy albo tzyM.tze Lectores. KTOWObT [255]v]. 
3. Wykladowca teologii w klaBztoTze (2): y lam [św. 
Antoni] był pierwIzym lektorem y ItarIzym nad nauką 
Theologiey! za przyzwoleni m świętego FrAńćiIzka. Ipra- 
wował y brśćią chwalebnie! MiniItrem będąc ziemie 
Emiliey. SkaTŻyw 544, 544 maTg. 


nz 


[LEKTORKA Bb f 
TekBt nie oznacza pochyleń; e oraz a pTawdopodobnie 
jaBne (tak w lektor OTGe w oka). 
Bg N lektorka. <> L lektorce. 
SI Btp, On, Linde bTak. 
Zakonnica czytająca kBiąlki o tTelci religijnej podczas 
wBp6lnych posilk6w: wlzitkijm Itoiąci lektorka ma rzecz 
ta czo czitha StatNorb 7v; Capitulum oImenalthe o Lec- 
torce przi Itholie Lectorka ktora czcze ku Ithołu wnie- 
dzielą [...] ma movicz ralz StatNoTb 51 v-52, llv, 15, 
17, 32.] 


FP 


LEKTORYJ UM (1) Bb n 
N 8g lektoryj um. 
SI Btp brak, On notuje, Linae XVII w. 
Ozytelnia, takle pomieszczenie, w kt6rym pTofeBoTo- 
wie oiIbywają eajęcia ee Bt'udentami [czytelnia, lektoTyjum 
- Latina vox aeeBt, nam lectoTium caj'et auctoTitate vetl'JT'Um, 
TecentioTes aliq1łi UB1łTpant, et habtmt analogiam, aUllito- 
Tium, praetOlium, oTatOlium o-n; lectorium Lao Ar]: Latś 
1494. W Kollegium wielkim 8karb IlIUezyono w murzej 
gdzye lekthoryum Sokratys! IzAcowany na dzyelięć ty- 
Iiąc złotych BielKTon 399. 


BZ 


LEKTURA (2) Bb f 
A pl lektury (2). 
SI Btp, 01ł, Linde brak. 
Oeytanie; tu: wykład wyjaśniający tekst [lectuTa Lao ŚT] 
(2): a żeby [reformujący Akademię] Studentóm na pro- 
mocią Iie gotującym lżćy vczynili! a tak wielkich nakła- 
dów nie czynili przy prom ociach Iwych. A zwłalcza 
żeby nowy porządek poftawili na kolegiatury y lektury 
[OollegiatuTaB et Lecturas JanStat 223]: y taki porządek! 
któryby naleplzy bydź mógł. SamStat 199; A Zeby Dok- 
torowie! MiItrzowie! Licencya6i! Bakałarze! y Studenći 
VniuerjitatiB Krakowlkiey przerzeezoney! Iwe Lektury! 
Exereycia! Akty [lectuTaB, e:lJfJTcitia et actuB doctrinaTum 
JanStat 220] tym wolniey y belpieczniey mogli Iprśwo- 
WŚĆ: [...] nAIz domj który był Sczepana Pancerza! [...] 
nli Vlicy S. Anny! [...] nftznaczyIiImy SarnStat 205. 
BZ 


LEKTW ARZ (89) Bb m 
leklwB"s (66), eleklw...s (23), IfkIW."s (1), [I.kw.ra]; 
lektwarz MymfJT 1 , RejZwiere, OiekPotT; elektwarz GOBki 
(2), Oczko (2); lęktwarz BaTtByag; lek twarz : elektwarz 
FalZiol (62: 19). 
-kt(h)w- (86), -ctu- (2), -ctw- (1). 
Oba e jasne, o. pochylone. 
Bg N lektwArz (16). <> G lektwArzu (21), elektwA.rza 
(1) Oczko. <> D lektwArz(o)wi (1). <> A lektwA.rz (15). 
<> I lektwA.rz(e)m (3). <> L lok twArz u (2). <> pl N lektwArze 
(16). <> G lektwA.rzy FalZiol (2), lektwMz6w (2) Oceko, 


LEKTWARZNICA 


13:> 


OiekPotT; -ów (1), -(o)w (1). <> A lektwArz(e) (8). <> L lekt- 
wA.rz(o)ch (1) FalZiol, elektwArz(e)ch (1) G08ki. 
SI Btp notuje, On bTak, Linde XVI i XVIIIw. 
Roślinny Toztw6T BluJący ao wyrobu wieloBklac11łikowych 
lekaTBtw lub gotowe lekarstwo o mcuiBtej konBYBtencji produ- 
kOWa1łe e oapowiednich części Tołilin i CUkTU lub miodu; 
electuarium Mymer 1 , BartByag (89): MymeT 1 18; Electu- 
arium, electum, ex variis et multis confectum, et dicitur 
omni8 compositio non reducta ad 80Iiditatem, sive fiat 
cum zucaro 8ive cum meIle, lyąnktwarz. BartBydg 47; 
a gdi gi wypiielz wezmi tę purgaciją w lektwarzoch z apthe- 
ki FalZiol I 48a; A ieltliby k temu w vlciech było zapalenie 
z tych rozpadlin, Tedy przycżyń k temu lektwarzowi 
foku granatow iabłek! ś tego dziecifijciu po trozlze daway. 
FalZiol V 39; Luty powieda, W mym cżalu krew pulz- 
cżać vżytect.no ielt, Lektwarzy v!yway FalZiol V 46; 
też y młodym ludziem daCu zimnego ty lektwarze z drija- 
kwią y z złotem zmielzane radzę prziymować rano Fal- 
Ziol V 63; Elektwarze płucza zagrzewaiącze. FalZiol V 
lO4v, +2v, I 9d, 26d, 41a (47); TAk powiedał o walce! 
it. iśko lekArze! Pirwey cżłeka wyfuIząj daiąc mu lekt- 
warze. A potym mu krew puIzcżą RejZwiere 3lv; W Raku 
Dobrze [...] purgacią brać w elektwarzech. GOBki *3, 
*3v; Y czynią to więc! kiedy żołądek przymowAć niechce! 
Ś wodś w niem Itoi! przydawaią do pierwIzego hauItu 
albo mAnny! [...] albo electuarza którćgo Oczko 20v; 
PodziIz zśś do lektwarzow, do cukrow, mlLłmazyi: By 
z Indyey, z Candyiey wfzyftkie wywieść mogły, RAdAby 
do połogu fwego każda znioIła. OiekPotT [30]; [Pl'zećiw 
wIzelakim gIiCtómj Piołyn oIobliwa rzeezj zwłśCcza czy- 
niąc lAkwarz Url8ęaowHerb 4.] 
lektwaTz e ozego [w tym: de aliqua Te (2); uczY?łió e czego 
(4), uczyniony e czego (2), deialaó e czego (1)] (13): wezmi 
lektwa.rzu s loku Rożanegoj DiaJenej każdego Inich po 
dwie dragmie! CaO'ie trzi dragmy! zmiefzay Ipołem a vcżiti 
Confect FalZiol I 26d, I 45b, 57d, 103d, III 13c, 20b (13). 
W polączeniu z ncuwą lub pTzymiotnikiem oa nazwy 
rośliny, e której jeBt erobiony ['ID tym: e naewą (18), e prey- 
miot-nikiem (3); lektwaTz, kt6I'y (tym imieniem) eową... 
(3), ... (to) jeBt lektwarz (2), ... tak reekący lektwaTz (1); 
e nazwą obcą [w tym: nieoam. (7)] (16), e nazwą w G Bg (2); 
lektware + nazwa lub przymiotnik (16), nazwa + lektwarz 
(5)] (21): Też proch iego [wloskiego kOpTU] zmielzany 
z lektwarzem benedicti laxatiwy! wyciąga flegmę f cżłon- 
kow nożnich y ręcżnych FalZiol I 63b; Lckarzltwy z apteki: 
Sercze tak poIilay. POżyway cżęIto l\:1anu8 chrifti perlati! 
Iandalizati, TriaCandalij Lektwarzu rożanego! lektwarzu 
wołowcgo ięzika FalZiol V 08, I 17c, 43a, 48a [2 T.], 
54a, 75d (21). [Of a nazaiutrz wezmi kołacżkow Dijalacca! 
albo electuarium duc dla poIilenia. FalZiol I 43d]. 
W polączeniach Bzeregowych (2): FalZiol V 28; A iż 
tu wyliczamy tak wieM Syrup6w! Electuarzów! y Decoctiy! 
których podobno drudzy AptCkarze nietylko niemaią! 
Ale foadź ani znaią: czego niemMz! tego nieohM Oceko 38. 
W chaTakteTYBtyoenyoh polq-cztmiach: lektware chrtny, 
dany, aobry (3), pOBilający BeTCe, Blotony, uczyniony (3), 
utyteczny, wazirceny, eagrzewający pluca; (pT.6'y)da(wa)ć 
lektwaTz-u (4), potywać (5), Tozmącić, uJywać (2), wziąć (9); 
(u)ceynić lektwaT.6' (9), aawać (3), azialać, przyjmować, 
Tozmącić (2), TOZP1tŚcić (2), BpTawować, wypić, wziąć (2). 
SY'lłOnimy: konfekt, lekarshvo. 


llZ, M1\1 
LEKTWARZKH'A, LF.rnWAn
H"A, LEKT\VOR- 
NICA, LETW.\ RXICA SI Blp; C'/ł, Li/łlfe brak.
		

/Czytelnia_007_02_151_0001.djvu

			136 


LEKTYCZKA 


LEKTYCZKA (1) Bb f 
N sg l(e)ktyczka. 
BI Btp. On bTak. Linde XVIl-XVIl1 w. 
Dem. od "'ektyka": Lectica - Stołek na. ktorim chore 
nobili. Lecticula. Parva lactica - Lekticzka. Oalep [588]b. 
BZ 


LEKTYCZNY (1) at 
N pl m perB l(e)ktyczni. 
BI Btp. On. Linde brak. 
Preymiotfłik od "lektyka": 
WyraleMe: »tragarz lektycznyc - nOBeqcy lektyktJ: 
Lecticarius. Qui lecticam ferebat - Tragarze lekticzni. 
Oalep [688]b. 


BZ 


LEKTYKA (17) Bb f 
Teksty nie oznaczają 
 (Oneja8ne); a pTawdopodobnie 
jasne (tak w -a). 
Bg N lektyka (4). <> .A lektykę (1). <> L lektyc(e) (10). 
<> pl G lektyk (1). <> L lektykA.ch (1). 
BI Btp bTak. On 'notuje. Linde XVIII 'W. 
Łole lub fotel PTZYBtoBo'Wany do 'noBeenia pTeee tTagaTzy 
(ozaBem pTeez ewieTe
a) i ea8tę,pujqcy pojazd; geBtatoTium. 
lectica Oalep. On; aTcera. eBBedum. petoritum. Btaticulum 
Oalep; aTouma. baBteTna. geBtatoTia Bella. lectica manuali8. 
lecticula (pen8ilis) O'n [lectica - końBka kolebka M UTm 
146; - Iole BaTtBydg; - lótko 'nOBeqce. my eowiemy kolebką 
Mqce l86d] (17): Tyberius obact.ywrzyj kazał lie w Lektice 
nieść na RatuIz BielKro'n 25v; Cżterzy niewinJty w nim 
['na wYBpie Zailon] kroluiąj kthore nofzą drugie niewiarty 
w lektyce iadwabneyj mHtetnym [I] działem robioneyj 
iako na woźie. BielKro'n 268v; przeto Krola napoły mart- 
wego li zamku Lidy do Wilna nieśli w Lektyce na dwu 
koniachj odmieniAiąe konie. BielKTon 403v; Przyiechawrzy 
pod drzewo Władźillaw w lektycej ZygmUllth Kroi na 
koniuj Ludwig tet. na koniuj Anna krolewna na woźiej 
wrzyrcy ochędożnie. BielKron 414. 357v. 358v. 394. 414; 
[o 'w. Piotrze idqcym pieBeo] O moy miły Papieżuj gdyż 
tak o tobie rwiat rozumiałj a ct.emuż tho nie na lektycej 
abo n' iakim rrebrem abo złotem ochędożonym koniuj 
abo ct.emu cie lancknachći nie niorą na ramionach rwoichj 
iako lie dziś dzyeie około tychj ktorzy lie mianuią być 
na mieyrcu twoim 7 RejPoB 301; We wfzytkim cie prze- 
rownaj a wrzak dobrze wieciej Kliążę ieżdzał w lektyce 
nMz zawt.dy w karecie. PapTPan P2; Gestatorium appel- 
latur lectica. 8ella. 8ive carruca. et omne id in quo ge8- 
tamur - Lektica. Oalep 454a. 481a; KmitaSpit C6v. 
W chaTakteTYBtycznych połąceeniack: e lektyki eBiadać, 
lektyktJ nieió; w lektyktJ wBadzić; 'na lektykach worić; w lek- 
tyCI jeldza6 (pTeyjechać) (2). nieAć «u)nieBion) (6). 
Bzeregi: »lektyka. (albo) kolebka« (3): A mądrzy 
walect.nicy zawżdy śiwe a poważne ludzij ktorzy y widalij 
y IlycMlij y cżynilij tedy na lektykach albo na kolebkach 
każą za woyrki woźićj a ich rady a pamięći vżywaią. 
RejZwieTo 145; Oalep 89a. 1003a. 
»woz albo lektykaG: (1): Cerarz pierwey przez KuIpi- 
niana oznaymił Krolomj aby 8 koni takież z wozow albo 
z lektyk nie s liadali BielKTo'n 414. 
BY'nonimy: kolebka. kOTab. 


BZ 


[LEKUCHNO] cf LEGUCHNO 
(LEKUCHNY) cf LEGUCHNY 
[LEKUCZKI] cf LEGUCZKI 


LELI POLELI 


LEKUCZKO cf LEGUCZKO 
LEKUJĄCY (1) paTt pTaes act 
N Bg m lekujący. 
Bl Btp. On. Linde bTak. 
Majqcy właAciwoAci lecznicee: Mcdicamentosus. Lie- 
kuyący/ przidayący mocy ku liekśrftwóm. Mqcz 212d. 
Of LEKOWAC 


BZ 


LEKUSIEŃKI (1) ai 
N Bg m lekusieńki. 
SI Btp. On. Linde brak. 
1ntenB. od 'nie eaIJwiadczonego u nas "lekuAki" ; baTdeo 
delikatny: Leviusculus. cuius positivus leviculus - Leku- 
fienki. Oalep 594b. 


BZ 


LELE O'n B. v. ciastooh; Linde XVIlI w. 
LELEJAĆ Bl Btp; O'n. Linde bTak. 
Of LELEJANIE 
LELEJAĆ SIĘ Sł Btp; On. Linde brak. 
Of [LELEJĄCY SIĘ] 
LELEJANIE. LELEJENIE Bł Btp; On. Linde brak. 
Of LELEJAĆ 
[LELEJĄCY SIĘ paTt praeB act 
N pl m peTs l(e)l(e)jqcy Bię. 
Bł Btp. On. Linde brak. 
Ten. kt6ry Bię eatacza. chwieje; tu prawdopodobnie 
pTzen: nie majqcy Btałego miejBca pobytu: Lelciąci fię 
[nutanteB; lie tułaiący WujBib] przenieIieni będą Iinowie 
iego [gTzeBznego] y żebrM będą Psałterz albo koAcielne 
Apiewanie kT61a Dawida.... Krak6w 1535. 108/[10]. 
Of LELEJAĆ SIĘ] 


MK 


LELEK (8) sb m 
Oba e jasne (tak teł On). 
Bg N lelek (6). <> 1Ieleki(e)m (1). <> pl N lelkowie (1). 
SI Btp. O'n 'notuje. Linde XV1-XVIl(XVIlI)- 
XVIl1 w. 
eool. OapTimulgu8 eUTopa6UB L.; ptak e Todzi'nY kozodoi 
właśoiwyoh (OapTimulgidea); OtUB Mqcz. O'n; cicuma Oalep; 
aluouB. capTimulguB On (8): Nocticorax. Lelek. FalZioł IV 
25d. +7b; Otus. Nieyaki ptak z rodzayu rów podobno 
lelek. Mqc8 271c; nie będziećie ich ieść [...]: Orła/ IMt- 
rząbA/ y morfkiego orła [aquila marina] (marg) niektorzi 
lelekiem. (-) BudBib Lev 11/13; Cicuma. Avis est noc- 
turna. teBte festo - Lielek. Oalep 193b. 492b. 
W połączeniu Bzeregowym (1): Gdy lię ruIzą lelkowiej 
y myrzy rkrzydlate: Nocni Krucy/ Latawcy/ y Sowy 
rogate. KlonWoT 74. 
W pOT6wnaniu (1): LubPB X3v cf Imocny lelek«. 
WYTateMe: »nocny lelek« (1): Snałem lie [...] prawie 
iak nocny Lelek po puItkach lie kryiący LubPB X3v. 
KN 


LELljA of LILIJ A 
LELljOWY cf LlLIJOWY 
[LELI POLELI av. int 4 Bb 
leli poleli av. lelum polelum int. Lelue (i) Polelue Bb. 
TekBty nie oznaczają e orae 6 (O'n e oraz o ja8ne). 
BI ,tp: ileli. O'n: lelom-polelom wBtę,p )+(2v. Linde 
XVI-XVIII w.
		

/Czytelnia_007_02_152_0001.djvu

			LELI POLELI 


l. PTawdopodobnie opie8eale. leniwie: lestemly ,a 
wl08zną chwale moye tako drogo kupyl. a ktoz yą daremno 
otrzyma. leIy polely nycz nye cZYrpyącz. nycz dobrego 
nyedzyelayącz MoiIlKonBt 106. 
2. Okrzyk bie8iadny; (veTbum) eff'Utitium On: Naprzod 
tedy Polacy/ Pomorczycy/ Mazurowie ty naprzednieyfze 
Bogi mieli [...] Cartora tet. y Poluxa Rzymrkich borzkow 
chwalili/ ktorych Lelurem y Palelurem [I] n(uywśli/ co 
ierzcze y do dzifieyfzych czśJIow v Mazurow y PoIakow 
nś biefiadach/ gdy fobie podIeią/ iawnie 8łyfzemy/ kiedy 
Lelum po Lelum wykrzykaią. StryjKTon 147. 
3. n-peTB Mitycene b6Btwa leohickie: Lelu8 Polelus 
Caftor/ Polux. StTyjKTon 146 marg. 146 (Linde); kiedy 
miafto prawego a tywego Boga [...] Pochwilty/ Lelipolelif 
Pioruny/ Gwiazdy/ y Węt.e [PoIBka] chwaliła. Wu,jPOB III 
1584/185.]1 


MK 


LELITO of JELITO 
LELKOWY (1) ai 
N 8g n lelkowe. 
SI ,tp, On. Linde bTak. 
PTeymiotnik od "lelek": Mięro Lelkowe [...] ieft barzo 
zdrowe. FalZiol IV 25d. 


KN 


[LELUM POLELUM] cf [LELI POLELI] 
[LELUS POLELUS] cf [LELI POLELI] 
LEMAN (1) Bb m 
TekBty nie oznaczają pochyleń. 
sg [N leman.] O G l(e)m(a)na. O [pl N lemani. O G 
leman(o)w.] 
SI Btp bTak. SI Btp n(Uw o, notuje. On bTak. Linde 
XVll w. 
Lennik. waBal. holilownik; tu o wolnych chlopach (e niem. 
Lek-mann): Gdze przytym byely vczywy ludze lako 
naprzot Matka lego Gertruda vczywy Ian Markufz lan 
Zaboklyczrky fzrenyena pana potrtarofzczego: Stani- 
nawa Grzymalfkego 81ufka lemana 81ubyany ZapKo
cier 
1582/31v; [Nie powinni lemani słutby tadnej ani odwozu 
miodu. jako in8zy. LuBtTPom 5; Siedzą na niej Wrankowie 
prawa nie mając. nie są szlaehta aui lemani. LuBtTPom 
35. 4. 7. 8. 18; Item OW8a dannego z każdy włóki gburzy 
płacą po ów. 4. Leman z 8woich włók 4 [...]. Kurów 
dannych [...] gburzy tylko dawają. okrom 8ołtY8ów i le- 
manów LUBtTMalb 1570/118. 1565/117. 144. 1670/63. 95. 
96. 117. 122. 124 [2 '1'.]. 127. 129.] 
Synonimy: fe'Udak. mtJ1ł. wasBal. 


KN 


[LEMAŃSKI ai 
G pl l(e)m(a)ńskich. 
SI Btp. On bTak. Linde XV11(XV111) w. 
PTzymiotnik od "leman"; naletący do lemana: Ma 
[wie
] włók in 8umma 60. Sołtyskich [...] 8. Lemań8kich 
wolnych, na których mają prawa ślacheckie. służby t.adnej 
nie powinni. jedno beczkę miodu do Torunia. 4. Pleba:6.- 
8kich [...] 4. LuBtTPom 4. 4, 174; LUBtTMalb 1565/144. 
Synonimy: lenny. leńBki.] 


FP 


LEMAŃSTWO (1) Bb n 
TekBty nie oenaozają poohyle"". 
Bg [G lemań8twa.] O .A l(e)m(a)ń8two. O [L le- 
mań8twie.] 


LEMIĘSZ 


187 


SI Btp. On bTak, Linde XVll1-X1X w. 
Nadanie eiemi na pTawie lennym. kt6Te 16apewniająo 
opieklJ 'enioTa ogranicealo pTawo wlaBno
ci lennika i eobo- 
wiąeywalo go do B,ulby wojskowej 4 innyoh 
wiadoee"": 
Helias Mylek [e PułtuBka leguje teBtam61łtem] .. equum 
glynyasthy .. partem agri. quam habet lemanystho cum 
7 alvarii8 apum.. ZapMaz 111 T 1/397v; [Włók in8zych 
[...]. które przedtem w lemań8twie trzymali Jakub 
i Christoph Mazowie L'UstTMalb 1565/34; Ma [wie
] włók 
in 8umma 38. [...] Lemań8kieh włók 6. które orzą ziemia- 
nie Wienczkow8czi sposobem lemaństwa. ale praw iadnych 
nie okazowali. ani tet. pan 8tar08ta widzieć mote. kt6rem 
prawem je trzymają. LustTPom 174.] 
Synonimy: feudum. len. lenne prawo. lenno. 'eń,kle 
pTawo. mańBtwo. 


KN 


[LEMlASZ] cf LEMIESZ 
LEMIESZ (21) Bb m 
lemiellz (21). [lemialIz]. 
le- (20), lę- (1); -mie- (17). -mię- (4). 
Oba e jaBne; a 16 tekBtu ",ie oznaczającego poohyleń. 
Bg N lemiesz (6). O G lemiesza (1). O .A lemiesz (2). O 
11emie8z(e)m (1). O L lemie8zu (1). O pl N lemie8ze (1). O 
G lemiesz(o)w (1). O .A lemiesze (8). O [ du .A (cum nm) 
lemiesza PaprGniazdo 402.] 
SI ,tp. On notuje. Linde XVI (jeden. nllej notowanyoh 
przyklad6w) - XVll w. 
OBtrze 'U pluga podcinające BkiblJ; vomeT Hurm. Bart. 
Bydg. Mymer-. On; vomiB MUTm. BaTtBydg. On (21): 
H'UTm 151; Vomer. lyemyesz. vel vomis. est ferrum, 
quod infigitur dentali aratri. croy. BaTtBydg 173; My- 
meT- 16; rzeczy gwałtem pobral [...] dwye 8iekiercze 
dwye k088uly y trzy lemyeshe ZapWar 1542 "1' 2559; 
RejWu 125v; ten to [SangaT] iednym Iemiefzem zabił 
fze
6 fet nieprzyiacioł BielKTon 49v; chodzili wfzyfcy 
Izraelc!ycy do Filiftynow/ kaMy oftrzy6 Iemięfza fwego. 
OeechRoem 109v; G6rnRosm N; RybG
1li B2; [6 &ratra 
alias liemiaschow. OTac.Artific 1515 nr 327; [mą.ł] Nion 
dwa tępe Lemierd. ortrzyć Kowalowi PaprGniazdo 
402.] 
W polączeniach Bzeregowych (4): PługI Iemierz/ łarzmo 
y woły BieTEz A3v; RejWiz 6v; Skanderbeg tho bac!ącl 
ponał mu thet wdśry kroy/lemięrzl radlicę BielKTon 256; 
KochFTag 28. 
PreYBlowie: Gdyby wfzyroy powinną cnotę miło- 
wali/ Miecżeby na lemiefze wrzyrcy pokowali. RejWł.. 
137v; A fkuią z miec!ow rwoich IemieJIe [gladioB BUO' in 
tJomeres]/ y z włocże:6. rwoich fierpy. Leop 1B 2/4: Day6ie 
robić miecze z lemierzow [ligo",e,] wMzych BibRadeloel 
3/10; Przekuią miec!e na lemięrze bo pokoy będzie wrzędy 
016echRoem 112 marg. 112. ..3v; KochPTOP 6: OreJan 53. 
[Og6lem 8 '1'.]. 
Synonimy: kroj. radlica. 


KN 


LEMIESZOW(Y) SI Btp; On B. v. nasad plugowy, 
Linde XVIII w. w innym snaoeenłu. 


LEMIĘSZ (1) Bb m 
N pi lemięsze. 
SI ,tp. On. Linae bTak. 
Pal wbijany dla umocnienia (pierwotne: lemią.t .tI.
		

/Czytelnia_007_02_153_0001.djvu

			138 


LEMIĘSZ 


mienione pod wplywem "lemieBza"): biyt.e pod óny Prze- 
ćieśi y Policzki/ Szpóntpale/ zową to po ftaroświecku 
Lemięfze StTum L3. 
Synonim: Bilpontpal. 


lIG 


LEMUZ (6) Bb m 
lemuz (4), lemuż (1), lamu. (1); lemuz LibMal (4); 
lemuż RybGę-śli; lamu8 BielSen. 
2'ek8ty nie oznaczają 
; e pTawdopodobnie poohylone 
(tak On); a jaBne. 
Bg N lemuż (1). O G lemuza (2). O [I lamus(e)m.] O 
L lemuzie (3). 
SI Btp brak, On: lemu, w innym enaczeniu, Linde XVI 
(jeden e niJej notowanych pTeykład6w) - XVII(XVII1)- 
XVIII w.; lemuB XVII(z On) - XVIII w. w innym 
enaczeniu. 
OBobny aTewniany albo murowany budynek sluiący do 
przechowywania sboia, oenniejBzych pTzeamiot6w (broni. 
odzieży itp.) (6): Item powyedzial yfch do thego lyemvza 
fzyą dobil wnadzyeyą doftanya fkrzynky braczky LibMal 
1544/91, 1544/90v, 91v [2 T.]; [Przed tym domem lemus 
do chowania ksiąg grodzkich [...] okno l, krata jelazna, 
okiennica z żelaznych blach, pirwsze drzwi t.elazne z zam- 
kiem LUBtTWpol I ll7, 41.] 
W pTzen (2): Wilk mu [= StruBowi, co kluoe Piotrów 
nOBi] zasię powiedział: Leć precż panie Struśie/ y zśw- 
rzy fie (ia radz
) w fwym złotym lamuśie. BielSen 7. 
SZeTeg: »lemuż, imienie« (1): O zbytnie fkśrby nie 
ftoię [...] Byle grofz na grofz był w tś.Czeże/ Toć moy 
Lemuż me Imienie/ Zdrowa myśl zdrowe fumnienie. Ryb- 
Gęśli B2v. 


KN 


LEMU
 cf LEMUZ 
l. LEN (94) Bb m 
e ja8ne (tylko z Mącz; On e pochylone). 
Bg N len (25). O G lnu (38). O D lnu (1). O A len (19). 
<> Iln(e)m (5). O L lnie (1). O pl N lny (1). <> G ln(o)w 
(3). O A lny (1). 
SI stp, G-n notuje, Linde XVII-XVIII w. 
ł. bot. Linum uBitati88imum L. (RoBt); len zwyoeajny. 
Toślina e Todziny lnowatych (Linaceae); "num Mymer l , 
Mącz, Oalep, On (63): Oracż niegdy był lnu n&tiał/ Itby 
z niego przędziwo miał BieTEs N, N [3 T.]; Mymer l 17; 
MetTKoT 57/120v, 59/283; KAnia przędza wije Iie po 
zielu y po lnie FalZiol I 28d, I 79a; LibMal 1ó44/85v, 
1547/133v; ZapWaT 1568 nr 2686; Leop 1B 19/9; Nie- 
wi8Jty LiwońIkic Ią vrodliwe/ ale nie robotne/ ch06ia 
mśią Len nachetny a nie przędą go/ wolą gi przedś'wać 
ś. płotno kupowść. BielKTon 437v; Mącz 195a, 209b, 
372d; Sok też ze lnu tielonego wzrok czyśći y twierdźi 
SienLek 65v, 65v marg. 239v. X2v; Oalep 606b; GOBt- 
GOBpSieb + 4. 
W połqczen-iach Beeregowych (3): gdy Iie Zśbświ około 
ogrodowi około nabiałowi około lnowi około konopi/ 
wfzytko a wIzytko może Iie to Iowicie opłś6i6 RejZwieTo 
109; GOBtGOBp 164, 167. 
W przeciwBtawieniu: »len... konopie« (1): A baby 
gdy Lnu nie mś.Iz/ niech Konopie przędą. RejFig Ee4. 
W chaTakteryBtycznych poł
eniach: len Ilachetny, 
zielony (2). 
ZWTOt: .brać len; branie lnu« ... TWać len na polu; 
oaTpeTe a. velleTe linum. tJul8ura lin4 M
 [,ey1.: emHtmy] 


LEN 


(3; 1): Vulsura lini, Branie lnu. Mącz 478c, 39b, 478c; 
Len/ konopie/ maią brść tśk coby kśżdy Inop mniey śni 
więcey nie cżynił iedno garść GOBtG08p 124. 
Szereg: »(tak, i) len, (jako, i, albo) konopie« [Bzyk 6 : 2] 
(8): FalZiol V 62; Dom tedy albo miefzkanie nie ma być 
na mieyfcu b8gniftym bIiIku leźiora albo błota/ gdźieby 
moczono Len albo konopie SienLek 2v; G08tG08p 52, ll2 
[2 T.], 124 [3 T.]. [Ponadto w poląceeniach BzeTegowyck 3 T.; 
W p1'zeciwBtawieniu 1 T.]. 
a. Wlókna lub preedea e tej TolJliny (cza8em mote nici); 
pen8um MUTm, BaTtBgdg; linamentum Mącz (25): })ensa. 
et est pluralis numeri. [...] Das werck/ ader die wol das 
an dem racken ift. Len albo wełna na. kądzyeli. MUTm 
145; BortBydg BOb; Też na remę nieżitową Lnem ka- 
dzienie, ieft dofwiadcżoney pomocy FalZiol V 77v; 
GliczKsią
 M6; Thrzćiny przełomioney nie zethrze/ y lnu 
kurzącego [et linum fumigan8] fie nie vgMi Leop 1B 42/3, 
Iudic 15/14; Też aby nie miefzał lnu z wełną/ albo tkał 
pofpołu wełnę ze lnem/ przeto Zydowie y dziś lniśnymi 
niciami fukniey nie fzyią. BielKTon 36v, 4v, 36v, 442v, 
451, 453v [2 T.]; Linamentum, Przędźiwo/ yśko yeft len/ 
nići przędźione. Mącz 195a, 7ld; on len ktoryś tam wetkał 
w rśnę wyymuy dniś trzećiego SienLek 171, 171; HiBt- 
Lan F5v; OzechEp 18; WujNT Matth 12/20; Pśiąk z Mi- 
nerwą Izedł o zakład świętą/ Ktoby ćieńfzą nić/ y przędzę 
zacżętą Vkręćił ze lnu/ lect. ftrśćiłś nakład/ Zaraz y zśkład. 
KlonFliB E3v. 
W połąozeniach Bzeregowyoh (3): ktborzy [H olendTzy] 
lobie przefpiecżnie ftali na morzu ct.ekaiąc wiśtru/ na- 
brawfzy towarow Polfkich/ to ieft miedźi/ wańcżofu/ po- 
piolu/ lnu/ y inych kupi. BielKTon 408; G6TnRozm M; 
GOBtGoBpSieb + 4. 
ZWTot: ))prząść len« (1): Y nś nowinach Herebowych, 
Przędźiecie len śiany/ mocżony w kałuży KlonŻal C4v. 
2. Tkanina wykonana 16 lnianej pTzę-dzy (23): Efod 
była IukienU krotka bez rękawow [...] A była iedna. 
bśrzo kolzthowna/ [...] Ale druga [Beata] pro£tha ze lnu 
dla Lewitow BibRadz I 48c maTg. 
W pTzeciwBtawieniu: »szarłat ... gruby len« (l): 
Także od tego ktory fię obłocży w £zśrłat/ y nośi koronę/ 
śfz do tego ktory fi
 obłocży w gruby len [A ffJTente ve,tem 
hyacinthinam et coronam, et u,que ad eum qui inauituT lino 
CTu	
			

/Czytelnia_007_02_154_0001.djvu

			LEN 


Seeregi: »bisior albo len« (1): Nadziałali tedy oni 
wlIyCcy CercA mądrego! ku wyprawieniu Przybytku! Oppon 
dzieIięć z BiIioru albo Lnu białego kręconego [et bYBBo 
Tetorta] Leop Ex 36!8. 
»len, kotonac< (1): Thowary ich ktore nam nośili! 
len Cubtylny Kotona 8 ktorego baty Cobie dźiałaią iako 
ledwabne BielKTon 4ólv. 
3. Jr16kno niepalne pochodzenia minfJTalnego (azbeBt) 
lub t1canit.a e tego wl6kna; a8beBtinum Mąoz, Calep, Cni 
a8beBton linum, carpaBium, Unum vivum Cn (2): Asbestinum, 
genus lini quod igne non absumitur, Len któremu ogień 
nie Czkodźi! S:Uamńndra. Mąc3 17d; Calep 101a. 
4. bot. LinaTia vulgal'i8 MilI. (R08t); lnica pOBpolita, 
ToAlina e rodziny tT
downikowatych (Scrophulariceae), POBpO- 
lita na polach i miejBcach pia8eozYBtych (6): 
ZeBtawienia: »leśny len« (1): Osiris est herba alias 
urinali8, et linaria Leśny len. Mące 271a. 
))l\-Iatki Bożej, Mary jej len« [Bzyk 4 : 1] (4 : 1): MAtki 
bot.ey len ieCt podobny ku lnu, albo ku CoCnce! ale Cie 
tim dzieli od CoCnki! bo Cofnka puIzct.as [I] Iiebie mleko! 
ale len mariey mleka niema, Tet kwitnie t.ołtym kwiatem! 
a then prawy modrym. FalZiol I 79a, +4a, I 7Sd, 79a, 
79a tp. 
[.psi leno:: Pśi len SienHerb E2;:\f.] 
Synonimy: 2. biel, biB, bi8ioT, kotona. 
Cf ILNICA, LNEK, I. [LNICA], 2. LNICA, LNI- 
CZ
IK 


KN 


2. [LEN Bb tn 
N 8g l(e)n. 
SI Btp, On, Linde bTak. 
Lenno (3 niem. Lehen): Lień [wyd. 1613: len]! ex 
germ: Feudum. LienCIu! denom: ut: lienCkie prawo! lus 
feudale. Volok Kkk2v. 
Synonimy cf LEMAŃSTWO. 
Of LENNO] 


FP 


[LEN CUCH] cf ł..ANCUCH 
[LENDWOJT] cf [LANDWOJT] 
LENEK cf LNEK 
LENIC (1) vb empf 
1 8g pTae8 l(e)nię. 
SI Btp, On, Linde brak. 
PT61nowGÓ: Desideo, oti08um 8edere - Proznuie. 
lenie. Oalep 311a. 
Synonim: PTOtłłOWGÓ. 
Formacje wBp6lTdeenne cf LENIĆ SIĘ. 


KN 


LENIe': SIĘ (46) vb impf 
się (24), 8ie (21). 
W inf e jasne. <> W imp -e- (3) OpecŻyw, Mące. 
GOBlOaBt, -
- (1) StTum. <> W pozoBtalych fOTmach -e- (4) 
Mąoe (3), PuiIlFT, -
- (1) JanNKaT. 
enf lenić 8ię (4). <> praeB 2 Bg lenisz się (1). <> 3 ,g 
leni 8ię (11), lenie się (1) [w Tymie]; -i : -e RejKup (2: 1). <> 
1 pl lenimy 8ię (1). <> 3 pl lenią 8ię (2). <> praet 1 Bg m 
leniłem się (1). <> 2 Bg m leniłeś się, -ś 8ię lenił (3). <> 3 pl 
m per' lenili się (1). <> fut 3 Bg m lenić 8ię będzie (1). <> 
imp 2 Bg leń się (5) RejKup, HiBtAl, RejZwierz. Mącz. 
Strum, leni 8ię (2) OpeoŻyw, RejFig; -
ń (1) StTum. -eń 
(1) Mące, -(e)ń (3). <> 3 Bg nieoh się leni (1). <> 1 pl leńmy 
8i
 (1). <> 2 pl leńcie 8ię (1). <> co» 1 Bg m bym się lenił (1) 


LENIEC 


139 


OrzLiBt, bych się lenił (1) Mącz. f bym się leniła (1). <> 
3 Bg m by 8ię lenił (5). <> 3 pl m perB by 8ię lenili (1). 
SI ,tp, Cn notuje, Linde XVI i XVIII w. 
Być leniwym; pigraTi Mące, On (45): pigrari, Leniwym 
być! lenić Iie. Mące 299b. 
.. Nee chcieć czegoś erobić; gravaTi Mąoe, Cni pigraTe 
On (44): 
CU7l. i'n! (2): Gdit. młodzicncżykowie naCzy Bote 
zachoway! dla wielkiey roikoCzy lenią Cię vcżyć Kwiat- 
KBiąt E4; ReBzLiBt 150. 
W pTeen (1): 
Fraza: .do tańca się nogi lenią« (1): Dźiś Iię octy 
płactem mienią! Do tańca Iię nogi lenią. OzahTT II3v. 
a. Z pTeeCZełHem = chcieć, być gotowym do czegoA (41): 
Barzoć hothki płAc! niewieśći! Nie płftcżeć ale Cie pi
ći: 
A kto Iie iedno nie leni! NAtychmiaIt iey vmyIł zmieni. 
BieTEe R; RejKup c2v, k4, Ov; It Ctoi [koBci61] na prze- 
cieIiach! ś potym nA ziemi! Nie wierzylzli Ipatrzayże! 
iedno Iie nie leni. RejFig Bb8; RejZwierz 119; Mąo8 
1490; StTum E4; WierKT6c B2; Ś Iłowem Bożym y Cpra- 
wowanim lśkramentow y zbawienim ludzkim CzatowAć 
ma każdy! kto Iię nie leni 7 SkaTJedn 49; RybG
Ali C2v. 
lenić B
 do ceego (1): A y ty Cię do niey [do Bpowiedzi] 
nielen. RejKup h7v. 
lenić Bi
 k-u ozemu (2): PRawieś Cye vkochał w nAuce! 
y cnoćie: ZnAć ż
 Cye nic lenił ku dobrey roboćie. PudlFT 
12; OzahTT K4v. 
lenió Bi
 na co (2): BielKom E8v; StAtecżnie Cobie 
t.yie ś rowno z drugiemi! NA potrzebę na każdą nigdy 
fie nie leni. PapTPan T3. 
cum l,nf (24): Ty tet. nie lenij Iie prowadzitz tę kro- 
lową! naCIadniątz ią OpeoŻyw 41v; RejK1'p aa6; Hi8tAl 
E6; A jeśliby gwałtowny nieprzyjaciel na Koronie był, 
tedy JKM wojnę złot.y, na ktorą się lenić nie będzie sam 
zjachać. DiaT 64, 20, 55; DiarDop 108; A kto temu nie 
wierzy! by ogień był w zyemi! Niech Iie do Etny gory 
doiecbAó nie leni. RejWie 149v; OrzLi8t f4; Non me pignit 
tua causa tantum itineris metiri, Nie leniłem Iie dla 
cicbie tak daleko iść. Mącz 219c, 299b [2 T.]; PaprPan F; 
prośił Kśiążęćia Wilhelma aby Iię do niego! dla rozmowy 
przyśó nie lenił. SkaTŻyw 164, 187; KochMarBe 156; 
Wi8enTr 23; Nie leńmylz Iię ćięfzkośći tu na tym świe6ie 
nieść ArtKałłC K; LatHaT 197; WujNT Act 9!38; JanN- 
KaT D2v; SiebRozmyAl G3v; lednak was vśilnemi wielkimi 
prośbAmi ProCzęf albo dopómóc nie leńćie Iie Cami! Albo 
nieprzeCzkadzayćie przedśięwźiećiu [1J memu GOBlCcut 48; 
Klon W OT 42. 
PTzYBlowie: A hoyny zaCię iako Groch przy drodze! 
Kto Iie nie leni ten go idąo głodze. RejZwiero 217. 
Formacje wBpólTdeenlłe: lenić; lenieć. .lenieć. IłllJnifJÓ 
,,
; leniwieć; lenowGÓ 8i
. 


KN 


l. LENIEC (1) Bb m 
N Bg l(e)nieo. 
SI Btp brak, SI Btp nazw OB notuje, On, Linde brak. 
Ten, który nie{)h
tnie podejmuje wYBilek: Y mowił 
k nim on młodzieniec! OwCzeykić ten wilk nie lenieo 
BieTEz S. 
Synonimy: gnu8, gnuAnik, legart, legat, legawieo. 
Of LENlEK, LENIWIEC, LENIWY, LEŃ 


KN 


2. [LENIEC Bb m 
N ,g l(e)niec.
		

/Czytelnia_007_02_155_0001.djvu

			140 


LENIEC 


SI Btp bTak, On B.V. Len dziki, Linde XVII -XVIII w. 
bot. TheBium L.; leniec, To
lina ląkowa e 1"Odziny Ban- 
dalowcowatych (Santalaceae) Tosnąca na suchych ląkach 
i "onece'ĄYch eboczach lub LinoBYTłB 'IJ'IllgaTłB OaBB.; otota, 
ro
lina e rodziny zlotonych (OompoBitae) TOBnąca na BIo- 
Mcenych wzg6Teach, Bkalach, Btepach; linum agTeste On: 
Leniec ożota/ Linum rylueItre. wilder flachs Herpelgarn. 
M. 416. SienHeTb K2
v. 
Synonim: ożota.] 


KN 


LENIEt (16) vb impf 
Oba e jasne. 
inf lenieć (4). O pTaeB 1 Bg lenieję (6). O 3 Bg lenieje 
(3). O 3 pl lenieją (2). O con 3 Bg m by leniM (1). 
SI Btp bTak, On notuje, Linde bez cytatu. 
l. Stawać Bi
 Zub być nieruchawym, ocitJtalym, gnu
nym; 
langueTe, langueBcere, maTceTe, pigTescere, torpere Mącz, 
On; con8enesceTe, lentere, maTceBcere, taTdeBCeTe, tOTpeBceTe 
On (15): A zbytnie ciepło mdlącz matkę y plod w żywocie 
lenieie. FalZiol V 18a; Fraceo, Lenien/ Gniyę/ Gnuś- 
nieyę Yużem cięrzki od Itarośći/ iuż mi na rchodzie/ 
Gnuśnym. Mącz 135b; Mollesco, Miękczen/ Lenien/ 
poczinam być niedbały. Mącz 230a, 183d [2 1'.], 209c, 
230a, 299b, 458d [2 T.]; SkaTŻyw 570. 
ZW1'ot: »lenieć w prożnowaniu, od prot.nowania« 
[Bzyk emienny] (1 : 1): Hebere et languere in otio, Tępyć 
y lenieć od prożnowania. Mącz 153d, 259a. 
SeeTeg: »tępi(e)ć i lenieć« (2): Hebescit et languescit 
animu8 in ooio, W próżnowaniu człowiek tępieye y le- 
nieye. Mącz 259a, 153d. 
W pTeen (1): 
FTaza: »nogi lenieją« (1): :Matka iego z okna wyglą- 
daiąc/ krzyct.ała: cżemu ryn moy tak długo mieIzka: 
cżemu teraz lenieią nogi woznikow iego. SkarŻyw 560. 
PTeen: Stawać BitJ BlabBeym (1): Omnium rerum cu- 
pido languescit cum occasio est, wrziftkich rzeczi chći- 
wośći lenieYą gdy mayą prziczinę to yeIt nie tak Iie barzo 
tego zwykli ludzie domag8.6 co Iie ym łatwie może Itać. 
Mące 183d. 
2. Nie chcieć ceego
 erobić (1): 
ZWTOt: BW proznowaniu lenieć« (1): a niechay Iię 
tego niedopurzcża/ aby gdy dom bliźnego iś.koby gorzeó 
poct.yna/ on w proznowś.niu leniał [ipBe otio langueat] 
ModreBae 67. 
Synommy: l. drzemać, gnić, gnuAnieć, mdleć, mitJk- 
cee6, ocitJtać, Bchnąć, ttJpieć, uBtawać, więdnąć. 
Formacje wBp6lTdzenne cf LENIĆ SIĘ. 


KN 


LENlEK On; Linde bez cytatu. 
Of l. LENIEC, LENIWIEC, LENIWY, LEŃ 
LENISTWO (110) Bb n 
lepistwo (95), lepiwstwo (15); lenistwo BieTEe, Murm, 
MymeT 1 , FalZiol (2), SeklKat, MwrzNT (2), BielKom, 
KrowObT, RejWiz (5), BielKron (2), PTot (2), RejZwieTc (4), 
WujJud, ModreBaz (11), Oczko, Oalag (2), SkaTŻyw (5), 
ActReg, Oalep (9), GOBtGOBp (2), GTabowSet, OTeJan (4), 
LatHaT (8), SarnStat (4), SkaTKws (3), GOBlOast, KlonWor 
(2); leniw8two BielSpT; lenistwo: leniwstwo Mącz (17: 14). 
-e- (108), -ę- (2). 
e OTaz o ja8ne. 
Bg N lenistwo (46). <> G lenistwa (28). <> D lenistwu 
(7). O A lenistwo (17). O 1 lenistwem (8); -em (2), -(e)m 
(6). O L leni8twie (3). O pl A lenistwa (1). 


LENISTWO 


SI Btp, On notuje, Linde XVII -XVIII w. 
Niechęć do wysilku, do pTacy; ignavia Mącz, Oalag. 
Oalep, On; pigritia Mącz, Oalag, On; acedia, deBidia, 
inertia, socoTdia, tardita8 Mącz, Oalep, 0'11; 8egnities Oalep, 
On; lentituao, 'IIeglige'lltia, 'IIequitia, otium, taTditatio lIfącz; 
ignavitaB, imbellia Oalep; cunctatio, marcor, mora, pigredo, 
taTditudo On (110): BieTEz Mv; My'meT 1 34v; [mul] :Ma 
włornorci oflowe o krom lenirtwa FalZiol JV 12d; Twois 
tedy rzecz iert abyś ram robie leniftwem nierzkodźił/ 
ale Iłowo pańfkie pilnie czytał i rozmyślał MUTZNT A4, 
28v; RejWiz 30, 30v; Abicere socordiam, Odyąó He leni- 
Itwu. Mącz 161d, 2d, 13d, 35a, 40b, [95]a (16); PTOt B4v, 
C4; RejZwierc [78 1 ]v, 157v; WujJud 107v; Kochaćie Hę/ 
w leniItwie [desidiae cordi invat indulgeTe]/ w tańcach/ co 
hnet minie ModrzBaz 109v, 30v, 43v, 57v, 65v, 66v, 107v; 
SkaTŻyw 26, 36, 202, 557; ActReg 127; Oalep óOlb, [506]b, 
530b, 804b, 963a; GOBtG08p 98, 162; GTabowSet G; OTzJan 
49; LatHaT 129, 130, 148,612; ABy roboty ludzkie dla le- 
nHtwa tych/ którzy wytykaią/ nie omierzkśły Iie: rka- 
zuiemy/ aby kAżdy w Oktawę świętego IakuM ku zbie- 
raniu rwey dźieśięćiny/ [...] był gotów. SaT'IIStat 187, 777; 
SkarKaz 209b, 516b, 638b; GOBlOast 31; Ktorzy prze rwe 
leniftwo nie zarobią Itrś. wy. Klon W OT 44. 
lenistwo do czego (1): Leniftwo do korcioła BielKom 
D2v marg. 
leni8two z czego (2): LeniItwo z obMtdtwś RejWiz 30 
marg, Cc6v. 
lenistwo k(u) czemu (4): Acedia. Trokheit ader vordror. 
renheit zu gots dien[t vnd gutten wercken Lyeniftwo ku 
bożey Iłużbye y dobrym vczynkom. Murm 107; ModTe- 
Baz 84; LatHaT +++2, 129. 
W przeciwBtawieniu: »lenistwo ... czujność« (1): Tam 
loniftwo/ orpalithwo/ a tu zaHę cżuyność a pilne rozwa- 
t.anie cżatow/ aby nigdy darmo a Izpetną fuzą nie wycho- 
dziły. RejZwierc 122. 
W połączeniach Bzeregowych (19): FalZiol II 9d; Sekl- 
Kat T; KTowObr 63v; RejWiz 118; Mącz 2a, 115c, 147a, 
236d, 379c (8); RejZwieTc 122; BielSpT b3v; Bo nie bez 
przycżyny fię chlubi tenże NUma'llUB Remulu8, że z mło- 
dych lat przywykł pracy/ a lenHtwś./ pieIzcżoty/ y zbytku 
nigdy nieznał ModTzBaz 109v; Oalag 187b; SkaT Żyw 
460; OTzJan 48; LatHar 597. 
W chaTaktcrystycz'IIych polącze'lliach: leniBtwo ogaT- 
ntJlo, To
cie (2), Bzkodzi; lenistwa Bię jąć (2), [kogo] nalożyć, 
nie e'llać, wystTzegać BitJ, zaniechać; od lenistwa odciągnąć; 
otTeąsnąć Bię e lenistwa, powBtać; odjąć Bię lenistwu (4); 
lenistwo karać, oddalać, wypędzić, wytTącić, wzbudzić, zwy- 
ciężyć; na lenistwo odwodzić; wpaAó w le'lli8two; lenistwem 
Bzkodzić; w lenistwie g'lluAnieć, kochaó Bię. 
W chaTakterystycznych polącze'lliach pTzyimkowych: dla 
leniBtwa (7), od lenistwa, prze lenistwo (2), e leniBtwa (4). 
ZWTOt: »na lenistwo się udać. =- mc nie Tobić [Bzyk 
zmienny] (2): JAn dwudzyefty był Papieżem cżterzy lata 
y cżterzy mieHące/ na pokoy ś. na lenHtwo Iie vdał/ dla 
cżego nie marz o nim co pirać. BielKTon 176; Languori 
desidiaeque se dedere, Vdać He na. leniwItwo y próżno- 
wanie. Mącz 379c. 
Wymtenia: »gnuśne lenistwo« (1): Bowiem gnuśne 
lenirtwo luźne prożnowanie/ Bez prace/ bez frMunku chce 
mieć wychowanie. Klon W or 33. 
»ociężałe lenistwo« (1): PowItanierz nakoniec z oćię- 
żśłego leniftwa twego/ kiedy to robie w myśl dobrze 
wbijerz/ że [...] wisiał Pan twoy na drzewie krzyżowym 
LatHar 259. 
Seeregi: »lenistwo, (a, i) gnuśność« [Bzyk 4: 4] (8):
		

/Czytelnia_007_02_156_0001.djvu

			LENISTWO 


BielKTon 253; Mącz 381a; Oalag 324a; Oalep 3lIa, 501b, 
[1047]b; My tedy bacząc leniItwo y gnutno86 [desidiam 
et pigTitiam JanStat l1I3] tego iItego Frańćifzka/ obiśC- 
niamy w takowey rzeczy SaTnStat 678, 594. [Ponadto 
w polączeniach BzeTego'wych 5 T.]. 
»niedbalstwo, (i) lenistwo« [Bzyk 2 : 1] (3): Mqce 53c, 
271a; bo widzę k wierze niepodobne leniftwo y niedbślftwo 
[incTedibilem vecoTdiam] ModTzBcu 84. [Ponadto w polq- 
czeniach Bzeregowych 2 T.]. 
»lenistwo i niczemllość« (1): A ztądże też żywą [nasi 
dwoTzanie] w leniftwie y w nicżemnośći [ignavia et socordia] 
ModTZBaz 13. 
»lenistwo, (a) ospało86 (a. ospalstwo)« [Bzyk 2: 1] (3): 
RejZwieTc 122; ktorych [dzieci] leniltwo a ofpR!ość [Begni- 
tiem ac ineTtiam] godźi śię 8łowy karM ModreBaz II; 
Oczko 3. [Ponadto w polączeniach BZeTegowych 2 T.]. 
»pokoj a lenistwo« (1): BielKron 176 cf ZWTOt. 
»lenistwo, (i) prożnowanie« [Beyk 4: 2] (6): Mącz 
209c, 379c; Cessatio, otium - Proznowanię, leniftwo. 
Oalep 184b; iuż wierę zaniechM muśifz leniftwa y prózno- 
wallia OTZJ an 48, 59; Klon W OT 33. [Ponadto w polącze- 
niach BzeTcgowych 4 T.]. 
Synonimy: gnuBtwo, gnuśnia, gnuśnośó, niebaoznośó, 
niedbalBtwo, niedbalość, nierobotnośó, nieroztTopnośó, nie- 
śmialość, nieumiejlJtność, obcilJżność, ocilJżalość, ospalstwo, 
ospalość, plugawośó, pTożnowanie, teBkność, zgnilośó. 
Of LENIWOSĆ, LENOSĆ 


KN 


LENIT (1) sb m 
N sg l(e)llit. 
Sł Btp, On, Linde brak. 
Prawdopodobnie Todzaj łagodnej, kojącej maści (elek- 
Bykalizowana fOTma 3 Bg od "lenire" 'łagodzió'): Ty wfzitki 
rzecżi zmiefzay fpołem a wrtaw na ogień leguchny iżby 
[je vfmażyło. A to będzie mafć Lenit. FalZiol V 1I2v. 
KN 


LENIW cf LENIWY 
LENIWIE cf LENIWO 
LENIWIEC (33) Bb m 
W N Bg -ec (20), -eć (1); .ec: -eć BibRaiIz (4: 1). 
Oba e jasne. 
Bg N leniwiec (21). O G leniwca (1). O D leniwc(o)wi 
(2). O A leniwca (1). O V leniwcze (4). O pl N leniwcy (2). 
O D leniwcom (1). O V leniwcy (1). 
Sł Btp bTak, On notuje, Linde XVI -XV111 tu. 
Oełowiek niechetnie podejmujący wysilek, opieszaly, 
zwlekający; cunctatoT Mącz, Oalep, On; cesBatoT, BegnipeB, 
BcgniB Oalep, On; desidiosuB, disBolutu8, otioBuB, TeseB 
Oalep; homo piger a. taTduB On (33): Leop Prov 6 aTg, 
6, 7, 21/5; LENiwieć [pigeT Vulg] może być przyrownan 
ku kamieniowi poplugawionemu BibRadz Eccli 22/1, PTOV 
26/13, 14, 15, 16; Nuże moy miły leniwcże/ Na piecu 
fławny mifliwcże RejZwieTc 231v, 160, 231v; BudBib 
PTOV 19/24, 20/4, 26/13, 14, 15, 16; OeechRozm 98; 
ModreBaz 57; Oalep 3 II a, 917a, 963a; G6rnTToas 18; 
OiekPotr 70; KlonWoT 45. 
W polączeniach Bzeregowych (5): Ręka długa z palczami 
krotkimi a miąITzimi, znamionuie głupiego, leniwcza/ 
plugawcza, wfzakoż pyfznego GlabGad Pv; RejWiz 3v; 
Mące 72a; Ce8sator, cunctator, otiosus, qui cessat et nihil 
agit - Niepofzpiech, lelliwieoz odk[ł]adacz. Oalep 184b; 
Klon W OT 40. 


LENIWO 


141 


PTeYBlowie: Patrzayże tego leniwca/ Prawie Koziego 
myfliwcat By też więc miał y trzy tuzy/ Pewnie wygra 
na grzbiet guzy. RejZwieTo [233]. 
Szereg: »leniwieo i trąd« (1): A tak wfzytcy leniwoy 
y trądowie [ignavi etfuci]/ abo z miaft niech będą wygnani/ 
abo iaką infzą kaźnią karani ModTZBaz 83. [Ponadto w po- 
łączeniu BzeTegowym 1 T.]. 
Synonimy: gnojek, gmłśnik, niedbalec, niepośpiech, 
niepośpieBeny, oakladacz, pTeedlużacz, tTąd. 
Of l. LENIEC, LENlEK, LENIWY, LEŃ 


KN 


LENIWIEc':: (3) vb impf 
TekBty nie oznaceają 6. 
inf leniwieć (1). O praeB 1 Bg leniwieję (2) [zapis: -e]. 
Sł stp, On, Linde brak. 
Być niechlJtnym do wYBiłku, opieszalym; pigresoere, 
tardescere Oalep (3): Y Powiedźial im też podobień£two 
ktemuż nalezące/ iż fię zawżdy modlić potrzeba li. nie 
leniwieć [et non Begnescere]. BibRadz Luo 18/1; Tardesco, 
tardus fio - Leniwieie, prżedlużam. Oalep 1048a, 804b. 
Synonimy: gnió, gnuśnieó, leteć, Błabieó. 
Formacje wBp6lTdzenne cf LENIĆ SIĘ. 


KN 


LENIWO (57) av 
leniwo (39), leniwie (12), leniwo a. leniwie (6); leniwo 
FalZiol (2), GlabGad, RejKup, Oalag, StryjKTon, KoohSe, 
KochPTOP, G6TnTroas, WujNT, SaTnStat; leniwo: leniwie 
BielKTon (4: 1), Mącz (19: 5), ModrzBaz (1 : 1), SkaTŻyw 
(1 : 1), Oalep (3: 4). 
e oraz O jaBne; końcowe e prawiIopodobnie jasne (tak 
w -e). 
oomp i BUP (5 + 1) (naj)leniwi(e)j. 
Sł Btp, On notuje, Linde XV1-XV111 w. 
l. Niechetnie, nie podejmując wYBilku; lente, oBci- 
tanteT, pigre, Begniter, BocorditoT Mącz, Oalep; diBBolute, 
languide, persegniteT, Bomniculose, spisse Mącz; ounotanter, 
deBidioBe, ignave, ignaviteT, leviteT, negligenter, otioBe, tarde 
Oalep; gravate, gravatim On (24): Lellte agere, Leniwo 
[je fprawować. Mącz 188d, 381a, 409b; RejPosRozPT 
b4v; Lacedemonianie żadnego leniwie a źle żywące- 
go niebrali ani w towarzyftwo/ ani do fpolney igry/ 
ani do żadney zabawy ktora z przepracowaniem ćia- 
ła ludzkiego przychodźi/ nierzkąc żeby iy do iakiey 
zacnieyfzey żyćia fpolecżnośći brać mieli. ModrzBaz 37; 
Oalep 780b. 
W połączeniach Bzeregowych (8) : WAcław fyn Karła 
Cżefkiego [...]/ ktory niedbale/ leniwo/ a. bez fmyfłu 
pańftwo fwoie fprawował BielKTon 187; Oscitanter, Nie- 
dbale/ ofpśle/ leniwie/ niepiluie/ lada yśko. Mące 271a, 
53c, 183d, 381a, 398c, 401b, 402a. 
W chaTakteryBtycznych połączeniach: leniwo Bprawować 
[co] (2), Bprawować Bie (2), tywący. 
Szeregi: »leniwo, (a) gnuśnie« [Bzyk 3: 3] (6): Manum 
habere sub pallio, Rękę za nadry mieć/ To yeft leniwie 
a gnufnie [je fprawować. Mącz 209a; Oalep 311a, 501b, 
960b, 963a, [1047]b. [Ponadto w polączeniach szeregowych 
2 T.]. 
»leniwo, (a, i) niedbale« [Bzyk 3: 2] (5): MąCII 72b, 
299a; Wiele rzemieśnieżych Miftrzow / bśrzo rzadko śis- 
daią na fwych warftś6iech: chowaią vcżniow ó.bo towń.- 
rzyfzow niemało/ ktorzi w niebytnośći mi£trzow leniwo 
a niedbśle [Begniter, negligenter et contumaciter] robią.
		

/Czytelnia_007_02_157_0001.djvu

			142 


LENIWO 


ModTzBae 36v; SkaTtyw 593. [Ponadto w połąceeniach 
Bzeregowych 6 r.]. 
2. Pomalu, wolno; cunctanter Mącz, Oalep, On; ta1'de 
Mącz, Oalag; lente Mące, On; paulatim Mącz; gravatim, 
lnnguide, pigre On (32): RejKup t2; A gdy go gonili/ ze 
mdłośći ran ieden d, drugim leniwo bieżał. BielKTon 
101v; rzli tedy ku Budzyniowi od wiednia [...J/ ale barzo 
leniwieJ niepotrzebne ctyniąo zattanawiania. BielKron 
314,228, 314; li
urio, Mm po pańsku/ Leniwo a pomałym 
kąsku. Mące 1930; Repto, Vrtawićnie łatę. Et per trans- 
lationem, Leniwo ydę ledwey robą. rucham. Mące 352b; 
Tardus incessu fluviufl, I.eniwo płynąca rzeka. Mącz 441a; 
Tardus fumu8, Dym leniwo z komina. wychodząci. Mącz 
441b, 72b, 76a, 148a, 1R8d, 285a, [388]b, 441b [2 T.]; 
Abowiem 
dy kto ram ieden wrzyrtkie rprawy na robie 
nośi/ tedy y ram znorzeniu tak wiela brzemion nie prawie 
doryć ucżynić może/ y rprawy leniwiey idą ModrzBaz 25v; 
Oalag 324a; SkaTŻyw 558; StTyjKron 390, 677; Leniwo 
Fiedur vbiera tie w rzaty KochSz C2v; KochPTOP 14; 
Oalep 277b: G6rnTTonB 17; A przez wiele dni leniwo 
płynąc/ [...] podpłyn
mmy pod Kretę WujNT Act 27/7; 
z któr
y przyczyny rądy bywały lekko wał.on
/ y leniwo 
rzły RarnStat 785. 
W charakte1"J/stycznych poląceeniach: leniwo b
łeć, 
chodzić, dybać, iść (6), jeść, nacierać, pić, plynąć (plynący) 
(2), poczynać (2), postępować (2), T'U8ZaĆ Bi(, ubieTać Bię, 
wychodzący, zbierać Bię. 
a. O pUlBie (4): Thet będzieli tępanie miąiTze/ pełneJ 
ale nierichłe/ a barzo leniwe, Niemocz ona iert z flegmy 
zimney. Bo it barzo leniwo bije/ tho iert od zimna/ a 
od wilkoCci miąiTzoCó. FalZiol V 12v. 
W pTzeciw8tawieniu: »rychło . .. leniwo« (1): [PUl8] 
Gdy też ktemu nie będzie iednakiey miary, ale ożarem 
barzo cżafem mgło, też richło y leniwo, tam fmieró blifką 
znamionuie. GlabGad E4. 
W charakterYBtycznym połączeniu: leniwo bić (3). 
Seeregi: »lekko a leniwo« (1): Ktorzy tedy ludźie/ 
maią. wielki a cięCzki Skok żyły ferdeczney/ to iert 8 pano- 
wania IMney żołći/ ś krwie. Ale ktorym lżey a. leniwiey 
bije/ tam flegma a Czarna toM panuie. SienLek 23v. 
»pomału a lf'niwoc (1): Komuciem barzo ś gęIto 
t.yła bije/ tam krew li kolera panuie. Ale komu pomału 
Ś leniwo/ z fle
my a. z Melankolijey. FalZiol V 12v. 
*** Bee wYBtarceającego kontek,tu (1): Ductim, Lekko/ 
I.eniwo. Mącz 96a. 
Synonimy: l. gnuśnie, gnumo, mdlo, niedbale, nie- 
ochotnie, niepilnie, oci
tale, ol/pale; 2. lekko. 
C.f LENIWOCHODY. I,ENlWOMOWNY. NIELENI- 
WIE. PRZYLENIWSZYM 


KN 


LENIWOCHODY (1) ai 
N Bg m leniwochody. 
Sl Btp, On bTak, Linde XVI w. (ten Bam pTzyklad). 
Powoli chodzący: TardigraduB, Leniwochody. Mącz 
441b. 


KN 


LENIWOMOWNY (1) ai 
N Bg m leniwomowny . 
Sl Btp, On bTak, Linde XVI w. (ten Bam pTzyklad). 
Powoli mówiący: Tardiloquus, Leniwomowny. Mącz 
441b. 


KN 


LENIWY 


LENIWOŚC (11) Bb f 
e OTae o ja8ne. 
Bg N leniwość (6). O D leniwo
ci (1). O .A leniwość (4). 
SI Btp notuje, On B.V. leniBtwo, Linde bez cytatu B.V. 
leniBtwo. 
l. N ieohęć do wYBilku, do pTacy; inertia, BocoTdia 
Mącz; acedia, cunctatio, mora, pigredo, tarditaB On (7): 
RejZwieTe 115; gdy co przez fwoy głupi rozum rtrMi 
łUbo prze leniwość nie nabędzie/ robie to vkradnie. B
lKTon 
9v, 141; Mącz 2a. 
SeeTegi: »leniwo
ć, (a) niedbałośćc [Bzyk 1: 1] (2): 
Iż dziwuie Iie Alexander twoiey niedbaIośći a leniwośći/ 
iż Iie ku walce nie rychło gotuiefz BielKron 125; Mącz 6ób. 
»leniwość i prożnowaniec (1): Desidiosi8simo ocio 
indulges, Vdn-łeś tie mi leniwość y próżnowanie. Mącz 
258d. 
2. Powolność; faTdita8 Mącz (4): Tarditas, Leniwość/ 
nierychłość/ pózność. Mącz 441b. 
a. O pulBie (2) : Też będzieli tępanie cienkie y też leniwe. 
Toć iert z Melankolijey zimney ś ruchey/ bo iako leniwoCć 
zimna/ tako cienkoCć od fucha pochodzi. FalZiol V 12v. 
SeeTeg: »leniwość a miękkość« (1): Leniwo
ó a. mięk- 
koŚĆ [Bkok6w pulBu]/ pochodźi od źimnś/ a. ćiśnkość od 
fuchś,. SienLek 24v. 
b. O rozumie [ceego] (1): MoIlities 8ive moIlitia. animi, 
I.eniwo
ć vmysłu/ niedbało
ć/ piefzczoM.. Mące 229d. 
Syftonimy cf LENISTWO. 
Of LENISTWO, LENOŚC 


HG, KN 


LENIWSTWO cf LENISTWO 
LENIWY (220) ai 
leniwy (216), leniw (2), leniwy a. leniw (2). 
-e- (219), -ę- (1). 
-e- (67), -
- (1); -e-: -
- StTum (1: 1). 
comp i BUP (3 + 1) (nA)leniw8zy. 
Bg m N leniwy, leniwszy, nl!.leniwszy (90), leniw (2): ..., 
(attTib) leniwy (13); ..., (praeiI) leniwy (28), leniw (2) 
G6TnTroaB, SzaTzRyt. O G leniw(e)go (4). O D leniw(e)mu 
(4). O A leniw(e)go (20), leniwy, leniwszy (5). O 1 
leniwym (11). O L leniw8zym (1). O V leniwy (2). O f N 
leniwA. (5), leniw(a) (2). O G leniw(e)j (2). O D leniw(e)j 
(1). O A leniwą. (2). O 1 leniwą (2). O n N leniw
 (12); 
-
 (1), -(e) (11). O G leniw
go (7): -
go (1). -(e)go (6). O 
.A leniw(e) (1). O pl N m peTB leniwi (27), leniwy (1); -i : 
_y GlabGad (1: 1). m an leniwi (1). BubBt leniw6 (3): -6 
(2), -(e) (1). O G leniwych (2). O D leniwym (5). O A m 
perB leniw(e) (3). ,ub8t leniw(e) (1). O 1 m leniwymi (1) 
KucsebKat, leniwsz(e)mi (1) ModTzBaz. O L leniwych (1). O 
V leniwi (1). 
SI Btp, On notuje, Linde XVI-XVIII w. 
l. Niechętnie podejmtłjący wYBilek, 'nie ohcący pTacO- 
wać: pige1' BartBydg, Mące, Oalag, Oalep, On; lentu8 My- 
mer l , BartBydg, Mąoe, Oalep: tarduB BaTtBydg, Mące, 
Oalep, On: ignavuB ][ące, Oalag, Oalep: Begnu Mące, 
Oalep, On: OtiOBUB BaTtBydg, Mące; perBegniB Mącz, 
Oalep: fugienB lab01'i8 alaboTum, veteTnOBU8 Mącz, On: 
ounctabunduB, deBeB, deBidioBUB, diBoinctuB, frigiduB, fungus, 
hebeB, languiduB, mUTcuB, murciduB, negligenB, oBcitanB, 
pinguiB, TeB68, BOCOTB (BecoTB), BomniculoBuB, Bpi8BuB, Bupi- 
nU8, tepidUB Mącz; fugitanB laboTIB, torpiduB Oalep; im- 
patienB laboTiB On (182): Podzi prect.leniwy 8ługo/ Bo iefz 
wiele a. IpiIz długo BieTEz K2v, K2, S, S2: MymeTI 35; 
Lentus, oti08US, piger, tardus, etc. lyenyvy. BartBydg 81: 
Przeto v kogo iełt wielka. a. mi
mta głowa znamionuie
		

/Czytelnia_007_02_158_0001.djvu

			LENIWY 


eżłowieka leoiwel o a złey complexiey ku rozumowi 
GlabGaa B3v, L2v [2 r.]; WT6bŻolt K7v; RejRoepr Hv; 
BielKom B7v, D6v; RejWiz 56; BibRaiIe Ex 5/17 [2 r.]; 
śle Cporadą Itatecżną nie płoehą zbroię nacię bierzćie 
przerpiecżnie/ przećiw leniwym 8. opiłym Krześćiśnom 
BielKron 255, 50, 102,346; Endymioni8 80mnum dormire, 
[...] Bftrzo długo CpAć/ Leniwym być. Mącz 103d, 137b, 
138c, 153d, 183d, 235d (l.?); Ale oezu głębokich y vrzu 
powinych/ Ten ieCt znak koni wCzech leniwych. SienLek 
187v, 187 [2 T.]; GómDwoTS R5; KuozbKat 185; RejZwierc 
53, 107v, 221, 221v; BielSpT 59v; BudNT HebT 5/11; 
ModrzBaz 31; Calep 591b; Gminem poCpolitym leniwym 
Cye brzydząc ZawJeft 24; GOBtGOBp 84; G6r-nTToas 74; 
Grabo,oSet K3, Y2; WYPTPl C; będę [...] podobnym 
Cłudze onemu złemu y leniwemu/ pieniądze twoie w źiemi 
kryiącemu. LatHaT 613; KlonWoT 33; Wieczne miło&erdźie 
iego/ On nie leniw źgoić [I] rśny/ Y poddźwignąć vpad- 
łego SzarzRyt B2. 
lfflitoy do czego (2): ModTzBaz 65v; Cżemuześćie do 
dawaniś leniwi? SkarŻyw 589. 
leniwy ku czemu (4): OpeoZyw 168v; Twarz krziua, 
długa a Cucha, cżłowieka znamionuie ku wCzemu dobremu 
leniwego rozumu pro£tego GlabGad N2v; RejPoB 185, 
227. 
leniwy fla co (1): Pecu8 languida ad pastum, Leniwe 
bydlę na pśCtwę. Mącz 183d. 
leniwy w czym (7): BielKTon 248v; Strum CV; Aktoby 
przy Cwym ftluIzym niebył/ abo w powinnośći Cwey leniwy 
był [in officio cessanteB] / niech tśkie vrzędowi opowie. 

lIodrzBaz 84, ]44; A ieCliby przerzeczeni StśroCtowie [...] 
byli w tych rzeczach leniwi ślbo niedbśli: tedy on
 wfzyItki 
o takowó nicdbśIrtwo przez Vrzędniki duehown
 mieY8c 
dopuCczamy kląć. SarnSat 898, 285, 930. 
Rzekome tłumaczenie gockiego .,gepanta" (2): Biel- 
KTOI. 358v; LItewIki narod zdawn8. poCzedł z ZamorCkich 
krAin Morzś pułnocncgo/ ktorych tet. HiCtorykowie zową 
Gopide/ po GotCku leniwi/ śbowiem będąc z Gotty waleez. 
uymi iednego rodz
iu/ nierychło za nimi do Pru8 z Iwy mi 
okręty przyciągnęli StryjKTon 46 [idem BielKTon]. 
W polącze1.iach BzeTcgowych (32): A ieItli zaCię ielt 
[ciężarna] barzo mdła/ leniwa/ obciążała/ znamię iż 
dziewka będzie. FalZiol Y 15, V 54v; GlabOad N5, 03v, 
08, 08v, P5v, P6v; BielKron 100; UItra Epimenidem 
dormire, Loniwym/ OCpałym a zgniłym być. Mące 106e, 
54a, 72b, 140c, 147a, 188d (17); SienLek 29v; RejZwieTc 
3v; Iako zśśię leniwi/ nieumieiętni/ nieuCM.wicżni 8. pło- 
chey myśli ludźie [ignavi, imperiti, leveB]/ ktoryeh żadna 
ct.eść do sławy niepobudza/ niemogą być ochotni/ ani 
pot.ytecżni/ śni tśk pilni do cżynienia doCyć roCkazaniu. 
ModTzBaz 116; RejZwierc 52v; U'egmatyk] w fprawach 
nie rychły/leniwy/ oCpały Oczko 34; Calep 804b. 
W poląc.reniu pleonastycznym; pTzymiotflik okTeśla 
poj
cie pOBiadające /I natury cech
 zawarlą w znaceeniu 
przymiotnika (2): Pingue otium, Leniwe prożnowśnie. 
M,ącz 300b; De8idi08u!l, idem quod dese8 inertis8imum et 
desidiosissimum otiuJll Leniwe/ ś zgniłe niedbalftwo. Mące 
379c. 
W przeoiwBtawieniach: »pilny (2), prędki (2), mężny... 
leniwy« (6): BielSpT l; Bo fą niektorzi do obrśżenia 
drugich bArzo prędcy: a do iednśnia ńbo leniwi-l abo 
zgołA niedbAli. MoaTeBaz 65v, 82v; RejZwiero 26; iedno 
chćieć/ naueży każdego leniwego pilny/ co ni.no wItawa 
GOBtGOBp 102. 
W ohm"akterYBtyczłłych polączeniach: leniwy (-a, oe) 
chlop (4), czeladź, oelowiek (ludeie) (16), gmi',., koił, mąt, 


LENIWY 


143 


mul, niedbalec, osiel (2), olralca, pieB (2), Bluga (3), wol (2); 
leniwy do dawania, ku każdej Bprawie, w naToazeni-u, 
w obaczywaniu (2), w postanowieniu (2), w powinności, 
ku Blutbic (bożej) (2), ku WBzemu dobremu. 
PrzYBlowia: pilnemu Cłudze zawżdy roCcie guz na 
brzuchu/ A leniwemu na grzbiecie. RejZwierc 26; Y coż 
marz za zyCk leniwy paduchu/ Guzy nś grzbiecie/ ś rącży 
na brzuchu. RejZwiel'c 221v. 
Mąż leniwy na Cwiecie/ nie będzye bogaty Biel- 
Kom C. 
Albo te! rydzykow nś.folić/ grzibkow nACuCzyćl ś coż 
to zś praca? [...] ale leniwemu niedbślcowi wCzytko Cie 
trudno widzi. RejZwiero 110v. 
Wyratenie: .leniwy brzuch [=- tal"lok]« "" ventM 
piger Vulg (2): A my co ct.yniem leniwi brzuchowie/ 
pAtrżąc na ty tśk młode y śłśbey [I] plći panienki/ iako 
tśk ćięCzko nś Cwe zbawienie robiąc Skal'Żyw 22; WujNT 
Tit 1/12. 
SeeTegi: »bezpieczny a leniwy« (1): gdy nalepiey 
KArtśginowie obacżą Rzymiśny beCpiecżne 8. leniwe/ nie 
z8.pomnią Cwoiey kaźni BielKTon 129v. 
»leniwy, (a) gnuśny« [Bzyk 5 : 4] (9): OpecŻyw 168v; 
ale rzect. ieCt niepodobna gnuCnego a leniwego ona n8. 
wyCokof6 lśta6/ gdyż 8krzydeł nie ma. HisUI E6; Mącz 
381a; Tśkowi Cą podobni oracżom gnuśnym 8. leniwym/ 
ktorzy z wielką pilnoCcią fzcżepią drzewa rozmaite/ 
a potym o nie malo dbśią RejPosWBtaw [4P]v; Calag 187a; 
Calep 789b, 963a, [1047]b, 1074a. [Ponadto w poląceeniach 
Bee)"ego'wych 4 T.]. 
»leniwy, (a, a(l)bo, i) niedbaly« [Bzyk 5: 3] (8): 
Mącz 65b, 97d, 299a, 434c; Był leniwy niedbały Pofpo- 
litey rzecty/ Spraw nigdy aby namniey nie miewał n8. 
piQCży. PapTPan Dd3v; ModrzBaz 65v; A ieCliby Woie- 
woda 8.1bo inni Woiewodowie narzy [...] y w obaczywAniu 
y poCtśnowi
niu My c
ny niedbśli y leniwi [negligenteB 
aut incuTabil6s JanStat 277] byli vzna.ni SarnStat 285, 
898, 930. [Ponaato w połączeniach Beeregowych 3 T.]. 
»leniwy a niesp080bny« (1): A tymći CpoCobem y bo- 
gacże z CtawlLią Cię leniwCzemi li. nieCpofobnieyCzemi 
[Begniore,]/ do oney sławy/ famey tylko cnoćie/ dowćipowi 
y pracy/ należąeey ModTcBae 61v. 
.leniwy, (a) ni(k)czemny« [Beyk 2: 2] (l): BielKTon 
148, 169, 254v; ZM gdy ludźi leniwe a nikcżemne [secorde, 
et ignavos] nśd nię przekładAią: tedy albo w prac8.eh 
mdleie y wątleie/ albo do ct.ego nowego bywa zapędzona. 
ModTzBae 39. [Ponadto w polączeniu Bzeregowym 1 r.]. 
»ospałya (i) leniwy« (3): Mącz 271a, 402a; czy przeto/ 
żeCmy tych lat b8.rzo Cą ofp8.li/ 8. do wiadomoś6i rzeczy 
thych nad miśrę leniwi Oczko A3v. [Ponadto w polącze- 
niach BeertJgowych 6 r.]. 
.prot.nujący, (a) leniwy« "" OttoBuB et ignavus Modrz 
[Bzyk 2: 1] (3): Mąoe 353d; NIewiem iesli prawo ili.kie 
ma by6 vCt8.wione przeóiwko ludźiom prożnuiącym 8. le- 
niwym/ ktorzifię namniey nieCtŚ1'li.ią o to/ żeby Cię Abo 
Rzect.ypoCpolitey/ śbo ludźiom przysłużyli. ModTeBaz 
83, 20v. [Ponaato w poląceeniaclł BeeTegowych 2 T.]. 
W pTetm (17): GoCpodśrCtwo leniwe [=- gOBpodar- 
Btwo leniwego]. RejWu 56 marg, 6v; Cc5v; BibRaiIe 
Ecoli 2/13; Dla niedbałoś6i pogniją Ctrzechy domowe/ 
8. dla ręki leniwey będzye kapało do domu. BielKmn 81v; 
RejPoB 227; A ten leniwy oCiel/ li. to fproCne ciało iśko 
piekło nigdy nMycone być nie może RejZwiel"o 104v; 
Gniew twóy/ panie/ rozdął morza: gni(jw przeraźliwy 
RozCadźil źiemię/ y odkrył itSy grunt leniwy [=- w'''ętree 
eiemi, jej glę;bokie warstwy]. KochPB 24; Klon IV or 34.
		

/Czytelnia_007_02_159_0001.djvu

			144 


LENIWY 


leniwy ku czemu (4): MUTeNT Luo 24!25; RejPoB 
111; O głupi a leniwego rerca ku wierzeniu temu wrzyrt- 
kiemu co powiadali prorocy. MWilkHist Kv [przeklad 
tego Bamego tekBtu MureNT, RejPoB, WujNT]; WujNT 
IMc 24!25. 
W polączeniu ,zeregowym (1): wlzytkie tet śiły y rer- 
decżne y óielerne! iako w powinnoMiach rwych rą leni- 
we! niketemne! rozne! miedzy robą walctące! y nie- 
długo trwaiące [taTtIa
, Btupidae, łJariae, inteT Be pugna- 
nteB parumque diuturnae]. MotITzBae 57. 
W charakteTYBtyoenyoh poląceeniooh: lenewy(-a, -e) 
oBiel (2), r
ka (2), BeTCe (4), Bzkapa (2); leniwy ku w461'eeniu 
(4). 
BZ61'egi: .leniwy abo gnuśny« (1): A on rzekł do nich! 
O fzaleni i leniwego ferca ku wierzęniu (marg) przerozumni 
i leniwi abo gnuśni fercem (-) MurzNT Luo 24!25. 
»leniwy i niepotężny« (1): zortała tefz y władza 
włarney woley! ifz cżynió co chcem możem: śle tak 8łaba 
y rchorzała! ifz do dobrego barzo leniwa y niepotętna! 
a do złego bśrzo fkłonna. Bkar
yw 262. 
.tępy a leniwy« (1): Mruy thą tępą a leniwą rzkapą 
to ofpałe rwowolue a niketemne ciał:o rwoie RejZwieTc 
130. 
a. W funkcji 'rzeczownika (21): Leniwy dla tininA [I] 
niechciał orM potem będźye t.ebrał March l A4v [ldem 
MaTch'], A4v; Op
cŻyw 191v; March' V4v; Ządośói 
theż poratltią leniwego: bo nic niechóiśły ręce iego 
robić Leop PTOtJ 21!25; BibRailz EccU. 22!2; BielK'ron 
314v; G6TnDworz P5v; RejZwieTc [233]; Przynośiła do 
nas takie grzechy! ktorychefmy fobie niewatyli! a nA iey 
rpowiedzi cżęrtey! iako leniwi terknili. BkaT
Yw 580. 
W przeciw8tawieniu: .rączy ... leniwy« (4): RejZwurc 
B3v, 231v, [233]; O dźiwna mocy bozka! nś bertyach 
znamy! Co rątcze! co leniwtS! rozfądek dawamy Po zna- 
kach: na człowieku! czemut nMmś.fz znaku' Tak zły 
iako y dobry! w iednym ftoi rzlaku GOBlOast 68. 
W polączeniooh BZeTegowych (4): Grzbiet barzo tłufty 
znamionuie lichotę, leniwego! fałrzerza! zdradnego. Glab- 
Gad P5, M3v, N2, P5. 
BeeTegi: »leniwy i (a) niedbały« [Beyk 1: 1] (2): 
BkaTŻyw 141; abo to przypiłowali fw6y gnufnośói wfzy- 
rcy niedbśli y leniwi [omne' deBideB et len" JanBtat 619] 
kt6rzy w dgrodzeniu rw6y rzkody nie ftArAli rie Aby 
czuyni byli. BaTnBtat 700. 
.proznujący i leniwy« (1): Proznuiąey y leniwi! 
Ktorzy cudzym Jlotem żywi: Barzo maią być karśni 
BieTEe K2v. 
8. Niechę-tny do ozynienia zlego lub czegol niepotTeeb- 
nego (6): 
leniwy do ceego (2): Tyś łh£kI\wy! tyś dobry: do gniewu 
leniwy! Do miłośierdżia prędki KoohPB 210; WujNT 1ae 
larg. 
leniwy ku ce
mu (3): Była ku mowieniu leniwa! ale 
ku rłuchśniu ochotna! pomniąc nś ono: rłuchay Izrśelu 
8. milet. BkarŻyw 142; WujNT 1ac 1!19 [2 'r.]. 
leniwy na co (1): [Kt'61 WladeiBlaw] ram ich krzywdy 
fłuchał! iedno nś rkazanie leniwy. BielKTon 387. 
W pTzeciwBtawieniooh: »prędki (4), ochotny... leniwy« 
(5): KochPB 210; BkaTŻyw 142; A niech wrzelki człowiek 
będźie prędki ku rłucMniu: a leniwy ku mowieniu! y leo 
niwy ku gniewowi [tartIu, autem at1 loquendum et tartIu, 
ad iTam]. WujNT 100 1!19 [iilem] 100 larg. 
W charaktery,tllcznych poląoeeniooh: leniwy do gniewu 
(2), ku gniewowi, do mowy, ku mowieniu (2), na Bkaeanie. 
2. Powolny, wolno poruBzający ,i
; 'piBBuB, teBtuclineu, 


LENIWY 


Mącz; lentuB pulmone'UB, taTduB On (37): [Baturn'UB] Wedlug 
biegu naleniwrzy. FalZiol V 50v; SEp ieft ptak ct.arny 
ś leniwego latania FalZiol IV 27a, IV 4b; CZemu przy 
obiedzie nie zdrowe leniwe iedzenie GlabGatI G4; BielKTon 
400; Spi8sior gradu8, Leniwrzy chód. Mąc.t 409b, 183d, 
452d [2 T.]; Aboóiem leniwe rufzśnie! żimno znśmionuie! 
ś gęrtość Wilkośói. BienLek 24v; Btrum C4; AotReg 128; 
GrabowSet N4v; Ponieśie WiCIA y oś prufkim świe6ie 
Stawi z komięgą y z trUtą leniwą! Swą drogą krzywą. 
KlonFli, E3; Tamte v zamku Mintawa leniwa W ła- 
komą WiClę nuróik rwoy wylewś. KlonFliB G. 
W ohaTakteryBtyoenych poląc.teniooh: leniwy(-a, -
) 
bieg, choil (4), jedzenie, latanie, TUBzani
, wypt'awa. 
W pTeeciwBtawieniu: »rychły ... leniwy« (1): loden 
waśniwy! drugi pokorny! ieden rychły drugi leniwy Rej- 
Zwi
rc 67v. 
W pOTównaniu (1): w chodzie było bśrzo leniwe 
iakoby t.ołw! to zwierzę HiBtAI 12. 
W pTzen (1): 
ZWTOt: »na leniwszym uciekać« .,. odchodei
, przemija
 
powoli (1): Lecz gdy od ftrapion6go p06iechy biegśią! 
Smierć naprzód! na leniwlzym drugi
 vóiekaią. GÓTnTToa. 
62. 
8. O pulBie (5): 
W charakteryBtycenych polączeniach: pul, leniwy(-e), 
,kok (2), t
panie (2). 
BeeTegi: »leniwy a (i) cienki« [Begk 1: 1] (2): Tet. 
będzieli tępanie cienkie y też leniwe. FalZiol V 12v; Bien. 
Lek 24v. 
»leniwy a mgły« (1): zaIię pul8 leniwy ś mgły zimnof6 
rercza ś mgłoró cżłonkow [znamionuje]. GlabGatI E4. 
»nierychły a barzo leniwy« (1): Thet będzieli tępanie 
miąfTze! pełne! ale nierichłe! a barzo leniwe, Niemocz 
ona ieft z flegmy zimney. FalZiol V 12v. 
»leniwy a p08tawający« (1): leni lepak Skok będźie 
miąrzrzy! ś pełny! śle leniwy a portawaiący: niemoc ona 
iefMi z Pypóiś albo flegmy BienLek 24. 
b. O Tozumie; t'etuB'UB M qce (4): GlabGai1 N2v; Retu- 
8um ingenium [...], Leniwy! twardy dof6ip. Mące 469a; 
BtTyjKTon 288. 
W charakterYBtycznych polączeniach: leniwy dowoip (2), 
Toz'Um (2). 
Bzereg: »leniwy a tępy« (1): Y owrzem! ctem kto 
ma leniwrzy 8. tęprzy [tardiuB ao obtuBiuB] rozum/ tern 
więtrzego do tego ftarania! przyłoty6 ma! iakoby go 
wyoftrzył. Modrl8Baz 8v. 
e. O proohu (1): Drugim obyctśiem proch vctyni6 
mote leniwy! ktory ram zapala idąc z nienagłś/ dźiśłś/ 
hakownice y kśtdą rzect. BielSpr 73. 
d. Z reeceownikami abBtTakcyjnymi (9): Kroki w cho. 
dzeniu rzyrokie ale nie richłe vkazuią też grubor6 rozumu, 
złą pamię6, rkęprtwo nierobotnoM y leniwe wierzenie. 
GlabGatI P7v; HiBtLan D3; Plęó gwiazd inrzych zortśło 
któr
 nie należą Do My liczby/lecz wolno z Zodiakiem 
biet.ą [...]. Ich lśM. rą leniw
: a gdy Cye rozyydą! Nierychło 
ku on6mu kr
rowi zśś przyydą. KochPhatm 17; KochFT 52; 
W czym wrzyrtkim ludźie vkrt.ywdzeni rUrtą fię ze 
łzami na tę leniwą rprświedliwoś6 G6rnRoem C3v, D4; 
Ledwie mię na godzinę przed świtanini [I] rwymi Sen 
łeniwy obłapił rkrzydły czarnawyrni. KochTr 20; G6rn- 
TTOaB 14, 24. 
W oharakteryBtycznych poląceeniaoh: leniwe(-y, -a) 
lata (2), nieB.tcz(lcie, Ben, 'pTawieclliwoA6 (2), staToA
, wie- 
rzenie. 
..* Be. wYBtarczającego kontekBtu (1): ani na b! ani
		

/Czytelnia_007_02_160_0001.djvu

			SI Btp brak, On notuje, Linde XVII-XVIII to. 
PTeymiotnik od ..lenno", _ lennem ewiązany, do lenna 
pTzynależny; va8aliB ModreBae, J anStat; feudalis Jan- 
Stat, On; BubdituB JanStat (19): A ielt teras Xięltwo 
Krol3. lego M. Polfkiego! iśko y SemigAIia lenne! tho 
ielt! Kroi I. M. poliki [...] PAnem! y naywylzlzą zwierzch- 
nośćią po PAnu Bogu thych Xięltw ielt. KtoiatOpi8 Cv. 
[to pTeykladamy] Aby poddanym [...] było wolno w lpra- 
wAch Rycerfkich y lennych [in cau8iB militaTibuB, feudali- 
bUB JanStat 912]! [...] do Króla lego M. appellowśó 
LENNO (23) Bb n SamStat 1127. 
e oraz o ja8ne. WYTalenia: »hołdownik lenny. (1): A Xiążę tich 
Bg A lenno (2). <> 1 lennem (1). <> L lennie (2). <> xiQltw ielt' I.K.M. Hołdownikiem lennym. KwiatOpis 
pl N lenna (7). <> A lenna (8). <> 1 lenny (1). <> L lennach [C2]. 
(2); -ach (1), -Ach (1) SaTnStat (1: 1). , r 
, »książę lenne« [B.eyk 3: 1] (4): więo tamze zniosą 
SI Btp bTak, On notuje, Linde XVI Ul. J Biętez Hołdy Xiązat Lennych ActReg 136, 95, 113; SaTn- 
Akt nadania eiemi na prawie lennym (któTe eapeto- Stat 1057. ..,. 
niająo opiek
 BenioTa, ogTanic.e:alo pTawo właBnoici lennika Ze8tawienie: »lenne prawo« [Bzyk 6: 6] (10): Kwiat. 
i eobowiązywalo go do Blutby wojBkollJej i innych iwiado.e'eń)j Opi8 Cv; Kroi [...] w wiązał rie w krięfthwo MAzowec- 
takte dobra demBkie prawem lennym nadane; beneficium, kie [I] prawem lennym BielKron 419v, 394v, 401v; 
bona feudalia, feudale iU8, feudum, pTaedium, reB benefi- ono pirwlze prawo miewśią PAnowie! ktorych ieft włalny 
oiaTia On (23): Po Statućie Alexandrowym, w£Zyftkió \ grunt' abo ktorzi lennem prawem co oddawAią [hoc cliente8 
LennA kń.fował August Exequucią, ConU: 1562. Sam- et va8alli] ModTeBae 76v; tedy tym! którzy lennem pra- 
Stat 88, 87, 89. '-J 1. wem imiona dźierżą [Va8ali. JanStat 910] [...] będźie 
W polqoeeMach B.eeregollJych (9): A tak wlzytkie po wolno [...] przez kar{mia od ponufzeńltwó. rzeczonego 
tym to ftatućie daniny' dArowizny wieozne! feuda Albo 'lkupa [...] odftępić SarnStat 1125, 88, 131, 1092, 1141. 
lenna, tei y przedania nó.fze y przodków nó.fzych: także .1 a. W funkcji rzeozownika: .lenne« (2): 
też fundusze y nadAnia wlzyltkich Duchowieńltw [...] Seereg: »wiecznoś6, (albo) lenne« (2): [tam Bą miejBca] 
mśią bydź y lą tym StAtutem kó.fowane SarnStat 84, na których iefIiby infzego opatrzenia wiecznośóióm albo 
85, 88, 92 [2 T.], 93, 320 (9). ,. Lennym nie mogli mieć' trudnoby o8iidM mieli BaTnStat 
ZWTOty: ))w lennie dać; w lenno, w lennie danie; 87, 87. J 
lenno jest dawane (a. nadane)« (1; 2: 1; 2): tedy takowe Synonimy: lemań8ki; eeBt.: len, lenno, mańBtwo. 
w Lenno dśnie [in feudationem JanStat 88]' chcemy y . Of [LEŃSKI] f \ 
lUzuiemy bydź nikozemne' nieważne SarnSta 979, 84, J\ \'--" 
85, 979 [2 T.], 980. 
»lennem zasiadać« - poBiada6, utytkowa6 na easadef,e 
lennego prawa (1): [aby rewizoTowie pTzypatreywBey Bi
 
miej8com i uToczyskom] które na tyeh tam niebelpieeznych 
mioylcach Lenny' WieeznośóiAmi' Albo też do iAkiego 
niemśłego czaru zśśiadśćby miały! nam y wfzytkim Sta- 
nóm Koronnym nA przylzłym Seymie o tym wIzytkim 
żeby oznaymili SaTnStat 88. , 1 
Seeregi: »dożywocia i lenna« (1): Kśięgi pier. o Do- 
żywoćiach y Lennach. BamStat 87 
p. [Ponadto w polq- 
czeniach BZeTegowych 6 T.]. "" ,. · 
)dziedzictwo ani lenno« (1): STśtut AlexAndrów ł 
o Dobrach ftolice nśfzey królewlkiey deklśruiąc zwalamy: 
Aby Dźiedźictwal ani Lenna wieczne nie były nigdy 
dawAne. SarnStat 85. 1 
»lenna, (albo, i) feuda« [Beyk 2: 2] (4): O feudAch 
albo lennśch Rufkich y PodoIfkich. SarnStat 1045, 84, 
87, 1309. [Ponadto to poląozeniach Beeregowych 4 T.]. \.:..ł 
Synonimy: feudum, lemań8two, lenne p1'awo, le1bku 
p1'awo, mań.two. 
Of 2. [LEN] 


LENIWY 


na II kładą [kreBk
] gdi po nich idźie i: iako tul biędny! 
lieniwYI pielczony JanNKaTKoch G2v. 
Synonimy: l. gnuiny, nieochotny, niepoBpieseny, nie- 
1'obotny, nikozemny, obciążaly, ocię-żaly, oBpaly, panicz- 
kujący, pTotnujący, egnily; 2. cienki, mdly, nieTyohly, 
wolny. 
Of l. LENIEC, LENlEK, LENIWIEC, LENIWOCHO- 
DY, LENY, LEŃ, NIELENIWY, PRZYLENIWSZYM 
HG,KN 


KN 


LENNY (19) at 
e jaBne. 
Bg m 1 lennym (1). <> n N lenne (1). <> 1 lennym (6), 
lennem (4); -ym BielKTon (3), KwiatOpi,; -em ModTzBae; 
-ym: oćm BarnBtat (1: 3); ,.., -em (2), -em (1), -(e)m (1); 
-em : -em BarnStat (2: 1). <> pl N BubBt lenne (2); -e (1), 
-(e) (1). <> G lennych (1). <> D lennym (1). <> A m per' 
lennych (1). BubBt lenne (1). <> L lennych (2). 


LENOWAĆ SIĘ 


145 


KN 


.... 
LENOCH On B. v. dTę-twik; Linde brak. 
\ 


LENoSl: (2) Bb f 
TekBt nie oenac.ra pochyleń; \' OTae o pTawdopodobnie 
jasne (tak w leniwo
). ......., 
,g G leności (1). <> A. lenośó (1). 
SI Btp notuje, On, Linde bTak. 
Niechę-ć do wYBilku, brak Bp1'awnoAci w eakTeBu 1'61. 
nyc1a dyspoeycji pBychicznych lub fizyoenyoh (2): Cinamon 
mofJ!ct będzieCzli pił, Zdrow będzielzl lenolci [leniwośói 
SienHeTb 440a] rie marz warować, kozie mleko albo 
OWCŻ6 a gwozdziki możolz ielć. FalZiol V 48v. 
lenoś6 czego (1): Y tet. znamionuie [uryna mleoenej 
bmwy] nadymanie bokowI nieImak wvlciechl lenoló [le. 
niw0ść SienHerb 404b] ciała! tępolć lmyfIuw y rozumu 
FalZiol V 4. 
Synonimy cf LENISTWO. 
Of LENISTWO, LENIWOSl:, LONOSl: 


KN 


LENOWAl: SIĘ (1) vb impf 
8ie, [8ię]. 
TekBty nie oznaczają I. 
[pTaeB 1 Bg lenuję się.] <> imp 2 Bg lenuj się. 
SI Btp, On brak, Linde XVI w.; poza tym XVIII w.: 
lenowaó. 
Nie clłcie6 czegoi .Tobió; tu e pTzeczeniom: byó gotowym, 
do ceegoi: 
lenotoaó Bi
 ku czemu: Nie lenuyże fie theż przyiacie- 
lowi ku kat.dey pocżóiwey ponudze iego. RejZwioTo 24v.
		

/Czytelnia_007_02_161_0001.djvu

			146 


LENOW AC SIĘ 


(cU1n inf: NAdto brMia moi zdrowi bądzćie w Plmu 
ToIz piIść wam/ teraz iednak nie lęnuię Hę [miM quidem 
non pigrum; nie lcń mię B-udN'l'] BudBib Philipp 3/1.] 
Formacje 'u)Bp6łrdzenne cf LENIĆ SIĘ. 
KN 


(LENT W AL Bb m 
(j pl l(e)ntw(a)li. 
SI Btp brak, On w innym znaczeni-It, Linde X I' I l- 
XVIII w. w innym enace"niu. 
WYPTawiona Bk6Ta jagnięoa (pra1vdopodobnie z niem. 
Lammfell 'Bkóra jagnięca'): skór 100, albo 2, albo więelij, 
których nie ma kto liczyć, z których by mogło być h- 
żuchów 100, albo 2; kwaszonych nR górze kopa, lentwali 
też kopa InwMieBzcz M63 nT 62.] 


FP 


(LENTWALOWY) of LANTFALOWY 
(LENTWOJT] cf (LANDWOJT] 
(LENT\'SKOWY ai 
e OTlU o jaBn". 
Bg J A lentY8kową. <> n G lentY8kow
go. 
SI Btp, On, Linde brak. 
PTzymiot?łik od "lentYBeek": 
Wyrażenia: ))lentY8kowe drzewo«: LentHkowego drze- 
wa Ikórś/ drzewo/liście/ żywica/ vrynę pobudzaią [...] 
f tłuczonym Człollkóm/ oleykiem Martyxowym dobrze ma- 
zM. UTeędowHerb 355b. 
»żywica lentyskowa«: Zywicę LentHkową/ którą zową 
MśJtyx! piiąc/ barzo pomaga prze6iw plwaniu krwią 
UTz(dowHel"b 355a. 
Synonim: maBtykBowy,] 


KN 


(LENT\'SZEK Bb m 
Oba e pTawdopodobnie jaBne (tak w lentyskowy i w -ek). 
lig N lentyszek. <> L IcntY8zki(e)m. 
SI Btp brak, On notuje. 
bot. PiBtacia lentisCUB L. (RoBt); pistaoja kleiBta, pistacja 
lentyseek, mastykowe dTeewo, dTZfJWO e rodziny naneToeo- 
watych (Anacardiaceae) rOBnące w baseni" Morea Śr6deiem- 
nego, eastoBowanie ba-rdzo BeeTokie: owoce jadain", dreul1ło 
cenione jako BUTowieo budowlany, e 1łaci(tego pnia wyplywa 
tywica używana do wYTobu gumy do tucia [lelłtiBouB - 
mastykowe dTzewo Mąoz 188d; mastykowe d'rtlfJWo - l"ntis- 
CUB On]: Pod ktorym drzewem widziałeś ie [...] A on 
odpowiedział pod Lcntylzkiem. BibRadz Dan 13/54; 
LentiIzek/ mMztikowe drzewo/ LentiIcus/l\la[tichenbaum. 
m. 109. SienlIerb K2::!fv (Of Linde). [Of LENTISCYS. 
Schinos, Scinus. MaItyxowe drzewo. DIoIcorides lib.l. cap. 
77. piIze/ LentiIcus drzewo iert! któr
 rodźi żywicę! 
którą zową MMtyx/ a zową Lentifcus, quaIi depreIibilis 
et lentus, it to drzewo fzcz
pan
/ na którą chceIz ftronę 
da rie nawieźdź: z tego czynią dentifricia we Włofzech 
nadobne zAkrzywione. lTTz(llowHeTb 3Mb.] 
Synonim: maBtyka.] 


KN 


LENY SI Btp; On, Linde brak. 
Of LENIWY 
LEŃ (6) Bb m 
m (6), (11ł a. f]. 
TekBty nie oenaczają e. 
Bg N leń (4). <> pl N leniowie (1). 


LEP 


SI Btp: leny (możU-wa tet lekcja 'leli'), SI ,tp nlUw o, 
notuje, On B.V. lenił. Bit:, Linde XVII-XVIII w. 
l. Ozlowiek 1łieohętny do wYBiłku, opieBzaly, zwleka- 
jący; aga8yrtuB, deBes, ignavu8, ineTB, mUTC'UB, negligen" 
OtiOBuB, Bolutu8, Bomnicul08uB, Bomnolentu8, supinuB, taTdu., 
timid1tB Oalep (5): Agasyrtus - Plugawieez, len, Imrod- 
liwieć. Oalep 41b; De8es, otiosus, ignavus, iners - Len, 
prozni ohleb. Oalep 3Ila; ]\{urci dicti 8unt homines timidi 
et ignavi, qui ut miIitiae periculum cffugerent, pollices 
sibi amputabant - Leniowie, gnoikowie Oalcp 618a, 
[991]b, 1034a. 
2. (Niech
ć do wYBilku, leniBtwo: 
Fraza: »leń mię« .,. ciężko mi, len-ię Bię; gTovor, 
gravat me, piget m", pigroT On: NAdto brśćia moi zdrowi 
bądzćie w PfJ.nuj tot piCać wam/ teraz iednak nie leń 
mię [mihi quidem non pigT'um; nie lęnuię Hę BudBib]! 
a wam pewno. BudNT Philipp 3/1.] 
SY1łonimy cf LENIWIEC. 
Of l. LENIEC, LENlEK, LENIWY, LENIWIEC 
KN 


(LEŃSKI at 
leóaki, llń":i. 
TekBty nie oz'naczajq e. 
Bg ?Ił N leński. <> n N leń8ki(e). 
SI Btp notuje, On B.tJ. lenne prawo, Linde bu cytatu. 
Przymiotnik od ,,2. '''n''; ewiązany 16 lennem, dotyczący 
le1tna: Lenfki Volek Kkk2v. 
ZeBtawienie: »leńskie prawo« c: feudale iUB. feuclu11ł 
On: Ius feudale linIkie vel riczerfkie prawo OervuBF 31 
54v; LienIkie prawol Ius feudale. Volck Kkk2v. 
Synonimy: lemański, mańBki; ee8t.: 2. len, lenno, 
mańBtwo. 
Of LENNY] 


FP 


LEOPARD (7) Bb m 
TekBty nie oenGCzają e orae ó; -a- (3) MUTm, Oeecl,- 
Roem, SkarJedn, -11.- PowodPr (2). 
Bg N leopard (6). <> A leoparda (2). 
SI Btp brak, SI Btp n4lw 08: LeopaTduB, On, Linde 
brak. 
l. eool. Feli, pOTduB L. (ROBt); zwieTeł. drapieżne e 1'0- 
dzi1łY kotów (Felidae); leoparduB MUTm, Mymer l , BaTl- 
Bydg (6): Leopardus. eyn lopard. Leopard. MUTm 42; 
Mymer l 26v; BaTtBydg 81; przez Lwa leśnego! I1ufznie 
rozumieó możemy IDOC Turecką/ [... ] Przez wilka zśśię 
wiecżoTllego/ y leoparda nocnego/ Ordy TatArfkie głodne! 
łakome/ y Mrzo prędkie PowodPr 8. 
W pTzeciwsta'wieniu: )leopard .., koźlę« (1): na dwu 
mieyfcach EzAiaIz. [...] IDowi: Będzie miefzkał wilk 
z iagnię6ieml A Leopard z koźlęćicm lete6 będzie. Ozech- 
Rozm Il3v. 
W pTzen (1): 
W polączeniu Beel'ego-wym (1): Przetot pobił ich lew 
z IMA: wilk pod wiecżor fplądrował ich: y leopard ct.uły 
(przypadnie) na miaIta. ich POWOdPT 8. 
2. n-perB (1): znowu poIłał kol\6ioł Rzymfki do Bnl- 
garyey święte I1ugi Hote/ Leoparda Ankonitlullkiego Skar- 
Jedn 228. 
Of l. LAMPART, (LEWARD], LWOPARD 
ZZie 


LEP (38) ,b m 
e jalne. 


---
		

/Czytelnia_007_02_162_0001.djvu

			LEP 


Bg N lep (10). O (J lepu (3). O A lep (3). O 1Iep(e)m 
(9). O L lepie (13). 
SI Btp, On ootuje, LimIe XVl(XVll1)-XVIIl w. 
l. Lepka BubBtancja wydzielana przez dTzewo, eywica; 
ViBCUB BartBydg, Mącz, Oalep, On; hypheaT, izon Oalep; 
vi8cum On (14): Też Lep Itey tho Iemioły/ z workem [I] 
pod iedną miarą zmierzany/ [...] rtego będzierz miał 
marć FalZioł III 12a, +6a, III 11d; Mącz 363b, 499c 
[2 T.]; a iem tho niepomoże/ namaż lepem drewienko 
óienkie/ a tym w vchu śięgay Sie1łLek 72v; Oalep 494b, 
573b, 1129b. 
W por6wnaniach (2): FalZiol I 106c; Gdyż oto y chłop 
głupi/ dla nędznego brzucha/ Wpada w ćięrzką niewoląl 
iako w lmołę mucha: lako ptarzek na rozgę lepem powIe- 
cżoną Klon W OT 27. 
WYTate1łie: ))dębowy lep. (1): Dryos, Hyphear, 
Vi8cU8 quercinus, Dębowy lep Mąc. [95]c. 
»śliwowy lep« (1): śliwowy lep albo kliy rorpuść 
w Winie SienLek 98. 
Sl8tJTeg: »lep albo klij« (1): Sten Lek 98 cJ »śliwowy 
lep«. 
2. Pulapka na ptaki powleczona lepką tywicą; vis- 
cum, m8cu8 BartBydg, Mącz, Oalep; caBBis, łzon Mące 
(24): BaTtBydg 171b; FIIlZiol I 155a; Karty' Szachy/ 
Warcaby/ milUto lepu Itoiąf Przy ktorych He ói ptacy 
[=- chłopi] radzi też więc broią. RejWu 103v, 28, 103v; 
Implicita visco fuga avis, V cieczka ptaIza lepem zamielz- 
kan a/ Zatrudniona/ To yeft vwiąsł ua lepie. Mąoz [305]c, 
40a, 179d; Oalep 60b, 1129b. 
W pOT6wnaniach (10): Prze Bog pomni ty Iłowa! 
ktore Ruben mowił l'rawie6 by nas na lepie/ tak pan 
Bog połowił RejJ6z B4v, 13; SeklKat K3v; abyśćie ludzi 
proIte y w piśmie Swiętym niebiegłe/ tym lnadniey 
mogli zmawićf y iako śikory na lepie połowić. KrowObr 
75; RejWis 22, 37, 104; OeeohEp 410; OzeohEpPOTe .4; 
GTabowSet S4v. 
Seereg: »pod siecią albo na lepie« (1): Albo thAkież 
ptafzek pod Iiecią albo na lepie ani lam wzwie kiedy 
vwiątnie. Re;Zwierc 72v. 
W pTeen (2): Swiat ten lepem ieft WYBKaz 12. 
WYTatenie: ))lep grzechu« (1): Swiat ten lepem ieIt! 
ktory lwoie iako ptarznik/ lepem grzechu y śmier6i' 
o wiecżną zgubę przyprawia. WYBKae 12. 
Synonimy: l. klej; 2. .ie6. 


KN 


LEPAK (661) cn, pt i av 
cn (663), pt (66), av (31). 
e jaBne; -jj,- (416), -a- (119); -h- BierEe (2), BielKom 
(2), Rej Wiz, RejFig (2), RejAj) (3), Re;Zwiero (3), Rej- 
POBRoep", RejPoBWBtaw (3), SkaTŻyw, OeechEp (6), 
ArtKanc, RybG
llli, WYBKaz (7), POWOdPT (10); -a- Rej- 
ROZPT, WujJudOonf, SkaTKaz; -jj,- : -a- OpeoŻyw (13: 23), 
FOTOnR (l: 1), MUTeNT (6: 2), Leop (64: 4), BielKron 
(4 : 1), SienLek (1 : 26), Hi8tReym (24 : 10), RejPoB (19: 1), 
WujJud (4: 6), BudBib (63: 3), BudNT (146: 3), Oe601.- 
Rozm (3 : 2), ModTeBae (13 : 3), MWilkHi8t (1 : l), WujNT 
(6 : 30), SaTnStat (7: 2). 
Sł Btp, On ootuje, Linde XVI -XVll(XV111) w. 
I. Sp6jnik (663): 
l. W funkoji pTeeciwBtawnej wpTowadza nowy ele- 
ment, Tozwijająoy omówienie podobnej Bytuacji (zwykle 
infoTmacj
 o innym podmiocie), T6tniący Bi
 od poprzedniego: 
eall, natomiast; vero PolAnt, ModTZ, Vulg, JanStat; autem 
Vulg, PolAnt, On; et PolAnt, JanStat; pOTTO Vulg, On; 


LEPAK 


147 


at PolAnt; item JanStat (266): Onij ięli rzewno plakatz/ 
ijż Iie 8 nią mieli rozftatz. Ona ie lepak pocieJIala/ ij lwee 
ijm blogoIIawieńftwo dala. OpecŻyw 178v. 22, 33v [2 T.], 
61v, 71v [2 T.], 115v (17); FOTOnR Dv; Oleiek Rożany tę 
mocz ma, Zagrzewa cżłonki vziębłe/ a zapalone chłodzi. 
Fijołkowy lepak odwilża a chłodzi. FalZiol II 22v, [.8], 
II 2d, IV 20b; BielŻyw 2 [2 1'.],31, 65 [2 T.], 72, 73 (16); 
BielŻywGlab nlb 12; WT6bŻolt cc2v; Odnieśli tedy Sadoch 
y Abyathar Archę Bot.ą do leruralem y mielIkali tam. 
Dawid lepak JIedł Ithroną na gorę Oliwną Leop 2.Reg 
15/30, PB 74/10, Eccli 6/10; BielKTon 378; SienLek 2v, 
9, 28v, 29v, 36v (9); RcjAp 163; A gdyż ani łoM. naleźli! 
dziwowali He' a niektorzy mowili że vćiekł/ niektorzy 
lepak mowili t.e zabit Hi8tReym 81v, 5v, 49v, 50, 88v, 
101v; RejPoB 166v, 305; WujJud A3v; RejPoBRoepT c2v; 
RejPoBWBtaw [21 a ], 42, [11()1]; Kurz co ieIt marz wytlzey. 
Fut lepak lą Mrowie. BudBib I 429b maTg; Zaś zmierzył 
dom (on)/ długośći Ito łokiet y piętra/ y budowania/ 
y ś6iany iego na dłut.ą Ito łokiet. Sżerokośći lepak oblicża 
onego domu y piętra na wrchod lto łokiet. Bud Bib Ee 
41/14, b3, M, b4v, c2, I 229a marg (20); Y wiele inych 
fałrzow Markionowych mw.ą w lobie kśięgi Greckie/ 
w Lacinrkieh lepak tylko ono od Markiona mamy/l. Ko- 
rinth. 10. BudNT pTeedm c4v; teraz dzieći Boże ieItelmy/ 
lecż Iie ierzcże niepokazśło co będziem: wiemy lep ak/ 
iż gdy Iię pokaże/ podobni iemu będziemy BudNT l. 10ann 
3/2, pTeedm a4, a6v, bv, b2, b3 (28); OsechRoem 14v, 15, 
19; OeechEp 326, 337, 341; ModTZBaz 44, 87v maTg; MWilk- 
Hiat A3v; Iśko tu fłut.ebnica Agara znaczy zakon/ a IImael 
iey lyn znamionuie Zydy: Sara lepak wolna nowy zakon 
znaczy WujNT 661, pTeedm lO, 28, 29, 31, B. 274 (12); 
SarnStat 234, 704, 1109; Portami nowymi iako rzekami/ 
Elekciami lep ak gęItymi/ iśko morzem walnym/ wielkie 
doItatki do nas wpływaią POWOdPT 25, 9, 33, 34, 51, 55. 
W powtóTsemu intenByfikującym (1): A dobre nMienie: 
toó lą lynowie kroleItwa. Kąkolem: tą tli lynowie. Nie- 
przyi8Ćiel lepak kthory go lepak rozIiewa: ieIt Diabeł 
[inimiou. autem qui .eminavit ea e,t diabolu8]. Leop Matth 
13/39. 
Polączenia: »a lepakcr (33): OpecŻyw 63v, 68, 94v; 
BielŻyw 6, 70; WT6bŻolt aa4; y ludby wżdy twoy aby 
dziwnie przelIedł/ a oni lep ak aby nową lmieró naleźli. 
Leop Sap 19/5, PB 131/18, Apoo 21/18; SienLek 53; RejAp 
146v; la ocży twe wyjmę z głowy krom boleśći! 
a położę ie na ltoł/ a gdy lepak będzierz tądał/ włożę 
ie zAIie w głowę twą krom boleśći Hi8tReym 95, 133v; 
RejPoB 183, 207v, 238v, 274v; WujJud 77, 152, 174v; 
WujNT przedm 7, 16, 20, B. 218, 560, 649, 719; WYBKa.e 
18; SarnStat 1041, 1093; NiewiMty y Panienki Sionu 
obeIt.one lą: a młodźieńcżykowie lepak do niewrtydu 
Pogśńfkiego obroceni. POWOdPT lO, 22, 82. 
»ale lepak« (1): Tedy niektorzy miedzy ijmi rzekli: 
Gdy przydzie na dzieli wiellwnotzny/ tedy iąwlIy go 
zabijemy/ bo ijne lO dnia mietz go niemotemy Ale drudzy 
lep ak przeciw temu mowiIi OpeoŻyw 83. 
W pozycji na poozątku zdania (1): Ktot.mi Appollonń 
żywego da/ dam iemu pięć let fuuthow złotha. Lepak 
ktożby mi głowę iego dał/ lto funtow złota odelDnie 
weźmie. HiBtReym IOv. 
a. Z odcieniem wyraźnego przeoiwBtawienia, uZY8ka- 
nym pTf8eZ utycie wyraz6w antonimicenych w przeoiwstawia- 
nych czlonaoh (66): bo ie!tli żywot obiorę lyna mego! 
tedy plemię ludfkie nawieki niebędzie zbawiono/ leWi 
lepak tmiertz obiorę/ tedy w wielkim fmutku będę Opec- 
Żyw 104; Zona mądra rozumem fobie m
ża wybira a nie
		

/Czytelnia_007_02_163_0001.djvu

			148 


LEPAK 


okiem. Zona lepak błazniwa pięknego fobie wyzwala. 
BielŻyw 53, 17 [2 r.], 62, 88, 108, 109 (13); BielŻywGlab 
łłlb 10; MU1'zN1' Matth 12/23; Leop ZZ; SienLek 7v, 9, 
24; RejZwierc 98v; JVujJud 188; WujJudOonf 72; Bud- 
Bib p, 90/5. 113/1G, 1er 10/10; Słyfzeliśćie iż rzecżone/ 
BędzieIz miłowś.ć bliźniego twego/ a nienawidzieó będzieIz 
nieprzyiaćiela twego. la 1epak mowię wami Miłuyćie nie- 
przyiaćioły warze BudNT Matth 5/44; Bo iesli to chcąc 
działami zapłatę mam. Iesli łepak niechc.lł,c/ fzlLf{uItwa mi 
zwierzono. BudNT 1.001' 9/17, Matth 24/48, 10ann 21/18, 
Rom 2/10, Hebr 5/14; OeechRozm 258, 263v; Bo ieIli 
ta źwierzęca wśćiekłoś6 ieft w tak wielkiey wadze/ że ią 
męItwem zową: coż lepak ieIt ćichośó [quid igitur eBt 
lenitaB]/ co dobrotliwość a ferce. miękkość 7 ModTZBaz 
62v; SkaTŻy'W 3; JVujNT Rom 4/5, 1.00T 9/25, B. 825; 
Cżemu widźifz trzafecżkę w oku brata twego/ tramu 
lepak ktory w oku twoim ieft nie bacżyfz. WYBKaz 
18, 9; POWOdPT 29. 
Poląceenie: »a lepak« (14): Szeroki nifkiego wzroftu/ 
Wicikich nog miążfzego łyftu: Z tyłu nie miernie gar- 
baty/ A z przodku lepak brzuchaty. BierEe A2; RejPB 
42v, 97; A byłe. to niewiśfte. be.cżna a roftropna y piękna: 
a mąż iey lepak okrutny/ zły y barzo złoś6iwy Leop 
l.Reg 25/3, ludic 5/31, 2.Reg 12/3, Sap 3/10; SienLek 8, 
54v; RejAp 124; RejZwierc 152; JVujJud 79v, 115; Swiat 
fię będźie radowś.ć, a wy lepak pbik8.6 ArtKano 120. 
b. Z odcieniem pTzyzwolełłia: jednak, mimo to; łłihi- 
lominus, tamen BaTtBydg (27): OpeoŻyw 13v; Nihilominus, 
tamen, lyepak. BartBydg 24Gb; BielŻyw 23, 153; w1Iyftkie 
Sślomon pocżynił hołdowniki pod d{
nią/ śż po dziś dzień. 
Z fynow lepak Hraełrkich/ żadnego nie vcżynił Kroi 
SaIomon flużebnikiem Leop 3. Reg 9/22, PB 37/14, 108/4, 
118/69, 78; lłejPoB 61v; WujJud 78v; rad na ten cżas 
dam innem omyłkam pokoy/ te lepak dla dwu przycżyn 
przypomniećiem muriał. BudBib 03, Dan 7/7, 12/4; 
BudNT pTzedm c5v, Matth 18/28, 22/34, Mar 14/71. Luc 
12/5. 20/38, Act 15/34; pewna rzecz ieIt/ iż Pan ChryftUB 
nigdy nie był kapłanem wedle porządku Aarona. [...] 
Nad to lepak nic nie marz pewnieyfzofl°/ iako to/ iż P. 
IEZVS był kapłanem wedle porządku Melchifedecha. Skar. 
Kaz 156a. 
Polączenia: »a lepak« (4): Bo to iufz nśftało dzifia 
Leda oś kim buM lilia A tefz lepak drugi wi{i Zawiodł 
go zawoiek lili RejRozpT H4v; Leop Sap 4/18, 3.Mach 
4/5; WujNT 47. 
»potym lepak« (1): gdyż fie im niepodobna rzecż 
widziała aby kiedy panDa miała porodzić. Potim lepak 
gdy panDa porodziła, obrazi one wfzithki rie popadały fJ. 
pokaziły. BielŻyw 124. 
2. W funkcji nawiązującej pTeylącza nowe edania lub 
ich cz(sci celem Tozwinięcia albo 'Uzupelnienia tTesci: a, i, 
wice, po-nadto, poza tym; veTO HiBtAl, Vulg, PolAnt, Modrz, 
JanStat; autem Vulg, PolAnt, ModTZ, JanStat. On; ergo. 
et PolAnt, Vulg; porro Vulg, On; quoque Vulg; at PolAnt 
(286): A ftalo fie ijż po ofmi dnioch zaIie byli vcżennicy 
iego wnątrz fpolu/ a Tomśfs f nimi/ PrzylIedl lopak pan 
Iezus k nijm zawrzonymi drzwiami/ ij f tal w pofrodku 
ich a rzeki ijm: Pokóy wam. OpecŻyw [170]v, [123]v, 
173; FalZiol V 70, 96v; BielŻyw 27 [2 T.], 28,29 [2 r.], 30, 
46 (27); Pifał też y drugi lilt do Porufa krola lndiY8kiego 
aby mu na pomoc łudu poflal. Porus lepak Dfl.riufowi 
Mok odpiral. HiBtAl E7v; MUTZNT Matth 26/71; Leop 
Gen 36/31, Ez 36/25, Num 1/52,2. Reg 24/20,2. Par 31/14, 
2.Mach 8/12. Act 12/19; BielKTon 38; SienLek 7v. 16v; 
Tedy rzekł oćiec: Synu moy miły/ dayt.e ale z piątey 


LEP AK 


kuffy. Odpowiedział lepak iemu fyn. Niegodźić fie tobie 
HiBtRzym 112v, 24 [2 T.], 25v, 71, 79v. 99, 109v, 112v; 
Zaś widzenie ich podo bie1iftwo iedno v wfzytkich eżterzooh/ 
iakoby było koło wpośrzodku koła. Gdy (lepak) te oho- 
dziły [cum ambular6'Tłt]/ na cżterzy czwarte fwe chodziły 
BudBib Ez 10/11, 4.Reg 12/16. 16/9, l.PaT 4/20, 12/8, 
2.PaT 33/6 (31); A gdy odwłacżał nowożenia zdrzema- 
ły fię wfzytkie/ y pofnęły. Wpuł nocy lepak krzyk 
był. BudNT Matth 25/6, Matth 11/12, 13/27, 26/59, Mar 
2/5, 6/17[16] (48); A toć ieft zśilte ludźi prawdźiwie 
rządźić/ myślam ieh rofkśzowii.ć/ fercó. głMkńć/ a wały 
nawałnośći ich fkromić y ćirzyć. To łepak może vct.ynić 
cżęśćią mową mądrą [Hoc fil partim Bermone pTudenti]} 
z fukaniem ćiohym/ napominaniem ftatect.nym ModTe. 
Baz 19v, 37v, 61v, 96v. 108; OeechEp 240; WujNT Luo 
9/46. B. 108; WYBKaz 33; SamStat 301. 
W poeycji na początku edania (1): ia tey vftśwy 
zdzierżeć niemogę/ bo na każdy dzień murzę mieć ośm 
pieniędzy [...]. Rzekł iemu CeIarz: Przocż ośm pieniędzy 7 
Odpowiedział Fokus. Katdego dniś przez rok powinienem 
wrścż8.ó [I] dwa pieniądza/ kthorychcm z młodu poży- 
cżał: lepak dwu pożycżam/ a dwa tracę/ a dwa naklśdam 
[I]. HiBtRzym 49v. 
Poląceenia: »a lepak« (16): RejPB 203; Potem ći fą/ 
na dobryi źięmi wśiani/ ktorzy słuchaią słowa/ i przyimuią 
ie i przynofzą owocJ to trzydźieści/ to fZ6Śdźie&ąt a to 
lepak f to. MUTeNT MaT 4/20; a ftawali wedlug rzędu 
fwoiego na. poIlugach. A ći lepak fą kthorzy ftali z fyny 
Iwoimi/ z fynow Kltath. Leop l.PaT 6/33, Num 32/37, 
4. Reg 16/14, 2. Par 7/6. PB 2/6. 29/7 (10); Hi/JtRzym 21, 
53. 68v, 97v. 
»potym lepak« (11): OpecŻyw 137; Potim lepak 
gdy t. fie fzcżęfcie zmieniło, wygnąn będąc do Egiptu 
fzedł BielŻyw 5; To Iłyfząc ryczerze krola Porra., wnet 
go opufcili a do Alexandra ieehali, potim iemu łepak 
kroł Alexander lilt tymi Iłowy piraI. BielŻyw 158, 80 
[2 r.], 112, 114 [2 T.], 132, 159; HiBtRzym 27v. 
»zasię lepak« (1): Zśrię z drugiey {trony brzegow 
Renu t.adnego bifkupftwa nie marz ani miMtha powat.nego. 
Zśfię lepak Niemcy ktorzy nad drugim brzegiem Dunaiń. 
zśfiedli/ będąc pod RzymIką mocą/ z Rzymiany wefpol 
wiarę przyięli BielKTon 282. 
Jłzatym lepakcr (3): OpeoŻyw 98; Pothym rychło 
pozdychały iemu konie y wfzythko bydło iego. Zatym 
łepak niktorzy złośnicy widząc to iego nieCzcżęśćie dobyli 
fie w nocy do domu iego. HiBtRzym 128v, 129v. 
a. Z wYTaźlłym na-wiązaniem do jednego e element6w 
wymienionych w popTzedzającym fragme1łcie tekstu (31): 
BielŻyw 26, 128, 134; Leop Gen 36/26, Num 21/20; Potym 
była wielka mCza fpiewana o s. Troycy/ z wielką vćći- 
wośćią/ po mfzy lepak wźiął Arcybifkup kielich z krzyż. 
mem/ a wźiąwfzy go na wiclgi palec/ pomazał Kroiowi 
prawą rękę BielKron 329. ó2; y poCzła do Sżyloha/ y przy. 
Czła do domu Achyi/ Achyia (lepak) niemogł patrzyć/ 
bo porwały fię były oCŻy iego od ftarośći iego. BudBib 
3.Reg 14/4, l.PaT 27/1. Ez 10/13; Awraham fpłodził 
Ifahakś/ a IfaMk fpłodził Iahśkowa/ Iśhakow lepak 
fpłodził ludę y brśćią iego. BudNT Matth 1/2, Matth 
1/3, 4, 5 [2 T.], 7 [2 T.]. Luo 24/49 (12); ModTzBaz 83; 
A Salmon zrodźił Booza z Rahaby. Booz lepak zrodźił 
Obeda z Ruthy. A Obed zrodźił lelIego. WujNT Matth 
1/5, Matth 1/3, 8, 10, 13, 15; Pożądliwość gdy pocżnie} 
rodzi grzech/ grzech łepak gdy będźie wykonany} przy- 
nośi śmierć. W YBKaz 17. 
Połąozenie: »a lepak« (1): Którzy to Rayce/ przeC-
		

/Czytelnia_007_02_164_0001.djvu

			LEP AK 


tępniki tey ConCtituciiey będą karM winą czternaśćia 
grzywien: która Woiewodźie zapłacona bydź ma. A Woie- 
woda lepak Rayce/ którzy Lego vrzędu Cobie zleconego 
zaniedbawa6 będą/ ilekroć wyCtąpią/ ma karść Ctem grzy- 
wien SarnStat 287. 
b. WpTowadza zdanie wtTącone lub podBumowanie po- 
pTeedzającej tTdci; igitUT, quidem ModTe (17): BielŻyw 31; 
Leop HebT II/I; Ci (byli) z Cynow Gadowych głowami 
wojCka/ ieden nad Ctem mnieyCzy a więtCzy nad tyfiącem. 
Ci rą (lepak) ktorzy przerzli [IBti Bunt qui tTanBierunt] 
Iordan miefiąca pierwego BudBib l.PaT 12/15; w Hiw- 
reyCkim Efa y Efś! to ieCt dwie Efie/ Efa lepak ieCt miarś 
wktorą fię rypało tak wiele iako w 432/ rkorupin iśiowych. 
BudBib 1 334a maTg; BudNT pTzedm b7, c4v, c7, Matth 
26/56, Rom 15/8, 1.001' 2/14; Za dobrym lepak Cprawo- 
wAniem Cądow przychodźi pokoy/ zgoda/ y zdrowie 
poCpolite ModTzBaz 138, 17v, 92v; Pierworodnym lepak 
tego zowąd przed ktorym fię taden nie vrodził WujNT 5, 
69; To mieyCce iawnie vkazuie/ że Pan Bog na onym świećie 
grzechy odpuCzcża. Grzechy lepak odpurzcżść nic inCzel o 
nie iert/ iedno z grzechow ocżyrzcżść. WYBKaz 37. 
Polączenie: »a lepak« (1): Bo choćby kto wydał 
ćiAło Cwe na Cpalenie/ a miłośći by nie miał/ nic mu to 
nie pomot.e. A ten lepńk nie mote mieć miłośći/ ktory 
ieft nieprzyiaćielem iednośći. WujNT 20. 

. WpTowadea nowy fragment tekBtu, luźno ewiąeany 
e poprzednim (niekiedy nowe rozdzialy) (64): Bylij lepa.k 
w Ieruzale m przebywaiący żydowie/ mężowie naboznij 
OpecŻyw 17 5v; Czo lepak do brze cżynifz, wiedz t.e to od 
Boga iert. BielŻyw 130; Rano lepak gdy t wCtał, A ifć 
preć [l] chciał, ona [matka Secundusa] obłapiwCzygo 
rzekła BielŻY1v 133; Tonto lep ak Seneca barzo cznotliwy 
tywot wiodł BielŻyw 142, 25, 47, 58, 61, 74 (12); Tryffon 
lepak gdy iAchał w drodze z Autiochufem Krolem młodym/ 
zAbił ij zdrAdą. Leop l. Mach 13/31, 10ann 19123; RejFig 
Ee3v; Drugiego lepak dnia Czedł Adryan CeCarz do koś- 
ćioła BAłwAńfkiego aby tam oWarował bogom dla zwy- 
ćięCtwA odzierżRnego. HistRzym 132v; BudBib Ee 21/33, 
Dan 12/1, lI; Stało fię lepak gdym Czedl/ a przybliżałem 
fię ku DamAfzkowi o połuduiu/ zarAzem z nieba oświeóilo 
mię światło wielkie około mnie. Bu(INT Act 22/6, MaT 
16/9, Luc 1/35[39], 3/12, 4/38, 6/1 (30); WujNT przedm 
20, ,. 516; WYBKae 10. 
Polqczenia: »a lepak« (1): A FiliCthynowie lepak 
walcżyli przećiwko ludu IfracIfkiemu: y vćiekli mężowie 
IfrAeICcy przed Filiftyny Leop I.Reg 31/1. 
»lepak i« = autem et PolAnt (5): WujJud A5; Przy- 
nośiIi lepak kniemu y niemowiątkś aby ich dotykał 
B1łdNT Luc 18/15; Spytali go lepak y żołnierze mowiąc/ 
A my co vctyniemy! BudNT Luc 3/14, Luo 5/36, 12/64. 
»iunego (a. inszego, a. drugiego, a. niektorego) lepak 
czasu« (5): drugicgo lepak cżaCu [SymonideB] od iednego 
proCzon był aby Cnim iadl BielŻyw 36, 14 [2 T.], 74, 104. 
3. Wią
e zdalłie nadTzędne e podTeędnym czasowym 
(w apodozie): wtedy, wówczaB (2): 
Polączenie: ))gdy(ż) ... lepak« (2): A gdy fie ci nad 
nijm zmęcżyli/ ktorzy go po grzbiecie bili/ drudzy lepak 
przyrtąpili OpecŻyw 126v; HiBtRzym 55v. 
II. Partyk.ula (66): 
I. Partykula 1ładajqca treści zdania odcień przypadko- 
wości, ewentualłłości (zwykle gOTBzej) , PTZypuBzceenia, prawdo- 
podobieństwa: przypadkiem, mote, pTawdopodobnie [w tym: 
cum con (45)] (47): BielŻyw 44; BielKom A2v; RejWiz 
134; SienLek 3v; A tedy byś lepak pytał/ a iakież to tedy 
ma być miłofierdzie/ kthoreby fie temu PAnu podobało! 


11 - Słownik polszczyzny XVI wieku, t.:XII 


LEP AK 


149 


RejPoB 171; Ale Cnadźbyś tu lep ak rzekł/ to iuż fłyCzę 
iżem fie vmotał y vwikłał nędznemi Cprawami Cwiata 
tego RejPos 325v, 51, 70v [2 T.], 74, [77]v, 82 (11); Rej- 
Zwierc 76v. 
Polączenie: ))(a)by lep ak (...) nie« ... łłe fOł.t
 PolAnt, 
Vulg (31): RejKup z3v; MUTeNT Matth 5/25, 7/6, 13/29; 
BielKom F6v; Niechodzćie ani fie potikayćie/ Abowiemem 
nie ieft Cwami/ byśćie lepak niepAdli przed nieprzyiaćielmi 
waITymi [ne cadatiB coram inimiciB veBtTis]. Leop Deut 
1/42; Ale tego patrzćie by lep ak ta roCpuCtność wMzA/ 
niebyła. zgorITenim niemocnym. Leop 1.001' 8/9, *B2, 
Gen 26/7. Ez 19/21, 30/21, Deut 6/15 (22); Bych lepak 
mió.fto nieba do piekła nie trśfił/ Iuż cie wolę poctekść/ 
nie będę Cie kwApił. RejFig Dd; BudNT li6; MWilkHiBt 
Bv; RybG€Ali C4v. 
2. Partykula podkreślająca niezwyklość. nietypowość 
Bytuacji: nawet (3): A v8lyCzawCzy tę rzect Apollon Kroi 
weCtchnął bśrzo żałoBćiwie/ y vcżynił ślub/ że lep ak za. 
dziewięć lat nieehćiał z morza. A skorabiu wyniść HiBtRzym 
21v; IeCzcte/ lepak dziwnieyCzą tobie vkażę niezgodę/ 
wpirwCzem liśćie do Korint BudNT pTzedm b2v. 
Polączenie: »już lepak« (1): A wCza.koż gdziekolwiek 
tacy wzgArdzili ono Cwięte okaza.nie they łMki iego/ 
a to powobinie Cwoie/ iuż lep ak zawżdy w więtCzym wzgar- 
dzeniu byli v niego/ niżli ći ktorzy nie znali żadney bUki 
od niego. RejPoB 238v. 
3. Partykula podk-rdlajqca Bluszność e-miany decyzji: 
Taczej, lepiej (2): Ale już ludzi niechaj my, O nas lepak 
pogadajmy, Ktorzy pod ziemią mieszkamy CZYBcienia 
dusz przyglądamy. BieTRozm 2I. 
Polączenie: ))już lepak« (1): A takoż wCzyCtki PrzyC- 
tudźienice/ y inne znamiona poCpolite/ ktoreby długo 
wypifowść/ Cą ponowie śmierći/ o ktorych mieYlllY doCyć. 
Iuż lepak będźiem baczyć o Skolm żyły Cerdeczney. 
SienLek 23v. 
4. Partykula wzmacłłiająca (14): 
a. nr pytaniu (j'ealnym lub Tetorycznym); autem Vulg, 
PolAłłt; veTO PolAnt (6): KiedyCmycię lepak widźieli 
niemocnęm abo w więźięniu a przyCzliCmy do ciebie! 
MUTeNT Matth 25/39; Co lepak widzifz pręt w oku brata 
twego/ ś bierzma w oku włafnem nie obacżaCz? BudNT 
Luc 6/41, Luc 12/57. 
Polączenie: »a lepak« (3): Y rzekł Kroi: A Cyn lepak 
pa.na twego gdzie ieCt [Ubi est filiuB (lomini tui]! Leop 
2.Reg 16/3; A iśkożby lcpal[ mogło co trwac [QII.omodo 
autem pOBBet aliquid permanere]/ iefIibyś ty niechćial? 
Leop Sap 1I/26; RejPoB 1I9. 
b. PTey Bp6jniku ];Tzyzwolo-lłym; mdem, quidem, veTO 
Modrz (8): 
Polączenie: »acz(kolwiek) lepak ... (a) wszakże« (8): 
Bud Bib b4; Acżkolwiek lcpak tak dobry a potrzebny ieCt/ 
wCzakte nadeń daleko prawdziwCzy ieCt Laćinfki przekład. 
BudNT pTeedm c5, pTzedm a4v, B. li3v; lIIod-TzBaz l, Iv, 
29, 129. 
III. PTeYBlówek (31): 
l. Znowu, ponownie; viciBs.im On (16): POtym Iezus 
miły z onego mieCtza wCtawITy/ przyITedl ku Cwym zwo- 
lenikom wtorce/ ij nalAzI ie lepak Cpiące OpecŻyw 100, 
63v, II 2, 1l2v, 126v, 154; Ową rychło zeydą 8 zamku 
ZądoCćz s Przechyrą: bo Cpołe m radźi towarzifzą: a wCzed- 
Czi do burgmiftrza Dozwoły/ lcpak z onym młodźieńce m 
pocżną krotochwili{-z ij rozmawiaćz. ForC/łR B3; RejKup 
k5v; warzżo to w ocl'ie aż do połowice wywre/ po thym 
przecedź/ a w on ocet wloż ez.\'Itego miodni iakoby m\ 
poły/ warz lcpik aż zgęftnio iako miod 8ienLek 40v,
		

/Czytelnia_007_02_165_0001.djvu

			150 


LEP AK 


53; Tedy Tadia przylzedlzy lepak przed Appollona 
rzekła iemu: Wroćiłam Iie panie Ilachetny nioląc przed 
twą miłość złoto y mądrość RistReym 23v, 107v, 109, 
109v, 133. 
Poląceeme: ».zasie lepak« (1): (nagł) Pleban karze 
Kupca yIz Iie rozmyIla. (-) A iużez zaIie thy lepak lako 
Ikapa zło. lezies wIpak. RejKup m8v. 
2. Potem, następnie, e kolei; deinde JanStat, JanPTzyw; 
pOBteaquam Vulg; postea, posthoc On (15): B-ieTRaj 21v; 
Abowiem kto z was! chcąc budowM wieżę! vIiadITy pierwey 
nie obrachuie nakładow ktore Ią potrzebne! ieIli ie będzie 
miał ku wykonaniu! aby lepak założywJIy grunt! śnie- 
mogąc dokonać! w1Tyltcy ktorzyby to widzieli! nie ięli 
Iie polmiewać Iniego Leop Luc 14!29; NMkrob rogu iele- 
niego świeżego co chcelz! ś warz ij w Winie thak długo 
at wywre! naley lepak Wina! a tMkież warz aż pięó 
razow wywre SienLek 122, 58v, 121v, 146; SarnStat 324, 
946. 
Połączenia: »tedy lepak« (1): Kiedy ogień wynidźie 
z rany! thedy ią lepak czyśćić. SienLek 147v. 
))więc lepak« (1): [lViTgilijus] Rodem był z Mantuy. 
a w Cremonie Iie vcżył, potim gdy miItrzem zoItał do 
Mediolanu Izedł, więc lep ak do Rzyma Iie doltał. Biel- 
Żyw 122. 
W pozycji na początku edania (5): Widząc Xantus 
it. ten drogo! Y iął mowić do drugiego: A tyś Iynu z źiemie 
ktorey! On mu rzekł! ieItem z Libiey. Lepak Xantowi 
vctniowie! Mowili tak Iami k lobie BierEz B2; leden go 
[ArYBtypa] też pytał czoby mu iego mądrolć pomagała, 
odpowiedział, ze wlzitkimi ludzmi nauctamie vmieó 
mowió. Lepak był pytan czoby mędrci nad inne ludzie 
mieli, rzekł, prawa naydowaó BielŻyw 57, 8, 48, 75. 
*** Bez WYBtarczającego kontekBtu (1): A tym zM 
z teKO nie wynidźie co nam zadaie! mowiąc A ći rektarze 
N owokrzcżeńfcy tak to lepak opakuią. Gdyż nie my 
opakuiemy! ale on lam OzechEp 346. 
[Poza 6 wypadkami (1 T. jako Bp6jnik, 5 T. jako prey- 
Bł6wek), "lepak" nie WYBtępuje nigdy na początku zda- 
nia]. 
Synonimy: 1.1. a, ale, lece, easi
; h.jednak; 2. a, ale, i, 
tedy, więc, eaBię, zatym; 3. tedy; 11.1. Bnade, więc, eaBię; 
2. nawet; 111.1. enowu; 2. potym. 
Of LE, LEP AKNI Ę 


ZZa 


LEPAKNIĘ Sł Btp; On, Linde bTak. 
LEPCZYCA On; Linde XVII(e On) XVIII w. 
LEPIANKA (2) Bb f 
lepianka (1), lepionka (1); lepianka Oalep; lepionka 
WujNT. 
e prawdopodobnie jaBne (tak w lepić), pieTwBze a 
pTawdopodobnie pochylone (tak w -A.nka), o z tekBt6w nie 
oenaczającyclł 6, końcowe a jaBne. 
Bg N lepiA.nka (2). O [D lepionee.] 
Sl Btp brak, Cn notuje, Linde XVII-XVIII w. 
1. MieBeanina błota i ceęści TośUnnych (gliny i plew), 
lepka BubBtancja, e kt6Tej ptaki lepią gniazda, a ludzie 
niekiedy domy; fOTmaceuB paTieB ex terra, paTieB luto paleaque 
BatiatuB Cn (1): Achyrosis, Ratio quaedam est commis- 
cendi paleas cum agrilla, aliove luto ab hirundinibus 
(ut videtur) primum excogitata, quae ex luto festuds 
quibuRdam commisto nidos sibi conficiunt. Has deinde 
rustici imitati aedificiorum 8uorum parietes hac materia 
faciunt - Lepianka. Calep 17a. 


LEPIĆ 


2. To, co jeBt ulepione (1): O człowiecze! coś ty ielt! 
ktory Iię Ipierafz z Bogiem 7 Zali lepionka [figmentu7lł] 
rzecze lepiarzowi: Przecześ mię tak vczynił? TrujNT Rom 
9!20; [Podobno już on [KrystuB] zwietrzał z Panny naro- 
dzony, Iż ten w Rzymie tak platny z wosku ulepiony. 
Ba, co ja mowię: płatny, płatniejszy stworzyciel, Co te 
Krystu8Y rodzi, on rzymski zwodziciel, Ktory śmiał to 
przywłaszczyć tej martwej lepionce, Co właśnie służy 
Panu, jego drogiej męce. .A polog 69.] 
Cf LEPIENIE 


KN 


LEPIARZ (1) Bb m 
e pTawdopodobnie jaBne (tak w lepić); a pochylone. 
Bg [N lepiArz.] O D lepiArzowi. O [I lepiArz(e)m. O 
pl D lepiA.rz(o)m.] 
SI Btp bTak, SI Btp nazw OB, Cn notuje, Linde XV1- 
XVII(XV1II) w. 
RzemieBlnik wYTabiający przedmioty z gliny; gaTncaTz; 
parietaTiuB Cn: Zali lepionka rzeeze lepiarzowi [qui Be 
finxit]: Przecześ mię tak vczynił 7 Zali garncarz gliny 
w mocy nie ma WujN7' Rom 9/20; [Glcbo lepiarz CeTvtłsF 
31!54; Biada temu ktory Iię Ipiera z ftworzyćiclem Iwoim 
iakoby naczynie gIini{me z lepiarzem [plaBmatoTe]! !zali 
glina rzecże zdunowi Iwemu! Coż cżyniIz 7 robota twa 
nicżemna ielt. BibRaaz 1B 45!9; a na 8trawę [m6gl wydać] 
tym cieślom i inszem rzemieślnikom, lcpiarzom, zdunom, 
drugą 200 grz. LuBtr W pol I 22.] 
Synonimy: garncaTe, edun. 


KN 


LEPIASTY (1) ai 
N Bg m lepiasty. 
SI Btp, On, Linde bTak. 
Kleisty, mający edolnolJć pTeylegania do innej BubBta1łcji: 
Viscosus, quod est tenax, glutinosum - Liepiafti, 19nąci. 
Oalep 1129b. 
Synonim: 19nący. 
Cf LEPISTY, LIPKI, [LlPNIĄCY] 


KN 


[LEPIAŚNIK] cf [LEPIE
NIK] 
LEPIĆ (10) vb impf 
e jaBne. 
inf lepió (2}. O praeB 1 pllepi(e)my (1). O 3 pl lepią 
(1). O pTaet 3 Bg m lepił (2). O 3 pl m peTB lepili (1). O imp 
2 Bg lep (1). O con 3 Bg m by lepił (1). O 3 pl m perB by 
lepili (1). 
SI Btp, On notuje, Linde XVI-XVII w. 
1. Formowa6 colJ e miękkiej BubBtancji; glebaTe Bart- 
Bydg; lutaTe On (6): Glebare, lyepicz. BartBydg 222. 
lepić co (5): a ponim zaIię drugi PapieIz Sergius nie- 
rychło fwiece albo iako ie wy zowiećie gromnice lepił! 
aby obroną były naprz6Ćiwko gromu y Dijabłu. KTOWObT 
89v, 68; a tym ie zwiodł gdy mu lepili ptaIzki z gliny 
BielKTon 464; RejZwiere [193]v. Cf lepić co e czego. 
lepió co e czego (1): Domy [pigmejowie] iako iśIkolki 
z błota robie lepią! A pierzem y Ikorupinami z iaiec Iklepią. 
KmitaSpit A3. 
2. Skleja6, pTeyklejaó [co] (2): Ktory Izalonego vozy! 
iakoby rkorupy lepił [conglutinat feBtam Vulg] BibRade 
Eecli 22!7. 
W pTzen [co] (1): [Ikarus] Nabrał s ptśIzych Ikrzydł 
pierza! y wolkiem ie Iprawił! Potym ie lobie do rąk! mi8.Ito 
Ikrzydł przyprawił. A gdy leciał ku gorzel Słońce work
		

/Czytelnia_007_02_166_0001.djvu

			LEPIĆ 


!topiło! Vpadł w morze! iuż go tam! bśrzo terzno było. 
Takżeć mało nie wrzyrcy! ty piorkś lepiemy! Ciągniemy 
rie ku gorze! ś gdzye paść nie wiemy. RejZwieTJI 116v. 
*** Bez wYBtarceajqcego kontekBtu (2): MurzOrt B2v; 
Kleyben. Lepić. Mutkść. Linere. Oalag 3lOa. 
FOTmacje wBp61Tdzenne: nalepić, oblepić, oblepi6 BilJ, 
polepić, pTzylepić, pTzylepi6 BilJ, Tozlepi6 BilJ, ulepić, wlepi6, 
wlepić BilJ, ealepić, elepi6 ; oblepiać, oiIlepia6, polepiać, 
pTzylepia6, wlepiać, wlepiać BilJ, zalepiać, depiać, zlepiać sie; 
przylepać BilJ; pTeylipać, elipać silJ; zlipceeć. 
Of LEPIENIE, LEPIONY 


KN 


LEPIEJ cf DOBRZE 
LEPIENIE (1) Bb n 
N Bg lepi(e)ni(e). 
SI Btp notuje, Linde bTak. 
To, co jeBt ł
lepi091e (wynik cZY?łności): Niechay oni 
zową plewśmi y v!tftwami ludzkiemi te nowś! śle fie 
przy tym nie zoftoią [...]: Ale y te plewy na. fwe złe wfpo- 
minaią. Abowiem iako przez plew lepicnie nie bywa mocne! 
y ode dzdza rie pfnie! tha,kże ponieważ oni odrzućili ty 
plewy! vyrzym w krotkim ct.Mie iako to budowśnie ich 
będzie trwało SaTnUe?1 Cv. 
Of LEPIANKA, LEPIĆ 


KN 


LEPlENNIK (2) Bb m 
lep
ennik (1), lipiennik (1) Sie.nLek (1: 1). 
N Bg lepiennik (2). 
SI Btp brak, On notuje, Linde X Y III w. 
bot. Salvia pratenBiB L. (RoBt: galletricum) (GallitTi- 
ohum virgatum JOTd. et FouT1'.); Beal1via, TośUnR z Todziny 
waTgowych (Labiatae) (2): Liepiennik! GalIitricum, Schar- 
lath. SienLek 235v, X2v. 
Syno-nimy: galletricum, gTanatek, BzaTlach. 


KN 


[LEPlESZKA sb f 
I pl l(e)pi(c)szkami. 
SI stp, On, Linde bmk. 
PlacuBzek (cf lit. lepai6is 'placek e kartofli i mqki 
jlJczmiennef, ros. Jlenew
a 'placek'): Potymefmy [...] 
drogę mieli przez [...] dolinki Bulgarfkie! ś tedyfmy 
lepiefzkami fię karmili! ktore tam fugacyAmi zową. 
Te przedawaią niewi:ifty y dźiewki. RusLic 9.] 


MK 


[LEPlESZNIK] cf [LEPlEtNIK] 
[LEPlEtNIK Bb m 
lepieinik, lepiesznik, lepialinik ; lepiesznik SienH eTb; 
lcpieżnik: lcpiaśnik UTeędowHel'll. 
Ob(
 e jasne, a pocl
ylone. 
BgN lepicżnik. O L lcpif'żniku. 
SI stp brak, G-n notuje, Lindc takłe XYI1-XJ'III w. 
bot. PetaBiteB 111 iiI.; 1'oślina podobna do podbialu, 
z rodziny elołonych (Oompositae), pospolita WlT6d eaTośli 
nad Tzekami i potokami, lepilJtnik; bechium, faTfara maioT, 
petasiteB, tusBiculaTis, tUBBilago maioT On: Lepiefznik! Tum- 
lago maior. Peftiletzwurtz. SienHeTb K2 
 V; PETASITES 
GALIRVS, Lepiarnik. Carz źiele, Rutki zową. To ticie 
zową z Niemieckiego Morowy Korzeń UrelJdowHeTb 245a; 
o Lepieżniku UTelJdowHerb 245 łp (Linde). 
Synonimy: caTZ ziele, morowy kOTzeń.] 


KN 


I,EPOWY 


151 


LEPIK SI Btp; On, Linde braT;;. 
LEPlONKA cf LEPIANKA 
LEPIONY (3) part praet paBs pf 
e OTGZ o jaBne. 
Bg m L lepionym (1). O f N lepion(a) (1). O pl N Bub,t 
lepione (1). 
SI Btp B.V. lepić, On notuje, Linde bez cytatu. 
FOTmowal
y z miekkiej BubBtancji; e luto BtTUCtUS On 
(3): Maceria, lycpyona scyana, vel murus 8ine cemento. 
BaTtBydg 85; Y wJIyftkie drzewś owocne wyćięli! tak że 
tylko parklmy lepionłł [ut muri tantum fictileB] zoCtały 
Leop 4.Reg 3!25; GOBlCaBt 54. 
Of LEPIe 


KN 


LEPISTY (1) ai 
N Bg m lepisty. 
SI Btp bTak, On notuje, Linde X Y II w. (e On). 
KleiBty, mający zdolność pTzylegania do innej Bubs- 
tancji; tanax, ViBCOBUB Oalep, On; lentuB, p1ceatuB, viscatuB, 
viBciauB On: Tenax, viSCO!IUS et quicquid attingit facHa 
retinens - LepiCti, kleiowati. Oalep IOMa. 
Synonimy: klijowaty, 19nący. 
Of LEPlASTY, LIPKI, [LIPNIĄCY] 


KN 


(LEPKI) cf LIPKI 
(LEPKOŚĆ) cf LIPKOŚĆ 
LEPOŚĆ (1) sb f 
L Bg lep08ci. 
SI Btp, On, Linde brak. 
Slepota, zaćma: yfz ya bendąncz vIomną byalą glową 
w lepoCzczy ot pAna boga nawyedzoną y skaraną vbogą 
wdową porzostala po MaUzonku 8woym nyeboCzcziku 
[...] nyemayąncz zadnego dzyeczyęczya swego ZapKościer 
1ó86!66v. 


KN 


[LEPOŚLIWKA Bb f 
lepoliliwka, lipośliwka. 
Tekst nie oznacea e, 6; o prawdopodobnie jasne (tak 
w zlote'niach). 
pl N lepośliwki. O G lcpośliwek. 
SI Btp, On, Limie brak. 
bot. Owoo kTzewu OOTdia myxa L., śliwa ByryjBka, 
krzew afTykańs1ciego pochodzenia e Todziny BeoTBtkolistnych 
(Boragi?
aceae): Lipośliwki! fzukay iedwśbne śliwki Sien- 
HeTb D4J1"v [cf IcdwAbne śliwki! Mixaria reu Sebestena. 
Leymberlcin. [...] Też Aptekarze z tego zamorfkiego 
owocu Seberten rzecżone lO cżynią barzo wdźięcżny [...] 
lektwarz SienHeTb 200b-207a], 523a. 
SzeTeg: »sebe8teny to są lepośliwki«: Przećiw vrynie 
pałaiącey: Weź mi nśśieniś Kurzey nogi ogrodney [...] 
Sebeftenow! To fil: LepofIiwki dwie vncye SienHeTb 
550b. 
SY1
onimy: jed1vabna śli1vka, Bebesten.] 


1\'fK 


[LEPO WY ai 
N Bg m lepowy. 
SI Btp, On brak, Linde X T' l II w. 
Przymiotnik OlI ..lep": I.epf viscus, et um. Lepowy! 
Tisceu8. Lepifty! \'iSCOSUR. Yolck Kkk2.] 


}<'P
		

/Czytelnia_007_02_167_0001.djvu

			152 


LEPRA 


LEPRA (1) Bb f 
A Bg l(e)prę. 
SI IJtp, On, Linde brak. 
TTąa; oWTzoazenie [lepTa - tTąd Mymer l ; - tTąd 
Oalep; paTch - lepTa On]: 
Szereg: »trąd i lepra«: a gdy k temu [lekaTBtwu] 
przicżynifz terpentiny, trąd y każdą leprę możerz zgoijć. 
FalZiol III 40b. 
Synonimy: paTch, tTąd. 


KN 


LEPSZEC (1) vb impf 
3 Bg m pTaet lepszAł. 
SI Btp, On bTak, Linae XVI w. (te-n ,am przyklad). 
Zyskiwać uznanie, powalanie u luazi, la8k
 u Boga: 
Led młodzieniee Samuel po£tępował a rosł! y leprzał! 
y v Boga y v ludzi [ambulan8 et gramle8cenB et bonu8 
etiam cum Domino et etiam cum hominibuB]. Bud Bib 
l. Reg 2!26. 
FOTmacje wBp6lTazenne cf LEPSZYĆ. 


HG 


[LEPSZENIE Bb n 
D Bg lepsz(e)niu. 
SI Btp, On, Linde brak. 
KOTZYŚĆ [czyja]: 
ZWTOt: ))ku swemu lepszeniu obrocić« '"" zmienić na 
BwOją kOTZYŚĆ, poprawić: Illud quod cecidit forte, id arte 
ut corregas. Yako gdy by grał ko£tki [...] co Iiadło patrz 
abys £tuką ku Iwemu lep1Teniu obroćił. TeTentMatK
t 
Sv. 


Of LEPSZYC] 


MK 


LEPSZOSC (2) Bb f 
1 Bg lepszością (2). 
SI Btp, On bTak, Linde XV11-XV111 w. 
W iękBza wartość (2): [oapowieaeial W ęgTeyn Belachci- 
cowi] iż mam leprzego konia. niźliś ty ie£t. [. ..] Bo koń 
mam! za ktory dawano mi śiedm ret czerwonych złotych! 
a za ćiebie tylko Ito y dwadźieśćia grżywien gdy ćię zabiją. 
[...] W ęgrżyn w tey mierże drogość leprzośćią nazwał 
G6TnRoem E4v. 
ZeBtawienie: pTaw. »lepszość prawa« = pieTwBeeńBtwo 
eapi8u (1): Vczyni kto pierwrzy AreIt na dobra rwego 
dłużnika zgoła! nie maiąc długu rwego żadnym zapifem 
obligowanego! vczyni też potym drugi! maiąc dług Cyro- 
grafem [...] opifany! kto s tych przodkiem dochodźi 
długu zdobr are£towanych! czyli then wtory AreItator zś 
pierworćią długu rwego! czyli pierwrzy AreItator za. pier- 
worćią Are£tu rwego 7 ( - ) Iże poIledni AreItator za 
pierwoCćią rwego długu! y za leprzolćią Prawś Cwego 
pierwey. GToicPOTZ ee2. 


KN 


LEPSZY cf DOBRY 
LEPSZYC (3) vb impf 
e ja8ne. 
inf lepszyć (2). O praet 3 pl m perB lep8zeli (1). 
SI Btp bTak, On notuje, Linde XVII w. 
PopTawiać, polepBzać; melioTem facere a. TecldeTe On 
(3): Vocare vel revocare sub inducem, prover. PoprawiŚĆ! 
lepCzić. Mące 504b. 
a. Dawać więcej w BtoBunku ao pieTwotnej Bumy (2): 
lako korztuyę do roku lako orzm m.: a tak ty vczywy 
Gęmczyny wyCzy opifzany. lepfzely na kaCzdi Rok po 


LESCHERCHADY 


slotemu ZapKościer 1582!35v; a yesly by tefz Pan Swe- 
chowCky nyechczal myecz przi rzobyę Karwayka aC do 
yego smyerczy tak yako Izobyę wymowyel Tedi Pan 
Swechowfky powynyen bendze lepfzycz Karwaykowy 
50 m. a Karwayk by powynyen Rumowacz sye wrzytkego 
ZapKościer 1584!43v. 
Formacje wBp6lTazenne: lepBzyć Bi
, polep8zyć, polep. 
,eyć Bię, zlepBzyć Bi
; polep8zać, polepBzać Bi
; lepBzeć. 
Of [LEPSZENIE] 


KN 


LEPSZYC SIĘ (5) vb impf 
8ie (4), 8ię (1). 
e jaBne. 
inf lepszyć się (1). O prae8 3 Bg lepszy się (1). O 3 pl 
lepszą się (1). O praet 3 Bg m lepszył 8ię (1). O con 3 pl 
m perB by się lepszyli (1). 
SI Btp bTak, On notuje, Linde XVI-XV 11 w. 
Stawaó Bil,! lepBzym, popTawiać Bię; mutaTe mentem 
a. mOTeli a. vitam, ad fTugem bonam TediTe a. Be recipere, 
melioTeBcere, pToficere ad bonitatem On (5): 
lep8zyć Bi(! e czego (1): TEn Błogofła.wiony lan lał- 
mużnik! barzo wielkie kochanie w tym miał! gdy i{
kie 
świętych przykłady y powieśći Iłyrzał! abo cżytał: rad 
to pamiętał! y £tego Iię lepfzył SkarŻyw 97. 
lepBzyć Bil,! czym (1): Czym rye młody człowiek leprzy 7 
gdy £trzeże Iłów twoich: Toć iert m6y cel: nie day! panie! 
mijś6 vrtaw rwoich. KochPB 179. 
lepBeyó Bil,! ea czym (1): Abowiem wiele ich iert! co za 
okazanim lacki [...] rychIey rye leprzą niż za karanim 
niemiłofyernym GroicPore c4. 
W poląceeniach BeeTegowych (2): KromRozm 111 L3; 
Potym cżytano dekret Papierki! ktorym vpomina wrzytki 
krzefJćiany! aby rie lepfzyIi! Boga rie bali! cżęfto Iie Ipo- 
wiadali! pokutowali! pośćili! do Kośćioła. chodzilif Swię- 
tych o przycżyny prośili! y Swięta Mili v rtawione. etc. 
BielKron 224v. 
FOTmacje w8p6lrdzenne cf LEP SZYĆ. 


KN 


[LERKA Bb f 
G Bg l(e)rki. 
SI Btp, On, Linde bTak. 
eool. Lulla arboTea (L.); ptak leśny e Todziny Bkowron- 
kowatyclł (Allauaidae): Ledwuchny to iert Lerki! a drudzy 
zową borowy Ikowronek! dortaniefz na. polu OygMyś' 
D3v. 
Synonimy: bOTOWY 8kowTonek, leawuchna.] 


KN 


LERMA cf LARMA 
LERNIK (1) Bb m 
N Bg lernik. 
SI Btp, On, Linde bTak. 
Grający na liTze: Lyrices, et Lyristes, Lernik. MącI 
202b. 
Of [LIRZYSTA] 


KN 


LES cf LAS 
LESC:::HERC:::HADY (2) Bb m 
leseherehady (1), leserehady (1) BielSpT (1 : 1). 
SI Btp, On, Linae brak. 
N pl l(e)sch(e)rchady (2). 
Ty tul aw6ch najwylBzych BI,!azi6w - kaaich w TUTCji
		

/Czytelnia_007_02_168_0001.djvu

			LESCHERCHADY 


oBmańBkiej (e arab. kaai l-aBker) (2): Drudzy lą ktore 
zową Pefcherchady [lege: lesoherchady] (maTg) Peferchady. 
( -), ktorzy na lprAwach lądowych Rycerfkioh IiAdśią/ 
ieden w N atoliey / drugi w Romanicy BielSpT 50v. 
Of KADYLESKIER 


FP 


LESERCHADY cf LESCHERCHADY 
LESICA (6) Bb f 
Jesica (5), Jasica (1); le8ica BierEz, BartByag; lesica: 
lasica Mqcz (3: 1). 
e OTaz oba a jasne. 
Bg N lesica (5). <> A lesicę (1). <> [L le8icy.] 
SI Btp, On notuje, Linae XVI-XVII w. (e On). 
Plecionka e galązek, pr
tów utywana ao rótnych ce16w, 
kOBe; mactra, BpoTta Mącz (6): Orae! po ler śięgnął w leśicę 
Bier Ez N 4; M/tctra, Chlebna skrzinia/ leśioa/ albo polica/ 
tet. dził'ża. Mącz 203b. 
8zereg: ))lesica, (abo) (pleciony) kosz« (1) : M ({OZ 
410d; [po kilko dni małdrzyki abo kraianki wyćifłe po 
leśicy abo kofzu tak rozłożyć/ iakoby ieden drugiego nie 
dotykał. OTeso 1571/560.] 
a. Do Tobienia BeT6w; fiscina BartByag; calathuB 
pensilis BiccanaiB caseiB On (1): Fiscina, vas, saccus seu 
oorbulus ex iuncis vel ex vimine factus, in quo fit caseus 
vel exprimitur caseus, tworzidlo, lyeszicza BaTtByag 58b. 
b. ZagToaa, klatka iIla ewieTząt, ptactwa, takte kose, 
BkTeynia e otworami eanureana w woazie Blutąca ao preeoho- 
wywania Tyb (2): Aviarium, Klatka/ albo/ yAkakolwiek 
ptśfza laśica/ Gayek. Mące 20d; Vivarium, Locus in 
quo vel aves, vel pisces, vel ferae continentur, Sadz/ 
ladzawkś/ ogród/ leśica do chowAnia ptaków/ ryb/ y 
zwierząt. Mąoe 500b. 
Synonimy: kose; b. gajek, klatka, kociec, laBa, lasek, 
ogTod, ladz, Baazawka. 


KN 


LESISTY On; Linde XVII -XVIII w. 
Of LESNISTY, LESNY 
JJESNOSĆ SI Btp; On, Linae brak. 
LESNY SI Btp; On, Linae brak. 
[LEiT] of [LESC] 
LESZ (8) Bb m 
e jaBne. 
Bg N lesz (4). <> G le8zu (1). <> 1Ie8z(e)m (3). 
SI Btp, On notuje, Linae XVI w. (dwa 18 miej noto- 
wanych pTeyklaa6w). 
Mi
kko wyprawiona Bk6ra, eamse awuBtronny (e 

rwniem. lOBch); aluta Murm, BartByag, Mymer S , Mące, On 
(8): Aluta, Zartleder. Lelz albo zames. Murm 184 [idem] 
MlI meTs 12v; BartBydg 8; Mące 7b; Zamfz przedaią 
fkopowy colmy lefzem zwAli BielSat B4 [idem BielRoem]; 
RejZwieTc HIv; BielRozm 14; Zmyślny Iudafz nśrabiał; 
ma.iąc worek zbyty Z rozmaitego lefzu y z d
iwnymi 
lznity. KlonWoT **2. 
Synonimy: iTcha, eame,z. 


KN 


LESZAN SI Btp; On, Linae brak. 
[LESZCZ Bb m 
TekBty nie oznaceają 
 (On e jasne). 
pl N leszoze. <> G leszczy. 


LESZEWY 


153 


SI Btp brak, On notuje, Linae XVIII-XIX w. 
eool. AbramiB bTama L. (RoBt); ryba BloiIkowoana e 1'0- 
aeiny kaTpiowatych (CYPTyniaae); cypTinuB latuB, pTa- 
BimuB On: Leszczy kop 30 Lush'Malb 1570/153; Zaś 
poyrzem na. ogrody pięknie ogrodzone/ Y na ftawy po- 
rządnie wfzyltkie nArybione: Awo w tym tłufte karpie 
y lefzcże pływAią A. ZbylłtowBki, Żywot Bzlachcica we wBi, 
KTak6w 1597, B2v. 
Sy.nonim: kielece.] 


KN 


LESZCZNE SI Btp; Cn, Linae bTak. 
Of LESZCZNY 


LESZCZNY SI Btp; Cn, Linae brak. 
Of LESZCZNE, LESZCZYNOWY 
LESZCZYNA (9) Bb f 
leBzczyna (8), laszczyna (1); leszczyna: laszczyna 
BartBydg (1: 1). 
-fzcz- (5), -fez-, -8CZ- (4). 
e oraz a jaBne; laszczyna z tekBtu nie oznaceającego d. 
Bg N leszczyna (7). <> G le8zczyny (1). <> 1 leszczyną (1). 
.
I Btp, Cn nohtje, Linde XVII(z On) - XVIII w. 
l. bot. OOTylus avellana L. (ROBt); kTzew e Toaziny 
bTeozowatych (Betulaceae), który wyaaje jadalne owoce, 
ewane oreecltami laskowymi; cOTyluB BaTtBydg, Murm, 
MymeT 1 , Mącz, Cale p, G-n (8): Corylus, eyn hafelItaud. 
Lyefczyna. MUTm 106; MymeT 1 20v; BaTtByag 36b; 
Nux pontica, Laskowy orzech. Significat etiam arborem. 
LofzczinA. Mące 2550, 66d; KIedy matkA zMnęłś pod ową 
leIczyną/ Powiedz/ co Tyrfis z tobą czynił pod krzewiną' 
PuiIlFT 32; Corylus [...] Arbor et fructus a nostris avel. 
lana dicitur - Lefzczina. Calep [264]b. 
W YTa.tenie: »lasek z le8zczyny« (1): Coryletum, LOCU8 
est frequentibus corylis consitus - Ląfsek z lefzcziny. 
Oalep [264]b. 
2. Lasek, gaik leszczynowy (1): Coryletum, lyasczyna.. 
BartBydg 36b. 


BZ 


LESZCZYNOWY (2) ai 
e jasne; o prawaopodobnie jaBne (tak w -owy). 
Bg m N leszczynowy (1). <> n A leszczynow(e) (1). 
SI Btp bTak, On notuje, Linae XVIII w. 
Preymiotnik oa "leseczyna" 'kTeew e Toaziny bTeoeo- 
watych' ; pochoazący e leBzczyny; coluTnuB On (2): Albo 
wźiąwIzy Iurowe drewno oble leIzczynowe/ wywierć 
dźiurę we drżeniu/ a tam włoż kilka źiarn pieprzu Sien- 
Lek 69v. 
Wyralenie: »leszozynowy gaj« (1): Coryletum, locus 
coryIis obsitus, Lefzczinowy albo laskowy gay. Mące 66d. 
SzeTeg: »leszczynowy albo laskowy« (1): Mącz 66d 
cf W yratenie. 
Cf LASKOWY, LESZCZNY 


BZ 


LESZEWY (2) ai 
leB.ewy (1), les.owy (1) LibMal (1: 1). 
e OTaz o pTawaopoaobnie jasne (tak w lesz OTGe w -ewy, 
-owy). 
Bg (-m A leBeowy.] n A leszow(e) (1). <> 11eszewym (1). 
<> [pl G leszowych.] 
SI Btp, Cn bTak, Linae XVI-XVII w. 
PTeymiotnik od "leBe"; erobiony e leseu (2): vbranye 
lyeJIowe wkradł LibMal 1543/74v; Chodzi [...] wlyeI-
		

/Czytelnia_007_02_169_0001.djvu

			154 


LESZEWY 


chewym vbranyv LibMal 1543!75; [para rękawic leszo- 
wych 1nwMieBzcz 1547 nT 18.] 
[Seereg: »jer8zany albo leszowy«: włoż [...] w Ier- 
fZ3ny! albo LeCzowy worecżek SienHeTb 592a.] 
Synonimy: iTBeany, jerzchowy, zamBeowy. 


KN 


LESZKA (2) Bb f 
e OTa/& a jaBne. 
8g N leszka (1). O pl N leszki (1). O [A leszki.] 
Sł Btp bTak, On 8.V. gTządka, Linde XVII(XVlII) w. 
Dem. od "lecTla"; fOTuluB, BulculuB; aTcda, pulvinuluB 
On (2): Foruli, Liefzki! też okicnnice gdzie xięgi ftawyayą 
w murowanych do miech. Mącz 134a; Sulculus, diminuti- 
vum, Zagonek! Liefzka. Mącz 428b; [Sam stokros pełno- 
kwitły nie wiem co zdeptało, Tu deszczek leszki obió 
trzebaby niemało. RybWierBze 58.] 
Synonimy: grządka, zagonek. 


KN 


LESZOWANIE (') SI Btp; On, Linde bTak. 
LESZOWY cf LESZEWY 
[LESC ,b f 
le'
, le.. [czechizm]. 
Tek,ty nie oenaceają e. 
Bg N lest. O AleŚĆ. 
Sł Btp notuje, On, Linde brak. 
KłamBtwo; pTawaopodobnie tel obluaa, OB.łUBtWO: 
W polączeniu BzeTegowym: zazroscz, obzarstwo, kra- 
dzyestwo, drapyezyenye, lest, krzywoprzyszesstwo [...] 
y gyne grzechy zabyly dussą moy
 MocIlKon8t 136. 
ZWTOt: )leś6 [pTeeciw komu] mowió«: gdi chcziely 
sswiadczicz lscziwi, lescz przecziw panv Jesucristowy 
mowicz, Nyktorzi byly nyemy SprCh
d 152. 
Synonimy: fal,z, klam, klam,two, le', matactwo.] 
MK 


[LESNE] cf LEŚNY 
LESNI cf LEŚNY 
LEŚNIAK (2) ,b m 
N Bg leśniA.k (2). 
SI Btp, On brak, Linde XVI (jeden. nilej notowanyoA 
pTeyklad6w) - XVIl(XV1Il) w. 
Ten, kt6ry mie8zka w leBie, w
T6d laB6w (2): Sylvester, 
Leśny albo leśniak! chłopski! kmieci. Mące 436c; Sylvicola, 
Qui eylvam incolit - Lefniak. Oalep 1040a. 


KN 


LESNICTWO (3) Bb n 
e jaBne; o prawdopodobnie jalne (tak w -etwo). 
,g [G leśnictwa. O A leśnictwo.] O l leśnictwem (3). O 
[L leśnictwie. O pl L le4nictw(a)ch.] 
SI ,tp, On brak, Linde XV1(XVIII) - XVIIIw. 
J ednoBtka podzialu administracyjnego laBdw OTaz ureąa 
eWłązany e jej zaTeqdzaniem (3): [naznaczone Bą] Iurbork 
z Nową Wolą! y z Leśnictwem! Vpita. ze wCzytki
mi 
włoś6iami y folwąrkami SarnStat 26; [aprobujemy] y dobra 
I
y Kró. 1\1. dźiedawy y włoś6i BielIkiey z leśnictwem! 
y wśiami! folwarkami do tego nalet.ącemi SamStat 105, 
105; [[Kmieoie] Nie robią nic, jedno P8Y za KJM wodzą. 
Ale pan 8tarosta dal tę 8prawę, że KJM obrócił je na 
le4nictwo i czynsz im ten odpuścił, aby na koniach służyli. 
Lu,trKTak 185; LUSTRACJA LEŚNICTWA BIELSKIE- 


LEŚNISTY 


GO [...] W tem leśnictwie biclskim folwark w Ladzie 
LuBtTPOcJl 126; Strzelcy tego leśnictwa ze w8i Czizowa 
służyli w tem roku 1574 na zamku tykociń8kiem wedle 
rozkazania JM:PP Rad po dziesiąci niedziel z rusznicami 
LUBtrPocIl 136, 16, 133, 139, 141, 142; leśnictwo! officiulll 
ealtuarii. rolek Kkkv.] 


KN 


[LEŚNICZY Bb 1/1. 
e prawdopodobnie jasne (tak w leśny). 
Bg N leśniczy. O G leśnicz(e)go. O D le811icz(e)mu. 
O l leśniczym. O pl D le8nicz(e)m. 
SI stp brak, On B.V. leśny Bub8l., Limie XVIIIw. 
l. Oelowłek pelniąoy nadz6T nad lasem, gajowy: 
Familia. - Urzędnik leśny [kopia XVI w.: urzędnik, 
leśniczy], pasterz, dworniczka, chłopiec, dziwek 2. LU8tT- 
KTak I 77; Poddani p. Jerzego Sokolowskiego, wedle 
sprawy leśniczego i sołtysów ze w8i przyległych, [...] 
płacą na rok owsa 6w. 40, kurów 40. LUBtTMalb 1566!157, 
77; Czeladź mieszkająca w dworze puckiem, której teID 
sposobem na rok każdy płacą: [...] Leśniczy, któremu 
dają mc. 12 Kucharka mc 6 Lu,t-rPom 122, 28,79; Leśnik 
et leśniczy! Saltuarius. Volck Kkkv. 
2. ZaTządca lub dzieTżawca la,ów królew8kich (tzw. 
kT61ewBzczyzn): A nadto kwitowego z wyteeznym panu 
leśniezemu IDają płacić wedle dawnego zwyczaju. LUBtT- 
Podl 141, 137, 138, 140 [3 T.], 141 [2 T.], 142 [3 T.]. 
W poląozeniu e p,.zymiotnikiem od nazwy '1Iłiej8cowej: 
To sioło pan leśniczy bielski dziedy do żywota za. li8ty 
KJM in anno praesenti 1576 otrzemanemi LustrPocIl 130, 
89, 90, 99, 105, 126, 134, 136 [2 T.]. 
Synonim: l. gajewnik. 
Of LESNIK, LEŚNY] 


FP 


LEŚNIEC (1) vb impf 
1 8g prae8 leśnieję. 
SI Btp braT., On notuje, Lintle XVII w. (z On). 
Zarastać lasem; BilveBceTe Oalep, On; dumeBceTe, 8tiT- 
pe80eTe On: Sylvesco, in nimiaID ramorum, 8armentorumve 
ubertatem luxuriare - wliae Cie obracam, lieCnieię. Oalep 
1040a. 


KN 


LEŚNIK (4) 8b m 
e josne. 
Bg N leśnik (4). O [pl N le
nicy.] 
SI 8tp notuje, On brak, Linde XVIII w. 
Oewwiek pelniący nadz6T nad laBem, gajowy; ,ilvanu, 
MYM",.I, BartBydg; lignator, Baltuaria, Mqcz (4): Silvanu8. 
Waldman. Lefnik. MymeT 1 15v; BartBydg 143b; Lignator, 
PorębIlik! Przicziniacz drew! Leśnik Mąos 193b; Saltu- 
arius, Leśnik! Strót a doględAcz dąbrów y larów. Mące 
365d; [Przy tej puszczej jest ustawiczny leśniczy z leś- 
niczeID malborskiem [...]. Ci leśnicy przedawają drwa 
letące z tej puszczej pomienionej LUBtTMalb 1565!89.] 
Synonim: gajewnik. 
Of [LESNICZY], LESNY 


KN 


LEŚNISTY (2) ai 
e jasne. 
Bg n N leśni8te (1). O pl N ,ub8t leaniet(e) (1). 
SI ,tp, On bTak, Linde XVIII 10.
		

/Czytelnia_007_02_170_0001.djvu

			LEŚNISTY 


LaBem porosly (2): Locus sylvestris. Leśnilte mieysee. 
Mącz 436c; sylvigeri montes. LeśniIte/IACem obrosłe góry. 
Mące 436c. 
Cf LESISTY. LEŚNY 


KN 


LEŚNO MOWNY (1) ai 
N 8g tJt leśnom(o)wny. 
SI stp. Cn. Linde brak. 
Neologiz/n auto-raj opiewający pTzyrodę, lasy (aluzja do 
bukolik Teokryta): Ten [Jan Kochanowski] iert PoIfkim 
Sopholderem/ [...] Leśnomowny TheocTituB. y on zbożo- 
darney Ziemie orBCŻ He/ioduB KlonŻal B4. 


KN 


LEŚNY (259) ai 
leliny (237). lelini (10), leśny a. leśni (12); leśny: leśni 
_j1fY1neT 1 (1: 1). l!'alZiol (25: 5). HistAl (3: 1). KochPB 
(4: 1), ZapKolJcieT (4: 2). [Za pOBtać leśni uznano pTey- 
paiIki zaletne z -ń- OTaz N Bg m e tekstu Tozr6tniająoego i. y; 
ea pOBtaci wątpliwe UZłłano eapi8Y -ni w N Bg m e tekBt6w 
mie8eających i. 11 OTaz N pl m peTB z tekBt6w pOBiadającyoh 
obie pewne odmianki]. 
-ś- (173). -r-, -s- (78), -Iz-. -sz- (7). -fi- (1). 
e jaBne. 
8g m N leśny (59). leśni (1). <> G leśnego (7). <> D 
leśnemu (2); -emu (1). -(e)mu (1). <> A leśny (12). leśn(e)go 
(3). <> 1 leśnym (2). <> V leśny (1). <> f N leśnA (24). leśoia 
(7). <> G leśnej (5). leśniej (1), leśny (1) ZapKo
cier; -ej 
(1). -(e)j (5). <> D leśn(e)j (1). <> A leśną (2). leśnią (1). <> 
1 leśną (2). <> L leśn(e)j (2). <> n ]V leśn(e) (11). <> G leś- 
nego (4). <> A leśne (4); -e (1), -(e) (3). <> 1 leśnym (1). <> 
pl N m perB leśni (15). m an [goląbkowie, kotowie. ptaoy. 
iwiTeowie] leśni (4), [oBly] leśne (1) BielKTon. BubBt leśne 
(32); -e (5). -(e) (27). <> G leśnych (19). <> D leśnym (1). 
<> A m an [ptaki. BZOZUTki] leśne (3). B'UbBt leśne (12); 
-e (2). -(e) (10). <> 1 m leśnerui (3). f leśnymi (1). n leśnymi 
(4). leśn(e)mi (4); -ymi GOBtGoBp; -emi RejZwiero. Bud- 
Bib (2); -ymi: -emi BibRadz (3: 1). <> L leśnych (7). 
81 Btp. On notuje. Linde XVI - XVIIIw. 
PTzymiotnik od "'a8": 
l. ROBnący. Iyjący w leBie. pochodzącyelaBu; Bil- 
veBteT Mącz, Calep. Cn; agre8tł8. nemOTenBiB Mącz. Oalep; 
BilvaticuB Mącz. Cn; nemorali8 Mącz (247): Nemoralis. 
Leśny/ GAyowy Mącz 245c. 387a. 436b, Cj Agreste Dici- 
tur quod rusticum e8t: et ad agros pertinet. quodque 
in agris. non in hortis nascitur - Polny. Lelni. Calep 
43a, [695]a. 1040a. 
a. ROBnący lub Iyjący na tcrenie lasu w Btanie dzi- 
kim (199): 
a. O zwierzętach: nie hodowlany. dzik
 (69): FalZiol 
V 63v j WIłolliow dolyć leśnych w tym tam krAioch/ 
takicż y Lwow y inych źwierząt. BielKTon 451; Tu ł08 
mierzkaniec leśni vpraglliollY pijc. KochP8 155; Wynidź 
y ty z rwóy knicic leśny zubrzc Irogi KochJez A4; POWOdPT 
8; KlonWoT 60. 
W pTzeciwBtawieniu: »leśny... domowya: (4): Mącz 
146c; Leśni ptacy y źwierzęta/ zdrowlzc rą nit. domowe/ 
Kuropatwa/ ćietrzew/ pardwa Drop 8ienLek 6v. 7; 8kaT- 
Żyw 259. 
Wyralenia: »bestyja leśna« [Bzyk 2: 1] (3): Sprawił 
ludzyom k odpocżynku tu na wrzem Ipokoyną noc/ 
Beltyam leśnym podał ią iż na ten cżas biegaią LubPB 
X6; KochPB 155; 8kaTŻyw 188. 
»ptak. ptastwo. ptaszę leśne(-y)« [Bzyk 4: 3] (4: 2 : 1): 
Kuropathwie mięro nad inCze Ptaki lelne na rmaot.nieyCze 


I 
.L 


LEŚNY 


155 


ierth FalZiol IV 22c. IV 23d j SienLek 6v; SkarŻyw 63; 
GOBtGoBpSieb +2v; BIedne/leśne ptACzęta/ gnil
zdA rwoie 
maią GrabowSet B4; KlonWoT 60. 
))zwi(e)rzę (a. źwi(e)rzę). zwierz (a. źwi(e)rz). zwie. 
rzątko leśne(-y)« [Bzyk 16: 4] (15 : 4 : 1): Thakże y rarnie/ 
zaięeze/ y infzich lernych zwierzątek mięCo ielth kruw- 
ct.eyrze y czirpnieylze FalZiol I 95d. IV 6b; Boc wIzytki 
zwierzęta leCne moie rą [Quoniam meae Bunt omneB foeTae 
Bilvarum]: [...] Lerne to ieCt ktore rą w lefiech. Wr6bŻoU 
49/10.103/20; RejPB 42; LeopPB 49/10; BibRadz E:x; 23/29. 
PB 50/10. Mich 5/8; SienLek 6v; A rnadź źwirzętM leśne 
leplzy żywot wiodą/ niż ten/ kto bez białychgłow tywie. 
G6TnDwore Bb6; HiBtRzym 66v, 132; RejZwierc 48; KoohP, 
11; SkarŻyw 259; KochPhaen 17; KoohSob 63; PudlDydo 
Bv. 
ZeBtawienia: )gołąb leśny« 
 Palumbu8 tOTquatuB 
Ka'up (ROBt); ptak e rodziny golębi (Columbidae) (1): 
GRrzwaoż [I] ierth Gołąb lerny/ ale więtlzy niżli dziki 
albo Domowy. FalZiol IV 21b. 
»gołąbek leśny« 
 Columba oena8 L. (Ro8t); ptak 
z Todziny golębi (Columbiaae) (1): Drudzy telko lecie/ ty 
zową dworowe gołębie. Drudzy rą lerni a. wiczy gołąb- 
kowie/ A ci Ią mniejlzy niżli domowi. FalZiol IV 21a. 
»leśny kot« = Feli, BilveBtTiB SohTeb; tbik. dra- 
pielnik e rodziny kotów (FeUdae) (3): Lerny kot przed 
kurzeniem ruty albo migdałow gorzrkich: voieka FalZiol 
IV 7a; SienLek 244v; BielRozm 2. 
»kozieł leśny« -= Capra ibe:x; L. (ROBt); ewierz
 g6TBkie 
e Todziny kTętoTOgich (Boviaae) (1): AEgoceros. latinc. 
Capricornus. Koźieł leśny. Kozorożeć. Mącz 4b. 
»kur leśny« = GalluB galluB (L.); ptak z rodziny balan- 
towatych (PlłaBionłdae) (1): [nie będzieoie jeIJó] Bąka/ 
dudka/ y rroki. Boćiana. [...] Kura leśnego [montigalluB] 
y niedoperza. BudBib Lev 11/18. 
)leśna mY8za: - ApodemuB Bilvaticu8 (L.); pOBpolity 
gryeo'" " Todeiny mYBeowatych (MuTidae) (1): Mus sylva- 
ticU8. Leśna myrz. Mące 436c. 
»leśny osiela: = AloeB alee8 (L.) (ROBt: 101); 101. dzikie 
ewierz
 e Todeiny jeleniowatych (Ceroidae) (1): (maTg) 
Lapane dzicy ludzie. (-) rozmaity źwierz łowią/ iako Ią 
bśwołowie/ le
ne orły BielKTon 293v
 
»leśny 08iel« -= Equu, onageT Schreb. (RoBt); EquUl 
hemionuB onager Boddaerl; ewieTz
 dzikie e rodziny konio- 
watych (Eguidae) tyjące dziko w 8tepach i na pU8tyniach 
Aeji (kułan u KiTgiz6w); onageT MUTm. Mymer 1 . Mącz. 
Vulg. PolAnt [Bzyk 4: 2] (6): Murm 38; Mymer 1 27; 
Leop Eeoli 13/23, Dan 5/21; !zali ryczy ośieł leśny [onager] 
widząc trawę? Abo woł izali ryczy nAd pokarmem rwoim! 
BibRaaz lob 6/5; Mącz 263d. 
»leśny szczurek« = pTawdopodobnie GliB gli, L.; 
popielioa ewana także pilchem, gTYZ01i e Toaziny pilchowatych 
(GliTiaae); glis Mącz [Bzyk 1: 1] (2): Glirarii. Mieyrce 
gdzie leśne fzczurki chowayą. Mącz 146c. 1460. 
»leśny wąż« =- Ooluber AeBculapi StuTm. (Ro,t). 
Elaphe 1. 10ngiBsima LauT.; plaz e rodziny w(lowatych 
(OolubTidae) (2): MUTm 95; Colubra, genus 8erpentis. 
quod cervum fugit et leonem interficit. lyeszny vąsz. 
drzewny. BaTtBydg 30. 
»wieprz. świnia leśna(-y)« =- SUB crofa L. (ROBt); 
leśne. dzikie ewiere( " Toaziny IJwiniowatych (8uiaae) [Beyk 
4: 2] (5: 1): Naprzod wezmi radła zaięctego. radła 
wieprzowego nie trzebionello albo lelnego wieprza FalZiol 
J 
"v. 
"" PTeen: W tek8tach biblijnyclł lub do nich nawiąeu- 
jącyoh na okrellenie nieprzyjaci61 religii i Ko
oiola (6):
		

/Czytelnia_007_02_171_0001.djvu

			156 


LE SNY 


Uicprz) to ieCt Machmet ktory y Cwemi narIadowci rzecżon 
wieprz leCny. WT6bŻolt cc2v; LubPB 83v; KochPB 121; 
(udźi y Czlachetnych y wedle świata zdawnś znact.nychJ 
nazywa świniami leśnymi OzechEp 72; .ATtKanc 116v. 
 
»leśny woł« = prawdopodobnie BOB pTimigeniuB Boj.; 
tUT, wymaTły gatunek pTzodka bydła domowego e Todziny 
kT(tOTOgich (Bovidae) (1): Urus, Dziki wołl leśny wołJ 
zubr wlafnie. Mące 608c. 
[»taba leśna« 
 Bufo bufo L.; ropucha zwyczajna, 
płaz z Todziny Topuchowatych (Bufonidae): Bufo Zaba 
kroCtawa RuCllacy iednym !łowem zowią Cżerepachśf 
ieft to Zaba leśna. UTBi1łGTamm 144.] 
»żaba leśna« = Rana temporaTia L. (ROBt); pOBpolity 
płaz z Todziny tabowatych (Ranidae); Tubeta Mymer 1 (2): 
Mymer 1 28; Zaby Cą rozmagite. Iedny wodne drugie 
błothllel drugie LeCIle czo He wchwaCcie chowaiąl drugie 
Cą zielone FalZioł IV 16a. 
»lcśna t.abka« = Hyla .ATboTeae (L.); plaz /I Todeiny 
Tzekotkowatych (Hylidae) tyjący g16wnie na liściaoh kTze- 
w6w (1): Rubeta, lyesna zabka, rana in rubis manens. 
BaTtBydg 133b. 
SetJTegi: »leśny a (też) dziki« [Bzyk 1 : 1] (2): FalZiol 
IV 21a; Onager, Dźiki ośieł. też leśny Mące 26M. 
»morski i leśny« (1): y płodźił Cie [.Adam]1 napiIaIiJ 
ze źwierzęty: 8 tąd że Cie dźiwow morIkich y leśnych 
nśpłodźiło na Cwie6el ktore rą podobne nieiak cżłowie- 
kowi: iako MałpYI Kocżkodanil mnirzy morIcy BielKTon 
462v. 
»polny i leśny« (1): SKowronek [...] Miedzi ptaki 
polnemi y lernemi napierwiey ku Wiornie rpiewać pocżyna. 
FałZioł IV 23d. 
W przen (2): 
WYTatenia: »leśna beetyja« (1): Azaż tenl co ril;! 
o błądzącego brata rtaral onego piekielną hydrą nazywa 
y niedźwiadkiem 7 a zat leśną y dźiką bertyą y niemotą 7 
azat SląCkim y Cygśńrkim mierzśńcem OzechEp 96. 
»leśne zwierzę« (1): Wftań y wrpomorz nasI a wykup 
nas od tego Antykryftal y rIug iegol dla miłoCierdzia 
twego: Oto Wieprż dziki puCtofzy winnicI;! twoię y pożera 
ią Crogie a leśne zwierzę. KTOWObT 80. 
SzeTeg: »leśny i dziki« (1): OzechEp 96 cf .leśna beB- 
tyja«. 

. O Tośłinaoh: nieuprawny (101): KOrmact.ek ieCt 
ziele leCnel wyrokiel lifty ma długiel Czyrokie FalZiol I 
11M, I 95b, 149c, 161a; Y owrzem iako pifmo powiada 
t.ołędziem Cie tywili a owocem lernym GlabGad K3; Mieoh- 
Glab *4; LubPB V5v; Synucżłowiecży/Y coż iert drzewo ma- 
ćice winney przećiwko inym drzewamI abo latoro!łka mie- 
dzy drzewy leśnymi 7 BibRade Ez 15/2, Oant 2/3, Ee 15/6; 
BielKron 137; lr[ącz 245c; SienLek 64v; BielSpr 73; 
BudBib l. raT 16/33, PB 96/12, lB 44/14, Ez 16/2, 6; 
a Gdy by tefz paCztwa lerznyą 8rodzyela tedy ten mly- 
narfz ma teCz wolnofzcz 8wyny w lerzye wychowanyę [I] 
ZapKościeT 1fj88177, lfj88180v; ZawJeft 38; Popioł kiedy 
leśnymi drwy paląl maią go orobliwie zbier8ó GOBtGOBp 
124, 132; A to chcemy bydź trzymano y o dębiech leśnych 
[de queTcubuB BylvaTum JanStat 1112] SaTnStat 668, 669 lp. 
W polączeniu Bzeregowym (1): Lećie polne źiołkśf 
leśnel y ogrodkowel ktore mianowićie rpifśćl rufzyć 
GO,tGOBp 132. 
W przeciwBtawieniach: »domowy (10), ogrodny ... 
leśny« (11): CZornek [...] domowy ieft cziepły y ruchy 
wtrzeczim rIopniul alelny ieCzcze cziepleyCzy ieft FalZioł I 
5c; Domowa [macierea dUBzka tha Iie rciele po ziemil 
ale leCna rorcie ku gorze FalZioł I [138]e; Pira. Grufzka. 


LE
NY 


IECt drzewo domowe y leCIle FalZiol III 23d, I 34a, 73d, 
93c, lOlc, [138]c, 1470, III 7a; G6TnDwoTz D2. 
nr pOT6wnaniu (1): iako drzewo ogrodne w leśne Cie 
obnical [...] tak y cżłowick prędko zdzicżeie G6rn- 
DWOj"Z D2. 
W charakterYBtycznych połączeniach: dąb 16Śng(-a, -e), 
dr.wa, dj'zewo (13), fijołeczek, kwiecie, mech, owoc (3), 
pa8twa (pa8za) (3), ziele (ziolka) (4). 
Zestawienia: »leśna benedykta« = Geum uTbanum L. 
(RoBt); Toślina łekar8ka z Todziny różowatych (RoBaceae), 
kuklik pOBpolity (1): Leontopetalon, herbae genus, Wald 
bcnedictenl Leśna benedicM. Mącz 189a. 
.leśny czosnek« 
 Allium oleraceum L. (ROBt) a. 
Allium ampelopraBum L.v. POTrum L.; bylina r08nąca 
dziko e rodeiny liliowatych (Liliaceae); bulbuB, pOTrum 
agreBte Mącz [Bzyk 2:1] (3): FalZioł I 5c; Porraceus, Co 
yeCt z łuku. Porrum aggreste, Leśni ezoCnekl Trzemcha. 
Mącz 313b, 27d. 
»leśna figa, leśne figowe drzewo« 
 FicU8 8ycomo- 
rUB L.; BykomoT, .figa morwowa, dTeewo o baTdzo gTubym 
pniu, dochodzące do 1 fj m wYBokośoi z rodziny mOTwowatycll 
(Moraceae), owoc stanowią drobne oTzeBzki w miIJBi8tym, gru- 
Bzkowatym, bialawym, eielonopTążkowanym oBadniku, dTew- 
no lekkie i baTdzo tTwałe Btanowiło cenny materiał budowla- 
ny jut w Btaroiytnym Egipcie (2: 1): Leop Luc 19/4 ; 
Sycomorus, Leśne figowe drzewol Albo Aegiptckie drzewo 
tigówe. Mącz 436a; mogIibyśćie rzec temu drzewu leśney 
figi [huic aTbm"i mOTo]; Wyrwi Cię z korzenia WujNT Luc 
17/6. 
»figa leśna« = FicuB communi8 Lam., OapTiJicUIl 
enBectifeTa Gasp.; dTzewo e Todziny mOTwowatych (MoTaceae), 
rośnie do 10 m wYBokości, gallJeie pokładające Bie, "owoce" 
ceyli oBadniki OWOCOBta1łOWe (figi) o 810dkim miąż8zu Bta- 
nowią ważny artykul BPOŻYwozy na WBchodzie (1): Capri- 
ficus, Figi licśne. 1Ilącz 37a. 
»leśny gałgun{( = SCiTPU6 BilvaticuB L. (R08t); Toślina 
e rodziny tUTeycowatych (Oyperaceae), oBtTY8e; cyperu, 
(Babylo'1liB) Mącz, On; cypeTon Mącz (1): Cyperus vel 
Cyperon, Rodzay nieyaki rokićiny woniayący y dobrego 
Cmakul Nie którzi mayą za leśny Gałgan. Mące 76d. 
.leśny groch« =- OTobuB BilvaticuB L.; leśny gatunek 
wyki, Tośliny TOBłlącej dziko w lasach liściastych Zaohod- 
niej EUTOPy 16 Todziny motylkowatych (Papilionaceae) [Bzyk 
1: 1] (2): Leśny grochJ Orobu8 rylueftriB, WiId wicken. 
SienLek 233, X2. 
.leśna gruszka« 
 owoc jadalny jednej lIS odmian 
gru8ey; achras, piTum Bilvl'BtTe Oalep (4): LeCne [gruBzki] 
lą więczey kwaCnocierpniączel a więczey zmarfzcżaią 
y lcifkaią żołądek FalZiol III 24a; SienLek 10lv; Achras, 
pyri 8ylvestri8 genus est - Zimoftratki, grdulie, gnicłky, 
lieCnegruCzky. Oalep 17a. 

 PTzen: Mala wartość, mieTnota (1): Są tyrannowie 
cżyrwone iabłufzkal Z wirzchu nadobne we wnątrz leśna 
grufzkś. RejZwieTc 226. 
 
»leśne jabłko« = owoc jadal,łY jednej s odmia1ł jabłoni; 
arbutum, unedo Mącs, On; agTeBte a. Bilvaticum pomum 
Mącz [Bzyk fj: 2] (7): PIgwy lą rozmagitel Iedny lą 
rIodkiel drugie takiego rmaku iako lelne iabłka niedozrzałe 
FalZiol III 13b, V 18b; Poma 8ylvatica, Leśne yabłka. 
Mącs 436c, 14b, 368b. 387a; SienLek 101v. 
.jabłko (a. jabłuszko) leśne« =- owoc Tośliny OitrullUB 
colocynthiB SchTad. (ROBt: coloquintida); tu ozdoby w kBetal- 
cie tych owoc6w (2): A na tarćicach cedrowych ktorymi 
był dom obit we wnątrzl było rzezanie na krztałth Iabłek 
leśnych [colocyntaTum] (maTg) Lekarze ty nazywśią 


..
		

/Czytelnia_007_02_172_0001.djvu

			LE SNY 


Kolocynthydami. ( -) ś kwiAtow rozmaitych BibRadz 
3.Reg 6/18; BudBib 3.Reg 6/18. 
»jabłoń leśnacc = PiTU8 maluB L. (ROBt); drzewo 
o-wocowe pOBpolite e Todziny T6żowatych (R08aceae) (2): 
Arbutus, Ylibłoll leśna. lIIące 14b; Cis, Modrzew, Iśbłóń 
le8na, y inne tym podobne, inIzym obyczaiem tego do- 
chodzą, nie ćiążą tylko. SaTnStat 669. 
»le8ny kalamentcc = ACOTUB calamuB L. (ROBt); 
tataTak ewyczajny, byli

a kłąceowa f6 roaeiny obTazkowatych 
(Araceae); tu tłu7Iłaczenie laciń8kiego teTminu calam'UB 
BilveBtTiB bee z1'ozumienia, o jaką Toślin( choazi (być mote: Ca- 
lamintha vulgaTiB L. DTuce, czyścica BtoTzyteBz, bylina 
e Todziny wargowych (Labiatae), używana w lecznictwie) 
[calamentum Łac 041'] (1): ale to proItho vleeżyIz/ przyło- 
żywIzy Emplaltr zczcbule tłucżoncy/ albo zIelnego 
Kalamentu. FalZiol IV 7a. 
»kapusta leśnia« - OTepi8 tectoTum L.; pwawa, Toślina 
jedno albo d'wuletnia e Toaziny złożonych (OompoBitae) 
a. MyceliB 
lłurali8 (L.) Dym.; Bałatnik leśny, bylina e 1'0- 
dziny zlożonych (CompoBitae) (2): KApuIta ma vilkotnoIc 
wliIciu lwoim/ ś ieIth troiaka/ domowa/leInia y morIka/ 
IcInia ta ieIt nawiecIzey gorzkoIci FalZioł I 34a. 
»kardamomum lcśnecc ElletaTia caraamomum 
White et Maton. ; kardamon malabaTBki, bylina indyjBka 
e rodziny imbirowatych (ZingibeTaceae), któTej owoce ut y- 
1I!an6 Ba jako przyprawa kuchem
a i w lecznictwie [caTda- 
mo-nium [I] - paraaY8kie ziele Mące 3Bb; Taj8kie ziarnka, 
eiele - CaTaG7nOmUm Cn] (1): CArdamom um icIt naIienie 
z iedncl o drzcwa [...]1 icIth dwoiakie więtfze y mnieyfzel 
więtIze ieIt domowe! a mnieyIze ieIt leIne! ś to ieIt rzecżone 
polny kmin FalZioł III 7a. 
»konik le8uy« = TTifolium TejJen8 L.; koniczyna 
biala, bylina z Toaziny motylkowatych (Papilionaceae) (1): 
Serapio piIze dwiżaki Konik być/ ieden domowy drugi 
polny albo leIny FalZioł I 147c. 
»leśny kopr« ocz Foeniculum capillaceum Bub. Bp. 
V1.t.tgaTe Man8f. (ROBt); fenikul wloBki a. koperek włoBki, 
roślina 16 Todziny baldaBzkowatych (Umbelliferae), hodowana 
jako pTeyprawa i Toślina lecznicza; hipp07lłarathrum Cale p, 
Cn; anethum B-ilv6BtTe. meon, meu, meum C

 (1): Hippo. 
marathrum - LeCni kopr. Herba est foeniculi, sed 
maiori8, et gustu acriore, quod officinae Foeniculum 
siIvestre appelIant. Calep 484a. 
»le
ny korb(8)« = CitTullu8 Colocynthi8 Schrad. (RoBt); 
kolokwinta, kolocynta, śr6dziem
łomorBka Toślina e rodeiny 
ayniowatych (Cucurbitaceae), o owocach pTeypominających 
jabłka, używana w lecznictwie; colocy

thi8 Mącz, On; 
coloquintiaa, cucuTbita (8ilveBtriB), somphuB C

 (1): Colo- 
cynthis, LeIne korby. Mąoz 60b. 
»laktuka leśnia« = Mycelis 71łu1'ali, (L.) Dum.; 
Balatnik leśny, bylina tTująca e rodeiny dotonych (Compo- 
Bitae) (1): FalZioł I 73d cf »sałata le8nia«. 
»lebiodka le
nia« = OTiganum vulgaTe L. (lł08t); 
bylina e Todziny waTgowych (Labialae) (1): LEbiodka ieIt 
ciepła y Iucha w thrzecim IIopniu! leIt dwojaka/ to ielt 
lefnia ktora ma na lobie lift Izirfzy y mocznicyIzy, Druga 
Lebiodka ieIt domowa kthora roIcie w ogrodziech FalZioł l 
93c. 
»leśllY len« == Linaria vulgaTiB Mili. L.; lnica, TOŚ- 
li

a e rodeiny tT(aownikowatych (SeTophulariceae), pOBpolita 
na polach i miejBcach pia8eozYBtych (1): Osiris est hcrba 
alia8 urinali8, et linaria Leśny len. Mące 271a. 
»łuk leśny« = Allium oleraceum L. et Bp. aff.; czoBnek 
eiełonawy, p08polita bylina e 
'oazi'ny liliowatych (Liliaoeae), 
ro,nąca w eaToślach, na eT(baoh, pTeydTotach; bulbine Mąc;; 


--- 


LEŚNY 


157 


(2): LVk ieIt dwoiaki/ ieden domowy a. drugi polny! 
[...] leIny ieIth gorIzi abowiem ieft ciepleyIzy y IuIzIzy 
niżli domowy. FalZioł I lOlc; Mącz 27d. 
»leśna macica winna« = Vili8 vinifera L. "p. Bil- 
veBtTi8 Beger; pnącze wi-noTośli TOBnące aeiko o kwaśnych 
i malo BoceYBtych o1.vocach; BalicaBtrum, taminia Mąez; 
labTUBca Calep (3): Taminia, Nieyll.ki rodzay leśnych 
maćic winnych. Mącz 439b, 365a; Labrusca, vitis agres- 
tis, quae et eITatica dicitur - LeIną maczicza winną. 
Calep 575a. 
»macierza dU8zka leśnacc =- OTiganum vulgare L.; 
lebiodka, byli-na e rodziny waTgowych (Labiatae) (2): MAcie. 
rza duIzka ieIt zagrzewaiącza y wyIuIzaiąca w trzecim 
Itopnin [/]/ Iefth dwoiaka iedna ieIt domowa a druga 
leIna FalZioł I [138]c, I [138]c. 
»lc8na marchewcc =- DaucuB CaTota L. (Rost); Toślina 
d'wuletnia aziko roBnąca e Todziny balda8zkowatych (Umbel- 
liferae) (1): WOda Anyżowa/ Pietrufzct.ana/ OorzeIz- 
kowa [1]/ Malenowa! Rumiankowa! Opichowa/ LeIniey 
marchwie/ Sirpikowa. FalZiol II 14b. 
»leśna miętka« = Mentha longifolia (L.) HudB., 
M. Bilve8tri8 L.; bylina r08nąca deiko 16 Todziny wargowych 
(Labiatae); mentha8tTu
n Mącz (2): Mącz 217a; ś kthemu 
tłuczony korzeń rućiany przykład{
ć/ albo Leśną miętkę 
zeżwawIzy. SienLek 80. 
»mlecz leśnycc = SonchuB olerace-u8 L. (R08t); mlec.ll 
zwyczajny, Toślina eielna pOBpolita e rodziny złożonych 
(OompoBitae) (1): WyIoki mleoz [errata dodaje: le8ny]! 
Sonehus afperus. Gen8 dUteJ. SienLek 202v. 
»leśna(-e) oliwa, oliwne drzcwo« =- Olea europaea L. 
(RoBt); areewo śródeiemn	
			

/Czytelnia_007_02_173_0001.djvu

			158 


LE SNY 


»leśna rzeżucha« = NaBtuTtium BilveBtTe R. Br. et 
BaTbaTea vulgari8 R. Br. (RoBt), ROTippa BilveBtTi8 BeB8 
(L.); Tollina zielna, bylina e Todziny k-rzytowych (OruciffJTae) 
(2): Nasturcium aquaticum, BrunkreJTe Lelna rzerzucha. 
Murm ll4; Oalep 688b. 
»sałataleśnia« = MyceliB mUTali8 (L.) Dum.; Balatnik 
lelny, bylina tTująca e Todziny tzlotonych (CompoBitae) (1): 
SAłatha albo laktuka ierth dwoiaka, Jedna iert domowa 
a druga lelnia FalZiol I 73d. 
»8załwija leśna« = Nepeta 8p. L.; jeden e gatunków 
kocimi(tki, dziko TOBnącej byliny 18 Todziny wargowych 
(Labiatae); BtachY8 Oalep, On; nepeta Mąu; c1tiliodynami, 
Oalep [Beyk 2:1] (3): Mącz 245c; Stachys frutex est 
marrubio similis, sed longior, folia fcrens numerosa, 
hirsuta, rara, pracdura, cana, odoris iucundi, et complures 
virgas ab radice cxeuntes, marrubio candidioreB - Szał- 
wya lelna. Oalep 1002b, l88b. 
»leśny szafran« oc; C'Ti8ium Mili. (= OnicuB L.); 
oBtToteń, jedno albo dwuletnia Toślina z Todziny zlotonych 
(Oomp08ifae) (1): Cnicos, vel cnicus, herba, Dwoyakie 
ziele yedno bywa zwano leBny lzRfran! a drugie Carta- 
mus! albo AtractiIi!'1. 1Ilqcz 58b. 
»leśny 8zarłat« = Oel08ia criBtata L. (RoBt); gTeebionat- 
ka w'alciu.a, Tollina ozdobna z Azji w8ch., u naB upTawiana, 
z maziny Bza-rlato-watych (.1marantaceae) (2): Orminium 
8eu ol'minum, Niektórzy maYą za leśny lzhrłat! Niektórzy 
za kwiat leśnl'go lzarłatu. Mącz [269]b. 
»leMny ślaz« = Althaea officinali8 L. (RoBt); pTawolilaz, 
bylina z Todziny ślazowatych (Malvaceae) (1): Leśny ślaz! 
Jbifcus, et Althia, Sygmarzwurtz. SienLek 210v. 
))żorawiny leśne« = OXYCOCCU8 paluBtri8 Hill. (ROBł), 
OxycoceuB quadTipetaluB Gilb.; tUTawina blotna, kTeewinka 
e rodziny wTzosowatych (ETicaceae) (1): Zorawiny lelne 
maią mocz zacHkaiączą dla lwoiey kwalnolci. FalZiol I 
85b. 
Szeregi: ))I£'Bny albo dziki« (1): Rulbine, [...] Luk 
leśny! albo dźiki Mącz 27d. 
.(tak) leśny albo (jako i) polny« [Bzyk 2: 1] (3): 
FalZiol I 147c; Mqcz 76c; Oprocz powynnego R P pla- 
czenya poboru wyczągany y przimulzany nebely, a te 
y owlzem Mayetnolczy swych Gruntow, nath tho Lalzow 
Ląk, Parzy tak LeIzny yako y polny, yelzor y rzek vlzy- 
wanya. ZapKolicier 1582!33. 
W pTzen (4): Smutne HamaaTiaaeB dulze leśnych 
drżęniow! Odelzły ćiał drzewianych y dąbrownych cię- 
niow. KlonŻal Rv. 
W por6wnaniu (1): ktorzy z obcego PogśńrtwAf 
iako lelnego drzewA! w iedność iego ieltelmy wrzctepieni. 
PowodPr ll. 
Wyratenie: »leśne drzewo« [8zyk 2: 1] (3): Słuchaycie 
Sychemowie! lzło było drzewo leśne aby lobie kroM. wybrali 
albo pomazali nad lobą! rzekli oliwie! rolkazuy nam. 
BielKTon 50v; SkaTŻyw 26; POłvodPT ll. 
y. O ludziach (11): Sylvester, J
eśny albo leśniak! 
chłoprki! kmieci. Mącz 436c; Tak Długolus! Vapouius/ 
Miechouiu8! y Cromerus w lwych Kronikach Litewskiego 
narodu leśnego [...] obiAśnienic y oznaczenie opiluią 
StTyjKTon 244. 
WYTaźenie: »ludzie (a. człowiek), lud leśny(-i)« (4: 1): 
był tham [..o] la8 barzo gęrty z drzew owocnych! 8 ktorych 
lie żywili ludzie lelni mierzkaiący w onym lelie HiBtAl 
K6; lako Alexander nalazł cżłowieka lelnego kormatego! 
a gł08 maiąc iako wieprz Hi8tAl K6v, H6v, K6; StTyjKron 
265. 
Seercg": »dziki a leśny« (1): porozumieli po nich iż 


LEŚNY 


rą dźicy a leśni męt.owie! domow żadnych nie maiąc/ 
hUm źwierzętli. miclzkaiąc BielKTon 444. 
»gruby a leśny« (1): Broń zliś łuk prolty! lzabla 
ledwo v Hetmana! ["0] liodłś z dębu bez na8łania! muul- 
tuki z łyka! etć. tak iśko ony lata ludowi grubemu a leś- 
nemu rtroie y naczynie dawały. StTyjKTon 265. 
»srogi i leśny« (1): fi. dla tego muIicie prortyh zioł 
pożywM iako bydło y żywot wielć lrogi y lelny Hi8tAl K3. 
PTzen: Dziki (2): Pythagoricum symbolum, Choe- 
nici ne insidea8, Nie bądz leśny! SamopMny a proż- 
nuyący lI!qcz 52a; Gdyby nie dla zgodzenia! lłyrzałbyś 
AbfuTda. Ktore za lobą nieśie ona leśna burda. Klon- 
WOT 47. 
łi. O baliniowych i mitologicznych mieBekańcaoh las6w 
lub bogach opiekujących Bię la8ami (18): KochSat ktv; 
Niech tu zapurzcżą trwały gay cedrowy Leśne Driade" 
abo więc dębowy. Niechay wierzchami śięga las wyroki 
Aż pod obłoki. KlonŻal D2v; A ram pślterz śiedząo 
w chłodźie! Gra w pilczałkę prorte pieśni! A Faunowie 
lkaczą leśni. KochPieli 34 [idem] KochSob 70; KlonFliB 
G4v; Powiedzmy ktemu żartowliwe zdrady Leśnych Sa- 
tyrow! Dli_śliczne Driady SzaTeRyt D2v. 
WYTatenia: »bog leśny« = b68tWO la86w i p61, faun, 
8atYT [szy'e 4: 3] (7): BielKTon 297v, 318v; Fauni agrorum 
et Sylvarum putati sunt dii, Bogowie leśni.