/Vilniana_030_10_001_0001.djvu

			. . -
 . / - 
-- B
W. '"ka "" 
 "3 
 
u . . I " c.,.. ." 
. .- 
r. ":.. Torun 


79 



 


. 


,," . 


Monumtnta. 
Medii Aev; 
Historico. 


19 


!.. 


. (.. 


04" '136 


- 


--..... -, .., 


-ot 


':l. 


:1." 
 


... 



 


.. 
-. ... 


" 


. 
'lo
		

/Vilniana_030_10_002_0001.djvu

			. . 



 EDlTIONUM COLLOOII HISTORICI ACAnEMIAE LITTERARUM POLOBICAE 
 

 Num. 79. 

 


MONUMENT A MEDII AEVI HISTORICA 
RES GEST AS POLONIAE ILLUSTRANTIA 


TOMUS XIX 


ACTA ALEXANDRI 
REGIS POLONIAE, MAGNI DUCIS LITHUANIAE ETC. 
(1501-1506) 


WYDAWNICTWA KOMISJI HISTORYCZNEJ POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI Nr 79. 


AKTA A LEK SANDRA 
KROLA POLSKIEGO, WIELKIEGO KSIĘCIA-LITEWSKIEGO I T, D, 
(15 01 - 1 5 06 ) 


WYDAl. 


FRYDERYK PAPEE 


I 
k 


W KRAKOWIE 
NAKŁADEM POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI 
SJCr.AD G1..6w!lY w KSięGARNIACH GEBETHNBRA I WOLFFA 
WARSZAWA - JCRAK6w - LUBLIN -r.6Di - PARTI. - POZNAŃ - WILNO- ZAKOPAl(E 


19 2 7
		

/Vilniana_030_10_003_0001.djvu

			r
		

/Vilniana_030_10_004_0001.djvu

			EDITIONUM COLLEGII HISTORICI ACADEMIAE LITTERARUM POLONICAE 
Num. 79. 


MONUMENT A 
MEDII AEVI H I STORIC A 


l\ES GESTAS POLONIA E ILLUSTRANTIA 


TOMUS XIX 
ACTA ALEXANDR I 
REGIS POLONIAE, MAGNI DUClS L1THUANIAE ETC 
(1501- -1506) 


CRACOVIAE 
SUMPTIBUS ACADEMIAE LITTERARUM POlONICAE 
APUD BIBLlOPOLAS OERETHNER & WOLFF CRACOVIAE ET VARSOVIAE 


1927 


-
		

/Vilniana_030_10_005_0001.djvu

			49f( 


WYDAWNICTWA KOMISJI HISTORYCZNEJ POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI 
Nr 79. 


AKTA ALEKSANDRA 


KRÓLA POLSKIEGO, WIELKIEGO KSIĘCIA LITEWSKIEGO I T. 1), 
(1501-1506) 


WYDAŁ 


FRYDERYK PAPI
E 


W KRAKOWIE 
NAKŁADEM POLSKIEJ AKADEMJl UMIEJĘTNOŚCI 
SKŁAU GWWNV W KS1EGARNIACtł: G
;BETHNER I WOLFF 
WĄRSZAWA- KRAKÓW- LUBLIN--ł.ÓDŹ-PARVŻ-POZNAN-WILNO-ZĄKOfANł!; 
, 


1927 


,
		

/Vilniana_030_10_006_0001.djvu

			fI.. b '19/ 
	
			

/Vilniana_030_10_007_0001.djvu

			PAMIĘCI 
, 
JOZEFA SZUJSKIEOO
		

/Vilniana_030_10_008_0001.djvu

			.. 


-.
		

/Vilniana_030_10_009_0001.djvu

			l 


-ł 


PRZEDMOWA. 


« 


Jeszcze w r. 1875 Rocznik. Akademji Umiejętności ogłosił, że -zbiór aktów poli- 
tycznej natury (z XV wieku) pod redakcją Józefa Szujskiego i Augusta Sokołowskiego 
jest już w połowie wydrukowany, a zbiory do Jana Albrechta i Aleksandra, docierające 
do epoki Tomicjanów, w przyszłym zapewne roku pójdą pod prasęe (str. 127). Jakoż zbiór 
na początku wymieniony wyszedł rzeczywiście drukiem w r. 1/376 jako C o d e x e p i- 
s t o I a r i s s a e c. XV, ale o aktach Olbrachta i Aleksandra milczą dalsze Roczniki; ba 
nawet w roku śmierci Szujskiego (t 7.11.1883) pojawia się wiadomość, że wydanie ich na 
wniosek Michała Bobrzyńskiego odłożono na czas późniejszy. Dopiero w dziesięć lat 
później oddano akta olbrachtowskie Anatolowi Lewickiemu, który wybrał z nich tylko 
kilkanaście jako sposobne do druku, a uzupełniwszy je w drodze dalszych poszukiwań 
do liczby 103, wydał w tomie III C o d i c i s e p i s t o I a r i s (1894) - akta zag Aleksan- 
dra powierzono do opracowania Ferdynandowi Bostlowi. Jednakże i teraz rzecz nie przy- 
szła do skutku, gdyż historyk wspomniany, poczyniwszy jllż znaczne poprawki i uzu- 
pełnienia, zmuszony był wskutek nawału zajęć szkolnych zwrócić rękopis Akademji. 
Tak tedy w r. 1909 dostał się on w moje ręce. Stan był taki, że w tym zbiorze 
Szujskiego, polegąjącym głównie na odpisach z Tek Naruszewicza, trzeba było, z wyjąt- 
kiem tego co ju
 BosteI załatwił, dotrzeć wszędzie do pierwotnych źródeł. W tym celu 
wyjechał na mój wniosek w r. 1910 Dr Marjan Lodyński do Moskwy i tam skolacjo- 
nował akta, znajdujące się wRegestrum legationum Jana Laskiego, w r. zaś 
1913 Dr Edward Kuntze uzupełnił znakomicie nasz zbiór w archiwach pruskich: Kró- 
lewieckiem, Gdańskiem i Frauenburskiem. Dalszą pral;ę jednak opóźniła wojna, a także 
powierzone mi przez Polską Akademję Umiejętności opracowanie dziejów JagielIońskich 
(1429-1506) do Encyklopedji Polskiej. Dopiero kiedy w r. 1920 wyszedł w tej Ency- 
klopedji tom I -Historji politycznej Polskie, mogłem się swobodnie oddać aktom Ale- 
ksandra, tak że pierwsze cztery formy wyszły z druku w r. 1923, obecnie zaś oddaję 
całość do użytku naukowego. 
Zbiór niniejszy składa się z czterech głównych zrębów: pierwszy polega na wstęp- 
nym tomie Tomicjanów, drugi na Regestrum Laskiego, trzeci na pruskich dokumentach, 
czwarty na aktach, które sprowadziłem z Archiwum Metryki Kor. w Warszawie. 
I. Wstępny tom zbioru A c t a T o m i c i a n a, obejmujący lata 1506- 1512, zacho- 
wał się, jak wiadomo z tabeli Józefa Korzeniowskiego (Archiwum do dziejów literatur)' 
i oświaty 'lV Polsce T. XI, 1910, przy str. 140) tylko w dwóch zwodach, z których rę- 
kopis petersburski Lat. F. IV 145 a (opis u Korzeniowskiego str. 115) ja sprowadzi- 
łem (P), rękopis zaś Bibljoteki Raczyńskich w Rogalinie (obecnie w Kórniku), względnie 
jego kopję petersburską Lat. F. IV 154 (R) wyzyskał już Bostel (opisy w Roczniku 
. 


..
		

/Vilniana_030_10_010_0001.djvu

			Vlll 


Tow. P. N. Pozn. 1871 str. 94-5 i u Korzeniowskiego 137), R jest wogóle obszerniej- 
szy, a jeśli w nim braknie dwóch aktów (Nr 33 przeciw Drzewickiemu i Nr 60 prze- 
ciw kapitule krakowskiej), to wydają się tendencyjnie opuszczone; ma też R zwykle 
gorszy tekst i mniej staranne poprawki (np. Nr 110), dlatego poszedłem za zdaniem 
Korzeniowskiego, że R najeży do drugiej redakcji a P do pierwszej, i oddałem pierw- 
szeństwo rękopisowi P. Jeden z drugiego kopją nie jest, lecz oba opierają się na luź- 
nych pismach, o czem świadczy rozmaity porządek nie tylko aktów, ale czasem nawet kar- 
tek składowych aktu (Nr 109). Ponieważ wiadomo, że Stanisław Górski dopuszczał się zmian 
w odpisach, przeto nasuwa się wątpliwość o czystości tekstów. Jednakże porównanie tak 
obu rękopisów ze sobą, jak z tymi kilkoma aktami, które się także wRegestrum 
ł
askiego przechowały, wskazuje, że są tu tylko zmiany w układzie lub formie: przesta- 
wienia, skrócenia, czasem przekręcenie nazw lub tytułów - ale rzeczowych przekształ- 
ceń niema. Są to za stare dzieje, aby miały podniecić Górskiego. Wspomniałem już, że 
pierwszeństwo oddane jest n,kopisowi P., jednakże czasem trzeba było odstąpić od tej za- 
sady. Tak np. w Nrze III data jest poprawna w P., jednakże tytulatura I leleny mi
ści 
się w R. Na pytanie dlaczego A c t a A I e x a 11 d r i urywają się w Tomicjanach na samym 
początku r. 1503 (Nr 1471, daje odpowiedź 
otatka w R.: -lVIortuo Fridt-rti.:o Tomiaus 
noluit se cancellariai ad/liberie... Tomicki był sekretarzem kardynałó. 1501- -1503: mamy 
więc przed sobą kancelarję państwową królewicza Fryderyka, jako 
tymczasowego rządcy (illterrex),lub współrządcy (gubt'rnator). Jest tych aktów razem 62. 
2. R e g e s t r u m I e g a t i o n u m jest to trzytomowy foliant papierowy, wielkości zwy- 
kłego arkusza papieru, przechowany dawniej w Archiwum Spraw Zagranicznych w Mos- 
kwie (Archiw Min. inostrannych dieł) i opatrzony jego stampilją, obecnie zaś w Archiwum 
Głównem w Warszawie. Pierwszy i trzeci tom łączą się ze sobą pod względem formatu: 
l: wysokość 32 cm, szerokość 22 cm, grubość 4 cm; III: 31.5,22.5,4.5; II jest nieco 
niższy a ciellszy: 29 cm. 22 cm. 3 cm. Papier jest we wszystkich niemiecki, w I i III 
jakby z Krakowa przywieziony, ho znajdujemy go w drukach hallerowskich: I wołowa 
głowa z krzyżykiem między rogami, krzyżyk jest wężem opleciony (Lelewel, Bibljogra- 
ficznych ksiąg dwoje t. II, tab!. XVIII, Nr 4), III korona cesarska (Lelewel l. c. II, XVIII, 
8); w II papier może gdzieindziej nabyty: wołowa głowa z drążkiem, zakończonym gwiazdą 
(Lelewel I. c. II, XVII, j3). Natomiast oprawa jest w I i II jednakowa, dawna ale za- 
pewne nie współczesna, cała skórzana, gładka; w III współczesna, skórzana z pięk- 
nemi wyciskami w kształcie różnorodnych ornamentów, z orłami wyciśniętemi po rogach 
przedniej i tylnej okładki. Sygnatura dawna polska: Liber I A, 2 B, 3 C. 
Tum I ma tytuł: Regestnim legacionllm et aliarllm litterarum. Jorens1a negocia con- 
tZllens, per 11la1LUS et relacionem venerabihs domini JO/lall1lis dl Lassko, decanj Vladz!ila- 
viensis. cancellarii Gnt'zllensis et canonici Cracoviellszs ac serenissimi prilldpts et domtlli , 
Alexandri Det. gratta n'gts Polonie, magtli ducis Lit/Ivanie, Russie Prusst
que domini et 
heredzs etc., domtlzi gradosissimi, supremi secretarit: anno Domini milleszlno quitlgentesimo I 
secundo, regni vero eiusdem domini regis primo, ituipiente amIO 
xpeditaru1/l, exorditur, 
sidere... Zaczyna się ten tom (k. I) W czasie sejmu koronacyjnego Aleksandra od aktu 
z 21 grudnia 1501 p. t.: Litterae a R. M Polonie ad impemt01'em Turcorum pro salvo 
conductu magno llUllcta per prodromum mtsst', a kończy się na k. 173 aktem z 7 stycznia 
15°4 p. t.: Lcgacio a JO/la1l1le, D. gr. domino tocius Russie et magno duce, Alexandro regi 
Polonie, magllO dud Lithua1lie, diaco Mfikitha Hubye Semonis filio Maklakowa commzssa, 
którego nię drukowaliśmy, ponieważ znajduje się we właściwym tekście ruskim w wy- 
dawnictwie: CÓ"I'IIlIlC'b PY('(
. IWf. oUlIt. t. 35 str. 453. 


.
		

/Vilniana_030_10_011_0001.djvu

			IX 


l 


W tomie II, zatytułowanym: Reg-t'Si1-um leg-acionu1Jl re!,rnant
 St'remsstmo Alexandro, 
reg-t', vt"acancellart"o revermdo Mathta Drzewickt". sub It.bns B anno 150f--4, akta Ale- 
ksandra zaczynają się od odpowiedzi króla Władysława na poselstwo Jakóba Sieklic- 
kiego i M. Firleja, poprzedzonej objaśnieniem kancelaryjnem (Nr 219 b); odpowiedź ta 
dana była przez Władysława w grudniu 1503, a przedłożona Aleksandrowi w styczniu 
r. 1504-. Ostatnie akta aleksandrowych czasów są tam z sierpnia r. 1505 (Nr 294 i 295) 
na k. 49, poczem następują bez żadnej wybitniejszej przerwy aż do k. 65 akta z r. 1508. 
Na tern się właściwie rękopis kończy; jeszcze zapisze się dodatkowo na k. 66: '!:''equt"tur 
tandem vetus treug-a, que continetur in antt"quo r£g-es/ro I
g-actonum tempore Alexa11dri anno 
Domini 1503 (t. j. Nr 149), jeszcze na innem wolnem miejscu: Summa perceptorum in 
castro j
[anenburg- per dominu1Jl Pe/rum Scllaffranyec:J /unc capitaJleum, ale zresztą idą 
same już tylko karty niezapisane. 
Tom łI1 ma na początku spis treści (tabu/a cOlltmtorum), a potem dopiero właściwy 
tytuł taki: Privt"leg-t"a cOlljederacionum et inscrt"pdollU11t diver.wrum, recollata per venerabtl
m 
Erasmum VŹ-tellium prepo
i/um Vi/IU'nSt'1fl, regium secretarium, Sedetlte .A/exa11dro reg-e Po- 
lonie d mag-no duce Lithuame, amto Domini mt"llesimo qut.ng-entestmo secul1do, reg-ni sut" 
primo. Tom ten nie zawiera aktów bieżących, tylko 
pro memoria« uwagi godne akta 
dawniejsze, służące do objaśnienia spraw będących na porządku dziennym w pierwszych 
latach wieku XVI: węgierskich, mołdawskich, litewskich, tureckich, mazowieckich; są 
tam i przywileje ziemskie, jest nawet opis Szwecji z czasów wielkoksiążęcych Aleksan- 
dra. Przeważna część odnosi się do czasów Olbrachta, niektóre jednak sięgają jeszcze 
wieku XIV, a niektóre dochodzą do królewskich lat Aleksandra, najdalej do r. 1503 
(znowu rozejm turecki, k. 18). Przy końcu dopisane są później dwa akta nie objęte spi- 
sem: przedostatni z czasów Zbigniewa Oleśnickiego, ostatni zaś (k. 144-5) nawet z r. 
1545-6: Na seymge waltlem cor01mem /!latha bozcg-o .MDXL V na dzil'n szwiethei Katha- 
"zyny B/ozonem, kt/tort" drugiel{o roku byl zafial (mowa Zygmunta I). Potem aż do końca 
(k. 146-212) niezapisane karty. 
Akta nie są przepisywane w luźnych seksternach jak w Tekach Naruszewicza, tylko 
idą 
 in continuoc - jest to k o p jar z. Jakkolwiek pisarz powołuje się czasem na jakiś 
maior COllclusionum libd/us (Nr 49) albo an/t"quum reg-cstrum /e
acionum, albo na folio t",1 
antenori XI, czy też Xlf folio verso (Nr 173. 185), to jednak wielka część wydaje się 
z luźnych aktów albo i konceptów (Nr 222) przepisana; zdarzają się nawet przerzucenia 
części składowych (Nr 194). Pismo jest kilku rąk. Znajdują się w kopjarzu naszym roz. 
liczne objaśnienia chronologiczne, rzeczowe, okolicznościowe, a także uzupełnienia i po- 
prawki marginesowe; w niektórych poznać można rękę Erazma Ciołka. Co prawda poprawki 
i całe skolacjonowanie odpisów nie jest wcale staranne, tak że zdarzają się takie niesły- 
chane błędy jak ex Ptlata zamiast exptlata (Nr 136). Tak więc nie jeden raz niezbędne 
były emendacje, które z wielką ostrożnością przeprowadzono. nawiązując do poprzed- 
niego, częstokroć powtarzającego się tekstu. 
Cały poziom aktów jest dość wysoki, zbliżony już do Tomicjanów: po argumen- 
tacji, pomysłach, po stanowcze m a ostrożnie dobranem wysłowieniu poznajemy pióro 
Laskiego, tern bardziej że niektóre wyrażenia aktów powtarzają się w listach Łaskiego 
(Nr 138 str. 218 i Nr 173 str. 295). Zbiór aktów z lat 1502 i 1503 jest tak obfity, że 
wszystkie ważne sprawy znajdują należyte objaśnienie (46 i 55 numerów). Tymczasem 
w latach 1504 i 1505 akty są jakby tylko wybierane: sprawy Zygmunta, litewskie, wo. 
łoskie, tureckie, węgierskie, pruskie, rzymskie; mesażów królewskich do panów (dawniej 
licznych) jest tylko dwa (Nr 275 i 295). bo trzeci (Nr 303), chociaż wyraźnie pit)ro Lą-
		

/Vilniana_030_10_012_0001.djvu

			x 


ski ego okazuje, nie wszedł do naszego kopjarza, ale zaplątał się do Archiwum Króle- 
wieckiego. Ogółem jest w Regestrum z r. 15°4 aktów 13, z r. 15°5 aktów 6, z r. 15 06 
niema ani jednego. 
To wszystko wskazuje, że nie mamy tu do czynienia z u r z ę d o w y m p e ł n y m 
rej e s t r a n t e m, t y I k o z k o P jar j u s z e m d l a o s o b i s t e g o u Ż y t k u n a c z e I n i k a 
k a n c e I ar j ikr ó I e w s k i e j. Łaski przeznaczony był na zastępcę kanclerza i podkan- 
clerzego koronnego przy królu, gdy Aleksander wyjeżdżał na czas dłuższy na Litwę: 
wtedy to założył ów kopjarz (T. 1), i wtedy to zapewne polecił współpracownikowi swemu 
w kancelarji królewskiej Erazmowi Ciołkowi, który był wówczas proboszczem wileńskim 
i sekretarzem królewskim, sporządzenie zbioru aktów dawniejszych, »acta priora«, dla 
objaśnienia spraw bieżących (T. III). Ciołek miał do takich kopjarzów wenę; właśnie 
wówczas, 28 stycznia 1502, powrócił z Rzymu do Krakowa i pozostał w tern mieście 
aż do 23 maja (Kwart. Hist. 1902, st... 448), jakkolwiek król już wcześniej wyjechał 
(3 maja); miał więc i czas i sposobność do ułożenia swego zbioru. Kiedy zaś król po 
półtorarocznym pobycie na Litwie, jadąc z Wilna do Krakowa, stanął 30 października 
15°3 w Lublinie i zwołał tam radę senatu dla spraw bardzo ważnych, tom I kopjarza 
był już zapisany i trzeba było założyć tom II. I .ten tom jest niewątpliwie księgą pod- 
ręczną Łafkiego, a jeśli na jego czele figuruje nazwisko podkanclerzego Macieja Drze- 
wickiego, to jest to tylko oznaczenie chronologiczne przez nazwisko najwyższego chwi- 
lowo, po śmierci kanclerza Krzesława z Kurozwęk (t 5 kwietnia 1503), dostojnika kan- 
celarji królewskiej, który też akt nominacji Łaskiego na kanclerza 27 listopada t. r. 
w Lublinie podpisał. Jednakże kiedy ł,aski wrócił do Polski i został kanclerzem. miał 
każdej chwili drogę do Archiwum Koronnego otwartą, więc interes jego dla podręcznego 
kopjarza aktów zmalał; a tak coraz mniej do niego wybierano aktów, aż się to wszystko 
w połowie roku 1505 urwało, aby nagle i bezpośrednio potem zaznaczyć się jakimś epi. 
zodarnym zbiorkiem aktów z r. 1508, i tylko z r. 1508, t. j. z czasu kiedy kanclerz był 
z królem na wyprawie wojennej pod Orszą i znowu chwilowo podręcznego kopjarza po- 
trzebował. Patem już więcej tego kopjarza nie używano, i pozostał zapewne przy La- 
skim, od r. ISW arcybiskupie gnieźnieńskim. aż do jego śmierci (1531). Kiedy się do- 
stał do Archiwum Koronnego, nie wiadomo; być może, że znajdował się tam już w r. 
1546, sądząc po ostatnim zapisku tomu III. 
3. P r u s k i e d o k u m e n t y. W zbiorze Szujskiego znalazła się tylko koresponden- 
cja biskupa warmińskiego Łukasza Watzelrode, na podstawie listów, przechowanych 
w oryginałach lub kopjach w rozmaitych kodeksach Czartoryskich. To wszystko skolacjo- 
nowaliśmy. Sprowadziliśmy także do Krakowa i wyzyskaliśmy rękopis frauenburski D. 65. 
w I	
			

/Vilniana_030_10_013_0001.djvu

			ł 
li 
\
 


I 
.' 


J 


I' 
I 


XI 


przeglądnięto dokumenty i regestranty mieliśmy nawet obiecaną przysyłkę aktów, nie- 
stety wojna to przerwała; jednakże nie mniej uczynnie przysyłał Zarząd wskazane od- 
pisy, przy szczególnie życzliwej pomocy archiwarjusza Dra Hansa Golluba. Akta pru- 
skie mniej są obfite w początkowych latach (1501- 15 02 ) od r. 1503 właśnie zyskują 
na obfitości tak, że się ich zebrało numerów 9 6 . 
4. Z M e t ryk i Kor o n n ej w Warszawie znalazły się w zbiorze Szujskiego nie- 
które odpisy A. Pawińskiego. Te znacznie uzupełniliśmy, wybierając na podstawie il-'Ia- 
tricu/am1l"l SU1I"Imaria T. Wierzbowskiego t. 111. 1908 (M. S.) wszystko. co się wydału 
_ pub li ci moment/., doznając znowu nader przyjaznego I-'0parcia ze strony Zarządu, 
a szczególniejszej uczynności ze strony urzędnika Archiwum Głównego, młodego histo- 
ryka p. Zygmunta Wdowiszewskiego, oraz chętnej pumocy ze strony bawiącego chwi- 
lowo w Warszawie Dra Wład. Pociechy, w Krakowie zaś Dra Józefa Burmistrza. I te 
akta rosną w późniejszych latach, bo podczas gdy ich jest do r. 15°3 (licząc do tego 
już pokrewne) 15. wypada na lata 15°4-1506 numerów 37, razem tedy 52, . 
Wreszcie wspomnieć wypada Teki Naruszewicza, które dały pobudkę i wska- 
zówkę do całegu zbioru. Tomicjana pochodzą w nich z rękopisu R., korespondencja Łu- 
kasza z rękopisów, które przeszły do Czartoryskich. Lasciana z Rt'gestrum. Bo jakkolwiek 
pisarze oznaczają przy odpisach z Ref{f'Stru11l swoje źródło albo: -ex manuscripto archivi 
lVIetrices Regni« albo -ex Archivo (Metr.) Regni«, albo nawet błędnie .ex archivo M. 
D. L.. (Nr 79 str. 99), jakkolwiek przyczyniają czasem pewne nieznaczne dodatki objaśnia- 
jące a wiele opuszczają. to nie sądzę, aby mieli jeszcze co innego pod ręką. Wobec tego 
błędów kopistów rejestrować nie było powodu, chyba tam, gdzie spowodowały one ja- 
kieś nieporozumienie w dziejopisarstwie. Tak np. weszło w zakres zabiegów Aleksandra 
na podstawie T. N., jakieś lllirdis, gdy tymczasem Reges/l'um podaje w tern miejscu 
ii/ud [ regnum] - przez które rozumieć należy n iewątpliwie Szwecję (Nr 97, str. 13 6 ). 
Z tego, co się dotychczas rzekło, wyłania się dwoisty charakter naszego zbioru: 
w pierwszej części jest to zbiór aktów kancelaryjnych, które dotyczą spraw pierwszo- 
rzędnych i które ze sobą się łączą podobnie jak Acta Tomiciana; w drugiej są to już 
tylko analecta, jak we wszystkich dotychczasowych tomach C o d i c i s e p i s t o I a r i s, gdzie 
jedna sprawa zyskuje oświetlenie, druga nie, trzecia się urywa. Z tych dwóch punktów 
widzenia rozpatrzymy tedy, co nowego przynoszą nauce A c t a A I e x a n dr i. 
Sądząc po tej charakterystyce możnaby się spodziewać z pierwszej części korzyści 
nadzwyczajnej, gdyby nie to, że z aktów tych na podstawie T. N. czerpało już bardzo 
wielu badaczy. Dał z nich już w r. 1848 regesta Ł. Gołębiowski w swoich Dziejach 
Polski za Jagiellonów w t. III, korzystał M. Bobrzyński w Sejmach polskich za Olbrachta 
i Aleksandra (Ateneum 1876, II), F. Bostel w Elekcji Aleksandra (Przewodnik nauk i lit. 
18S7), J. Caro w swojej Geschichte Polen!> V. 2. (1888), L. FinkeI w Elekcji Zygmunta I 
(19 10 ), podpisany w Encyklopedji polskiej V. I. (1920) i inni. Ale żaden z tych pisa- 
rzy nie ustrzegł się pomyłek, a już najwięcej zamieszania wprowadził Caro. Jego przed- 
stawienie sprawy mołdawskiej jest tylko w tym ogólnym zarysie prawdziwe, który stwier- 
dza, że Pokucia nie odzyskano z bronią w ręku lecz w . drodze dyplomacji, ale szcze- 
góly, zwłaszcza chronologicznie, są całkiem poprzerzucane, a wybitna rola M. Firleja 
(Nr 21 3) nieuwzględniona należycie. Jeszcze gorzej ma się z pruską sprawą, gdzie for- 
muła przysięgi wielkich mistrzów, już za Kazimierza Jagiellończyka ustalona (Nr 240), 
przedstawiona jest jako propozycja, wśród układów toruńskich z r. 1504 wyłoniona, i to 
jeszcze do tego - ze strony saskiej! (I. c. str. 955). Wszystko to łatwo zdarzyć się może, 
gdy są teksty nieustalone i chronologicznie niC'uporządkowane, gdy przy używaniu r'¥-
		

/Vilniana_030_10_014_0001.djvu

			XII 


kopisu nie tak łatwo wracać do tekstu i rozważać go, jak przy korzystaniu z druku 
Dlatego czas był zaiste oddać te nader ważne akty do rąk badaczy w formie możliwie 
czystej a dostępnej do rozwagi i kontroli - nie mówiąc już o tych nadzwyczajnie ob- 
fitych szczegółach, które nie zajmowały wspomnianych badaczy z ich punku widzenia. 
a które bardzo być mogą pożyteczne w innych kombinacjach. 
Przechodzimy teraz do tych aktów, które przekraczają Teki Naru
zewicza orąz zbiór 
Szujskiego i są całkiem n o we, t. j. do wielu pruskich i koronnych. Już w r. 15°3 zaczynają 
się bardzo ciekawe relacje gdańskie o naradach w Malborgu i w Toruniu (1504), w spra- 
wie zaprzysiężenia posłuszeństwa i w sprawie reform w Prusiech królewskich (Nr 178, 
179, 182, 244), potem nawet z sejmu litewskiego w Brześciu 1505 (Nr. 278, 279). Nie- 
tylko bowiem do spraw pruskich rzucają snopy światła archiwum gdańskie i frauenbllr- 
skie, ale i do ogólno-państwowych. Do pierwszych należą: wolna żegluga na Wiśle, pro- 
skrypcja gwałtownika gdańskiego Mzymona Materny i innych, konflikt z królem o mo- 
netę i prawo kaduka, a przedewszystkiem pozwolenie królewskie dla potężnego miasta 
na wydanie wojny królowi duń8kiemu! (Nr 285, 286, 308 i 297, 156). A co do drugich 
znajdzie się tu pierwsza wiadomość o wyborze Aleksandra, znajdą ciekawe relacje o na- 
padzie Tatarów pod Opatów (1502), o ustąpieniu Wołochów z Pokucia (1505), o cho. 
robie i śmierci króla, o zwycięstwie pod Kleckiem (Nr 27, 126, 297,324,326,331,332, 
333, 335, 33 6 ). Jeden akt pochodzi z archiwum szczecińskiego (Nr 14: zaproszenie na 
elekcję), jeden rzuca ciekawe światło ną kulturalną postać Ambrożego Pampowskiego 
(Nr 299). Królewieckie akta dają nam wcale wyrainy przebieg całego stosunku do Krzy- 
żaków: jak w czasie bezkrólewia i w czasie wojny moskiewskiej, którą pilnie obserwują 
w Królewcu (Nr 155, 162), strzeżono tylko, aby w. mistrz czegoś nowego nie przedsię- 
wziął w zajazdach porubieżnych i w konszachtach zagranicznych (Nr 8, 81, 180, 183), 
jak potem coraz silniej naciskano z hołdem w Piotrkowie, w Toruniu r. 1504 i w Rzy- 
mie ł 505 (Nr 229, 241), jak w. mistrz przebiegle zwlekał i wymykał się, nawet od roz- 
kazów w Rzymie (Nr 311, 334) - aż poczynają w nim kiełkować rewindykacyjne za- 
miary (Nr 230), które jawnie w następnem dwudziestoleciu wystąpią na porządek dzienny. 
Uderzającem jest wtem wszystkiem stanowisko biskupa warmińskiego Łukasza, który 
wyraźnie coraz bardziej w. mistrzowi pomaga w usuwaniu się od hołdu (Nr 181, 186, 
214, 228, 242, 248, 282, 320. 322, 330), aż wzbudza to podejrzenie króla i kanclerza 
(Nr 208, 273, 281). 
Kor o n n e a k t a nieraz ubocznie, nieraz niespodziewanie, rzucają znaczne światło. 
Do takich niespodzianek należy pierwszy autentyczny tekst przywileju Władysława III 
z r. 1443 o zrównaniu kleru ruskiego z łacińskim, znaleziony w potwierdzeniu Aleksan- 
dra (Nr 233), dalej nabożeństwo prawosławnej królowej Heleny do Matki Boskiej Czę- 
stochowskiej (Nr 249). wreszcie i zamiar hołdu z wszystkich posiadłości Bogusława szcze- 
cińskiego (Nr 232), póiniej za Zygmunta I bliżej rozważany. Roją się te akty od rozpo- 
rządzeń pogotowia i poborów; są też znaczne rachunki poborowe i obrachunki z rotmi- 
strzami żołnierzy zaciężnych (Nr 289, 290, 313, 316), są zarządzenia monetarne i schro- 
niska dla szlachty w zamkach. w razie najazdu (Nr 302). Wogóle niespokojne i ciężkie 
to były czasy; nawet konstytucje nowe, jakie się znalazły, mają charakter wojenny a tym- 
czasowy (Nr 157, 3 12). Szczegółowych poszukiwań konstytucyjnie robiono, ponieważ na- 
leży to do Corpus iuris Poloniae. Znajdą się też bardzo ciekawe wzmianki kulturalne: 
projekt bicia dukatów z wizerunkiem Św. Stanisława (Nr 196), budowa kościoła bernar- 
dyńskiego w Wilnie (Nr 328), troska o jakieś jeszcze przez Kazimierza Jagiellończyka 
;:astawione obrazy (Nr 327), a Iladewszystko bardzo ciekawy i ohfity inwentarz skarbcą 


ł 


....
		

/Vilniana_030_10_015_0001.djvu

			o 



 


b 


XIII 


i sprzętów Aleksandra (Nr 329). Pokazuje się, że Aleksander nie był przecież tak bar- 
dzo biednym, jak się zdawało, a i żona jego umiała skrzętnie zbierać kosztowności. 
Wogóle Aleksander zyskuje na niniejszych aktach: umiał postarać się o przyzwoite 
ułożenie przysięgi konstytucyjnej i generalnego potwierdzenia przywilejów (Nr ..p, 284), 
umiał zniweczyć przywilej senatorski (ob. moją rozprawę w Księdze pamiątkowej ku czci 
O. Balzera t. II) a nawet akt unji mielnickiej, umiał - co jest przecież rzecz niezmiernej 
wagi - ludzi dobierać. Erazm Ciołek, Jan Łaski. Mikołaj Firlej, Mikołaj Kamieniecki, 
Ambroży Pampowski, Jakób Szydłowiecki - toż to przecież podpory panowania, które 
Zygmunt zastał gotowe po bracie. 
Z tem wszystkiem dużo jeszcze brakuje do należytego wyjaśnienia drugiej, donio- 
ślejszej części rządów Aleksandra. Na tak watne listopadowe obrady senatu w Lublinie 
z r. 15°3, na sejm lutowy piotrkowski z r. 15°4, na najważniejszy z wszystkich radom- 
ski z r. 1505, wreszcie na lubelski z r. 1506 pada tylko uboczne światło. Za mało są 
wyjaśnione stosunki z Władysławem, a jeszcze mniej decydujące narady z Zygmuntem 
w Krakowie po pruskiej podróży w r. I 50.... i po sejmie radomskim a w czasie pogrzebu 
matki w r. 15°5, nie wytłómaczony zamiar ostatniej podróży króla z Wilna do Kra- 
kowa, która utknęła na Lidzie w r. 1506. A nawet i pruskie sprawy wiele jeszcze po- 
zostawiają do życzenia, szczególnie królewsko pruskie. Doniosłe narady w Toruniu, Gdań- 
sku i Malborgu z r. 1505 znane są tylko urywkowo - wszakże doszukać się jeszcze 
nie możemy projektu reformy, zwanego »ordynacją pruskąc. A zagadka stanowiska Łu- 
kasza Watzelrode? Co on podsuwał w. mistrzowi, gdy mu pomagał przy unikaniu hołdu, 
jak wyobrażał sobie najbliższą przyszłość Prus? Chyba to nie szło ku oderwaniu, bo 
Łukasz był dobrze śWIadom, coby na to powiedział Gdańsk; a zresztą pocóż w takim 
razie staranie o arcybiskupstwo w Warmji, do którego sufraganij miałyby nawet należeć 
Miedniki (Nr 3II)? 
ł Gdzie szukać należy dalszych wyjaśnień? Gdyby się tak znalazło z czasów Ale- 
ksandra jeszcze jakie Regestrum ! - ale tego trudno się spodziewać. Prędzej korespon- 
dencji Łaskiego albo innych listów współczesnych wśród naszych r..kopisów. Bo jednak 
krajowe źródła byłyby tu najważniejsze. A z zagranicznych zwrócić uwagę należy na Ar- 
chiwum Drezdeńskie. na archiwa Habsburgów i HohenzolIernów, może na włoskie, może 
na czeskie i węgierskie, choć te ostatnie doznały skutkiem klęski mohackiej nadzwy- 
czajnej porażki. Wreszcie nie zapominajmy o tern, że archiwa pruskie są skarbnicą nie 
łatwą do wyczerpania. Nawet w Gdańskiem i Królewieckiem archiwum znaleźć się może 
jeszcze pewne pokłosie, bo przy korzystaniu w drodze korespondencji łatwo się jakiejś no- 
tatki nie doceni. A wszakżeż ani Codex epistolaris ani Acta Alexandri nie uwzględ- 
niły Archiwum T o ruń s k i e g o z powodu jego niedostępności i nieuporządkowania. Co 
dawniej J. E. Wernicke a później L. Prowe- w chwilach wolnych od zajęć nauczyciel- 
skich ułożyli, to wyszło z porządku, szczególnie szuflady dalsze (XVIII, XIX), w których 
znajdują się korespondencje Bażeńskich, między niemi też tak wybitnej za owych cza- 
sów postaci jak Mikołaj Bażeński, malborski wojewoda (Smolka, Archiwa str. 194 i nast.). 
Na nas zaiste, a szczególnie na przesławn
n mieście Toruniu cięży teraz obowiązek nau- 
kowego zorganizowania i uporządkowania Archiwum Toruńskiego, abyśmy zebrali chwałę 
z dokonania tego, czego nie dokonali o wiele od nas skrzętniejsi Niemcy. 
To są tedy zadania najbliższej przyszłości, które przekraczały znacznie zakres tego 
zbioru, alboby wydanie jego, już i tak przewleczone, bardzo mocno opóźniły. Zbip.rze 
się zapewne z czasem jeszcze cały tom, jeśli nie samych aktów Aleksandra, to do spółki 
z Olbrachtowemi, nie licząc do tego litewskich, które także cały tom zająć mogą. Obec-
		

/Vilniana_030_10_016_0001.djvu

			XIV 


I 


nie i tak trzeba było się oszczędać, aby wszystko, co jest gotowe, pomieścić w jednym 
tomie. Dlatego z małemi wyjątkami, potrzebnemi dla ciąRłości treści, nie uwzględniano 
tu rzeczy ogłoszonych w wydawnictwach Akademji (szczeg. w »Aktach Unji«) i innych 
łatwo dostępnych. jak u Bunge'go Liv.-est 11. Kurl. Urkundenbuch II. 2 (1905', Thei. 
ner'a Vetera Monummta P%mae II (1861) i i.; nie uwzględniono też aktów, należących 
do innych wydawnictw już rozpoczętych, jak mazowieckie, ustrojowe, zwłaszcza że nie mie- 
liśmy do nich lepszych tekstów. Wielką oszczędność przyniosło też skracanie rozwlek- 
łych tytulatur lub raczej dystynl{cyj, jak Serenissimus, illustrissimus et.;:., co. w instrukcji 
wydawniczej Komisji IIist. Polskiej Akademji Umiejętności (Kraków 1925) jest dozwolone. 
Wogóle instrukcja ta wzięta jest za podstawę, a jeśli nie całkiem ściśle przeprowadzona, po- 
chodzi to stąd, że powstawała ona równocześnie z tokiem wydawnictwa. Najważniejszem może 
odchyleniem będzie tu, że w kopjach współczesnych nie stosowaliśmy zasad przepisanych 
dla oryginałów, co może przy kancelaryjnych kopjach (Reg. leg., Metr. Kor.) gdzie pisarze 
nie są ściśli a zmienni, ma nawet pewne uzasadnienie. Uporządkowaniu chronologicz. 
nemu i uwagom rzeczowym poświęcono wielką staranność; bardzo często mieszczą się 
w tych ostatnich i drobniejsze akta, wzorem wydawnictw śląskich. Tak jak dotychczas 
było w wydawnictwie Codex epistolaris, nagłówki i uwagi są stylizowane w języku 
polskim, ale ze względu na obcych uczonych kładzie się na końcu łaciński bzdex actorum 
r.hronologicus, przejrzany pod względem językowym na prośbę wydawcy przez Ludwika 
Piotrowicza, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego. 
Opracowania »Wykazu osób, miejscowości, rzeczy i wyrażeń. podjąć się raczył 
przewodniczący Komisji Historycznej; ile na tym wykazie, niezwykle szczegółowym, zy- 
skało wydawnictwo, czytelnicy sami osądzą. Już tutaj umies
czone są najważniejsze »Po- 
prawki i uzupełnienia«; inne pomniejsze znajdują się przy końcu wydawnictwa. 
A tout seigneur tout tlLOllneUr Kończę na tern od czego zacząłem. Ten, który 
w swoich czterotomowych D z i e j a c h P o I s k i położył pierwsze pod waliny do żródłowej 
i postępow
j naszej historjografji, który był duszą Akademii Umiejc;tności w jej począt- 
kach, który tak potężnie przez swoje wydawnictwa podźwignął wiek XV, ten także 
pierw.szy poznał się na ważności niniejszego zbioru i dał do niego inicjatywę. Czyż może 
być coś słuszniejszego jak to, że zbiór ten jest poświęcony nigdy niewygasłej pamięci 
J ó z e f a S z u j s k i e g o? 


w Krakowie d. 1 stycznia 1927 r. 


.Fryderyk Paple. 


i.
		

/Vilniana_030_10_017_0001.djvu

			. 


I
		

/Vilniana_030_10_018_0001.djvu

			. 


..
		

/Vilniana_030_10_019_0001.djvu

			Xr, 1. 


R. ffl. d. r. (GllIc:::no 1] lub 18 czerwca 1501). 
F,:.)'der),k do pallów rad)': d01losi o llllien.i krdla Olbrat.:hta, zaprasza ich 
do A
rakowa dla olł.l!;t."ia zarządu, dokąd .m/J/ prz)'b!:"d:;ie po naradzie z jJa1lt.l/J/i 
wielkopolskimi i po pr:::.)'Iq.czellill się do pochodu p(

.r:;ebt.J'iI'c.r:O. 


Dwi
' kopje z Tumie.: 1. P. u6-7 i :!. R. IJ-/--1l5. - 3. T. N. ;ą, 401-,? t'X 2. 
Reg. GU/fbiuwski 111 -/-5.1 IIW. l. ex 3. 


Fridericus cardina'is consiliariis I"cgni Poloniae. 
Magnifice dominc,. amice nostcr dilcctc! Ante biduum scripsl'rant nobis domini 
consiliarii Regni, 'lui in Prussia sunt, de gravissima aegl"itudine ser ml ulim domini nostri, 
tamen de cxtremo finc vitae eius nihil signiłicavcrant, tantummodo vocabant nos, ut 
iJluc accurrcremus. Scripsissemus hanc ipsam novitatem iam tunc V. Melae, sed vuluimus 
expcctare, ut ali'luid CCl"tius iJli signilicaremus Kun c itaque hora vesperorum inteJlcximus, 
ipsulll dominUll1 nostrum dicm c1ausissc extremum 1. Qui nunctius, sicut debuit, affccit 
nus dolUl.c gravissimo, quem tamcn, pl"um possumus et decet, conamur aequu ,mimo 
tuJlcrarc et affectus nostros conformare divinac voluntati. 
Et quoniam sub huiusmodi casibus Respublica, orbata suo recto re, solct gravius 
peric1itari, nos huc advocamus vicinos dominos consiliarios, consulturi cum eisdcm. ut 
provideamus defensioni et tranquillitati harum tcrrarum. Et his peractis cum cunsilio 
eorund
m dominorum. propcrare intendimus obviam funeri et sine mora cum codem 
Cracoviam advenire. V. quoque l\l	
			

/Vilniana_030_10_020_0001.djvu

			2 


1501. 


Nr. 1. 2. 3. 


omni dubio cum gratia rependentur. Haec V. Mciam pro eu amorc et fide, qua scmper 
fuit erga Rcmpublicam, scimus et diligenter et amanter facturam. 
Ceterum obversatur nobis in animo, in quo sit mocrore constituta reginalis M tR "; 
ideoque V. MClam summopere rogamus, verbis et auctoritate, qua mclius potest et intelligit, 
iIIam consolari assidue velit; tum autem ha
c, quac facicnda pro Republica erunt, im- 
primis eiusdem MU" consilio cum aliis dominis regat et rlisponat. Quae valeat fclicitcr 
et nos diligat. Datum... 1 


Xl'. 2. 


B. III. d. r. (Gni€:Jno 19 cz,r7tJca 15 01 ). 


.Fryderyk do dostojnikJw pru,fkidt: 'lv)'bicra si!, lada d:::ień do Prus. 


Dwie kC/pje z Tomic. 1. P. l.q i 2. R. II5-Il6. - 3. T. N. .!4, 4 1 9 ex 2. 
Rq;. Gol,biowski III 452 ex 3. 


Fridericus... cardinalis Lucae Vanniensi epJscupO, Nicolao Culmcnsi CpJSCOpO, 
Nicolao de Haisen palatino Maricnburgcnsi. 
Reverendi in Christo patres, magnificcque domine! Ea erat sententia et desiderium 
nostrum, ut quam primum certiores rC'dditi simus de gravissima aegritudine ac deindc 
non multo post de acerbo casu et obitu ser Jll1 domini nostri. istuc sine mora vcnircmus, 
cum cohonestandi funeris eiusdem domini nostri, tum etiam vobiscum consultandi causa 
de his, quae pertincrent et necessaria essen t ad quictem et securitatcm Regni et vestram. 
Sed, uti scripsimus in aliis nostris litteris, aliquantisper hic retcnti sumus, eo quod ex- 
pectabamus dominos, quos huc vocaveramus, consulturos de his, quac praesentia Rci- 
publicae tempora exposcunt. Et hi irsi domini, duobus exceptis, cras aut fortasse horlie 
venturi sunt. Cum quibus, peractis dic crastino funcralibus cerimoniis, post prandiul11 
aut feria secunda I manc, iter istuc arripiemus, ac dcinde, cum adiuvante domino simul 
erimus, communibus consiliis Rcipublicac ncccssitatibus providcbimus. Valeant fcliciter 
V. D68 Datum... 


Xr. 3. 


Toruń 20 czerwca 1501. 


Poslowie księcia 'Jerzego saskiq:o do '(C'iclkicgo mistrza: don{)szq o śmicra 
króla Olbrachta i bliskim prz)'j'eździc k'lYlI.)'nala. który ie/l poluil zatrzYlllat. 
aż do swego przybyaa. 


Oryginał paPi€rOlf!)! z 3 dobr:;e zachvwaJzcmi pi
'czf;ciallli wystawców Ha op/atkach_ 
Archiwum państwowe w Królewcu: Ordensbrie.farcltiv, a/te .SigH. XX rIlI 7. 


Unnsere gantzwillige unnd undcrtcnige dinste sein ewren gnadcn allczceit zcuvoran 
bercit. Hochwirdigister irluchter hochgcborner furste, gnediger unnd gnedigister herre. 


) Jak widać z następnych aktów kardynał bawił w Gnieźnie, a pisał albo w dniu śmierci 
króla, albo nazajutrz. Szybki goniec mógł si", dostać z Torunia do Gniezna za 8 godzin. 
, T. j. 21 czerwca 1501. 


.
		

/Vilniana_030_10_021_0001.djvu

			Nr. 3. 4. 


1501. 



 


Wir geben E. F. G. zcu erkennen, dasz der durchliichste groszmechtigiste furste unnd 
herre her Johannes Albertus, weylant konigk in Polen etc., nach dem willen desz 
almechtigen Gots seinen abeschiel von dieser werlt am dornstage desz achten tags 
unsers heyligen warenn leychnams, zcwischcn IX und X horen, alhir zcu Thorn ge- 
nomen, desz sele der almechtige Got gnedig und barmherzcigk seYi unnd alsz wir 
vornemen, so sal seine leyche kegin Krokow in konz gefilrt werden etc. 
Wir haben tegelich unser abfertiinge ouch nach des koniges tode gewanet unnd 
vertrostunge gehabt die zcu erlangen. alsz ist hewte ein brieff von unserm g. unnd 
gsten hern dem cardinal an unsere herren unnd frunde und gnedige hern die bischove 
unnd andere rethe itzunt zcu Thorn versamelt komenn, der under andern meldet, dasz 
unser g. und gter her der cardinal sich uff morgen montagk zcu Gnysen zcu erheben 
willens sey unnd uffs forderlichste alher kein Thorn zcu kom en, unnd versehenn unsz, 
dasz seine gnade uff mithwoche nhest alhir sein wirt. Dyweil dan derselbe seiner gnadenn 
brieff mit c\aren wortten anzceiget, dasz sie unsz bysz uff seiner gna den zcukunfft sollen 
alhir erhalden, so werden wir mit unser anthwort daruff ver7.cogen, und hoffen, dasz 
unsz diesel be uff nhest kunffligen dornstagk gegeben werde. Unnd so balde wir abge- 
fertiget, woli en wir E. G. zcuerkennen geben, uff waszc zceit wir hoffen zcu E. G. zcu 
kom en. Wir versehen unsz ouch einesz merglichen rathes, nachdeme gereit vier bischo\'"e 
mit trefflichen rethen alhir zcu Thorn sein, deszgleichen ",irt unser g. und gster herre 
der caruinal ouch etzliche bischove unnd mergliche leute mit sich brengen. Ewrn 
gnanen alsz unserm g. und gsten hern gantzwillige unnd ulldertenige dinste zcu erzceigen 
sein wir unsers vermogens stets vleysz willigk unnd gevlyssenn. Geben zcu Thorun, 
sontags nach octavas Corporis Christi anno etc. im XVc unnd irsten jarenn. 
Johannf's ,'on Gots gnaden Bischoff zcu Meyssf'nn. 
lleinrich der junger grave und herre zcu Stolbergk. 
Ulricus \'"on Wolffęrstorff doctor, Techant zcu Meyssen. 
Df'm hochwirdigisten unnu irluchtcm hochgf'bornf'n fursten unnd herren hern 
Friderich, dewtzsch ordens yn Prewssen hohmeyster, herzcogk zcu Sachsen, lantgraven 
in Doringen, marggrave zcu Meyssen, unserm gnedigen unnd gnedegisŁt>nn hernn. 


NI'. 4. 


7f 


WihlO 25 c::;i'rUJca 1501. 


Aleksander pro.fi Fr)'der)'ka (/ poparcie pr=)' elekcji ze 1llz.J;lrdll 1za unję. 


Dwie kopie II TOlllic. 1. P.129-IJo i 2. R. lq-lI8. - 3. T. N. 21,4°5-6 ex I. 
Reg. Golcbiowski III. 452 ex 3. 


Alexander M. D. L. Friderico cardinali. 
I\1ustrissime princeps et r me in Christo pater et domine gernlane noster charissime! 
Accepimus, quomodo ser\lln. Joannes Albertus, I.ex Poloniae germanus noster charissimus, 
diem c1ausit extremum. Cuius serU. mors nobis dolori est maximo, tamen, cum sic Deo 
placuit, voluntas s_ua facta est, cui parendum est. lam deinceps de stalu Regni et rP.gis 
e1ectione consulendum restat. Sed cum 1I\t.. V. Fraterna et domus genere et consilii 
autoritate prior ad huiusmodi electionem existat, dignetur I. V. Fraterna pro reparatione 


-
		

/Vilniana_030_10_022_0001.djvu

			4 


1!){J t. 


Nr. 4. 5. 


reipuhlicae Regni imprimis et stuoiosim
 consulere, quae non alio modo reparari poterit, 
nisi quod Regnum et Ducatus uniantur, prout sub praedecessoribus nostris oivae memoriae 
unum dominium fuerunt, qua unitate, fortuna, divitiis, victoria potiebantur et augebantur, 
post quorum 
eillnctionem et Regni et Ducatus oehilis et clifficilis status venit. Unde 
primores et consiliarii Regni et })ucatus in priorem unioncm consuluerunt, fecerunt et 
inscriptionihus ex alterutroque et misterio illramentorllm confirmaverunt et roboraverunt. 
Sic deficiente magno duce Lithwaniae, rex Poloniae in oucatum Lithwaniae succedere 
deberet, et e contra. Unde cum smu. dnlls rex frater noster charissimus mortern obiit, 
dignet';lr I. V. Fraterna ad id cooperari, ut inscriptionihus mutuis et iuramentis praestitis 
ad observandum imprimis satisfieret, et nobis favere honorem Regni, et exinde Duca- 
tum Regno incorporare. per quam incorporationem utriusque respublica felicius stabit, 
maxime sub hac tempestate bellorum. Non posset enim fortior occasio bel\orum dari, 
nisi unius ab alt ero dominio seiunctio. Non dubitamus tamen, quod et reipublicae 
Regni et honori .nostro I. V. gratiose favebit. Cui se nos ad omnem benivolentiam 
compromittimus. Tandem feliciter valere cupimus I. V. Fr. Datum Vilnae, feria sexta 
post festum S. Joannis Baptistae anno D. millesimo quingentesimo primo 1. 


".'. 5. 


Wil1l0 28 czerwca r..,OI. 


Aleksander w .fpra'lV£e elekcJi .f'wojej POSY/lI do .Fr)'de1:J,k'l Piotra lhm£na. 


Dwie kopje s Tomic. 1. P. 130 i 2. R. 1l<
-Il9. - 3. T. N. 24, 407 ex l. 
Reg. Golębi01£'ski III 452 ex 3 (Pod 29/6). 


Alexander M. D. L. Friderico cardinali. 
lI\ustrissime princeps d rev me in Christo pater, gC'rmane noster charissime et hono- 
rancie. Et quamvis primas ad I. V. misimus littt'ras "fft:ctanoo, ut nohis Regnum favere 
dignaretur et praesentibus magnopC're rogamus, ut eam gratiam fl-aternam ostendere 
dignaretur, ut ad huiusmodi diadematis regalis honorem consilio, auxilio et gratia con- 
scenderemus, causam honoris nostri se exhibenoo, lJrout nos pontificatus 11\1.. V. causa 
et incital1lentum fuimus et nos o ol1lnem benivolentiam se llI U1ftP pll V. offerimus et 
comprumittimus, istud animadvertere dignando, quoo quando ista dominia Regnllm et 
DlIcatus insimul fuerllnt, quod utriusque respuhlica melius stetit, maxi me ea vi hellorum 
insurgente,- quam utilc foret ea e contra nectere, postqual1l occasio datur, in eo et rei- 
puhlicae Regni et honori nostro favendo. Ceterum coml1lisimus certa mentis et in ten- 
tionis nostrae generoso Petro Uunin 2 curiensi nostm, eui in omnibus nomine nostro 
dicendis et referendis dignetur I. V. Fr. fidem concedere, non secus quam cum propria 
in persona huiusmodi conferremus. Tandem se gratiae I. V. Fr. recommittimus, roganoo 
ut ex eadem nos emittere non oignaretur et sublimationis nostrae causa fieri, num se 
oportunitas praestat. Valere feliciter cupirnus 1.' V. F'r. Datum Vilnae, feria secunrla 
in vigilia h. Petri et Pauli ap. a. D. millesimo quingentesimo primo. 


) R(}wnocześnie (26 czer. lf101) hył posłany także i do w. mistrza ajent Alek
andra; 
ob. Nr. 36. !I Petrus Dunin, curiensis, znajduje się przy boku Aleksandra tet 1502-1505 
otrzymuje różne asygnaty (Teki Pawińskiego I). 


L 


!y.... 


c 


J( 


. 


, - 


.
		

/Vilniana_030_10_023_0001.djvu

			Nr. 6. 


1501. 


5 


X I'. fi, 


Ruda 2 lipw /50I. 
lf?adJl.da'io do Fi:vder)lka: u')'raża żal z f)(l'liIOdtl ...łmicrci knJla i poll'Ca 
ka?ldydaturę ZJ
E:.lIlltllta. 


Dwie kopje B T(}mic. 1. P. 13/(-9 i 2. R. 122-4. - 3. T. 1\1. .!.J. .J09 -4 u . 
Reg. Go/{biowski /lI 4.';2 ex 3. 


Vladislaus U. B. R. Friderico cardinali. 
IlIlIIe ac r llle domine, germane noster charissime! Acerbissima nova nobis hac die 
allata sunt, quae retulerunt serIDUlII principem dnum Johannem AlbertUIll Poloniae regem, 
fratrem utriusque nostrum charissimunl, his diebus in Prussia \'ilam cum morte com- 
mutasse; cuius quidem obitum nos cum ill lIIO prin...ipe dno Sigismundo duce dilectissimo 
fratre nostro, certe moestissimo corde audivimus, conlinlleque deplorare non desistimus. 
Verum cum hoc fatum nemo evitare possit, ad hocque nati et genetati simus, ut ali- 
quando moriamur et corrumpamur, voluntati divinae parcndum censuimus et hunc casum 
suae divinae rnaiestati commendavimus. Sed quoniam certum habemus, quod smn domina 
genitrix nostra charissima nimium se ob Fraternae iIIius l\l uI mortern extenuabit, rogamus 
itaque D. V,. II1m
m ac Rmlm, velit eam nomine nostro consolari et firrnare, ut tanto 
suo dolori penitus non succumbat. ne vel ipsam, quam Deus in singularem nostram 
consolationem conservat, in tanto suo muerore deficere contingat. 
Restat charissime frater, ut posteaquam Deo sic placitulII est, quod praefatus sernml 
frater noster ex hac vita emigraverit. ut de statu illius regni Poloniae et paltium sibi 
subiectarum maturius provideatur. Hoc autem nulla re commodius, facilius et profectuosius 
fieri iudicio nostro poterit, quam si ipse i\Imns princeps Sigismunrlus dllx in regem dige- 
retur. Rogamus itaque D. V. lIlII11m et Rmnm, quo meliori modo res iIIius Regni pf'rpt'tuo 
clirigantur et stal us iIIius Regni in hona pace et quiete sitwaliquo ulteriori motu et 
turbatiolle maneat, agat et provideat omni conatu, ut praedictus ill lll1l8 d. Sigislllundus, 
frater noster, in regem iIIius Regni eligatur. Cuius rei quarnvis plures existant callsaC' 
et rationes, iII i Regno et omnibus nobis valde utiles et honorificae, (luas pro nunc oh 
prolixitatem perscribere supersedemus, tamen hanc viam precipuam eidem D. V. IIIm.
 
et Rum
 significandarn duximus, quod quia irlem illmn. d. Sigismundus dux, frater noster, 
per haec tC'mpora quo hic apud nos t'git, incredihilem sihi favorern et amorem tam hic 
in Ilungaria quam in Bohemia compara\.it et rC'concilia\'it, mirurnquf' in modum ah 
omnihus ob singulares su as virtutf's diligitur. Si igilur ipse in regC'm C'hgetur, procul 
duhio omnia ista regna in omnibus illius Regni et omniurn vestrorum nf'ccssitatihus 
Iibentissime semper subvcnirent et uhique res suas promoverent, nec secus hi domini, 
presertim Hungari tenerent, ac si aliquis ex hoc legno in regem illius Regni fuisset 
electus, perpetuoque iIli Regno afficerentur, et quoclam modo vidł'f"('ntur ista regna 
onll1ia esse unita, quorl cederet in maximum illius Regni emolumentlltn et utilitatelll; 
quod tarnen miniIIle sequeretur, si iIP"IlS d. Alexandcr 111. dllx Lithuaniae, frater noster, 
eligeretur, qui ipsis omnin{) est inc(Jgnitus. Quapropter eandem D. \'. 1. tanquam 
fratrem nostrum charissimurn rogarnus. velit pro COlllllluni utilitate illius Regni apud 
dominos iIIos regnicolas, quibus similiter scripsimus, efficere et Jaborare, ut ipse d. 
Sigismundus dux in regem illius Regni eligatur. Nos enim, testamur Deum, etiam alterius 


, 


-
		

/Vilniana_030_10_024_0001.djvu

			6 


1501. 


Nr. 6. 1. 


fratris accessionem et honoris augmentum semper cupimus, sed .propter Regni iIIius 
utilitatem, ut praemissum est, longe utilius nobis virletur, ut ipse Sigismundus potius 
quam alius e\igatur. Oignetur igitur D. V. R IIIR atque I"u, in ea ipsa re omncm facere 
diligentiam, et qualitercunque animos illorum ad id dispositos persenserit, quidve etiam 
in ea re cum materna Mte faciemJum censuerit, nobis fpstinantissime dies et noctes 
significare velit. Quam Deus Optimus Maximus diu feiic:em et incolumem conservare 
dignetur. Datum Budae, secunda & die festi Visitationis Ueatissimae et Gloriosissimae 
Mariae Virginis anno Domini mi1lesimo quingentesimo primo, regnorum nostrorum Ilun- · 
gariae etc.... anno XI, Hohemiae vero XXXI. 



I'. 7. 


B. m. d. 1'. (W Prusiech na /'0(":;. lipca 15 01 ). 


FJJ/dcy)'k do Aleksandra: przepra.f
a go za .'1'óŹ1li01le doniesienie o śmiercz 
krdla i 
apewnia ogólniko'lVo o .<;wojej pr:::)'ch)'!ności. 


Dwie kopje z T()mic. 1. P. r/I i 2. R. 119-1:!(}. - 3. T lit 2.1, 403-4 ex R. 
Reg. Go'ębi07fJski III 45 2 ex 3. 


Fridericus cardinalis Alexandm M. D. L. 
llIustrissime princeps et jomine frater noster charissinw ae honorande. Nihil 
hucusque scripsimus V. I. Fru de morte ser m \ olim regis ac domini et germani nostri 
charis
imi. Quod imprimis effecit hic noster acerhus et IlIctuosus casus, qui nos in 
continuo moerOl-e detinuit ac detinet, deindf' tardiusculi fuimns, quia ipsi quoquemet 
vix trirluo post ohitum eiusdem ser m \ domini et gf'rmani nostri eaIH calamitatem res- 
civimus. Nam ii, qui in tutela et ministerio ipsius fuerant, ne de aegritudine quidem 
nobis aliquirl significaverant. AccC'ssit ad hoc, quod, ut fieri solet in tali perturbatione, 
subito coacti fuimus, ar! vocationem dominorum in Prussia existentium, ad has partes 
accurrere, pacandae et componenrlae huius gcntis et regionis causa; et in hoc luco 
adhuc sumus, per curas et continuos lahOl.es Rf'ipublicae servientes. Atque irleo V. I. Fr ta . 
hanc nostram brevem cunctationelH dehet hahere f'xcusatam et rogamus iIIam, ut 
habeat. 
Ceterum etsi a pueritia et a prima pf'ne infantia animus noster f't fraternus amor 
cognitissimus f'st V. I. Fru, ita ut onmino supf'rftuulll esse videatur aliqUld dl' nobis 
pollicf'ri, tamen significamus eidf'IH illud ipsum, quorl iamdiu cognovit et f'xpf'rta C'st 
V. I. Fr ta ": nos pro nostm erga eanuem hf'nivolentia omnia, quae eius causa facere 
possemus, et antea fecisse et semper facturos. Qllae valeat feliciter et nos <-liIigat ut 
consuevit et habeat commendatos. Datum... 1 


. Zapewne: sex\. die - bo Visitatio M. V. wypada 1501 w piątek. 


) W poriJwnaniu Z Nr. 1. 2. widzimy. że Fryderyk naciąga nieco okoliczności dla uspra- 
wiedliwienia swego opó:tnienia. List ten widocznie pisał jui po otrzymaniu listu Aleksandra 
z 25 czerwca 15tH (Nr. 4), co mogło dopiero po 1 lipca nastąpić. Czy pisał go jeszcze w To- 
runiu, czy jut z Malborga, gdzie znajdujemy go 7 lipca (MS. III. 1), trudno określić. 


-
		

/Vilniana_030_10_025_0001.djvu

			, 


Nr. 8. 


1501. 


7 


Xl'. 8. 


(Prt'us.li. Hol/mld) II lipca 15(11. 
Układ)' POS/6'lCl ka nl..l'nala Fr..1'ller...1,ka, JWil..'o/aja, bl:,-k1t/,lI chdl1lili!;/':ieg(l 
i Atldr:::ejtl Z 
S
':.:alllotlil, 'it1oje'it1otI..J' !..'tllz
'ki('g(} Z 'w. mi.drzem. 1/. JJll
.tr::: ll.'iltWtl 
się od ztlpr:J),
'it;;;e1lia tla it"h ręce, je tlic:::ego nie pr:::cdSZf'lfJeżmie pr:::ai'it'ko A"ró- 
lcstwlt
 jedllakże sklada takie zapewtlicllie i o.!/'lVitldc:za
 że będ:::ie gorlzit.I"ie pil- 
łlowa' porzqdku 1la pograniczu. 
KoPia 1tJspJlcz. urs('tlowa w Archiwum państw. w KrJI.'wclt: Ordl'nsbrit:farchiv, 
Registrant: Botschaft. 
Respunsum datUlll episcopo Culmensi et d. Andree Zanthor oratoribus R. D. car- 
dinalis I dominica Hriccii, hoc est XI iulii anno I SOI 2. 
Que hodie, reverendissime in Cluisto pater, nobilis ac magnifice domine, numine 
rev lni et iIl IDI principis et domini, dni Friderici s. Romanae ecclesiae cardinalis, locumtenentis 
regni Puloniae etc., exposuistis, repetere obmitto; partimque in recenti mcmoria scriptisque 
edita haLentur, partimqnc supra vires meas esse video singula suo ordine et elegantia, 
qua dicta sunt, renovarc. Summa tamen rei prillcipalis, cuius gratia D. Y. missae sunt, 
in duos articulus distributa fuit, quorum unus contincbat r Wum et ill'"um d. cardinalem 
cum Regni consiliariis ex ccrtis causis per D. Y.. expressis cupcre ad plenum edoceri, 
qualem se iI\. dominus mag-ister generalis gesturus sit erga Regnum. Ad quem il\t.. sua 
in hanc sentenciam respondere iussit: se nihil duhitare r mo et iII. domino cardinali 
notos esse tractatus, quos iII. d. magister cum R MLO semper felicis memoriae, dUIII in 
hllmanis ageret, per oratores utrinque habuit, quid .Iegati exposuerint, quae responsa data 
sint, quid etiam novissime oratores S. Dni. in MarienbUl.g r mo et ill. d. cardinali ex- 
. 
posuerint I R m Dem suam meminisse - ex quiuus omnibus iiI. d. magister confidit, r mum et iII. 
dominum cardinalem c1are perspicere manifestas causas murae et declinationis praestandi 
illramenti: quorique animus ill. suae d"i. nllnquam is fuit, qui quicqllam hustile aut in dctri- 
men tum regni Puloniac moliretur, sed semper R. MU reverendissimoque d. cardinali unacum 
ser m18 il\ustrissimisque fratribus suis, in quorum fidem causas suas rcposllit, amicissimus 
deditissimusquc fuerit, ut facile ani mi sui dec1aratio rumori vulgi, si quis es t, de animorUlll 



..........-...................
-.........--... 


1 Kardynał Fryderyk do w. mistrza, Marienburg f. VI in oct. Visit. Marie [9 lipcal 1501. 
Krędytywa dla posłów swoich -in certis nostre Reipublice neg(lciis: Nicolaus, eppus Culmensis 
et Andreas de Schamothuli, palat. Calischiensisc Arch. państw. w Królewcu. Ordensbriefarchiv 
(A. 5.: Reg. A. A.). 
2 Sunlag Briccii 11 lipca 15U1. 
hat m. g. h. die geschickten des cardinaIs verhort vor essens und darnach noc h essen s ir an- 
brillgen beratschlaJ::t 1I1111 sie Iloch dem abentmal abgcfertigt ut in registro legacioIlum. Zapisek 
w Ordcllsfolianten 23 (A. 87) str. 289 w Archiwum państw. w Królewcu. Ub. też: L. FinkeI, 
W sprawie udziału lenników w dekcyach jagiellOliskich tKwart. IIist. 1913 str. 87), gdzie jest 
przytoczone przedłożenie polskich posłów. 
s Poselstwo w. mistrza do kardynała Fryderyka, sprawowane przez N. Pflug i nr D. 
v. Werterde. Kr
dytywa z 5 lipca 1501. Spotkali się 6 lipca w Elblągu z saskimi posłami, mieli 
7 lipca audjencję u kardynała w Malborgu i powrócili do w. mistrza 8 t. m. Kondolcncja 
z powodu śmierci króla i wniosek odłożenia dalszych układów aż do wyboru nowego króla. 
Kardynał obiecuje odpowiedzieć przez osobne poselstwo - które właśnie mamy przed sobą. 
(Arch. państw. w Królewcu Reg. 21. p. 354, Reg. 23 p. 287). 


-
		

/Vilniana_030_10_026_0001.djvu

			, 


8 


1501. 


Nr. 8.9 


vaci1\atione praeferri possit. Qui rumor an ex professis ordinis procedat, i1\. s. d. nescit, 
et piane, omnibus qui assunt se excusantibus, suspicari vix potest - hoc scit, nemini 
se unquam tale aliquod susplcandi proferendi'lue occasionem dedisse, et ut pIane ill. s. d. 
quo d petitur exponat, ciicit quod nunquam [uit neque hodie sit de men te ill. s. d nh 
quicquam contra Regnum ipslJm muliri, idemque sibi iII. s. d. de ipso Regno persuadct. 
Pars altcra querelas habebat, quomodo subditi ill. s. dni. mutatis formis incursioncs 
furtivas in tcrras Rcgno subiectas faciant, Iicentiam latrocinandi ex impunitate usurpantes. 
De qua re iII. s. d. non parmll miratur. quum patet eos qui haec queruntur non pusse 
ignorare, qua diligentia ill. s. u. in conprimendis huiusmodi latrociniis usa sit, quot 
pub lica edieta ad omnes praeceptores, praefectos, officiales, civitates et generaliter subditos 
eius rei causa fecerit et ad inquirendum pcrsequendumque eos, quocunque divertercnt, 
praeccperit, quotit"ns etiąm in publieis dietis et congregationibus tam nobilium quam 
,civitatum Illentem suam in hac rp dec\araverit. Sed nec occultum esse potest, qua seve- 
ritatc in d('prchensos animadverterit, tot iam publice capi te truneatis; quae diligentia 
severitasque si ex altera qlloque parte fieret, nihil dubitat iiI. s. d.. quin hrcvi huiusce- 
mocii latroeinia comprimi possent. Nec vero soli (ut audivit) hi, qui in regiis tenis 
JIIorantur, rehus suis spoliati sunl, sed ct iłl. d. sas sllbditi non scmel scd sacpius db 
huiuslllodi hominibus gra via se damlJ.\ passos qucruntur. Utcunque 
it, iiI. ci. sua polli- 
cetur s(' umncm diligentiam, uti hucus'luc sedulo f<,cit, adhihituram, quo terrac istae ab 
huiusmodi latl unibus puq
alac pacate quieteque hahitari possint. 


Super R oeculta relationc rt'spunsum es!: non IlIagnam csse, principemque dclibera- 
turum ct postquam deliberavcril, mcnlem stlilIn r lnu d. cardinali expositurum, scilieet per 
Iitteras vel nllntium idqu<" ut spcrdt, antc clectioncm novi regis. 
Super ąuo \"Ursus replicatur, quou magister scirc dcheret, quod vellcnt eligcre 
regem divitem ct putcntem, qui p".sset non solum conservare iura Rcgni, sed etiam 
amplidre et qui [ulurus cssct 
ieini{)r domino Illagislro et ciue.ltui Saxoniae I. Et cis 
viden.tur utile, quod magister statim cis duobus praestaret iUl"illllcntum. quod nihil vcllct 
attelllpldlc eonU'd 1,cgnulJ1, qnod tunc vcllent ea c:\.punerc. cie quibus alias taccre oportcrl'l. 
I\lagistcr gcncralis dissimulavil sc.... \J nec rcspundit alimi, quam quod vc\lct dc- 
Iiberdre. 



I', H. 
fi. ni d. r. (Tor/lłi ol.:. 15 lip,-a 1;01). 
Fi:l,dCJ.1,k 'i('':-)''tl''l .1/ A'olcidcd.:i(:({J i 'J. l.ll,I'(Jd.'i('g"o, ({!
I' IIda!i .ri( ju:} 'Ytl':- 
dll Fru.r "clOJl oddlYll llia pr.
I'sio:i 'wicrllo.(ł-i i '::tlla!wit.:Jlill Pi/11)'dl .rpnnv. 
lhoi,. koJ!ic :; liJlltic. 1. I'. I.d? i 
. N. J/6. - 3. r. N .l-I. 567 Ł-X .l. 
11.'(1(. (;ot(6iowski 11/ 1-.5-1 ex 3. 
F. idniells. .. earclinalis r\icolau Cuscziełeez\';:i pracpusilU \Vladislaviensi, JanlIssio \I 
Las
ucl.k i SlIceamcrario l'usnan iel1si. 
V l'ncr.lhilis d{)lIJine in Christo l10his dilccte! CUlIstitulum fuit in con ventione 
Novac Clvitatis ae dt>indc in Colensi eunfinnatum, ut millcrclllur domini in Prussiam, 


. Uodane innI} rezl,,!. 


h Slowo nie do odczytania. 


I Aluzja do Wł.\llysława, kn'lla W

ier i Czech, odbija ówczesne usposobienie \VielkopoJan. 

 l\Ioże to blojd kopistów, 
dyż i..\.:o sltccGmerarizes Posn. wysllipuje przy końcu rządów 01- 
brachla i za Aleksanrlra Stanislmts lassoczki (!\IS. 11 i III), Joannes zaś jt:st dziertawcą śrem- 
skim (i\lS. m, :!1O).
		

/Vilniana_030_10_027_0001.djvu

			Nr. 9. 10. 


1501. 


9 


accepturi iuramenta a nobilitate et civitatibus illius regionis, vos autem fllistis ad hoc 
negotium inter alios designati. CUlll itaque sentialllus 
x variis querelis hominum illius 
gentis et aliis mllltis respectiblls, longiorem moram profectionis vestrae esse periculosam 
et Regno et rebus ac quieti praefatae terrae, hortamur vos et affectamus, ut il\uc eatis, 
peracturi ea, quae constituta sunt in praedictis conventionibus et provisuri aliis, quae 
intelligetis Reipublicae expedire. Quod ipsum quoque domino episcopo Plocensi et 
aliis dominis scripsimus faciendum, et facturos nihil dubitamus. De expensis autem ad 
itf'r vobis dandis egimus cum domino episcopo Vladislaviensi I, qui assignabit vobis 
certam peccuniae summam de proventibus regiis in certo loco accipiendam. Datum:l. 


XI'. 10. 


Konstantynopol 19 lipca lsor. 
.\ltltan Bajazet 11 zawzera ro:;ejm z 'Janem Olbrachlem na ręce posla 
króle'ltJskiego Mik. Lanckorońskiego. W przypisku instrukcja Lanckorońskiego 8. 


1. Kopja wspó/cs. R. L. I. 25". - 2. T. N. 24,387-392. ex I. 


Treugae pacis ab imperatore Turcorum per Nicolaum Lanczkoroński obtentae a. 
Suita n Bayazeth han, Dei gratia imperator Graeciae, Asiae atque Europae et ma- 
rium. Notum omnibus facimus, quia veniens coram nobis generosus Nicolaus Lanczko- 






-
 -
- 


. Innem pismem dodane: qui Lanczkoronski per olim ser mnm Albertum regem mi8suB erat Turciam, 8ed 
interim rex obiit morte, et nihilominus treugae concessae erant, nam ignorabat imperator et nunciuB regiul de 
mOrte regis. 


) Biskup płocki: Wincenty Przerębski (1497 -1504), włocławski a zarazem kanclerz: Sta- 
nisław z Kurozwęk (1494-1503). 
\I Rozchodzi się tu widocznie o zaprzysiężenie w czasie bezkrólewia. Pochodzi też zapewne 
to rozporządzenie jeszcze z czasu pobytu Fryderyka w Prusiech, bo mówi kardynał, że odczuwa 
(sentiamtls) skargi tych ludzi. Jednakże nie może być umieszczone zaraz po Nr.e 1, jak to jest 
w Tomicjanach, ponieważ na odbycie sejmików i nadejście wieści o nich do kardynała trzeba 
odliczyć ze cztery tygodnie od śmierci króla. Przypuszczam tedy, że wydał to rozporządzenie 
kardynał po powrocie z Malborga, kiedy się wybierał :ił: pogrzebem królewskim z Torunia do 
Krakowa, t. j. ok. 15 lipca. 
8 Legatio cum informatione ad Turcum per Albertum regem commissa. 
Sermu. dnus rex Hungariae misit domino meo grat mo regi Poloniae treugas pacis per V. 
Serlem cum ipsis dnis Hungariae et Poloniae regibus et cum dno magno duce Lithuaniae 
fratre ipsorum factas, de quibus dominus meus gratus est, et vult eas servare ut decet ad 
amicum, prout inter antecessores V. Sertum amicitia servata erat. Ut autem Sert.. V. postu- 
lavit, factis treugis pacis cum oratoribus sml dni regis Hungariae, quod dominus meus rex 
Poloniae nuncium suum ad Ser tem V. mitteret, impraesentiarum me misit, ut ipsas treugas 
pacis et amicitiam firmiter servandam inter serte. V. vice et nomine mei grat ml dni regis 
Poloniae confirmem; et ut ipsa pax et amicitia deinceps firma et illaesa perseveret et perma- 
neat, vu\t dominus meus, ut nuncii ab utraque parte saepius ultro citroque inter V. serte. 
vadant secure et quiete. 
. Verum quia domino meo ser mo praesentium treugarum pacis ac amicitiae inter V. Ser tem 
ac ipsnm factarum terminus brevis esse videtur, igitur affectat dominus meus sermu. , ut Serl.. 


Acta Alcnlldri R. P. 


:a
		

/Vilniana_030_10_028_0001.djvu

			10 


1501. 


Nr. 10. 


ronski, orator serIOl princlpls dni Johannis Alberti, regis Poloniae, Dei gratia ducis Lithua- 
niae, Russiae. Prussiae, amid et vicini nostri charissimi, et ex parte praefatae MU., amici 
nostri, nobis aliqua verba retulit et acquisivit iIlam pacem et amicitiam, quam nos cum 
sua Mt. per nostrum oratorem composuimus, qualem sua MU. benivole accepit, etiam 
mediante iuramento facto in praesentia oratoris nostri et litteris a sua Mle missis nobis 
corrobarando et confirmando. Similiter mediante iuramento nostro et litteris nostris con- 
firmamus, corrobamus in tali modo, ut il\a amicitia et pax, quam cum praedicto ser mo 
rege, amico nostro et dominiis quibuslibet acceptamus et accepimus, illam fortificamus, 
confirmamus a tredecima magii anno Jesu J 501 usque quando nobis et praefato regi, 
amico nostro et cum omnibus subditis et dominiis ex ambabus partibus conservare et 
firmiter tenere voluerimus et permittimus, in tali modo et ordine: Primitus, quod exnunc 
usque ad tempus supra expressum cum praefata Mte servabimus pacem et amicitiam 
custodiemus, et nullum damnum per nos neque per subditos nostros [contra] praefatum 
regem sive subditos suos facere vel in aliquo modo ordinare, atque facere iustitiam et 
mutuam caritatem inter nos et subditos nostros simul conservabimus, Et oratores nostri 



"""""""''''''''''''''''':I
'''''''''''' 


v. in longiores treugas pacis condescendat cum sua Sert., ut interea amicitia et firmitas inter 
V. Ser t61 stabiliatur, stabilisque et firma observetur. 
Si Turcus fecerit mentionem de dando sibi tributo, eidem est respondendum: Non est 
mihi commissum de hoc aliquid tractare propterea, quod dominus meus dno caesari ex aftectu 
vult esse amicus, sed hoc scio et vos pro certo habete, quod dominus meus, volens conservare 
firmam et diuturnam amicitiam cum dno caesare, saepe mittet nuntios suos ad suam Ser t . m , 
et honorabit suam Serlem ut amicus amicum, et non dubitat dominus meus dnm caesarem 
similiter facturum. 
Si nuntios separatim collocare in hospitils sive audire voluerint, uterque dicet: mlSSI su- 
mus a concordibus fratribus ad dnum caesarem in una eadem amicitiae actione, expedit itaque 
et ita nobis a nostris dnis commissum est, ut pariter et unanimi voto omnia faciamus, utque 
similiter cohabitemus. 
Si quaesitum fuerit, quare magni duci s orator cum ipsis non venerit, dicendllm est: Orator 
dni et magni ducis ideo non venit, quia regnum Poloniae et magnus ducatus unum sunt. Tametsi 
illic dux et dominus specialis est, subest tam en ser m . dno meo regi Poloniae tanquam ab ipso 
ibidem constitutus. Jccirco ipse dux Lithuaniae, tanquam obnoxills dni regis Poloniae, treugas 
pacis cum dno caesare eas, quas fecerit serWU. dnus rex Poloniae, servare tenebitur. 
Qualitas firmandae pacis. 
Treugae pacis cum Turco sic firmandae sunt iuramento, quemadmodum alias fimabantur 
vivente ser mo dno parente nostro. 
De captivis restituendis caesar petendus est post firmatas treugas pacis in hunc mouum: 
Dne caesar, dominus meus rex petit te, sicuti bonu m amicum, ut sui regni homines, sive captos 
sive venditos, in tuo imperio existentes, restitui facias. Idem ipse dominus meus rex lacere de 
tuis captivis, qui in regno suo detinentur, vult. 
Si recusabit restitui facere, propterea qui a empti essent, petendus, ut saltem eosdem 
iusto pretio indulgeat reemere ab illis apud quos essent. 
Item factis treugis pacis cum imperatore longioribus, postulandum est ab imperatore, ut 
Tartaro Praecopensi praecipiat, ut ipse quoque pacem ipsam tcneat et ab inferendis dam sive 
publice damnis dominiis R. MU. abstineat. 
RL. I. 28. Excerpt: f,. Gołębiowski, Dzieje Polski za Jagiellonów T. III (1848) 
str. 402. Instrukcję tę otrzymał Lanckoroński w pierwszych dniach r. 1501, kiedy 
wraz z powracającym posłem tureckim wyprawiony był do Konstantynopola. Por. 
Caro, G. P. V 810.
		

/Vilniana_030_10_029_0001.djvu

			Nr_ 10. 


1501. 


11 


ex utraque parte, totiens quotiens necesse erit, ire et redire sine aliqua violentia neque 
periculo secure et pacifice possint. IŁem captivi ex utraque parte possint requiri in do- 
miniis utriusque partium, maxime iII i qui capti fuerunt ante hanc praesentem treugam 
pacis, cum reperientur per Christianos, exemere possint cum voluntate patronu m eorum 
sive dominorum. IŁem illi qui erunt capti post hanc pacem, liberi sine aliquo pretio 
exire debent. IŁem donec haec pax inter nos et praefatam Mlem instabit, mercatores 
ex utraque parte exercere mercaturam pro commodis eorum libere possint, ire ex uno 
dominio ad aliud sine ulla oppressione neque praeiudicio, sine iniuria exercere merca- 
turam in terris et dominiis nostris possint. Verum tamen secundum consuetudinem an- 
tiquam in i\lis locis, ubi solent navigia et vectigalia solvere, iusto modo solvent. IŁem si 
ahqui mercatores ex dominiis praefati regis morientur in terris et dominiis nostris, om- 
nem facultatem et mercaturam illius non recipietur anobis, sed conservetur eadem. sub- 
stantia, donec veniet aliquis parens sanguine coniunctus cum litteris praefatae MU. testi- 
ficatoriis, tunc iIIae facultates per mandatum nostrum restituentur. Item praefatus rex 
in simiIi casu taliter facere debet. Item si tempore treugae pacis in utraque [parte h seu 
praefatus rex vel sua subductione sive industria in occulto sive palam committeretur 
aliquod damnum sive incursionem, .vel nos vel nostri subditi vel mali łactores, ipsi 
mali factores debent esse puniti sine aliqua excusatione, et damna facta per iIIos malos 
factores debent esse reformata et restituta in locis eorum, et maxime omnes qui erunt 
captivati per aliquam malitiam debent restitui et Iiberari propter hoc, ut conservetur 
iustitia et pax [ex J utraque partium. Item si esset aliquis in dominio nostro, qui tene- 
retur aliquod debitum aliquibus ex subditis praefatae R. MU., tunc actor iIIe ut conser- 
vetur iustitia, debet ire coram iudicium, et ministrabitur sibi iustitia per nostros iudices 
iuxta legem Dei, ut non patiatur iustus pro impio. Simi!iter debet facere praefatus rex 
in suis dominiis subditis nostris. Res omnes praedictae atque expressae firmiter et in- 
violabiliter atque integraliter servo, et servaff
 promittimus iuxta iuramentum, promitti- 
mus et iuramus in his verbis, ut omnes res suprascriptae de amicitia coniuncta inter 
nos et praefatum regem etiam de dominiis nostris conservare, in bona fide tenere, ser- 
vare, sine fraudulentia et cavi\latione aliqua excogitata servabimus, tenebimus, et nostris 
subditis servare deducemus atque faciemus et curabimus, ut removerentur omnes insi- 
diae. Et sic Deus iuvet nos et iuramus per Deum Omnipotentem et legem nostram, 
quod nulła contrarietas in his pactis exiet ex nobis, sed iIIe qui pertransiet et erit causa 
et ipse esset periurus, Deus ipse puniet eum, faciet ipsum indignum et inprosperum. 
Et istum praesentem (s) iuramentum nostrum dedimus ad manus strenui et generosi Nico- 
lai Lanczkoroński oratoris praefati regis, et per praesentes litteras praedicta amicitia et 
pax ill ter nos confirmamus, quas propria manu ad manus eidem dedimus, prout fuisset 
praefata Mtu propria [persona] praesens. Datum in aula nostra XVIIII iulii I SOI. Ex 
Constantinopoli ). 


. w tekście: idem 


1 Tekst, mimo poprawienia widocznych błędów pisarskich, bardzo wadliwej konstrukcji- 
szczególnie miesza się nom. i acc. Niewątpliwie Aleksander pisząc list Nr. 43 (z 21 grudnia 
1501) znał już ten akt, jakkolwiek powrót Lanckorońskiego był opóźniony, ponieważ na wieść 
o śmierci Olbrachta zatrzymano go w Mołdawii. Ob. Nr. 20 i 42 b. 


-
		

/Vilniana_030_10_030_0001.djvu

			12 


1501. 


Nr. 11. 12. 


Nr, J 1. 


Buda 25 lipca 150I. 
l¥ladysla'ltJ do Fry1der)'ka powtórnie pisze 'ltJ sprt17vie ka1zdydatllry /1/- 
gmunta i posyla pokojowca swego l(urzbat.ha. 
Dwie kopie z Tomic. 1. P. 140'-141 i 2. N. /24-5. - 3. T. N. 24, 415-417 ex l. 
Reg. Gol(biowski III 452 ex 3. 
Vladislaus H. B. R. Friderico cardinali. 
Significavit nobis Fr t .. V. I. et R. per litteras suas acerbissimum casum łraternae 
MUl, et simul etiam nos rogavit, ut eandem propterea quod illius M til obi tum tardius- 
cule nobis significasset, excusatam haberemus. III me ac Rme frater! In tantum profecto 
dolorem ex illius obitu incidimus, quod non immerito affectare debuissemus, ut quam 
tardissime de eo certiores redderemur. Verum, prout etiam ex aliis litteris nostris cogno- 
scet, de morte eius ipsius fraternae MUl longe antea, quam Iitterae Dol! V. IIImae et 
Rmae allatae fuissent, certificati ex quibusdam locis fuimus, et quid in electione novi 
regis consuleremus et sentiremus, quaeque esset nostla circa eam rem voluntas, mox 
eidem etiam deteximus. Quae quidem intempestiva mors fraternae MU! quam acerba 
nobis fuerit et lacrimosa, qui vis vel iure naturae p'robe intelligere et cognoscere potest. 
Sed quoniam hac lege nati sumus, ut corrumpamur aliquando et moriamur, id voluntati 
et dispositioni divinae, cui nemu refragari potest, duximus commendandum. Quae ex- 
oranda est, ut iIIius MU! animam inter beatas collocare dignetur, prout eam iam etiam 
collocase 
erta spe et firma fide credimus. Itaque excusationem quoque Dnia V. I. et R. 
veluti iut"tam et fraternam admittimus, illique pro ea sollicitudine, quam in significando 
nobis obitu eiusdem fraternae Mtia habuit, gratias habemus non mediocres. Quam et 
rogamus diligentissime, ut in negotio huius iII ml principis dni Sigismundi ducis, fratris 
utriusque nostrum charissimi, quantum ad electionem novi regis attinet, partes suas in- 
terponerc et eundem d. ducem in hoc commendatum habere ac toto animi impetu to- 
toque studio operam navare velit, ut ipse d. Sigismundus et non alius in regem iIIius regni 
aviti eligatur, maxime ob has rationes quas eidem Dni V. I. et R. antea scripsimus. 
quae eandem potissimum movere debent, quoniam nos certe nil aliud quam commoctum 
et utilitatem atque perpetuam quietem illius Regni querimus, prout ipsa DUo V. 1. et R. 
men tern nostram in ea re ex magnifico Kurczboch, fidel i cubiculario nostro, et ex eis- 
dem ipsis litteris c1arius intelliget. Quam et bene et feliciter valere semper optamus. 
Datum Budae, in festo S. Jacobi apli anno Dni millesimo quingentesimo pl imo, regno- 
rum nostrorum Hungariae etc. anno XII, Bohemiae vero XXXII. 


Nr. 12. 


Kraków 4 sierp1lia 1501. 
Fryderyk zapewnia AleksandraJ że jemu i 1Ilatce sposób kandydowa1l1.11 
Aleksandra wielce się podoba i że chcq go wedll
g- możności poprzet. 
Dwi
 kopie z Tomic. 1. F.141-2 i 2. R.l]O. - 3. T. N. 24,423 ur)'wek do: hoc 
iPsum Regnum expetere. 
Reg. Gol(biowski III 453 
x 3. 
Fridericus cardinalis Alexandro M. D. L. 
III me princeps et domine frater noster charissime ac honorandel Gl atissimo animo 
accepimus Iitteras vae Fru! IIlmae nuper nobis missas, quas cum iuxta desiderium eius-
		

/Vilniana_030_10_031_0001.djvu

			Nr. 12. 13. 


1501. 


13 


dem Se
.e Dnae genitrici nostrae legissemus, plurimum ex eis fuit consolata sua Mtu. 
quippe quae intellexit longl.' alium animum esse V. Fru. mmae ad assequendum hoc re- 
gnum. quam vulgo ferebatur. Nos etiam summopere gaudemus hoc cognovisse, quod 
semper cogitabamus, V. scilicet a Ft.tem IlIam non vi et armis neque cupiditate ali<]ua, 
sed bono et honcsto modo pro salute quoque ac reparatione dornus nostrae et com- 
l11uni bono, hoc ipsul11 Regnum expetere. Et iam facilius speramus nos omnia pro V. 
Fru 111 mIl facere posse. posteaquam scimus animum et voluntatem eiusdem nOI1 multum 
discrepare a communi Regni et omnium utilitate, modo ita agat V. F. I. prout illi per 
nuncium nostrum consuluimus suggesimusque, et prout se per litteras su as factura 
pollicetur. 
Intelleximus ex materna Mte. quo d libenter impensura est eam operam, quam pro 
obedientissimo filio suo facere tenetur, ut V. F. l. novae huius dignitatis accessionem 
cornmuni omnium voluntate et consensu obtineat. Nos etiam. qui semper ci dem V. Fru 
I\1mae in omnibus placere consuevimus, in ha c praesenti actione omnia et studiose et 
diligentissime faciemus, quaecunque poterimus. ac pro nostro officio et debito in Rempu- 
blicarn simul et fraterno affectu facerf' debemus. Quae valeat feliciter et nos diligat ut 
consue\'it et habeat commendatos DatUJIl Cracoviae. <]uarta augusti A. D. l\10I I. 


XI'. la. 


Krakó'lV 7 sit'1-pllia 1501. 


Fi 
l'derJ'k i panowie rady k(lr. przyjmują w służbę Rzecz)'jJospolitej rotmi- 
.ftrza J/enryka Jl,Iich{l'lvskiego z 300 jeżdzcami. (U/yciąg). 
Kopia s w. XVI wrekop. Ribl. Ossol. we Lwowie Nr. 184 k.383-4. 


Fridericus... cardinalis, archiepiscopus Gnesnensis, regni Poloniae prirnas et epus 
Crac., ac praelati et harones Regni eiusrlem ad sepulturam olim M tla regiae nuper dl.'- 
functae ac ad negotia Reipublicae gerenda, Regno in praesentiarum per mortis obi tum 
ser ml olim dni Joannis Alberti vacante, Cracoviae congregati... nomine totius Reipu- 
blicae... generosulll dom. Henricum Michowsky rotmagistrum cum comitivis suis duabus, 
una videlicet 200 equitulll armatorum et alia 100 equitum schostakow, in servitium per 
olim Mlem regiam... susceptum, suscipimus... a die prioris expirati servitii usque ad 
quartale anni - .cuilibet... armato per 10. et schostakowi per 6 fi. pro eodem quartali 
anni. .. promittilllus, stamus insuper... pro captivitate et dalllnis... iuxta litteras indem- 
nitatis prioris servitii... Cum vero futurae MUl regiae litteras sibi dederimus, extunc 
praesentes litteras nobis restituet. Harum quibus sigilla nostra sunt subimpressa testi- 
monio litterarulll. Oatum Cracoviae, sabbatho proximo post festum S. Oominici conf. 
anno Oni millesimo quingentesimo primo. 
Commissio in consilii medio. Universalium Regni Nrus 27 11 . 


a R. nie ma scilicet. 


) Jest to pierwszy ślad korzystnego dla Aleksandra dbrotu, który zapewne nastąpił jut 
w czasie pogrzebu Olbrachta w Krakowie 26 lipca 1501. 
\I Por. inne podobne pisma z 2 sierp.: MatricuIarum R. P. Summaria III Nr. 2,3, 4; póź- 
niej lpo koronacji Aleksandra) 40, 41. Archiwum Kom. Hist. VIII: Listy i akta P. Myszkowskiego 
Nr. 75. 


-
		

/Vilniana_030_10_032_0001.djvu

			14 


1501. 


Nr. 14. 


Nr, 14. 


Kraków 7 s
rpnia i Wolgast r!J w1'zł!Śnia 1501. 
Zap10szenie na elelt'Cję Bogusla'lva, księcia p011l0rskiego, ze .
tron)' Fryderyka 
i pantfw polskich - i odpowiedż pomorska, że zaproszenie jest zapdżnione. 
1. KoPia XVI w. Ms. Ii. 12 (Codex Bogjs'a;) k. 396, 1Ir. 172 w Archiwum pań- 
slwowem w Ssczecinie. - 2. T. N. 24 str. 429 .ex Ms. arch. Stan. Augusti regisc. 


II\ustrissime princeps et domine, arnice noster dilecte ac honorande. Post obitum 
ser ml domini nostri, dni Johannis Alberti regis Polonie, miseramus ad V. III. Dnem nun- 
tium nostrum, genBUm NicolaUln Wolkow, succamerarium Pomeraniae, significantes V. I. 
Dni hunc nostrum luctuosum casum pro consuetudine et officio nostro. Et qui a tunc 
nondull1 erat aliquid constitutum de electione futuri regis, distuleramus vocationem V. 
l Dnia ad tempus, quo prefata electio indiceretur. Nunc itaque iam Deo volente per nos 
indictus est dies eligendi regis pro festo S. Crucis l in Piotrkow, loco solito. Vocamus, 
prout est consuetum, arl eandem e1ectionem et rogamus I. D. vem, ut illuc venire vellet, 
consultura nobiscum de futuro rege et communi bono; vel si hi hoc difficile esset V. 
I. Dni, saltem mittere velit ad prefatam consultationem nuntium gerentem vices eiusdem 
V. I. Dnia. Quam diu et feliciter valere optamus. 
Datum Cracoviae, septima augusti anno Domini millesimo quingentesimo primo. 
Fridericus miseratione divina S. R. E. presbiter cardinalis, ceterique prelati et ba- 
rones, consiliarii regni Poloniae, Cracoviae congregati. 
II\omo principi dno Bugislao D. g. duci Pomeraniae, Stettinensi, Cassubiae, Slavoniae, 
Rugiaeque etc., amico nostro dilecto et honorando. 


. 


ODPOWIEDZ. 


Wolgast 13 wrseśnia 1501_ 


Kopja j. f tJ. na k. 397, nr. 173 (T. N. 1Iie ma). 


Sed quia dies indicti et instituti temporis eligendi II\tI suae non debito tempore (ut 
ex praesentatiolle litterarum earundem petitur, coniectari licet et recenseri, [necl in persona 
venire aut aliquos suorum vicem gerentes mittere potuit) intimatus, in his ut sequitur 
Iitteris responsum est: 
Tertio idibus septembribus I oblatae sunt nobis litterae, quae .communi decreto con- 
siliariorum incliti Poloniae regni conscriptae erant. quibus vene maa V. onea Magnificentiaeque 
commemorant, ante hoc misisse generosum Nicolaum Wolkowski, ut is lugubrem ser ml 
olim regis casum nobis significaret, sed qui a de electionis termino nihil tunc certi consti- 
tutum esset, consulto acciri nos disentisistis (s); verum cum nunc in profesto S. Crucis 
electuri sitis, rogam V. Dignitat,es in persona aut per legatum vices gerentem velimus 
electioni interesse. Ad quae breviter ita duximus respondendum: interitum ser ml regis 
nobis esse permolestum, nec aliquid potuisse nobis evenisse acerbius aut durius, quando 


I T. j. 14 września. 
 11 września. 


..
		

/Vilniana_030_10_033_0001.djvu

			Nr. 14. 15. 


15U1. 


,ł,- 


15 


atra acerbaque mors praemature in S. Celsitudinem videatur desaeviisse. Sed cum omnes 
ea sumus oati lege et conditione, ut aliquando moriamur, aequius ipsius casum ferimus, 
quotiens splendorum vitae, integritatem moru m, animi vi nutem, c\ementiam aequitatemque 
in suos, humanitatemque in exteros, pietatern in optimum maximum Deum mente re- 
volvimus. Quibus tantum c\aritudinis accumulavit. ut nulla annositate, nul\is seculis, Suae 
Serenitatis memoria sit intermoritura. Quare etsi tristi fato ab hoc naufrago undarum 
lacu. turbidisque procellis sublatus sit, vivere tamen aeternumque victurus, ob vitae rec-. 
titudinem, consonam imperitandi normam, aestimari potest. Quare remisso dolore, obtersis 
lachrimis, om ni luctui silere b imponetis, ne demortui foelicitati videamini invidere, animum 
alterius creationi intentendes, eum pro vestra singulari prudentia electuri, qui non tam 
a regno Polonie, quod praeclarum speciosumque est, regioque diademate ornamentum sit 
accepturus, quam ipse sua integritate et virtute decus sit Regno' adiecturus inmortale et 
perhenne. Nos ob temporum angustiam, ut coniectari licet, venire aut mittere non po- 
tuimis. Hoc tamen Y. Amplitudines sibi persuadeant, eos nos esse, qui RegnC!) satrapis 
et purpuratis unice affi ci mur, cuius quorumque incrementum et felicitatem non secus ac 
nostram optamus. Datum ex castro ducali Wolgast, idibus septembribus anno salutis 
1501. 


Reverendissimis reverendisque in Christo patribus, magnificis generosisque VtrlS, 
domino Frederico sacrosanctae Ro. ecclesiae presbitero cardinali, aliisque praelatis, baro- 
nibus et proceribus, inc1iti regni Poloniae consiliariis, dominis amicis colendis et amandis. 


XI', 16. 


.1J1€t"€CZ 7 sierpnia 1501. 


Aleksander do Łukasza biskupa warm':ńskiego ,: ..l11i"k. Baisen wojewody 
malborskiego: dziękuje za życzl£wość, W),raŻ01tq przez POSltl TeodorJ'ka, i prosi 
o dalsze rad)'. 


Oryginal pap. (21 X 19-5) całY wras z podPiseHl iedłltr ręką kreślony, w ręko z.J9 
1I1uzeum Czartoryskich, str. 337 nr. 67; po pieczęci wyciśniętq tylko zllak pozostał. 
Reg. Golębiowski III 452 ex 3. 


Reverende in Christo pater ac magnifice domine! Intelleximus ben c legacionem 
hanc: quam nobis a vobis attulit dominus Teodoricus, quae nobis fuit grata, in qua 
intelleximus VRD1 ptem ac y am Mam nobis esse benivolos et afectos in rebus nostris, de 
quo vobis plurimas grates habemus et in his omnibus ita nos volumus habere secun- 
dum consilia V. e pUl ac M.e, ita ut decct ad bonum principem, quia iam aliqua feci- 
mus, et hoc quia iam scripsimus ad dominum regem Ungariae, in quo nullam spcm 
habemus, similiter et alibi, ubi necesse luit; sed Deo Omnipotenti omnia committo, in 
quo spem meam totam reposui, quia dante Domino bene procedent, et Y. pl.. ac MA 
consulant michi, et ego volo uti consiliis vestris, quod si Deus Omnipotens hoc michi 
dederit, prout homines optant, abebitis (s) me vobis obligatum, et volo vestra iura in 
omnibus tenere et afectus esse et vestris consiliis omnia facere, ut decet ad bonum et 


. W odpisic: latum 


b Tamtc. linerc 


-
		

/Vilniana_030_10_034_0001.djvu

			,..-- 
 


. 


16 


. 


1501. 


Nr. 15. i 16. 


christianum principem
 et quae erunt ad bonurn statum vestrum et ad defensam totius 
Reipublicae christianae, quia Deus scit, quod non propter aliquid aliud hoc opto, nisi 
ut christianitas possit dcfendi
 et volo me erga vos ita habere, ut habuit fratcr meus 
piae rnemoriae. Qui tandem valcant. Datum in Merecz, sabato ante Laurencii, anno 
Domini millesimo quingentessimo primo. 
Alexandr 1\ Dci gratia magnus dux Lithpanie etc. 
manu propria subscripsit. 
Na odwrotnej stronie adres lRevelrendo in Cluisto patri et do[mino Lu]cae epi- 
scopo Varmiensi et domino lmagn]ifico Nicola .. de Baisen palaltinoJ b Marburiensi (s), 
amicis nostris dilectis 1. 


Xr ł(t, 


B. m. d. r. (KraJ:o'W ok. 10 st"
rpnt"a 1501). 


Fr)'deryk do Wład)'.fltntJa: zapewnia .go o .fwojej ż)Ic.diwości dla Zygmunta; 
więcej J(urzbach doniesie. 
Dwie kDpje z Tomic. 1. P. 135 i 2. R. l,q. - 3. T. N 24, 565 ex 2. 
Reg. Go/ębiowski III 452 ex 3. 


Fridericus cardinalis Vladislao H. B. R. 
Sercnissime princeps et domine dne gratIIle! Saepe et multa contuli cum dom. 
Sigismundo Kordzbach, quae pertinent ad praesentem casum et mt:rorem nostrum, tum 
etiam ad actionem futurae electionis, neque opus est, ut omnia repetam. Scio enim 
mcmoriter ac diligenter ipsum relaturum omnia, quae a reginali l\lte et a me audivit, 
et ab aliis dominis consiliariis accepit. Verum, ut respondeam ctiam ad litteras V. M u., 
volui hic pauca seorsum eidem significarc, mc videlicet habuisse semper ct habere ante 
oculos optime fratrem meum charissimum iII ust. dom. Sigismundum principem, tum ca 
com m oda, quae commemoravitl\ V. MI\. futura, Et nunc in eo sum certe proposito, ut cum 
tempus de talibus consulendi et providendi advenerit, enitar pro parte mea id sequi et effi- 
cere, quod putabo christianae reipublicae et communi bono utile et necessarium; habeo- 
quc spem certam, quod auxi\iante Domino bene succedent omnia sine aliquo motu 
aut turbatione. Plura non scribo, quia. sicut dixi, latius et explicatius omnia refercntur 
per prac fatum d. Si
ismundum V. MU. Cui mc humillime com mendo, eandcmque felicis- 
sime valere desidero, rogoque, ut me sua gratia consueta amplecti dignetur. Datum I. 





 


. Tak, z TUska. "Czc;ści w klamrc; ujc;te znalazly siC; po otwarciu zlotonej ćwiartki na rlTU
im jej 
końcu, który obecnie z
ubil siC; wśród oprawy. . P.: connumeravit 
l Cały list, pisany bez wszelkich znaków pisarskich, przypomina dykcję ludową ruską, 
a ponieważ jest własnoręcznem pismem Aleksandra, -przeto nie bardzo świadczy dobrze o jego 
wykształceniu. 
2 Jest to odpowiedź na list Władysława z 25 lipca (Nr. 11) .:- dlatego kładę przybliżoną 
datę 10 sierpnia. List jest bardzo ostrożnie pisany, ze względu na Nr. 12. 


... 


...
		

/Vilniana_030_10_035_0001.djvu

			Nr. 17. 18. 


1501. 


1'1 


Nr, 17. 


(Kraków ok. IO sinopnia I
OI). 
Fryderyk do Zygmunta pisze w podobnym duchu. 


Dfl/ie kopje II Tomie. 1. P. I37 i 2. R. I29. - 3. T. N. 24, 569 ex 2, 
Fridericus cardinalis Sigismundo duci a. 
I1I me princeps et domine frater noster charissime ac honorande I Scimus quam 
magno dolore affecerit V. mam Fr tem inexpectata mors german i olim nostri sermł. ex debito 
sanguinis atque ex eo vinculo, quod accesserat ex diuturna consuetudine et amore 
plusquam fraterno; verum quando coelitus destinatum fuit, ut tam subito praeriperetur 
nobis, necessarium est, ut divinae voluntati et rationi pareamus et dolorem nostrum 
non tam tempore, quam praeceptis et exemplis salubribus temperemus; id quod nos pro 
viribus facimus, V am quoque l1I am Fr tem pro sua prudentia facere non dubitamus. 
Ceterum libenter videremus, charissime frater, ut ipsa V. I. F. cognosceret erga se 
affectus nostros, quamquam non dubitemus, iIli iam diu esse cognitissimos; posset enim 
cernere, hoc tempore nos consueto debito fraterni amoris non deesse, Consideramus 
enim et consideravimus, quicquid nobis pro necessitate sua V. I. F. significavit, et ad 
hoc b in prospectu habemus omnes annos una semper dulciter exactos;- quae certe-omnia 
et multa alia faciunt nos non invitos cogitare et curam habere .de rebus V. I. Frtł-, 
habeatque eadem de nobis certam confidentiam, quod quicquid pro eadem efficere pote- 
rimus in hac futura deliberatione, habito respectu ad omne officium et debitu m nostrum, 
libenter nos facturos. Sunt et aliqua alia, quae hic mag. D. Sigismundus Kordzbach 
vidit et audivit, quae per eundem V. I. Fr tl referentur. Quae valeat feliciter et nos dili- 
gat, ut consuevit, et habeat commendatos. Datum. 


Nr, 18. 


IJ 


B. m. d. r. (Kraków ok. IO sinopnia ISOI). 
Fryderyk do kardynala legata Piotra pisze w podobnym duchu. 
Dwie kopie II Tomie. 1. P. I34 i 2. R. I26-7. - 3. T. N. 24, 563-4 ex 2. 
Fridericus cardinalis Petro cardinali Regino), Sedis ap. in Hungaria legato. 
Rev ma in Christo pater et domine arnice ac frater noster dilecte ac honorande! 
Licet nobis fuerit parva c admodum consuetudo cum V. Dna Rma, multis tamen argu- 
mentis saepe manifeste cognovimus singularem eius erga nos benivolentiam et totam 
domum nostram, quae se nunc qui dem manifestissime 4 aperuit, dum in hoc nostro 
luctuosissimo casu nulli officio non satisfecit et consolando nos et ea consilia praebendo, 
quae accommodata videntur et domui et universae ac communi viciniae nostrae - id quod 
certe nobis a V. V. Rm& accepisse (uit gratissimum, habemusque ei gratias ut amico 
optimo et cłarissimo. Verum de hoc postea latius, dabitur enim aliquando occasio, ut 


· Po bl
nie: Alexandro-MDL., co zmazane i poprawione takle bl
dnie na Viadillao U. B. R. Ił W R. ad bace 
· R.: pauea t1 R.: mamCeitiul 


) Piotr Isuali (Isuagles) archiep. Reginensis (Reggio w Kalabrji) był kardynałem 1498- 
1511, bawił wówczas na Wccgrzech. ,,
 .
I
 


A_ Aluanclri R. P. 


3
		

/Vilniana_030_10_036_0001.djvu

			18 


1501, 


Nr. 18. 19 


invicem nos melius cognoscamus, et si quid officii hactenus neglectum sit variis impe- 
dimentis et occupationibus utriusque, uberius explebitur. Et quoniam quod attinet ad 
actionem futuri regis ełigen.:li mag. D. Sigismundus Kordzbach, hic existens, satis bene 
cognoscere potuit et nostrum et aliorum dominorum in ea re affectum, non est opus 
ut mułta scribamus V. R. DDI; paucis tamen fere eadem repetimus, quae ipsi domino 
Sigismundo respondimus: nos videlicet etiam non admonitos habuisse et habituros res- 
pectum debitum ad ea omnia, quae sunt nobis significata et per istam regiam M tem et 
per V. R, DDem tum etiam per charissimum fratrem nostrum il\IDum D, principem Sigis- 
mundum. Nihil dubitet V. D. Rma, oos, quantum in nobis erit, pro officio nostro ope- 
ram et omnem diligentiam adhibituros, ut in praedicta electione id concludatur, quod 
putabimus et Reipublicae christianąe acceptum, tum unive.rsae viciniae nostrae utile et 
fructuosum. Quae valeat fełicissime et nos diligat et sacrae isti regiae MU frequenter 
commendet, ipsa quoque velit nos habere commendatos. Datum l. 


Nr, 19. 


Grodno 19 sUrpnia r50r. 
Aleksander dziękuje Fryderykowi za okazanq dotychczas życz/iwoN i prosi 
o dalsz6 poparcie, szczególnie o dobre usposobienie matki względem swej żony. 
Dwie Ropie s Tomie. 1. P. I42-.] i 2. R. 1]1-2. - 3. T. N. 24, 425-7 ex 2. 
Ujlei'łg'o' Golebiowski III 453 ex .]. 
Alexander M. D. L. Friderico cardinali. 
mme et r m . princeps et domine german e nos ter charissime I Intelleximus ex iteratis 
litteris et nuncio fraternum amorem et gratiam erga nos m tla v ae , cupereque nobis su- 
blimationem honoris, supra idque cooperari ad ceteros Regni consiliarios, ut et iidem 
nobis velint et faveant. Pro quo I. V, Fr ll multas habemus gratias, utque id prosequa- 
tur m tu V. cep to studio et amore rogamus plurimum, apud il\os maximum, qui honori 
nostro invident et partes a\iorum sequuntur, ut deponentes malum erga nos animum, et 
Reipublicae amiciciores, de statu ipsius sałubri consułant; qui non potiori modo et via 
in pristinum vigorem venire poterit, quam per Regoi et Ducatus coniunctionem, cuius 
offert se opportunitas. Quantum autem est in m tl . V. Fru in ipsam Rempublicam amore 
et pro ea consilio, nihil dubitamus, quod pro eius feliciori statu et acrius et diligentius 
consulet, non cedetque aliis, qui minus aut forte aliter ei cuperent - prout hoc sibi 
debet et obligatur tanquam ipsius maior consiliarius; pro qua dum ita, prout cepit, 
aget et consułet, nec honorem nostrum dignabitur negligere pro ipsius in Rempubłicam 
et in nos amore. 
Quod autem reginalis Mta. aegrum et difficilem in nos habet animum, nulla occa- 
sione ad id inducta, rogamus studiose, dignetur ml&. V. infensum animum suae M tll man- 
suescere et delinire, ut eam gravitatem contra nos susceptam depooere dignarerur, 
nomine nostro promittendo, quod nos, prout consuevimus, pro voluntate et mandato 
suae Mil. fieri volumus et cum conthorali nostra, quae ad obsequia et omnem bene- 
vo]ential suae reginalis MUl se offert, et cupit non minus quam ultima serva suae M tl . 


) W podobnym duchu pisał Fryderyk równocześnie do jakiegoś nieznanego biskupa 
wliL{ierskiego (Fridericus cardina/is ePiscopo in Hungaria. P. I36 i R. IZ8). ad
		

/Vilniana_030_10_037_0001.djvu

			Nr. 19, 20. 


1501. 


19 


inservire, et quicquid dignabitur sua Mtas totum grate et obsequiose faciet. Nec putet 
SUa Mtas, quo d mores et ingenium ilIud habeat, quod sua Mta. vidit) et forte in ea 
ilIud suae SerU displicuit; iam aliis moribus et ingenio habituata est, qui non displici- 
biles erunt suae Seru. Et quicquid displicibile fieri deberet, totum lJro voluntate et mandato 
suae SerU. mutabitur, ita ut nos et conthoralis nostra suae SerU inservire et obedire 
in omnibus, prout tenemur, volumus et promittimus. Tandem IlI mae V. Fru se recommitti- 
mus, quae etsi nos eadem prosequuta antehac semper fuit, nunc in electionis futuri regis 
dieta, dignetur eam gratiam ad effectum deducere. Tandem IlIt em V. valere feliciter cupi- 
mus. Ex Grodno, feria quinta infra octavąm Assumptionis Glor. Virg. Mariae MDI. 


Nr 20, 


Kraków 2I sierpnia ISOI. 
Podkanclerzy Maciej Drzewicki prosi Łukasza, biskupa warmińskiego, o po- 
'moc na sejmie elekcJljnym w obronie swej przeciw oskarżeniu sprzeniewierzenia 
skarbów zmarlego króla. Donosi, że poseł polski, wracajqcy z Turcji z dobrq 
odprawq, zatrzymany zostal na wieśt o śmierci króla. 


Oryginał wlasnorecsny pap. w rdłOp. 249 Muzeum C
artoryskic" str. 5,' po piec
eci 
wyciśnietej ślad pozostał in dorso. 
Streszczenie: Golebiowski III 455 NW. 2. ex r (
jals
ą datą 2r lipca). 
Reverendissime in Christo pater et domine domin e colendissime! Post recommen- 
dationem solitam meorum servitiorum. Defuncto domino meo, ymmo nostro serenissimo, 
pro fide mea male premiatus sum, domini enim Olei, seniores consiliarii Regni, odium, 
quod dudum in me gestantes dissimilavere, hanc nacti occasionem, me prim um accusa- 
verunt, quod dominus mea culpa decessisset, et deinde tezauros a me, quos nec dominus 
habuit nec ego recondidi, expetierunt; et cum nullos tezauros me habere respondi, me 
l1Iancipaverunt et custodie tradiderunt, id se facere consilio dominorum Maioris Polonie 
et Prussie asserentes, Tametsi in Polonia quosdam scio, preter meam culpam solum invi- 
dia instructos, mihi male velle, in Prussia vero neminem esse, cuius non potius favore, 
quam livore mi hi esset gaudendum, non credebam eius contumelie dominos Prussie 
exordium consilii dedisse, nec aliquem isti,
 scio esse, qui adeo esset temerarius, ut 
mecum agere temerarie et iure censuisset. Non possum non iniquo animo ferre hanc 
contumeliam iniuste mihi inflictam, nam hoc non est ignotum, quanta dominus noster 
inopia laborarit, et ego utique non fui tezaurarius, sed servitor (idelis et privatus. Qua- 
propter rogo V. R. 0., velit compati tante iniurie mee, ab omni abhorrenti iustitia, et 
Cum Deo favente fuerit in I
co electionis, ubi ego cautionatus I me sistere debeo, rogo 
et obtestor, nolit me in mea a iusticia deserere. Scio V. R. D. amasse dominum, amet 
et servos, quos propter fidem dilexlt dominus; nihil iniquum peto a V. R. D., que sem- 
per sese mihi obtulit fore benignum et gratiosum. Sed Deo favente Pyotrkovie de his 
conferam cum V. D. R" uberius, et non dubito, quod meam innocentiam non deseret. 
Hic non sunt alia nova, nisi quod Valachus vita esset functus. Noster orator ex Turcia 


· Rps: mi! 
1 W Wilnie 1495, ob. Encyklopedja Polska V, 1 str. 631-2. 
, Ob. Star. pr. pol. pomniki II 4534 (10 sierp. 1501). 


3.
		

/Vilniana_030_10_038_0001.djvu

			20 


1501. 


Nr. 20. 21. 


erat in reditu, ad nostrum votum expeditus, sed fama de morte domini nostri emersa, 
retentus illic est et sub custodia servatur. Cupio tandem fe!iciter valere V. D. R. Datum 
Cracovie, 2 I. augusti ISO I 1. 
V. R, Dnu obsequens Mathias Drzeuiczky, vicecancellarius R. P. 
Na odwrotnej stronie adres: Reverendissimo in Christo patri et domino domino 
Lucae, Dei gratia episcopo Warmiensi, domino colendissimo. 


Nr. 21. 
B. m. d. r. (Grodno ok. 27 .mrpnia 15 0r ) I. 
Poselstwo Aleksandra do panów koronnych w sprawie jego elekcji i unji. 
r. KoPia Narbutowska 11 Metr.-Lit. Ks. sap. V. 243 w rekoPisie B. Ossol. 293 8 . 
str. 203-5 nr. I.f;0. 
2. KoPia w T. N. 24, 553-6 .ex pr%

 M D. Lit.c w transskrypcj; 'aci';. g/oska",;. 
llOCOJlI,CTBO OT'!. BeJIHKOrO RHJlSR Ero MCTH Ky H8BeJI6HeilIIIoMY OT
y H uaHY 4>pe- 
.n;epHKY K8p.n;LIH8JIY 8 6rnKee JIaCKH ap
Ll6HCKYUY rHea.n;eHCKOMY 6HCKYUY KpaKOBCKOMY 
H KO BCHM'lt npeJIaTO:M'lt H naHOM'lt pa.n;e KOpYHLl nOJlI,CKoe. 
HallepBeH no.n;JIe 06LlqaR UOKJIOH'b H noa.n;opOBeHLe. 
HaHRCHeHlliLIH H HaHMHJIOCTHBIIILIH naH'lt IIOH Ero MCTL AJIeKcRH.n;p'lt BeJIHKHH KHRSb 
II. u. KY BaIIIoH MCTR BCKaS8JI'lt: IIITOCTe Ky Ero MCTII IlHC8JIH H qepes'lt CBOH nOCJII>l 
BCKaaLIB8JIH, :ma.n;aIOqLl a6Ll Ero MCTL 6L1JI'lt Ha TOHTO eJIeln-\iH, Kr.Top8.JI:m'lt MaeT'lt 6L1TL 
TLIMH qaCLI Toro COHMY ueTpLIKOBCKoro ĄJIR 06HP8HR llaH8 TOHTO RopYHe Ero MCTL B OCO- 
6JIHBOe npHRSHH H c Toe .n;06poe BOJIH Barnoe MeTH npeJIaTOM'lt II naHoM'lt pa.n;e KOpYHLI 
nO.'lLCKOe K8SaJI'lt no.n;RKOBaTH. 
llaH'b Moil HaHMII.'lOCTHBliLlH BeJIIIKHH RHRSL Ero MCTL Balie" MCTH .n;aJI'lt UOBe- 
,'I,IITH, :me npe HeKoTopLle Hara6aHR liTO CR TLlqeT'lt a rpaHH
'lt HenpHRTeJILCKHX'lt naH- 
CTB8.M'lt Ero MCTII II upe HHLIe MHorHe pe%I, Ha TOT'lt TO COHM'lt Toe eJIeK
LIII Ero MCTL 
HeMo:meT'lt 6LITH. 
,lI;aJIełt Ero MCTL .n;8JI'lt BaIIIeH MCTR UOBe.n;HTH: aqKOJIBe Ero MCTL Ha TYIO eJIeKI.ÓIO 
nepCOHOIO CBoeIO He6LL7l'lt .n;ocnerneH'lt npHexaTH, Blli8KO:m'lt SH8MeHHTLlX'lt npeJIaTOB'lt Ił ua- 
HOB'lt paĄLI Ero M CTH BeJIHKOrO KHRBTBII. JIHToBTKaro co HCRM'lt nO.'lp
eHPM'lt H cynOJIHOIO 
MOI-\TO Ił MaH.n;aTOM'lt eCTL KY Barno:u: M(,TlI nOCJI8JI'lt, TaK'lt RK061>l lIe.'l'lt Ero MCTL C8M'lt 
CBoeIO 06JIHqHOCTLIO TY y B8mee MCTIł 6L1TH, li BepLITL HailRCHeillll.Lrn naH'lt Moil Barn en 
MCTII RKO npeJIaTOM'lt li n8.HOM'lt rrpLIRTeJIeM'lt MH.'lLIM'lt, :me Ero MCTL q8Cy T8KOBoro HH- 
HeHrnaro He onYCTIłTe, 8JIe BOCnOMJlHeTe Ha CTapo.n;8BHLlH 06LlqaH H Ha cocTynLI 
H cnllCLI II cnoeHR TLIX'lt 06anO.'lHLIX'lt naHCTB'lt, nO'łIOBlil>l OT'lt XB8JIe6HOe naMeTH .n;e.n;a 
lIx'!. MCTH KOpOJIR BJIs.n;HCJIaBa II maCTHoe naMeTH oTI
a lix'lt MIIJIOCTR KOpOJIR KaSIIMepa, 
me lix'b MHJIOCTL C KOTOpLlX'lt CTOJIL
OB'lt cTymlJIlI Ha lIaeCTaT'lt KOpOJIeBeKHH H 6LIJllł 
B.n;ep:a.::lHlI TLIX'b 060HX'lt n8HCTB'b, li TaKOBLllI'b BTeJIeHLeM'b li cnOeHLeM'lt KOpOJIeCTBa 
c KHRSTBOM'lt npe.n;ltH BalllLlMH TLIlI 060H naHCTBa peqH CBOH YBes.n;e .n;OCTaTOqHe .n;OHO.n;HJIH 
H Ha Bee CTOpOHLl Henp.LUlTe.f.IeM'b CBOHII'lt pOCKaaOB8.JIH H HM'lt rpOBHlI 6LIJIH, lllTO:m'b He 
.-#. 
 


) I. Caro, Gesch. Polens V 810, uw. 1. mylnie notuje ten list pod 2 lipca 1501. 
2 Poselstwo to spisano niewątpliwie równocześnie z wydaniem pełnomocnictwa pięciu 
delegatom litewskim na sejm elekcyjny, t. j. w Grodnie ok. 27 sierpnia 1501 i ob. Akty Unji Nr. 77. 
i
		

/Vilniana_030_10_039_0001.djvu

			Nr. 21. 22. 


1501. 


21 


eCT'b BOHTneHO II HIIHeUIHIłX'b ąaCOB'b HenpIłJłTe.71t:"M'b ,ZJ;OC.blTb BąHHIłTb TbIMII BbIIUe:H MeHe- 
HbIMII naHCTBbI, Kr,ZJ;bI:IE'b BaUIa MCTb ,ZJ;OCbIT'b ,ZJ;e.71aIOąbI CTapO,ll;aBHOMY 06bIą8IO Harnoro 
.MII.710CTIIBaro naHa Ha ToeTO naHCTBO BOSMeTe R Ha CąO.71b
Y MaecTaTy KOpO.71CBCKOro no- 
ca,ZJ;RTe II Tble 060H naHCTBa YTe.71eHbeM'b e,ll;HOCTIł cnOlITe. 
lIaH'b Moił HaHMU,'l()('THBUII.lit Be.71IlKJlH KHJłSb Ero MCTI. Ił TO,ZJ;aJJ. BarnoH MCTII nOBe- 
,ZJ;HTII: eCT'b Ero MCTI. C.71bImeHI.C me HaHJłCHeHUILrn naR'b KOpO.71I. Ero MCTI. B.71a,ll,Rc.71aB'b 
BropcKłIR Ił ąecKJrit nplll1oB
,ZJ;yeT'bCJł HeK8KO KY KopoHe nO.7lI.CKOB TO ecT'L 6.7lHSKOCTblO 
nepBOpOOR:eHCTBa. Ham'b MII.710CTHBbIH naH'b Be.71HKHH BHJlBb Ero MCTb TO Ero MCTII 6paTY 
cBoeMY BHa,:m:e OH'b eCT'b OTD;Y Mx'b MCTH rrepBopo:m:eHI.IH - a BTaKo:m:'b 6.71HSKOCTb naHCTB'b 
ROpYHbI nO.71bCKOe eCT'b BTpaTH.71'b II ce6e OT'b HeH oT,ZJ;a.71Il.71'b, Kr,ZJ;LI:m:'b OHoro 'Iacy no 
cMepTH C.71aBHOe n<łMeTU OT
a IIx'b MCTH KOpO.71Jł RasHMepa, MHMO ero, MO.71o,ZJ;rnIłH 6paT'b, 
,ZJ;o6poe naMeTIł .HH'b 0.716paXT'b, eCT'b Ha SBbIKJ.[OM'b MeCT
y e.7.!eK
iIł COHMY neTpRKOBCKoro 
on Bcee ROPYHbI BI.IBO.71aH'b II Ha CTOJ.rb
Y M:aeCTaTY KopoJ.reBCKoro noca:m:OH'b Ił KOpYHO- 
R8HbIM'b n8HOM'b 6I.IJ.r'b, 8m'b,ZJ;0 Toro 'Iacy nOKIł MIł.."IbIH Bor'b Ero MCTII Ha TOM'b CBeTe 
S,ZJ;OpOBJł SbIąbIJ.r'b. 
HallI'b MCTIIBbIH naH'b ,ZJ;aJ.r'b BaUIoH MCTR nOBeAIłTII, me C.71YIUHe R AOCTaTOąHe 
crrpsBe,;ł;.II.HBO npaBO MmJO KOpOJ.rJł Ero MCTR BropcKoro II 'IeCKOrO KY KOpYHe nOJ.rbCKOH Ma, 
a TO AJ.rJł Toro, me eCT'b MOo'"I()AlUbI. 6paT'b ,ZJ;06poe naMCTR KOpO.ll.IO O.ll.6paXTY, a BrrpaBa BKa- 
BYIOT'b, Ił:m:'}, naHCTBa CnaA8.IOT'b Ha MO.ll.O,ll;lUbIX'b npe,ll;ce a He saCJł Bsropy Ha CTapmbIX'b. 
Barna MCTb - npeJ.raTIł II naHOBe paAa ROpYHbI nO.ll.bCKOe, 6aąeąbl HaUIoro MIIJ.rocTIIBoro naHa 
crrp8BeA.II.IłBYIO 6.11.IłSKOCTb YCIłMII lJ;OBO,ll;bI KY TOMY naHCTBY, TOH :m:8.11.0CTII Ero MCTR He- 
B'II.lHIITe, MIIMO Ero. MCTI. IłHoro naHa HeBOSMeTC, 8.71e c rrpoiispeHJł MlIo'"IOrO Bora Ha TOM'b 
TO CJIaBIIOM'b co6paHbIO OTO BClIX'b BalUbIx'b MCTeH O,ZJ;HlIM'b C'b TbIM'b yMbICJ.rOM'b Ero MCTb 
,ZJ;8.11.Ił60r'b 
aCTJ.rIlBbIM'b nallOM'b HaMeHłI'.re II noąaTYIO peą'b KY ,ZJ;06pOMY KOH
Y npIIBeAeTe, 
me HerrpRJłTeJ.r1l TbIX'b 06an0.71bHbIX'b naIlCTB'b CJIbIlUa'IbI Ero MCTb nRIIOM'b RopYHI.I H Be- 
.7lllKOro RHJłSTBa II HHLIX'b SeM.71I. ,lI;eAII
TBa Ero MCTH, CTpaX'b H 60JłSHb Be.ll.I1KYIO B cepn;bI 
nPI.rnMY, 6a'IeąbI J.rSCKY li sro,ll;Y rrOMaHHbIX'b Ero MCTlI Ił o,ZJ;1I0CTaHlIocTb 06onoJ.rHbIX'b 
naHCTR'b nOCnO.ll.RTOe 060pOHbI. 


Nr. 22. 


Ki
te
 (kon. surpnia 150r). 
Fryderyk do Łukasza, biskupa warmińskiego: cieszy się, że w .Frusiech 
spokój; pomniefsze sprawy zalatwi się na elekcji, na którq zechce. swój przyjazd 
przyspieszyć. 


Dwie koPie s Tomie. 1. P. 132 i 2. R. 120. - 3. T. N. 24, 559 ex 2. 
Reg. Golebiowski III 453 ex 3. 


Fridericus cardinalis Lucae episcopo Varmiensi. 
Reverende in Christo pater et domine arnice et frater nos ter dilectel Constituti 
inter curas continuas praesentium temporum, libenter audimus, isthic quae ad statum 
Reipublicae pertineut esse omnia sopita et tranquilla, idque divinae benignitati ascribi- 
mus, Vp.strae quoque R'lBe Dni. et m. d. palatini Marienburgensis curae ac providentiae, 
quos semper cognovimus diligenter invigilasse omnibus Regni commodis 1. Si qua autem 


..r

. 


1 Byli 11 lipca w Gdańsku, objetdtając ziemie miasta dla utrzymania spokoju w czasie 
bezkrólewia; Ss. r. Pruss. V 449. 


-
		

/Vilniana_030_10_040_0001.djvu

			22 


1501.. 


Nr. 22. 23. 24. 


sunt, quae res privatąs potius tangunt quam publicas, aliquantum inquieta, iIIa sunt 
tolerabiliora et facilius ac citius emendari poterunt. Nos.quoque quantum possumus 
laboramus cum ceteris dominis, ut reliquae partes Regni suarn servent tranquillitatem, 
prout ex Dei munere servant. Quud vero scripsit V. R. DO de Marienburgensis castri 
rebus ad consueta relabentibus, tum de discordia civium Gedanensium, videtur nobis 
hoc aliquantulum sufferre, quoad mutuo cap to consilio in electione futura provideamus. 
Ad quam etsi non dubitamus, causa Reipublicae necessitatis V. R. Dnem adventare, tamen 
voluimus eidem addere stimulum et rogare illam, ut accelerare tantocicius velit cum 
nunciis civitatum istarum. AHa reservamus ad mutuum colloquium cum V. R. Dne, quae 
valeat feliciter et nos diligat, Datum in Kielcze. 


l' 
Xr. 23. 


(Kielct' kOIl. sierpnia 15 01 ). 
Fryderyk do Mikolaja de Baisen, wojewody malborskiego: w sprawie 'Jana 
Konopackz"ego, prowizora zamku malborskz"ego, .zarządzi Sl( !la elekcji, na którq 
zechce wojewoda swój przyjazd przyspz"eszYl
 


Dwie kopje s Tomie. 1. P. 133 i 2. R. Ul. - 3. T. N. 24,5 61 ex 2. 
Reg. Go/ębiowski III 454 ex 3. 
Fridericus cardinalis Nicolao de Baisen palatino Marienburgensi. 
Magnifice domine arnice noster dilecte! Quod nobis rescripsit V. Mela de Joanne 
Konopaczki, provisore castri Marienburgensis. non est opus, ut in praesentia aliquid super eo 
nunc respondeamus, quandoquidem speremus brevi V. Mnm adventuram in Piotrkow pro 
electione, ubi de hac re et aliis cum V. Mela ac R D. episcopo Vanniensi consilium 
debitum capiemus, ut ei loco et ceteris necessitatibus provideatur. Rogamusque 
V. Mam. ut ad eandem electionem iter suum acceleret, et alios dominos istarum terra- 
rum consiliarios et civitatum nuncios, ut idem faciant, admoneat. Valeat V. Mela feli- 
ci ter. Datum. . . 


NI'. 24 
B. m. d. r. (Kielce kan. sierpnia 15 01 ). 
Fryderyk wzywa 'Jana Konopackiego, prowizora zamku malborskiego, aby 
zamek staranme utrzymywa
 sprawę kosztów przyszły król ureguluje. 
Dwie kopje z Tom;c.: 1. P. 133 i 2. R. 121. - 3. T. N. 24,571 ex 3. 
Fridericus cardinalis loanni Conopatzki canonico Culmensi, provisori castri Marien- 
burgensis. 
Venerabilis in Christo nobis dilectc! Opus erat sub hiis temporibus impensis libe- 
rioribus in castro faciendis pro meliori conservatione eiusdem. Itaque volumus et 
mandamus tibi, ministres omnia capitaneo, prout cepisti. Quae enim aut superflua aut 
sumptuosa nimis et supervacanea videbuntur, se
U8 d. noster rex futurus, qui iam 
favente Domino cito eligetur, et moderari et ad bonum ac debitu m ordinem reduc
re 
poterit, ita prout necessitas exposcet. Tu vero interim sis diligens in tuo officio, de aliis 
rebus, si quae necessariae forent, plenam anobis informationem accepturus. Datum... 


I
		

/Vilniana_030_10_041_0001.djvu

			.Nr. 25. 26. 


1501. 


23 


f 


al 


m no 


-r.t bt.. JO 


NI',25. 


'l 


B. m. d. r. (Kielce pocs. września 150I). 
Fryderyk do k1"ólowej matki Elżbiety, posyl'.1Jqc list Aleksandra z I9 ster- 
pnia, wstawia się za n£m i jego ma/żonkq. b. 
Dwie kQPje z Tomic. 1. P. 4-14-5. ; 2. R. 133-4. 
Fridericus cardinalis Elisabetae reginae Poloniae, matri suae. 
Ser ma princeps etc.! Venit ab iIl mo domino D. M. Lithuaniae Janussius Swirczowski l 
et attulit nobis litteras. in quibus eius i. d. suspicans V. Mtem sibi indignari. rogavit nos 
plurimum, ut expurgassemus eundem apud V. Mtem. Intelleximus autem ex litteris eius- 
dem i. d. ducis, concepisse eum hanc opinionem indignationis erga se MtI. V., quasi 
paru m officiose se habuerit coniunx ipsius, veluti rudis et adhuc agrestibus moribus, cum 
in Lithuania V, M. fuerat. Et ut intelligat V. M. latius ea, quae nobis super hac re scri- 
psit, mittimus eidem copiam Iitterarum eiusdem i. d. ducis, et pro oBicio ac debito 
nostro rogamus humiliter V. Mtem, si in ali quo offensus esset p.ius animus, dignetur illum 
immutare, et in amorem ac gratiam maternam eundem dom. ducem recipere: quando- 
quidem videt V. M., quod paratum et obedientem filium cum eadem coniuge sna 
v. MtI promittit se futurum, quod et nos certe pro optima natura et consuetudine illius 
nihil dubitamus eum facturum. Non scribimus in hae re plura V. Mtl
 quia scimus iIIam 
plus quam piam et gratiosam dominam ac genitricem in su os umnes filios semper exti- 
tisse. Reliquum es t, ut rogemus V. Mtem, dignetur nobis suae -valetudinis statum descri- 
bere, quem dominus Deus Omnipotens pro nostra et omnium consolatione optimum 
faciat et semper conservet. Commendamus nos humiliter V. MtI. Datum. .. 
J 


1 


Nr. 26. 


B. m. d. r. (Kielce pOCH. września I5 01 ). ł 
.ł.ryderyk zapewnia Aleksandra, te spraw
 jego popiera i donosi, te do 
matki według jego życzenia napisal 


Dwie kopje z Tomtc. 1. P. 143-4 i 2. R. 1/2-3. 
Fridericus cardinalis Alexandro M. D. Lithuaniae. 
II1 m e princeps et domine frater noster charissime ac honorande! Exhortata est nos 
V. Fr ta . 111'0:8 et alltea saepe et nuper per nuncium suum dom. Janussium Swirczowski 
ac per litteras per eundem allatas, ut promoveremus V. I. Ftla negotium in futura 
electione pro communi bono et utilitate Reipublicae. Nos cert e non indigemus aliqua 
admonitione aut stimulo, ut id faciamus. quod exigit amor fraternus, ac ipsius Rei- 
publicae et utriusque dominii commoditas exposcit. Nam eo proposito sumus et semper 
fuimus, ut quod intelligamus esse oflicii atque amoris nostri erga V. I. Fr tem , tum in 
ipsam quoque Rempublicam, omni studio faciamus, et specialiter quoque, quod attinet 
ad personam V. I. Fru" sicut prius scripsimus, apud dominos consiliari
s eam promo- 
tionem faciemus, quam tenemur. 


u fil 


I 


"'I 

 


"_i 


l Curiensis Alexandri, mianowany w Wilnie 21 czerwca 1503 burgrabi" zamku krakow- 
skiego. M. S. III 602, 817 etc. 


--
		

/Vilniana_030_10_042_0001.djvu

			24 


1501. 


Nr. 26. 21. 


Quod vero spectat ad leniendum animum reginalis MUl, quasi indignantem V. I. 
Fr tl , nos etsi nihil tale intelleximus aut sciamus, sed putemus alicuius mali hominis 
lingua insusuratum hoc V. I. Fr tl , tamen ut iII i morem geremus, sicut semper cupimus, 
scripsimus super ea re quam commodissime potuimus eidem reginali MU, ut si quid uti- 
que esset, quod eiusdem men tern offenderet, iIIud demu1ceretur. Dedimus etiam litteras 
ad dom. capitaneum Cracoviensem), amantissimum V. F. Im.e et ad ipsum quoque can- 
cellarium eiusdem reginalis MUla, ut et ipsi in ea re verba necessaria lacerent pro excu- 
satione V. I. Pll. Nos ipsi, si praeventi fuissemus a nuncio V. F. Imae Cracoviae aut in 
propinquo, Iibenter egissemus hanc causam et excusassemus V. I. Fr tem , sed quoniam in 
longinquo fuimus, officio nostro et desiderio V. I. Fr tla eo modo quo potuimus satisfeci- 
mus. Quam valere feliciter desideramus, nos eidem plurimum commendando, rogamusque, 
ut nos diligat et amore el gratia fralerna prosequatur. Datum. .. 


Nr. 27. 


Piotrków 30 wrzdnia ISOl. 
Piotr Szafraniec, starosta malborski, donosi Gdańszczanom o wyborze 
Aleksandra i posyla im inne nowiny od strony Moskwy, Węgier i Motdawji. 


Or)'g. s pieczątką. Arch. państw. w Gdańsku 300. U. IV. 553. 
Reg. Smolka, Archiwa w Poznańskiem ; Prusiech str. 276 (Spraw. Wydz. hist., . I 
fi/os. A. U. IV). 


Generosi domini, amici dilecti. Hac luce i\lmua princeps dominus Alexander in 
dominum nostrum gra mum electus est., unde omnia bona omnibus nobis in sua primitiva 
reviviscent. Nam hisce temporibus quadraginta millia Mozquitarum prostrati sunt £, 
cuiusque novitas eadem luce alata est. Ungari magna damna paciuntur, nam Turci cum 
fortissimis quatuor impetibus in ilIud regnum invasere, ubi innumerabilia damna fecerunt, 
terram Ungarorum depopulantur. Palatinus Moldaviensis sua inicia, ut consuevit, in terris 
Podolie facit, populumque in terram suam pellit; tam en Deo auxiliante in brevi id in 
eodem ulciscetur, accipietque vindictam pro mercede sua. Alia non sunt. Sed quid si 
innovatum fuerit, i\lud non manebit ocultum. Datum Pyotrkow, feria quinta die festi 
Jeronimi sancti, anno domini millesimo quingentesimo primo. 
Petrus Schawranyecz, castelanus Vyslicensis, Marieborgensis et Radominensis. capi- 
taneus gladiferque Cracoviensis. 


Adres: Generosis viris dominis proconsuli consulibusque civitatis Gdanensis amicis 
nostris carissimis. 


· lic zam.: R.domienais 


1 Mikołaj Kamieniecki (1495-1506). 
II Jan Latajjki, proboszcz gnieźn., krak. i łcocz., królowej Elżbiety kanclerz; MS. 1lI 1116 etc.; 
później biskup pozn. 
a Wybór Aleksandra był więc jut zdecydowany 30 września, jakkolwiek formalna elekcja 
nastąpiła 4 paźdź. 
£ Jest tu mowa o zwycicostwie Waltera Plettenberga w poblitu Izborska 27 sierp. 1501; 
Caro G. P. V 884.
		

/Vilniana_030_10_043_0001.djvu

			Nr. 28. 


1501. 


25 


Nr, 28. 
,\(' B. m. d. r. (Piotrków po 3 p/lida. rsor). 
Uwiadomienie Aleksandra o wyborze i gratulacje im£eniem stanów polsktck. 
KoPia wspólcz. w Metryce Kor. w Wa"szawie XVII 23.3. 
Ad Regiam Maiestatem.. 
Post dolorem et maestitiam communem nostram, quam ex morte olim etc. passi 
sumus universi, cum olim Maiestas Toruniae sic ut catholicum decuit principem sacra- 
mentis procuratus devotissime mortem obiit, eiusque funus per universos praelatos etc. 
sepultum, tandem dum prorogare non licuit vaccationem tanti dominii seu Regni, cuius 
amplitudo, tam ratione antiqui optimi nominis et gloriae, quam propagatae Serenissimae 
Familiae Regalis Vestrae toti orbi innotuit, senatus Regni, avisatione praemissa ad universos 
principes, dominia, potestates et subditos Regni, dignum putavit ad electionem novi prin- 
cipis et domini non segniter procedere, conveneratque pro festo Crucis Pyotrcoviae. Con- 
venerant plurimorum principum oratores et nUł1ctii ad honorem et gloriam eligendi 
principis praesentias et consilia commodantes. Dbi post tractatus breves ad profectum 
et felicitatem regnaturi principis habitos, de quibus Vestra cum Exc('lIentissima Maiestate 
hic suo tempore per nos conferendum restat, quamvis turba se tunc offerret principum 
catholicorum, numerosa offerentium incrementa - ius item liberae electionis nostrae salvum 
scit Vestra S., non ex successione sed ex dignitate principum reges dari nobis - tandem 
consolator omnium Deus cogitatus diversos subito adunavit, omniumque fe re christia- 
norum principum et eorum, quos prudentissimi ex rationibus dignissirnis describunt ad 
imperium summ endu m, virtutes, commendationes, consilia et munificentias tamquam de 
omnibus principibus sumptas in uno felicissimo Mti. V. reunire collocari monstravit. 
Quamobrem domini Spiritu ordinante Sancto V. Stem, non quidem de successoribus tan- 
tum regiae familiae Poloniae sed ex universis catholicis principibus dignissimum, in regem 
Poloniae ac dominum elegerunt ac ad sedem regiam apud eos vaccantem assumpserunt, 
secundum descriptam electionis seriem, quam suo tempore V. Sti exhibituri sumus. Nunc 
tamen digniora putavimus oracula nostra quam descripta: electionem ei intimamus, quam 
petituri sumus, ut secundum descriptum electionis modum eam ratam habere, subditis 
universis nobis pientissimus esse, aviti nominis emulator, dominiorum auctor, Christia- 
norum defensor et egentium omnium mirificus provisor esse dignetur. Sic enim persua- 
sum habuimus nobis, neminem hac tempestate quam SI"m V. non solum isti Regno sed 
etiam toti orbi imperare valitura[m], tum enim Tua Mła. comparabit sibi nomen vir- 
tutibus, iustitia, fide, gratia, liberalitate, ipsa quoque benignitate, ut cunctos principes 
superaret ac velut asilum egentium et robur commune defensivum esset. Itaque impletis 
modis electionis suae, cuius munimina humillimi deferimus, regnet et imperet feliciter, 
hostes vincat, Regnum augeat, bonos amet, egentes consoletur, malos puniat, et heredi- 
tate paterna, cuius iam pridem in parte dominari consuevit, iam iam non successionis 
sed liberae electionis nostrae iure fruatur felicissime et quietissime in aevum. Cuius favori 
et gratiae nos universos regnicolas efficimus recomr:nissos 1. 


.. N-łtł6wek r
kl) p6łniejszI) 
) Jest to widocznie tekst przemówienia jednego z delegatów sejmu elekcyjnego do Ale
 
ksaodra, którymi byli według Miechowity: Andreas Rosa archiep. Leop., loh. Lubranski epis. 
Poso., Andreas de Szamotuli pal. Poso., loh. Szram Tharnowczik pal. LubI. [raczej Rusliae) 
Acea AI....Ddń Il. P. 4 


--
		

/Vilniana_030_10_044_0001.djvu

			26 


1501. 


Nr. 29. 


Nr. 29. 


(Piotrków po 3 paAdz. 150r). 


Projekt przywileju mielnickiego dla senatu. 
Kopja wspólcz. R. L. III. r8; - z t6g0 TeRa Nar. 24. 593 (ex M,s: arch. Metr. R.). 
Constitutio Mielnicensis in eIectione regis Alexandri in postulatione eiusdem. 
Et quia nihil praestantius intra humana" commoda evenire potest, quam sub 
bono principe et iusto vitam agere, proborum consilio, legibus et non arbitrio aut libi- 
dini eorum su bici et parere - nam quamdiu sua gravitate senatus decernit, tamdiu Res- 
publica viribus suis consistit - saepe tamen compertum est, principes velle pro arbitrio 
et voluntate sua agere, et dum i1\orum conatibus per primiores b consilii resistitur. tunc 
impetus et ingenia contra statum et personam et fortunas eorum convertunt, non medio- 
criter saeviendo- 
Ideo pro iure sanciatur, ut quotiens contigeret aliquem consiliariorum false aut 
clandestine delationibus aut quibuscunque aliis submissis accusationibus aut culpis cri- 
minari et principi deferri, et tales indignationem regiam quomodocumque conviciati 
incurrant, consiliarii universi in conventu generaIi hoc discernant et discutiant, stante 
securitate accusati, et pro qualitate negotii uti aequum et iustum censebunt inculpato 
purgationem decernent; nam fama, vita bona et status personae, hoc est captivitas, 
maiori consi\io et seniori subiciatur, ita tamen quod semper duo partes potiores et 
seniores consilii concludant et aIia vero pars dissentiens tenetur sequi potiorem. Nam 
vero quotiens de tanto horninum discrimine agatur, ibi turba malorum vel levium non 
valeat, sed eorum qui iura patriae salva esse volunt. 
Idem intelligendum est de causis civiIibus discutiendis inter dominum et subditum, 
nec minus inter partes et e R. M.: non aIia decernat, nisi de quibus universi consi\io 
convenerint, vel aIiter iIIi, discrepantibus, non modo maiores numero, ima et potiores 
et seniores consilii conc1udant, uti Plaemissum est, dummodo non sit contra ius scriptum. 
Ubi autem contigerit, quod rex non iuste aut legitimo iudicio, sed temerarie [con- 
tra aliquem ex consiIio aut aIiquos privioris] d status, bonae reputationis, famae integrae- 
que opinionis vi ros, ad vi tam, personam aut ad bona conaretur aut faceret, quod vim 
inferre posset et iudicio consiliariorum, uti praemissum est: parere abrenueret e et con- 
querenti de se iustitiam ministrare denegaret, aut contra statum et offensam Reipublicae 
moliretur, aut quicquid tale commiserit, quod regio debito f non conveniret, extunc uni- 
versum Regnum sit liberum a iuramento et fide praestita, et principem non ut dominum, 
sed ut tiran num et hostem reputet, et personae singulae, quae laesae fuerint, lidte et 
honeste possent ad alium dominum confugere, et contra principem quibuscunque modis II 


-
 - "..----. 
 


. wkopji: hummana b sic-ze znakiem skr6cenia nad: rimior · Tuje'tuBandtkiegogor&zalekcja: pares 
ut... d Uzupelnienie z Bandtkiego. W r
kopisie w tern miejscu tylko dwa slowa: alit quem (zepsucie) . sic I Tak 
Bandtkie. Rps blędnie: rei depite II Bandtkie ma w tern miejscu wdny d o d a t e k: facta tamen et compIeta 
iIIa proteatatione, quae antiquis constitutionibus conatat esae expreaaa. 


et caeteri. Tak przypisuje Modus e/żge"di regis: »qui nuntii debent facere solem nem peroratio- 
nem in postulatione. ..c (O. Balzer, Księga Pamiątkowa Uniwersytetu Lwowskiego. 1912. T. I). Ten 
Modus spisany był zaraz po elekcji Aleksandra, skoro się nań mowca nasz powołuje (»secun- 
dum descriptam electionis seriem...c - a dalej »modumc). Wspomniane poniżej »mUl1lmll1a 
electionis c , to niewątpliwie sam dekret elekcyjny, drukowany z or. w Przeglądzie Hist. 1913. 
XVII, 92. 
lo 


....
		

/Vilniana_030_10_045_0001.djvu

			Nr. 29, 30. 


1501. 


27 


iniurias suas repetere, sine honoris sui detrimento. Tenebiturque princeps damna passis. 
qui ob huiusmodi iustitiae denegationem aliqua pertułerunt, exsolvere, et deniqu
 laeso 
coram consiliariis iustitiam ministrare, pro quo palatini aut episcopi ad principem se 
interponere tenebuntur, prout alias antiquitus erat observatum l, 


Nr. 30. 


B. m. d. ,.. (w po/OuM paidsin-nika ISOI). 
Instrukcja dla 'Jana Lasockiego, posla kard. Fryderyka do króla Włady- 
stawa: jakkolwiek Fryderyk popierał. wybór Władyslawa, to jednak musial 
ustqPi, wifkszości, która życzyła sobie Aleksandra, ze względu na unię. 
Dwie le0lie 1J To",ic. 1. P. 146-7 i 2. R. 150. - 3. T. N. 24, 573 ex 2 i 577 
urywek ex I. 
ReK. Goł
biowski III 454 ex 3. 
Legatio a Friderico cardinali ad Władislaum a H. B. R. 
Imprimis praemittatur salutatio et commendatio debita suae M'i, deinde dicatur: 
me intellexisse optime, omnem statum bonum non modo domus nostrae sed etiam huius 
Regni dependere ex sua M'e, atque ideo semper me cogitasse et in animo constitutum 
habuisse, ut omnia negotia et Regni et eiusdem domus nostrae referrentur ad consi\ium 
et arbitrium eiusdem M'ia, veluti ad earo, quae et potuit consulere et consuluit semper 
ac providit gratiose rebus et necessitatibus eiusdem Regni et domus nostrae, 
Et propterea cum placitum fuisset olim ser'DUIO dom. Albertum bregem Poloniae et 
germanum communem tollere ex humanis Divinae Maiestati, statim me animum con- 
vertisse atque ita constituisse, sicut in caeteris ut o in hac quoque re, videlicet eligendi 
regis, consi\ium et voluntas eiusdem M,i. requireretur. 
Et cum eandem Mlem sensissem sua consueta gratia propensam ad omnia ea subeunda 
et facienda, quae faciunt pro tranquillitate et omni com modo eiusdem regiae domus 
nostrae, adhibui curam et omne studium, quam d maxime mihi licuit, ut per electionem 
eiusdem M,ia in regem ac dominum nostrum necessitatibus nostris provideretur. 
Sequebantur non pauci domini hoc meum desiderium, ad quod tamen maior pars 
induci non potuit, quae cum tota fere communitate ad aliam partem affectus suos incli- 
naverat. desiderans continuam praesentiaro futuri domini et necessariam asserens, timens- 
que defectionem terrarum Russiae et mułta aHa incommoda comroemorans, quam etiam 
stimulabat continua sollicitatio notabilium oratorum ducatus Lithuaniae, magnis conditio- 




 


. R. zamiast Legado ma: Jnstructio _ a na końcu dodatek: data Joanni Lassoeski. b P. niema AIb"..- 
tum e R. ma tu: it
, za. po regil: ut 4 R.: ąuoo 
1 Ten projekt niewątpliwie przywieźli ze sobą delegaci sejmowi do Mielnika i na pod- 
stawie jego, z małemi tylko odmianami, z odpowiedniem przystosowaniem (ormalnem i z doda- 
niem na początku wstępu, a na końcu całego szeregu szczegółów, ukuto na prędce w Mielniku 
ów przywilej dla senatu z 25/10 1501, którego dotychczas z oryginału nie znamy, ale znamy 
dobrze ze współczesnej ingrosacji do Metryki Kor. (ks. XVII, 238), drukowanej dość poprawnie 
u Bandtkiego lus Pol. 361. Dalszy ciąg przywileju - ów szereg szczegółów znany nam z Bandt- 
kiego - wskazuje niewątpliwie tę samą kuźnię. Pomagali tu zapewne kanclerze, obaj interesowani 
(ob. Nr. 35 uw.) - zastrzetenie zaś na końcu aktu Bandtkiego prawdopodobnie zredagowal 
J. Laski (FinkeI, Ęlekcja Zygmunta I, 1910 str. 56). 


... 


--
		

/Vilniana_030_10_046_0001.djvu

			, '28 


1501. 


Nr. 30. .31. 


nibus et Regno quodam modo necessariis, rem. principis sui et eiusdem Ducatus ac etiam 
Regni promoventium; memorem autem me fuisse eiusdem Mti. consilii ac mandati, ut 
eniterer communi omnium concordia hoc negotium ad desideratum finem perducere. 
Victum itaque me et astrictum parere praedictis necessitatibus, ne, ut dixi, exinde 
aliquod intestinum malum excresceret, et declinasse ad vota aliorum, ilIis tamen condi- 
tionibus, ut si magnu& ducatus Lithuaniae incorporaretur in Regnum, fieret rex iIImUl dom. 
AIexander, magnus dux Lithuaniae, ac deinde perpetuis temporibus unus dominus 
utriusque domin ii existeret, appositis etiam aliis quibusdam articulis, quibus hoc firma- 
retur, factumque esse praefatis conditionibus decretum electionis, quod confirmari deberet 
iuramento iIl mi d. magni ducis Lithuaniae et eius consilii totius. Alioquin tota vis prae- 
fati decreti et electionis irrita esset et inanis. 
Hunc exitum rei in bonam partem accipere dignetur, quandoquidem,' Deo teste, 
omnia me tentasse, potest pro certo habere pro eligenda in dominum nostrum sua Mte, 
ratione communis boni et supra praemissorum. n 
Demum dicatur: posteaquam fuit Dei voluntas, ut unio haec et incorporatio Duca- 
tus in Regnum fieret augereturque praefati Regni comrnodum, me omni opera ac studio 
curaturum ap ud iIl mum germanum, dom. magnum ducem Lithuaniae, ut ipse cum Regno 
suo et nobis omnibus studeat per omnia complacere et servire eidem Mli, ac de omni- 
bus commodis eiusdem non minus cogitare quam de suis propriis, sperareque me aliter 
fieri non debere 1. 


Nr, 31. 


B. m. d. ,.. (Dat. j. w.). 


Podobny memorjal imienum panów polskich,. 
Kopja z Tomic. P. z48-z50. 
Cum vacante Regno iII. dnus noster cardinalis, praesentibus nonnullis dominis 
medio dni plebani LanciciensiS I fecerat legationem ad iIIius Mtem dni regis Hungariae 
rogando, ut ilIius Mta., pro innata affectione ad hoc Regnum natale, rebus et indigentiis 
nostris publicis curam gereret prospiceretque gratiose, ne interim, dum ad novi regis 
electionem perveniamus, aliqua incommoda aut pericula nobis oriri possint aut quovis 
pacto subministrari, et attento quod ex statu istius Regni vicini non paru m dependeat 
incommodi regnis et domin ii s ditioni illius Mti. subiectis - in quo dum iIlius Mta. se 
gratiose exhibuerit benevolenterque ad omnia facienda obtulerit, habeantur magnae gra- 
tiae iIlius Mli, cum commendation
 omnium pro posse servitiorum faciendorum. 
Et quia agebat cum iIlius Mle secretarius de Regni statu, eo consilio actum est, ut 
illius Mti. non modo animus perquireretur, imo verius ut omnes res et actiones nostrae 
publicae consilio et auxilio iIIius Celsitudinis deferrentur, eo maxime tempore, ubi status 



 
 


· R. niema: I'",m, tylko po f'1
";: /Jo"u", 
1 P. 152 podaje dwie krótkie kredytywy dla J a n a L a s o c k i e g o, od Aleksandra i od 
Fryderyka (bez daty). O Janie Lasockim ob. Nr. 9. Instrukcja ta napisana jest po elekcji (3/10) 
a przed nadejściem do Krakowa wydanego przez Aleksandra w Mielniku 23 paźdz. aktu unii 
(Akty unii Nr. 82). Poniewat zaś dla Lasockiego ściągnięto jeszcze kredytywę Aleksandra (za- 
pewne z Mielnika), przeto wysłany być musiał ten poseł w końcu paźdz. lub pocz.listop. 150l. 
Por. zresztą nastttpne akta, zwłaszcza Nr. 34. 
II Zapewne Jan Lataiski j ob. Nr. 26. Przypuszczam, te był wysłany razem z powraca- 
j'łcym Kuubachem t. j. ok. 10 sierp. j ob. Nr. 16 i nast. . Ii n 'J.) I i: .l 
.. 


.....
		

/Vilniana_030_10_047_0001.djvu

			Nr. 31. 32. 


1501. 


29 


, 


et regni conditio iIIius Mti. p:itrocinio plurimum egebat, ne instantia a\iquorum novi regis 
electionem contra iura patriae perturbavisset. 
Postquam conabatur super eo men tern MI;. suae explorare, utrum Regnum sponte 
oblatum acceptare dignaretur, iIIius quidem MU. mentern suam in parte declarare 
dignata est, ut si .unanimi omnium voto et consensu offerretur: se abnuere nolle. 
Mult
 commoda et incommoda nobiscum pensitantibus, haec in prospectu habe- 
bantur Lithwanorum vigilantissima studia, quibus indesine impulsabamur, ut illum 
Ducatum Regno perpetuo reincorporaremus, alias desperatione rerum suarum coacti mina- 
bantur, prout revera factum fuisset, per infimas et minus decentes conditiones coniun- 
gere se cum hostibus, ima et Tartarorum praesidiis se iungere, prout iam multa eorum 
millia prope confinia Regni adducta erant. 
Item accedit et a\ia causa cuius ratio habenda erat, quia magister Prussiae con- 
tumax, qui parat insidia Regno, animatus ope Germana, coepit habere intel\igentiam 
cum ilIo Ducatu, qui est contiguus et Regno et terrae Ordinis 1; potuissent inde multa 
dispendia et dedecora Regno provenire, si ita spreti et penitus abiecti fuissent. 
Nos vero, non modo commoditate et occasione status et conditionis Regni am- 
pliandi, quam ut tot periculis et incommodis. quae Regno inde impendere videbantur, 
aditum et occasionem praecluderemus, convenimus providentes rebus nostris, ut dom. 
ducem Lithwaniae pro domino habeamus. 
Quodsi secus in praesentiarum fecissemus, proc ul dubio non sine gravi iactura 
status Regni nostri facere id potuissemus. quia non sine intestina discordia et pene bell o 
civiJi rem transigendam oporteret. Qaa una re nihil huic Regno, magna in parte incli- 
nato, deterius evenire potuisset, pervenissemus enim ad tam gravia incommoda discidio 
hoc nostro, ut hoc Regnum ad infimas conditiones prolabi potuisset et nunquam viribus 
restaurarj. 
Quapropter roganda est iIIius MW, ut id aequo animo ferre ve\it, quia providentes 
indemnitati nostrae iIIum regem eligimus, qui procuJ dubio bene se erga iIIius Mtem ge- 
rere studebit, iIIique opera et consiIiis nostris ita aderimus, quod ex eo illius Mw non 
modo vicinum, ima fratrem obsequentissimum pro omni voto semper comperiet. 


Item videbitur expedire, ut dominus noster per se faciet legationem, captando benevo- 
lentiam illius fraterne MI;. 2, etiam rogando, ut in rebus Prussiae sit auxilio, quemadmodum 
est pollicita. 


Nr. 32. 


B. m. d. r. (Dat. j. wJ. 
Fryderyk pisze w tym samym duchu do kardynala legata Piotra; przy końcu 
wspomt.'na o jakimś liście w sprawie pieniędzy jubileuszowych. 
Dwie kopie B Tomie. 1. p, I5I-2 i 2. R. I42. - 3. T. N. 24, 579-580 ex R. 
Reg. Go/(biowski III 454 ex 3. 


1 Matactwa mazowieckie - ob. Caro, G. P. V 852 - uw. 1. Jednakże doniesiono mi z archi- 
wum królewieckiego, że list wierzytelny dla Hans fi. Hawbilz, Spili/er su Ko"nigsberg, wysta- 
wiono 18/VII 1501 (Registraturvormerk im Ordensfolianten 21, p. 358), aktu zaś jego audjencji 
u Konrada mazowieckiego nie znaleziono - ani te! kredytywy mazowieckiej z 19/6. 
II Dlatego to zapewne postarano si
 także o kredytyw
 od Aleksandra dla Lasockiego, ob. 
Nr. poprzedni. .
		

/Vilniana_030_10_048_0001.djvu

			,30 


1501. 


Nr. 32. 33. 


Fridericus cardinalis Petro) cardinali Regino, Sedis apostolicae legato. 
Rev me in Christo pater et domine arnice et frater dilecte ac honorande. Desidera- 
bamus plurimum et ad hoc omni studio intenti fuimus, ut in hac electione eligeretur 
in regem nostrum, ut prius scripsimus, is qui reipublicae Christianae esset commodissi- 
mus, sperabamus. eum futurum, quem uterque nostrum exoptabat: ser mum d. Hungariae 
Bohemiaeque regem; et fecimus quidem omnia ut nostro et vestrae R. Dni. desiderio 
satis fieret. Sed id nequaquam assequi potuimus citra periculum magnae discordiae ac 
dissensionis in Regno, propter partem maiOl.em consiliariorum huius Regni et Cere totius 
nobilitatis communitatem exoptantem, ut per electionem ilI mi d. magni ducis Lithuaniae 
Ducatus ilIius Regl10 uniretur et unum quodam modo dominium ex utroque fieret, prop- 
ter multos necessarios respectus, et maxi me Regni huius tam notabile augmentum. Atque 
ita factum est. Cum igitur visum sit voluntati ac dispositioni divinae, ut fieret aliter, 
quam nos optabamus et sperabamus futurum, oportet 110S hunc eventum rei aequo ferre 
animo et in meliorem partem hoc factum a Divina Maiestate iudicare. 
Ceterum quod scripsit nobis vestra R. D. de iIlis litteris: nos eas adhuc habere non 
potuimus Quodsi aliquando devenient ad manus nostras, mittemus illas V. R. Dni, quam 
etiam rogamus, inquirere velit, si quas isthic eiusmodi lit teras investigare poterit. et no- 
bis transmittere. Valere optamus V. R. Dnem, quam rogamus, ut nos diligat et habeat sibi 
commendatos. Datum. · 


Nr, 33, 
"""- l B, m. d. r. (ok. pol. paJJd.. 150r). 
Memorjal przeciw M Drzewickiemu, oskarżonemu o defraudacje. 
KoPia 11 Tomic. P. I23-5. - Facsimile w Specjmina pala
ographica St. Krzyża- 
nowskiego Tab. XXv. 
Contra Mathiam Drzeviczki, qui ex SUspIcIone incarceratus XXX die iulii erat, 
IX vero augusti dimissus 1501, post mortern regis Alberti '. 
Reipublicae iniuria strictius interpretari debet et rigidius prosequi, quam ullae aliae 
personales aut privatae actiones. 
Actio cum Dno Drzeviczki videtur publica, nam servus era t regius et dispensator, 
ideo aliter et alio modo cum eo agendum es t, quam cum terrigena, cui nul\ae res nun- 
quam creditae sunt neque commissae. 
Saepius compertum est, multos dominos cum servis et dispensatoribus egisse non 
processu iuris sed ex suspicione servi, plurimos incarcerasse etiam possessionatos terri- 
genas, eo quia servi et maxime dispensatores. Et in conventionibus iidem domini, qui 
servos ita castigarunt, decreto regio non potuerant culpari, uti in domino Mossinsld et 
quodam Schlamowski et alils etiam compertum est. Nam incautum esset dominis servis 
aliquid committere dispensandum, si eorum omnia iuramentis evadere possint. 
Si ergo potest licere dominis ob privatam iniuriam cum dispensatoribus, licet 
possessionatis terrigenis, ita procedere, quare magis licere non debeat regi cum dispen- 
satoribus suis in publica iniuria hoc modo procedere, quo iniuriam suam repetere 
possit? 
Sed quia domini consiliarii sede vacal1te inculpatum de centum viginti mil1ibus 
i ncarceraveran t, tanquam suspectum Reipublicae, tandem sub fideiussoria cautione dimis- 


. R. dodaje: fJIH 
lOb. Nr. 18. 


, Ob. Nr. 20.
		

/Vilniana_030_10_049_0001.djvu

			N; 33. 34. 


150(. 


3i 


sum, ad statuendum se in dieta generali obligarunt, quare ad praesens cautionari non 
debeat regi, cum simile dominis facere debuit? Quod facere merito debet ex ea causa. 
Primo. quod multo minus sibi credit Mt.. regia ad praesens, quarn protunc domini con- 
siliarii credere potuerant. ex eo quia nec potuit nec curavit se iustificare in conventione 
generali, ubi sine fine discessit, quod sibi facere non licuit neque debuit. 
Etiam eo respectu et. magna suspicione sibi non est credendum, quia id 
negare audet neque veretur dicere, quod nunquam regius fuisset dispensator. Quod 
omnibus palam est ita fuisse et esse, quod omnia quae erant regia, servavit, habuit et 
dispensavit. 
Item magnaest ,:;uspicio [contra] eum, quod a lassienski regestra furto ablata ex deposito 
domini cardina1is recepit, et iIIa confessus est se habere vel habuisse. Qualiter id potest 
servire suae innocentiae regestra conservare, unde patere potuit sua et aliorum culpa 
aut innocentia? 
Item particeps furti eo, quod res quasdam in cista, ex curribus rev. dni cardinalis 
per lassienski recepta, contentas iam inculpatus et detentus palam restituit. 
Item contraxit ex eo sibi magnam suspicionem, iam inculpatus, postquam manibus 
suis regestra, furto uti praemissum est ablata, tractavit et conservavit. 
Ideo merito et iure cautionari debet, ut iuri non modo pareat, sed decisioni satis- 
faciat. Nam non est adeo possessionatus, ut in tanta summa, de qua est adeo suspectus 
inculpatus et non iustificatus. sibi credi possit; maxime post tam inopinatam mortern 
defuncti regis, qui ex aequo nihil de rebus suis disponere potuit, repetenda sunt omnia 
apud eum, qui omnium erat factor et dispensator. 
A lassienski quaeratur. cuius regestra erant per eum recepta. Item ubi nunc essent 
reservata, vel cui ad manus dederat post eorum receptionem; puto Drzeuiczki dicet, ex 
quo maxima suspicio Drzeuiczki. 
lassienski actio debet simul tractari cum Drzeuiczki, ideo non est absolvendus 
lassienski, donec cum i1l0, cum quo est maior actio, determinetur. 
Notatur etiam lassienski I in magna suspicione, qui intravit in depositum rev. dni 
cardinalis non admlssus. non iussus, recepit cistam c1ausam, ubi regestra reservavit in 
fraudem Reipublicae et paliationcm malitiae. Si contra privatam personam fecisset, iure 
et merito dignus esset patibulo. . 
Tamen videretur, ut daretur ad cautionem, ut ille alter etiam commodius ad 
cautionem compelli possit, quia si liceat in minori, in maiori magis licere debet. 
Item quis Boner dedit aut misit peccunias ex Thorunio? - Drzeuiczki. Item quis 
Kosczieleczki iubiJei summas dedit? - Drzeuiczki. 
Ex quo probatur, eum dispensasse, licet res sit notoria. 
Quadringentos florenos scripsit se habere post mortern regiam; et utique non dis- 
pensator, quomodo hoc est credendum? I 
'. 


- ,....;....-.. 


L 


"""""""" 


1 Osoby tu wymienione trlldno oznaczyć. ponieważ Imiona nie są podane - z wyjątkiem 
chyba takich znanych, jak Jan Boner, Mik. Kościelecki, proboszcz włocławski. lassienski - może 
to Paulus Jasieński, curiensis regius, cap. Chelm., syn zmarłego 1485 kasztelana sandom. i hetmana 
(M. S. III i Teki Paw. I). 
I Akt ten kładziemy na połowę paźdź., t. j. zaraz po sejmie elekcyjnym. Uwagi godnem 
jest, że akt ten wciągnięty został tylko do niektórych zwodów Tomicjanówj zapewne po r. 1535, 
kiedy Drzewicki umarł, jako arcybiskup gnieźnieński.. i. . , 
.dO .D I H' ..' I
 
o t,
		

/Vilniana_030_10_050_0001.djvu

			a2 


1501. 


Nr. 34. M. 


noo, 


fUS3 


Nr. 34. 


Akk
n
r uwiaMm
 Fry
ryk
 
28 lu/opada. 
Dwie ko/je s Ton,ic. 1. P. I50 i 2. R. U7. - 3. Z. N. 24, 477 ex 2. 
Alexander R. p, Friderico cardinali, 
Intelleximus ex litteris Il\1;. V. Fr nae , quomodo de tempore coronationis nostrae, 
per nos et oratores Regni constituto, adhuc usque ignorat. De quo nos diligentius certiorem 
fecissemus Illlem Vam Fr., tamen D. Roza, archiepiscopus Leopoliensis, et nostro et consiliario- 
rum nomine debuit certiorem a reddere sui s Iitteris; tamen, ut intelligimus, non fecit. Quare 
affectamus, dignetur nobis non imputare Illtas V. pro eo, quia non nostra, sed ipsius 
domini Rozae, archiepiscopi Leopoliensis, factum est negligentia, cui per nos et per 
consiliarios Regni huiusmodi significatio commissa fuerat. Scire tamen dignetur I. V., 
coronationem nostram cum oratoribus et consiliariis Regni statutam esse dominica prima 
post festum S. Catherinae). Et negligere positum tempus nolentes, iam duce Domino in 
procinctu itineris sumus, pro tempore vel ante tempus assignatum duce Domino Cra- 
coviae constitui cupientes. Tandem valere cupimus I. V, Fr".m. Datum in Loszicze I, 
dominica in octava Omnium Sanctorum A, D. millesimo quingentesimo primo. 


Łosiu 7 listopada 15 0I . 
I 
że koronaCJ! naznaczono na dzień 


Nr. 35. 


.Buda I7 listopada 1501. 
Kardynal legat Piotr donosi Fryderykowi, że z powodu póJ!nego zawiado- 
mienia nie może przybyt na koronację,' obszernie rozpisuje się o bezprawnem 
podjęciu pieniędzy jubileuszowych. I 
Dwie kopje s Tomic. 1. P. 154 i 2. R. 143. - 3. T. N. 24, 487 ex 2. 
Petrus cardinalis Reginus, legatus apostolicus. Friderico cardinali. 
Rev m . in Christo pater et domine dom. mi observantissime. Humillimam commen- 
dationem etc. Iverunt ad me litterae Dominationis V. R" quae mihi plurimum fuerunt 
gratae, cum ex iIlis intellexerim V. R. Dnem felicem et incolumem esse. De novi vero 
ser mi regis electione comprobanda et laudanda videtur mihi esse sententia gravissima 
V, R. Dni., quae creationem istius R. Mli. a divino nutu Dei propendere sapienter affir- 
mat. At ego pro eo maximo incremento, quod ad istud c1arissimum Regnum accessisse 
visum est, et pro eo amplissimo generosissimae familiae stegmate. in quo plures reges 
refulsisse recensentur, valde laetor. Et quamvis commiserim oratori V. R. Dni.., ut meis 
verbis excusationem mea m indicaret isti ser mo regi. tamen confidens humanitati V. R. 
Dni. eam oro. ut me meo nomine excusare velit apud istam R. Mtem, si eius felicissimae 
coronationi interesse nequeo, ut quem debeo honorem praestassem suae ser tue Mli, quoniam 
nunquam potui quicquam certi percipere, neque de adventu faustissimo suae ser..... Mti. in 
istud Regnum, neque de statuto die coronationis celebrandae. Quem licet hodie accepe- 
. .. .1 




 
I 


· od .IU tem V.m Fr.« do »certiorem« brak w R. 


1 28 listop. 1501. s Zapewne jest to pierwsza stacja Aleksandra po wyruszeniu 
z Mielnika, od którego Losice leż" o 20 km. w kierunku pd. zach. na Podlasiu. · Ob. Nr. 30. 


-- 


.......
		

/Vilniana_030_10_051_0001.djvu

			Nr. 35. 


1501. 


33 


rim, nihilominus considerato brevi temporis spatio, non est mihi visum posse commode 
et in tempore isthuc me conferre. Ostendcremque saltem in praesens maxi mam . congra- 
tulationem meam meas per litteras, nisi sperarem me brevi coram congratulaturum ex 
corde suae ser mae Mli, quam summus et rerum omnium rector Deus, ex sua in populum 
christianum im mensa clementia, fovere et inspirare dignetur ad omne salutiferum opus, 
quod insigni suo regno augmentu m et gloriam christianaeque reipublicae fructum et 
honorem pariat. 
De negotio autem pecuniarum iubilei V. R. D. nimis tepide scripsisse mihi visa 
est, quae aut dissimulat aut mea verba recordari non videtur, quoniam ego binis et 
ternis Iitteris et quibus debui precibus et animi fervore petieram a D. V. R., ut i1\a 
dignaretur mihi significare, cuius auctoritate et permissu iIIae pecuniae iubilei ablatae 
sint, et Iitteras isthuc missas, quarum vigore pecuniae Cuerunt exemptae, ad me quoque 
vellet mittere. At D. V. R. mihi rescripsit et nullum facit verbum de eo, qui sit usus 
eiusmodi auctoritate, immo a me petit, ut perquiram hic iIIas ipsas litteras, quas a V. R. 
DDe poposci. Miror equidem quomodo id cohaerere queat, ut i1\ud idem postulet a me 
D. V. R., quod ego ab ea rogo. Videtur etiam absurdum, ut litterae, quae in Polonia esse 
debent, in Hungaria pervestigentur; sed puto D. V. Ram velle dissimulando veritatis co- 
gnitionem proferre in id longum tempus, lit res oblivioni tradatur - quod utinam ex suo 
voto succederet, quia tunc his maxi mis curis liberarer! Verum quicquid hactenus per 
literas (uti non lat et D. V. R.) curavi, id dimanavit ex eo flagrantissimo animi affectu, 
quo complector istam clarissimam regiam domum, de qua cuperem non posse conqueri 
sanctissimum dominum nostrum, ad quem hac de causa hucusque nullas volui de huius- 
modi negotio litteras dare. Sed postquam V. R. D. nihil veri ad me rescribere dignata 
est et episcopus Calliensis 1 iam ad urbem est abiturus, feci de omnibus sanctissimum 
dominum nostrum certiorem, ne mea taciturnitate sua Sanctitas merito lamentari pos- 
set, vel quod prius ab aliis ipsum negotium intelligeret. Quod autem magnae sint indi. 
gnationis causae, quibus sanctissimus dominus noster concitaretur ad ecclesiasticas pecu- 
nias, quarum ipse unicus est dominus et dispensator, vendicandas in iIIud saluberrimum 
opus, ad quod fuerant destinatae, ex his rationibus firmissimam coniecturam accipio, 
Primo: quod su as Sanctitas ante oculos habebit necessitatem rei christianae, quae ur- 
getur in praesentiarum magno periculo. Secundo: ne alii principes christiani sumant 
exemplum hoc non laudabile et. audeant t'cclesiasticas pecunias capere inscia sua San- 
ctitate. Tertio: quia intelligitur magna esse istorum populorum indignatio, qui persuasi 
a praedicatoribus pro sumendą sanctissima expeditione in Thurcos, contribuerunt iubilco 
de fortunis eorum quo d potuerunt, ut i\lud sanctum subsidium esset arlversus rabiem 
Thurcorum convertendum; nunc vero cum sciant eas pecU11ias pervenire ad eorum ma- 
nus, qui eas in proprios usus converterunt, clamant se deceptos esse, et quod propterea 
nolunt amplius adhibere fidem nunciis apostolicis nec quicquam decernunt posthac ero- 
gare pro iubileo impetrando, ac per hoc vilipendunt gratias apostolicas, quce esse de- 
berent in magno desiderio et veneratione in istis remotissimis partibus; recusant item 
viri religiosi praedicatores promulgare iterum iubileum in istis provinciis, quoniam di- 
cunt se amisisse fidem in ea re, nolleque propterea denuo circumvenire populum chris- 
tianum et mentiendi infamiam subire. Videat igitur V. R. D., quam magnum sit scandalum 
exortum, Haec omnia mihi significata sunt ex Prussia a gravissimis, viris, ex qua etiam 


) Gasparo bp Cagli bawił w Polsce jako nuncjusz w drugiej połowie r. 1500 i pierwszej 
r. 1501; ob. M. Sanuto Diarii III 883 i n. 


Acta Alcxaudri R. P. 


5
		

/Vilniana_030_10_052_0001.djvu

			34 


i501. 


Nr. 35. 36. 


provincia nuntiatum est tuisse omnes pecunias iubilei exemptas per litteras D. V. R&e ab 
eius suffraganeo. Itaque V. R. D. sibi persuadeat, quod sanctissimus dominus noster ob 
eas quas narramus rationes id permoleste feret, et eo magis succensebit, quod pernitio- 
sum videtur fore exemplum in posterum, quandoquidem denegatur sanctum subsidium 
a populis christianis et veneratio Sedis apostolicae vilipenditur, Ideoque sua Sanctitas 
nihil omittet, ut credo, intentatum, quorl ab ea fieri possit, quousque satisfactum esse 
sentiat honori Sanctitatis suae et Sedis ą.postolicae ac necessitati reipublicae christanae. 
Qua propter rogo D. V. Ram, ne super hoc negligat rogationes et consilium meum, sed 
velit operam dare, ut quaecunque reperiuntur ecclesiasticae peccuniae, tuto conserventur, 
quia forte erit opus, ut leponantur in capsulis unde abductae sunt. De ceteris vero, quae 
deessent, iIlud cogitare remedium suo gravi consilio dignetur, ut vulnus appareat medica- 
bile; sin autem, vereor ne id, quod prius paucis poterat resarciri, postea pluribus, forte 
plus quam crederetis, non possit instaurari, idque factum non video laudandum in sacro 
cardinalium senatu. Volui haec supra dicta ex eo studio et observantia, qua prosequor 
istam gloriosam regiam domum, aperire, ut si quid contigerit, tunc agnoscat V. R. D. 
me ex corde fuisse locutum; tamen ego semper pro virili conabor in hiis, quae ad ho. 
norem et commodum istius ser mae Mtl. V. R. Dni. attinere dignoscentur, praesto et propi- 
tius esse. Demum si videbitur sapientissimo iudicio V. R. Dni. ut has Iitteras intelligeret 
ista ser wa Mta., id est in arbitrio V. R. Dni., cui me plurimum commendo, iIlaque ut fe- 
Iicissime valeat, vehementer opto. Ex Buda XVII novembris MDI I. 


NI' a6. 


Bodzfci11 19 listopada 1501. 
Alek.fander donosi Łukaszowi biskupowi warmińskiemu, że koronatja jego 
po'wtórnie odroczona do dnia I2 grudnia, prosi jednak, aby wziql udzial już 
w uroczystości jego -ingresu do l(rakozva, 27 listopada. 
Or. w Ms. D. 65 Archiwum biskuPiego w Frauellburgu k. 3 2 . 


Alexander Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae Prussiaeque 
dominus et haeres etc. 
Reverende in Christo pater, sincere nobis dilecte! Propter Mtem fraternam domini 
Hungariae regis et alios principes pro felici futura coronatione nostra invitatos, qui for- 
tasse iter vix compleverint, iterum decrevimus prorogandam coronationem felicem nos- 
tram ad diem dominicam ante festum S. Luciae, qua die dominica earlem ipsa coronatio 
nostra prosequenda erit in Dei nomine. Itaque prorogationem 'istam V..e p tI innotesci- 
mus, eam affectantes, velit etiam pro illa die dominica constitui ante Luciae I coronatio- 
nis nostrae gracia. Verum quia Cracoviam die sabathi post festum sanctae Katharinae a 


t Jest to (po Drzewieckim) jut druga mętna sprawa z czasów bezkrólewia, którą zresztą 
nuncjusz Gasparo poruszał już w ostatnich miesiącach Olbrachta (ob. Nr. 41). Trzecią zaś jest 
sprawa kanclerza Krzesława z Kurozwęk, który przeprowadził uchwałę zwrotu skonfiskowanych 
swemu bratu Piotrowi za nadużycia monetarne dóbr ziemskich (ob. Rozpr. Ak. Wydz. hist. 
filoz. IX 262 i n., Matr. Summ. lłI 9, 10, 135), 
2 12 grudnia. a 27 lislOp. Przybył jednak 29 listop. 


I 
I 
L 


...L
		

/Vilniana_030_10_053_0001.djvu

			Nr. 36. 37. 


1501. 


35 


velimus ingredi, unde optamus v em ptem, velit eciam ingressui ilIi nostro interesse, eum- 
que su a praesentia cohonestare. Datum in Bodzanczyn 1
 feria sex ta in festo sanctae 
EIi
abeth anno Domini millesimo quingentesimo primo. 


Commissio propria 
Domini Regis. 
Reverendo in Christo patri domino Lucae, episcopo Varmiensi, sincere nobi
 dilecto. 


NI', 37, 


B. m. 19 listopada 1501. 


Instrukcja dla poslów w. mistrza na koronację Aleksandra: Mik. PJlug 
z Dra Diet? Wertera. Gratulacja, polecenie się i zapewnienie przyjażni, a na 
tajnej audiencji zaznaczenie, że w. mistrz poPieraI wybór Aleksandra. W sprawie 
'wiecznego pokoju postarat się o nowy termin przy udziale poslów saskich. 
W razie obecności kardynala węfierskiego, powiedziet mu, Ż8 pieniqdze jubileu- 
szowe oddal w. mistrz zmarlemu królowi, ale resztę zamierza zatrzynzat na 
obronf inflant. Drobniejsze reklamacje. 
Koncept oryginalny w Archiwum państw. w Królewcu: Ordensbriejarchiv (A. A. 
Botschaft) ad 19 Nov. 150I, p. t.: 
Instruction an Konig Alexander ern Nickei Pjlug und doctor Werter aul die cronung. 
Konig Alexander. 
Ourchleuchster hochgeborner furste, grossmechtiger konig, gnedigster herr. Der 
hochwirdige hochgeborne furste und herr her Friderich teutschs ordens hohmeister, hert- 
zog zu Sachsszen, lantgrave in Doringen und marggrave zu Meissen, unser g. h. entpeuth 
e. k. Mt seine freundlich wi11ige dinst, e, k. g. gesuntheit gluckseligen zustandt und 
wolfarth ist seiner f. g. allewege zu horen hochlich erfrawet. Hier neben hat uns sein 
f. g. diesze credentz mit weiterm bevelh an e. k. Mt gegeben in der versamelung 
von wegen ewer g. und der herren gebiettiger ewr g. fruntlichen gruus zu sagen nach 
vorgehalthner gewanheit. 
Groszmechtiger konigh, g. h. Kurtzlich vor unsrem auszzcoge ist durch ein gemei- 
nes geruchte unsrem g. h. vorkomen, wie ewr g. auf nechst gehalter hoeloblicher vor- 
samelung und wal zu Petrica zu einem konige dieses hochberumpthen konigkreichs zu 
Polan erweJt ist worden, nąch vorkundigung derselbigen sich ewer ko, Mt. hie her gen 
Crokaw vorfuget, die konigklich Kron zuentphahen. Mith vast a freuden nach gehabten 
betrubtnes disz sein f. g. vornohmen hat, konnen wir P.. k. Mt. nicht wol sagenj sinth 
dem betrublichen falI des durchleuchsten hochgebornt:n fursten und hem hem Johans 


· = was. 


) Bods(cin, wieś biskupstwa krakowskiego, w pobliżu Kielc. - Dnia 17 listop. był Ale- 
ksander (in nostra felici profectione ad coronationem) w I/
 (mtko również tegoż 
biskupstwa, niedaleko Radomia) i wysyłał stamtąd Stan. Lasockiego, podkomorzego pozn., do 
w. mistrza z zaproszeniem na koronaci«: - od czego się w. mistrz, przyjmując Lasockiego na 
audjencji 1 i 2 grud. 1502, wymówił (Arch. państ. w Królewcu 
O
densbriefarchivc); wysłał 
natomiast w poselstwie do Krakowa 19 li stop. Mik. Pflug, komtura Ragnety i kanclerza Dra 
WerUer (ob. Nr. nast.). 


5*
		

/Vilniana_030_10_054_0001.djvu

			36 


1501. 


Nr. 37. 


Alberten, wielanth konig zu Polan, e. k. Mt herr und bruder, unser g. h. seliger ge- 
dechtnes, e. k. Mt person, die nach konigklicher gebure mit allen thugende gezciret 
ist und berumet zu eren dem gantzen hoeloblichem reich zu guth, nichts andersz ge- 
hofft hat, wen das e. k. w., wie von den gnaden Gotts geschen, diesze groszmechtige 
k. Krone durch eintrechtige wal h enphinge. Derhalb hat sein f. g. Got dem almechti- 
gen, durch welchen hymelische und erdische dinge geordnet werden, mit grosster fro- 
lochung dangsagung gethan, volgende uns bevolhn, e, k. erleuchtikeit vyl glueks und 
heils zu wunschen mit langweriger reigirung, und hierneben ist s. f. g. freuntliche und 
vleisszige bithe, e. k. Mt woli e aus angeborner und vornewter freuntschafft sich sein f. 
gnaden mit seiner g. ritterlichem Orden bevolhen laesszen sein, und ob sichs begebe 
nach weltlichem lawff, das sein gnad ad er seiner g. wirdige Orden kegen e. k. erlau- 
chtikeit vorungelimpft wurde. das sich sein f. g. in keinen weg vorsihet, e. ko. Mt woli 
awsz hochangeborner koniglicher thugent auch aus angeborner freuntschafft, er sein f. g. 
zur antwert kometh, demselbigen keinen glauben geben; das will sein f. g. mitsampt 
seiner g. ritterlichem Orden nach all c 111 vormogcn umb e. k. Mt vordienen 


Hcimlich Anpringen. 
Groszmechtiger konig g. h! Unser g. h. ist biszher allewege eindencken gewest des 
ansynnen und vortraulichen zuentpithens e. k. Mt durch den edelln und wolgebornen 
herrn Heinrichen Reusszen von Plaw) e. k. Mt diener im nechst vorschienen sum- 
mer gethan, darauff sein f. g. von stundt eine mergliche botschafft bei seiner f. g. hero 
und freunden gehabt, e. k. anligen endecke Jaessze, bei in allen gencigte willen zu e. 
k. Mt person befunden, welchs s. f. g. umb verdechtnes willen I, die weil es von den 
gnaden des alme(
htigen Gotts e. g. notturfft nicht erffordert, e. k. Mt hat auch nicht 
weiter an seine g. gesynnet, vor dieszer zceit nicht wollen eroffen - mit irbiettung, wo 
es e. g. notturfft erfurrlert hett, woli sein g. lieba und guth bei e. k. g. aIs seiner gna- 
den angeborner freundt zugesaget habe, bittende, e. g. wolle diszen seiner gnaden gut- 
ten willen nicht anderst dan Creuntlich annehmen und vorstehe und wie sein g. durch 
uns offentlich e. ko. Mt hat Jaessen bitte, bith sein g. nach, e. k. Mt wolle sich sein 
bevolhen laessen sein, wie sich sein f. g. zu e. k. Mt gentzlichen vOlsihet, dar gegen 
wył sich sein f. g. befleissige, sich zimIich und geburJich gegen e. k. Mt nach alle sei- 
ner g. vormogen zuhalten. 
Das geschenck ist hierneben zuuberantwertten. 
Item wo die ko. w. anreget des ewigen frides halben, und hertzog Georgen ge- 
schickten nicht do seinth, suit ir euch erbietten, sulchs an uns zutragen; und wC') sein 
ko. w. auff ein eyle denselbigen handel wolde vornehmen, suIt ir euch bearbeithcn, das 
die zeit erstrackt werde, auff das wir unsern bruder hertzog Georgen auch dobei haben 
Illugen, und sut1l1erlich den cardinahl anruffen, mit erbiettung, das wir uns zcimlich und 
geborlich auff dieselbige zceit wo\len finden laessen. Wo aber unsers bruders hertzog 
Georgen geschickten auff der cronung sein wurden und von euch unser gemuth wissen 
wolIen, solt ir inen sagen, das wir unser meinung unserm bruder duch seiner Iiehe ge- 


. zapewne: lib (Leib). 
I Kredytywa or. dla niego ze strony Aleksandra: Vilne, saM. post :Toh. BaPI. [26 czerwca] 
150/ - Arch. państ. w Królewcu .Ordensbriefarchivc (A. 5.: xxv. a. 37); chodziło o poparcie 
wyboru Aleksandra. 
2 To znaczy: dla dyskrecji.
		

/Vilniana_030_10_055_0001.djvu

			Nr. 37. 38. 


1501. 


37 


schickten, auch durch die unsern, zu entpotten haben; vorsehen wir uns gantz, sein lieb 
werde auff das nechst zuentbietten durch unser botschafft ais ein handler unscr beschwe- 
rung nachgetracht habe, und wie sy die hendell finden, uns einbringen ader durch euch 
zu entpietten. Was wir alsdan befinden, das uns leidtlich anzunehmen ist und uns unser 
bruder rathen wirdt, ader so ausz bevehl seiner liebe, woli en wir nicht allein volgen, 
sunder auch mit imc beschlieszen. 
IŁem wo der cardinalh aus Ungern do wurth sein, sollt ir ime unsern geburlichen 
gruus od er o dinst sagen und auff sein schrifft entdecken, das wir aIs ein gehorsamer 
bebstlicher heilikeit der k. w. nechst vorstorben das gelt haben laessen volgen durch 
den bischoff Calliensem 1, uns insinuiert, auff das das vorbunthnes zczwischen seiner hei- 
likeith und der Cron zu Polan auff die zeit auffgericht nicht der cristenheit zu nachteilh 
derhalben qweme. Wo wir aber gewost hetten, das disz bebstlicher heilikeit entgegen 
were, wolten wir uns sulchs gerne und gehorsamlich enthalten habe, wie unser notturfft 
erfurdert hett. 
Ir moget -im auch entdecken, was uns doctor Bunaw ausz bevehl bebstlicher hei- 
likeith zugeschrieben habe, das wir uns vorsehen, es werde ime nicht entkegen sei, das 
wir das gelt, so itzundt bci seinen geschickten gefallen, bei uns enthalden, auch ange- 
sehen, was Leifflandt vor ferlickeith der ungleubigen stehet. 
Zu gedencken des cardinalls und der alten konigen. 
Zu gedencken Stortzedells von wegen dcr von Dantzig. 
Zu gedencken Merten Roselers der von Dantzig halb, so es andersst sich Jugcn wilh. 
Zu gedencken Bertholdt Heyncn seliger bruder halb, die in anspruch stehn gegen 
den von Kawen. 


Geschigkten" disser werbung sint gewester Nigkel Phlug compthor czu Ragnith 
und Ditterich von Wertter doctor I. 



r 3S, 


Kraków 21 'istopllda 150lo 


Fryderyk poświadcza pod
'karbiclIl1t kor. 'Jakóbowi ,':,':;ydlowtcckiclIllt odbiór 
JJI jl. 6 gr. '/la potrzeby państ'lfJowe (Regest). 
Kopja s XVI w. w re/wp. Bibl. Ossol. [SI- str. 384 v. 


Fridericus o cardi1ltdis :JlIcobum de Sch).d'owyetz R. P. tke:::aurarimn de 33 l /l. et 
6 gr. pUUlliaruJIl quietat, qUllS ab e() 'evavit . pro expeditionc nuntiorum et aliis necessi- 
tatibus Rp..e de exactionibus terrestribusc. 
Na marginesie: Ex Thesauro universal. Reg. Nr. 28 (Por. Nr, 13). 





 


· rc;k'ł Dr.. D. v. Werther napisany jest ten ostatni ustc;p. 


l Por. Nr. 35 uw. i Caro GP. V 837. 
2 W Registr. 21 S. 399 znajdują się kredytywy dla tych posłów do króla, królowej-matki, 
kardynała Fryderyka i do legata z Węgier z dn. 19 listop. 15U1.
		

/Vilniana_030_10_056_0001.djvu

			38 


1501. 


Nr. 39. 40. 



r. 39. 


Rzym I g1.udnia 1501. 
Kardynal 'Jan, arcybiskup kapuańskz: oddajqc pochwaly wracajqcemu do 
(ljczJ!zny poslowi Aleksandra, .Erazmowi Ciolkowi, sklada królowi życzenia z po- 
wodu elekcji. 
Dwie kopje s Tomie. 1. P. I81 ; 2. R. 149. - 3. T. N. 24.505 ex 2. 


Joannes cardinalis Capuanus) Alexandro, regi Poloniae. 
Humillimam commendationem. Revertitur ad S. Mtem revdus pater dom. Erasmus Vi- 
tellius I prothonotarius apostolicus, qui apud a sanctissimum dominum nostrum per Mtem V, 
pro obedientia praestanda et aliis suis negotiis peragendis orator fuerat destinatus, qui 
intuitu MU. V. et ob eius egregias virtutes, a sanctissimo domino nostro et a sacro 
rev morum dd. cardinalium collegio optime receptus et visus, et in omnium MU. V. ne- 
gotiorum, quae non parva fuerunt, expeditione, maxima diligentia usus fuit, ac omnia 
ad votum expedivit. De quo plurimum non immerito debet M. V. contentari, et certe 
vir es t, iudicio meo, cuius opera in omnibus rebus suis, quantumcunque arduis, uti po- 
test. Citius rediisset ad Mtem V.. sed defuncto c1arae memoriae fratre M tI . V. Poloniae 
rege, cum hic de e1ectione MU. V. in regem Poloniae maxima spes haberetur. visum fuit 
ipsum hinc discedere non dehere, donec certum novum de dicta electione haberetur. 
Quae tandem divina favente c\ementia cum magna omnium expectatione facta et om- 
nibus gratissima fuit, cum non sit dubitandum id admodum illi Regno et toti reipublicae 
christianae utile futurum. Et propterea plurimum M tI V. congratulor, eius augmentum 
etiam in dies magno cum desiderio exoptans. Qualis enim b sit animus meus erga Mtem V. 
et qualis diligentia in rebus suis agendis fuerit, latius ab ipso oratore intelligere poterit 
M. V. Cui me plurimum com mendo, et iIIam Altissimus ad vota per tern pora longa c: ser- 
vare dignetur incolumem. Romae in palatio apostolico, I decembris a. D. 1501. 


Nr, 40, 


Rzym 2 grodnia 1501. 
J(ardynal '.Jan Orsini sklada królowi życzenia z powodu elekcji, chwali 
E. Ciolka i zapewnia, że strzeże interesów króla wobec prokuratorów w. mistrza 
pruskiego. 
Dwie kopje s Tomie. 1. P. I82 i 2. R. 150. - 3. T. N. 24.507. ex 2. 


B[aptista) cardinalis Ursinus Alexandro, regi Poloniae. 
S. R. Mtaa! Humillimam d commendationem etc. Singulari gaudio et laetitia me nu- 
per affecit nuncius promotionis V. M tlo ad regalem et meritam dignitatem. Congratulor 


.-R: ad 


b rpsy mylnic : cum 


· R: longiora 


dR: Post bumiIlirnam 


1 Joannes Baptista Ferrarius, arcybp kapuański, kardynał 1498-1502, 20/7. 
\I Erazm Ciołek, proboszcz kat. wileński i sekretarz Aleksandra, składał jego imieniem 
obedjcncję Aleksandrowi VI dnia 31 marca 1501. Tegoż dnia został protonotarjuszem ap. 
Z Rzymu wyjechał 11 grud. 1501, do Krakowa przybył 28 stycz. 1502; ob. X. Fijałck: Kopjarz 
rzymski E. Ciołka (Arch. Kom. hi st. Ser. II T. 1).
		

/Vilniana_030_10_057_0001.djvu

			Nr. 40. 41. 


1501. 




 


eo studio, quo maiore non possum, V. Sublimitati et mihi gaudeo vehementer ut Mtla V. 
servulus fidelissimus. Nec minus to ta curia Romana huiusmodi exaltatione Vestra .gavisa 
et laetata fuit, prout rev mUI pater dom. prothonotarius, orator suus, uberius referet, qui 
litterarum peritia, fide et diligentia plenus, in rebus Mtll V. se et diligentissimum et ac- 
curatissimum praebuit, cum bona gratia sanctissimi domini nostri ac totius curiae be- 
nevolentia singulari, quam ob rem dignus effectus est omni prorsus laude et com- 
mendatione. 
Nuper Ser me Rex, cum intellexissemus ego et prothonotarius R1 , procuratores magistri 
Prussiae hic in curia, et forte inscio dieto magistro, aliqua minus grata MU V. a summo 
pontifice obtinere, fuimus illico cum sua Beatudine, instantissime supplicantes, ne aliquid 
contra honorem Sublimitatis V. Pruthenis aliquo modo concederet. Sanctitas sua nostrae 
petitioni benigne annuit et promisit nihil se eis concessuram, quo d ad honorem V. Mtll non 
cederet. Si qua in re vel honori vel com modo Serenitatis V, vel suo Regno, Ducatui ac 
subditis suis esse pot ero, dignetur opera servitoris sui deditissimi velle uti; tunc me 
felieem existimabo, cum M. V. mi hi aliquid ad agendum mandaverit. Cui me humi1lime 
commendo. Romae, II decembris a. D. 1501, 


NI'. 41. 


I 


B. m. d. r. (pocJ:. grud. 1501). 
Fryderyk do kardynala legata Piotra: odPiera jego zarzuty
 jakoby bez- 
prawnze podjęto pieniqdze jubileuszowe. 
Dwie koPiI. Tomic.: 1. P. 157-9 i 2. R. 153. - 3. T. N. 24,549-552 ex I. 


Fridericus cardinalis Petro cardinali Regino, legato apostolico. 
Rev me in Christo pater et domine amiee charissime et frater honorande. Scripserat 
nobis V. R. Dtlo quasdam lilteras in reditu nuntii nostri, quem isthuc ad R. Mtem mise- 
ramus, exquirens a nobis non sine accusatione aliquali, cuius iussu et auctoritate pecuniae 
subilei praeteriti collectae de łocis sui s fuerint ablatae? Sed et alias litteras binas aut 
ternas significabat eadem V. D. R. super ea re ad nos dedisse, quąs certe praeter eas, 
quibus respondemus et ultimas perbreves, nunquam vidimus. Multa praeterea alia con- 
tinebantur in praefatis ]itteris ad idem negotium pertinentia, quibus non est visum nobis 
upus esse particulatim respondere. Ac primum quidem non caremus suspicione, immo 
potius aliqua sunt nobis certa indicia, scripsisse ad nos de talibus
 et praesertim aliquanto 
acrius quam consuevit, V. R. Dnem non tam proprio motu quam suggestione seu qua- 
cunque falsa narratione aliOlum. Scimus enim, si sua sponte id facere intendisset, pro 
experientia et prudentia V. R. Dnia, priusquam nos in ea re admonere voluisset. illud 
quod erat imprimis necessarium, litteras gratiae eiusdem iubilei a Sede apostoliea datas 
di\igenter inspexisset, ut exinde intellecto officio ac debito nostro, si quod nobis impo- 
situ m fuisset ac non recte executum, iure nobis ea scripsisset quae scripsit, Et cum id 
fecerit V, R. D., nihil dubitamus, non modo facile intellecturam nos omni reprehensione 
carere, verum etiam ad persuasiones aliquorum, quicunque illi sint, minime fuisse culpan- 
dos, quippe qui in ea causa, ex mandato Sedis apostolicae nihil aliud egerimus, nisi 
quod eiusdem iubilei transsumpta emisimus ad faciendam de litteris originalibus fidem. 



..........
 
 
 --- 
 

 - --- ----.............- 
-------. 


· R: intelleximus idem protonotarius et ego. 
) (I.) Baptista de Ursinis, protonotarjusz apostol., kardynał 1483-1503, 22/2.
		

/Vilniana_030_10_058_0001.djvu

			40 


1501. 


Nr. 41. 42. 


Et ut hoc optime intellexisset, ita etiam perspexissct, collectas pecUllias potuisse et de- 
buisse ex capsis suis accipi et in usus concessos converti per eos et cum scitu eorum, 
quibus ad id faciendum ab eadem Sede apostolica auctoritas fuit data, prout haec om. 
nia facta sunt ex concessione bullae eiusdem iubilei et nuncii apostolici domini episcopi 
Calliensis voluntate, cui in supra dictis cura imposita et auctoritas ac omnis facultas 
data fuerat. Alias en im non putet V. R. D. o flici i nostri et reverentiae erga apostoli- 
cam Sedem ita immemores esse, ut aliquid vel nos faciendum nobis assumeremus vel 
alios quoscunque facere permitteremus, quo d esset contra eiusdem sanctae Sedis vo- 
luntatem et dignitatem, aut etiam, ut V. R. D. scribit, in magnum scandalum aliorum, 
Ceterum illud quod scripsit V. D. R. de litteris, quas exposcebat a nobis, quasi 
eam rem nos dis3imulassemus, veritatis in lon gum protrahendi causa, similes litteras a V. 
D. Rma petentes - meminisse V. R. D. potest eius particulae, quae de talibus litteris per 
eandem scripta fuit praecise in haec verba: Rogo demul11 D. V. Rmalu, ut illa dignetur 
ad me mittere eas litteras episcopi Calliensis, quae reperiuntur ap ud Drevicium secreta- 
rium super eorum mutuis negotiis omnibus. Ex his verbis num D. V. R. non intelligit, 
quod cum nos hic nullas litteras episcopi Calliensis ad secretarium dictum missas habere 
potuerimus, si iure ab eadem V. D. R. optavimus, si quae litterae ipsius secretarii isthic 
haberi potuissent, ex quibus alterutris id quod et V. D. R. et nos querebamus, intelligi 
potuisset. Sed et hoc ipsum ut alia plura ad nos scripta, velut superius diximus, non 
tam V. R. Dni quam aliis imputamus, praesertim cum experti scmper fuerimus et conti- 
nue experiamur singularem benevolentiam V, R. Dni. in nos et to tam domum nostram. 
Baec quae scripsimus in praesentia iam dudum significassemus V. R. Dni, sed ma- 
lebamus de his cum V. D. Rma coram conferre, quandoquidem in litteris suis spem sui 
ad nos adventus, quem desiderabamus, nobis signilicaverat. Sed quando ita accidit, quod 
V. R. D. isthic substitit, has litteras per nuncium nostrum ad eandem misi mus, ne forte 
sugge;;tam de nobis V. R. Dni. suspicionem longior taciturnitas comlJrobaret. Gramla- 
tioni autem et commendationi V. R. Dni., ut optabat, ap ud R. Mtem suo tempore satis- 
fecimus. Reliquum est, ut commendemus nos V. D. R m a8. Quae valf"at feliciter et nos 
diligat, et cum sanctissimo domino nostro scribit, nos eius Sanctitati commendare velit. 
DatUlIl... I. 


Xl'. 42 


Kraków 12 grud/lia 1501. 


Pr,rysirga konst)'tuc)ina Aleksandra. 
Rnpia wspó/cz. w lIfetr. Kor. XVII 240: no początku aktów Aleksandra Pismem wiel- 
k;em ka/igrajicznem. 
Reg. M S. III. 28. 


Ego Alexapder, Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae 
dominus et haeres etc. iuro et spondeo et promitto ad haec sancta Dei evangelia, quod 
omnia iura, libertates, privilegia, litteras, immunitates regni Poloniae, ecclesiasticas et 


I Jest to odpowiedź na Nr. 35, która jednak nie wyjaśnia sprawy. Broni się wprawdzie 
przed zarzutem bezprawnego podjęcia pieniędzy jubileuszowych, ale nie wykazuje, że użyte zo- 
stały istotnie ,.in usus concessos«, nie zaś ,.ad proprios usus« podejmujących. Wydaje się rze- 
czywiście, że tylko mała część tych pieniędzy poszła na zaciężnych na Rusi, a większa część 
na inne potrzeby pal
stwowe - a może i niepaństwowe.
		

/Vilniana_030_10_059_0001.djvu

			Nr. 42. 43. 


1501. 


41 


seculares, ecclesiis, regno quoque regni Poloniae eiusdemque praelatis, principibus, baro- 
nibus, nobilibus, civibus, incolis et quibuslibet personis, cuiuscunque status et conditio- 
nis existentibus, per divos praedecessores meos principes ac haeredes regni Poloniae, 
praesertim vero per dominos Lodouicum alias Loysz, Kazirnirum antiquum, Wladislaum 
avum, Wladislaum patruum, Kazimirum pat rem et Johannem Albertum germanum meos, 
reges Poloniae, iustas et lt'gittimas, donatas manutenebo, servabo, custodiam et atten- 
dam in omnibus conditionibus atque punctis. Et omnia iIlicite ab eodem Regno alienata 
aut distracta pro posse mea ad proprietatcm eiusdem Regni mei aggregabo. Terminos 
etiam regni mei Poloniae non imminuam, sed pro posse mea defendam et dilatabo. Sic 
me Deus adiuvet et haec sancta Dei ewangelia I. 



I'. 4:1. 


B. m. d. " (Krako'iV ol.. 12 gmd. /501) I. 
Alek.fander dziękuje kardynalowi Piotrowi za życzenia i oświadcza goto- 
woN poparcia go u brata, króla węgierskiego, w spra'wie opactwa 'sazard. 
Dwie kopje z Tomic. 1. P. 153 i 2. R. 147. - 3. T. N. 24,597-8 ex 2. 


Alexander rex Poloniae cardinali Regino. 
Rev me in Cluisto pater etc. Iamdudum respondimus litteris gratulationis V. R. 
Dnie de evectione nostra ad solium huius Regni, quae qui dem ut erant pIenae benevo- 
lentiae et consuetae humanitatis erga .nos et res nos tras, ita par i affectu supervenerunt 
aliae per V. D. Rmam ad nos datae, offerentes solito amore studium et operam suam no- 
bis. Nos vero, etsi iam pridcm et animum V. D. Rmae benevolentissimum in nos experti 
sumus et continue experimur in nostris actionibus amicissimum et promptissimum, tamen 
gratissima semper est nobis memoria et testificatio V. R. Dnie in nos benevolentiae, cui 
certe, ut par est, et fuit animus semper et erit nobis debito affectu respondere, sed et 
ea, quae intelligimus aut intelleeturi su mus, rebus V. R. Dole expedire, parati su mus 
omni ratione promovere. Atque ideo ut expetivit V. D. Rma commendationem nostram 
suae causae in abbatia Saxardiensi per Rev dum Mathiam., vicecancellarium et consilia- 
rium nostrum, ad germanum nostrum Sermoll\ dom. Hungariae regem faciendam, ilIam et 
per litteras nostras et per oratores, quos propediem ad eius Mtem missuri su mus, quam 
efficacius poterimus libentissime faciemus; et quicquid praeterea commodum et gratum 
V. O. Rmae anobis praestari posse intelligemus, in eo sedulo, ut superius diximus, votis 
eiusdem complacere curabimus. Quam feliciter valere optamus Datum.. 


· R«;kopisy: episcopum Premisliensem -lecz Drzewicki zoslał nim dopiero 1505. wówczu byl proboszoem 
skalmierskim, scholastykiem krakowskim i podkanclerzym. 


) Przysięga ta według ..Modus e/igendic poprzedzała bezpośrednio koronację; przysięga 
w czasie samej koronacji złożona ma więcej formę liturgiczną (Ordo coronandi wyd. S. Kutrzeba 
w Arch. Kom. hist. XI). Formuła niniejsza prócz odmian stylistycznych i okolicznościowych różni 
się przez dodanie dwóch wyrazów (w tekście rozstrzelonych) od formuły podyktowanej Kazi- 
mierzowi Jagiellończykowi na sejmie piotrkowskim 1453 (Długosz; Historia V 141). Ani przed 
Kazimierzem Jag. ani za Olbrachta takiej przysięgi nie znamy, byłaby to więc pierwsza z ko- 
ronacją związana przysięga konstytucyjna. 
II Jest to odpowiedi na drugą gratulację, t. j. zapewne koronacyjną. Aleksander przybył do 
Krakowa 29 listop., koronowany był 12 grudnia. 


Acta Ale".odri R. p, 


6
		

/Vilniana_030_10_060_0001.djvu

			42 


1501. 


Nr. 44. 45. 


NI'. 44. 


Kraków 21 grudnia 1501. 
Aleksander donosi sułtanowi Bajazetowi o swojem wstqpieniu na tron 
i ptosi go o glejt dla wielkiego posla, celem zawarcia traktatu. 
KoPia wspó/cz. 1. R. L. I. I-2 - 2. T. N. 25,909-9II ex MS. arch. Metr. 
Regni (ex I). 
Reg. Uljanicki str. 189. 


Litterae a R. Mte Poloniae ad imperatorem Turcorum pro salvo conductu magno 
nuncio per prodromum missae. 
Alexander, Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russiae Prussiaeque domi- 
nus et haeres etc., serenissimo et potenti domino suItan Baiazith chan, Dei gratia magno 
imperatori Asiae atque Europae et marium, fratri nostro carissimo, salutem et fraternae ca- 
ritatis augmentum. Ser me dom. imperator, frater carissime! Prudens ac vetus perhibet 
con!>uetudo, inter amicos etiam status excellentissimi servari solita, ut dum alicui ami- 
corum succedit feliciter, debeat ipse alteri suae felicitatis et incrementorum bonorum de- 
nunciare novitatem, ut dum amicos invicem se esse confidant, debeant confidentiae ilIius 
effectum per congratulationis officium eis mutuo referre, sic quoque aIter de alterius fe- 
licitate gaudere, atque demum etiam de amicitia mutuae caritatis et confidentiae non du- 
bitare, Quapropter nos duximus innotescendum Ser tl V., quia munere aItissimi Dei creatoris 
nostri regnum Poloniae patrium universaque dominia paterna possedimus feliciter, e qui- 
bus vicinam amicitiam fraternam nostram li notificamus MtI V., cui, sic ut vicinitate do- 
miniorum iuncti sumus, sic etiam volumus vestram vicinam imperialem Mtem eiusque 
sanitatem et fdicitatem speciali nostro nuncio praesentium exhibere, avisatam facere 
certamque reddere. Quia sicut olim praedecessores nostri reges Poloniae cum vestra im- 
periali Mte amicitiam habebant bonam fraternam, sic nos facturi sumus, ut cum vestra 
Mte imperiali amicitiam fraternam conservemus et servare volumus. Quam ob rem al- 
fectamus, ut per eundem nuncium nostrum mittere dignetur nuncio magno nostro salvum 
conductum veniendi secure et pacifice ad aulam vestrae fraternae imperialis M tI . , ad ipsam 
quoque Mtem fraternam imperialem vestram, pro amicicia modis consuetis firmanda. Et 
dum is magnus nuncius noster esset ad aulam et conspectum V. M tI ., cum eo etiam ad 
nos veniret fidelis V. M tll nuncius, ut et ipse nobis fidem et certitudinem faceret de 
amicitia fraterna M tl ' V., quatinus sic inter nos dominia, terras, subditos et negotiatores 
nostros amicicia floreret b et cresceret, nos tandem mutuo maiora reciperemus in nostris 
successibus felicitatum augmenta. Vestram imperialem fraternam M tem optantes valere 
semper votive ac feliciter, Ex arce nostra Cracoviensi, die XXI mensis decembris. 


. 


Kr, 45. 


B m. d. r. (Kraków 'lU drugiej p%wie grudnia 1501). 
Pertraktacje 1 z poselstwem węgierskiem, które zarzuca nieuwzględnienie 
praw króla W w.dyslawa przy elekcji, szczególnie zaś sprzeciwia się nowym za- 


· R
kopisy: vestram 


b T. N : augeret 


) Pertraktacje węgierskie z pewnością naprzód się odbyły (potem wołoskie, wreszcie ta. 
tarskie, być mate dopiero po 18 grudnia), gdy t tego dnia (w sobotę) przybył Zygmunt do 


. 


II
		

/Vilniana_030_10_061_0001.djvu

			I' 


Nr. 45. 


1501. 


43 


pisom Z Litwq, jako przynoszqcym ujmę dziedzicznym prawom Wladyslawa 
z Zygmunta do udzialtYltJ na Litwie. 


a. Przedłożenie posłów węgierskich. b.-c. Odpowiedź Aleksandra pierwsza 
proteście Węgrów). d. Odpowiedź panów koronnych. 
Zapowied
iano osobne poselstwo do Węgier. 


druga (po 


Kopia rvspólc%. 1. R. L. l. 5-6. 2. 1: N. 25, 5<'r3-5YS. 
Reg. Gołebiowski III 462. 


a. 


Regiae M"s ł-1ungariae legatio ad dominos consiliarios regni Poloniae Cracoviam 
missa, et post coronationem felicem ser m \ principis dom. Alexandri, magni ducis Lithua- 
niae, habita in senatu. 
Reverendissimi et magnifici domini! Sacra Mtss domini nostri Hungariae et Hohe- 
miae regis, R. et M. Dominationibus Vestris nos referre misit, qualiter MtlLl sua existimat 
neminem ex M. Dombul Vestris esse, qui non probe sciret hoc inclitum regnum Poloniae 
iure primogeniturae Mtll suae tanquam regnum avitum et paternum haereditarium esse, 
iIIudque ad Ser tem eius, ut maiorem natu, ante omnes alios spectare et concernere; et 
licet benignitate Dei Celsitudo sua alia regna possideret, nunquam tamen ob id iuri 
suo, quod in eo Regno habet, renuntiasset. Accedit etiam, quod in omnibus eius Regni 
necessitatibus et periculis ad Mtem suam R. et M. Dom as Vestrae refugium habuerunt, 
et nisi interdum se Mt... sua in nonnulIis negotiis eius Regni interposuisset, verendum certe 
fuisset, quorsum vos hactenus declinasse. Expectasset igitur Mt"l sua, ut dum Regnum 
hoc per obitum felicis memoriae ser ml principis dni Iohannis Alberti, fratris Mili suae 
rege orbatum esset et ali um eligendi necessitas incubuisset, ut Dom al Vestrae probo 
iure, quod Mtss sua in eo Regno habet, pro eaque cura et sollicitudine, quam hactenus 
de iIIo non minus quam de quovis alio Regno suo gessit, Mtem suam saltim generaliter 
requisivissent, animumque ac consilium suae Mili circa eam electionem intelligere vo- 
luissent. 
Et quamvis propterea Mtu sua votum su um DombUl Vestris ultro significasset, ro. 
gando a easdem, ut ill mum dnum Sigismundum ducem, fratrem suum carissimum eligere 
et in regem suum constituere vellent, tamen R. et M. Vestrae huiusmodi Mili suae peti- 
tione non contentae, apud Sertam suam et per oratorem et per litteras sollicite instete- 
run t, ut eam e1ectionem de persona sua fieri consentiret et Regnum hoc vestrum ad 
gubernandum per se acceptaret, et cum ita apud Mtam suam facile obtinere nequibant, 
preces etiam et plures rationes salutares addiderunt. Quam ob rem b Mtas sua, tandem non re- 
giminis alieni cupiditate aut egentia, sed victa amore istius aviti et paterni Regni vestris- 
que precibus et quodammodo, ut ita dicam, continuis lamentationibus expugnata, obtuli t 
et respondit se quoque eius Regni curam contemplatione vestra subiturum, accedente ad 
hoc etiam consensu R. et M. dominorum regni Hungariae consiliariorum MUl suae. Qui 
ad eorum in Mtem eius fidem et observantiam Ser uI suae, polIicebantur, ut si Regnum hoc 
acceptare eadem dignabitur, se omnem operam daturos, ut in ter haec duo regna Hun- 



 
 


& Rpa: rogandum 


b tamte: Quamvis 


Krakowa z Budy, zapewne razem z posłami węgierskimi, ob. A. Pawiński: l\lłode lata Zyg- 
munta Starego str. 103. 


ó.
		

/Vilniana_030_10_062_0001.djvu

			44 


1501. 


Nr. 45. 


gariae et Poloniae, ad firmandam optimam et sinccram et solidam amicitiam, non modo 
vetera foedera renovarentur, sed et nova adderentur, per quae haec duo regna unum 
corpus efficerentur mutuisque se viribus contra omnem hostilitatem tuerentur, denique 
omnis fortuna adeo communis haberetur. hem si quid contingeret in altero regnorum 
semen regium deficere, rex superstes per electionem, ut olim etiam ordinatum fuit, rur. 
sus amborum regnorum dominus constitueretur. lnsuper si cum aliquibus confoederatio- 
nes haberentur, quae forsa n huiusmodi unioni adversae essen t, se quamprimum viam et 
modum quaesituros offerebant, ut talibus obligationibus extricati et absoluti, quod iam 
pridem Dom nea V. optaverunt, utriusque regni commodo et defensioni Iibere vacare et 
intendere possent. Ex quibus omnibus Mtna sua nonnisi tranquillum et felicem utriusque 
regni statum futurum prospiciebat. 
Et cum iam Celsitudo sua in expectatione electionis, ut promissum erat de se fien- 
dae: staret et fama eius rei per to tam christianitatem sparsa esset, R. et M. Dom ne . V. 
huiusmodi suarunl oblationum et precum apud Mtem suam factarum immemores, Mta sua 
penitus [non] requisita animum in alterius electionem flexerunt, Celsitudinemque suam 
vehementer neglexerunt. Quae res quo animo Mti ferendum sit, quaelibet Domnum V. fa- 
cile perpendere potest: dicit enim Mta. sua se nunquam eius Regni regimen desiderasse, 
nec quicquam unquam dif(jcilius fecisse, quam quod ad preces vestl as se acceptare 
i\Iud vel\e responderet; sed dei usa Mtaa sua ab his fuit, quibus certe minime Mtem suam 
ludibrio habere conveniebat. Hoc autem R. et M. Dombu. V. sua Mt... in hunc finem 
non nunciat, quod eadem de electione et exaltatione ser ml principis dni Alexandri fratris 
sui carissimi indoleret, sed duntaxat ut Dom ne . V. intelligatis, Mtem suam nOn esse hono- 
ris sui prodigam et negligentem, et quod graviter eadem ferat honorem suum ab his 
neglectum et irrisum esse, a quibus minim e et expectabat et merita erat. Sed quia facta 
infecta esse non possunt, Mln. sua R. optat, ut ista electio redundet in omnem łelicita- 
tern ipsius fraternae MU., deinde etiam totius Regni, annuatque Deus ut sua Mtnl iIIud 
in pace et tranquillitatc gubernet. 
Praeterea sua Ser tll8 intellexit et pro certu ac indubitato habuit, quod inter alios 
tractatus et articulos electionis ser ml moderni regis id unum praecipuum per D. V. ordi- 
natum et conc\usum extitit, ut ducatus Lithuaniae, qui MU. suae R. et eius fratribus 
haereditarius est, regno Poloniae perpetuo annecteretur. Quod qua ratione factum sit, et 
quonam etiam pacto id fieri sine Mtl. suae et iII ml dni Sigismundi ducis permissione et 
consensu potuit, dicit se Mta. sua piane non intelligere. Sciunt enim D. vrne Ducatum ił- 
lum MU. suae cum aliis fratribus sui s communiter haereditarium esse et fuisse semper; 
quod si Mt... sua duo et plura regna possidet, non vu\t tam en MI.I sua ob id iuri suo 
in eo Ducatu cedere, nec ab eo iII mum dnum Sigismundum excludi patietur, nul\a enim 
ratione Mtu sua tollerabit, ut ill'na. Dom nl suae apud Mtem suam et in curia eius occu- 
patio eidem sit dampnosa, quoniam certa est MtILB sua, quod nisi mm" Delo eius cum 
Mte eius fuisset, nec ab ea electione abfuisset, quod haec longe alias, quam acta sunt, 
ordinata fuissent. Quare R. et M. Dnea v"a sua R. M. diligenter rogat, velint ita super 
ea re consulere et deliberare, ne M. sna R. cum mInO fratre suo, dom. duce Sigismundo, 
iustis suis portionibus in i\10 Ducatu quovis quaesito colore priventur; nam cert um ha- 
bean t D. V., quo d M. sua portionem suam in eo Ducatu praesertim hoc modo et hac via 
nulło pacto intenditur acquisitam obtinere ", nec mmum dnum Sigismundum ducem parte 
sua privari patietur. Super quo M. sua ingenue confitetur, quod huiusmodi unioni per 


· aic. 


...
		

/Vilniana_030_10_063_0001.djvu

			Nr. 45. 


1501. 


4{) 


D. V. factae neque potest neque vult consentire, neque ill mum dnum ducem eidem co n- 
sentire permittet. Quae omnia etiam Ser t ) regiae nomine MUS snae retulimus. .Proinde 
D. V'" SertIUl sua iterum rogat, velint cum animi maturitate et deliberatione hane causam 
tractare, ut huiusmodi Dnum V. tractatus non odium et dissensionem, sed '-'morem et pa- 
cem sint allaturi. 


b. 


I 


Responsio privatim facta nomine R. MI;.. 
Et Iicet non dubitet sacra M. R., dnus meus gratmus, M,.m fraternam gratulari, quod 
R. M. hoc solium regium paternum fraternumque conscenderit, gratulatio tamen, quam 
a vobis fraternae Mtia c1arissimis oratoribus audivit, gratissima est suae Mti, habetque fra- 
ternae Mli immortales gratias, habitura in dies maiores. 
Quod vero S. Mt.m ilIam gravius ferre dicitis, quod in hac electiom', de Mt. dni 
nostri felicibus auspiciis facta, aliquid negligentius cum iIIa M te actum esset, Mta. domini 
nostri nihil inte\ligere potuit, quo illius Mti. fraternae animus merito oflendi deberet, 
quam particulam legationis consiliarii plenius declarabunt et absolvcnt. 
Quantum autem ad statum ducatus Lithuaniae, ex MI. sua aliqua in parte intelli- 
gere potuistis statum illius Ducatus, in quo variae gentes diversae religionis ritusque di- 
versi continentur, et ideo ad tumultum procliviores, profecto si sub hoc tempore belli 
mutationem in illo Ducatu intelligerent, in periculum iacturamque illius Ducatus declina- 
rent, constituit Mtu dni nostri mittere oratores ad Mt.m fraternam, qui declarabunt omnia, 
quoad statum illius Ducatus, committentque prudentiae et virtuti Mti. fraternae. Et tan- 
dem MI.. domini nostri salvo debit o regio in omnibus morem gerere [vult) Mti fraternae. 
Quam [legationem] ita constituit, ut fraternae Mti morem gerat et placeat. 


c. 


Post eam responsionem fuit facta protestatio per oratores, quod sermu. rex eorum 
ve\let quocunque modo requirere ius suum et ill mi ducis Sigismundi in Regno et in Du- 
catu, et quod non debuerant esse contenti hoc responso. Et propterea responsum iterum 
est eisdem oratoribus co ram senatu nomine R. Mt;. in haee verba ut sequitur. 


Responsum, quod nomine R. Mti. heri acceplstls, adeo iustum reputat Mt". R., ut 
non modo a fraterna MI., verum a quo vis extraneo suscipi debeat, quoniam Mtas dni 
nostri in his quae Mt.. d. regis Hungariae postulat, omnia defert prudentiae et virtuti 
iIIius Mt;.. 
Nec visum est Mti dni nostri ad latiores aliquos tractatus cum Dombu. V. ad prae- 
sens procedere ea potissimum causa, ne a V. Dom bua sua MI.a aliter audiat rem prose- 
qui, quam fraternus amor postulat. 
Verbis enim Dnum V. post responsum habitis videtur Mt.. dni nostri magis trahi 
quam duci, vel potius cogi, ad ea facienda, quae duntaxat ex fraterno amore procedere 
debent; et ubi opus esset, non deessent verba, quibus protestari possit et affectio fra- 
terna et debitum suae MI;', quod stringit et obligat statum universi Regni et subditorum 
libertatem minime deferendam. Per oratores tamen suos planius M'" sua iIIam MI.m fra- 
ternam reddet certiorem. In quo non minis &, sed iusto ordine et fraterno amore erit 
procedendum. 


· Rkp.: minu.
		

/Vilniana_030_10_064_0001.djvu

			46 


1501. 


Nr. 45. 46. 


, 


d. 


Responsum nomine dominorum. 
Cum ea, quae nobis per Dignitates V. de mente S. M,i. R. proposita sunt, secum 
ipsi animo revolvimus, sine gravi molestia et vehementi animi perturbatione ferre non 
possumus. Non enirn parvi momenti putamus culpari a tanta M'e, et iIIusam se per nos 
esse et ludibrio habitam
 quod non modo non fecimus, sed absit ut cogitassemus. Nam 
cum exteros principes observare et in pares officiosi semper esse consuevimus, quantum 
iII i M,i et pro nostro naturali debito et pro iIlius summis beneficiis deberemus, nemo 
inter nos est, qui non i n telligat, quam colere et venerari praecipuum apud nos sem- 
per fuit studium. Expositum etiam nuper fuit Dignitatibus V. ea, quae nobis iIIius M';' no- 
mine imputastis, nunquam de scientia et voluntate nostra processisse. Constituimus in- 
super pro evidentiori declaratiune innocentiae nostrae ad iIIam M,em oratores nostros 
mittere, tum etiam ut IL ceteris postulatis M,je illius efficacius satisfieret, communicato 
consilio fratrum nostrorum, ad quos maxime altera pars orationis vestrae videtur perti- 
nere, per eosdem M,i iII i respondere. 
Rogamus itaque Dignitates V., dignentur interim efficere, quatinus M'al iIIa aliud 
de nobis sibi persuadcat, cui perinde ac domino nostro grat mo placere et obsequi dc- 
si dera mus, cuius etiam M,.m patrem, patrem patriae istius, ingenue profitemur. 


NI'. 46 


B. m. d. r. Krakó'zv w drugiej polowie grudnia 15 01 ). 
Poselstwo woloskie sklada królowt" życzenia J prosi o wolny przejazd poslów 
woloskiego i moskiewskiegoJ oraz o oznaczenie terminu do regulacJi gran£c J po- 
daje wreszde pewne nowiny o Turkach i Tatarach. 
Odpowl:edż napisana dla przeznaczonych do Woloszczyzny posww polskt"ch. 
Król zarzuca wojewodzie naruszenie terytorjum koronne gOJ tudzież oznajmiaJ że 
warunk£em wolnego przejazdu poslów sq przyjazne stosunk£ i że regulacja może 
odnos£t st"
 tylko do starych gran£c J a w takim razie król przyjmuje term£n 8 
'września I502. 
Kopia wspó/cz. 1. R. L. I. 8-9. - 2. T. N. 25, 317-33°. 
Druk. Uljanicki, Materialy 185-9 ex I. - H1ermuzaki, Docume1lte II. 2. str. 
4 88 ex Ul. - Bogdan, Docuffle1ltele II 454-9 ex I. 


a. 


Oratio seu petitio oratorum Walachiae Cracoviae perorata immediate post coro- 
nationem. 
Et imprimis congratulatum regi de ipsius sublimatione in avitum et paternum so- 
lium, deinde facta commemoratio pristinae et mutuae benevolcntiae et arnicitiae inter 
M,em R., dum erat in Ducatu, et inter ipsum, quae integre et sincere sit servata, unde 
praesumebat et nunc duratura, et quod foedera et inscriptiones inter ipsum et Regnum 
tanto integrius et solidius permanebunt et utrinque custodientur, 


I Rkps: nc 


..
		

/Vilniana_030_10_065_0001.djvu

			Nr. 46. 


1501. 


47 


!tern facta fuit excusatio non missorum oratorum pro coronatione, quod tardius 
dies coronationis fuerat sibi intimata. 
Item petitum tandem, ut Schandro I, nuntius suus, quem destinavit in Moscoviam 
perrnitteretur libere, et quod non aliud legatio sua contineret, nisi quod vellet persua- 
dere Moscovitae, ut inceptum bellum cum M,e sua deponeret et se coniungeret princi- 
pibus christianis contra infideles. Quod si obtemperare nollet, vellet Walachus iuvare 
Mt.m R. contra ipsum. 
IŁem ut diceret pro nepote suo, quem. cum post se praefecerat ducem, deiecit tan- 
dem ex ea spe '. 
Item ut Moskoviensis orator permitteretur redire. 
!tern si M. R. non crederet praemissis, voluit voyevoda, ut legatio sua in Mosko- 
viam exhiberetur MI; suae in scripto per dictum ipsius nuntium. 


Continebat etiam eadem petitio, ut redeuntem suum nuntium etiam cum nuntio 
Moscoviensi permitteret R. M. libere. 


IŁem quod in Regno profugi ipsius non servarentur, et quod vel restituerentur vel 
pellerentur extra. 
!tern commemorati sunt de finibus in ter Regnum et dominium ipsius a Bukovina', 
et mentio facta legationis domini Rozae archiepiscopi, et quod promiserat, quod in iIIa 
parte terrae non debebant locari homines usque ad limitationis perfectionem, et quod 
tempus huiusmodi Iimitationis fuit positum pro festo S. Michaelis praeterito. 


IŁem alius nuntius d. Jordan idem confirmaverat, quia tamen hactenus nihil de Ii- 
mitatione factum sit, saltem petebant aliud tempus, vel scilicet pro festo SS. Petri et 
Pauli apostolorum, vel pro die Nativitatis Mariae [29/6 lub 8/9]. 


Item avisarunt regem dicti oratores, quomodo Turcus per suos internuntios laborat 
reducere Tartaros Przekopenses et Zavolhelses ad concordiam, et quod concordia eo- 
rum utrique dominio deberet cedere [in] dampna. 


Item obtulerunt voievodam permissurum oratorem regium ad Turcum libere, si 
dictos suos nuntios permitteret Moskoviam, solum quod aliis verbis uterentur quam do- 
minus Lanczkorunsky 4. 


Intimavit etiam pro novitate, quod Turcus parat validum et talem qualemcun<]ue 
exercitum terra et mari pro anno veniente 6. et quod nunc miserit unum basscham cum 
exercitu ad fines Hungariae, ut proelium possit cum Hungaris conserere, et quo d ipsum 
speraret futurum in proximo. 




 


) Ten Szandro już raz był zatrzymywany wraz z posłem moskiewskim Mokłokowem w majll 
1501 ob. C60pHRIC.b RCT. o6,q. XXV, Nr. 67, 6.i i AICTLI san. P. I, Nr. 192. 
\I Dymitr syn Iwanego, zmarłego 1490 naj starszego carewicz: i Heleny Wołoskiej, uznany 
został 1498 następcą, w r. 1499 odsunięty na bok na rzecz drugiego carewicza Wasyla. 
8 Pretensje wołoskie do Pokucia ob. Codex epist. III, str. 489 i Archiv f. ost. Gesch. T. 
101 (1910): rozprawa I. Nistora. 
ł Ob. Nr. 10. 
 Wypowiedziane zatem jeszcze w r. 1501.
		

/Vilniana_030_10_066_0001.djvu

			48 


1501. 


Nr. 46. 


Ad respondendum praemlssls decreti sunt oratores domini: Nicolausa de Camye- 
nyecz castellanus Sandomiriensis et capitaneus Cracoviensis, Joannes de Bochothnycr;a 
et Johanne
 Crouiczky, decanus Leopoliensis I. 


b. 


Eorundem Walachiam legatio. 
Commemorati sunt nuntii tui legationem, quam habuit M. R. apud te per domi- 
num Petrum capitaneum Haliciensem " nuntiando tibi electionem de se factam et diem 
suae coronatioois, et congratulabantur de asssumptione regis in solium paternum. 
De quo M. R. prout per oratores tuos habuit tibi gratias, et nunc per nos agit, 
vult om ni gratitudine et beoevolentia rependere. 


Ibidem b fuerunt commemorati amlCIClam, quae erat inter Mtem R. ad te, dum adhuc 
M. R. fuerat duntaxat dux Lithuaniae, quod etiam M. R. Iibenter audivit et recognoscit 
ita fuisse, crediditque M. R., quod mu\to firmior fieri debuerat huiusmodi mutua beni- 
volentia inter ipsius Mtemet te, postquam intellexit, te buic suae sublimationi favisse, et 
non solum votum suum per nuntios suos pro M.e sua dedisse, sed etiam consiliariis Regni 
itidem persuasisse. 


Sed longe aliter persuadere videntur Mt; suae ea, quae mox post e1ectionem huius- 
modi in dampnum Regni et contemptum Mli. per te tacta sunt, qui submissis gentibus 
in Regnum, longe lateque praedatus, non solum peccora et peccudes et cetera bona 
subditorum Mti. ipsius, sed ipsos etiam subditos in terram tuam abegisti, impulsisti et 
induxisti, more non solum hostili sed etiam paganico, non modo contra officium beni- 
volentiae mutuae, verum etiam contra pacta et inscriptiooes ioter Regnum et te factas 
ac iureiurando firm at as. 


Quod quia merito cogere debuit et cogit M.em dubitare de pristina ilIa et mutua 
benivolentia, tum etiam propter multos alios respectus visum est Mti suae non debere 
neque licere, ut nuntium tuum in Moskoviam permisisset, et praesertim, quod et cum 
duce Moscoviae aperte bellum gerat, et per baec initia de te dubitare cogebatur. 


Itaque, ut M. R. de tua erga se voluntate certior fieri posset, misit nos ad te, ut 
certo informati et Mtem suam informare possemus, quid certo apud se constituere posset 
de tua erga se voluntate, quae suspecta esse coepit Mli suae per ea facta tua, quae di- 
ximus, quae neque amicitiam pristinam continere, neque benivolentiam nutrire possunt, 
et quae non modo amicus amico, sed neque frater fratri indulgere vel saltem aequo animo 
ferre deberet aut posset. 



 


· przed Nicolau6: patatinus Lanciciensis et - przekrełlono w rkpsie; od NicolauB do końca dodal korektor. 
b zapewne ma by6: Itide'i 


) Otrzymują wynagrodzenie za podróż odbytą do Wołoszczyzny w czerwcu 1502 (Teki 
Pawińskiego I str. 13, 17). 
II Piotr z Chodcza, star. hal. 19/4 1501 (Matr. Summ. 11 150::!) - 13/6 1502 już kaszt 
hal. (M. S. III. 544). 


'.....
		

/Vilniana_030_10_067_0001.djvu

			Nr. 46. 


t501. 


49 


Item qui a intimasti nobis, quomodo infideles soliciti sunt de reconciliatione inter 
se dis.cordantium et de reductione Tartarorum in mutuam amicitiam, ut vires suas con- 
solidarent et eo fortius christianos opprimerent, censet M. R. id ipsum christianis fa- 
ciendum fore, et quidem necessario, ut depositis simultatibus intestinis, concordibus ani- 
mis mutuaque et firma intelligentia habita, et huiusmodi hostibus se tutius opponere, et 
rebus suis vicissim salubrius consulere et subvenire possent. Quod praecipue perneces- 
sarium esse arbitratur M. R. et suae MU et tibi tanquam vicinis et fere in infidelium 
faucibus positis, quibus s,icut nihil periculosius discordia, ita nihil salubrius concordia 
esse potest. De qua ubi certo Mtal experiri posset, non solum parata est nuncios permit- 
tere quo volueris, verum totis viribus mutuis necessitatibus subvenire et adesse. 


Quapropter, si cupis R. Mtem de tua erga se benivolentia certam fore et omnem 
dubietatem ex animo tollere,' opus est, ut quod de terris MUl suae .per tuos homines 
receptum est, inprimis restituas et reintegres cum effectu. 


Quod ubi M. R. cognoverit, et pristinam iIIam benivolentiam erga te prosequetur, 
et mutuis actionibus se utiliter accommodabit, et si quae diffjcultates subortae inter Re
 
gnum et te essent, prout iustitia et Regni et tuą exiget, complanare studebit. 
Ad partem dicenda post orationem. 
Intimabitur voievodae, quod Tartari Zavolhenses venerunt pro auxilio R. MUl et 
suorum amicorum, et quod, si cupit in amicitia regia conservari, non permittat eos mo- 
lestari et impedire quoquo modo. 


IŁem persuadendum erit voievodae in colloquiis specialibus, ut curaret reconciliare 
sibi Polonos et relinquere eos amicos filio suo, quorum amicitia fuit sibi semper tuta et 
secura et contra omnes inimicos utilis et pernecessaria. ::> 


Item postquam faciet mentionem de limitibus inter terras faciendis, referat se d. 
orator ad limites antiquos et secundum quos possidebatur ab utraque parte, de quibus 
etiam inscriptiones intelliguntur, et si petet illos, quos et per oratores su os solet, dica- 
tur sibi, quod indebite petit et contra omnem rei evidentiam et ipsius et omnium ho- 
minum scientiam, quod non bene convenit amicitiae mutuae conservandae, immo est 
quaerere occasionem recedendi ab amicitia et facere se inimicum. 


Et sciat d. orator, quod limites antiqui et veri fuerunt et sunt circa Colaczino ). 
Item ubi opus esset mittere ad revidendum limites huiusmodi et de termino esset 
quaestio. recipiatur dies Nativitatis Mariae, quem hic solus obtuli t per suos oratores. 
Item dubitavit d. orator, si voievoda debet assecurari statim de permissione ipsius 
nuntii in Moscoviam, postquam restituet recepta et promittet nobis assistere et favere. 
Responsum, quod non, priusquam prom issa inscriptionibus confirmavit novis, 


_ Item debet fieri minuta apud d. oratorem, secundum quam facere deberet voie- 
voda inscriptionem et confirmationem Regni: .et promitterentur sibi similes a. R. Mte, quae 
secundum tempus deputandum poni debebunt ab utraque parte in Halicz aut Leopoli. 

 . , - 



 
 
 
) Kołaczyn, wieś, jakby przedmieście Śniatyna, odległe od miasta o 3'7 km. w kierunku 
pd.-wsch., nad Prutem. 


Ad. Aleundri R. P. 


7
		

/Vilniana_030_10_068_0001.djvu

			50 


1501. 


Nr. -ł6 47. 


Item commemoretur de Helia) et prom issa voievodae facta propterea, quibus quo- 
modo satisfecerit, ipse diiudicet et dicatur, quod per R. MteID nihil unquam factum est 
contra inscriptiones, et quo d praemissa et alia plura fecit R. M. custodiendo. inscriptio- 
nes suas et iuramentum. 


Item de Wassko I et Iwano respondeatur, quod isti homines sunt in Regno adhuc 
ante inscriptiones ultimo factas et postea semper fuerunt continue, et nihil unquam in- 
timabatur de eis per voievodam. 


Item quo d sunt homines li beri et possessionati, quos M. non prohibet ire quo vel- 
lent, neque eos artare potest, ut irent. 


Quod autem de oratore, qui fuit nuper in Turcia, d. Lanczkoroński, commemora- 
tum est per voievodae oratores, dicatur, quod R. M. non potest intelligele, quae essent 
verba, quae ipse illic dixisset, quae non placerent voievodae; et propterea cupit M. R. 
informari per ipsum de verbis huiusmodi, quia alias nihil commissum habuit, quod esset 
in displicentiam ipsius. 


Item dicendum cum voievoda de theloneis, quibus gra vat homines Regni et suis 
hominibus prohibet theloneum in terris R. MU., et quod non permittit mercatores Regni 
ire libere ultra terram suam, sicut prius solebant transire etiam in Turciam, et quod 
istud est contra inscriptiones novissimas. 


Numerus hominum de Regno novissime per voievodam receptorum : 
In Thissmyenicza CXXXX hospites et de villis ibidem XXX. 
In Czesshibyessi I CXXXXXIII capita hospitum. 


Item de aliis curet se orator informare transeundo iI lic, ut sciret et certo nuntia- 
ret restitutionem petere ultimo nunc et post electionem domini nostri receptorum. 


Item admoneantur consiliarii voievodae de iuramento praestito super observandis 
inscriptionibus inter Regnum et regem ac Walachiam et voievodam confectis, et ut stu- 
derent persuadere voievodae de fide observanda. 


:XI'. 47. 


B. m. d. r. (Krakow w drugic; p%wie grudnia 1501). 
1-V zalatwieniu poselstwa Tatarów zawolża1zskich, donosi cha1lOwi krdl, że 
przewleczenie sprawy nastqPilo skutkiem jego zabiegów o koronę i pomoc polskq, 


· Rkp.: custodiendum 
1 Pretendent wołoski Eljasz, ścięty na żądanie Stefana w Czchowie na pocz. r. 1501 (A. 
Borzemski, Kronika Miechowity str. 77). 
s ,.Nob. Wasskoni Barinowsky Moldavitaec król potwierdza dożywotnie posiadanie dwl\ch 
wsi w Przemyskiem, nadanych im "pro servitiis fidelibusc przez Olbrachta, o ileby w Króle- 
stwie został. Kraków 21 marca 1502 (MS. III 331). 
a Czesybiesy dziś ]ezupol.
		

/Vilniana_030_10_069_0001.djvu

			Nr. 47. 


1501. 


51 


wysyła poslów celem omówienia czasu i sposobu dalszej akcji, reklamuje jeńców, 
wreszcze ZaprZ)1.f£ęga sOJ"sz. 


J 


Kopja wspókz. 1. R. L. I. 9. - 2. T. N. 25. 331. 
Reg. Uijanicki, Mate1jaly 192. 


Legatio Tartarorum · sumarie notata 1. 
Facta est imprimis commemoratio, quod caesar ipsorum secundum desiderium 
MUl R. exivit terras su as pro ferendo sibi auxilio contra hostem et contra suum tri bu- 
tarium. hem quod nollet, quod ita eductus esset, sicut quondam per patrem R. M tll pa- 
tel' ipsius, qui nulło iIIius Mtll auxilio supportatus, fuerat bell o fusus et capite truncatus, 
quod tandem hostes sui circumferebant publice ostentando in hasta. 


Quare petitu m, ut iam M. ista vel ipsa moveret vel milites mitteret, cum quibus 
tuto contra hostem movere posset, et si movebit M. R., movebit et ipse, volens esse 
amicis MUl istius amicus, inimicis inimicus. 


\ 
I 


Responsio. 
Quód tamdiu mansistis hic, fecit nova ad istud dominium R. Mtll sublimatio. In 
quo ut maioribus auxiliis posset adesse fratri suo domino vestro, opus erat Mti R.. [ut] 
mutuos tract
tus super ea re cum incolis Regni habuisset et providisset negotiis intesti- 
nis, quae qui a brevi b tempore non poterant hactenus e, M. R. necessario vos tenuit, ut 
redivissetis ad fratrem MUl ipsius et dominum vestrum plene assecurati de postulatis; et 
iam dicere potestis pro certo fratri R. MUl et domino vestro, quod R. M. ipsum non 
vult deserere totis suis viribus incepta actione contra quemlibet hostem. 


IŁem quod R. M. iam compositis istis negotiis ibit in ducatum Lithuaniae, et ex- 
inde communicatis consiliis faciet quae placebunt domino vestro. 


hem quod R. M. mittet ad fratrem suum notabiles oratores, qui cum eo constitu- 
ent de tempore et modo aggrediendi hostem et continuandi inceptum bellum. 


Item qui a istud non conveniebat bonae amicitiae, qui a frater MUl R. amicus existens 
multa dampna fecit in dominio MUl suae et homines mu\tos recepit, voluit M. R., ut pro 
confirmanda certa amicitia mutua homines sic recepti restituerentur, et quod de certo 
talia non fierent. 


Quod autem de restituendis captivis petitum est, responsum, quod istud pro isto 
tempore fieri nequit, quia sunt in diversis et a se longe distantibus locis, sed sub tem- 
pore congruo R. M. parata est restituere vestro domino, fratri MUl istius, sed dominU8 
vester restituat etiam captivos ipsius, et dudum et novissime sub ista amicitia receptos. 


· T. N. dodaje: Zawolhensium. 


.. rp. mylnie: bienni 


· co. opuszczonego [absolviJ 


) W metryce litewskiej wciągnięty jest cały szereg jarłyków zawołtańskich, które były 
przyniesione do Krakowa 18 grudnia ind. V, t. j. 1501 (Pułaski, Stosunki Polski z z Mengligi- 
rejem str. 260). 


7*
		

/Vilniana_030_10_070_0001.djvu

			52 


1501. 1502. 


Nr. 47. 48. 


IŁem quod postquam R. M. iIIam amicitiam de fratre suo experietur, quod ipsa 
tanto studiosus invigilabit mutuis officiis eidem respondere et contra hostem commu- 
nem fideliter et constanter stare. 


Cetera latius et clarius oratores R. Mtll dicent fratri suo domino vestro, cuius R. 
M. amicis vult esse amicus, inimicis inimicus. 


Postea expetitum est iuramentum per Tartaros aR. Mte, sim ile illi quod fecit ipso- 
rum caesar R. MU, et R. M. tunc al\ato missali iuravit super evangelium, (Liber tamen 
pontificaliter allatus erat et super eo iuratum in praesentia Tartarorum) B. 


Nr 48, 


B. m. d. r. (Kraków grudzień 150I - styczeń 1502). 
Król Aleksander ao papieża Aleksandra VI: zanim będzie mógl wypra'wit 
posldw z obedjenljqJ donosi listownie o swoim wyborze. 
Dwie koPie s Tomic. 1. P. 162-3 i 2. R. 148. 


Alexander rex Poloniae Ale xandro papae. 
Beatissime pater etc. Post obi tum germani mei, ser m \ olim regis Poloniae dom. lo. 
annis Alberti, indicta ex consuetudine Regni huius electione, placuit divinae providcntiae 
et benignitati, ut in ea ipsa e1ectione ego in fraternam et aliorum maiorum meorum 
sufficerer sedem, unanimi omnium eligentium consensu accedente ad eam e1ectionem 
hoc commodo, ut per vocationem meam ad Regnum dominium magni ducatus Lithua- 
niae unum fieret et corpore et voluntate cum regno Poloniae. Quae res, non inficior, 
significanda erat V. Sanctitati per oratores convenientes sine cunctatione, cui omnis po- 
testas principum in tenis repraesentanda imprimis est, et ab eius approbatione et be- 
nedictione felicis regiminis sumendum auspicium. Id quo d certe ex officio christian i 
principis libenter et promptissimo ani mo era m facturus, hoc tam en propositum meum 
impediverunt multa quae domi necessaria prius fuerunt componenda stabiliendaque, tum 
foris vexationes et bella continua a pluribus hostibus finitimis, Thartaris praesertim et 
Moschovitis, mihi et dominiis meis illata, a quibus hoc Regnum aut raro aut nunquarn 
cessavit, pugnando pro sua et christianae religionis defensione, quod V. Sanctitati optime 
cognitum est. Et tamen ne omnino V. Sanctitati de ea ipsa electione mea nihil signi- 
ficarem, volui has litteras meas praemittere, satisfacturus commodiori tempore et officio 
et desiderio meo, eo modo quo maxime decebit. Intelligo enim optime, sanctae isti 
Sedi pro consuetudine et debito ab omnibus principibus primam et maximam reveren- 
tiam exhiberi debere, a me vero id et alacrius et promptius faciendum est praesidente 
eidem Sedi divina providentia V. Sanctitate, quae huius Regni et domus omnium maio- 


· Uat
p w nawiasie dodany innI} flikI}, 
) Trudno bliżej oznaczyć czas tego listu: jako terminus a quo uważałbym przybycie Ale- 
ksandra do Krakowa (29 listop. 1501), jako terminus ad quem kilka dni po przyjeździe Ciołka 
do Krakowa (28 stycz. 15U2), który mógł ten list spowodować, 
", 


--
		

/Vilniana_030_10_071_0001.djvu

			Nr. 48. 49. 


15u2. 


53 


rum meorum unicum semper patrocinium et confugium extitit. Quam rogo cum summis 
precibus, benigno ani mo sustineat hanc parvam moram exhibendi muneris mei, et. excu- 
sationem meam verissimam pio ac paterno animo suscipere dignetur, Cui me et Regnum 
meum humiliter commendo et devoveo, ut domino et patri piissimo. Quem divina gratia 
incolumem ac łelicem semper conservet pro conservatione et incremento totius Reipubli- 
cae christianae. Datum. 


XI'. 49, 
B. m. d. r. (Krakow pocz. sty,.zllia /502). 
Uchwaly sejmu koronacyjnego w sprawie podatków i pospolitego ruszenia} 
w sprawie wojny z Moskwq w przymierzu z Inflantami i Tatarami żawolżań- 
skimi, w sprawie wysIania poselstw do Prus} Wołoszczyzny} Węgier, Turcji 
i do króla rzymskiego} wreszcie w sprawie bicia monety. 
l. Kopia współcs. R. L. /. 4"-15. 
 -2. T. N. 25,335-341. 
Urywki: Uljanicki, 1I1aleryatp sIr, 195 (ex I) ; Piekosiński, O Hlonecie w Rozpra- 
wach W;łds. kisl.-.fi/oz. A. U. IX 264 (ex 2). 


Conclusiones et decreta dominorum in conventu pub lico Cracoviensi statim post coro- 
nationem felicem ser m \ Alexandri regis 1. 
Et imprimis pro deCensiol1e Regni conclusum est per omnes dominos cum consensu 
nuntiorum ten.estrium de tributo faciendo R. MU tali ut sequitur modo: 
Imprimis, ut anno praesenti I pro festo Pentecostis solverentur et exigerentur 
octo grossi de singulis mansis in Regno possessis. 
IŁem qnod octo grossi similes, qui anno praeterito exigi debuerunt, et aliae quae- 
cunque contriLmtiones antiquitus retentae, exigerentur ante carnisprivium B statim sequens. 
IŁem quod contributiones noviter institutae solverentur etiam in ducatu Masoviae. 
IŁem quo d Pruteni il1ducerentur ad portanda similia onera in Regno, et quod simi- 
lem contributionem pro anno praesenti institutam sulverent. 
!tern quod R. M. 
oneret exactores ad huiusmodi tributa colligenda secundum ar- 
bitrium suum, fideles et indigenas, et quod mandaret capitaneis, ut eos iuvarent effica- 
citer in exigendo. 
IŁem quo d czopowe durare debet secundum institutionem Piotrkoviensis dietae, et 
quod in eius exactione fierd bona provisio, ut scilicet a singulis vasis solveretur unus 
grossus, et quod vasa equarentur ubique, et quod ita a cervisia quae braxatur de bra- 
xeis a dominis emptis, sicut et ab alia. 
IŁem de theloneis, per exemptos etiam cives per quinque annos solvendis, secun- 
dum constitutionem praedictae Piotrkoviensis conventionis. 
IŁem quod R. D. cardinalis institueret synodum ad conveniendum cum dero super 
instituenda contributione pro simili subsidio. 


) Sejm koronacyjny rozpoczął się 
statim post coronationem c , t. j. po niedzieli 12 grudnia 
.1501 i trwał jeszcze 7 stycznia 1502 (l\latr. Summ. III 74), a zapewne i dłufej. 
2 Zatem akt spisany na pocz. 1502, Pentecostes w tym roku 15 maja. 
B 9 lutego 1502.
		

/Vilniana_030_10_072_0001.djvu

			54 


1501. 


Nr. 49. 


hem ubi urgeret necessitas et hostium invalescentia, poterit M. R. movere poten- 
tias totius Regni. 
hem quod nullus mercator deinceps auderet ire ultra limites Regni, videlicet in 
Hungariam aut Moraviam, pro vino inducendo in Regnum; liberum tamen erit extraneis 
i\lud in Regnum ducere. soluto tamen vectigali in confiniis Regni et in locis ad id de- 
putandis et ordinandis. 
hem quod ratione vectigalis huiusmodi ;;ive thelonei solveretur a medio vase alias 
polkujjek ducatus unus, ab integro vero vase seramenti solventur a vino ducati duo. 
hem a dreylynk Moraviensi similiter ducati duo. 
hem quod R. M. ordinaret ad huiusmodi thelonea exigenda et institueret the- 
loneatores diligentes, et loca eis deputaret, et mandaret capitaneis, ut mercatores Regni 
ab inductione vini prohiberent, et contravenientes punirent solitis poenis et alias cur- 
ruum et equorum et omnium rerum receptione. 
hem l quod R. M iret tanto celerius in Lithuaniam, belIo Moscovitico provisura, 
et provisura quod posset continere in amicitia et societate istius belli Tartaros Zavolhen- 
ses et magistrum Livoniae. . 
hem quod teneret exercitum suum prope Tartaros neque multum elongaretur, ut 
et ipsos auxilio habere facile et eis auxilia ferre commode posset. 
hem quod in Prussia, Walachia, Ungaria, Turcia ageret per modum oratorum et 
studeret ali os in fide,alios in amicitia utcunque a hoc tempore conservare. 
Item et ad regem Romanorum ut orator mitteretur. 
Item quod ad Turcum iret celerius, et mitteret ad regem Hungariae, quatinus per 
regnum Hungariae ire posset. 
hem I de moneta cudenda, et quod cuderetur in latis grossis et quod grossi vi- 
ginti fierent pro Hungariae ducato. 
hem quod componeretur marca argenti puri, habens viginti sex lotos puros cum 
viginti lotis cupri, et quod etiam [de] marca sic b composita fierent in summa grossi centum 
quadraginta, qui computati per viginti pro ducato facerent septern ducatos, et quibus 
iterum conflatis reperiri posset marca argenti qualitatis praedictae. 
Item quod ex mille marcis argenti puri lucraretur R. M. mille quingentos floren os, 
reliquum, quod superesset, converteretur in meliorationem monetae. 
hem quilibet grossus praedictus valebit tres medios grossos prioriś monetae. 
Item deputati sunt domini ad revidendam moneta m et probandum singulis quatuor 
temporibus: palatinus Cracoviensis et palatinu
 Poznaniensis 3, et quod singulis quatuor 
temporibus descenderent in Cracoviam et proharent diligenter, ubi vero aliquis eorum 
evenire non posset, legittimo et vero impedimento detentus, mittet vice sua aliquem ido- 
neum et fiet probatio adminus in praesentia unius dominorum. 
hem quod adiungerent eis duos cives et consules Cracovienses: Caspar Bar et 
Zayfryd '. 

J">...
-" _'-A
 ...........
-
 --
.., 
 
 £ £. r 


· Rkp. bl
dnie: utrunque b tamże bl
dnie: sit 
I Odtąd drukował Uljanicki str 195 aż do: et mitteret ad regem Hungariae. 
2 Odtąd drukował Piekosiński O monecie str. 264, tutaj cały szereg aktów odnoszą- 
cych się do monety i do sprawy konfiskaty dóbr podskarbiego Piotra Kurozwęckiego za nad- 
utycia mennicze. 
II Piotr Kmita z Wi
nicza woj. krak. 1501 6/1II. - 1505 4/IV. Andrzej z Szamotuł woj. pozn. 
1501 + 1510. 
, Zajfred Bethman.
		

/Vilniana_030_10_073_0001.djvu

			Nr. 49. 50. 


15U1. 


55 


hem sal aria dominorum erunt: palatino Cracoviensi cui proprior est descensus. per 
singula quatuor tempora marcae viginti quinque, palatino vero Poznaniensi marcae 
quinquaginta. 
hem vicethezaurarius Regni 1 argentum probatum solvet et pecuniam similiter pro- 
batam et marcatam ad conservandum recipiet et dispensabit; ad mandatum R. MUR et 
pro gratia eiusdem salariabitur. 


Magister vero monetae debet confundere argentum cum cupro, sicut supra dictum 
est, et providere, ne R. M. vel Respublica fraudaretur etiam in minimo praeter constitu- 
tionem praedictam. Et si, quod absit, secus esset compertum, quam constitutum est, ex- 
tunc magister monetae sua im)Jensa conflabit monetam vitiatam et recudet ex eadem 
materia secundum modum et pondus institutum bonam et iustam, proviso, quod exinde 
nullum dampnum R. M. acciperet. 


Haec conclusiones latius su nt descriptae in speciali conclusionum libello. 


Sr. 50 


Jmlsbruck 16 stycznia 1502. 


Maksymiljan król rzymski wzywa Gdańszczan, jako ich pan naczelny, aby 
na I lipca stawili się na jego dworze z pomocq przeciwko Turkom. 
Litterae a Maximiliano rege Romanorum ad Gedanenses scriptae, et Ser. R, MU Poloniae 
destinatae per Gedanenses a. 


Maximilianus, Dei gratia rex Romanorum et auctor eiusdem Regni perpetuus. etc. 
Fideles nostri charissimil Est vobis sine dubio bene notum, quomodo Turci, perli- 
dissimi hostes cristianae religionis, imperium Graecorum et multa alia re gna, potestates 
et provincias a cristianitate ad se traxerunt et populum pen e innumerabilem cristiano- 
rum hominum interfecerunt et abduxerunt, et potestatem ipsorum ita extenderunt, ut nisi 
quantocitius eisdem Turcis perfidissimis anobis repugnatum fuerit, extunc in parvo tem- 
pore ad cristianitatem in tantum se intromittent, quod tandem perpetuis temporibus 
nobis fiet impossibile eis iterum dominari et repugnare. Nunc quivis sUa ratione propria 
discernere potest, quod ubi nos cum rege Franciae, totius cristianitatis fortiori, diutius 
contendere et dissentire debuissemus, quod iterum atque iterum ipsi Turci adversus 
ipsam cristianitatem magis atque magis conspirati fuissent, quo magis nocumentum ei 
iterum inferrent. Nos igitur, tanquam caput et protector cristianorum, huiusmodi damna 
mente revolvimus, ad utilitatem principaliter cristianitatis et Regni protectionem, pacem 
tandem perpetuam cum eodem rege Franciae fecimus et conclusimus, et ultra hoc ex 
innato nobis desiderio et diu constituta voluntate decrevimus contra perfidos Turcos, 
cristiani nominis hostes, nos semel adhuc ituros una cum papa patre nostro et praefato 
rege Franciae, similiter cum Hispaniae et Hungariae regibus, Venetis item et aliis com- 
munitatibus; multos congregavimus, qui ad huiusmodi rem tam utilem quam necessariam 
nobis mal1us adiutrices dabunt et auxilium facient. Quocirca admonemus vos circa salu. 



""""'
")J' 


. Ten nagłówek ma tylko R. l. 


l Jakób Szydłowiecki od 20/3 1501-1509.
		

/Vilniana_030_10_074_0001.djvu

			T 


56 


1501. 


Nr. 50. 51. 


tern animae vestrae honoris et debiti. sicut sanctae fidei cristianae et nobis regi Roma- 
norum obligati estis, quod nobis sicut vestro domino capitali et protectori cristianitatis 
fideli vestro iuvamine succurrere debeatis, quantum ratio et salus animae vestrae vobis 
indicat et praecipit, et cum huiusmodi iuvamine praefato primo die mensis iunii proxime 
venturo nobiscum fore debeatis, ubicunque fuerimus constituti. Cum quo iuvamine ve- 
stro, Deo volente, toti cristianitati viam et introitum praeparabimus, quo audacius et 
fortius ingressum ipsorum ad saepe dictos Turcos infidelissimos facere poterint, quoniam 
sic multi reges paganorum, qui nunc temporis cum Turco dissentiunt et ei contrarian- 
tur, adversus eundem fortificentut, et similiter aliorum, ad quos nostra mandata et lit- 
teras mittimus, qui etiam Turcorum sunt inimici, pariter nobiscum contra Turcos com- 
moveantur et incitentur, ita ut huiusmodi Turcorum propositum nostra unitate debilite- 
tur et annihiletur, et nostra etiam sanctissima fides servetur, etiam ut provinciae cristia- 
norum, quae a Turcis hucusque sunt devictae et destructae similiter et homines christiani 
a sua tyrannica fide
 ad quam a Turcis compulsi sunt, rursus ad fidem nostram conver- 
tan tur. Faciemus etiam contra Turcum nobis in adiumentum crucem Cristi et iubileum 
exclamare per legatum apostolicum in tota cristianitate, et pecuniam mam, impositam per 
nostrum et legati illius consilium, accipere pro conservatione nostri exercitus. Quam quidem 
pecuniam etiam postulare, amovere et recipere debebitis in consolationem cristianitatis 
et nos non dimittere in huiusmodi proposito nostro laudabili, sicut Deo, sanctae cristia- 
nitati, nobis item et vestrae conscientiae facere teneamini, sicut de vobis confidemus, 
pro quo procul dubio specialiter mercedem et laudem sempiternam recipietis, nos quo- 
que huiusmodi paratam erga I)()S voluntatem in omni bono nunquam obliviscemur. Da- 
tum in Iisburg die decima sexta mensis ianuarii anno Domini millesimo quingentesimo 
secundo, anno vero regni nostri sedecimo, regni autem Hungariae duodecimo. Ad 
mandatum domini regis proprium. 
Indusa cedula continebat: 
Et quoniam sicut Turci continue et sine intermissione in estate et similiter in hy- 
eme bellis et fraudulentiis ipsorum insistunt, putamus, quod si 110S saepe dictis Turcis 
inimicis nostris viriliter et animose resistere non deberemus et aliquamdiu eis in oppositum 
in campo iacere, extunc magis ac magis eosdem Turcos adversum nos concitaremus, 
imo et fortificaremus super cristianitatem et plus quam hucusque factum est; idcirco 
decrevimus ad spatium unius anni pugnare contra saepe nominatos Turcos, nulla etiam 
nos hyeme impediente, quapropter etiam velitis ad unum annum esse avisati. 
Nostris et Regni nostri fidelibus magistro civium et consulibus civitatis Dantzgke a. 
Praedictis litteris regis Romanorum fabulosis et petitionibus Gedanensium et Elbingensium 
mota existens Maiestas regia scripsit et per proprium nuntium Paulum Pott litteras regi Ro- 
manorum misit, quas vide sub die 24 aprilis 1502 b . 
R. L. I. 14. - R. 233. Urywki: Uljanicki, Materjały p. 193. Oryginału nie znamy; jestto 
niewątpliwie tłumaczenie z niemieckiego (Zu allen Zeiten Mehrer des Reiches przetłómaczone 
przez auctor perpetuus zam. semper Augustus). Maksymiljan bawił w Innsbrucku, 


Nr. fi 1. 


I 
'I 
I 
I 


Krakó1V 17 si)'cznia 15 02 . 
Aleksander 11lianowane11lu już przez Olbrachta Hryckowi Dyak01vi daje 
inwestyturę na na1llie#nikowstwo kamienieckie i wzywa wszystkich popów tej 


. 'I'en adres w R. jest na poczl}tku, zaraz po tytule Maksymiljana. . 


II tł; uwag
 ma tylko R. 


..
		

/Vilniana_030_10_075_0001.djvu

			Nr. 51. 52. 


1502. 


57 


ziemi do posluszeństwa i oddawania mu powinnych dochodów, zaś starostę ka- 
mienieckiego do jego obrony i zapewnienia mu posluszeńsl-zva. 
Metr. Kor. XVII 266 p. t.: Investitura Hryczkonis super namystnikowstwo. Reg. 
M S. III II9. 


I 


Alexander etc. Universis et singulis ritus Graeci sive Ruthenici in civitate Camye- 
nyecz ac per totam terram Camyenyecensem ubili bet degentibus, cuiuscumque status et 
conditionis existant vel fuerint, poponibus fidelibus nostris, gratiam nostram regiam. Fi- 
deles nostri. lam non ignotum est vobis, quia sermu. olim dnus Ioannes Albertus 1, ger- 
manus noster charissimus, animadvertens Hryczkonis Dyak mores et Iitteraturae iuxta 
possessionem Ruthenorum copiam atque scientiam, eum vobis in superiorem alias vices- 
gerentem vulgariter vero namyesthnykyem praefecerat, cuius Ser tatl . super id Iitteras ex- 
hibuit nobis. Et quia ipse Hryczko non minus est commendatus nobis, iccirco nos quo- 
que eum auctoritate nostra ad illud superioritatis vestrae officium alias namyestnykow- 
sthwo investimus praesentibus, per quąm investitutionem dedimus damusque eidem om- 
nem facultatem vos dirigendi, corripiendi pro quibusvis excessibus. secundum consue- 
tudinem et ritum vestrae professionis antiquitus servatam. Quapropter mandamus vobis, 
quatinus eundem Hryczkonem honoretis eique obedientes in omnibus ceu vobis prae- 
fecto sitis, ac proventus, quicunque de more antiquitus servato sibi debentur solvi, sol- 
vatis. Et aliter sub indignatione nostra non facturi. Tibi autem magn CO Stanislao de 
Chotecz, castellano Leopoliensi et capitaneo Camyenecensi, nunc et pro tempore exi- 
stenti, mandamus, quatinus eundem Hriczkonem tuearis et defendas ab omnibus iniuriis, 
et omnes popones civitatis et terrae Camenecensis eidem subicias, et non obedientes 
ab ipso requisitus corripias et coherceas. Et aliter non facturus pro gratia nostra. Datum 
Cracoviae, feria secunda proxima ante festum S. Prischae anno Domini 1502, regni primo. 
Relatio [Creslai de Kurozwanki). 


Nr. 62. 


Kraków 3 lu/ego I502. 
Aról Aleksander, odebrawszy Mikołajowi Krezie z Bobolic starostwo prze- 
11Iyskie, pozwala 1/lU na użytek wsi królewskiej Medyki aż do 25 maja, aby 
1/lógl tam swój dobytek zgro'11ladzit do dalszego p1" ze prowadzenia. 
Kopia 8 w. XVI w r
k. Bib/. Ossol. I84 k.36.."/. 


Alexander, Dei gratia rex Poloniae, M. D. Lithuaniae, Russiae Prussiaeque domi- 
nus et haeres etc. Significamus tenore praesentium universis, quibus expedit. Quia cum 
propter certos respectus gen. Nicolao Creza de Bobulicze capitaneatum nostrum Pre- 
misliensem recepissemus., considerantesque gravamen eius propter hanc ipsam inopina- 
tam eiusdem capitaneatus receptionem, quia multas res suas multamque suppeIlectilem, 
item greges equorum et pecorum illic habet, quae in domum asportare et abigere pro- 
pter magnum locorum intervallum, tum etiam propter discrimina temporum, quae viam 



 
 


) W metryce kor. z czasów Olbrachta niema takiego aktu, natomiast za Zygmunta I spo- 
tykamy pod datą Wilno 2 grud. 1516 akt p. t.: Hriczko Dysk... in terra Camenecensi... in 
officio uamyestnyczstwo dieto a I. Alberto rege ei collato, conservatur (M. S. IV 2. 11.069). 
s Starostwo to otrzymał Stanisław Kmita, wojewoda bełski, 31 stycznia 1502 (M. S. III 
195), Kreza zaś pozostał nadal rotmistrzem wojsk zaci"tnych. 


Acta AI....Ddri R. p, 


8
		

/Vilniana_030_10_076_0001.djvu

			5R 


15m 


Nr. 52. 53. 54. 


solent incommodari, non potest, dedimus ei usum villae nostrae Medica cum omnibus 
rebus, cum omnique iure hinc ad fest um .s. Urbani proximum, ut iIlic secure manere et 
res suas omnes ad earn comportare possit, quas deinde illinc ad domum suam Iibere 
transferrat et deportet. Harum quibus sigiIlum nostrum est subimpressum testimonio li t- 
terarum. Datum Cracoviae, ipso die b. Blasii anno Domini mil1esimo quingentesimo se- 
cundo, regni nostri anno primo. 
Relatio rev, patris d. Creslai, episcopi Wladislaviensis et regni Poloniae cancellarii. 


Nr. 63, 


K011stantyllopol 22 lutego (1502). 
Sultan Jlajazet przyzwala na glejt bezpiecze1istwa dla wielkiego posla kró- 
lewskiego w sprawie utw£erdzenia przyja:!ni. 
Oryginal na paPierze, podlePiony płótnem tagl. ; obsZJ'IJ' sielonq jedwabną wstążkq 
s t;)Ifrą sułtana u góry czarnym atramentem napisaną, w Archiwltm Spraw Zagranicz- 
ltych w 111oskwie. Włosczysna wenecka. 
Tłumaczenie łacińskie w R. I. 1. 26 B "tylną datą dziennq XXII ianuarii, p. t. 
Pro Firlei salvus conductus imperatoris Turcorum. 


Sultan Payazit, Dei gracia grande imperator Asie atque Europe et marium etc. Se- 
renisimo principi domino Alexandro. Dei gracia regi Polonie, magnus dux Lituanie, Rus- 
sie Prussieque dominus et heres, amico et vicino nostro salutem. De presente abiamo 
ricevuto una letera per lo messo I di vostra Magesta, per la quale abiamo intexo la !>a- 
nita ct prosperita di vostra Magesta, in la quale sedia regale Dio longo tenpo ve con- 
serva. Eciam avemo intexo, como ella desidera de aver uno salvo contucto de mandare 
uno ambasidore grande per confermare I'amicicia et li capitulli nostri inperpetuo. Esendo 
cusi, sia in Iiberta de vostra Magesta de mandarne suo ambasiador, luquale possa venire 
et tornare con tucti li soi homeni seguramcnte et senza nisuno dubito e inpedimento, 
qualunque ten po se sia, e per nui sara veduto et onorato volentiera. Data in Constan- 
tinopoli, die XXII februarii a. 


NI'. 64. 


Kraków ą marca 1502. 
Wici p£erwsze na pospoNle rU.fzenzc z powodu 1liepewności od strony Ta- 
taró'w i Turków, a ewentualllie też dla dtl1l1-tl pomoc), Litwie, wraz z r(l'::- 
kaze1ll ogtoszen£a do starosltiw i sPisem stli ro.\./tfw. 
Dwie Ropje wspólczesne 1. R. I. 1. 13. b. - 2. Jl/e/r. Kor. .XIX 66-67 pl S. IlE 
3 16 ,317). - 3. T: N. 24, 625-6 »ex arch. life/r. R.c (b
'z spisu). 


Restis prima Alexandri b. 
Universis et singulis palatinis, castellanis, capitaneis, tenutariis, burgrabiis, nobilibus .A. 
terrigenis, advocatis, scultetis ceterisque dignitariis et officialibus ac indigenis Regni nostri 



 
 



- 


. Data mylna r 493 dopisana atramentem innym i pismem niewiele pótoiejszem. 
b Metr.: LiUerae restium per univerlum Regnum. Alexander D. g. rex Polaniu etc. 
I Był tym wysłańcem »nob. Iwaszko, Armenus Leopoliensis, cubicularius et interpres re- 
gius« job. 1\1. S. III 701, 703 etc. (index), ob. też niżej w indeksie. 


--
		

/Vilniana_030_10_077_0001.djvu

			Nr. 54. 


1502. 


59 


I 


etc., ad bellicam expeditionem de iure ac consuetudine obligatis, sincere et fidelibos 
nostris rlilectis, gratiam nostram. Magnifici, generosi, nobiles et eircumspecti, sincere et 
fideles nos li-i dllecti. Quamvis movere non intendimus non solum universas, verum etiam 
aliquas Regni nostri terras ad expeditionem praesertim generalem, nollemus enim cui- 
piarn vestrum et praesertim Reipublicae occasionem dare inanium impensarum, tamen 
quia diffidimus amicitiae confoederatorum Thartarorum, prout de hoc avisamenta habui- 
mus certa, et pari modo dubium est, utrum impe..ator Turcorum treugas pacis, olim 
M'i fraternae inscriptas, nobis eas tenere cupiat, itaque in om nem eventum decrevi- 
mus praesentes avisatorias litteras in vim primarum restium dirigere, ut si urgeret nos 
necessitas grandis, etiam in ducatu Lithuaniae, terras moverelTlus universas Regni nostri, 
cui Ducatui, non existentihus aere conductis aut conducendis annorum gentibus, saltem 
expeditione communi subveniendum erit. 
Quapropter cuilibet vestrum mandamus, ut tempestive ad expeditionem bellicam 
se praepararet, sicut de bonis suis debet. de armis, equis et aliis rebus habendis sibi suc- 
cessive provisurus, progressurusque tandem cum aliis fidelibus nostris ad bellum, quor- 
sum necessitas incumbet. Nos quoque aliis restibus nostris. locum et diem designabimus 
futuro congressui generali. Et aliter non facturi sub periculo vitae et bonorum ammis- 
sione. Praeterea volumus, ut unus ad alium sibi viciniorem praesentes restium litterąs 
transmittat et ultimus eas loei capitaneo represente.t, sub peenis predictis. Datum b Cra- 
coviae, feria secunda proxima post dominicam Iudica anno Domini millesimo quingen- 
tesimo secundo, regni nostri anno primo. 
Relatio ven. Mathiae de Drzevicza R. P. vicecancellarii. 


Costhensi II 
Sredensi II 
Pysdrensi II 
Poznaniensi II 
Wschovensi II 
Conynensi II 
Callisiensi II 
Gneznensi II 
Naklensi II 
Siradiensi II 
Schadek II 
Wielunensi II 
Lancieiensi II 
Brzezinensi 
Colensi II 
Brzestensi II 
Predeczensi II 
Ravensi III 
Schochaczoviensi III 
Gosthinensi II 


. 


Ploczensi II 
Zawkrensi II 
Bidgosthiensi II 
Dobrzinensi II 
Junivladislaviensi II 
Visnensi II 
Sandomiriensi II 
Nove Civitatis II 
Radom II 
Opoczno II 
Chanczinensi II 
Pilznensi IJ 
Premisliensi II 
Striensi II 
Cracoviensi II 
Chelmensi II 
Sandeczensi II 
Bieczensi II 
Lublinensi II 
Lukoviensi II 


... 


- 




-
 


. Metr.: restium Iitteris 
" R. 1.: Datum ut proxime t. j. 18 marca, poniewai akt ten umie!Zczony jest na końcu naszych uniwer
 
salów, jesttn zatem mylka kancelaryjna. Niema teł w R. l.: Relatio ete. 


8.
		

/Vilniana_030_10_078_0001.djvu

			60 


1502 


Nr. 54. 55. 


Sanoczensi II 
Belzensi II 
Leopoliensi II 
Sidaczoviensi II 
Cameneczensi II 
Haliczensi II a 


Ad capitaneos. 
Alexander, D. g. Poloniae etc. rex. Generose 'fidelis noster dilecte. Propter 
certas rationes, quae in litteris restium latius continentur, ten as nos tras, si ne- 
cessitas ingrueret, ad expeditionem generalem bellicam movere decrevimus. Quapropter 
istas litteras avisatorias, vim et effectum primarum restium habentes, in manus tuas mit- 
timus, eidem mandantes, quatinus per loca capitaneatus tui eas transmitti procures, et 
insuper in villis et oppidis capitaneatus sui publice proclamari facias, ut unusquisque se 
pro debito ad expeditionem ipsam praeparct, nec se posthac quispiam per ignorantiam 
excusare praetendat. Et aliter non facturus gratiae nostrae su b obtentu. Datum Craco- 
viae, feria secunda proxima post dominicam ludica anno Domini millesimo quingente- 
simo secundo, regni vero nos tri anno primo. 


Relatio u. s. 



r. 55, 


Kraków z8 marca z5 02 . 
.Spis komorników, wysIanych do ziem.ftw z panów z p£smami w sprawie 
pospolitego ruszenia, monety cel i wina. 
Kopja wspólcs. 1. R. I. I. ID. - 2. T. N. 24, 645-8 .ex arch. Metr. R.c. 


Isti cubicularii infrascripti ad terras infrascriptas missi sunt f. VI ante dom. Palma- 
rum 1502. 
Iohannes Iwanowsky - ad terram Cracoviensem cum restibus, et pro consilio mo- 
netae ad palatinum Cracoviensem. · 
Iohannes Wosnyczky - ad terram Siradiensem cum litteris restium, thelonei et 
statutis ad vinum decretis. 
Bukowsky - ad terras Maioris Poloniae cum litteris restium et statutis thelonei. 
Woythasszek - ad terras Cuiaviensem, Dobrinensem, Lanciciensem, Brestensem 
cum litteris restium, thelonei et statuti. 



 
 



 
 


. Pod aktem tym w rodzaju notatki wpisano w R. 1.: 
Nobilis Milan alias Jarossky I venerat Cracoviam ex parte dominorum terrae Poznaniensis, cuius lega- 
tionis erant punda infrascripta. 
Iłem de Pneyamsky. 
Item pro confirmatione privilegiorum et statutorum. 
Iłem pro ligiIlo mediocri. 
Iłem pro Gn
na. 
Iłem pro Szwab Szwadzba. 
Iłem pro spoliis mercatorum. 
Iłem pro Pnyewsky. 
I Zapewne Stan. Jarocki dworaanin, star. lIawkowski (M. S. Ul 324 (19 marca) i ł. d.). Adam Szwab de 
Slesia, IP:wanturnik (I. c. III 179 ;. niiej w inrleklie). 


--
		

/Vilniana_030_10_079_0001.djvu

			Nr. 55. 5ó. 


1502. 


61 


Rydzewsky - ad terras Plocensem, Plonensem, Visnensem cum litteris restium 
thelonei et statuti. 
Bartosch - ad terras Sandomiriensem, Radomiensem, Lublinensem, Łukoviensem 
cum Iitteris restium, thelonei et statuti. 
Lessnyowski - ad terras Russiae cum litteris restinm, thelonei et statuti. 
Nicolaus Schidlowski ad terras Leopoliensem, Podoliae et Haliciensem cum litteris 
restium, thelonei et statuti. 
Cubicularii pro consi\io monetae ad dominos infrasrriptos sunt mi:,si f. VI ante 
dom. Palm. 
Zemboczsky - ad episcopum Poznaniensel1l, ad palatinul1l Poznanicnsem, palati- 
num Calissiensem, palatinum Siradiensem, castellanum Poznaniensem, castellanum Ca- 
lissiensem. 
Andriss -- ad palatinum Brestensem, castellanum Lanciciensem, castellanum Si- 
radiensem. 
Chronowsky - ad episcopum Chf'lmensem, ad castellan:1I11 Cracoviensem, palatinum 
Belzensem, palatinum Russiae. 
Cunyczsky - ad episcopul11 Plocensem, palatinum Plocensem. 
Scriptum est eisdem, quod non sunt pecuniae, quibus nuntii et d. rex Lithuaniam 
expedirentur, igitur ut consentirent ad monetam cudendam sub imagine et pondere olim 
d. lohannis Alberti regis. Et inclusa Tartari defertur legatio, utque restes mitterentur si 
exposcat grandis necessitas, et nuntii ad Turcorum, Tartarorum imperatores, Hungariam, 
Lyvoniam et alibi decernerentur, muneraque talia Tartaro mitterentur, qualibus fides 
pollicita eius Regno servaretur. 
Ad castellanum Cracoviensem scriptum est, ut litteras pro dominica post conduc- 
tum Paschae proxima 1 ad Lublin secum afferat, quibus habet Costen inscriptum, ut eis 
visis faciet d. rex finem cum eo super hac re, quia M. sua decrevit eadem bona alio 
modo collocare. 


.... 


Nr. 56. 


Kraków r8 marca 1502. 
Rozporzqdzenie wykonawcze króla do wszystkich starostów w sprawie ce
 
egzekucji zaleglych poborów i wici. 
K:Jpia wspólcs. 1. R. I. I. 10 b. - II b. - 2. T. N. 24, 627-631 "ex arch. 
Metr. Regn;c. 


I 


Littera infrascripta ad omnes Regni capitaneos, in absentia ad eorum vicepitaneos. 
Alexander, D. g. rex Poloniae etc. In convcntione generali ultimo per Mtem frater- 
nam Piotrcoviae celebrata statutum est, quod licet łuerunt nonnullae civitates atque op- 
pida et Regni nostri et extraneae, quorum incolae a solutione vel medietatis vel integra 
theloneorum per olim praedecessores nostros reges Poloniae sunt exempti, sic quod 
exemptionis ratione thelonea solvere non cosueverant, tamen ius exemptionum et li- 
bertatum huiusmodi suspensum, non tamen revocatum esse a debeat ad quiquennium. 
Sic quoque ab universis talibus mercatoribus thelonea de universis rebus venalibus iuxta 
locorum et theloneorum consuetudines sunt exigenda, ad defensionem contra infideles 


,. · Rkpl: eSlet 
I T. j. 10 kwietnia, zresztą ob. M. S. III 856. 1310, 2368-70 (Kościan).
		

/Vilniana_030_10_080_0001.djvu

			62 


1502. 


Nr. 56 57 


...... 


hostes nostros convertenda, usque ad decursum quinque annorum; eorum autem incipiet 
exactio ubique locorum in Regno nostro a festo s. Georgii proxime futuro, prout conti- 
nent litterae statut i atque decreti, quas cum praesentibus tuae Fidelitati mittimus. Et 
quia in conventione hic nuper post felicem coronationem nostram celebratam appro- 
batum confirmatumque est decretum illud, idcirco tuae Fidelitati committimus, manda- 
mus, ut in singulis civitatibus et oppidis capitaneatus sui, in quibuscunque fora annualia 
ac septimanalia celebrari consueverunt, proc\amari et publicari faciat decreturn iIIudj ac 
quod statutu m theloneorum eorun
em eiusque constitutio innotescat singulis civitatum 
et oppidorum incolis ac mercatoribus. ef/iciat tua F. et mandet, ut in singulis eisdem ci- 
vitatibus et oppidis capitaneatus sui iti dem statutu m libro civili inscribatur, ad eiusque 
tenorem in dubiis recurratur. Quod quidem theloneum exolvant in manibus exactoris 
nostri specialiter ad id deputati, cum a\iis litteris ad easdem civitates et oppida venturi. 
Praeterea mandet F. tua exactoribus praeteritarum exactionum capitaneatus sui: re- 
gestra dari negligentium solvere exactiones praeteritas, quae de villis, personis, censuum 
medietate et fertonibus annis praeteritis solvi consueverant -- sunt quoque infiniti non 
solventps. His itaque habitis regestris, volumus et omni severitate mandamus, ut T. F. 
secundum regestra eadem pignorando compfllat i\los et universos alios ad solvendum, 
et non solum praeteritas, sed etiam hic nuper Cracoviae decreta5 exactiones. Residuum 
autem exactionum, quae ex eadem praeterita proxime conventione Piotrkoviensi comis- 
sae erant locorum capitaneis, sicut incepit sic ad plenum F. tua exigat, ut scilicet de 
iIIis ipsa responderet, prout earundem exactionum reliquum per priores litteras commi- 
simus tuae F. exigendum. Tamel! volumus, quod pignora non in campis, ut fieri per errorem 
forsan cónsuf"vit, sed in villis debito iuris ordine recipiantur per eos, quos tua F. ad 
pignorandum deputabit, continuabitque pignorationes usque ad vicem ultimam; scimus 
tandem nos et tua F. scit, quid cum talibus finaliter ius suadet faciendum. Item ordinet 
F. tua, ut in omnibus capitaneatus sui locis CHopowe exigatur circa punctum cervisiarum, 
non a braxaturis sed ab uno quolibet hactuali per [grossum ] unum et ternarium unum, 
et pari modo a stangwe recipiatur, si in universalibus non sunt nominatae. 
Praeterea mittimus F. tuae Iitteras restium primarum, quas ex ea causa fieri sciat, 
ut tenor earum continet; itaque F. tuae mandamus, ut easdem restes dirigat more solito 
ad universos sui capitaneatus fideles nostros. Aliter non factura pro gratia nostra. 
Datum Cracoviae, feria sexta ante Palmarum anno Domini miIJesimo quingente- 
simo secundo. 
 


Commissio propria regis. 


Nr. 67. 


Krt,ków 18 marca 1502, 


Mandat wykonawczy królewsk£ do celników. 
Kopja wspó/cs. 1. R. I. L 13. - 2. T. N. 24. 624 -ex arch. life/r. Reg.c. 


Generose fidelis noster di1ecte. Ex decreto generCJli omnium Regni nostri consilia- 
riorum in conventionibus Piotrcoviensi sub ser mo fratre nostro, nuper vita functo, et Cra- 
covicnsi post felicem coronationem nostram habitis, sublatae sunt ad quinquenniurn 
omnibus civitatibus et oppidis libertates, quas habent, partim ab integro theloneo, par- 
tim vero a medietate vel aliqua parte thelonei nostri solvenda, ut omnes, qui ea ipsa 
theJonea nostra vi
ore earundem libertatum non solvunt sub hoc quinquennio, quo de- 


--
		

/Vilniana_030_10_081_0001.djvu

			I 


I 


Nr. 57. 58. 59. 


1502. 


63 


rogatum est libertatibus, integra thelonea in omnibus terris et locis in Regno nostro, in 
quibus exigi solita sunt, ab omnibus mercibus pro communi defensione solvant. 
Te igitur exactorem praedictorum theloneorum in terris Siradiensi et Wyelunensi 
constituimus, mandamusque tibi, ut in omnibus locis, in quibus thelonea nostra in prae- 
dictis terris dari sunt solita, constituas factores tuos, qui ab omnibus mercatoribus, qui 
per eadem loca hine inde proficiscuntur, ea ipsa thelonea exigant, ut eos, qui insolitis 
viis loca in quibus solvuntur thelonea praetergrediuntur, arestent, et res ac merces eo- 
rum ad fiscum nostrum capiant. Ea vero thelonea, quae sunt antiquitus sive spiritualia 
sive saec.ularia, in suo robore permaneant, dummodo ab istis exigas atque exigi facias ad 
decursum quinque annorum, qui habent perpetuam ab ipsis theloneis Iibertatem, de pe- 
cuniis in eodem theloneo colligendis, non factores tui, sed tu ipse nobis responsurus. Et 
aliter etc. Datum ut supra. 


XI', 58. 


.spis celników. 
Kopia wspó/cs. 1. R. I. I I I b. - 2. T N. 24, 623 »ex arch. life/r. R.c. 


Theloneatores. 
Poznaniensis, Calissiensis - Grochowiczski notarius, recognovit. 
Iunivladislaviensis, 
restensis, Dobrinensis - Praepositus Vladislaviensis N. Cos- 
sczyeleczski, credendus erit. 
Lanciciensis, Ravensis - Lassoczky curiensis, rec. 
Plocensis, Plonensis, Gostynensis, Sochaczoviensis, Zavcrensis - Paulu s Grambecz- 
sky notarius terrae Plonensis, recognovit. 
Visnensis tantum modo theloneorum - lacobus de Glynky curiensis, recognovit. 
Siradiensis, Vielunensis - Iaroslaus de Lasco exactor, recognovit. 
Cracoviensis, Sandomlriensis, [Radomiensis, Lublinensis, Lukoviensisj" - Martinus 
Casszer. 
Leopoliensis, Cameneczensis, Haliciensis, Premisliensis, Sanoczensis, Belzensis, Chel- 
mensis, Lublinensis, Łukoviensis - Herbort notarius, per se informabitur I. 


Nr. óD. 


Krakow 18 marca l1j02. 
Statut o zawzeszenzu tla lat PŻft wszelkich wolności celnych J tudzież o po- 
datku od 'ltIina J które tylko obcy kupcy będq mogli sprowadzać. 
Kopja wspólcs. 1. R. l. I u b - 13 b. - 2. T. N. 24,619-622 »ex arch. Me/r. E.c. 


Statutu m ad vina constitutum b. 
Alexander, D. g. rex Poloniae etc. Universis et singulis palatinis, castellanis, capi- 






 ""'" 


. Wykreślone. 


b na boku r..kl} poprawiajl}cego dopisano: tranaferendum. 


) Potem w R l. I 12 a- b następuje: Litterae ad d. d. episcopos palatinosque omnes pro 
moneta - drukowane przez F. Piekosińskiego (Rozpr. hist.-filoz. A. U. IX 267) z T. N. 24, 
615 -ex arch. Metr. Regnic. nie zaś z »ksiągc metryki, w których z tych aktów jest tylko 
nr. 53 (Restis), jak widać z 1\1. S. III.
		

/Vilniana_030_10_082_0001.djvu

			64 


1502. 


Nr. 59. 


taneis, burgrabiis, proconsulibus, consulibus ceterisque dignitaliis et officialibus subditis 
nostris, ubilibet in Regno nostro consistentibus, praesentibus requirendis, sincere et fide- 
Iibus nostris dilectis, favorem et gratiam. Magnifici, generosi, nobiles, famosi et circum- 
specti, sincere et fidel es nostri dilecti. In conventione Piotrcoviensi, per olim Mtem fra- 
ternam ultimo celebrata, decreturn eXłstit, et idem in conventione hic nuper post feli- 
cem coronationem nostram tenta approbatum, iterum iterumque decreturn est unanimi 
consensu praelatorum, baron um et nuntiorum, qui tunc de singulis terris publicis aderant 
consiliis, quod licet nonnullis civitatibus et oppidis spiritualibus et saecularibus tam Regni 
nostri quam extraneis, per divos olim antecessores nostros reges Poloniae, aliquibus 
integrae, aliquibus vero medietatis theloneorum solutiones indultae essen t, tamen in fa- 
vorem communis contra infideles hostes nostros defensionis indulta huiusmodi a festo 
s. Georgii proxime futuro usque ad quinquennium sunt suspensa, non tamen revocata, 
sic quod in omnibus theloneorum Regni nostri locis quidquid propter indulta huiusmodi 
solvi non consuevit in theloneis, id durante quinquennio ipso ad defensionem contra 
infideles convertendum exigatur. 
Praeterea tam in illa Petricoviensi quam eadem Cracoviensi statutum atque decre- 
tum, usquequo duxerimus revocandum, quod nullus mercatorum pro vinis extra Regnum 
iturus erit, sed quibuslibet extraneis negotiatoribus' praebita libertas est quodlibet vinum 
undecumque in quascumque Regni nostri partes inferendum hac conditione, quod in 
confinibus Regni nostri quilibet eorundem mercatorum vina aflerentium pro hac ipsa de- 
fensione communi a quolibet sexennensi et cuiuslibet alterius generis vini vase integro 
floren os duos, item a medio vase, alias po/kuphek florenum unum, item a dre/nik Mora- 
viensi et alteri huiusmodi floren os duos solvere de beat. 
Quapropter decreta conventionis utriusque praedictae exequi et non minus defen- 
sioni communi intendere cupientes, mandamus vobis et cuilibet vestrum, ut vos locorum 
capitanei statuta huiusmodi in omnibus civitatibus oppidis et locis aliis proclamari et 
publicari faciatis. 
Vos vero civitatum et oppidorum in cola e, mercatores et negotiatores universos, 
quibuscum negotiari consueveritis, avisatos efficietis, ut eadem thelonea, quae aliquando 
indulta ipsis erant, specialiter nobis factoribusque nostris per nos deputandis, iIla vero 
communia thelonea quae communiter solvere consueverunt, iIIis exolvant, quibus consue- 
verunt, tum statutum ad vina constitutum observent, pro eisdem vinis extra Regnum 
exire non ausuri, sed per extraneos nego
iatores adducantur, iIlique nobis ac Reipublicae 
introitus persolvant, sicut permissum est. Haec autem quilibet negutiatorum eorundem 
facere debeant sub poena ammissionis confiscationisque mercium, rerum et bonorum 
omnium, quae quasque secum protunc duxerint, usquequo duxerimus revocandul1l; id- 
circo tam vos quam iIli aliter face re non ausuri. 
Datum Cracoviae", feria sexta ante Palmarum anno Dumini millesimo quingente- 
simo secundo 1. 


a Pelo,! d.te; m. tylko T. N.; R. I. zaś: Datum Cracovi..e ut proxime sUl'ra. 


] Przedtem jut (10 lut. 1502 M. S. III 227) ogłosił kn')1 uniwersały co do SZOS11 miei- 
skiego (2 gr. od grzywny majątku), co do czotowego (11 lut. 1502 M. S..III 236, 242) i co do 
poboru simtskiego 8 gr. od łanu (11 lut. 1502 M. S. III 237, 243, 244). 


...
		

/Vilniana_030_10_083_0001.djvu

			I 


Nr. 60. 


1502. 


65 


m 
Nr. "60. 


hl" 


Kraków r8 marea 1502. . 


Aleksander do FrydeY)'ka: oburza szę na postępowanie kapituly krakow- 
skiej, która uhl£żające rozprawy toczy o jego malżeń.rl'lvie, zamiast sprawę tra- 
ktou.at delikatn-ie w myśl wskazówek paPieskich,. prosi o interwencję. 


1. Kopja w Tomie. P. L6J. - 2. T. N. 24, 271-3 >ex ms. Bibl. Niesv.c. 


Alexander rex Friderico cardinali. 
mme princeps et rev me pater, domine germanc charissime et plurimum honorande, 
salutem fraternam. Intelleximus ex certis fide dignis, quomodo capitulum Cracoviense 
plures tractatus de matrimonio nostro saepius habuerit, multa illic in levitatem nostram 
allegantes, quae etiam in locis privatis commemorare solent, ubi nos a fide christiana 
alienum et salutis suae negligentem declarant et quod ab officiis ecclesiasticis cessare 
vellent minantur, tanquam praesentia nostra sacra Dei prophanare debeamus. In quo, 
prout nobis relaturn cst, aliqua super eodem facto V, l. Dni per nuntium ipsorum aut 
per litteras significare proponunt, petituri eandem l. F. V. m , ut eis permittat sic contra 
nos procedere, quel11admodum in suis consiliis decretum habent et conclusum. Tametsi 
vero cura et diligentia ipsorum, quam de salute nostra habent, nobis ben e grata sit, 
temeritas tamen, qua in odium et displicentiam nostram se a sacris abstinere volunt, nos 
plurimum exacerbavit. Optime enim constat V. I. DO\ quemadmodum per oratorem no- 
strum apud iIIam sanctam Sedern elaboravimus, quo ordine et quibus mediis negotium 
ipsum ad salutiferum propositum deduci possit, super quo Sanctitas Sua satis amplam 
informationem V. I. Dni describere curavit, nobis etiam hoc ipsum persuadendo, quae 
cum omni devotione et affectu, quantum ad obedientiam nostram pertinet, exequi vo. 
lumus, dum ad haec voluntas et desiderium V. I. Dni. accesscrit, ad cuius officium, prout 
hoc ipsum a maioribus habet in commissis, pertinet paterne hortari et benigne com mo- 
nefacere, tempore et oportunitate" se offerente. Quibus nos etiam illico omni diligentia 
cooperari non negligemus, neque aliam spem V. I. D
 in nos habeat, quippe qui pro veri 
catholici debito maiorum consiliis et auctoritati nos semper obsequentissimos reddere 
curavimus. Quodsi iidem domini capitulares in dicto negotio aliquid V. l. Dol scripse- 
rint aut nuntiaverint, nihil eis in hoc facto committere velit, ne importunitate ipsorum 
magis noceant quam prodesse possint, et ut a talibus consiliis de persona nostra in pu- 
blicis capitulis abstineant, prohibcre dignetur, praesertim coram iunioribus, qui dum 
oportuna narrare" nesciunt, vulgi rumorem secuti fabulosa adducunt, neque eadem apud 
se observant, ex quo in re proposita difficultatem loco utilitatis in dies augebunt. Pos- 
sent enim commodius aliqui illorum, qui doctrina et experientia praediti in tanto nego- 
tio tractare scirent, simul convenire et secreto co,nferre, ac nobis de mente ipsorum, 
quae ad hoc necessaria videntur, sub secreto simiIi explicare, quod apud nos pro sin- 
gulari gratitudine habercmus. Si igitur rem ipsam scriptis aut nuntio V. I. Dni expunent, 
talibus praemonitis animum et voluntatem nostram apud se commendatam habeat, et 
quae honestati nostrae conducunt, fraterno affectu tueatur. 


--_.....-..-..



.

 


" T. N.: tractare 
Acta Alexandri R. P. 


9
		

/Vilniana_030_10_084_0001.djvu

			66 


1502 


Nr. 60. 61. 


. 


Quantum autem ad expeditionem nostram et nervi bellici defectum attinet, aliis 
plenius V. l. Dni hoc ipsum declaravimus. Et demum ad multos annos bene valeat, nos- 
que et praesentem necessitatem nostram diligat et quantum poterit, adiu vet. Datum Cra- 
coviae, feria sexta ante dominicam' Palmarum anno Domini mil1esimo quingentesimo 
secundo, regni nostri primo. 



r, 61. 


Kraków 20 marca 1502. 


Mac£ej Drze'wicki podkanclerzy do Łukasza, biskupa warmińskiego: dlJno.f£ 
mu o złym .
tanie finansów, o poselstwach wy.danych, o zamiarach króla i o po- 
bycie Zygmunta w Polsce. 


Oryginał wlasnorecs1ry wrekop. 249 str. 7 Muzeum xx. Czartoryskich w Krakowie. 
Po pieczeci snak ryfko posostał. Litery brakuiące byly na pasku, spaiaiącym list, któr)' 
si, satracił. 


Reverendissime in Christo pater et domine colendissime! 
Post recommendationem obsequiorum. Studii et observantie mee erga V. D. Rm. m 
approbande causa, nollem pretermittere aliquem occurrentem, euntem ad istas partes, cui 
non darem litteras ad V. Dnem, cupiens et placere et memorie inherere V. R. Dni. Sed 
pudet etiam ad tantum virum scribere levia; sed cum gravia desunt, etiam et le via scri- 
ben da esse consentaneum existimo, ne intermissio ad amicum scribendi abusum ad scri- 
bendum generet. Deberem de statu negociorurn Reipublice nostre aliquid scribere, sed 
nihil est, quod possit legenti voluptatem afferre. Stan t aduc omnia confuso ordine; bona, 
que quondam acta sunt, improbantur, et nove adinventiones non succedunt, inopia pre- 
terea felicitati omni, si que esset speranda, est impedimento. lam tandem nostri oratores 
in Hungariam et Valachiam profecti sunt; Deus succurrat, ut ben c nostre Reipublice 
intricate consulant. Regia Maiestas parat egressum in Lithuaniam, ut et Lithuanos et belli 
socios in fide retineat; sed Tartarus Zawolhensis est nobis ambiguus, et timendum est, 
ne ab hoste corruptus nohis similiter cum hoste hostis fiat. Dorninus princeps Sigis- 
mundus iam nonnullas arces suis pecuniis redemit, quibus utetur ceu ali i bona regalia 
in obligatione tenentes. De Turcis nihil auditur. In Hungariam notabilis orator Turco- 
rum venit pacem a rege petiturus, rex vero Hungarie in Bohemia rebus bene composi- 
tis, ceu iam factum accepi, properabit in Hungariam. Ego sensim redeo in auctoritatem 
et in gratiam, sed inopie servire nesciam. Cupio hen e valere V. D. R mlUR , cuius gratie 
me recommendo. Ex Cracovia in die Palmarum 1502. 
V. R. Dl. 


Mathias de Drzevicza 
vicecancellarius R. P. 


Na odwrotnej stronie adres: Reverendissimo in Christo [patri doJmino Lucae, Dei 
gratia lepiscopo WarJmiensi, domino culendissimo. 


\' 


-
		

/Vilniana_030_10_085_0001.djvu

			I 


Nr. 62. 


1502 


67 


NI', 62. 


Kraków 21 marca 1502. 


Aleksander do Fryderyka: donost: że chan za'ltJolżański, majqcy 60.000 woj- 
ska, odpadl do Turka i pustoszy ziemie litewskie; prosi o radę, zwlaszcza WOb8C 
braku pieniędzy. 


Ropje s Tolfticja"ów: 1. P. 189-190 i 2. R. 159. - 3 T. N. 24, 641-3, "ex arcll. 
Radiv. Niesv.«. 


Alexander rex Friderico cardinali. 
mme princeps et Rme rlomine germane noster charissime. Paucis ante diebus dedimus 
ad V. Dnem litteras, quibus satis superque, quis sit status rerum Lithuanicarum, explica- 
vimus 1. Hesterno autem vesperi redditae sunt nobis litterae palatini Kiioviensis, quibus 
abunde nobis dec1arat, quo animo sit erga nos quidve agat Tartarus Zawolhensis, quas 
misissemus libenter V. Dni, si quem apud eam sciremus esse, qui caracteres Ruthenicos 
cognosceret; et si nunc vellemus ipsas litteras latinitate donare, non potuissemus tam 
cito de ea ipsa re D. V. facere certiorem. Imprimis itaque sciat V. D. pro re certissima, 
Tartarum penitus ad Turcum anobis defecisse verbaque nobis dare, ne dum tempus 
est, rebus nostris prospiciamus; a quo habet vectigal Caffense donatum, quod facit supra 
duo mil1ia florenorum, habet et alios quosdam redditus, quos sibi officiales Turci pen
 
dunt. Ad quem scribens vocat se dominum Kiioviae Czirnicow et aliorum quorundam 
magni ducatus Lithuaniae territoriorum, et nisi ei celeriter resistatur, veremur eum id 
re facturum, quod se verbis fecisse profitetur; quod si (quod Deus avertat) fieret, cogi- 
taret quam primum in terris Russiae alium pedem ponere et aliqua similiter loea iIIic 
occupare, unde utrumque imperium, et Polonicum et Lithuanicum, in summo discrimine 
facile constitueretur. Quamvis igitur polliceatur se nobis futurum auxilio, nequaquam ta- 
men confidimus eum ita facturum, qui more hostili magnam partem Lithuaniae ferro 
et igni depopulatus est, infinitosque homines cum pecoribus in miseram servitutem ab- 
egit, nec adhuc id facere desistit, quamvis se resarciturum omnia danma per nuntios suos 
polliceatur. Cogitet ergo V. D., si nos cum Lithuanis eum, qui habet expeditum sexa- 
ginta millium exercitum superare possimus sine aliis auxiliaribus armis, qui ne pares 
quidem nos ei esse ullo modo speramus, pecunias autem ad tan tam vim bell i sustinen- 
dam necessarias nusquam vel cum magna usura conquirere possumus; ex moneta vero 
nihil lucri sub isto pondere, quo decreta est, fieri potest, nisi sub eo pondere cudatur, 
quo et antea cudebatur. Quid igitur in tanto et Regni et Ducatus discrimine faciendum 
sit, tanta praesertim pecuniae inopia urgente, rogamus, consulat nobis V. D., quam mo- 
nere debet non solum germanitas, sed etiam quia primarius est Regni consiliarius et plus 
ceteris facultate polIet. Nos enim, nisi salubrius accesserit consilium, veremur (quod 
Deus omen avertat) funditus Rempublicam interituram. Consulat igitur et ipsa D. V. et 
alios ad id faciendum cohortetur, feliciterque valeat. Datum Cracoviae, feria secunda post 
dominicam Ramis palmarum anno Domini 1502, regni nostri anno primo. 


I' 


ł' 


) Tego listu nie mamy. 


9*
		

/Vilniana_030_10_086_0001.djvu

			6S 


1502. 


Nr. 63. 64. 


Xr. 63. 


Kraków 21 marca 1502. 


Aleksander wzywa r
ukasza, biskupa warmińskiego, aby dobra tczewskie, 
wykuPione przez Ol{Jradtta, oddal w ręa Piotra .szafrańca, kasztelana wtslic- 
kiego i starosty malborskiego. 


Oryginal pap. w r(k. 239 str. 339 lIb
zeum Xx. Czartoryskich. Na czerwonym laku 
pokrytym papierową koszulką wyciś1ti(ta sygnetowa piecz(ć, iakiej używali królewicze (tar- 
cza z orzelkiem tr
mana przez aniola), przez nią przeciągnięty pap. pasek. 
KoPia w T. N. 24, 275 »ex ms. cap. Varm.c. 


Alexander, Dei gratia rex Polonie, magnus dux Lithwani
, Russie Prussieque do- 
minus et heres etc. 
Reverende in Christo pater, nobis grate dilecte! Vivente serenissimo olim principe 
domino Johanne Alberto Polonie rege, germano et predecessore nostro charissimo, bona 
Derschava cum villis ad iIIa pertinentibus pecuniissuae Serenitatis fuerant redempta in 
finem et effectum, ut castrum Mariemburgense auxi\io eorum tanto decencius provideri 
et conservari posset. Que bona ita exempta Johannes Konopaczsky, notarius fraternae 
Maiestatis, possidebat. Rogamus propterea, quatenus eadem bona nobis pt811 V. dimittat, 
et in manus generosi Petri Schaffranyecz, castellani Visliciensis, capitanei nostri Mariem- 
burgensis, resignet, et pecunias, si que in ipsis bonis haberentur iuste inscripte, ab eo- 
dem recipiat, prout non dubitamus ptem V. secus minime facturam. Datum Cracouie, feria 
secunda post dominicam Palmarum anno Domini millesimo quingentesimo secundo. 
Oominus rex 
per se. 
Na odwrotnej stronic adres: Revert'ndo in Christo patri domino Lucae, episcopo 
Varmiensi, nobis grate dilecto, 


Nr. 64. 


B. m. d. r. (konia marca 1502). 


Fryderyk do Aleksandra: zarzucajqc projekt podróży do Wielkopolski i do 
Prus, pragnie się z królem zjechać w 5'andomierzu, aby się z nim naradztt 
w sprawie Tatarów zawolźańskit.:h, w sprawie sekretarza .hrazma i Henryka 
Plauen, wreszcie w sprawie postępowanz'a kapituly krakowskiej. 
Dwie kopie s Tom. 1. P. 18..,-7 i 2. R. 161-. 


Fridericus cardinalis Alexandro regi. 
Serenissime princeps et domine germane domineque graciosissime. Significavit no- 
bis V. Mt.. per notarium suum et admonuit, ut conferremus nos in Poloniam Maio- 
rem et ibidem consultis dominis consiliariis atque aliquibus ex eisdem acceptis, profici- 
sceremur in Prussiam, componendae iIlius regionis causa, ac deinde properaremus in 
Lublin, ibidem conventuri cum V. Mte pro festo s. Tiburcii I, Et nos quidem et pro 


) Tiburtii et Valeriani mm. 14 kwietnia.
		

/Vilniana_030_10_087_0001.djvu

			Nr. 64. 


1502. 


69 


Reipublicae commodo et pro v. MU. voluntate nihil sumus non facturi, sed intra hoc 
spatium temporis impossibile esset et in Prussiam proficisci et esse pro tempore con- 
stituto c.um V. Mte. Quod igitur imprimis est convenientius et videtur nobis magis ne- 
cessarium, accurremus ad V. Mtem prout mandavit, verum vellemus libenter cum i\1a nos 
videre Sandomiriae, ad quem locum apropinquabimus intra dies non multos. v am autem 
Mtem rogamus, scribat nobis tempus quo il\uc sit ventura. Nos enim, ut diximus, ad ean- 
dem V. Mtem sine mora accurremus, et exinde revertemur ad peragenda ali a, quae erunt 
necessaria et committet V. M t 8.11 nobis facienda. Putamus aliqua ex his intimata nobis 
fuisse a V. M te per dominum Barthniczki, cuius diuturna cunctatio (nam ad nos nondum 
venit) attulit fortasse aliquam rebus negligentiam, cum pro certo nesciamus, qui d nobis 
per eundem V. Mt&. significaverit. 
Timebamus certe et continue in corde habebamus id, quod nobis de Tartaro Za- 
wolhensi scribit V. MtlLll, et iam evenisse hoc cum summo dolore accepimus, prospicien- 
tes (si vera sunt quae scribuntur ex Lithuania) Reipublicae tam praesens periculum. Et 
qui dem vix subesse potest consilium aliquod ad avertendum hoc malum, praesertim cum 
ea, quat: constituta erant pro retinendo codem Tartaro in fide, non sint executioni de- 
mandata. Nos tamen eam novitatem significavimus dominis consiliariis harum partium, 
ut si quod consilium ac remedium huic calamitati afferri possit, eo celerius afferatur, 
licet V. quoque Mtem eisdem dominis consiliariis eadem nuntiasse putemus. Sed et cum 
erimus simul apud V. M tem cum aliis dominis, qui apud eandem erunt, consuhabimus. 
quid fieri possit in hoc tam subito malo. 


De re secretarii V. MU', ven U8 Erasmi, certe libenter faceremus id, quicquid et V. 
MU liberet et illi commodum esset, sed prospiciendum est nobis et non minus V. lWI, 
ut in eo negotio non fieret aliquid, qllod minus conveniret. Hoc tamen ipsum negotium 
reservamus discutiendum cum V. Mt8, quam nihil dubitamus pro sua consueta aequitate 
nihil amplius optaturam, quam quod fieri possit sine derogatione t:t praeiudicio iurium 
ecclesiarum et Regni ac sine V. Mt'e et nostra accusatione I. 
Quod autem detulit nobis V. Mtee ea, quae dicta iactataque asserit a capitulo Cra- 
coviensi contra dignitatem V. Mt'e, et i\1a certe omnia tam molcste accepimus quam 
ipsa V. Mta8 fert et tulit II. Imo haec novitas eo magis animum nostrum pupugit, quod 
audi mus haec tractari ab il\is, qui primi exemplum capere deberent anobis colendi et 
observandi V. Mtew. Et si quidem invenerimus ea temeritate praefatum capitulum usum, 
nihil dubitet V. Mtu, quin eius excessus debita ratio habebitur. Verumtamen sciat V. 
Mt.. id: quod iIli Cracoviae existentes retulimus, nos consuluisse capitulares ex officio 
nostro et commissione Sanctissimi domini in causa matrimonii V. Mtla pro salute et 
decore eiusdem, et commisisse postea aliquibus diligentiori studio hanc rem tractandam 
et iudicio meliori discutiendam, ut exinde edocti possemus V. Mtem pro debito pietatis 
ac officii nostri exhortari ad illud, quod incumberet V. M t' iure faciendum; et fortasse 
haec ipsa res occasionem praebuit aliquibus curiosioribus coram V. Mte referendi plura, 
quam rescierint aut audicrint, vel odio personarum vel quacunque alia causa. Verum de 
hoc ut de aliis cum V. M te tractabimus et consulemus. 
CeterUll1 meminimus nos intercessisse apud V. Mtem pro domino Henrico de Plavcn, 
ut V. M t .. permitteret ei e
imere castruą-ł Slu.d19w, et nunc qu09ue eo sumus aniQ1o, 


) Sprawa ta (wywodu szlacheckiego Ciołka) była już załatwiona 14 kw. 1502 (M. S. III 391). 
II Por. Nr. 60.
		

/Vilniana_030_10_088_0001.djvu

			70 


1502. 


Nr. 64. 65. 


quod pro meritis suis et diuturnis servitiis omne commodum eius Iibenter promovere- 
mus. Sed quando ita est, quod haec res venit in dubitationem, an concedi debeat, vi- 
detur nobis, ut V. Mtl1. tantisper ab eo supersedeat, quoad consuli possint domini con- 
siliarii, quorum sententiam iam nunc exquireremus, sed hic in propinquo nulIum penitus 
habemus de maioribus praeter dominum episcopum Plocenselll. Et iuxta eOl.um deliberatio- 
nem intelliget V. Mt.., quomodo se gerere habebit. Quam valere felicissime desideramus, 
rogamusque ut nos consueta gratia et amore prosequatur. Datum). 


NI'. 65, 


Kraków 31 marca i 7 kwit/ma 1502. 


Ugoda Ale/..'sandra Z ZygllluntclIl W cderech odrębnych aktat:k, zabezp£ecza- 
7qca Zyg1ll11ntowi dług w kwocie 3°.000 jl. 


. Akt I drukowany int u A. Pawińskiego; 11/lode lata Zygmzmta .sIarego (Warszawa 
1893) str. 276-281. Akry 2 i 3 przytaczaią te same warunki. 


Na dobrach Olsztyna, Kazimierza i Biecza zabezpiecza Aleksander Zygmuntowi kwotę 
15.000 fi., a prócz tego sumę, jaką Zygmunt wyłożyć musi ną uwolnienie tych dÓbr od 
ówczesnych cię
arów. 
Zastrze
one prawo wykupu od Zygmunta i jego następców dla Aleksandra i jego 
następców. Gdyby Zygmunt nie miał dzieci prawych, przechodzą dobra (z potrąceniem 
tylko 5.000 fi. do dyspozycji testamentarnej królewicza) bez wykupu na Aleksandra lub 
lub tego jego syna, który zostanie królem polskim. Gdyby Aleksander syna nie miał, 
albo ten królem nie został, może (bezpotomny) Zygmunt przekazać te dohra, w poro- 
zumieniu z następcami Aleksandra, komukolwiek z Polaków. Starostami w tych dohrach 
mogą być także tylko poddani polscy. Od bezpośredniego obowiązku wojskowego uwol- 
niony jest tylko sam Zygmunt, ale nie jego synowie. 
Na drugą połowę dlugu w kwocie także 15.0 fi. wystawia Aleksander skrypt 
dłużny. . 
J. Kraków 31 marca 1502. Zapis Olsztyna z wymienieniem przynależności i wy- 
równaniem ciężarów. Metr. Kor. XVII 3.12. - 111. S. III 347. 
2. Kraków j. w. Zapis Kazimierza j. w.,1Jletr. Kor. XVII 333. - M S. III 344, 
3. Kraków j. w. Zapis Biecza j. w. Metr. Kor. XVII 315 - kI S. III 345. 
4 Kraków 7 kwietnia 15°2. Skrypt dłużny na drugich 15.000 fi., z terminem 
zwrotu połowy na Zie\. Świątki 15°3, a drugiej połowy w to samo święto r. 15°4. Metr. 
Kor. .ol Vlf 336. - "
1. S. 1/1 472. 


I Od końca lutego bawił Fryderyk w swoJeJ archidiecezji i 24 lutego ]502 spotykamy go 
w Klukach (X. J. Korytkowski, Fryderyk Jagiellończyk. Poznań 1881), str. 45. Ten list widocznie 
pisany jest już po otrzymaniu listów Aleksandra z 18 i 21 marca. 


. 


-
		

/Vilniana_030_10_089_0001.djvu

			Nr. 66. 


1502. 


71 


NI'. 66. 


B. m. d. r. (Kraków 3 kwietllia 15 (2 ). 
W odPo'wiedzi na mowę posla weneckiego 'Jana Badoario, ds£ękuje król 
za życzenia z okazji objęcia rzqdów i przypominajqc walki z Turkami poprze- 
dników swoi{.h., szczególnie Wladysł.a:wa i 'Jana Olbrachta, oświadcza także swojq 
gotowośt, po uporaniu się z Moskwq i Tatara1lli. 
1. /(0pia wspólcz. R. l. I. 5. - 2. T. N. 25,553. »ex arch. Metr. R.e. 
Regest.: U/janicki str. 192. 


1 


MUl R. oratori Veneto Joanni Badoario nomine regio praebitum responsum 1. 
Ad ea quae tu, vir magnifice et ilIius c1arissimae Venetae reipublicae insignis ora- 
tor, graviter copiose. atque ornate dixisti, smu. D. noster D. Alexander, rex noster 
gratiosissimus, tale iubet dari responsum. Gratam fore et esse salutationem nomine 
principis et totius senatorii o.rdinis Venetiarum suae MU praesentatam, aeque item non 
minus gratam et publice et privatim electionis, coronationis et insignis suae Mtll subli- 
mationis congr	
			

/Vilniana_030_10_090_0001.djvu

			72 


1502. 


Nr. 66. 67. 


I: 


lum Turcense, quod religionis amore maiores nostri frequentius gessere. In quo gerendo 
Vladislaus noster patruus, Hungariae et Poloniae rex, fortissime totiens prospere rebus 
gestis dimicando, ad extremum adversitate fortunae perculsus, vitam profudit et sangui- 
nem. Qui si post tam multa commissa proelia, quod reliquum restabat munus belli ab- 
solvisset, Turcorum rabies, ruinae tum proxima, praecipitata foret: haec luce meridiana 
c1ariora fuere. Vir ille, immortali potitus gloria, aeterna versatur in laude, quae apud 
posteros quotidie magis enitescet. Parens noster, semper memoriae venerandae Kazimirus 
rex, multis praec\arissimi
 expeditionibus. totit'ns exercitum suum pro sustentatione c\ui- 
stianae Reipublicae manutenuit, quem Johannes Albertus noster germanus rex, novissime 
demortuus, persuasus rationibus c\arissimi oratoris Marci Dandali, tum reipublicae Ve- 
netae nomine sua fl.agitantis praesidia, grandi exercitu congesto, ad recuperanda Alhum 
Castrum et Licostonum, loca christianis perquam nociva, ire contendit. Demum a quibus 
iuvari sperabatur deceptus est, qui uniti et adunati viribus Turcorum multa rerum et 
exercitus discrimina sibi intulere, magna pars exercitus amissa, non tamen inulta periit, 
aeque magna Turcorum virium procubuit Marte cruente potentia. 
Hactenus continuatum bellum contra Turcos a nustris et nostrae huius Reipublicae 
proceribus aliquantulum nunc verius intermissum quam posthabitum est. Verum ex quo 
impraesentiarum ipsi oppugnamur ferocissime ab omni parte, hinc ab Massagetis perfi- 
dissimis, iIIinc ab Scitarum innumerabili multitudine, rebu!' et victoria sperata ex huste 
hic potiti, Reipublicae christianae in favorem, ad inferendum bellum Turco, huic tam 
sanctae tamque consentaneae ab tantis regibus et principibus susceptae expeditioni, et 
nos non deerimus, et quoad maxime fieri poterit, nullo unquam tempore sumus defu- 
turi. Dixi. 



r. 67. 


B. m. d. r. (pocz. k1tJiebl;a 1502). 
Fryderyk do panów koronnych: prosi o radę w sprawie niepowodzenia 
chana zawolżQ,ltskiego, a pokojowego poselstwa chana krymskiego, oraz w sprawie 
przyjęcia poselstwa litewskiego. 


Dwie kopje z Tomie. 1. P. 207 i 2. R. 168. 


Fridericus cardinalis consiliariis regni Poloniae. 
Magnifice domine, arnice noster dilecte. Novitas ea, quam incertam scripserat prius 
R. M t .., iam veram esse ex litteris eiusdem intelleximus. Scribit enim caesarem Zawol- 
ski profugisse cum aliquot mil1ibus hominum, quod accidit sibi, proditione uxoris prioris 
repudiatae et filii ex ea habiti, qui defecerunt ad Tartarum Przecopski, et cum eis tota 
reliqua multitudo. Scribit autem nobis eadem R. M tas , ut communicato nobiscum et cum 
aliis dominis consilio super ea re. decernamus quid faciendum videbitur et afferamus 
tanto periculo aliquod auxilium. Timendum enim est, ne hostis hac victoria potitus pro- 
currat iam Iibere et in partes Russiae et in Lithuaniae ducatum et subiciat omnia predae 
ac vastationi. Itaque V. M"I., considerato hoc tanto periculo. secum deliberet diligenter, 
quo remedio hic tantus casus sublevari possit et qua via imminenti timori succurri rle- 
beat, et id quod agend um putabit nobis significet, quatenus id quod posslbilf' tactu erit 
et utile intelligemus, adniti possimus, ut fiat. 
Significa\-it etiarn nubis eadem k. M t .. consiliarios ducatus Lithuaniae huc venturos 


. 


-
		

/Vilniana_030_10_091_0001.djvu

			- 


- 


Nr. 67. 68. 


1502. 


73 


et petituros rebus eorum, vel potius communibus. aliquod auxilium, admonetque nos 
omnes, ut tempestive cogitemus, quid eis erit respondendum, adiungitque quod ad eam 
rem necessarium videatur, ut ad aliquem commodiorem locum ipsi domini consiliarii 
accurrant, in quo praedicti oratores audiantur et expediantur. Ideoque super hac quoque 
re V. M C '" suum nobis describat consilium, et de loco qui ad talem congressum magis 
idoneus videbitur. 
Praeterea licet ea novitas de fuga eiusdem caesaris Zawolski certissima habeatur, 
audivimus tamen et fere pro certo Tartarum Przecopski post adeptam victoriam misisse 
nuntios, qui nondum pervenerunt ad R. Mtem, optantem cum eo pacem iniri et prornit- 
tentem se velle efficere, ut dux Moscoviae cesset a bell o, quoad de eadem pace inter 
dictum Tartarum et R. Mtelll tractetur et foedus ineatur. Quod ut eo stabilius et cer- 
tius sit in futurum, intelleximus ab auctore non vulgari eundem Tartarum Przecopski 
velle offerre filium proprium ipsi R. M" in obsidem. Quae etsi minime vera videri pos- 
sunt, quandoquidem nulła ratio aut causa subest, cur praedictam pacem hostis potens 
et victoria superbus sociique belli munitus optare debeat, nisi forte id faceret metu 
aliquo futuri periculi a caesare Nohaiski, socero ipsius Zawolhensis, ad quem auxilia pe- 
titurus idem Zawolski confugisse dicitur, tamen si aliqua Dei dispositione hic affectus 
petendae pacis in ipso Tartaro Przecopski esset, V. MCla secum solerter discutiat et si- 
gnificet nobis, quid in ea re necessarium et conveniens erit Mtem facere, quo possimus 
ipsam de consiliis communibus reddere certiorem. Valeat feliciter V. MCI... Datum 1. 


Nr.6R 


B. m. d. r. (pocz. kwi£inia 1502). 
Fryder)lk do Ale/.'sandra: d01losi o 'wy.\-Ianiu przytoczonego w numerze po- 
przednim listu. 
Dwie kopje s T011lic. 1. P. 209 i 2. R. 16 9. 
Fridericu
 cardinalis Alt'xandro regi. 
Serenissime princeps et domine germane domineque gratiosissime. Pendentern ad- 
huc spe aliqua animum nostrum et aliorum dominorum consiliariorum confirmata novitas 
de casu infelici caesaris Zawolhensis per litteras V. MU. exacerbavit multum et plurimo 
dolore affecit, considerato tam magno periculo V. MU. et eius dominiorum. Cui certe 
ex ipsis visceribus, ut par est. compatimur, et quatenus hic possumus, intendimus omne 
nostrum studium atque operam impendimus". ut huic malae fortunae aliquo salutifero 
consilio et remedio provideatur. lam enim emisimus sine ulla mora litteras ad dominos 
consiliarios, nuntiantes ea quae nobis V. M t ... descripsit, et subinde exquirentes eorum 
sententiam, qua ratione succurrendum esset rebus communibus, tam lubrico loco co n- 
stitutis, tum de congressu dominorum propter adventum oratorum magni ducatus Lithu- 
aniae et alias necessitates descripsimus (secundum] voluntatem MU. V.; et quam primum 
intclleximus, quid de his sentiant, dato rebus ordine. significabimus V. MU. 


Ad id vero, quod scripsit nobis V. Mta. de adventu nuntiorum Tartari Przecopski, 
audivimus pro certo eosdem cum ea legatione venturos, ut om nino .tractent cum V. M t 8 


 
 
....
 
.. R:: impendere. 
) Ten list i nastlIpny pisane zapewne wkrótce po otrzymaniu nru 62. 
AcCa AI
andri R. P. 


10
		

/Vilniana_030_10_092_0001.djvu

			74 


1502. 


Nr. 68. 69. 


de pace ineunda, fere his conditionibus, quibus V. Mtu voluerit, quod foedus ut eo ci- 
cius sit. Hoc quoque audivimus, quod idem Tartarus vellet proprium filium dare in obsi- 
dem V. MU, sed et efficere vult, ut dux Moscoviae desistat a bello, quo ad conveniret 
de conditionibus praedictae pacis. Quod si videatur valde ambiguum, cum nulla causa 
succurrat, cur id ipse hostis prilesertim victor et habens tam potentes socios belli affe- 
ctare debeat, nisi forte aliquo metu duceretur adventus caesaris Nohaiski, vindicaturi ge- 
neri profligationem proditoriam, tamen si forte Dei benignitas eo modo aliquod suble- 
vamen rebus nostris afferret atque ita ut dicitur idem caesar Przecopski pacem optaret: 
videretur nobis et fortasse non inutile esset, ut V. Mtaa eandem pacem non repudiaret, 
invento isthic aliquo modo. quo id honeste et sine periculo graviori fieri posset. Nam 
certe in tantis gravaminibus Regnum constitutum nulla alia via melius respirare posset, 
id quod profecto summe necessarium esse V. Mtaa optime sentit et intelligit, ut et do- 
mini per dominum Bochotniczki nuntiarunt. Verum, ut diximus, de his omnibus, quid 
putent alii consiliarii faciendum, non negligemus significare V. MU, sed et adnitemur, ut 
id propere fiat, quod consulent agendum. V. autem MUl de hac quoque re et aliis di- 
gnetur nos reddere certiores, ut hactenus fecit. Quam dominus Deus valere feliciter fa- 
f ciat et fortunet in omnibus. Commendamus nos humiliter eidem V. MU. Datum... 


Nr. 69. 


.. 


Krom;eryż I4 kwietnia 1502. 
Poselstwo króla Aleksandra z senatorów polskich do króla węgier- 
skiego 
Vltldystawa, sprawowane przez Andrzeja Różę, arcybiskupa lwowskiego 
i 'Jana z Tarnowa, wojewodę sandomier skiel{o, wyjaśniajqce sprawę wyboru 
Aleksandra i unji z Litwq. Odpowiedź lt tadyslawa na poselstwo Aleksandra 
i druga na poselstwo senatorów. W ladyslaw żąda oddania W J(sięstwa Litew- 
skiego Zygmuntowi. Poslowie polscy, po odjeździe, przez wyslańców swoich od- 
wolujq się do ustnej odPowiedzi U Tladystawa, która tylko ogólnikowo jakiegoś 
zaspokojenia Zygmunta żqdała. W ladyslaw w osobnym liście obstaje przy odPo- 
wied-zi Pisemne.i zresztą .\'amelllU Zygmuntowi sprawę oddaje. Poslowie polscy 
jeszcze raz proszq o zachowanie odPowiedzi ustnej i dopominajq się o ZW1-0t 
przedlożonych oryginalów unji. 
Dodana jest kartka od 'Jana Badoario, posla weneckiego przy dworze wę- 
gierskz1n, 'lO której Rzeczpospol£ta Wenecka donosi, że popiera myśl cesarza rzym- 
skiego, aby bylo podjęte pośrednictwo pokojowe w Moskwie. 
KoPie: R. I. L 16-1]. - T. N. 25,359-37° .ex arch. Metr. Regni. (t. j. S R. I.). 


Q. 


Legatio rev mo d. archiepiscopo Roza ac magn. d. Johanni de Tarnow, palatino San- 
domiriensi, ad ser mum d. Hungariae regem commissa, cuius pars prima continens 1 superius.. 


. ...d barone9 Hungariae commina ut 8uprac przekrelilone. 
) Tekst b. tedy prędzej napisany niż a. i umieszczony w rękopisie po naszym Nr. 45, je- 
dnakże przedłożony był Władysławowi dopiero po a.: 12 kwiet. 1502 (zob. f. g.). Teksty a. i b. 
mogły być napisane jeszcze w styczniu, ale poselstwo wyruszyło aż w marcu, jak widać z listu 
Drzewieckiego z 20 marca (ob. Nr. 61). 


lo. 


A
		

/Vilniana_030_10_093_0001.djvu

			Nr. 69. 


1502. 


75 


Ser me princeps et dne, dne noster gratme. Sermus prir.ceps et dnus Alexander, rex noster 
et dnus gratmus, non deferendo votum ac desiderium quo statuerat semper et in .omni- 
bus, ut par est, fratri seniori morem gerere et obsequi vestrae Sac. R. MU, quod tenuit 
semper observantissime et custodivit. Et nunc praecipue demortuo felicis recordationis 
Johanne Alberto rege Poloniae, utriusque V. Mlum germano, ut divinae placuit MU, pri- 
mum ad divinąm c1ementiam, et demum ad V. S. R. Mlema, observando ut fratrem se- 
niorem. ei in hoc deferendo. quatinl1s voto et praesidio V. fraternae MUs regnum Poloniae 
avitum. paternum et fraternum assequeretur. Verum tunc V. R. M. iam scripserat prae.. 
latis et baronibus regni Poloniae, ut il\mum principem dnum ducem Sigismundum utrius- 
que V. Mtum germanum in regnl1m Poloniae elegerent b, Verum priusquam ipsi praelati 
et barones regni Poloniae ad electionem processissent, praefatus iII. dux Sigismundus, 
ex causis animum suae mmae dominationis moventibus, electionem de se faciendam per 
notabiles suos oratores renuntiavit. Itaque die electionis praelati et baron es regni Polo- 
niae, cum iam V. Sac. M. non pro 
e sed pro alio men tern suam declaraverat, il\oque 
renuntiante, in ipsum ser mum dnum Alexandrum regem, ex familia sacrae domus Polo- 
niae regum ultimo restantem, sua vota unanimia et concordia et nemine discrepante 
contulerunt et in suum regem elegerunt. 
Sua tandem M. sine uHa mora ad V. Sac. Mlem, e1ectionem de se factam et futu- 
ram coronationem denuntiando, su os destinavit oratores, certissima, ea omnia gratissima 
fore V. S MU, tanquam fratri maiori carissimo. Qua confidentia ducta, sua M. rogavit 
eandem V. Mlem, quatinus dignaretur pro amplianda decorandaque solennitate corona- 
tionis suos destinare oratores. Qui etsi propter artitudinem temporis ali quo t diebus post 
factam coronationem venerunt, gratissimi tamen fuerunt suae Mt;, ac si ante multis die. 
bus praevenissent. Quia satis erat in hoc R. MU fraternum amorem et affectum in se 
cognovisse, quem in his et in aliis et per eosdem oratores et per litteras eiusdem V. 
S. R. MUS habunde cognovit sua Mas; et pro tanto per nos Vestrae Sacrae et suae MUs ser- 
vitores immortales et immensas habet et agit gratias, pro cuius amplitudine et gloria se 
et suos amplissimw; potentatus offert liberaliter. Ac pro eius felici statu non dubitat sua 
M. corpus d sanguinem profundere et exhibere, rogans et obsecrans, dignetur V. S. M. 
suam Mtem in eius actionibus gravissimis habere commendatam atque consulere, quatinus 
sua M., aliquantulum ab eis exonerata, possit, ut cupit ex ,animo, tam in privatis V. S. 
MUS actionibus, ac demum communi Reipublicae christianae, unacum V. S. M t . ceteris- 
que regibus et principibus christianis, defensioni intendere. Quod cederet ad gloriam 
MUS divinae, consolationem et commodum Reipuhlicae christianae et postremo ad ampli- 
tudinem et de(:us sacrae familiae domus V. Mtum. 
Dixerunt insuper V. S. R. MUs oratores eius nomine ser mo nostro regi mirari ve- 
hementer V. R. Mtem, quod Ser tas dni nos tri regis grat m \ existcns frater veterrimus I V. 
S. R. Mtls et mml principis d. Sigismundi, pateretur facere perpetuas ordinationes, quibus 
magnus ducatus Lithuaniae, qui est haereditarius ex paterna successione tam V. S. R. 
MUS quam R. Mt;s dni nostri grat m \ et mml d. ducis Sigismundi, uniretur et incorpora- 
retur perpetuo regno Poloniae sine consensu et voluntate et in grave praeiudicium suc- 
cessionis V. S. MUS et mml principis d. ducis Sigismundi, per praelatos barones et pro- 
ceres singulasque universitates tam regni Poloniae quam magni ducatus Litbuaniae 
iIIasque sua 
ertas, ut regnum Poloniae facilius conservaretur, confirmavit et approbavit 


. brak orzeczenia (n. p. se connrtit) 


b T. N.: eligerent. 


) T. j. naj starszy poza Władysławem, który znowu sam był naj starszy w rodzinie. 


10.
		

/Vilniana_030_10_094_0001.djvu

			76 


1502. 


Nr. 69. 


a perpetuo, quae non bene licebant suae Ser tl in partem dictam fraternam, et quod V. 
S. M. ducatui Lithuaniae, qui M tl V. et eius fratribus universaliter est haereditarius, et 
praecipue sorti suae in praedicto Ducatu cedere nulło pacto constituit et neque il\uru d. 
ducem Sigismundum ab eius sorte et iure in eodem Ducatu exc\udi patietur. 
Ad quae sermu. et grat muo dnus noster rex ita nobis commisit respondere: Dolet quam 
maxime ser. et gr. dnus rex noster V. S. Mtem de se habere suspicionem, quod S. M. 
admisisset vel conduxisset praelatos et barones regni Poloniae et magni ducatus Lithu- 
aniae sine consensu Mt'. V., ut de magno ducatu Lithuaniae facerent novas et perpe- 
tu as constitutiones, quae deberent iuri et successioni h,aereditariae ad ilIum Ducatum V. 
R. MU. et mml d. duci s Sigismundi praeiudicare, Cum tamen sua M., ut prius nomine 
suae MU. diximus, semper est et erit eius animi, ut votis V. S. MU. tanquam fratris se- 
nioris morem gereret et pareret, nec delectaretur sua M. vivere, ubi reperiretur sua M. 
aliquid tale facere, quod V. S. Mil praeiudicare vel displicere deberet, et neque talem 
de se rogat haberi V. Mt.m sententiam. 
Nihil etiam novi vel praeiudicialis V. S. R. MU per praelatos et barones regni Po- 
loniae et magni ducatus Lithuaniae de ipso magno ducatu Lithuaniae practicatum est, 
conclusum, innovatum, ex quo divi progenitores. V. Mtum, Vladislaus, rex Poloniae et 
supremus dux Lithuaniae, Alexander Vitoldus, magnus dux Lithuaniae, aliique successive 
avi et parentes a V. Mtum de eodem magnu ducatu Lithuaniae ut de vero et indubitato 
ipsorum dominio, ut iuste potuerunt, fecerunt perpetuam constitutionem, qua ipsum ma. 
gnum ducatum Lithuaniae regno Poloniae univerunt et incorporaverunt, subditorum 
omnium consensu accedente, constituentes, ut rex et regnum Poloniae, vacante magno 
ducatu Lithuaniae, magnum ducem de consensu praelatorum et baronum Lithuaniae 
elegerent, constituerent et locarent perpetuo, nihil iuris vel proprietatis quibuscunque 
successoribus relinquendo, quod suis et suorum subditorum litteris et iuramentis firmarunt. 
Sicque successive I!emper fecerunt et innovavcrunt omnes magni duces Lithuaniae 
cum eorum praelatis baronibus et ceteris subditis usque in tern pora praesentia, prout 
et Ser tu dni nostri regis moderni, existens magnus dux Lithuaniae, ipsam ordinationem 
per suos notabiles cum pleno mandato oratores, rev. patrem d. Martinum episcopum 
Medniczensem et Johannem Zabrzeszynsld palatinum Troczensem, ad ser. olim principem 
d. Johannem Albertum regcm et regnum Poloniae destinatos, cum praelatis et baronibus 
regni Poloniae litteris confirmatoriis et iuramentis omnium praelatorum baronum et pro- 
ceru m regni Poloniae et magni ducatus Lithuaniae sexta die mensis maii anno D. mil- 
lesimo quadringentesimo nonagesimo nono innovaverunt et firmaverunt 1. Cui constitutioni 
nulło unquam tempore reperitur contraventum et derogatum. Super quibus omnihus 
habentur hincinde litterae patentes reversales tam in regno Poloniae quam in magno 
ducatu Lithuaniae, quarum exemplaria autentica pro maiori praemissorum evidentia ad 
ostendendum V. R. MU attulimus, ac loco et tempore, ut placebit, exhibebimus. 
Itaque praelati et barones tam regni Poloniae quam magni ducatus Lithuaniae in 
conventione pro rege eligendo celebrata nihil novi fecerunt, solum dominiis dudum iam 
incorporatis et unitis, quibus duo domini principabuntur, pro maxima utilitate utriusque 
dominii ac compendiosiori defensione et dominii status manutentione, nostrum dominum 
dominiis ipsis, sicut id facere poterant, regno Poloniae (vacanteJ, assentiente utrique do- 
minio, praeesse conslituerunt. Petit igitur ser. d. noster rex V, S. R. Mtem tanquam fratrem 


. Rkp.: paterni 
1 Akty unji Nr. 75.
		

/Vilniana_030_10_095_0001.djvu

			ł 


Nr. 69. 


1502. 


77 


seniorem cansslmum, dignetur earum rerum, quas divi progenitores V. Mtem cum summa 
sollicitudine, deliberatissime, cum maximo incremento utriusque dominii et gloria aevi- 
terna sacrae familiae et domus V. Mtum [fecerantl, habere rationem, suamque Mtem et 
regnum geniturae suae in iustitia et aequitate conservare, quod sua Seria. committit co n- 
fidenter V. S. R. MU, ut fratri seniori, iuxta declarationem. 


b. 


!opje: R. I. l 6-7. - T. N. 25, 599-607 j. w. 
Ad respondendum plenius praemissis decreti sunt oratores d. Roza, archiepiscopus 
Leopoliensis et palatinus Sandomiriensis, Johannes de Tarnow. Scquitur legatio eorum 
nomine dominorum de consilio Regni. 
Non possumus łerre non moleste, quae S. M. V. indignabundo animo per suos 
oratores nobis voluit exprobrare, praesertim ubi M. V. et neglectam se a nobis et lu- 
dibrio habitam commemorat, cum sumIDum semper nobis fuerit studium optime mereri 
de S. Mt. V., eique non minus quam domino nostro obsequi et place re. et pro naturali 
quodam debito et iIIius in nos et Regnum istud summis beneficiis, quae ingenue pro. 
fitemur. . 
Verum quum ea, quae M. V. nobis imputare voluit, praeter culpam nostram acta 
esse a intellexerit, alio animo et pristino i1\o erga nos et Regnum paternum erit. 
Nam licet ius primogeniturae in hoc Regno sibi locum non vendicat, quod pura et 
libera electione in praeficiendo sibi rege semper USUlll est et utitur, tot tamen sunt 
MUs V. in nos et Regnum hoc benemerita. tot egregiae et verae regiae virtutes. ut etiamsi 
in eo nata non fuisset. facile eo omnes deduxisset, quo singulari desiderio ferebantur. 
Sed potius culpanda nobis foret M. V., quae dum men tern suam pro alio declaraverat. fecit 
nos penitus de se ipso desperare. Accessit, quod neque b oratores dignata fuit ad prae- 
dictam electionem destinare, qui si non proposuissent nobis voluntatem MUS V. et eas 
quas oratores MUs V. nobis proposuerunt utilitates ex coniunctione vicinorum regnorum 
futuras, interrogantibus saltem nobis respondissent, et dubia, quae in talibus evenire pos- 
sent, absolvissent. 
At ubi men tern MUS V. pro iII mo duce Sigismundo .declaratam accepimus, certifi- 
cati certiorari non debebamus, immo ubi valuissemus, per quem certiores fieremus erat 
nemo, praesertim postquam iIl. iIIe dux, pensatis fortasse totis Regni difficultatibus, se ab 
eius onere palam per suos oratores et sub ipso electionis cursu excusare voluit. 
Quod ubi factum esset, et quorsum nos certe verteremus cogitantibus, unicum 
universis visum remedium: eum non deserere, cuius iam pridem mentern declaratam et 
praesentes oratores habuimus, cum quibus tractare secure potuimus, praesertim quod ex 
his litteris, quae M. V. singulis de consilio pro ill. duce Sigismundo scripserat. non mi- 
nus et pro moderno ser mo rege nostro mentern suam dec1araverat. Accessit etiam con- 
sideratio actionum ducatus Lithuaniae et communis periculi. quibus simul consultum iri 
visum est. si ea dominia, dudum unita in corpore, etiam unirentur in capite, quatinus 
quae sub duobus dominis, licet subordinata, commode subsistere non poterint, vel quo- 
quomodo unita se de tot hostibus vindicarent. 
Quod autem i1\usam se esse praetendat M. V. et vehementer neglectam, postquam 
expugnata tanta nostra instantia, mentis suae dec1aratio etiam ad plures christianos prin- 


· Rpa: sunt 


b rp.: utiquc
		

/Vilniana_030_10_096_0001.djvu

			78 


1502. 


Nr. 69. 


cipes pervenisset. apud nos ea res nova est, nam qui ultro dec1aratam men tern V. 
MUs, sicut dictum est, habuimus, dec1arationem expetere non opus habuimus ubi vcro 
ił\. dux Sigismundus men tern V. MUs prosequi noluerat, tempus non patiebatur Mt;s ite- 
rum V. men tern scrutari, nisi fortasse aliquid p r i vat i m aliquis egisset. aut M. V. ali- 
qui bu s secretius se credere voluisset. quod nos penitus ignoramus. Atque sequuti consi 
\ium V. Mt;s, ut scilicet concorditer eligeremus, non ad extranei sed german i V. MUs ob- 
sequentissimi ełectionem processimus, de qua et V, Mtem contentam esse gratulamur. 
Rogamus itaque, quatinus pensatis his quae diximus. et quae ita in veritate sunt, 
M. V. pristina iIIa benivolentia et solito affectu nos et Regnum dignetur prosequi, et 
aliorum culpa non gravare, imprimis Mtem fraternam rebus suis faventem et vobis ob- 
sequentem, nos vero ad omnia mandata paratissimos perpetuo habitura, cui a Deo optimo 
maxi mo om nem felicitatem exoptamus. 


Ad secl1ndam partem orationis. 
Quantum autem ad ducatum Lithuaniae et ius haereditarium tam Sac. MUS quam 
iII mi d. ducis Sigismundi attinet. non debuit M. V. ignorare, nihil novi nos in novissima 
electione, nihil insolidi confecisse, praesertim quod in offensam iuris MUs V. et dicti 
mml ducis vergeret. 
Scire enim potest S. M. V., quae fuerat et est progenitorum Mt;s V. d
 illo Ducatu 
ab antiquo ordinatio. Nam avus MUs V. cum Vitoldo, patruo fratre suo, in ipsis primor- 
diis et ingressu in terras illas fidei christianae II unire ducatum iII um, Regno incorpo- 
rare voluerunt, et b, haereditario excluso, ius electionis induxerunt sub modis et ordine, 
sicut in litteris desuper confectis continctur. Ad quod et ceteri principes iIIorum ter- 
rarum, qui in eis sortes haereditarias possidebant, successive accedentes etiam ipsi sortes 
eorum c Ducatui praedicto consolidaverunt et eiusdem iuris esse voluerunt, effeceruntque 
ex multis partibus unum quoddam. Quae ordinatio, ut tanto solidius constare potuisset 
et durare longius, voluerunt eam iuramentis et propriis et subditorum utriusque dominii 
conservare, robur ei perpetuae firmitatis decernentes. 
Quae res, quia hucusque valuit ac inconcusse servata est, ima saepius et novis lit- 
teris et sacramentis innovata, ac per progenitores MU. V. et fratres diligentius custo- 
dita, non debet nobis tanquam nova et nuper confecta per Mtsm V. imputari, qui nihil 
aliud effecimus, quam quod .unum corpus sub uno capite posuimus, melioris regiminis 
respectu et causa. Et quia praemissa ab illis principibus ordinata perfectaque sunt, qui 
de re sua et dominiis, sibi duntaxat et non alteri obnoxiis, libere et licite disponere 
potuerunt, ac novas et potiores conditiones iIli Oucatui imponere, praesertim accedente 
consensu subditorum, item quia ad illius observantiam non solum ser. dominus noster, 
sed et nos omnes iureiurando ac ab antiquo et imrnemorabiłi tempore astricti surnus, 
et ser. dominus noster sub ipsa coronatione idem et de novo repetiit, rogamus S. Mtem 
V., ut habita praemissorum ratione et attento, quod nihil in et circa Ducatum praedictum 
novi fecerimus, pro sua innata virtute et alta prudentia pensitare secum velit, quantum 
srno regi nostro, quantum nobis liceat ea in re facere salvis conscientiis et honestate 
nostris. Nam si id liberum foret et propter diversitatem rituum incolarum illius dominii 
securum, eligeret fortasse smus rex noster (ea praesertim tempestate) habere iIlic tantos 
ac tales suarum actionum socios, qui eum et iuvare egregie possent et efficacius fortasse 
iII i dominio laboranti subvenire. 


a W r
kopisie po chriatianae: et b tamie dodane zbytecznie: quia 
c rpa dodaje po tern coram, czy też powtórnie eorurn. 


I 


I
		

/Vilniana_030_10_097_0001.djvu

			Nr. 69. 


1502. 


79 


Deferendum itaque censemus prudenti et iusto iudicio V. MU., ut eius causae et 
iudex et moderator fieret, maxime ex ea confidentia, quam de V. M te M'.. ista. fraterna 
et Regnulll universum 
erit. tum etiam eo attento, quod quanto saluberior status istius 
Regni foret, tanto rebus V. M 'lo et actionibus utilius et efficacius acommodare se pos- 
set, prout ornnium nostrorum singulare est et fuit semper desiderium. 


c. 


J..Ópi e : R. l. I, 17-19. - T. N 25,37'-389 i. w. 


Ser ml dom. Hungariae regis responsa, Sac. M" Rlae Poloniae dicta, ad dom. Roza ar- 
chiepiscopum. 
Et imprimis ubi R. ilIa fraterna M. nobis intimavit, quod sequendo institutum et 
desiderium suum, quo statuit nobis semper in omnibus ut fratri seniori morem gerere, 
quod et observantissime semper custodivisset, et praecipue post obitum ser. principls 
condam d. Johannis Alberti, regis Poloniae, fratris nostri carissimi, ex huiusmodi confi- 
dentia tanquam fratri seniori deferendo nos rogasset, ut voto et auxilio nostro regnum 
i\1ud Poloniae assequeretur, verum tunc iam scripsissernus ad dominos praelatos et ba- 
rones regni Poloniae in favorem mml principis d. Sigismundi ducis fratris utriusque no- 
strum carissimi, ut eundem eligerent, qui tandem. priusquam iidem d. d. praelati et ba- 
rones ad electionem processissent, ex causis sibi notis et animum suum ad hoc 
moventibus electioni de se facienda per notabiles oratores suos renuntiasset, propter 
quod postea ipsi d. o. praelati et baron es ad electionem procedentes, maxime ex quo 
non pro nobis ipsis, sed pro altero mentern nostram declarassemus, M"m suam, tanquam 
ultimo ex inclita domo et familia nostra restantem, pariii voto et electione in regem 
illius Regni eligissent. Quo facto suo fraterna M. e vestigio ad denuntiandam eiuscemodi 
suam electionem, simul etiam ut nos ad coronationem suae M tIo nostros oratores mitte- 
remus et ilIam praesentia ipsorum decoraremus, speciales suos oratores ad nos misisset, 
quos quidcm nostros oratores licet misisscmus et in tempore non venissent, tamen 
fuisset huiusmodi ipsorum per nos missio suae fr. Mil gratissima, quum ex his et aliis 
rebus abunde fraternum nostrum amorem et favorem perspexisset. Pro qua re illa M. 
nobis agit gratias amplissimas, offerendo se pro nobis et felici nostro statu etiam si 
opus esset sanguinem suum effusururn, rogans, ut nos ipsam M,.m in eius gravissimis 
actionibu:s haberemus commendatam et consuleremus, ut, ab eis aliquantulum exonerata, 
possit ex animo tam in privatis actionibus nostris quam etiam in communibus Reipubli- 
cae christianae rebus nobiscum intendere et nobis adesse etc. 


Deinde quantum ad incorporationem ducatus Lithuaniae et ad ea, quae super ea 
re illi MU medio oratorum nostrorum intimavimus, attinet, dominationes vestrae nomine 
illius MU. nobis responderunt, qualiter illa M. fraterna doleret quam maxime nos talem 
de se habere suspicionem, quod videlicet illa quidquid admisisset aut conduxisset dnos 
praelatos et barones regni Poloniae vel etiam magni ducatus Lithuaniae, ut de ipso Du- 
catu facerent bonas et perpetuas constitutiones, quae deberent iuri et successioni hae- 
reditariae ad ilIum Ducatum aut nobis aut eidem ill mo d. Sigismundo duci preiudicari. 
Cum tamen iIla M. est iIlius animi et propositi, ut potius nobis semper morem gereret, 
quam quod displiceret, et quod nihil novi factum in ea re esset, sed ipsa incorporatio 
fuisset antiquitus tempore avi et parentum nostrorum facta, prout super hoc litterae et 
litteralia instrumenta extarent, quorum vidimus exemplaria, quae M. sua nobis misisset, 


. 


--
		

/Vilniana_030_10_098_0001.djvu

			80 


1502. 


Nr. 69. 


rogans, ut nos t'arum rerum, quas divi progenitores nostri cum summo labore et sol\i- 
citudine acquisierunt et pepererunt atque ordinaverunt, rationem habere, suamque M'em et 
Regnum iIIud in iustitia et aequitate conservare velimus etc., prout hoc et alia circa eam 
rem dom ne . vestrae pluribus verbis prudenter et scite nobis exposuerunt. 
Ad prim um igitur respondemus et dicimus, quod de optimo iIlius frat. Mili in nos 
instituto et animo nunquam dubitavimus, et iIIum saepenumero etiam experti su mus, 
habemusque ob id suae Mil amplissimas gratias. Quod autem nobis scripserit et nos 
iuxta desiderium suum in favorem suum scribere nequivimus, scit bene M. iII a, quod id 
non est ex aliqua alia causa factum, quam quod iam, prout ipsa sola commemorat, pe- 
nes iII. dnum principem Sigismundum ducem antea in ea re scripseramus, quod nisi 
fecissemus et fuissemus solummodo, priusquam scripsissemus, per M,em illam avisati et 
requisiti, prout postea per Iitteras requisiti fuimus, libenter aeque sicuti pro ipso d. duce 
scripseramus, ita etiam pro sua M,e scripsissemus, et diligenter etiam pro ea, quantum 
in nobis fuisset, laborassemus. Quod vero ipse iII. princeps d. Sigismundus dux electio. 
nem de se fiendam per notabiles oratores suos renuntiaverit, id certe nobis notum exi- 
stit, sed a nunquam neque ap ud nos existente, neque absente ipso d. duce unquam 
audivimus nec cogitare possumus, qua ratione ipse hoc fecerit. Quod autem animum 
nostrum circa electionem eiusdem d. ducis et non pro nobis dec1arasse dicitis, verum 
est, quod prius in favorem eiusdem d. ducis scripsimus et animum nostrum declaravi- 
mus, scd postquam tam per litteras quam etiam nuntios soIiciti fuissemus, ut Regnum 
illud acceptare dignaremur et videntes quod negotium ipsius d. ducis in hac parte non 
procederet, postea animum nos
rum circa nos ipsos et circa personam nostram aperui- 
mus et declaravimus. Nam ea res revera non aliter, quam per praedictos nostros oratores 
tam R. M. quam etiam d. dni praelatis baronibus atque proceribus regni Poloniae signi- 
ficavimus, acta fuit; missae enim prius erant litterae ad nos, quibus persuadebant multis 
causis et rationibus, ut omnino Regnum illud acceptaremus, et cum nos persistt"remus 
in proposito exaltandi eundem d. ducem et respondissemus, ut ipse potius quam nos 
e1igeretur, illi non contenti etiam nuntios et oratores ad nos deinde miserunt, quibus 
persuadebant multis rationibus iIIi Regno admodum profuturis et fructuosis, ut in electio- 
nem de nobis fiendam consentire vellemus. Et cum viderent nos quodammodo in eo 
negotio segnes et tepidos, etiam Regium dominum 1, legatum apostolicum et nonnullos 
subditos et consiliarios nostros alloqui non dubitaverunt, quo iIIi nobis penmaderent at- 
que nos inducerent, ut omnino in huiusmodi electionem consentiremus. Postquam vero 
nos deinde expugnati ipsorum petitionibus et solicitationibus. habito et communicato 
superinde cum certis et quidem maioribus et notabilioribus consiliariis nostris consilio, 
tandem mentem nostram ipsis dec1arassemus et ad huiusmodi e1ectionem de nobis fien- 
dam accessissemus et consensissemus, staremusque sic in expectatione f"lectionis de no- 
bis fiendae, iamque ea res per eundem d. legatum usque in urbem et deinde per alias 
diversas partes sparsa fuisset, illi omnes, qui etsi non omnes tamen maior et sanior 
pars illius Regni erant, subito flexerunt animum, et nobis penitus irrequisitis, nec minu- 
tissimis litteris sell intimatis praemonitis, et nobis in tal i expectatione ac in ore omni 
iam versantibus et existentibus, M'em suam elegerunt, In qua re expectassemus etiam 
aM'e illa fraterna, quod cum iam vidisset et intellexisset, quod isti omnes, qui pro parte 
nostra fuerunt, declinassent et M,.m suam eligere statuissent, quud nos prius de hoc avi- 


-----



 


a W rkpbi" blędni,,: et 
) T. j, kardynał Piotr, arcybiskup z Reggio, 


. 


l!
		

/Vilniana_030_10_099_0001.djvu

			Nr. 69. 


1502. 


81 


sasseł et petivisset ac anobis desiderasset, ut po.;,tquam pro communi bono et utilitate 
ptiam illi in Mtem suam consensissent. qui pro parte nostra fuerunt, quod iamtandem 
nos quoque suae parti favere vellemus. Quod nos certe lihenter e vestigio fecissemus, 
quoniam, testamur Deum. nunquam ad iłłud Regnum aspiravimus, non quod ilIud, tan- 
	
			

/Vilniana_030_10_100_0001.djvu

			fi2 


11',00. 


Nr. 69 


-ut 
 .id cuntra .Vietus stat:Jtuln leciss
.t1t, f]ui tum praetf'r simplicem excusati	
			

/Vilniana_030_10_101_0001.djvu

			Nr. 69. 


1502. 


80i 


vice versa ad om nem benevolentiam et favorem fraternum, in omnibus rebus Mtl suae 
declarandum, uti praemissum est
 reddet paratiores. Nam alias certa sit M. sua. prout 
in praesentia vestra d. d. oratores prolestati SUIllIlS, nos nec eundem dnum ducem desc- 
rere, neque etiam hoc modo nostra et ipsius d. ducis portionc et sorte priv-ari et desti- 
tui 'yQIUIJł.US. up 


'J.d 


'1'10 


1 


n 



 


I t. 


. 
Kopje: R. I. I /9. T. N. 25, 343- 3+(
 J. tv. 
lum.." n vn I. 1n 
m q 
Mtl' R. lIungariae praelatis regni Poloniae. intimata. lU' 
Ulterius d. d, oratores retulistis nobis nomine d. d. praelatorum et baronum illius 
regni Poloniae, qualiter ipsi illa intimata, quae nos medio praedictorum d. d. orator um 
nostrorum super electionem regis Poloniae intimavimus. admodum moleste tulissent, prae- 
sertim cum nos ab ipsis neglectos in e-a re causabamur, cum tamen ipsi in eo fuerint 
et in omni studio conati sint nobis potius obsequi et bene anobis mereri quam displi- 
cere; et quod ipsa eleclio taliter secuta est, non ipsorum sed nostra esset culpa, qui 
oratores ad decłarandum men tern nostram non miserimus, animumque nostrum prius 
circa exaltationem et favorem mml principi d. Sigismundi ducis et non circa nos ipsos 
decłaraverimus, fecissentque id sperantes nobis in hoc potius complacere, ex quo fra- 
trem el sanguinem nostrum elegissent, et maxime etiam propter Lithuaniam, ut ille Du- 
catus sicut esset corpore unitus,' . ita etiam in capite uniretur, haberentque illa duminia 
ullum caput et dominum. Quodsi animum nostrum circa personam nostram cognovissem, 
quamvis primogenitura sibi in eo Regno locum non vendicat, tamen facile eos eo du- 
xissemus, quo desideratio eorum ipsos trahebat. Nec ulła per eos nobis fuisset facta 
delusio aut minoritas, utpote qui nobis semper complacere et morem gerere' studuissent, 
nisi forte per aliquos i n p r i vat o quiriquid esset in ea re electionis nobis intimatum, quod 
ipsis esset novum, nec aliquid eis de hoc COl1staret. Rogantes, ut eo
 et RegnUlh pristina 
i1ła benevolentia nostra prosequi dignaremur, et propter aliorum culparn ipsos gravare 
nollemus. )1 'M 


Ad hoc respondemus, quod qualiter ista res de e1ectione se habuit, iam habunde 
superius declaratum est, et non putamus opus, ut replicentur, nam id quod supra R. 
MlI respondimus, hoc etiam in hac parte respondemus, quoniam pro certo nobis credere 
domini possunt, quod non aliter, quam ut intimavimus res ista facta extitit, nec sumus 
harum rerum adeo studiosi, ut hanc querdalll calumniose excogitassemus; non potuimus 
igitur non aegre' ferre et ipsis taliter amarificato corde non intimare. Quoniam certe etiam, 
si ipsulll dominum modernum regem fratrem 110strum eligere statuissent, et dato quod 
nihil de electione personae nostrae intellexissent, utique' expectassemus ab eis, pro ea 
singulari cura et amore, quo etiam illi Regno afficimur et propter plures alios respectus, 
ut nos pracmonuissent, prout tenebantur ad litteras nostras, in favorem eiusdem d. ducis 
datas, responderc et Causas declarare, quare non ipsum sed modern um regem eligere 
vellent, et sic olllnia cum maiori omnium 110strum honore res ista peragi potuisset. ą 


Similiter ad incorporationem ducatus Lithuaniae cadem respondemus, quae su pe- 
perius in responso fraternae Mti' diximus. Quoniam certe rationem et causam considerare 
non possumus, cur nos et ipse ill. frater noster .Sigismundus portione nostra carere aut 
iUa privari seu destitui debercmus, cur <:,lial c.\.I< illo j)ucalu quidquid sine nobis disponi 
II'" 


--
		

/Vilniana_030_10_102_0001.djvu

			84 


1502. 


Nr. 69. 


II 


aut ordinari debuisset. Eam ob rem hortamur et rogamus Dnes yestras, velint tam apud 
iIIam MtłilD fraternam, quam etiam apud ipsos d. d. praelatos et barones regni Poloniac 
laborare, que ipsi huiusmodi nostri et ipsius mm. fratris nostri Sigismundi curam et ra- 
tionem habeant, et nos taliter negligi non quaerant. Quod si fecerint, prout non dubita- 
mus, nos quoque omnem iIIam displicentiam ex animo nostro abiiciemus et ipsos con- 
!;ueta nostra benivolentia et regio favore semper prosequi atque in rebus eOl"Um, occur- 
rcntibus eisdem. consulere curabimus lP.. Sin autem, certae sint, prout praemissum est, nus 
ipsum d. ducem non deseremus. neque hoc pacto nos et eundem d. ducem parte et 
portione nostra privari patiemur. 
Sed unum adhuc silentio praetereundum non putamus. Allegant et dicunt inter 
alia idem d. d. praelati et barones regni Poloniae, .qood ius primogeniturae in illo Regnu 
sihi locum non vendicaret. Quod certe nobis videtur res una valde aliena, quandoqui- 
dem in univers
 christianitate, sed et apud gentiles, ratio iuris primogeniturae semper 
habita est. Vellemus igitur libenter videre et intelligere ilIas libertates, unde id haberent, 
lluod non obstante primogenitura possent libere quemcunque vellent eligere. 


" 


Et licet vos d. d. oratores allegaveritis etiam prius fuisse facticatum, cum videlicet 
ser lllUl condam avus noster electus fuit, qui licet extitissent d. d. duces Ma
oviae de ge. 
nerc regum, tamen non ipsi sed idem avus noster fuisset electus, haec tamen sufficiens 
non est ratio, quia iIli non fuerunt filii regis, sicuti nos sumus et non potuit de primo- 
genitura ibi agi. Idcirco videant d. d. Poloni. quod etiam in hoc iniuriam supra iniuriam 
non addant. 


)O, 
Kopje: R. I. I 20. - Z: N. 349-353 i. ff). 


Oratores qui supra I'oloniae regis replicarunt per nunctium et litteras M,j R. Hungariae. 
Postquam oratOl.es ser ml et grat ml dni nostri regis Poloniae ea, quae eis commissa 
erant per iIIam MI
m, exposuissent V. S. R. M'\ tandem V. S. R. M. respondendo ad 
ea per rev. d. episcopum Varadiensem I tale, ut datum est nobis in scriptis, dignata est 
dare responsum. Verum dnis oratorihus ar! eorum aliqua replicantibus pro clariori V, 
S. R. MUl informatione, tandem V. S. R. M. dignata fuit primum responsum, quod non 
minus erat onerosum, quam illud, quod V. M. per suos olatores intimaverat fraternae 
MU ac praelatis et baronibus regni Poloniae. moderando et mitiorem ac magis gratio- 
sum se in eo exibendo, ita nobis, post multa proposita hincinde et allegata, finaliter per 
se dare b responsum: Favore et gratia Dei Omnipotentis nos in omnibus bene provisi 
sumus, ita ut non opus habeamus, ut pro statu nostro aliquid ab eis dominiis expecte- 
mus, solum nobis curae est, ut ill. d. dux Sigismundus ita per fraternam Mtem provide' 
atur de illis dominiis, in quibus et nati 
umus et debetur provisio decens statum du- 
calem, quemadmodum nos pro bono statu suae dorninationis mm.e ex dominiis nostris, 
quae nobis propinquitate non attinent, fecimus bonum principium pro eius bono statuo 
Et proinde vos hortamur. ut nostro nomine rogetur per vos fraterna M., quati{lus ipsum 
iII um d. ducem Sigismundum ita velit providere: ut possit ita decentem slatum tenere, 


. Rpl blędDie: iuvabimul 


.. rps dedit 


1 Gregorius de Szatmar (niegdyś proboszcz hudzióski) z biskupa wesprimsliego ZOSfdł 
waradyńskim 14 lutego 1502 (Eubel, Hierarchia 11). 


k 


....
		

/Vilniana_030_10_103_0001.djvu

			Nr. 69. 


1502. 


85 


quemadmodum decet natum regium et utriusque nostrum 
erlllanum, quia "ideretur 
nobis non bene provisus pro statu SUu quattuor millibus florenorum, quae, ul intellexi- 
mus, debent de regno Poluniae solvi. sed etiam mu\to magis ex magno ducatu Lithua- 
niae tanquarn dominio paterno provideatur. Hortabimini insuper praelatos et barones 
Regni illius nomine nostro, ul ol11nes suas operas ap ud MU" fraternam faciant, ut hoc 
nostrum desiderium debitum sortiatur effectum et dux iIIe ill. pro nostrum utriusque ac 
domus nostrae [honore decenter provideatur. Et S. M.]" et regnum Poloniac habebunt 
nos in omnibus bene facientem, habereque considerationem et affectul11 singularem lt1 
eorum actionibus et necessitatibus sicut unquam habuimus. 
Quud respoJlsum d. oratores gratissime acceptarunt et submiserunt se quam dili- 
gcntissime facturos omnia, quae eis committere et mandare dignata est V. S. M, et 
petunt, dignetur V. S. M. in eodem responso gratioso perseverare, quia aliud respon- 
sum, ut dat um est in scripto nostro videre, fraternam caritatem et amorem non pa- 
reret b inler V. M'
' et dominia V, M,um eo respectu, quoniam in responso dato in 
scriplis videtur V. M. incorporationem et unionem dominiorum velle resolvere et dominia 
ipsa, quae maximo studio progenitorum V. Mtnm pro earul11 firmissima subsistentia el 
defensione perpetuo unita et compacta sunt, per divisiones illius Ducatus contra natu. 
ram unionis et incorporationis in nihilum redigere. Nec ben e sonare videtur conditio 
apposita in eodem responso, cum V. S. M., si fralerna M. et domini regni Poloniae in 
negotio Lithuaniae ad nos et desiderium nostrum atque ad iura et portiones. nostras 
nobis de illis cedentes respectum habuerint, paratam se offert fraternam )I.em sicuti hac- 
tenus ita etiam deinceps omni amore et favore atque benivolentia sicuti fratrem caris- 
simum prosequi et amplecti, quae conditio quid eliciat: iudicet V. M. Et quia responsum 
in scriptis datum est eis in ultimo procinctu recessus eorum, quod, quia prolixum est, 
non potuit per eos tam celeriter legi, quia sperabant ita fuisse scriptul11, quemadmodum 
V. 
. M. dignata est per se eis respondere. 


j: 


hopie: R. I. l 20. - T. N. 2-', 661-663 j. Ul. 


S. R. M. Hungariae replicationi respondet l. 
Littcrae d. regis Hungariae d. Andreae Roza, archiepiscupo Lcupoliensi et Joanni 
de Tarnow, palatino Sandomiriensi. oratoribus, scriptae. 
Vladislaus etc. rex Hungariae et Bohemiae etc. 
Reverendissime ac magnifice, nobis sincere dilecti. Quae nubis circa responsurn, 
per nos nudius tertius vobis in materia legationis vestrae dat um, per hos venerabilern 
et generosum Bernardum Wilczek, decanum Praemisliensem et Andream de Rzeszchow, 
hornines et nuntios vestros, significastis et scripsislis, probe intelleximus, unde dicimus, 
quod nihil certe recor
amur vobis in privato per nos dixisse, quod etiam in publico 
responso vobis dictum et responsum non fuerit, aut quod a publico iIIo respunso, quod 
in scriptis dari uptastis, ąisceptaret. Et nunc idem affirmamus et dicimus, ql!ud omnem 

:)I(.lih:o.łJ'l..ll ..u. 
L;""'
 ...,....1 
 <:J
 
 .II ;J>.J. . ot L a
". 1., J'" 


"Jakid opu8zczenie - uzupelnione według domysłu wydawcy 


II w r
kopi8ie: palcrenI 


I Pod tym nagłówkiem należy widocznie umieścić list następujący, tymczasem w rękopisie 
idzie po nim zakoliczenie .Prae tanto verum. - a pot cm dopiero list. 


--
		

/Vilniana_030_10_104_0001.djvu

			86 


1502. 


Nr. 69. 


-=- 


animi nostri displicentiam deposuimus et magis deponemus: si iIIa fraterna M. ac do- 
mini praelati et barones illius regni Poloniae ad negotium Lithuaniae et statum illIUl prin- 
cipis d. Sigismundi ducis, fratris nostri carissimi. respectum habere et nobis in eo com- 
placere velint, quem nos, prout et coram protestati sumus, nec descrere neque nos aut 
ipsum portione nostra privari volumus. Quae autem finalis nostra mens et desiderium 
circa hoc ipsum negotium eiusdem domol. suae illlUl,e existat, fraterna illa M., quemad- 
1II0duITI et proprio nostro ore vobis retulimus atque per litteras scripsimus, ex eodem 
ipso ill 1DO d. duce c1arius intelliget. łt...que responsum: quod vobis in scriptis dederamus 
et quod nobis ad immutandum remiseratis, vobis fl.mittimus, quoniam nihil in eo, quod 
contra mentem et voluntatp.m nostram aut extra datum responsum esset scriptum, vel 
quod non nisi fraternum amorem indicare et parere pusset: comperimus. Bcne valcte. 
Ex oppido cpiscopali Kremcryrz, in festo b. Tiburtii martyris annu D. millesimo (Iuin- 
gentcsilllo secundu, reguorum nostrurul1l Hungariac duu<.lccimu, Bohcl1liae veru anno tl i- 
cesimo secundo I. 



. 


Kupje: R. I. I. 20. b. - T. N. 25, 3.U j. 10. 


Prae tantu. verum rogant I, dignetur V. S. M. fraternam M 1 em, V. S. MU deditissi- 
mam. in priori responso pcrsistendo, dOl1linos et rcgnul1l Poloniac in co cOl1solClri. 
ltem quia originales litterae super unionem dominiorum non sunt per R. d. epi- 
SCOPUIU Varadicnsem eis restitutae, rogant hurniliter, dignctur V. S. M. committerc, ut 
eis originaliter restituantur, et super his omnibus dare rcspom,urn gratiosum. 


Iz. 


Kopje: R. I. I. 21. - T. N. 25, 357 j. w. 


Cedula oratoris Veneti porrecta d. oratoribus Polonis apud regem Hungariac cxi- 
stentibus 3. 
8er 1Du . rex Romanorum ostendit ad hoc similiter desiderium incredibile: quod cogi. 
tans caesarea M. sua de omnibus iIIis rebus. quae possint conferre ad materiam, rccor. 
ddtur, quod laudat summopere, quod debet b imponi om nino opus, ut aptetur et pacilice- 
tur dux Moscovlac cum scr 1DO moderno rege Pol'
niae Circa qucm effectum non defui- 


. Prae biort; tu w znaczeniu: lIlalR:re (tanto zamiast toto t. j. malgr& tout) 


II rps: rlebent 


1 Jestto jedyna data w tych pertraktacjach; druga zaś wynika z tekstu tegoż listu: że 
włdściwe posłuchanie odbyło się .nudius tertius«, t j. I.! kwietnia. Że odbyło się w. UI""mitm 
dowiadujemy się z poselstwa Władysława i Zygmunta do Aleksandra w marcu 1504 (ob. niżej). 
Władysław opuścił Pragę, wracając do. Węgier, 31 marca 1502 (Palacky, Gesch. Buhm. V. 2 
str. 49), mógł więc być już za tydzień w OłomuńclI. Później spotykamy go tam w aktdch 
z 15-2u kwietnia (Archiv ćesky XVIII 276). Wobec tego pobyt w .biskupim« Kromieryżu przed- 
stawia się tylko jako wycieczka; wiemy zaś z Palackyego, że Władysław lubił się nieraz przed 
trudnościami wymykać podróżij. 

 Zapewne Wilczek i Rzeszowski po otrzymanill listu z 14 kwiet. 1502. 
a Jestto kartka, którą widocznie otrzymał J. Badoarius od rządu weneckiego podał do 
\\ iadomości po!>łów polskich. 


, 


I 


I 


I 
l
		

/Vilniana_030_10_105_0001.djvu

			Nr. 69. 70. 


-1502. 


R7 


mus neque desumus, fOt per viam Romał' et per omnł'm alium modurn, qui nohis expe- 
nire videtur. Circa quon vos ł't lahorahitis pro posse vestro, ut faciatis tam laudahile 
op U!!, quod erit maximulll fructum c't henellcium huic christiana e expeditioni, quae r,. 
vł'ra, unitis virihus dictorum duoł-Urn principum. erunt maximi favoris. 


Johannes Hadoarius noctor, oratol" apun smllbl Hungariac" reogern. 



 I'. 7". 


K,.nA'(J'llł 2-1 Ił'widm'" 1502. 


I" 


Alekfa1"lder da /Jf,I!.'."--V"Il
ian". lat/ItI r,
VJll.f
£e.!{O: /,lIlt1l1{
I'ltJa.n':e Gdtlll.\'::c:;Oll 
tło {)ńo'wiązkó'zv 1tJojen1I
Vt"h albo do .\'q.dtl'ltJ I	
			

/Vilniana_030_10_106_0001.djvu

			8 


1502. 


Nr..70. 71. 


p.xistimamus etiam fore incognitum V. sn, quemadmodum maiores nostri, sołium regni 
Poloniae J,{uhernantes, pro veteri et antiąuo iure terrarum istarum nostrarum Pru
5iae 
et Pomeraniae, in cuius territorio dvitas nostra Gedanensis situata est, iudiciałiter et 
iure mułto tempore in actione perstiterunt in audientia summi pontificis, ubi ex c1a..is- 
simis deductionihus et probationibus tandem pro rege et regno Poloniae sententialitt>r 
c1ifinitum existit et terrae Prussiae adiudicatae sunt, condempnatique Cruciferi, occupatn- 
..es terrarum, ad cedendum iniuste occupatis et ad persolvendas satis notabiles pecunia- 
rum summas pro dampnis iIIatis et sceleribus perpetratis Et cum executio iuris contra 
t'os habere non potuit effectum, deventum tandem fuit ad arma, et post tanti temporis 
ht>1Iicas actiones fortuna belli secuta f'st iustitiam, et c
sserunt terrae iIlae in ditiont>m 
regis et Regni nostri. Et parens V. Su., olim divae memoriae Fredericus imperator au- 
gustus, conscius actionum et iustitiae parentis nostri Kazimi..i regis et regni Poloniae 
iuris, quod ipsi soli cornpetit ad terras i lias, łicet. etiam quandoque invitus tractus ad 
defensionem rerum Criciferorum, voluit tamen IiIJeram iuris et iustitiae pr,o rege et Re- 
gno Poloniae executionem. fieri, quominus impediretur. Non possumus et nos cum pro- 
ceribus Regni nostri universis aequo i1\ud suscipere ani mo, quod nedum hoc statu rerum 
sollicitat nobis irrequisitis V. S. nostros subditos in auxilium suarum actionum sed quod 
etiam in vita humanitus existente olim smo d. Johanne Alberto rege, immediato ante- 
cessore nostro germano, ipsos Gdanenses cives citare voluit V. S. ad consistorium im- 
periale et principum Germaniae. Cum tamen subditi uniuscuiusque rcgum et principum 
profecto nonnisi ad suorum iurisdictionem dominiorum ius et iudicium sint evocandi, 
hoc igitur habeat pro com perto V. S. et hac in re iam efficiatur, certior, '1uod nequa- 
quam nos permittemus subditos nostros comparere <}uibuscumque citationibus concitatos 
ad V. Stil instantiam, aut ad consistorium imperiale et principum electorurn imperii evo. 
cari patiemur, sed apud nos de ipsis postulantibus iustitiam reddere non dubitamus, 
neque SUI1łUS adoo rerum ignari, quod per eum sollicitandi modum a fide ipsi nostri 
suhditi nuquam deficere comperientur. Ita neque ad huiusmodi requisitionern expeditionis 
V. Su. parere quidquam curabunt. Et profecto his rationibus quaerendi auxi\ii pro ex- 
peditione contra rabiem Turcorum. quam mature parat V. 5., pertimescendum est, ne 
Joco praesidii et auxilii ferat impedimenta, si ista via pergendulll putaverit b. 
Valere felicissime V. stem exoptamus et de communi christianorum boste triumfare. 
Datum Cracoviae, XXIII aprilis anno Domini millesimo quingentesimo secundQ, regni 
(nostril anJ}o primo l. 


p 


Nr. 'lI. 
B. m. d. r. (K,.aków konit'c kwietnia 15 02 ). 


I 
Po.re/s17vo od Alek.randra do Wlndy.flawa: krtJ/, 7lryjeżdżajqc tła wojttf mo.re 
kU7l l .fką i powierzająt. zarząd P,(ńst7I l tl F'rydcrykO'ltJt: polem if/lad)'.rlt17tJowi s'ltJoje 

 


--. 



 Rps: cxecutioni 


b rp.: pllla verint 


II 


J je!ltto odpowiedi na Nr 50. 'Mimo to Maksymiljan znowu wzywa Gdańuczan na !leJm 
Rze!llZ)' w GeJnhausen na dzień 1 listopada 1502, w sprawie pomory przeciw Turcom, według 
zasad "Reichskammerrecht_, Innsbruck 22 !lept. 1502. k. 244 i T. N_ 24, 791. . I 
. f' 


-
		

/Vilniana_030_10_107_0001.djvu

			Nr. 71. 


1502. 


89 


królul1vo, zwlaszcza .fpra'wę niepokojów śląskich z 'w%skieJl, 'lvreszcze P0r1I.fza 
mylI polrednictwa Wladyslawa w Moskwie. 


Dwie Ropie s Tomic. 1. P. I87. - 2. R. 15 1 . 


Legatio ab Alexandro rege ad Wladislaum regem Hungariae. 
Ser me dne rex etc. Ser toua dom. meus, rex Poloniae etc., germanus MU. V. obse- 
quens, Regni sui Deo favente fastigium assecutus, constituit secum, ut propter commune 
honum universi status christianae Reipublicae, cuius incrementa desiderat, imprimis sihi 
amicitias vicinorum principum conciliet, conciliatosque diligenter conservet. Conataque 
est etiam sua M t .. ducem Moscoviae, affinitate cum ipso accepta, propter commodum 
Reipublicae christianae augendum, in amicitia conservare, sed ipse, uti alias satis ahunde 
V. M'i declaratum est, amicitiam domini mei serlD\ sua temerata fide destituit, hostem se 
ser mo dno mea declaravit, dominiaque suae Mil. ferro et igne crudelius ipsis Machometi- 
cis vastare non desinit. At ut dominus meus sermn. rebus atque salut i dominiorum su o- 
rum, quantum possibile esset, Deo adiuvante pro,:irleret, hostisque sui conatus retunde- 
ret, bonis auspiciis adversus hostem profectus est, spem habens in Deo optimo, qui 
iustos non deserit, se contra hostis temeritatem habiturum felicitatem. Sed ante omnia 
sua MI.. dolet se esse occupatum ista actione, qua obstante cum ceteris christianis prin- 
cipibus et praesertim We V. non potest simul eo intendere, unde Reipublicae christianae 
maiora, im mo exitialia, pericula incul1lbunt. 
Proficiscens itaque sua MI.. adversus hostem, iIl lllo principi et dominu rev mo dno 
Friderico etc., gennano suo, Regni administrationel1l propter domesticam qu'ietem custo- 
diendam commisit, eiusque rev me DOlnioni iniunxit, ut ad V. M'em in omnibus necessita- 
tibus, tanquam ad maiorem fratrem confugeret, habens spem, quod V. MI.. eundem 
consilio et auxilio, ubi opus esset, non deseret, et ut non deserat. rogato Cum autem ser. 
dom. meus V. M'em vehementer ut maiorem fratrem amet colatque ut patrem, cum quo 
sihi omnia coniuncta et communia esse cupit, misit me ad V. M'em, ut eidem nuntiarem 
eam suae Serii. adv
rsus hostem profectionem. Et ut sua M'.., sollicitudinibus de statu 
sui Regni vacua, adversus hostem animum suum constantius et hilarius dirigat, cupit se 
il1lprimis V, M'i esse commendatum et rogat vehementer, ut V. MI.. se Regnumque su um 
ac actiones suas commendatas suscipiat et habeat, regnumque Poloniae sua MI. absente 
tanquam vetus familiae suae receptaculum, si qua impeteretur arlversitate, beni
niter 
protega t. Id enim dominus meus ser 01U1 V. M'i tanquam fratri maiori promereri pollicetur. 
Deinde inquietudines, quae ex Lusatia et Slesia Regno inferuntur per praedones, 
prosequendae et petenda sua MIIUI, ut officialibus suis praecipiat tranquillitatem servandam. 
hem de Walachi insolentiis dicenda erunt ea, quae fiunt in contrarium mutuarum 
inscriptionum. 
hem in privato dicendum erit cum M'e R.: ut animadvertat ad ea pericula, quae 
domui ipsorum a Moscoviensi ingruunt, et consulat pro domus suae decore conservando, 
et praesertim si suae Mti consultum videtur, ut sto: mediatorem componendae pacis po- 
nato Sed si quid fieri deberet, fieret acceleratius, antequam res ad conserendum ma- 
nus deveniat l. 


,... 
...ł.. 



 


l Król Aleksander wyjechał z Krakowa 3 maja 1502 (M. s. III 495 i nast.). 


A.:IM AI
.;.Illdri R. P. 


12 


J
		

/Vilniana_030_10_108_0001.djvu

			90 


1502. 


Nr. 72. 


Nr. 72. 


N. M. Korczyn 5 mll}a 1502. 
Ale8.fander do Fryderyka: dO'llliaduje się o je,![O zdrowie, PO.
yltl 'wt.ado- 
mości o Tur!.:ach, zwraca u'ltlagf nil potr::ebę z(datwi(:ma sjm17vy 1nond)1 przed 
od.ia:::dclII swoim z A P rtllest7va. 
Dwie kopie % Tomie. 1. P. '9' 2. R. 160. - 3. T. N. 2/, 693-6 H'X 1IIS. Ribl. 
Rafli?,. Nl'Svc. 


Alexander rex Friderico cardinali. 
11\. princeps revmeque in Christo domine, germane charissime. Nudius tt>rtius de 
Cracovia egressi Sandomiriam versus, exhinc voluimus ad V. D. RUlam descendere. oculis 
ipsis visuri eius valetudinem, quam desideramus esse optirr;am. Verum quia {;ontraria 
invicem avisamenta die hodierna de Turcis recepimus: qui dam enim asseverant eorum 
aliquot millia venisse ad terras nostras, Ivasko vero, qui eodem momento. quo praesen- 
tes scripsimus, ex Constantinopoli rediit (de Cracovia pro salvo conductu destinatus 
oratori nostro ad imperatorem illum deputato), nihil horum intellexit futurum. nihil 
quoque rcfert ex parte imperatoris iIIius hac vice metuendum ad Regnum nostrum, re- 
ferens imperatorem contentum esse de amicitia nostra et daturum quascunque vellemus 
treugas pacis. proindeque salvum conductum direxit venturo ad eum oratori nostro et 
suum ad nos venturum notabilem deputavit quod V. R. D-lon. innotescimus studiose. 
Praeterea idem nuntius noster refert imperatorem in insula Mitelliana) Venetorum manu 
profligatum, immo totam eam insulam devastatam et demollitam diro marte Venetianae 
potestatis; a qua dum reverterentur victores, c1assem imperator quadringentarum depu- 
tarat navium ad insequendos revertentes, u\turus in eis suorum caedem et insulae deva- 
stationem. qui etiam cum insequentibus confligando vicerant feliciter, centum et qui n- 
quaginta naves submerserunt et capitaneum c1assis, suprem 11m imperatoris campidu- 
ctorem receperunt, Confirmatur et i1\ud novum, per oratorem Venetorum apud 
nos Cracoviae agentem I no bis intimatum. turrim videlicet egregiam, tonitru gravissimo 
Constantinopoli fractam, incensam; in ea pulveres et instrumenta bellica infinita igne 
consumpta et baszarn consilii caesarei maiorem fulgure ibidem percussum et extinctum, 
et multa alia tanquam prodigiose commissa. Insuper bella contra imperatorem movt>ri 
ab iIIis fere omnibus imperatoribus Turcis ultra Constantinopolitanum regnum existen- 
tibus; cum eisdem confoederatum esse soldanum Cagiri dominum. Quae omnia argumentum 
faciunt de Turcis ipsis, tanquam iam Regnum nostrum invadentibus, contrarium. Sed si 
verum erit, quod viderentur Turci, timendum est, ne hoc perniciosum et semper metu- 
endum novum ex cudina Stephani palatini, veteris horum artificis auctorisque malorum, 
prodiret. Sed quicquid est, nos sperantes V. D. Rmam melius feliciterque valere, dirigi- 
mus iter nostrum Sandomiriam ad eos, qui ibi sunt dominos, ut consulamus sicut expe- 
diet novitati illi. V. etiam D. Rmam affectamus a primum, ut ipsa curet valere pro voto, 
tandem si absque suae valetudinis impedimento facere possit, venire dignetur Sandomi- 
riam; et si venire non poterit, nobis significet qualiter valeat, ut bene valenti charissimo 
congratulemur germano, infirmantem vero per nos ipsos avisaremus et videre non post- 
poneremus, priusquam de Regno egrediemur. V. Rmap D. innotescimus, quia certi non 



..............._
-

-'" 


-- ,...,...
 


. P. niema: affectamus 


I Mytilini = Lesbos. 


\I Por. Nr. 66.
		

/Vilniana_030_10_109_0001.djvu

			- 


Nr. 72. 73. 


1502. 


91 


pau d consiliarii praebuerunt consensum ad cudendam monetam, sicut petiimus; Vestram 
nun minus rogamus D. RUlOIm, velit et ipsa suum nobis describere consensum, alioquin 
recedentibus nobis consulere diflicile crit actionibus reipublicae Regni et solutioni stipen- 
diariorum, litteras indempnitatis et regias et V. D. Rma
 aliorumque dominorum hahen- 
tium, quarum vigore veremur. ne inferant dam na in Regno. Quibus tandem, pecuniis 
delicientibus, impossibile erit sic providere, ut necesse esset. V. R. Dnem optamus valere 
ł-e1icissime. cui commendamus nostram fraternam bcnivolentiam. Datum in Nova Civi- 
ta te Corczin, feria quinta festi Ascensionis Domini anno eiusdcm 1502, regni vcro 
nostri primo. 


1\ I'. 73, 


( Sandomierz) 12 maja 1502. 
XaPi,fki kalu:elar.,J!jnc o poselshvad
: lIlazowiet:kiem J pOllltJrskie1ll, ltiewskie1ll 
1- tatarskich. 


Kopja wspólcz. R. I. I. 15 (b). - T. N. 24, 671-4 
ex ,,-re/'. II/clr. R.c. 


Anno millesimu quingentesimo secundu feria quinta post S. Stanislaum m i\la :.yl- 
l.łba na. ser. l\lazoviae responsa per dominum Barthnyczky relata. 


Exposcunt, ut decernatur de limitando die et loco consiliariorum M'i. et ducalium 
in maiori numero deputandorum pro iustitia. 
Praesentibus d lło cardinali, dno Roza archiepiscopo Leopoliensi, Vladislaviensi, Chel- 
mensi episcopis, Spithcone de Jaroslaw castellano Cracoviensi, Joanne de Tarnow San- 
domiriensi. Nicolao de Curozwanki Lublinensi, Stanislao Kmitha Belzensi palatinis, Andrea 
de Radzeowicze Sochaczoviensi, Trzczeński I Gostinensi, [Zavissio de Cunradzicz]" Plocensi 
castellanis. Martino de Skothnyki iudice Sandomiriensi, Tanczyński marschalko curiae. 


Stolpensis. 
De legatiune Uborniczki I. Nollet admittere mala subditis suis. 

on recepit territoria aliqua a marchione; petit non dari locum relatibus dubiis. 
Queritur dux. quia omagiales et vasalli ducales iniuriis afficiuntur et limites am- 
pliantu.. Regni. 
Si non providebitur, timendum, ne vasalli excurrant et Regnum comburatur etc., 
quod Deus avertat. 
hem dotem meminit a XXXII millium etc. Albertus prumiserat per d. cancellarium 
legatos mittere; petit cogitari de contentatione. 


. 


Mazoviae. 


Restitutionem bonorum. a iuramento absolutionem et conservari ID fraterna chari- 
tate ducem; dux facere vellet debitum quod debet ex patre. 



- 
. W r
kopisie OPu&zczone miejsce, nazwisko u
upelnione wedlug M. S. III 37. 


I Prandotha de Trczyana (M. S. III 970). 
2 .Scora Obornyczkic; 
Alberto Scora de Saxonia redeuntic oh. Teki Pawińskiego l str. 1, 
1\1. S. III 994 (Albertus Skora de Gay, succam. Dobrin.). 
3 Chodziło o wypłatę posagu Anny, siostry Aleksandra, żony Bogusława ks. pomorskiego. 
u.
		

/Vilniana_030_10_110_0001.djvu

			92 


1502. 


Nr. 73. 74. 


Aggravat qund hortatur ad iustitiam subditorum. 
Aggravat de contributionibus monitionem, petit cun
crvari iuxta anti(luum morem. 


Lithuaniae, 
l'etunt gentibu:, et pccuniis auxilium dare. 
Tartarica relatio. 
Turcus vult, qllud Zavolhensis veniret ad campos Kiliae et Byalogrod et domina- 
retur Walachiae, quodque Turcus quattuor millia cum Malkocz I et quattuurdecim ba- 
schas et duo mi1lia equorulll imperatori dare vellet. Si tu Walachiam tenebis, nobis 
liberum erit progredi ad omncs partes mundi. Theloneum Bialogrodense imperatori 
Turcus dedit. 
hem oRert ei personale theluneull1, quo personae venduntur. 


Nuntius Zavolhensis. 
Referebat constantem societatis fidem. hem petit inłormari, si et quihus locis qui- 
cunque hostis R. Milo aggrediendus esset. Imperator paratum se oflert ad omnia facienda 
contra quemlibet hostem. 
hem specialiter petit, ut simul conveniant, etiam in aliquot equis venirc vellet 
imperator ad R. M""'. 


Xr. 74. 


Sandomierz 12 maja 1502. 


Poslowt."e księcia mazowieckiego f(onrada proszq o zwrot zabranych przez 
Olbrachta ziem; skarżq sięJ że apelacje poddanych mazowieckich do króla radcy 
królews,)' rozstrzygnęli bez sluchania strony przeciwnej.. usuwajq się od udzialu 
w podatkach koronnych. 
Odpowiedż królewska: ziemie mazowieckie przyznane sq Koronie za krdla 
J(azt."mierza wyrokiem .fqdow;'l'm,. na sqdy apelacyjne 
znacza król nowy ter- 
min; przy podatkach obstaje,. zresztq po pow1'ocie króla z Litwy można rozważyć 
jeszcze raz sprawę mazowieckq. 
KoPia wspó/cz. 1. R. /. l. 23 b - 24 b. - 2. T. N. a.25, 221-u5 ib. 24. 68 5-9 
>ex arc". Metr. R.c (ex 1.). 


II. 


Legatio ducis Conrad i Masoviae, Sandomiriae anno Domini mil1esimo quingentesirilo se- 
cundo habit a '. 


. 


Prout sermu. dominus nos ter princeps in persona sua noviter Cracoviae, circa sac. 
Mtil coronationem felicissimam, V. M. Regiam humiliter petivit, ut ipsa S. M. V. terras 
et. dominia per olim divae memoriae Johannem Albertum Poloniae regem, germanum 


l Basza Sylistrji, znany z najazdu na Ruś Czerwon'ł 1498 (Encyklopedja polska Ak. Um. 
V. l str. 617). 
I Posłani byli: vexillifer Praszmowski et Iacobus, ob. Nr. H7. oraz M. S. III 2238: Lau- 
rentius Praszmowski, vexillifer Vischogrodiensis.
		

/Vilniana_030_10_111_0001.djvu

			Nr. 74. 


1502. 


93 


v. M';s, recepta ac inscriptiones artas super reliqua dominia, scilicet per eundem domi. 
num regem extortas, dignaretur restituere, subditosque suae Ser'i. a iuramentis, (łuae ex 
mandato suac M,i. facere sunt coacti, relaxare, tamquam dominus iustus et gratiosus, 
idem per nos oratm.es suos, a V. S. R. M'. petit humiliter, et ut in iustitia et gratia 
suam Ser l . m servare et habere V. Celsitudo non dedignarctur, prout parens sacrac me- 
moriae V. Celsitudinis parentem suae Ser';' servavit et habuit, '1uo sua Ser'" V. M. 
Ri.. ac Regno servire parata est, nec minus prout parens suae Ser';. V. M';' parenti 
servivit, offcrtque se sua Ser'" haec omnia factura, quae parens suae Ser';' felicissimae 
memoriae genitori V. M';' R. fa debat, dum sua Ser'.' in dominia recepta et libertates 
priores restituetur. Et licet V. S. R. M. promittere dignata est ius decens et iustum suae 
Serii. receptis et obligationibus quibusvis artis, actum sua Ser'.' libentius hoc mal1et 
habere de ampli ss ima gratia V. Celsitudinis, et per humiles preces suae Serii. quam per 
iuris figuram, custodiens sua Ser"', ne occasione iudicii huiusmodi, qua uti cum V. S. 
R. M'. deberet, indignationem incurreret, quod sua Ser'" non libenter vidcret sua sponte. 


Ceterum dom. princeps V. M,j R. per nos su os oratores gravamen suum non 
lIlediocre, quod a V. S. M. R' patltur, eidem S. M'; R. dicere commisit, et hoc in eo: 
uum erat sua Ser'" Cracoviae penes inclytam V. M';' coronationem, ipsa V. R. M. ha- 
bel i voluit, ut se de omnibus querulantium quaestionibus sua Ser'" iustificasset, ad quod 
sua Ser'" benivolum se exhibuit mandatis (lboediens V. excelsae M,i. diemque et locum 
iustificationis pro voluntate V. M. Ri.. assignavit, ubi V, M. praeclarissima consiliarios 
suos, pro huiusmodi iustificatione au.
ienda, destinare duxit et promisit, prout et fecit V. 
M. gloriosą. Tamen non expectata iustiflcatione suae Ser'i. de querulantibus, sententiam 
pro eis facere dignata est, eandemque sententiam in scriptis r)om. duci mittere, commit- 
tens capitaneo Plocensi dictae sententiae pro parte querulantium late exequutionem fa- 
cere, quod factum est in gravamen suae Ser'i. non modicum, quo et parentes sui et ipse 
dom. dux ab antecessoribus V. S., M';' aliquando gravari non sunt soliti. Nihilominus 
ipse dom. princeps, mandatis parens prioribus et vuluntati V. S. M. Rio., coram consi- 
Iiariis eiusdem M';' et propriis iustas sententias et decentes contra praefatos querułantes 
ostendere fuit paratus, iustificare se vulens de huiusmodi querelis V. M'; R. tanquani do- 
mino gratioso, ipsi vero querulantes a sententiis V. R. M,i. in nihilu recedere voluerunt, 
quod videbatur non mediocre grava!nen ipsi dno duci. Credit sua Ser'.' V. M,.m R. in 
eo facto per consiliarios eiusdem V. M,i. bene informatam.. 
Et prout V. R. M. dno principi intimare dignata est, ut se conformem exhiberet 
cum Regno in exactionibus constitutis, sua Ser'" V. Celsitudinem R. rogat humiliter, 
ut ipsam suam Ser,em et Ducatum eius in consuetudinibus antiquis V. S. M. R" servare 
dignaretur, non gravare Ducatum eius exactionibus huiusmodi, quibus nunquam per prac- 
decessores V. M,i. R. gravabatur usque in praesens. 


h. 


Cui responsum est summ arie .. 
Sermu. dom. meus rex gratmu. iIIud vobis dari mandavit responsum ad legationem 
nuper per vos domini ducis nomine peroratam, quam summarie accipite. Sac. M"" post 
fclicem coronationem suam ad primam partem legationis vestrae putat dno duci perti- 
nenter responsum esse si'c, quia divus olim Kazimirus rex, genitor Ser,i. :mae, egit iuste 


. 1". N.: Re&pollsum ad legationem ducia Conradi Mazoviae.
		

/Vilniana_030_10_112_0001.djvu

			I 


94 


15U2. 


Nr. 74. 


I 


et iuridice, quidquid actum est in cis rebus, quarum dOIll. dux mcminit, sollcnniter enim 
iuris processum servavit, rem iudicatam obtinuit, et litteras rei iudicatae has S. M'" ha- 
bet. De eurum autem iudicatorum iustitia licet M. R. ... ". 
Nam post actum dno duci ex fraterna regia benivolcntia illud dabat, quod d. dux 
habere nunc voluit. Itaque quoniam M. R non dubitat M,.m olim paternarn nihil egisse 
contra ius et iustiliam. sed cum consilio et deliberatione. immu processu iudlcii servato, 
iccirco suae Ser'i non Iicet contra decrcta paternac iustitiae aliquid innovare, vu\t tamen 
dnum ducem more oliIII maiorUJn suorum regum Poloniae in iure et iustitia conservare, 
eumque fralerno favore et benivolentia complecti, velut sUUJn et Regni sui ducem. 
Quod autem dictum erat de iustitia subditorum, non inconveniens esse putet dom. 
dux, dum R. M. hoc decrevit iuste reddendum, quod iniuste constat esse ablatum indi- 
genis Mazoviae. Unde qualitercunque diff'eratur illius executio decreti. nihilominus in 
praescntiarum ita decrevit faciendum M. R., quemadmodum dnum ducem voluisse (con- 
statl: deputari commissarios per R. M'em cum plenissimis mandatis - ita factura erit I. 
Quam ob rem dnus dux suos etiam deputet consiliarios, qui pro festo SS. Petri et Pauli 
app. Zakroczym convcniant cum consiliariis M';' R., uhi querelae dicantur, iura produ- 
cantur et responsiones audiantur; decernant tandem domini iII i, quidquid iustul11 vide- 
bitur illis. Et propterea dus dux aff'ectetur, ut pro eisdem die et loco suus depulet 
consiliarios cum plenis mandatis, tamen ut aliquis hi
 querelis finis sit. Itaque sive dnus 
dux pro die et loco praedictis suos non dirigeret consiliarios, aut si etiam consiliarii 
suae ducalis Charitatis iustitiam decernere noluerint, nihilominus M. R. mandabit suis 
consiliariis, ut ipsi id, quod intelligent esse iustum, diffinianl inter dnum ducem et i\los 
qui queruntur, et quidquid ibi decreverint, i1\ud ne ... ... b et impensae essen t, M. R. 
executioni demandatura erit. 
De contributionibus dnus dux iust:un ac pertinentem non habel excusationem; haec 
quidem sicut fiunt pro tuenda Republica et defensione contra paganos, quae defensio 
etiam dominia domini ducis tutatur et conservat. quandoquidem sub communi c1ypeo de- 
fensionis Regni dnus dux optima ac felicia ducit tern pora in quiete, sic dnus dux excusare 
se non debet ab eisdem dandis contributionibus. ymmo tanquam princeps, prout est 
catholicus, motu proprio contribuere debet non tantum si pro sua su iq ue dominii et 
subditorum. sed pro omni christianorum tutela, quos Regnum hoc velut anternurale 
quoddam antestat et protegi t. 
De iudicio voluistis ultimo responderi vobis, cuius ultimo repetiistis partem eam, 
quam in legatione dixistis, ut absque iuris vigore et iudiciario, ex amore, per benivolen- 
tiam fraternam fuisset absolutum hoc, quo d dnus dux petit. Tamen cum revertimini ad 
iudicium, sic M. R, respondet: quia scit dnus dux et vos oculis ipsis intimamini Mte'" R. 
ingressam iter suum feliciter versus magnum ducatull1 Lithuaniae, ubi grandi actioni belli 
Moscovitani intendere debeat necessario, quodque propter leviores actiones non licet 
postponere. Unde absoluto Moscovitano negotio, M. R. feliciter redeundo et recepto 
consilio a praelalis et baronibus sui Regni. quorum paucos ut videtis hic secum habet, 


I 


. JILkid opu8&czenie 


.. w r
k. luka, mogąca objąć dwa do trzech Irów 


l Knil naznaczył Winc. Przeręb!jkiego, biskupa płockiego, Ninogniewa z Krzyska woj. 
płoc., Andrzeja z Radziejowic kaszt. i sl;l,r. sochaczewskiego i Mikołaja z Bartnik, kustosza płoc. 
i sekretarza król. (M. S. III 547 w Lublinie 13 czerw. 150'J)j książę mazowiecki był z nich nie- 
zadowolony, ob. Nr. 98. 


...
		

/Vilniana_030_10_113_0001.djvu

			Nr. 74. 75. 


t502. 


95 


tandem dno duci ad id quoque respondebit, vel dnus dux ob [hancl rem ad conventio- 
nem generalem, post fe licem de I..itlmania M';' suae reditum immediatam, su os dł-stina- 
bit consiliarios, solicitatcros rf'sponsa. Dixi. 


NI'. 75. 


Ric/",to"d 20 maja 1502. 


IIr.nr),I.. 111, I.nfl anx£el.\'ia: pr:::t'd/.-ttdil IVltlt/:y.daw07f1i wę.![iersl..-ie1J/lI proji.Jd 
ligz" pr;;uiw Tu.rkom przez swego r(JS!t, Ganfretl{l, {h£el.'{ma z } orkll. 
Kopja wspólcz. 1. R. I. 1 SU. Dwie kopje s TO»lir. 2. N. 2,r7 i3. P.304. - 4. T 
N. 24, 677-383 -rx »IS. Ribl. Rań. Nesv.«. 


Capi tul a ser mi d. regis Angliae transcripta, per eiusdem oratorem venerabilt'm Gan- 
frt'dum decanum Eboracensem ł. data sacrae Maiestati R. Hungariae a. 
Henricus, Dei gratia rex Angliae et Franciae ac dominus Hiberniae Omnibus, ad 
quos praesentes litterae pervenerint, salutem. Sciatis, quod cum trucult'ntam iIIam et per- 
ditissimam Turcorum gemem christianis omnibus et Christi religioni admodum st'mper 
infestam esse perspicimus: eosdemque non pauca christianitatis regna, provincias, natio- 
nes, populum denique innumerum grassando immaniter nostris etiam diebus (quod doIen- 
ter referimus) depopulatos fuisse. nihil sanctius nihilque ad eorum malitiam et feritatem 
reprimendam conducibilius esse duximus, quam quod indelibilis ubique sit inter christia- 
110S principes amicitia concorsque pro fide tuenda animorum consensus. 
Cum itaque nos mutuam amicitiam «:t foedera cum Romanorum, Gallorum, Hispa- 
niarum, Lucitaniae, Scotiae II et Daniae [regibus), archiduceque Austriae nonnullisque 
aliis principibus, dominiis et communitatibus iam pridem contraxerirnus, a:nimadvertimus- 
que il\mum Wladislaum, Hungariae Bohemiaeque regem, dictis nostris inimicis, Turcis vi- 
delicet, s«:rnper finitimum et quasi beIlo perpetuo ab eisdem continuo agitatum, cum i\10 
aeque atque cum aliis nostrae religionis principibus pro communi fide tuenda foedus 
sub modo et forma sequentibus inire contrahere atque perficere decrevimus, 
[J.l Imprimis capitulatum actum conventumque extitit hinc inde et promissum, 
quod nos praedictus rex Angliae ab una, nec non dictus sermul et excell mu1 princeps et 
dominus Hungariae Bohemiaeque rex ab altera partibus, facimus, inimus et contrahirnus 
pro nobis. haeredibus et successoribus, vasallis, subditis, regnis, patriis, terris et univt'r- 
sis dominiis nostris firmam, bonam, meram et puram intelligentiam, ligam. unionem et 
confoederationem perpetuam ac omni aevo duraturarn contra Turcos et alios quoscun- 
que hostes praesentes et futuros, ad conservationem et defensionem regnorum, statuum 
ł't dominiorum nostrorum, quos quaeve in praesentiarum habemu5, possidemus ac in 
posteru m possidebimus et tenebimus. 
(2.1 IŁem quod neutra earundt:m partium quicquid aget. faciet, tractabit, procurabit 
vel attemptabit, quocunque in loco sive in terra sive in mari, occasione quacunque, nul- 
lumque praestabit auxilium, consilium, favorem vel assensum. quod per alium vel alios 


. P.: Confederatio Henrici regil Angliae et Wladislai reRis Ungariae et Bohemiae. 
N.. Foederil cupiti nec fadi (capilula etc.). na kuńcu (Ehoracensem) cum Wladililao rege Hungariaf'. 
" P.: Sweciae (mylnie) 
J Godefred Blythe, pótniej biskup w Co\"entry-Lichfield (1503-1531).
		

/Vilniana_030_10_114_0001.djvu

			96 


1502. 


Nr. 75. 


aliquid fiat, agatur, tractetur vel attemptetur. quod possit cedere in damnum, praeiudi- 
cium aut aliquod incommodum vel iacturam personae, status et dominii alterius partis 
vel ad impedimentum defensionis religionis christianae contra Turcos, sive alios fidei 
hostes. nec talia procurantibus et tractantibus favebit aut consentiet, sed fralerna et 
bona fide, absque ulła fraude et dolo utraque pars pro viribus vitabit omnia et singula, 
quae putabit esse alteri part i vasallis, subditis, regnis et dominiis sui s et Reipublicae 
fidei et defensioni damnosa et adversa ac periculosa, et si quid de talibus audiverit vel 
sciverit , tenebitur alteram partem ilIico avisare , sicut inter bonos amicos fratres confoe- 
deratos, colIigatos et catholicos principes fieri debet. 
[3.J hem quod utraque ipsarum partium in quibuscunque inteIligentiis, ligis et con- 
foederationibus, per t:asdem cum quovis principe aut communitate in posteru m contra- 
hendis, tenebitur specifice et nominatim aliam partem comprehen<;lere et honum ac com- 
mudum alterius non secus quam proprium toto posse suo procurare. 
r4.1 hem quod vasaIli et subditi dictarum partium, tam scilicet ecclesiastici et sae- 
culares quam nobiles et ignobiles, cuiusvis status et conditionis exislant. in regnis, terris 
et dominiis ac ditionibus earundem partium vicissim possint et valeant lihere, tute, secure 
ac sine impedimento ire, transire et conversari, commorari et negotiari cum rebus mer- 
cimoniis, sarcinulis iocalibus, pecuniis et omnihus bonis suis, sine ulła salvi et securi 
transitus assecuratione, salvis tam en regnorum statutis et solutis" solvendis. 
[S.J Item quod utraque dictarum Maiestdtum tenebit. reputabJt et recognoscet re- 
belłes, proditores et transfugas alterius, de crimine laesae maiestatis convictos vel suspec- 
tos, su os inimicos et hostes, neu,traque dictarum Mtllm aliquos eorundem rebellium prodi- 
torum et transfugarum in sua regna, .patrias, terras et dominia aut oboedientiam 
receptabit vd suscipiet, nec a subditis suis receptari aut suscipi permittet. nec ei!>dem 
vel eorum alicui auxilium, consilium, favorem, subsidium aut assistentiam quoquo modo 
praestabit vel a subditis suis praestari permittet, sed eos infra viginti dies postea quam 
per litteras iIIius Mti., cuius sunt rebelles, proditores aut transfugae, requisita fuerit, lit- 
terarum huiusmodi requisitionis latori aut a\io ad hoc in huiusmodi litteris nominato 
sive deputato. effectualiter et sine fraude aut dolo, tradet et deliberabit, tradive et de- 
liberari fadet. 
[6.] Item quo d in praesenti liga amicitia et confoederatione comprehendantur alłi- 
gali amici et confoederati nostri pradati regis Angliae subsequenter 110minati, vide\icet 
Sac. M imperialis cum electoribus imperii, ser mi reges: Lodvicus Franciae, Ferdinandus 
Hispaniae, Castellae et Aragoniae, Jacobus Scotiae, Emanuel Portugaliae et Joannes Da- 
tiae, potentissimi principes archidux Austriae 1 Johannes episcopus Leodiensis', duces 
Sabaudiae b , Ferrariae c , Calabriae, Velletiarum ac societas et communitas Hansiae et 
Theutonicorum etc. 
r7.] Item quod haeredes et successores Mtum praedictarum et eorum singuli, su c- 
cessive infra biennium post mortern sui antecessoris vel praedecessoris regis, \itleras suas 
praesentis tractatus et omnium et singulorum articulorum in eodem c o n t e n t o r u m ra- 
tificatorias et confirmatorias, magDo suo sigillo sigil1atas et manu sua propria subscriptas, 


D ....
 


. . 


a R.: (solulis) iuxla eorum consueludinem (solveodis) 



 L.: Rap,parie 


· P.: Faffarilte . 


1 Filip Piękny, syn Maksymiljana i Marji burgundzkiej ur. 1478, od r. 1496 rejent krajów 
burgundzkich. 
II Jan Horn 1483-1505<: 


...
		

/Vilniana_030_10_115_0001.djvu

			Nr. 75. 76. 


1502. 


97 


aliae Mt; tunc superstiti et pro tempore existenti tradet et deliberabit, seu tradi et de- 
I iberari faciet. 
[8.] Item conventum concordatum et conclusum est, quod si aliquid contra vires 
et effectus praesentis tractatus vel alicuius capi tuli in eodem contenti per terram, mare 
vel aquas du1ces per aliquem ipsorum principum eorumve haeredum et successorum vel 
eorum subditos sive vasallos fuerit attemptatum, actum aut gestum, nihilominus tamen 
haec amicitia, liga et confoederatio in suis viribus permanebit, et pro ipsis attemptatis 
solummodu puniantur ipsi attemptatores et damnificantes et non alii etc. 
Quae omnia et singula praemissa nos lIenricus rex praedictus promittimus nos 
bona fide ac in verbo regio subque ipoteca et ubligatione omllium tam mobili um quam 
immobilium bonorum nostrorum bene, fideliter et inviolabiter tenere et observare. Et in 
fidem et testimonium eorundem his praesentibus manu nostra propria' subscriptis a ma- 
gnum sigillum nostrum apponi fecimus. Datum ap ud castrum nostrum de Richmont, vi- 
cesimo die mai a. D. millesimo quingentesimo secundo, reglli nostri decimo septimo. 


Nr. 76. 


Rickmond 30 maja 1502. 


Henryk VI} do Alek.fandra 'lV sprawie l
![i przeciwko Turko11l. 
Kopia wspólcs. 1. R. l. 192. - 2. T. N. 24, 683-4 .ex arc". Metr. R.«. 


Rex Angliae scribit pro confoederatione inter se et sera' Hungariae et Poloniae reges. 
Ser"'o ac potentissimo principi Alexandro, Dei gratia regi Poloniae etc., fratri et 
amico nostro charissimo. 
Henricus eadem gratia rex Angliae et Franciae ac dominus Hiberniae, salutem et 
prosperorum successuum incrementa, Venerunt paulo antea ad nos reverendus pater 
dnus episcopus Nittriensis II et dns Stephanus Thelegdy, oratores ser m ; principis dni Vla- 
dislai Hungariae et Bohemiae regis, fratris et amici nostri charissimi, pro nonnul\is ne- 
gotiis tam suorum regnorum quam etiam nostri regni, nec non et totius Reipublicae 
christianae commodum et dignitatem concernelltibus, a quibus etlam oratoribus hortati 
sumus, ut tam cum ipso serIBO D. Vladislao, quam etiam cum V. Mt' foedus et amici. 
tiam iniremus. Quare eorum persuasioni Iibenter annuimus, quod scilicet cum .ceteris 
christianis pacem atque amicitiam habeamus, atque etiam SIllU' frater noster, Francorum 
rex, ea de re penes nos intercessisset polliciti; itaque fuimus nos oratorem iccirco nostrum 
propediern esse istuc missuros, qui tam nostra quam vestra super ea re monumenta et 
sigilla redderet et vicissim reciperet, nostram denique mentern superinde latius aperiret. 
Hinc es t, quod mittimus impraesentiarum venerabilem dominum virum Ganfredum Blithe, 
decanum Eboracensem, capellanum et consiliarium nostrum quam plurimum dilectum, in 
oratorem ad V. Mtc. cum nostris litteris et monumentis, quas rogamus, ut ipsum li ben- 
ter videre atque audire velint, nec non iIIis, quae pro parte nostra sibi exposuerit, ple- 
nam et indubiam non secus quam nobis ipsis, si personaliter interessemus et loquere- 


...

_
.......................... ..-o-- 


L.. '"..-....
 _
 ..J.J..
 


a . L.: subscriptum 


I Akt ten i następny 
1502, ob. nitej. 
J Mikołaj de Bathka 


przysłał Władysław na dwór polski dopiero pod datą 19 i 23 listop. 
I 


1501-1503. 


Acta ."tknadra R. 1'. 


l)
		

/Vilniana_030_10_116_0001.djvu

			98 


1502. 


Nr. 76. 77. 78. 


mur, adhibere fide m , quod erit nohis magnopere gratum. Superest, ut vestra earlem 
MI.. felix et longo tempore valeat arl vota. Ex castello nostro rle I	
			

/Vilniana_030_10_117_0001.djvu

			Nr. 7x. 71.). 


1502. 


99 


freqllencius non reclplmus, efficere videtur aut presumitur aliquid, quod apud eam no- 

tram minuit benivolencie affectionem, cuius occasionis nos dicimus pure inscios.- Roga- 
mus, si quid antea, prout nostre non oecurrit memorie, fuit, quod merito inter nos taci- 
turnitatis modum. Reipublice nocivum, ponere deberet, virtute discrete oblivlonis plene 
obducatur, quo aliud nihil quam sincere caritatis loclIs superesse possit clare appareat. 
Hac vice non habemu5 scriptu dignum V. ptl, solum R. NIaiestatis discessum, sub quo 
coram Deo necesse est, ut de sompno consuete inadvertencie consurgamus et ex mutua 
ac caritativa consultacione ruinis puhlicis occurramus. Quociens vestra P. vel curiam ad 
regiam nuncios vel aliqua alia loea, in quibus nos ageremus mittit, non ommittat nos 
litteris suis visitart>, que et nobis semper erunt grate et responso condigno non care- 
bunt. declaraturo et nostram benivolenciam, qua illi volumus esse dediti, rerumque com- 
muniul11 statum, de cuius progressu libenter habere vellemus consilia V. pti., cui nos 
commendamus. Datllll1 in Nova Civitate Korczin, dominica post octavas sacratissimi 
Corporis Christi, anno eiusdem millesimo quingentesimo secundo. 
Creslaus, Dei gracia episcopus 
\Vladislaviensis. regni Polonie 
cancellarius. 
Adres: Reverendissimo in Christo palri domino Luce Dei gracia episcopo Var- 
miensi, fratri nostro in Christo carissimo. 


Xr. 79. 
B. m. d. r. (Korc8Y" 1u,'5-6/6 r..;02). 
Pant1'lvie polsty Z sejmiku Pa1lOlIl I£te'Wskim odpowiadajq, że podatki na 
p(ltrzekl' Korony i L£tw.y już sir pobierajlJ, że kn11 prowadzi ze sobq zacię2nych, 
i że prócz 2000 20l1lierz.y pr:;e::'llac:::on..-w-h llil Ruś, o
'obna w..-vprtlwa wojen/la 
u
vru.\'
1' lltl grallią Lit.lV)'. 


Kopja wsPd/cs. R. I. l 24 b. 


I. N. 25, 2.!7-9 
ex arcll. iII e/r. M D. L... 


In conventione Cracoviensi, post feliccm coronationem S. Mti. R. domini nostri 

ratmi habitam, dominis Lithuaniae tanquam fratribus charissimis nostris data fuere talia 
responsa, qualia parUll1 differunt ab iIIis praesentia, Etenim sicut facta est adunatio et 
incorporatio istorum duorum corporum, dominiorum duorum grat mi domini nostri regis, 
sic domini et fratres nostri dominos Lithuaniae vclut eorum fratres charos non deserent 
relevare omnibus his modis, qui sunt descripti in confoederatione et incorporatione com- 
muni nostra Unde licet tunc dictum erat, quia domini nostri seniores decreverant certas 
eXilctiones, vidc\icel o c t o g r o s s o r u m de singIllis laneis, exactiones civiles et cHopowe, 
quas M. R. commodo et Regni et magni ducatus Lithuaniae convertet et insuper, si ne. 
cesse esset, vellent iterum omne illud faccre, quod grat R1US dominus noster intelligeret et 
posse fieri et necessarium esse pro utroque dominio, sic nunc domini et fratres mei Ve- 
stris Dominationibus et dominis aliis Lithuaniae tanquam charissimis fratribus suis respon- 
dent, quod i\1ae exactiones iam exiguntur, cum quibus Mta. sua et Regnum et Lithuaniam 
defendet. lnsuper duo mil1ia g e n t i u m in terris Russiae locabuntur exnunc, quae iI1as 
partes et Regni et magni ducatns Lithuaniae ab imminenti periculo tutabuntur. Tandem 
licet haec duo mi\1ia tutare verisimiliter possent Regni limites ab invasione hostium. ta- 
13. 


-
		

/Vilniana_030_10_118_0001.djvu

			100 


1502 


Nr. 79. 80. 


men ut domini fratres mei satisfacerent inscriptioni factae cum fratribus suis dominis 
Lithuaniae, ultra istas exactiones, quas iam R. M. percepit pro istis gentibus quas securn 
ducit (sua autem M. R. scit, quantum conduxit secum ituros), domini in praesenti di- 
eta) decreverunt, ut aut universae terrae Regni totius ad arma movebuntur in proximo 
et locabuntur in his locis, qui confiniunt magno ducatlli Lithuaniae, aut notabilem 
expeditionem gentium facerent absque omni negligentia, quae gentes tuebuntur dorsa 
M,i. R. et dominorum Lithuaniae, fratrum nostrorum, contra hostem fe\iciter progredien- 
tium. aut saltem expeditione iIIa terrorem hostibus incutient et socios belli animabunt 
ad fidem ad stabilitatem M" R. servandam. Haec autem non fiunt pro necessitate Regni, 
quod pro ilIa duo millia et per aliquot districtus tutari posset ab imminenti hostium 
invasione, sed pro voto carissimorum fratrum noslrorum dominorum Lithuaniae. Ultra 
haec domini fratres mei. quicquid in!'cripserunt facere pro fratribus suis dominis Lithu- 
aniae. sempcr ita se gerere volunt, ut conservarent suam benivolentiam fraternam ap ud 
iII os, velut suos carissimos {ratres, quibus salutationem dicetis n06tram et com menda- 
bitis nos eorum fraternis caritatibus. 


XI', 
U, 


Dder::;kowia 9 t::::tru./t.tl 1502. 


Aleksander d01IO.
i Fryderykowi o 'Illljeżdzie 500 Tli/lirów na Wol)'ń i (I po- 
chodzie 'wielkiej armji 1Il0skiewj'kiej na 's,"oleńsk 


Dwie kopJe z Tomit-.. 1. P. 210 i 2. R. 188. - 3. T. N. 25, Ó97-<\' »ex HlS. 
bibl. Radiv. Nesv.«. 


Alexander rex Poloniae Friderico cardinali. 
III me princeps et rev me domine germane noster charissime. Ex Schidlow ! V. R. 00- 
minationi significavimus, quod Linek et Janussius speculati fuerint hostes nostros explo- 
rando, hodie vero V olhinensis terrigena fidelis noster adveniens referebat aliter se ha- 
bere, dicit enim non plures quam quingentos fuisse Tartaros simulatos, quos insequuntur 
servitores nostri Lithuani, aliquantulis enim praedis in magno Ducatu commissis, retro- 
cesserunt. Et ita prout scripseramus V. Vominationi novitatem apud nos incertam fuisse, 
propterea quod de Lithuaniae officialihus nihil acceperamus, sic etiam incertum habemus; 
attamen grati essemus, si V. R. DUo consultaret cum dominis Cracoviensibus apud V. 
Dnem in Cracovia constituendis, quid consultius faciendum. 
Praeterea hodie nobis huc venientibus velocissimus venit cursor ex Smolensko, ca- 
pitanei cum Iitteris istud continentibus, quod ex parte ducis Moscoviae duces Rutheni 
cum gentibus non paucis pergunt versus Smolensko. Sunt autem iIIi: dux Premisl, dux 
Moseczko, dux Moszanski, dux Siemiaziczki. quos sequuntur copiae armatorum. Bom- 
bardae vero triginta milliaribus duntaxat a Smolensko sunt positae, ad adventum gen. 
tium omnium ad eos duces ex Moscovia mittendarum servandae, cum quibus versus 
Smolensko pergere tendunt. V. D. Rlnl\ intelligat, quantum periculi ilIic dominio nostro 





......-........ 


,...,..,.".,.
....,..........
--.,........
"'""".... 


) Odpowiedź ta na poselstwo litewskie (wspomniane Nr. 67 i 73) przez wyznaczonego 
delegata Litwy nastąpiła zapewne na sejmiku w nowym Korczynie. gdzie król przebywał od 
30 maja do 6 czerwca 1502. 
I Dnia 6 lub 7 czerwca (Matr. Summ. lU 532-4).
		

/Vilniana_030_10_119_0001.djvu

			Nr. RU. RI. R2. 


1502. 


HIt 


immineat. Profecto nisi resistemus, prout paucas gentes habemus, vutis illi potientur, 
auferat Deus. Quapropter rogamus, ut D. V. R. dignetur cum dominis consulere, 'si pos- 
sibile est nos gentes aliquas haberi, ut in actione hac maxi ma de Regno subsidium 
quodcunque percipiamus. V. D. Rmaw optamus valere pro votis. Ex Dzierskouice, feria 
quinta festi SS. Primi et Feliciani martyrum, anno Domini millesimo D. II., regni no- 



 n 


Sr. 81. 


LulJ/in 12 &Jurwca 1502. 


Aleksander do w. mistrza: żqda 1lależytegtJ ze stron)' wlad:; zak01ln)'t-.k 
'wymiaru sprawiedliwoś,-i pokrzywdz01l)'m poddanym polskim. 
Or. pap. z piecB	
			

/Vilniana_030_10_120_0001.djvu

			Hl2 


l5U2. 


Nr. 82. 83. 


dium pro carnispnvlO pariter cum dampnis et finem summae pro festo Pa::chae proxime 
affuturo. non pannis sed paratis pecuniis solvere pollicemur, et quia ipse litteras indem- 
pnitatis nostras et cónsiliariorum nostrorum nobis restiturus erit vigore istius condicta- 
minis Itaque quamprirnum de conventione Colensi. quae pro festo SS. Petri et Pauli 
apostolorum proxime futuro tenenda est, veniet ad eum et alios rothmagistros nuntitls 
noster cum regestris et faciet rationem super eadem residuitate servitii sui antiqui, et 
facta ratione dabuntur sibi litterae nostrae sub sigillo cancellariatus Regni nostri, in qui- 
bus exprimi debet quaelibet summa, tam illa, quae pro carnisprivio pariter cum dam- 
pnis, quam alia quae pro festo Paschae sibi etiam danda erit. Quo facto, postquam da- 
buntur ei litterae huiusmodi, extunc ipse Johannes Slru,",S litteras indempnitatis nostras 
et nostrorum consiliariorum nobis restituet. Et si necessitas postulaverit. ex hac conven- 
tione servitium hahebunt a festo S. Viti. Ilarum quibus si!{netum nostrum etc. subim- 
pressum est. Datum in Lublin, feria sccunda ante Viti anno quo supra. 
Datae sunt litterae praescriptae infrascriptis rothmagistris sextariis: 
IŁem nobili Nicolao Creza rothmagistro et comitivae suae centum tngmta sex ta- 
riorum. hem generoso Petro Olessky rothlllagistro et comitivae suae ducentorum quin- 
quaginta sextariorum. 
hem generoso Petro de Chodecz, castellano Haliciensi, rothmagistro et comitivae 
suae centum quinquaginta sextariorull1. 
Item generoso Johanni de Camyenyecz, capitaneo Helzensi, rothmagistro et cumiti- 
vae suae centum quinquaginta sextariorum. 
hem magnificus Stanislaw; de Chodecz, castellanus et capitaneus Leopuliensis, 
trecentos habet sextarios in comitiva I. 


Relatiu Joannis de Lasco"', 



r. 
:C. 


. 
'
1łblill 15 czerw,." 1.50.ł. 


Expet{vcja Jl.1ik. .Firleja do Turcji: list wierZ)/tel1lY, instrukcja, .fpis od- 
danl'".h 111/l aktdw. 


R. I. 1 .!6. Regest L'/jalticki, .JIateljaly 
jtr. I9.!. 


Credentia oratori regio Firlei data ad Turcum. 
Alexander Dei gracia rex Poloniae, magnwI dux Lithuaniae, Russiac Prussiaeque 
dominus et haeres etc., serenissimo principi domino sultan Hayazith han, Dei gratia Asiae 


-------
.................................,


...............--....
.- 


II. Tylko w l. 
I Zliczywszy tych zaciężnych, otrzymujemy 1180 żołnierzy. W czasie bezkrólewia zaś 
(:ł sierp. 1501) było ich przyjętych przeszło 3000. Podajemy ich spis na podstawie metryki kor. 
XVII 225 (M. S. III. 4): 
Generosus Henr. Michowski 200 armatorum, 100 szostaków (por. Nr. 13). Gen. loh. Bu- 
czacki 200 szostaków. Gen. lac. Morawyecz 200 szostaków. Nob. lac. Wangarzewski 200 arma- 
torum. Gen. loh. Lynek 200 armatorum. Gen. Stan. Haliczky, cap. Lcop. 300 szostaków. Gen. 
Pet. Haliczky 150 szostaków. Gen. Pet. Olesky 250 szostaków, Gen. I. Struss 200 szostaków. 
Gen. Nicolaus Kreza, campiductor terrarum Rus!liae 30 armatorum, 150 szostaków. Gen. loh. 
Camyenyeczki 150 szostaków. Nob. I. Kzeczowski 100 szostaków. Nob Wassko Walachus 50 
szostaków. Gen. Georgiu!I alias Gyrzyk [de Paludial cap. Colensis 450. Nob. Szokolowski 200. 


-
		

/Vilniana_030_10_121_0001.djvu

			--, 


Nr. 83. 


1502 


103 


et Europae mariumque imperatori. fratri nostro canssllno, salutem et prosperos ad vota 
successus. Serenissime imperator, frater noster carissime! Pau cis ante diebus miseramus 
ad V. Mtem levem nuntium, qui praediceret magnum oratorem nostrum ad V. Mtem ad- 
ventare peteretque ab ea litteras salvi et securi transitus eidem oratori nostro. ltaque 
hunc magnificum Nicolaum de Dambrovicza. vexi1\iferum Cracoviens
m et capitaneum 
Lublinensem, ad V, Mtem misimus in nostris magni ponderis magnique momenti negotiis. 
Quicquid igitur V. M tI nomine nostro idem ipse Nicolaus orator noster dixerit, rogamus 
perinde sibi V. M. fidem habeat, ac si .coram ipsi cum ea loqueremur. QlIam ex animi 
st"ntentia valere optamus. Datum in arce nostra Lublinensi, quindecima die iunii a anno 
Domini I S02, regni nostri anno primo. 


Comissio propria domini regis. 


Legatio serIUl dni Alexandri regis Poloniae ad imperatorem Turcorum, per oratorem 
dicenda: 
Ex quo Dei munere ser mlle dominus meus rex, dnus gramUM paterna atque fraterna 
possedit dominia, quiquidem pater et frater antecessm.es domini mei grat ml regis Polo- 
niae consueverant amicitias et treugas pacis una cum vestra C. conservare et eas per 
litteras et nuntios innovare, postquam igitur dominus meus gratma. reperit litteras C. 
Vestre super amicitiis et treugis pacis inscriptis et firmatis, voluit et dominus meus rex 
grat mUB eum morem imitari antecessorum sum.um olim patris et tratris regum Poloniae. 
Quapropter me deputavit destinavitque ad V. cem venturum, ut eius viderem sanita- 
tem et felicitatem, velut fratris carissimi, referrem illius M tI R. V. cni. sanitatem et fe- 
licitatem, tandem procurarem inte.. eius Mtem et C. Vltm dominiaque vestra amicitiam et 
pacem talem fieri et firlllari, qualis inter olim patrem et fratrem eius reges Poloniae erat 
cum S. V. et dominia hincinde illorum, que et iIIa Mtal et V. C. feliciter possidetis. 
Et licet M. R. in Regno suo, dum feliciter ad ilrud assumpta erat, eal\) im enerat 
amicitiam et pacem, quam ser mo olim Joanni Alberto fratri suo V. C. direxerat per dnUln 
Nicolaum Lanczkoronsky, qui redeundo a V. C. afferendoque treugas pacis non reperit 
regem vivum fratrem Mtle sue, Jicet quoque nondum expiraverit terminus eiusdem fir- 
mate paci!'>, tam en dominus meus grat m..., essendo eius animi et voluntatis ad pacem et 
amicitiam cum V. CDe et dominiis V. cnle servandam, quam olim et rater et frater eius 
servare consueverant, me destinavit, ut conservarem iIIam pacem fratri suo olim Alberto 
inscriptam et ulteriorem prorogarem, talemque ti'actatum facerem R. M. nomine, qui 
utrique Maiestati, et domini mei regis grat ml V. CDI vestrarumque C.nm dominiis allatura 
esset non solum indubitatam diuturnam pacem et amicitiam, verum etiam utilitatem, ut 
dum vera et infallibilis esset pax, amicitia et securitas inter C. vestras et dominia, alter 
de altero non dubitaret et semper sibi invicem salutationes, necessitates et omne bonum 
referrent, talisque inter eos et dominia eorum vigeret pacis securitas, ut nuntii, merca- 
tores et subditi utriusque CDnm vestrarum cum mercibus, pro mercibus ac in negotiis 
quihuscunque de dominiis utriusque C.u" vestrarum in dominia alteriu
 secure irent et 
red iren t, sic quod et dominia vestrarum CDnm augmenta reciperent et veśtris CbU. introi- 
tus accrescerent, quemadmodum tempore olim patrum et praedecessorum domini mei 
regis et V. CDI. eadem tranquiIlitatis, securitatis atque amicitiae observatio erat. 
Specialia puncta successive dicenda: 
Dicatur quod cesar ordinet, ut mercatores haberent aditum et reditum in Hyalogrod. 
Ił 
'. . r- --

"""""., . " 
 -łł"- 'r . - . ... T -łr<" 
... \\' rkp.ie mylnie: maii
		

/Vilniana_030_10_122_0001.djvu

			104 


1502. 


Nr. 83. 84. 


Dicatur, quod aliquando cesar intimabąt, quia Precopensis ribaldus suus esset, ideo- 
que nihil cum illo rex Poloniae, sed potius cum imperatore Turcorum tractaret de pace. 
\tern subarandi presbiteri, unus in Hraszow. alius in Hrahylow, ad explorandum f't 
significandum. 
Tamże na k. 29 czytamy: 
Firley in Lublin 1502 expeditio. 
Feria quarta die fest i S. Viti [15 czerwca] dedi domino Nicolao Firley Turciam ituro: 
hem copiam legationis ad imperatorem. hem copiam treugarum per d. Nicolaum 
Lanczkoronsky allatarum. Iłem dedi salvum conductum originale a Turco, quem attuIit 
Iwassko Tychnouycz. hem salvum conductum Hungariae re
is. 
hem ad rev mum d. cardinalem direxi copiam condictaminis cum sextariis facti. hem 
ad d. cancellarium regis direxi sigillandas litteras credentiales Turci. hem litteras pas- 
sus pro Firlej '. hem litteras Radvl woyewodae Transalpinae Walachiae titulatas ex parte 
Maiestatis Regiae, item Petro com iti de Prznik palatino Transalpino. per quas Firlej com- 
mendatur utrisque. hem dedi eidem copiam legationis Turchicae domino cardinali et aliis 
ostendendum. hem mandavi requirere a dominis consi\ium de Precopensi Tartaro sub 
conditionibus treugarum, includendo nec ne (sic) '. . 


Nr. 84, 


Nowogród
k 7 /ip&a 15 02 . . 
.Jan Łaski do Łu/{asza, biskupa warmińskiego: donosi poufnie o motywach 
pokoiou1ego poselstwa Mengligireja, który rozbil Ordę zawoliańskq. 
Oryginal w Arch. bisk.. w Frauenburgll: Rps D. 5 k. 48. Pi"ec1$(ć sygnetowa 
ksstaltu elipsy s Korabie"" wyciśni(ta na cserwonym laku, bee napisII, saslonila niektóre 
WY' asy adresu. 


Reverendissime in C\uisto pater et domine fautor graciose et colendissime. Per domi- 
num prepositum Sluszewski s, quecumque Paternitas vestra reverenda intimarat mihi, puto 
responsum esse satis. In presenciaru
. vero cum se obtuli t nuncius cui confiderem, volui 
item, tametsi privatum nihil esset, tamen de publicis id, quod versatur huc, aliquid scri- 
bere. Scribam itaque, quia imperator Zawolhensis Tartar,us, qui in auxilium venerat 
Maiestati R., prout ilIe dicebat (alii tamen affirmabant, quod per imperatorem Turcor,um 
missus erat Hungariam, per terram Walachie intromittendus). is absque ul\o belli. f
rri.- 
que negocio pulsus, fusus fugatusque est per imperatorem de Fossa, qui Perekopski di- 
citur. Cuius idem Perekopski occupat imperium e
. abegit populum universum, ilIe ve.ro 
cum paucis sed tamen omnibus primoribus ad imperatorem Nohaysski. socerum confugit 
pro auxiliis, ulturus aliquando in Precopensi et recuperaturus gencium imperium suarum, 
quod turpiter sola prodicione domestica perdidit. Vix fuga saluti consuluit cum uxori- 
bus, pueris et primoribus predictis, q
orum nihilominus reduxit sex miIlia. Metu percel- 



I 


I Por. Nr. 53. 
t M. S. III 563, 569: zarządzenia sądowe przed wyjazdem Firleja. 
II Jan Służewski, kanonik kanclerz kruszwicki, był już w Korczynie przy królu; być może, 
że zawoził do Łukasza list z 5 czerwca (Nr. 77) ob. M. S. III 644, 786 etc. i Teki Pawiń- 
skiego I 14, 15, 37. 


. 


..
		

/Vilniana_030_10_123_0001.djvu

			Nr. 84. 85. 


1502. 


105 


litur victor, ne vel imperator Turcorum depellat eum ab imperio Fosse racione predicta, 
quia inconsulto eo aggressus fuerit Zawolhensem, vel ne Zawolhensis auctis ex .socero 
viribus, qui socer duobus his potencior esse fertur, eum vincat. Que omnia, quo ad fac- 
cionem iIIam Turci latuerant OOS, donec primum victor iste propalaverit rem. Exinde 
idem victor de Fossa duplici potitus imperio, quique cum Moscovitha confederatus exi- 
stit et cum \Valacho, protinus ad Maiestatem R. oratores misit, condiciones pacis optans, 
quascumque Maiestas R. vellet, pro iureiurando obsides et dare et habere proponens, 
quoscumque Maiestas R. deligeret habendos et iIIe exhinc dandos ad cautelam indu- 
bitatae pacis et amicicie Qui antequam oratores huc misisset, Moschoviarn alios deputa- 
vit iure confederacionis, suspeodendo belli accionem om nem ad eventum communis 
pacis. Vellet enim et inter Regiam Maiestatem et Mosschovitam fedus percutere et se 
ipsum confederare utrisque, ut populum duplicis imperii sub assistencia confederatorum 
amicorum tutaretur et a Turco et ab il\o expilato. Que novitas et belli et pacis munera 
pre se fert. Quia Maiestas R. nondum aliquibus dominis scripsit, et ego non debuissem 
cuipiam scripsisse, antequam Maiestas R. scribendum mandaret, sed quia forsan alio 
tempore nuncius non accurreret et virtuti vestre P. R. confidam, quod non prodet eam 
novitatem cuiplam tamquam ex me sed aliter intimatam, itaque scripsi confidenter Pa- 
ternitati V. R. id, quod vel nociturum vel pro futurum erit no bis, me Vestrae P. R. ef- 
ficiendo recommissum. Quam cupio valere feli ci ter pro votis. Ex Nowogrodek, septima 
iulii Anno 1502. 
R. Paternilatis V. gr. 


Johannes 
de Lasko. 
Adres: Reverendissimo in Christo patri domino [DeiJ gracia (episcopo] Warmiensi, 
domino [colendi]ssimo. 


Nr. 85, 


Nowogród
k 8 lipca 1502. 
Pose/ ltfengl£gireja donosi o pokonaniu chana zawołżańskiego, co nie prze- 
szkadza mu proponowat przymierza z królem, ponieważ 
fengl£girej wie, że król 
mial sojusz z chanem nie przeciw J(rymowi, lecz przeciw Moskwie; proponuje 
wysokich zakladników, upomina się o kupców i jeńców tatarskich. 


Streszczenie kance/aryine w lacińskim ie
ku ruskiego aktu. 
1. KoPia wspólcz.: R. I. I 28 b. - 2. Aopja s Tomic. R. 174. - 3. T. N. 24, 
7I1-715 -ex arek. lI/etr: R.«. 
Urywek u Uijanickiego str. 193 ex I. 


Precopensis legatio. 
Anno Domini mi\1esimo quingentesimo secundo feria sexta infra octavas gloriosis- 
simac V. Mariae nuntius imperatoris de F ossa hanc MU R. in Novogrodek peroravit 
legatiooem. 
Imprimis salutationem suo more dixit et dedit credentiam alias jarłyk, 
Tandem dixit: Fraternitatem et amicitiam semper fuisse inter reges Poloniae et 
imperatorem suosque praedecessores, quam etiam imperator ipse semper quaesivit. In 
praesentiarum imperator Mtl R. uti fratri suo intimavit, qualiter Dei gratia suum hostem 


. 


Acta AI.....lldri R. P. 


14 


--
		

/Vilniana_030_10_124_0001.djvu

			106 


1502. 


Nr. 85. 86. 


et ribaldum suum, imperatorem. Zavolhensem VIClt, possidetque eius om nem populum 
cum omnibus tentoriis, papilionibus, latibulis alias calbunii, uxoribus, pueris, familiis, 
equis et pecoribus; solus imperator inermis et sine servitoribus efł'ugit. Putabat impera- 
tor Precopensis i1\um fuisse vocatum per Mtem V. contra se, sed postquam intellexit 
imperator Precopensis iIIum ZavoIhensem tuisse vocatum per M tem V. non contra se, sed 
contra Iwan alias Johannem, idcirco imperator Precopensis continuit se et populum suae 
ordae ab invadendis et depopulandis terris dominiorum Mtla V. R. 
Et dum sic est, quod M. V. non contra Precopensem i1\um vocaret, si vult M. V., 
vellet imperator Precopensis, ut vetus fraternitas et amicitia inter eum et Mtem V., quae 
inter praedecessores vestros erat, innovetur. Mittat M. V. nuntium suum ad imperato- 
rem, avisando eum et eius felicitatem, sicut ipse tuam avisatam facit et libens videret, 
ut succederet Mtl V. uti fratri et amico suo bono; prout imperator non solum hoc facit, 
sed fecit etiam illud, quia post victoriam illam immediate direxit ad Iwan alias Johan- 
nem ribaldum suum, ut nullum inferret bellum M tl V. et Magno Ducatui, donec impe- 
rator i1\um iterum avisaret. Itaque erit vetus et fraterna amicitia inter Mtem V. et im- 
peratorem. Et ut ei confidatis, vult imperator habere, quod V. M. mittat ei capitaneum 
Kijoviensem, et imperator V. M tl de suis optimatibus, qucmcunque V. M. habere velit, 
dabit et mittet. Non curabitque imperator, quod M. V. inferat vel non inferat bellum 
Iwan alias Johanni Moscovitae, cuius homines non accedunt imperium imperatoris, nec 
homines Precopensis imperatoris aggrediuntur homines et subditos Juhannis, sed est ille 
ribaldus imperatoris, tamen secum fraterni tatem habuit; sed si V. M. innovabit cum im- 
peratore amicitiam, erit imperator tuis amicus et frater etc. 
Contigit, quod mercatores certos Caffenses, sub immunitate imperatoris Precopt'nsis 
euntes, subditi MUl V, Czerkasci et Kozaci reccperunt mercesque diripuerunt etc. Con- 
venit Fraternitati V. et affectat imperator, quod illi restitutionem faciant, quia res est 
imperatoris, ut i1\ud damnum non fiat. 
Affectat imperator fratrem suum regem et magnum ducem
 ut iII i restituat certos 
Tartari, consanguinei imperatoris, filios, qui in Lithuania sunt. 
Affectat ultimo imperator, ut M. V., existens frater imperatoris, hoc ageret et pro- 
spiceret, quod bonam fraternitatem et amicitiam pareret inter M,em V. et imperatorem. 
Imperator Zavolhensis exutus est omnibus, quae habuit, erat et est ribaldus impe- 
ratoris Precopensis. Idem imperator Precopensis, magnus et potens imperator, recepit 
unam alteram hostis suis potentiam, sic factus duplicis hordae imperator, V. M. duorum 
dominiorum magnus hospes, igitur debet inter vos fraternitas et amicitia bona esse 1. 


Nr. H6. 


. 


Nowogródek £2 lipcel 1502. 
Audjencja poselstwa zawoliańskiego, w kttfrelll cha1l donosi o walkach swoich 
z Moskalami i J(ry"uami, o ciężkiem zimowaniu J o pokusach ze strony sultatla, 
i wzywa Aleksandra do przybycia na pomoc. 
Przytem jarlyki od dostojników tatarskich podobnej treści. 


) Akt ten w oryginalnym tekście ruskim nie jest znany, tylko znany jest list Mergligireja 
do Dymitra Putiatycza, wojewody kijowskiego, podobnej treści (K. Pułaski, Stosunki z Mendli- 
Girejem, 1881 str. 265 Nr. ..59, por. też relację króla o tern poselstwie krymskiem do mistrza 
inflanckiego w Liv. Est. KurI. U. B. II 2 Nr. 331, 341, 351.). 
ł-. 


.... 


.
		

/Vilniana_030_10_125_0001.djvu

			Nr. 86. 87. 


1502. 


10'7 


K. Pułaski, Stosunki z Mendli-Girejem (I881) str. 258 Nr. 55 s kopii Metr. Lit. 
po rusku w lac. iiterach, sporsądzonej w W. XVIl/ (ks. 192 j. 43I-33); w}ldawca poło
ł "V'iną 
datf 1501 zamiast I502 (indikt 5) 


Tumschanai a Zavolhensis legatio, m Nowogrodek feria tertia post octavas Visita- 
tionis Mariae 112 lipca] proxime habita, per nuntios adhuc in quadragesima [9 luty 
26 marca] 1 hic iacentes. 


Tłómacse"ie łacińskie kancelaryine pOfvytssego aktle, "iezbyt dokladne, tJwlas8csa 
w naswiskach, s opussctJeniem iar(yków. 
Kopja f1Jspólcs. 1. R. I. I 29. - 2. Kopja s Tomie. R. 163. - 3. T. N. 24, 7Il-15 
..ex arch. Metr. R.c. 
Urywek u Uljanickiego lQ7 ex l. 


NI', Si. 


B. m. d. r. (Buda ok. 12 lipca 1502) I. 
hlstrukcja dla posla 'lvęgier.fkiego Zygmunta Zantha)' z uwiadomteniem 
króla polskiego i calej rodziny królewskiej o malżeństwie Wladyslawa z Annq, 
de Candalle i o misji pośredniczej Zanthaya do Mo
'kwy. 
KoPia wspólcs. 1. R. l. I -/6 b. - 2. T. N. 2.'i, 285-8. 


Ex parte MUl R. Ungariae instructio pro egregio Sigismundo Zanthai ad dnum regem 
Poloniae Alexandrum et deinde ad ducem Moscoviae etc. 
Imprimis accedat Mlem fraternam dni regis Poloniae, et nomine nostro referat iIli 
plurimas salutes tanquam germano nostro carissimo, cuius incolumitatem et in omnibus 
rebus prosperitatem tanquam nostram propriam audire et intelligere summopere optamus. 
De
nde referat, qualiter non dubitamus, quin iam Mtsa sua intellexerit, nos coniu- 
gem amplexos, et ser m8m dnam Annam de Candalle, ex regia stirpe oriundam, affinem et 
consanguineam christianissimi dni Franciae regis, in coniugem et uxorem accepisse, quod 
felix faustumque sit et nobis omnibus et Regnis nostris universis salutare. Quae quidem 
ilI. dna regina ad istum mensem Deo duce adducetur. In cuius occursum nos certos 
notabiles dominos cum mille equitibus usque Venetias misimus. Quam in festo Assum- 
ptionis beatae Mariae Virginis a proxime affuturo more consueto coronari faciemus, et 
tandem immediate post coronationem cum eadem Deo volente nuptias etiam celebrabi- 
mus '. Quamvis autem statueramus, prout etiam debueramus, antea id M tl suae et serma
 
dominae reginae genitrici nostrae et iIIustrissimis fratribus nostris significare, tamen nec 


· Zdaje 8i
 jakaś korupcja nazwiska. Akt ruski nazywa posla: Chotachmed-Soyt - R. daje nagl6wek: 
Caesar Zavolhenais Alexandro regi P. 


) Wiadomości zatem bardzo spóźnione i nieaktualne, pochodzące z końca stycznia lub 
początku lutego. 
!I Ob. nitej. Do Mińska, gdzie Aleksander bawił, przybył Zanthay 19 września 1502. 
I 15. sierpnia. 
ł Przybyła na terytorjum weneckie 31 lipca, jednak koronacja odbyła się dopiero 29 wrze- 
śnia (Marino Sanuto Diarii III 287, 348). 


14.
		

/Vilniana_030_10_126_0001.djvu

			108 


1502. 


Nr. 87. 88. 


per litteras neque per nuntios prius fieri commode potuit propter multas causas, et ma- 
xime quia pro certo intelligere et concludere non potuimus, ad quam diem eiuscemodi 
coronatio et nuptiarum celebratio fieri deberet, immo praeter etiam nostram expectatio- 
nem citius res ibi conclusa extitit, et satis tarde nobis significata. Iccirco M t .. sua nolit 
nobis id imputare, aut alicui negligentiae et incuriae asscribere. Et velit ac dignetur 
huiusmodi nuptiis nostris pro honore et familiae nostrae interesse, nobiscumque laetum 
ac iocundum animum habere. 
Deinde accedat ser m . m dnam reginam matrem nostram, atque etiam reginam modern i 
regis Poloniae, deinde etiam rev. et iII. dnum Fredericum cardinalem. ac ilIustrissimam 
virginem dnam sororem nostram, quos similiter omnes post convenientem salutationem 
praemissam invitet ad istas nuptias nostras, prout praemissum est, et similiter nos ex- 
cuset de tarditate, 
Postquam omnes istos ad nuptias nostras ipse Sigismundus invitaverit, iterum tan- 
dem accedat Mtem iIIam fraternam, et dicat se propterea quoque esse missum, ut ad 
Moskoviam in rebus MU. suae et pro concordia laboranda, prout sua M. desideravit, 
proficiscatur. Et quod nos eidem commisimus, ut iuxta infonnationem suae MU. in ilIa 
re procedat, et qualem etiam informationem anobis habet, suae M tI dicat. Ideo petat 
ab ilIa Mt. informationem, et pro ut eam sua M. dederit, ita etiam procedat et faciat. In 
omnibus tamen servetur modestia, ne iIIud ducem Moscoviae potius irritet, quam ad 
concordiam inducat. 
Deinde quando iIIa M, iusserit, vadat et proficiscatur ad Moscoviam, et agat in 
ipsis rebus, prout ilIa M. sibi informationem dederit, honestate tamen in omnibus ser- 
vata, et utatur omni industria, ut taliter in ilIis rebus procedat, ut ne dum pacem dispo- 
nere quaerens. bellum potius inter ilIos incrudescat. Et dum ad ipsum ducem Moscoviae 
venerit, amicabiliter sibi loquatur, dicatque ilIi nomine nostro imprimis salutem atque 
amicitiam offerat etc. 


Nr. 88. 


Nowogródek 14 lipca 1502. 


A'ról Aleksander, przesylajqc panom rady koronnej k{lpje dwóch pr:Jedl(}żeń 
poselskich tatarskich (krymskiego i zawołżańskiego), proJ.i o radę w tych spra- 
wach i zwraca uwagę na potrzebę zabezpieczenia RUJ.i wojskiem 1. 
Dwie kopje s Tomic. 1. P. 193 i 2. R. 179. 


Alexander rex consiliariis regni Polaniae. 
Magnifice sincere nobis dilecte. Postquam huc venientes intellexeramus imperatorem 
Zavolhensem ab hoste nostro Precopensi imperio suo absque ullo praelio spoJiatum esse, 
scripseramus iII mo et r mo fratri nostro dom. cardinali et aliis quibusdam Regni nostri 
consiliariis, timentes ne post istam cladem Zavolhensis imperatoris Precopensis impera- 
tor auctis viribus Regnum nostrum, non opinantibus nostris, invaderet, omniaque, ut 
solet, ferro ac a igni late vastaret, ut fiat consultatio super defensione Regni. Nunc vero, 
cum iam certi sumus de hac re, et a nostris, quibus demandaveramus, ut omnia per- 



 


a P. niema ac 


lOb. Nr. 93. 


".1
		

/Vilniana_030_10_127_0001.djvu

			Nr. 88. 89. 


1502. 


109 


fecte explorata nobis quam celerrime significarent, et a Tartaro Precopensi, cuius nun- 
tius nuper ad nos venit, . qui qui d postulet a nobis, ex hoc exemplo legationis suae 
Sinceritas tua cognoscet, vocavimus etiam huc ad nos oratores imperatoris Zawolhensis, 
qui nobis adhuc Cracoviae existentibus huc in Lithuaniam vt'l1t'rant. quorum etiam StI tuae 
exemplum (legationisJ mittimus. Qui audita etiam c1ade domini sui, introducti in con- 
spectum nostrum, non potuerunt temperare a lachrimis et dixerunt eum ob id eam ipsam 
cladem perpessum esse, quod vocatus anobis venerit nobis in auxilium contra hostes 
nostros, rogaruntque ne se deseramus, pollicentes eum nobis contra hostes nostros ven- 
turum in auxilium, adiutum a socero suo Nohayski, ad quem se hac c1ade accepta cum 
omnibus fere gentis suae nobilioribus recepit, quorum cum humi\ioribus ferunt ad sex 
milIia cum eo profugisse. 
Nos quidem ita in Regno variis rebus detenti eramus, quod Imc sera venientes 
invenimus socium belli, in quo magnam partem spei posueramus, oppressum esse, nec 
scimus, quid cum aliis eo perdito scimus acturi; servabimus tamen utrosque legatos, do- 
nec Sinetli tuae et aliorum consiliariorum rcsponsum, quid de his rebus censeat, acci- 
piemus. Videtur tamen nobis pro defensione Regni alterum i\1orum. quae dieta sunt in 
Nova Civitate faciendum, ut vel generalis expeditio totius Regni fiat, vel saltem ta\is 
exercitus in Russiam mittatur, qui possit sustinere impetum hostium; veremur enim. 
quamvis etiam imperator nobis amicitiam polliceatur, quod tan tam multitudinem conti- 
nere non poterit, quin excurrat in Regnum, si modo hactenus aliquid non est per eos 
factum, quod sit detrimentum Reipublicae allaturum. Ideo Sinc tem tuam hortamur. ut 
super defensione terrarum Russiae, immo totius Regni consulat, ut consilium conventus 
Novae Civitatis, etiam Colenis. executioni demanrletur. Nihilominus, quid nos agere de- 
beamus consulat nobis. 
Datum in Novogrodek, feria quinta in crastino S. Margarethae anno MDlI lo 


I 


Xr.89, 


Nowogródek 14 lipca [/;02. 


Król Aleksa1lder J przesylttjqc FrJ 1 der}Ikowi list poprzed1li z" kopje w ntm 
'wspomniane, donosi o najeżdzie Tatartfw krY'1ukich na U'ol;J'ń, o po.fe/.d'Zvie li- 
tewskielll w sprawie posilków i wz)'wd do poruszenia 
'il koronnych. 
Dwie Iwpje s Tomie. 1. P. 196 i 2. R. 177. 


Alexander rex Friderico cardinali. 
Ill me princeps et r me in Christo domine, 
ermane noster charissime. Proximis litteris 
iam satis superque R. D. V 1e exitum rei Tartaricae perscripsimus, ex quibus etiam co- 
gnovit legatum Tartari de Fossa ad nos adventare. Is iam venit, et quid postulet a no. 
bis, ex hoc eius legationis exemplo R. D. V. facile intelliget. 
Audivimus etiam legatos Tartari Transthanaitani, qui huc nobis nondum Cracoviam 
egressis venerant, quorum quoque legationis exemplum mittimus, et quid etiam consilia- 
riis Regni his de rebus scripserimus, habet R. D. V. litterarum exemplum. Ad quos scri- 
brntes reticuimus istos de Fossa Tartaros post adventum legati ad nos impetum in oras 
1 , 


· P. niema roku 


II 


-
		

/Vilniana_030_10_128_0001.djvu

			110 


1502. 


Nr. 89. 90. 


Magni Ducatus parva manu fecisse agrosque populasse; quos capitaneus Kijoviensis col- 
lecta nobilitate Volinensi insequitur, et quid tandem inde sequetur, expectamus. Post- 
quam ita subito excurrerunt in agros nostros non expectato nuntii reditu. verendum est 
paucis post diebus. si modo hactenus quiescunt, ipsos cum magnis copiis Regnum inva- 
su ros. Itaque a V. R. Dae petimus, velit pro sua virtute proque officii dignitate ita 
imminentibus periculis prospicere, ut subditi Ilostri, quoad fieri potest, incolumes conser- 
ventur, quod m1l10 ali o modo futurum videmus, nisi vel omnis nobilitas ad arma ex- 
cita vel mercenarius miles cohibeat eos. Nostri etiam V. R. D. talem habeat curam, ut 
possimus ceptis actionibus optatum imponere finem. Non enim ignorat, quanta sit Mos- 
chorum potentia, cui resistere cum Lithuanis pares non sumus, amisso Tartaro isto, in 
quo magnam partem spei collocaveramus. Cuius et modo legati rogarunt nos, ne se 
(cum propter nos hanc cladem acceperit) deseramus, pollicentes eum nobis auxilio fu- 
turum; cui sperant socerum tantas laturum suppetias, ut victus tantum contra hostem 
possit efficere, quantum fortasse incolumis vix ausus fuisset optare. Nos quoque ita eun- 
dem socerum suum facturum non ambigimus. Consiliarii igitur istius Ducatus, uti prius 
scripsimus, missuri sunt propediem legatos ad V, R. Dnem et alios Regni conBiliarios, 
petituri auxilia. cuius rei ita R. D. V. rationem habeat. ut dignitas nostra et salus pa- 
triae a vi hostium possit esse secura. Hene valeat R. D. V. nosque haheat commendatos. 
Datum in Novogrodek, feria quinta in crastino S. Margarethae a D. 1502, regni mi 
anno l°. 


- 


r 



I', iłU. 
fi. tI/. d. r. (w pierwszej polo'wit' lipca 1502). 


.... 


Frydcryk do Aleksandra: donosi o naradach kolskil:h i o wydaniu Wtct 
z powodu niebezpieczeństwa tatarskief[o
 skarży si( na brak pieuiędzy i na za- 
rzucante sobie niedbalstwa. 


Dwil' kopje z Tomie, l. P. 199 i 2. R. 176. 


Fridericus cardinalis Alexandro regi. 
Serenissime princeps et domine germane domineque gratiosissime. Fuimus in con. 
ventione Colensi ł. ubi cum dominis consiliarii$ consultavimus de his, quae erant commissa 
nobis per V. Mtem et Respublica exposcebat. Quae autem in eadem conventione visum 
fuit decernere et quo ordine, iIIa omnia de eorundem dominorum voluntate et consilio 
referet dnus Bochotniczki t, qui ad V. Mtem missus est. Multa quidem necessario sunt 
facienrla in Reipublicae defensionem et commodum. Nam nuntius esset expediendus in 
Hungariam, similiter in Walachiam, tum stipendiariis" servilibus satisfaciendum, et alia 
quoque plurima procuranda essent; sed Deus scit, nescimuo; ad quid nos prius conver- 
tere debeamus in tanto defectu eorum, quae ad talia necessaria essent. 
V. Mt". assignavit nobis exactiones impositas et monetam cudendam, ut ex iIIis 
administraremus sumptus pro Republica faciendos; moneta tamen nondum cuditur, quia 


... .J __.__ ............... 


. P. nie ma 
tipendlarii. 


1 W Kole znajdujemy Fryderyka 2 lipca 1502, później w Inowrocławiu 4 sierpnia (X. J. 
Korytkowski, Fryderyk Jagiellończyk. Poznań 1881 str. 45-6). 
II Ob nitej Nr. 92.
		

/Vilniana_030_10_129_0001.djvu

			Nr. 90. 91. 


1502. 


111 


I 


argentum non habetur. Exactores vero nihil habent, sed nec habituri sunt, ut referunt, 
distributis per Mtem V. pecuniis in quitantiis, priusquam collectae sint, et si qui d super- 
esse potest, iIIud in tempore haberi non pote
t. Nos quacunque ratione aut labore pos- 
sumus, enitimur utique providere et obviare Regni incommodis et difficultatibus, sed 
certe in tanta penuria nequaquam sufficimu!". V ram itaque Mtem summopere rogamus, di- 
gnetur nos informare, unde ea acc
pere debeamus. quibus opus est ad tam multa negotia 
obeunda, et utique quo aliquid habere possit de eisdem contributionibus, V. M t .. ab- 
stineat ab istis quitantiis, sed et iII as, quas iam dedit, inhibeat extradi, quoad maioribus 
actionibus et magis periculosis succurratur; alioquin optime intellegit V. M. nos minime 
posse oneri tan to satisfacere, quod ea conditione V. M. nobis imposuit et nos suscepi- 
mus, quatenus haberemus sumptus in eodem gerendo faciendos, et praesertim cum in 
dies fere novae aliquid difficultatis erumpat. 
Novitas quam nobis significavit V. M. de casu infelici caesaris Zavolhensis, summe 
perturbavit et nos et omnes alios dominos, non minlIs propter V. Mlia quam ipsius Regni 
periculum, cui ut obviari qualitercunque possit in tam subita calamitate. emitti fecimus 
secundas litteras restium, et si ea novitas vera erit, emittentur et ultimae. Vra autem 
M t .. non tardet significari nobis, quidquid evenit vel eveniet in istis partibus, 
Ceterum licet impendamus operam nostram et omne studium quam maxime pus- 
sumus V. Mli et ipsi Reipublicae, tamen audimus non deesse aliquos dominos, qui hune 
nostrum labo rem et optimum affectum apud V. Mlem carpant. Relatum est enim nobis 
eosdem dominos scripsisse V. MU, negligentiam nostram culpantes. Nos, Deus scit, et nunc 
et semper alias optavimus ante omnia rebus communibus et adnixi sumus pro viribus 
inservire, quod non modo expositi fuimus laboribus nostris, sed etiam proprio sanguine 
facere; et tamen videt V. M. quam gratiam reportamus. Utinam iII i ipsi, qui talia scri- 
bunt, laudabilius et felicius ea gererent, quae nostro servitio imposita sunt; libenter certe 
videremus, quicunque essen t, qui Rempublicam in tantis difficultatibus commodius su b- 
levarent. V. Mtom rogamus humiliter, describat nobis auctores huius commenti et ea quae 
scripserunt, ut aliquando coram ipsa V. M t . illis declarare possimus, quod non ex de- 
bito officio in hac calumnia erga nos, nihil tale de eis meritos, se gesserunt. Commen- 
damus nos humiliter V. Mli, quam dominus Deus feliciter valere semper faciat et in 
omnibus fortunet. Datum... 


XI'. 
 L 


Nowogl"od£k 21 lipca 1502. 


Posto'wie księcia Konrada mazowiukiego domagajq .fi
 zwrotu zabranych 
przez Olbracltta ziem, uskarżajq się łla tok sqdtfw komisar.fkich królewskich 
w Zakroczymill, żalq się na rozma£te szykany, ZW/':lszcza celtle, których doznajq 
kupcy 'l'J'lazowiecq w Koronie, żądają rozgran£czenia z I.illilq, od .ftrO/lY J-Vy.\'o- 
kiego t wyrdwnania dlugów króle'lf!skich. 
J(rtfl każe odpowiedzieć, że .prawa len maz0'U!ieckidl roztrzqsana będzie 
jeszcze raz na sejmie, że spra'wy komi.farskie są bez zarzutu, a w kuPieckulI 
wyda odPowiednie polecenia na korzyść kJ'ięcia, że zfadza się na rozgraniczenie 
w
-pomniane, że o dlllgach po uko1it"zeniu WOj1l)' pon-t.yśli. 


Kopja wspó/cz. 1. R. I. 130. - 2. T. N. 24, 773-8] .ex arc4. Jl/dr. R.«. 


-
		

/Vilniana_030_10_130_0001.djvu

			112 


1502. 


Nr. 91. 


a. 


Legatio duci s Conradi Masoviae in Nowogrodek, feria quinta ante Jacobi coram Mte R. 
habita, et in scripto data ita, ut sequitur. 
sme Rex! Dominus dux V. R. Mtem humiliter petit, uti ante petiit ut dominum pium, 
iustum et gratissimum, bona Ducatus sua absquc quovis iure manu forti ablata et 
alia circumscripta per oli m ser mum Johannem Albcrtulłl, feli cis memoriae Poloniae regem, 
appropriare et in libertatibus conservare dignaretur, ut praedecessores, sacrae memoriae 
Poloniae reges, principes Masoviae in suis iuribus conservabant. 
Quamvis V. R. M. Cracoviae cum dominis, altae coronae consilio Poloniae, ius d. 
duci occasione receptorum bonorum ducalium dignaretur, tamen d. dux indignationem 
praecavens, nu\lum ius cum domino gratiosissimo inire velit, difficilius etenim est 
servo ius absque indignatione cum domino habere, malletque paterna bona Vucatus 
ex gratia V. R. Mti., quam ex iure obtinere. Dom. dux in omnibus V. R. Mti affectuose 
cupit et, si id ex gratia et pio et favoroso intuitu erga principem suum habere nequit, 
petit, ut V. R. M. locum tempus congruum et ius competens assignare ctignaretur. I 
Item questi sunt subditi d. ducis, quomodo d. dux aliquid praeiudicii inferret ad 
requisitionem et voluntatem V. R. Mti.. Dom. dux tempore felicis V. Mti. sacrae coro- 
nationis suam iustitiam et immunitatem, si decreta imparata habuissct, eadem coram 
R. Mte et dominis V. R. Mti. posuisset. Idem querulantes dominos commissarios con- 
sanguineos, affines, patrueles, amitales, procos, ad ostendenda decreta dominorum con- 
siliariorum d. ducis in Sacroczym pro tempore assignato occultantes, coram V. R. Mte tam 
propinquos etiam esse petierunt., dum omne ius et leges id vetant. D. dux V. R. Mli. vo- 
luntati satisfaciens, tanquam domino grat mo paratus fuit ponere dccrcta adversus qIJe- 
rulantes, non tamen videbatur ei consonum tam consanguineos propriam fratrum attentare 
causam. V. R Mtem d. dux petit ut dominum grat mum , dignetur eundem in suis iuribus 
conservare, prout ex V. R Mti. gratia et favore compromisit uti erga principem suum 
benivolum et uti sacra e memoriae praedecessores regni Poloniae reges servabant, ex 
quo d. duces Masoviae suis iuribus gaudebant, et si quid praeiudicii subditis videbatur, 
domini consiliarii dominorum ducum reformabant. 
Item dux qucrulatur. quomodo d. Wangrowski; asserens habere [hoc] ex voluntate 
et mandato V, R MI', cives Varschovienses subditos d. ducis in nundinibus ibidem in 
Wangrowo detinuit et arrestavit, pec eosdem dimisit absque cautione dimissoria mille 
cum medio florenorum ad tempus certum. D. dux suos subditos a d. Wangrowski. ne 
dum d. dux, sed aliquis terrigenarum ben e b eosdem subditos defendisset, nisi volens d. 
dux Mti complacere, [ad] assertionem voluntatis V. R. Mti. abstinuit. Petit d. dux, ut ei- 
dem talia facere et a cautione fideiussoria [cedere] litteris suis demandare dignaretur. 
Item petit d. dux pro theloneo noviter in Glowno a curribus oneratis versus Vra- 
tislaviam subditis euntibus instituto, ubi a seculo nunquam fuit, quo d Judaei recipiunt. 
Domini haeredes dd. Głowyenczsczy soli non recipiunt, nisi Judaei nimis angariant, ne- 
scitur in cuius manu'S, an V. R. Mtio, an alicuius dignitarii. ubi et domini- haeredes Glo- 
wyenczsczy id nunquam fuisse testantur. Desuper petit litteras, ut accepta restituant et 
amplius a spoliis abstineant,.et libere eosdem subditos iuxta consuetudinem dimittant 
Item petit, ut in viis liberis [sit liber transitus] in terra Sochaczoviensi et inter 
r .owicz, dum contigit ire per villas et praecipue in Gytycze, ubi capitaneus Plocensis 
convertit viam in Ploczko et Wyschegrad euntibus in Lowicz propter theloneum, contra 


--_....

..._ ............... 


. Tekst przu kopistóy; zepsuty 


b be ze znakiem skróceni.
		

/Vilniana_030_10_131_0001.djvu

			Nr. 91. 


1502. 


113 


consuetudinem, et d. episcopus Plocensis hominibus SUlS, iure gaudentibus in Masovia 
ex antiquo, litteras libertatis a V. R, Mte obtinuit. 
Item petit, ut capltaneo Drogicziensi V. R. M. ad bona Wyssokye revidere grani- 
ties, satis bene notas, litteris suis mandare dignaretur; post quas granities bona Ducatus 
nobiles ad quinque villas obtincnt et alios nobiles Ducatus vi comprimunt, prout mul- 
totiens de oppressione d. duci querulantur et petunt admissionem in recompensam. 
Committatque V. R. M. eidem capitaneo litteris, ut idem nobiles obserlentes Ducatum 
coram capitaneo et dominis consiliariis d. duci s ad id condescendentibus iura donationis 
ponerent; ut asserunt nobiles d. ducis sub numero triginta mansorum, a d. Boleslao, 
piae memoriae duce Masoviae, per ipsos nobiles emptorum, post granities sipatas Wys- 
sokie ultra centum mansos occupant et possident. 
Item petit, ut ad reformationes sacrae memoriae Casimiri patris V. R. Mti., olim 
regis Poloniae et Johannis Alberti, etiam regis Poloniae felicis rnemoriae, debitorum d. 
duci rememorari dignaretur, et matris suae olim ducissae Barbarae, et etiam pecunias 
seu summam V. R. Mti ad ternpus concessam, ut V. R. M. iuxta reformationes satisfa- 
cere dignaretur. Sin eisdem ad tempus V. R. M. necessitatur, summam V. R. Mti per 
d. ducem concessam et inscriptiones per smum et rev um dom. Fredericum etc. cardinalern 
revisas, in scripto committat, et iuxta taxam sumulando alicubi tenutarn, prout aliis V. 
R. M. admittit, d. duci ad tempus satisfactionis benigne dare dignaretur, Desuper humi- 
liter petimus ad omnia benignum responsum. 


b. 


Ad praecedentem legationem responsum. 
SIIIU. noster dom. rex, d. gratiosissimlls, legationi vestrae ex parte mi. d. ducis 
Conradi ducis Masoviae ad Mtem suam peroratae, mandavit, ut respondeam. 
Constat legationem vestram septern partibus divisam esse. De bonis restituendis 
tanquam per olim feli cis memoriae Johannem Albertum regem ablatis, de querelis et 
commissariis consanguineis, amitalibus, fratribus, procis etc. deputatis, df' iniuria Wan- 
growski, de theloneo in Glowno, de viis liberis in terra Sochaczoviensi. de granitiebus 
in Wyssokie et de debitis solvendis. 
Quarum omnium primae parti sic respondet M. R. Non dubitat SerU. sua d. ducem 
memoriter recordari, vosque ducales consiliarios credit intellexisse. quantis hicinde la- 
boribus et consultationibus CracQviae in łelici suae MU. coronatione absolvebatur nego- 
tium iII ud, sic quia M. R. inconsolatum mittere noluit d. ducem, contra quem sicut nihil 
unquam innovavit nec innovare intendit, quod Mtem suam R. apud d, ducem vel de 
iniustitia vel de non affectione notaret. Si sua M.. cupiens tunc d. ducem fraterna ca- 
ritate et affectione complecti, dabat d. duci ex singulari regia affectione et favore 
łraterno in i1\0 negotiorum initio id, quo d putabat d. duci gratum fore, quod non me- 
diocrem allatururn erat commoditatem et utilitatem d. duci, de residuo d. dux dubitare 
non debuit id, quod aequum factuque possibile fuisset, se obtenturum aliquando, ut sic d. 
dux non solurn effective cognovisset Mtem R. sibi affici, sed etiam nihil dubitasset in 
futurum de maioribus suae Mti. R. favoribus, prout neque modo occasionem habet dubi- 
tandi. Meminit vero M. sua, ut cum iuris quaedam tunc reminiscentia fuerat, d, dux 
primum eleganti excusatione usus erat, quia si iure experiretur, etiam si iustissime pro- 
cessurn esset, vix unquam indignationem Mli. R. vitaret. Ventum exinde erat, ut nihilo- 
minus d. dux confideret. quia M, R., uti dccet catl10licum iustumque principem, id quod 
Act.. Alea..wlri R. P. IS
		

/Vilniana_030_10_132_0001.djvu

			114 


1502. 


Nr. 91. 


II · 


iustum videretur facturus secum esset, et in conventione generali ubicumque primum 
in Regno tenenda, cui M. R. interesset, iterum isti negotio consulendum foret, d. autem 
dux de conventione huiusmodi ignorare non deberet. Et propterea ad eam negotium 
suspensum esset, unde quoad eam partem legationis, quod R. M. in suis deliberationibus 
constans et irnmutabilis existit, et demUlIl quoad illud, quod [ut] dixerim cum consiliariis 
Regni conclusum erat. Sic ergo M. R. primae responsionis decrevit non immutandum 
ordinem. Optat igitur, ut d. dux, qui scit nihil contra se innovatum esse per MtBm R. 
neque velle innovari, dubitare non debeat de favore, affectione et caritate fraterna 
M,i. suae, cuius Serta. vult et intendit d. duci in ea se conservare humanitate, quemad- 
modum convenit et aequum est, eumque in libertatibu!> et praerogativis non solum eon- 
servabit, sed etiam aliquando earum augmentum factura erit d. duci. 
Pro querelis contra d. ducem et commissariis per Mtew R. deputatis, quodque d. 
dux sicut facere consuevit, sic iustum se cuipiam declarare vellet alibi, quam coram 
propriis consiliariis etc., prout istud in ea parte legationis vestrae continetur, quae etiam 
continet deputatos per Mtem R. fratres, patruos, procos etc. M. R. tamet
i aliquid posi- 
tionis ex consiliariis suis conventionis iIIius Zakroczimensis intellexerit, non accipiebat 
tamen hoc, quod ex vestra legatione etiam scripta intellexit de commissariis consan- 
guineis, procis etc. deputatis. Sua enim M. deputarat praecipuos et digniores terrarum 
illarum dominos, episcopum. palatinum, castellanos, aJiosque praelatos), de quorum le- 
galitate, virtute et dignitate nemu conqueri potest; fe cerat quoque illud ex praecedenti- 
bus legationibus et ultima Sandomiriae habita, quam domini vexillifer Praszmowski et 
Jacobus referebant. Et quia ex priori deputatione exceptum erat, quod absque mandato 
commissarii deputati erant, sed si deputarentur tales, quibus facultas daretur regia tam 
d. duci' quam querentibus illis iustitiae ministrandą.e, voluit et debuit d. dux suos de- 
putare ad idem faciendum. Ex i\lis itaque conventis primi ordinis senatorii M. R. con- 
siliarios Regni dederat, non consanguineos neque procos, qui non per se, sed cum aliis 
ex parte d. ducis deputandis arbitraturi erant et decreturi iustitias. Cum tamen d. dux 
iterum excipit sic etc., M. R. dolet sic actum iri, etenim intellexit M. R. ex consiliariis 
suis, quia ill i, si consanguineorum causae fuissent, cupiebant ab illis supersedere, aliorum 
vero causas diffinire potuerant nulla exceptione data. Et profecto dum ita est, non so- 
lum M. R. dolet, pro M,i. suae levitate et subditorum negotio, sed non minus d. ducis 
ratione; nam quotiens iIIae fiebant querelae, totiens M. R. primum compatiebatur in ea 
parte duci, quia tot querelae et lacril11ae opinionem d. ducis gravare debuerant, tan- 
quam ille nemini iustitiam ex se ministrare voluisset, quodque plus iniuriarum quam 
iustitiae augmento nota ret ur. Et iccirco et committebat et mandabat deputatis commis- 
sariis ita illi praesidere iustitiae, quod notum cunctis fuisset, quia et M. R. promotor 
esset iustitiae et d. dux nemini iniurius esset. Idem quoque sua Ser tao cuperet fieri non 
minus pro subditis, quam pro d. duce, ne i\lae fierent de eo opiniones. Ac tamen cum 
sic fit praeter spem Ser'i. suae, M. sua nihilominus, si iterum dicerentur querelae, non 
minorem habitura erit rationem dignitatis ducalis. quem uti fratrem amat, quam neces- 
sitatis et petitionis querentium. 
De Wangrowski optime meminit M. R., quia eo querente saepius affectatum hor- 
tatumque habuit d. ducem pro iustitia, libens enim vidisset et modo idem habere vult, 
ut non quisque prout vult ius sibi dicat, sed per eos, ad quos pertinet, diffinirentur co n- 
troversiae; cum tamen non erat aequitas tributa eidem Wangrowski, Serii' suae subdito, 



 


) Ob. ich spis w M. S. III 547: Lublin 13/6 1502. 


(l
		

/Vilniana_030_10_133_0001.djvu

			Nr. 91. 92. 


1502. 


115 


intellexit M. sua aJiter factum quam voluit, quia iIIe iustitiam satagebat sibi ipsi mini- 
strare, prout d. dux queritur. Ut igitur cognoscatis Mtem R. bene voluisse et" modo 
velle, mandabit Sert.. sua per litteras, ut Wangrowski reslituat quidquid recepit et cau- 
tiones in"itet, modo o. dux mandare volet. ut illi restituatur quidquid debetur. Itaque 
hortabimini d. ducem. quod sic faciat, quemadmodum M. R. prioribus litteris optabat, 
Wangrowski vero aliter facere non praesumet, quam ei praecepit M. R., cui litteras scri- 
bit, quae dabunlur vobis. 
Ad thelolleul11 in Glowno exigendum fatetur M. R. quasdam litteras dedisse, ut 
ibidem exigeretur theloneum non tamen novum sed iuris antiqui. et forsan Ravense aut 
quodcunque est aliud theloneum vetus, quod qui a ioem alibi negotiatores solvere de- 
clinant, iccirco mandatum e!"tt, ut eo loco in Glowno exigeretur, ubi iIlud non possunt 
praeterire obliquo transitu; et nihilominus, ne per errorem ibidem introducentur aliquae 
novitates quae Mtem R.m latent, dabuntur vobis litterae ad theloneatores in Glowno, quod 
novitatem non faciant. 
Idem M. R. respondet de libero transitu subditorum d. ducis per terram Socha- 
czoviensem. Dabuntur enim vobis litterae tam ad Ploczensem quam Sochaczoviensem 
capitaneos et ali hi ubi volucritis, sic quo d subditi d. duci s non afficiantur novitate uHa 
onerosa. Sed servetur consuetudo vetus, sic ut M. R. indenmis sit et subditi d. ducis 
non querantur. 
Granities in Wyssokie perinde sunt M'; R. necessariae, ut et subditis eius, ut d. 
duci et subditis ducalibus. Itaque vult M. R. manoare quemcunque [per quemJ commode 
id fieret, ut granities ibidem instituantur, ministrareturque iustitia non minus d. duci 
ut M'i R. et subditis magni ducatus Lithuaniae. 
Oebitorum d. ducis M. R. rationem vult hahere. Quoniam autem impraesentiarum 
sua M. g,.andi occupatione impedita est, tam quae est cum bello Moscovitano in m. 
ducatu Lithuaniae, quam quae imminet Regno ex parte paganorum, pro quibus sua 
Serta. infinitis indiget sumptibus atque impensis, itaque M. R. confidit virtuti ducali, quod 
ipsa quoque rationf'm habebit earundem suae Serii. actionum, pro quibus potius suae 
Ser'i auxilium praebitura esset, quam nunc id exigeret, quo vel ut nervo belli actiones 
iIlae promoveri consueverunt. Tamen cum feliciter in Regnum redierit M. sua, cumque 
pro illis maioribus principalioribusque negotiis cum d. duce deliberabitur, similiter tunc 
etiam pro debitis componere curabit Seria. sua. 


NI', U2, 


No"ltJogrodek 25 lipca 1502. 
Król Aleksallder do kan(ynała Fryderyka: oczekuje Bocholtlickiego J posla 
ze qil:::dll kolskiego, pi
'ze o sprawacll ń.nansowych i o tatarskich, zapewnia, żt> 
zal :wt01fl pr:::eciw kardynałowi podnos:::on)'1fl nic wierzy, donosi o swojej clwrobie. 
Dwie koPie z Tomic. 1. P. 201. - 2. R. 18.1. 
Alexander rex Friderico cardinali. 
ll\ustrissime princeps et reverendissime in Christo domine, germane nos ter charis- 
sime. Litterae V. R. Dominationis, quas hesterno vesperi accepimus, summum studium 
et operam eius in nostris et Reipublicae negotiis obeundis declarantes, nobis gratae fu- 
ere. Ex quibus primum cognovimus, generosum Iohannem Bochotnicki t, cum his, quae in 

ot
;ol

'p 
seł 

i
(M.&-ill, 
Teki Paw. I). 


IS. 


-
		

/Vilniana_030_10_134_0001.djvu

			116 


1502. 


Nr. 92. 


conventu Colensi acta sunt 1, ad nos adventare. Postea vero addidit R. D. V. necessario 
multa superesse, quae agenda sunt pro com modo Reipublica et defensione, quae scribit 
de defectu premente face re non posse, et petit anobis fieri certior, unde habitura sit 
sumptus pro his ipsis rehus expediendis. Nos qui dem, antequam ad Regnum assumpti 
essemus, intellexeramus ita aerarium exhaustum fuisse, quemadmodum postea oculis cer- 
nere datum est; tamen, tam brevi tempore in Regno manentes, non potuimus omnia 
cognoscere, occupati presertim tot actionibus, quod ipsam R. D. V. non fugit, quae iam 
pridem curam Regni gercns ea ignorare non potest. Rogamus igitur, ne praetermittat ea, 
quae intelligit a Republica agi debere. Recipiat pecunias sive ex istis in1positis contri- 
butionibus, sive ex nostris quibuscunque redditibus. Cert i sumus enim et antea Ilon mi- 
noribus quam nunc tempestatihus et procellis Regnum fuisse agitatum; sustinebantur 
nihilominus hiisdem sumptibus, quibus nunc etiam, et si non tam bene, tamen utique 
sustineri possunt. Oratores igitur, quos scribit V. R. D. necessario mitti debere, mittan- 
tur, nec cetera actu digna et opportuna negligantur. 
Quod autem scribit nos multis in tam brevi spatio multa distribuisse, quihus nunc 
Reipuhlicae onera levanda fuissent, non inficiamur sane sic esse factum, sed nec credi- 
mus id nobis merito ab aliquo dari vitio posse. Dedimus enim partim Regni nostri 
consiliariis, partim vero aliis multis, qui hinc deduxerunt nos in Regnum et qui obviam 
nobis adventatibus prodiere, quorum frequentia nobis Craco'viae manentibus decon fuit 
et ornamento, et qui deinde huc nos comitati sunt. 
Tartarum, in hello gerendo adiutorem nobis futurum, ex prioribus litteris victum 
esse iam R. D. V. non ignorat. Iste vero alter hostis noster, quemadmodum prius scri- 
psimus, pollicetur nobis se amicum futurum, cum cuius nuntio, quem heri remisimus, ita 
convenimus, quod missurus est ad nos ohsidem quemcunque voluerimus. nos quoque 
postea missuri sumus ei capitaneum Kijoviensem; certi autem simus ab eo futurae ea lege 
pacis nec nc, divinare non possumus. Consultet igitur R. O. V. cum consiliariis, si iam 
arma sumenda sunt et obviandum sine mora pericula ac deinde, quicquid visum fuerit 
faciendum examinatis omnibus circumstantiis, agat. 
Quod autem scribit se scire non deesse quosdam, qui res su as gestas apud nos 
per litteras carpant, Deum immortalem testamur, nos eius rei penitus inscios esse, nec 
quem intelligere velit hunc carptorem esse, ne coniectura quidem ad hoc possumus 
accedere. Nondum excidit nobis eorum memoria, quae e Regno decedentes cum D. 
va egimus, quae postea etiam nihil ali ud egit, sed nec tam brevi tempore potuit, quam 
Colensem celebrare conventum; ideo nec era t occasio carpendi, cum non subesset ma- 
teria, quae carpi deberet. Credimus igitur, huius rei auctorem id agere, ut istis commen- 
tis, quae vel dixit vel scripsit, de quibus nos nescimus, inducat simultates et discordias 
rebus nostris et Reipublicae noxias, quibus vellet apud V. DtiID. gratiam sibi parare, quem 
ut nobis indicare velit summopere rogamus. · 
Ceterum scire volumus V. Dem superioribus istis diebus quadam aegritudine, quam 
medici colica vocant, nos fuisse affectos, sed iam, Deo bene iuvante et phisici V. D. 
R 8e opera, incolumes evasimus, quamvis adhuc aliquali languore detineamur. Hoc igitur 
V. R. DnI significare voluimus, rati id sibi grat um łuturum, ne forte alicuius litterae 
(ut fit) hac de re prius scriptae V. Dem conturbent. Quam etiam et incolumem es
e et 



 


I Zjazd kolski zwołany był na dzień ŚŚ. Piotra i Pawła, t. j. 29 czerwca; wzmianka w umo- 
Wie 
 ...aci
żnymi, przytoczonej w M. S. III 544. 


I
		

/Vilniana_030_10_135_0001.djvu

			Nr. 93. 


1502. 


117 


In omnibu!> secunda uti fortuna desideramus. Datum 111 Novugrodek, feria secunda festi 
S. Jacobi a D. MDli. regni nostri anno primo. 


. 


S r. 9:ł, 


R. 111. d. r. (w drugiej połowic lipca £502), 
/j,:vder..vk do Krze.dawa J biskupa kly"aw.fkiq{o i kanderza: (1 pr:;ed'wczes- 
nem i niedokladnem rozeslaniu o.
tllblich wia: o potrzebie po.da1lia do Prus i do 
i1'mYl'h krajdw, (1 bra/..'u Pienifd:::JI, o Jlaja::.dach w(1/t;s/..'ich, o nieslu.fzn..w:h :::ar:Ju- 
taeli 11iedbalstwa. 


Dwie koPie z Tomic.: 1. P. 21')7. - 2. R. £lj'ó. 


Fridericus cardinalis Creslao episcopo Cuiaviensi, regni Poloniae cancellario. 
Reverendissime in Christo pater et domine frater et amice noster dilecte. Redrlitae 
sunt nobis ultimae restium litterae, quas ad nos mittit V. P.; eas tamen 1I0ndl1m emit- 
tere voluimus, priusquam intelligamus consilium et voluntatcm dominorum consiliario- 
rum, quibus super ea re scripsimus. Meminimus enim optime in conventione Colensi ita 
fuisse constitutum et conc1usum, ut non fieret expeditio bellica generalis, nisi quando 
necessitas Reipublicae exposceret et quatenus id dominis consiliariis faciendum videretur; 
res namque est non parvi momenti vocare universam nobilitatem ad arma capessenda, 
quippe quae et initium difficilc et exitus periculosiores in se habere consuevit. Ut autem 
haec cadem vocatio ad expeditionem fiat legittime et modo consueto. rogamus V. ptem fa- 
ciat scribi restes ad omnes districtus. Nam scripsit nobis dom. palatinus Siradiensis I non 
esse missas ad aliquot districtus sui capitaneatus, cum alias ad quemlibet districtum 
binae aut temae l11ittebantur. 
De dominis in Prussiam ituris, ex quo nihil certi est determinatull1 in Colensi con- 
ventione communi om ni um decreto, nos etiam nolumus quicquam in ea re facere sine 
aliorum dominorum consilio et voluntate. Et iam significavimus dominis nobis propin- 
quioribus deliberationem V. ptlB de domino palatino Lublinensi et de domino Lassoczki ., 
et, id quod nobis suggesserint, libenter acceptabimus et exequemur; consideramus enim 
ipsi valde expedire negotiis Reipublicae et ipsius R. MtiB, ut idem domini cito iIIuc pro- 
ficiscantur. 
Essent quidem et alia facienda in Reipublicae defensionem et commodum, nam 
nuntius esset expediendus in Hungariam, similiter in Walachiam. sed in tanto defectu 
nescimus, ad ql1id nos prius convertere deheamus. Nam nihil pecuniarum ab exactoribus 
habere possumus. quas pro tantis necessitatibl1s impendamus. 
Servilibus etiam in Russia militantibus prom issa est solutio stipendii emeriti infra 
quattuor septimanas. lam autem lapsae sunt duae septimanae: et adhuc nc Ul1Um quiriem 
floren um ad eam solutionem faciendam paratum esse scimus. Quare rogamus V. ptem con- 
sui at nobis, quod facere debeamus et unde pecuniae recipiendae ad tot et tantas expe- 
ditiones. Nos certe, quacunque ratione aut labore possumus, enitimur utique providere et 
obviare Regni incommodis, sed in tan ta penuria non videmus nos posse satisfacere tanto 


) Ambroży l'ampowski, wojewoda sieradzki, starosta wielkopolski generalny. 
I Mikołaj z Kurozwęk, wojewoda lubelski; Lasocki niewiadomo który, ob. Nr. 
.
		

/Vilniana_030_10_136_0001.djvu

			l18 


1502. 


Nr. 93. 94. 


oneri, Quod ea conditione R. Mta. nobis imposuit et nos suscepimus, quatenus habere- 
mus sumptus in eodem gerendo faciendosj videretur tamen nobis, ut V. P. mandaret 
omnibus exactoribus nomine R. Mti., ut pecunias, quascunque col1ectas haberent, ad nos 
sine mora conferrent. Multum enim timemus, ne iII i stipendiarii terras Russiae vacuas 
praesidiis relinquant, ubi eis pecuniae datae non fuerint, quod si facerent, e vestigio nos 
Walachus obrueret, qui quaerit occasiones, quibus nos imparatos adoriatur. Et iam non 
pridem coepit vim facere hominibus regiis ex ea sola causa, quod dom. capitaneus Leo- 
poliensis 1 non descenderat in eum locum, quem nuntii nostri cum ipso Walach.o desi- 
gnaverant ad componendas omnes dissensiones et controversias inter Walachos et no- 
strates illis finitimos. Fecit enim abduci non parvum numerum equorum et bovum 
civibus de Camieniccz, facturus maiora, ubi intel1exerit cessisse stipendiarios de iIlis terris. 
Nos, Deus scit, qui et nunc et semper optamus ante omnia rcbus communibus 
inservire, nol1emus in aliquo esse obnoxii ipsi Reipublicae, cui parati sumus non modo 
laboribus nostris sed etiam proprio sanguine succurrere, quamvis non desint aliqui, qui 
hun c nostrum laborem et optimum affectum apud R. Mtem carpant a et lacerent, negli- 
gcntiam nostram culpantes. Sed cugnoscent il1i ipsi aliquando, quam non ex debito 
officio in hac calumnia erga nos, nihil tale de eis meritos, se gesserint Z. Yalcat fe\iciter 
V. P. Uatum.., 


NI', 9.1. 


(Aug.
ÓU1g) 3 SicrP1lt
1 'ł;U2. 
Maksymilian, krtfl rz..V1Ilskt: proponuje Aleksandrowi 'leJ sprawie ma:Jowi.ec- 
kiej swoje pośrednictwo, albo sqd kompromisowy, czy to papieża} c::yto jaki in1l)'. 
KoPia wspólcz.o' 1. R. I. l 63_ 2. Kopia z Tomic. R. 2.39. 3. T. N 24, 7 8 5- 6 . ex 
11lS. Bibl. Radiv. Nesv.c (R.). 


Maximilianus, divina favente c1ementia Romanorum rex semper augustus ac Un- 
gariae, Ualmaciae, Croaciae etc. rex serenissimo principi domino Alexandro, regi Polo- 
niae, magno principi Lithuaniae etc. fratri 
eo charissimo salutem et fraterni amoris 
continuum incrementum. Serenissime princeps, frater charissime. Intel1eximus cum muerore 
animi Sertern V. gravi bello cum Ruthenis Moscovitis et Muldaviensibus circumventum, 
etiam cum i\lustri Conrado, duce Masoviae principe et consanguineo nostro charissimo, 
non nihil differentiae exercere. Itaque cum nobis pro summa benivolentia et necessitu- 
dine, qua utrique vestrum iungimur, vehementer cupiamus controversias cum praefato 
duce Conrado amicabiliter componi, ut staR V. bello incumbere securius possit, et dc- 
victis cum victoria hostibus suis, unanimiter cum reliquis regibus et principibus christianis 
contra immanissimos christiani nominis hostes Turcos proficisci, hortamur Storn V. ma- 
gnopere, ut differentias iIlas in arbitros remittere velit. Nos enim, qui iam pro viribm, 
omnes ad pacem et unionem inducere conamur, dabimus etiam operam, si S. V. nobis 
confiderc voluerit, ut controversiam quae intcr Ser tem V. et praefatum ducem versatur, 
omnesque causas et rationes utrinque ad id moventes amicabiliter componamus. Et si 


.. ....c... 


.p 
""'::' 


· P.: corrumpant 


I Stanisław z Chodcza, kasztelan starosta lwowski. 
!I Por. Nry poprzednie.
		

/Vilniana_030_10_137_0001.djvu

			Nr. 94. 95. 


1502. 


119 


id S. V., quae haud dubie pacem et unionem pro salute christianorum vehementer cu- 
pit, amplecti voluerit, indicere velit locum et tempus, quo oratores nostros ad talem 
compo.>itionem transmittere possimus, ad quem et oratores Stlo V. et praefati ducis con- 
veniant, quaesituri ibidem, ut remotis omnibus controversiis, foedus et perpetuam pacpm 
inter vos confirmarent. Si vero S. V. id facerc minime velit. rogamus saltem ipsum, ut 
causam iustitiae committere et coram sanctissimo Domino nostro, aut alias competenti 
iudice vd arbitris utrinque electis litem iuris ordine ordiri et terminare velit, qllod nos 
stem V. pro iustitia et mutua benivolentia facturam non ambigimus et erga Stem \'. in 
paribus recompensare non erimus immemores, a qua ctiam per praesentem tabellarium 
responsum super ea re expt'ctamus. Datum in civitate nostra imperiali... ) die 111 augusti 
anno Domini MDli, regnorum nostrorum Romani XVII, Hungariae vero XIII 


Nr. !}ij, 
H. 111. d. ". (J/iitsk J sl
ri'ni{l 150:!). 
Poselstwo od króla do kardJ'nala i panów kor01mych J sprawowane pY':;e:; 
'Jaktfba .
'iekl£ckiegoJ kasztelana bieckiego i nota1jusza 'Jana J\.'ot,lt'icza. 
Lit'lvilli żądajq wydatniejszej pomocy w ludziach i pieniądzach, niż ta, 
z którą się król pojawilJ. lzależ)' przynajmniej b-£ć monetę i pożJ'czki zaciq,gat. 
Panowie koronni powinni też wziąć udzial w ukladach z Afoskwą i prosit kró- 
10'lvę o pośJednictwo. tViadoll/ość o poselstwach tatarskich J w{JI{Jskie1ll J mazO'lviec- 
kie1Jl J o korupondencji z mistrzem inflanckim. iVależ)' 'loyprawit poselst,UJo do 
papieża -£ króla rzymskiegoJ a do Prus biskupa wloclaw.\'kief(o. f/Viadomola. 
z teatru 'lVOjllY od 51noleńska J RJlocka i JYitep.\'ka i o porażce Tataró'l
J lla 
l I Tol:Jlniu. Spra'li'a zaopatrzenia J(amieńm. 
Kopia wspó/cz. 1. R. I. 132-35. - 2. T. N 24, 719-748 .ex arck. Met,. R.«. 
{lr:.ywek 'U U(janickit'go, Materja?JJ str. 197-8 i mały urywek (wołoski) II I. Bogdana, 
!>ocIIlI/m/ele li .,.62. 


Legatio ad iII wnm d. cardinalem ac ad praelatos et barones Regni, ex part t' Mt.o R. d. 
Jacobo Sic kliczki castellano Bieczensi et Cotfficz notario commissa. 
Postquam redeundull1 erat Lithuaniam de Regno, etsi reditus. illiu,> causam et to- 
tius negotii Lithaniae ac etiam spei, quam M. R. pro negotiis iIIic feliciter agcndis 
habuerit, tunc positionem intellexerat V. D. I. tam ex Mte R. per se istud referente, 
quam ex dd. oratoribus Lithuaniae, praesertim magnifico duce Alexandro, capitaneo 
(;roctnensi, duce Michaele Glinski, marscalo curiae, qui ad coronationem cum sua Ser te ve- 
nerant
 quam ex generoso J. Droszdza milite Lithuano, posterius ad Mtem R. de Lithua- 
nia adveniente, tamen cum contigit imperii Zawulhensis translatio seu mutatio. studiose 
M. R. me deputavit ad V. D. ImAm oratorem, repetiturum ei causam et ordinem reditus 
illjus relaturumque ea, quae postea praeter spem evenerunt et quae etiam per litteras 
erant V. D. Im.e intimata. 


I Maksymiljan bawił od 20 lipca do konca wrzesOla 1502 w Augsburgu, ob. Chr. Fr. 
Stalin, Aufenthaltsorte Maximilians I. Stuttgart 1861.
		

/Vilniana_030_10_138_0001.djvu

			... 


120 


1502. 


Nr. 95 


Bellum Moscovitanum, hac tempestate Stem suam et dominhlm Lithuaniae plurimum 
urgens, exposcebat, ut M. R. non facto ad plenum ordine in republica Regni sui festi- 
naret redire Lithuaniam. Et \icet non dubitabat se venturum ad gerendum bellum cum 
affine hoste, quem scit et potentem et divitem esse, licet quoque de Regno neque pe- 
cuniam neque populum tantum, quantum ad ilIud bellum contra tantum hostem opus 
esset, Magno Ducatui afferre potuit, tamen qui a per praelatos et barones m. ducatus 
Lithuaniae frequentioribus nuntiis et oratoribus ad redeundum monebatur, et non minus 
per uratorem Zavolhensem, qui tanquam mali praesagus sui petiit quod tempestive M. 
R. rediisset, aut ad minus quattuor millia gentium sibi direxisset in auxilium, prout D. 
lmae et nonnullis consiliariis Regni tunc cum Mte R. agentibus eorum tunc legationes 
dicebantur: exinde M. R. nolens Ducatum relinquere indefensum, cupiensque. imperato- 
rem Zawolhensem in spe et fide retinuisse, redeundum duxerat, hac intentione et causa 
et ut erat possibile, quia dum imperatori Zawolhensi illa quattuor millia dirigere non 
pomit. dumque nullum subditis Lithuanis aut in gentibus aut in aere aurove afferret 
subsidium, saltem sua in persona Lithuaniam rediisset. 
Spebus nihilominus M. R. ducebatur duabus ad redeundum: una et tanquam unica 
de imperatore Zawolhensi, cum quo in Dei nominc .hostem aggredi voluit. salvo consilio 
D. V. IBe et aliorum praelatorum utriusque status de Regno, sine quibus in omni for- 
tunae statu nihil faciendum statuerat et eius semper vu\t esse instituti; al tera, quod 
praelati Lithuaniae opem MU. suae praestolabant B. quae ipsis per domino;; Regni pro- 
missa erat, hac quoque spe habcndi de Regno subsidii Mtem R., non obstantibus quihus- 
libet impedimentis, ad reditum stimulabant in Lithuaniam. 
Contigit tamen socio belli Tartaro sic, ut ipse periculum metuebat futurum, quia 
10ta gens eius imperii sc hosti Precopensi dedidit, interim dum M. R. Lithuaniam "e- 
niebat, prout istud M. R. per Iitteras V. D. I"e perscripsit. 
Post casum Zawolhensis Tartari, cuius periculi M. R. tanquam rea esset. quia tem- 
pestive ad eum neque rediit neque ei quattuor millia gentium misit, et item dum spes 
ipsa periit, quae ex ipso Tartaro dependebat, cumque M. R. quottidie in M. Ducam ab 
hoste afficeretur dampnis maximis, et item per alterum helli socium magistrum Livoniae 
crebrius moneretur ad invadendum communem hostem, sua M. non omnino scit, quid 
cum honestate factura esset, an supersedendum a negotio heli i, an hostis pro treugis 
per aliqua media appetendus, an cum paucis et an per se vel per campiductores for- 
tuna bell i experiunda esset. 
Pro com perto vero habere "ellet M. R., si pecuniae essen t, quibus promptissime sol- 
veręntur stipendia his militibus, quamvis paucis, qui sunt et diu et modo per Ser tem suam Li- 
thuaniam conducti, possit saepius hostis aggredi viribus cum magistro Livoniae unitis, et sal- 
tim si invasio fieri non posset tuta, fieret tamen defensio omnino indubitata et opportuna. 
Sed quia eius Ser tB . nullum ad id de Regno reportavit auxilium pecuniarum, ima 
pecunias in Regno r.onquirendo non mediocriter sese et Tartarum neglexit, et insuper 
consiliarii Lithuaniae scire cupiunt ex Ser te sua, si quod unquam auxilium habituri exinde 
essent, ad quod se invicem cum dominis Polonis inscripserunt, iccirco sua Ser tu rogat, 
dignetur D. V. l. specialiter ei consulere et 1!b aliis consiliariis Regni consilium colligere, 
quid ipsa et iIli censeat in praemissis faciendum, et informarp. qualiter cum imperatoribus 
Tartaris agendum. Item qualiter M. sua dominis Lithuaniae t.esponsura erit, qui omnino scire 
volunt tanquam finale responsum, si iuxta incorporationem novam anxilillm hahituri es- 


. K.... mylnie: spelll MU. suae promittebant
		

/Vilniana_030_10_139_0001.djvu

			Nr. 95. 


1502. 


121 


sent de Regno. Si enim frustrabuntur spe, verendum erit, quod etiam i\1i incorporationem 
levipendent, quod M. R. non libenter videret. 
Item consulendum est, si conditiones pacis aut sufferentiarum et quibus honestis 
modis prosequendae essent: dominis enim Lithuaniae videretur, ut nuntii nom in e prae- 
latorum Regni et alii ex parte Lithuanorum simul mitterentur, utque praemitteretur 
nuntius ex parte praełatorum utriusque dominii pro salvo conductu, qui diem et locum 
ad tractandum de pace designaret et designari obtineret pro mediatoribus oratoribus, 
et de Regno et de Lithuania venturis. 
Aliquibus videretur, ut M'i regioali V. D. la et ceter i praełati de Regno scriberent 
litteras cum eo effectu, signi6cando ei et dolendo, quo d in dominiis christianorum prin- 
cipum et praesertim Romae, fama communis esset et admiratio, quod ilIa, existens alte- 
rius filia alterius coniunx. non cooperatur ad sedandum hoc bellum, fitque communis 
in ter christianos principes argumentatio dubitativa de Mte reginali, utri pius faveret victo- 
riam an patri vel marito, ex quo non cooperatur ad pacem inter iIlos. Unde propter 
tollendas eas opiniooes falsas, et ut d. cardinalis et ceteri archiepiscopi et episcopi non 
impedinmtur in eOl.um conscieotiis. dum non cooperarentur ad pacificaoda regna, ac ne 
effundatur sanguis christianus. prout istud facturi sunt ex debito, iccirco hortarentur 
Mtelll reginalem, ut principes utrosque persuaderet patremque rogaret idem faciendum. 
Et cum ea informatione iret nuntius R. Mtu nomine d. reginae, qui duci patri ostende. 
ret litteras per praelatos Regni filiae scriptas, et continerent Iitterae praelatorum iIlam 
aut aliquem dulciorem persuasionem. quae M'i R. et Moscovitae honestae essent. Exinde 
si 6eret ioitium, possit in tractatibus restitutio dampnorum peti pro do te, et fieret re- 
stitutio utrique parti utiłis et honesta. V. D. I. super id consulere dignetur cum dominis. 
Tartari Zawolhensis via ut colubri in aquis iovestigabilis est, nescitur ubi est vel 
quid poterit in futurum. Hi qui dem, qui ad Mtem R, redierunt sui, per colli vadlUm pro- 
mittunt infra aliquot menses Zawolhensem rediturum cum potentiis Nohayski, et oon 
solum recuperaturum imperii populum sibi ademptum, verum etiam vincendum et de 
Fossa agendum Precopensem. 
Precopt'nsis per oratorem conditiones foederum petit et per obsides i\1a firmanda 
decernit, ad quod M. R. consensit, et est levis nuntius in ea re ad imperatorem Preco- 
pensem missus, pro obside mittendo et promittendo alium per R. I\{tem dari, prout per 
Iitteras V. D. lae istud M. R. abunde perscripsit. 
Walachiae palatmus iterum nuntium habuit apud Mlem suam, cuius il\e legationis 
effectus erat. Signi6cavit, quia Turcus versus haec Regna suas convertit potentias et in- 
tendit, negotio bello Italici suspenso, haec Regna invadere debellareque. Tandem ioter 
alia petiit, ut nuntius suus notabilis fuisset missus Moscoviam, qui non est permissus 
propterea, quod nunc cum illo duce bellum gereret M. R., ideoque non esset conveniens 
eam hosti consultationem favere, dum iIIe M'i R nihil faveret. Et item dictum, quia 
istud M. R. modo facit 000 ratione d. palatini, propter quem libenter faceret istud, sed 
ratione iIIius hostis. Petiit insuper, ut M. R. Wałachos Wassko et alios oon servaret. 
Responsum est, quia in m. ducatu Lithuaniae non sunt cum Sert
 sua, ad quod nuntius 
non repłicavit. 
Rogat M. R. V. D. lam, reverendissime d. cardinalis, adnuere dignetur operam et 
diligentiam, de qua non dubitat, ut moneta cudatur. Mihi vero mandavit d. castelIanum 
Cracoviensem) accedere et ef/icere, consi\io pa.ternitatis D. V. I"e accedente, ut iIla duo 


l Krzesław z Kurozwł.k. biskup włocławski i kanclerz tt 1503). 


Aeta AleD..d.i R. P. 


Ib
		

/Vilniana_030_10_140_0001.djvu

			. 


.a 


122 


1502. 


Nr. 95. 


millia promissa mutuet, cui daturus sum assecurationum litteras, quod infra annum de 
mon6ta ei solventur. Dignetur itaque V. D. I. litteras per me ad ilIum dare suas aut 
nuntium mittere, ut facilius impetrem iIIa duo millia. De prat:torio Cracoviensi argentum, 
si opus est, consentit recepi M. R., sic ut V. D. I. ac d. Wladislaviensis l episcopus cum 
consulibus conclusit faciendum. Et si V. D. I. iubebit aliquid dicendum cum d. Wladi- 
slaviensi, informabit me V. D. 1., ad quem descensurus sum M ti . R. nomine rogando. ut 
se ab itinere Prussiae non excusaret, prout infra describitur petitio. 
Dux Conradus oratores habuit duos apud Mtem R. in Novogrodek cum legatione, 
quos M. R. me praesente remisit cum respo'lsis huiusmodi, quorum copiam V. D. (ap et 
aliis, si opus est, dominis consiliariis ostendi mandavit. Et quia intellexit S. Serw dixisse 
Prasmowski vexilliferum, dum erat in legatione simiii Sandomiriae sic, si nunc M. R. 
nihil duci restituet, possumus polliceri, qui a unam adhuc faciet dux legationem Lithua- 
niam, et ibi, si M. R. nihil faciet pro parte ducis nostri, amplius non movebit dux Mtew 
R. pro restitutione ilIa, quod quidem dictum, tanquam comminationem quandam intulit. 
Iccirco M. R. V. D. Iae et legationis et responsi et horum serie m significat, ut sciret se 
V. D. I. sic exhibere duci, inquantum aliquid apud V. D. lam et alibi vellet agere, ut 
non dubitaret de Mte R., quatenus hac tempestate negotiorum maximorum i\lud quoque 
ducale non accederet ad inlpedimenta. Qui dux, ut M. R. accipit, cum magistro Prussiae 
quasdam confoederationes facit. 
Commisit M. R., quemadmodum iam dixerim, ut dominum Wladislaviensem acc.e- 
derem et rogarem MU. R. nomine, quatinus Prussiam iret, prout in Nova Civitate nomi- 
natus erat; confidit enim M. R. eius istic praesentiam profuturam Sertl R. et Reipublicae. 
Et in omnem eventum vellet M. R. praemittere d. Bochothnyczki ad domihos Prussiac, 
quem scit episcopo Varmiensi gratum esse, ut ilIe signifkaret ilIis Mtla R positionem 
hodiernam, ne crederent se contempni, diceret etiam voluntatem, quod quantotius ne- 
gotiis in M. Ducatu orc1inatis, cupit M. sua Prussiam venire etc. Interim idem hortabitur, 
ut cum domini! Regni ad eos venturis ita consulerent necessitati et MU. R. et Reipu- 
blicae, prout temporis exigit conditio, Mte autem R. feliciter veniente supplebuntur de- 
fectus eorum et ordinabuntur omnia ad iustitiam et necessitatem communem terrarum 
Prussiae. 
Quemadmodum in Nova Civitate consultatio fuit nuntii ad papam mittendi, sic in 
praesentiarum M. R. commemoratur, essetne mittendus Romam nuntius mediocris status, 
qui referret MUs R. exaltationem, commendaret papae suam Ser tem , et belIorum cum pa- 
ganis et scismatis geri solitorum faceret reminiscentiam, captaretque benevolentiam et 
favorem contra Moscovitam, ut saltem aliquod impetrari possit subsidium exinde, utque 
non declinaret ad partem Moscovitam. 
Pari modo nuntii ad Romanorum regem mittendi reminiscitur M. sua, sic en im in 
Nova Civitate dicebatur, quod cum legatione aliquis mittendus esset ad ilIum mediocris, 
qui tanquam eundem effectum ha beret, quem legatio papalis habitura esset, apud quem 
palatinus Walachiae, ut verisimile est, promovet negotium Moscovitae. De aliis, quae d. 
Bochothnyczki attulit, per Bochothnyczki respondebitur. 
IŁem acturus eris gratias d. cardinali pro diligentiis et sollicitudine pro Mte R. fra- 
terna in Republica et Regno factis; fraterna R. affectione et benivolentia eas R. Cel de 





 ,...,. 



L.... 


li ) Spytek Jarosławski 15UI-1520, ob. P. Hrabyk, Spytko z Jarosławia tRocznik Tow. 
Przyj. Nauk w Przemyślu 1912). 


" 


--
		

/Vilniana_030_10_141_0001.djvu

			Nr. 95. 


1502. 


123 


rependet D. S. Iae. Pro delatione d. cardinalis ad Mtem R. tantum dicendum erit, quąn- 
tum ex ore MU. R. percepistis. 
Rogandus erit d. Wladislaviensis episcopus, quatinus amore Reipublicae et ob fa- 
vorem MU. R. dignetur Prussiam cum dominis aliis se conferre. Scit enim M. R. ilIis 
eum gratum esse. et ita confideret plus suae paternitatis praesentia consecuturum se ex 
illis subditis, quam aliorum plurium diligentiis effici posse. Nam etiam prout in Nova 
Civitate dictum era t, confirmationes privilegiorum eis daret in quantum iurarent, quod 
alii oratores non facerent, et multa alia credit M. sua ex persona d. Wladislaviensis fu- 
tura optima in Prussia. Si tamen in Colo aliter conclusum erat. deferatur conc1usioni 
il1i, et facturus eris domine Byecensis castellane, sic ut d. cardinali videbitur faciendum. 
Item si d. cardinali videbitur, pro moneta loquaris cum d. Wladislaviensi, acceptu- 
rus ab eodem d. episcopo Wladislaviensi informationem ac litteras ad consulatum Cra- 
coviensem pro argento ad mont:'tariam dando apud eos obligato, pro quo argento nuper 
litterae scriptae et missae erant ad d. Wladislaviensem, subscriptae manu propria R. 
MU., continentes ordinem, quo mediante consules argentum restituturi essent et habituri 
solutionem de moneta et M. R. suum recuperatura esset argentum. Latius enim dominus 
Wladislaviensis lWI R. Iscripsitj de eodem argento quam d. cardina\is et iccirco eidem 
Wladislaviensi missae sunt \itterae tales 1 quales voluit. ut scilicet consules dedissent 
argentum, prout istud ex d. Wladislaviensi intelligetis latius d. castellane. Consules Cra- 
covienses rogandi sunt, ut mercatores ordinent, qui argentum darent ad monetariam, et 
cooperatores huius rei essen t, sic ut d. cardinali videbitur dicendum cum i\Jis. 
Castellanus Cracoviensis rogandus pro duobus mil1ibus etc. et detur ei inscriptio 
ad monetariam, interim vos d. castellane cavebitis illi una cum d. thezaurario Regni; 
unum tamen pro cautione et securitate solvendorum eorundem duorum millium habeat, 
aut inscriptionem Mtl. R. aut cautionem vesu.am, et si cautionem vestram habere ma- 
luerit, extunc vos fideiussiones pro vestra indempnitate litteras Mtlll R. habeatis et earum 
vigore d. thezaurarius de aerario .praedicta duo millia perci piat, et sic debitum solven- 
dum erit I. 
Mlem reginalem salutabitis Mti. R. nomine, commendabitis eius Ser tem sibi et dicetis 
omnium ordinem praemissorum, et fluid suae MI; videretur etiam. exigere curabitis in- 
tentionem ad praemissa maternam. 
Dicendum tam d. cardinali quam aliis dominis cum sua 1. Dne existentibus. quod 
M. R. eo loco est in Mynsko, quo absque suspicione deserti be\1i poterit quo vult te- 
monem dirigere. et proficisci directe potest commode sua Serw sive Viinam, sive ad 
bellum versus Smolensko, sive non ad bellum, sed in alia Ducatus loca. Et hic in Min- 
sko expectabit M. R notarii reditum. vobiscum domine castellane missi. per quem con- 
silia scriberentur ad praemissa. vos autem d. castellane a\ia cOl11missa M tl . R. exequamini: 
Magister Livoniae binis litteris Mtl R. in Nowygrodek scripsit. Primarum i\Je ef- 
fectus erat: Rogabat designari locum, diem et tempus ad invadendum hostem, se denun- 
tiabat in armis esse cum universis subditis expectantem MtiJ R. adventum. et intimando. 
quod sua expectatio multum incommodat eum et ipsius subditos, suadet et rogat, ut 
circa festul11 Assumptionis facerent contra hostem, si quid fa
uri essent. nam extunc 
fient pluviae et inundationes aquarum, sic quod duru m erit perseverare in campestrali 



 


) W M. S. III i u Piekosiński
go (Rozprawy A. U. hist. IX) niema nic o tern. 
2 Por. M. S. III 606: Mińsk l sierp. 1502 (asygnata do podskarbiego Jak. Szydłowieckiego 
zwrotu tej sumy na 25/7 1503). 


Ib. 


-
		

/Vilniana_030_10_142_0001.djvu

			124 


1502. 


Nr. 95. 


, 


statione,. immo homines non possent tolerare incommoditates pluviarum et frigorum, et 
item gliscentibus aquis non essent fluvii practicabiles; iccirco optavit, ut M. R. in forma- 
ret eum. quid sperare deberet. Alteras litteras idem magister scripsit, quarum sequitur 
tenor (ob. J.iv.-Est.-Kurl. U. B. II. 2 p. 229, Nr. 333: Wen den 15 iulii 15 02 ). 


De magistro Livoniae. 
Sopiha notarius mIssus est Livoniam ad magistrum orator cum iIIo effectu: quod 
dum imperator Zawolhensis periit, in cuius !'pem M. R. secum de Regno non receperat 
tantum populum, quanto opus esset ad invadendum etc., quamvis dicere debeat volun- 
tatem constantem Mt;. R., quod pactis et confoederationibus satisfacere velit, tamen quia 
praeter spem ruina Zawolhensis evenit, itaque deberet magister Livoniae requiri, quid 
in eo casu suadet faciendum, et quaerenda erit occasio honesta apud magistrum sub 
colo re quaesiti consilii, ut scilicet et iIIe consentiret aut ad sedandum bellum aut suffe- 
rentias petendum. 


Dominis diccndum 


Ex Minska in Smolensko sunt septuaginta milliaria. 
lnter Minsko et Smolensko mediat Poloczko, . distans a Mynsko triginta milliaria. 
\tern de Mynsko Kijoviam sunt octoginta milliaria, ViInam triginta. Lublin octoginta. 
hem post Smolensko locus est viginti milliaribus. in quo conflictus semel commis- 
sus est, quo ceciderant Lithuani praecipui: dux Constantinus I.ithuanorum etc. 
IŁem Withepsko oppidum et castrum munitum in triangulo inter Smolensko, 1'0- 
loczk et Vii nam, Vilnae proximior. 
hem hoc dicendum dominis, quod Moscovitae nuper łacta incursione prourbiUlu 
Withepsko vastarunt, expiIarunt et igne incinerarunt; timore perculsi erant Lithuani de 
periculo i\1ius castri, timebant i1\um intel.cipi, et si receptum fuisset, nulła de cetero 
commoditas Lithuanis in Smolensko eundi ac etiam be\1i gerendi fuisset. Fatis sic vo- 
lentibus nulla expugnatione ad castrum admissi, recess
runt Moscovitae, receptis abactis- 
que exinde praedis hominum pecudumque et rerum universarum. 
IŁem feria tertia nuntius velocissime ex Smolensko, qui ex Smolensco die domi- 
nico ante Petri ad vincula I egressus, Mynsko die tertia venit, referens et nuntium et 
litteras a Stanislao Kysska capitaneo in Smolensko, quod dux Moscoviae duos mittit 
exercitu!j versus loca praeteriti iIIius conflictus. quo ceciderant Lithuani, unius exercitus 
praecedentis campiductor dux Thalabiey I, alterius sequentis dux et capitaneus est filius 
magni ducis Moscoviae, uterque dicitur quidem numerosus esse, tamen ilłe posterius 
iens. cui praesidet filius, dicitur maxi mus. Ad latus istorum ex parte Pol oczko dux Mo- 
zayski, habens circiter quattuor millia, stat paratissimus,. qui illic accurret faciliter, si 
necesse haberent; qui d isti moliantur, capitaneus Smolenscensis non describit. Idem ca- 
pitaneus supplicat Mti R., ut om nino sua M. non tentet fortunam. versus iIIas oras nullo 
modo appropinquaret, excepto quod haberet sua M. populum multum, et absque poten- 
tiis maximis sua non deberet M. R. versus granities progredi. Sic M. R. aliquantulum 
tepidus loquitur ad confligendum. 


) T. j. 31 lipca; żeby kurjer ze Smoleńska był trzeciego dnia, t. j. we wtorek 2 sierpnia 
w Mińsku jest rzeczą możliwą, ponieważ odległości w poprzednim ustępie są przesadnie po- 
dane, a ze Smoleńska do Mińska jest bliżej niż z Krakowa do Lwowa (ok. 40 mil geogr.). 
;I Noże Andrzej Czeladyn. 


-
		

/Vilniana_030_10_143_0001.djvu

			Nr. 95. 


1502. 


125 


lam vero Czerny campiductor de Poloczk scribit, quod idem Mozaysky stratas et 
paludes sternit pontesque facit versus Withepsk. sic enim unus Moscovita captus ex eis 
refert, quod vellent isti exercitus Withepsko intercipere, etsi non expugnarent castrum, 
oppidum nihilominus vellent ad externum conflagrare; scrihit Czcrny, quod vu\t obviam 
illis ex Pol oczko progredi velletque eorum transitulU impedire, petens ut IV\. R. sibi in 
au xiIi um mitteret hussares alias racze, quos M_ sua sibi mittit exhinc ferii! secunda futura.). 
Item dicendum, quod nuper capitaneus Luceoriensis I et terriginae terrae Wolhinen- 
sis conflixerunt cum Turcis et Tartaris. quorum Turcorum et Tartarorum tricentos et 
quinquaginta interimerunt et triginta vivos receperunt, qui dicunt eorul1l quingentos 
fuisse ex Bialograd praedatum missos, praeterea avisata est M. R. per exploratores, quod 
a\ii qumgenti exinde veniunt Turci et Tartari; unde timendum est, ne Regno damnum 
inferrent dicatur ergo ad avisamentum d. cardinali et dominis. 


Camcnccz. 
Item de Camyenyecz allatae su nt ex parte capitanei litterae, quas R. D. cardinali 
notarius Cothwycz defert, instabitis vos ut legantur litterae capitanei Cameneczensis I 
coram dominis simul cum legatione. Rogabitis ergo Mti. R. nomine R. D. cardinalem. 
quatinus sua ptaJ R. cum dominis consulere et providere dignetur, sic ut necessitas exi- 
git et ut videtur ex his avisamentis periculum futurum imminere. 
Item in Camyenyecz plures pedites sunt mittendi, prout petit capitaneus, si sic de 
contributionibus centum pedites, vel ut videbitur dominis, suscipiantur. Et quia, ut qui- 
dem dicunt ducentos iIIos pedites, qui in Camyenyecz sunt, de Camyenyecz recessisse, cui 
rei non credit M. R., itaque sive sic aut aliter est, dicatur dominis, quod istis veditibus, 
qui sunt in Camyenyecz nunc temporis den tur mille floren i, quos M. R. recepit in mu- 
tuum a Jacobo Glinka' capitaneo Visnensi et inscripsit eos sibi in oppido Milawa Plo
 
censis capitaneatus. Det autem eosdem mille florenorum in Lublin notarius Mti. R. 
Mroczek eis dem stipendariis. alias duobus senioribus, qui ab iIIis venerant. videlicet Am- 
brosio et Lynek. 
Jtem pulvcres ordinandi a procuratore generali iuxta mandatum et informationem 
dominorum, mandabuntque mitti decem vasa. prot cornmisit M. R. per ordinationem 
procuratoris gencralis Cracoviensis D. 
In quantum videbitur dominis, ut iII i in Camyenyecz pedites expedirentur, fiat ad 
eorum solutionem primam provisio de contributionibus. Verum quia forsa n de contribu- 
tionibus prompta non ficret provisio, itaque vocato Petro Niemiglowski capitaneo Ra- 
vensi quaerantur apud eum pecuniae, et si aliter fieri non poterit isti negotio, habetis 
400 flor. inscriptionem manu propria Mti. R. subscriptam ad eundem Niemiglowski e, ut 
saltem mu tu um daret pro eisdem pecunias. 




 ............... 


) T. j. 8 sierpnia. 
\! Kniaź Semen Jurjewicz llolszański 1501-5. 
8 Stanisław z Chodcza. kasztelan lwowski, starosta lwowski. halicki, tn::mbowelski ka- 
mieniecki, 
Russiae et Podoliae campiductor generalis« (Matr. Summ. III 6(0). 
, Ob. Teki Pawińskiego I str. 12-24 i Matr. Summ. III 596, 636. 
li Uwagi godną jest też zapiska M. S. III 168 (28 stycz. 1502) o pewnych nadaniach dla 
Ormianina Donysch Holubyeyowycz 
pro servitiis in munitione et reparatione castri et civitatis 
Camyenyecz«. 
e Matr. Summ. III 611: Mińsk 5 aug. 1502, to wskazuje też datę całego niniejszego me- 
morjału, ob. też Teki Paw. l 24. I 


-
		

/Vilniana_030_10_144_0001.djvu

			126 


1502. 


Nr. 96. 


n 


h 



 


Nr, 96, 


B. m. d. r. (/Jfińsk m,(dzy 5 II 17 sierpnia I502). 
roselstwo panów u'ielkopolskich ze zjazdu kolskiego do króla i panów li.. 
tewskich J sprawowane przez 'Jana Bochotn£ckie
o (a. c). 
Panowie proszq króla usilnie, ab)I się nie narażal na wojnieJ ale .ftaral 
się o pokój alóo rozejm ze wzgl(d1t na zły .ftan finansów i niebezpieczeństwa 
koron1le. O biciu monety, o terminie woloskim w sprawie granic, o zaplacie za- 
cięin}lm, o rewer.\'ałaclt unji etc. 
Krcfl odpowiada przez .Sieklt:ckiego kreślqc niedolę .Smoleńszczan, sqdz£ Że 
do układów pokojo'wych z Moskwq naleiy wC£ągnąc także króla węgierskiq{o 
WladysltIwa, mianuje deputatów 'la termin wolosk£ z pewnem zastrzeżeniem J 
reguluje spraw!, zflciężn)'ch (b). . 
Rmowie litewJ'cy odpowiadają, ie nawiązalt: już wstępne układ)' z lIfoskwq, 
.fpod3iewajq s£ę jednak pomocy ze str01IY pancfw polskich nietylko w slowach 
file i w czynat.h (d). ł " 
ł 
Kopja wspó/cz. 1. R. I. I. 35 b - 39 b. - 2. T. N. 
5, 235-270. UJ;iątki w P. 2n3. 
Druk niekompldny u Ulja"ickiego p. zOI-5. 


a. ,'. 


..uJ! 


Legatio dominorum Polonorum ex conventione Colensi per dominum Bochotnyczky co- 
ram R. Mte in Minsko dicta l. 
Peracto consueto principio commendationis dicatur ipsi R Mti, quod, ut ipsa no- 
scit, propter ea quae in consilium deducta fuerunt in conventione Sandomiriensi, Novae 
Civitatis Korczyn et demum post discessum eius Cracoviae, ut unanimiter constitui, et 
denuntiari potuissent per omnes Regni consiliarios, fuerunt dilata ad hanc conventionem 
Colensem. lo rqua] pari affectu animorum omnes domini Poloniae Maioris consultaverunt 
de his, quae necessaria essent pro communi bono. 
II Atquc inprimis visum maxi me necessarium propter innumeras difficultates et pe- 
ricula undique imminentia, ut quaereretur modus aliqllis, per quem saltem aliquo brevi 
tempore respirare posset Regnum a continuis bellis et sumptibus iam intolerabilibus. 
QIJa autem ratione hoc fieri posset, dicatur eosdem dominos consultasse. nec invcnire 
in praesenti et tam cito aliam viam potuisse, quam ut tentetur bonis mediis et condi- 
tionibus, si haberi possit pax cum adversario M:o.'icovita, vel saltem induciae tam longi 
temporis, quam obtineri possent.1\ 
1\ Scit enim ipsa R. M., quanta difficultas sit in toto Regno, nec posse sufficere exactio- 
nes' impositas non modo ad tan tam bell i molem sustinendam, 1\ sed nec ad tuitioncm 
terrarum Russiae et ad inquietationes, quae iam fiunt et quae timentur ex Slesia. Et 


.....................
''''''




 


l To jest poselstwo do króla, prócz tego zaś zachowało się jeszcze poselstwo do panów litew- 
skich, które jest wyciągiem z niniejszego, gdyż zawiera (mutatis mutandis) tylko zakreślone linijkami 
ustępy. Nagłówek zaś brzmi: Legatio dni Bochc.tnyczky ex parte praelatorum (sic) Regni ad prae- 
latos et barones Lithuaniae in Mynsko 1502 perorata (R. I. I 38 b. Teka Nar. 25 str. 261-4). 
Odpowiedzi od króla i od Litwinów różnią się między sob'ł - podajemy je więc w całości.
		

/Vilniana_030_10_145_0001.djvu

			Nr. 96. 


1502. 


127 


hic dicatur de captlvltate d. Petri Opalenski a iudicis Posnaniensis et dni Smygelski et 
aliis insultibus spoliis et diffidationibus. 
Immo necessarium, quod gregatim et de subito accurratur ad incursus qui in dies 
expectantur, praesertim in partibus Russiae. Nec videri aliquo modo aut ordine debito 
f't utili expeditionem universalem parat i posse, vocantf' necf'ssitatf' Reipublicaf', subdito- 
rum suae M,i. ad tam multas difficultates repellendas. 
1\ Sed et hoc timetur magnopere, ne ad eos hostes, quos magnos et satis poten1es 
adversus Regnum habemus, adiungatur Turcornm hostilitas et invasio. Nam cum pro 
certo habetur per adversarios eius Hungaros, Venetos et alios colligatos traclari cum 
ipsis Turcis de pace, dubium esse non debet eosdem Turcos conversuros apparatus bel- 
licos contra hoc Regnum, quando cum aliis pacem firmaverint, et praesertim si nuntius 
missus in Turciam non in tempore illuc accurrerit, prout valde suspectum est, propter 
eius tardam iIluc profectionem. 1\ 
1\ Sunt et alia gravia incommoda et domi et foris advenientia, ad quae de necessi- 
tate maxi me necessaria respectus habendus est, et propterea omni ratione cogitandum, 
quo modo, ut supra dictum est, aliquantulo tempore Respublica respirare possit. II 
Quare roganda erit eadem MIal humiliter nomine R. ac I. d. cardinalis et totius 
consilii, ut propter supradicta dignetur cogitare cum dominis magni ducatus Lithuaniae, 
si quomodo praedicta pax aut induciae haberi possent. 
II Ad hoc autem negotium tractandae pacis aut induciarum nomine tantummodo to. 
tius consilii regni Poloniae hic deputatus dicetur magnificus d. Petrus Miszkowski pala- 
tinus Lanciciensis, et ipsi domini consiliarii Lithuani rogandi erunt, ut adiungant ipsi 
d. palatino collegam idoneum de suo consilio. II 
Hoc autem intermedio tempore singulariter rogetur eadem R. M. et admoneatur 
propter Deum nomine R. ac I. d. cardinalis et omnium dd. consiliariorum id magno- 
pere persuadentium, ne aliquo pacto sumat sibi in animum proficisci sola ipsamet in 
persona adversus hostem, nisi cum eo apparatu et potentia esset provisa, qualis decet 
ipsam et tantum principem, ne forte, quod Deus avertat, aliquid contingeret, ut in tan- 
tis discriminibus solet accidere, unde et eidem Mli et omnibus eius dominiis gravissimum 
periculum posset advenire. 
Reliquae deinde conclusiones in eadem conventionae łactae referantur, videlicet 
quod urgente dehita necessitate, cui aliter resisti non posset, expeditio bdlica generalis 
indicatur. 


Moneta. 
ILem quod moneta cudatur, eo tamen modo et conditione ac sub tali valore, quo 
fuit decreta in ultima conventione generali Piothrcoviensi tempOl.e olim serenissimi d. 
Johannis Alberti regis b, sed quod ad urium tantum annum cudatur, infra quod tempus 
ipsa R. M. indicet conventionem generalem, in qua deinde de eadem moneta ulterius 
cudenda declarari ac constitui debebit. 
II Roganda etiam est R. M., ut agat cum dominis Lithuanis pro consensu ad depo- 
nendas continendasque merces omnes in Camyenyecz, et quod ultra deferri non permit- 
terentur in Walachiam, quod illae terrae Russiae pro reparatione earum multum exop- 
tant. Estque utile et necessarium Regno ex multis respectibus. II 
II De damnis praeterea iIlatis dno Oleski ex Lithuania a d, duce Siemion, capitan 0, 
'.." I 
 . 


"f\?{ . 


"11':"'r1 r- 'ID i- .. . fi r . r !". 


J- 


rl -r 


. ' 
 J. "i 


. P. poprawniej Opaleniczki 


· Da tern kb6c:zy si
 u.tęp '" P. 


-
		

/Vilniana_030_10_146_0001.djvu

			128 


1502. 


Nr. 96. 


Luceotiensi, ponatur querela, et rogetur sua MI". ut haec iniuria et praedicta damna 
resarciantur.11 
De litteris, quas dni consiliarii tempore interregni servilibus sub suis sigillis dede- 
runt. rogetur, ipsa R. M. cooperetur, ut satisfaciat praedictis servilibus ex impositis con- 
tributionibus, quo praedictae litterae eisdem dominis restituantur. 
II Litterae reversales, quas ipsa R. M. tempore vocationis !S.uae ad Regnum promisit 
a dominis Lithuanis expedire, ab eadem R. Mle rogentur, ut habeantur. II 
hem ne aliquod impedimentum accidat in Regno, eadem Mla. roge::tur
 ut deputet 
dominos ituros ad faciendas granities cum palatino Walachiae, et ne tardet eosdem de- 
putare, quia non multum iam temporis superest. 
Ultimo supplicetur ipsi R. MI\ quod in tantis et tam periculosis actionibus propter 
Deum cautissime habeat se et procedat. et intendat eisdem actionibus cum talibus con- 
sultoribus. qui cum fructu et utilitate possint, sciant et velint debite ac fideliter ipsi R. 
Mli consulere, attentis praesertim temporis difficultatibus et undique dominiis eisdem 
imminentibus necessitatibus et periculis, et ut dignetur de omnibus. qualiacunque erunt 
quae evenient, dd. consiliarios frequenter et sin
 mora reddere certiores, quo et ipsi 
pro viribus eorum possint satisfacere eidem MU pro officio et debitu suo. ad quod certe 
paratissimis animis se offerunt. Quorum servitia tandem humiliter commendentur. 


Ad dominos Lithuaniae. 
Legatin autem ad dd. consiliarios Litbuaniae facienda erit sub eorlem fere tenore 
quo ad R. Mleru, quantum attinet ad persuasionem quaerendae pacis aut induciarum, ex- 
ponendo eis f't nostras et eorum difficultates, quibus per continuos praeteritos annos 
Regnum et Ducatus iIle premitur. et inducantur supradictis respectibus et aliis persua- 
sionibus [ut] adhibeant curam ad dictam pacem aut indutias pettentandas. 
II Super omnia autem dicatur ipsis dd. Litl1Uani
 animos omnium dd. Poloniae non 
esse quam fraternos, et certe continue cogitan: non minus quam ipsosmet de defensione 
et bono statu ipsius Uucatus, cui libenter in omni necessitate parati essen t proprio san- 
guine succurrere. Nec alia ratione persuaderi eis, ut praedicta pax cum hoste quaeratur, 
quam ut et nos et ipsi aliquantulum, recuperatis viribus et rebus communibus in ordine 
positis. accedamus ad omnia illa quae communi ho no essent expeditura. II 


b. 


Ad legationem Colensem d. Bochothnyczki per Mleru R. responsum dominis per d. 
Syekliczky. 
Veniente d. Bochothnyczky. 
Quamvis M. R. alterius erat animi quoad belli processum, forsan en im sese mo- 
visset iam versus Poloczko et Smolyensko cum ea paucitate gentium, quam secum ha- 
bet, tam en cum domini consulunt et orant, ut non iret contra hostem absque magna 
potentia, itaque sua Sert.. significavit in sua legatione omnem positionem suam. Eu! ite- 
rum terrigenae de Smolensko currunt cIarnantes flentes et rogantes, ut eos M. sua de- 
fen dat, nam exercitus Moscovitani in viginti mił1iaribus a Smolensko stativa figunt, et 
in aliis locis pontes aliis parantur ad invadenda dominia. Quap.opter M. R. hortatur et 
affectat dominos, ut cum consulunt absque potentia non eundum, quid et qualiter M. 
R. facere debeat in hac pet iti one et necessitate subditorum defensionem potentium; for- 
san Ser'.' sua cogetur etiam cum paucis se hosti opponere, adeo temere suam M'lOm in. 


-
		

/Vilniana_030_10_147_0001.djvu

			Nr. 96. 


1502. 


129 


festanti, et deliberent domini in eo casu, an cum honestate Serti. suae media pacis sunt 
quaerenda, vel an possibile est ea impetrari. 
Si consulent ad pacem quaerendam, et si d. vicecancellarius posset adhuc in Hun- 
garia reperiri, mittendum esset, ut iIle iuxta prioris legationis conventa obtineat, quatinus 
smUII d. rex Hungariae mitteret oratorem suum qui cum d. Mysschowszky mediaret, hoc 
tandem M. R. persequeretur exequereturque dominorum consilium, ut vel pax vel indu- 
ciae obtinerentur honestate Mt;. suae salva. 
Dominorum Oppalenskv et Smygelski deportatio Mti R. molestissima est, et eo 
magis quod committatur per subditum fraternullI de terra Luzaciae. Placeret Serti suae, 
si d, vicecancellarius posset adhuc reperiri in (-lungaria. ut per eum fieret legatio spe- 
cialis de raptu et spolio i\lo ad Mtem fraternam. 
IŁem videretur Serti suae, ut et nuntius mitteretur cum legatione Bohemiam pro 
tempore saltem quattuor temporum proximorum, vel pro alio, quo Bohemi et Moravi con- 
ventiones celebrant. Ihi exponenda esset quaerela et dicendum, ut illi velut fratres et 
vicini non rescinderent vetus fraternitatis vinculum atque foedus etc., quodque coope- 
rarentur, quatinus M. R. praeciperet iII i Szwab ratione bonorum quae Luzaciae obtinet, 
quatinus rec:1deret raptos cum spoliis. 
Idem intimaretur ad alios principes, ad quos Swab cum complicibus receptacula 
sibi comparavit. Insuper quicquid dominis videbitur faciendum, M. R factura se offert 
pro vindicanda ea levitate et iniuria. tamen Serta. sua aegre fert, qui a domini de Ostrorog 
pacem noluerunt commissariorum consiliis, forsan enim Swab levi pecuniarum summa 
fuisset solutus, et dd. commissariis forsan aequum videbatur. sed iIIi nihil dare volue- 
runt. et iccirco si ita est, domini de Ostrorog deberent nonnihil in ea re cogitare. 
Generalis terrarum expeditio forsan non erit utilis, tamen cum decreta est, M. R. 
contenta erit et approbat consilium et omnem modum. quo a periculis Regnum et prae- 
sertim terrae Russiae salvarentur. Verum quia propter granities Walachi et alia in Nova 
Civitate conclusa, quorum conclusorum non latuit effectus dominos. aliquot millia armo- 
rum gentium _ plus effecissent et maiorum utilitatem attulissent, itaque domini providere 
velint, qualiter i\lis granitiebus satisfaciendum sit absque periculo et personarum et Regni. 
Deputat autem Seria' sua pro granitiebus ilIis dnos: archiepiscopum Leopoliensem. 
palatinum Sandomiriensem, palatinum Podoliae, capitaneum Leopoliensem et decanum 
Leopoliensem
 pro quorum expeditione domine castellane estis inCormatus per Mtem R. 
Ad monetam supra responsum est in legatione de duobus millibus a d. castellano 
Cracoviensi et de argento in praetorio Cracoviensi, qualitercunque eam domini decreve- 
runt. M. R. ratum habet. 
De depositorio in Camieniecz M. R. cum dd. Lithuanis huc prope diem consti- 
tuendis conferet. Pauci tamen vel nulli Lithuani Walachiam aut Turciam mercantur, et 
ita de eodem depositorio ex parte ducatus Lithuaniae forsan non impedietur decreturn 
Regni, consulant ergo domini, qualiter iIIud instituendum erit absque aliorum praeiudi- 
ci o, et quid alJaturum sit Reipublicae. Quicquid vero de eo cum dd. Lithuaniae decer- 
net, per ali um M. sua rev mo d. cardinali significabit. 
De damnis inter Regnum et ducatum Lithuaniae commlssls M. R. tanquam cum 
quadam querimonia respondet. Quia in Lublin nuper mandaverat d. Petro Oleski, ut in 
Brzesczye ivisset cum Ser'. R.. ubi et capitaneus Luczensis et terrigenae fere universi 
Volhinenses venturi erant, ibi cum illis M. sua voluit controversias sopire et satisfactio- 
nes pro damnis decernere. sed Oleski venire noluit. Venerat tamen cum Sert-ate sua Jo- 


ACłM. Alexandri R. P. 


17 


-
		

/Vilniana_030_10_148_0001.djvu

			130 


150
. 


Nr. 96. 


annes Syenyensky 1. Ibi ergo in Brzeszczie prohibitae sunt iIIae incursiones et damna 
inter dominia. Cavit Syenyenski pro Oleski, pro se et pro aliis, illis vero Volhinensibus 
personaliter indictum est: quod sub poena capitis nullas utrinque incursiones facient, do- 
nec M. R. parumper a bell o Moscovitanu deoccupata de utroque dominio deputabit 
consiliarios ad iustitiam ministrandam in locis illis granitierum inter terras Regni de 
Russia et inter Ducatum. 
Litteras indemnitatis putavit M. R. iam evictas esse. Sic cnim M. sua cum sextariis 
in Lublin composuerat et concluserat. quibus tunc per duos f1orenos dedit pecuniis Sll. 
per bona regalia acquisitis, quia restiluri erant litteras indemnilatis illi, quem domini 
de Colensi conventione ad eos misissent ad faciendam ralionem, et qui dedisset eis lit- 
teras recognitionis solvendae summae, quae eis ex ratione solvenda esset. prout istius 
compositionis et ordinatiunis M. R. dederat informationem ad dominos in Colo per d. 
Bochothnyczky, quae etiam hic infra scripta est, ut videbitl1r sic ordinalum fuisse ut 
expediebat; missus. etiam erat Krczonowski nuntius sextariorum in Colo, qui istud solli- 
citabat, ut nuntium deputassent domini, et alius si non pOluit quam thesaurarius I:{egni 
vel alius, cui thesaurarius regestra dedisset, qui etiam facta ratione et receptis Iitteris 
indemnitatis daturus erat ilIis sub sigillo cancellariatus Regni litteras vel ad solvendl1m 
debitum vel ad sel-vitium novum, si domini voluissent sextarios in I:{ussia habuisse. Sic 
non per R. Mtem factum est, qUQd non sunt litlerae illae indemnitatis evictae, sed per 
dominos in Colo existentes; attamen ubicunque sextarii sunt, faciant demum cum illis, 
sic ut tenor infrascriptac inscriptionis disponit, et quicquid debebitur ilIis expressa summa, 
pro carnisprivio et pro Pascha tandem M. R. providebit de solutione. 


Tu przytoc%ony iest akt % 13 czerwca 1502, ob. Nr. 82. 
De positione Mti. R. significandum dominis, quod debite et fideliter Mti R. consu- 
lere vellent etc. M. R. gratias commitit agendas dominis pro ipsorum virtute, fidelitate et 
sollicitudine, prout autem facere consuevit M. sua, sic faciet in futurum: quicquid dignum 
erit scitu intimando. Rogat itaque, ut domini non deserant Ser tem suam 
unc in ea anxie- 
tat
 constitutam. quia videlicet Lithuaniam in spem socii Tartari dum venerat absque 
sufficienti populo, coltidie clamOl"ibus et f1etibus imlJedilur per Lithuanos. ut eos defen- 
dat, cottidie etiam hostis gentes suas Lithuaniam versus mittit, rapit, urit vastatque do- 
minia Ser ti . suae ferro et igne. et M. R. assecuto Regno minus illi resistere valeat per- 
dito socio. Qui absque R. Mt. habito illo socio nimium hosti debiles erant; itaque Ser. 
sua vix continet se ipsam, ut non proiiceret se et su os in omnem fortunae eventum ad 
resistendum furori hostis iniquissimi, ac tam en vellet omnino nihil agere, in quantum 
violens necessitas non trahet eam: exhinc donec notarius Ser ti . suae Cothffycz redeat, 
responsa allaturus ad legationes hic descriptas. 
Dominis Lithuaniae portaturus erit legationem sibi commissam d. Bochotnyczky. 
et si quid respondebunt dignum scitu, reintimabit M. R. R. DO cardinali. 
Hac peroratione ad dominos Lithuaniae facta, vcllet M. R. dominum Bochotnyczky 
exhinc directe mittere Prussiam, qui exhinc missus faceret testimonium reale apud do- 
inos Prussiac, quod ex corde Ser ti . suae fuerit facta deputatio dominorum ad eos mis- 
sprum, et aliquid diceret iIIis de positione Scr ti . suae, ne vjdeant se contemni. Quibus 
hac tempestate neque litterae nec aliqua avisamenta mittebantur, ut benevolentiores 
I 
T .-l
S::;
'
i
go, rotmistrza zaciętnych; Oleski ożeniony był z Katarzynół Bu- 
czacką, Sienieński z Jej siostrą Anną (M. S. III 556).
		

/Vilniana_030_10_149_0001.djvu

			Nr. 96. . 


1502. 


J31 


redderentur ad ea, quae domini acturi sunt cum illis, et quae sola M. R. [post] aliquam 
.felicitatem cum eis constituta actura erit. Itaque sit d. Bochothnyczky excusatus, quod 
non redierit ad dominos. 


d. 


Responsum ad praecedentem d. Bochothniczky legationem, datum per dominos Lithuanos. 
Antequam V. Dominatio hic in Lithuaniam ad R. Mtrm advenit, quaesivimus mo- 
dum, quo inire foedus et in unionem cum hoste nostro duce lVloscoviensi devenire pos- 
semus, et in eum finem et effectum misimus litteras per specialem nuntium nostrum ad 
omnes dominos et consiliarios ducis magni Moscoviensis, quibus eosdem affectavimus, 
quod cooperarentur et intercederent ad eorum ducem magnum Moscoviensem, quatinus 
unio et pax subsequi possent, prout dudum Jakow Zacharia id i
sum suis litteris trinis 
d. Joanni Zabrzeszynski, palatino Trocensi, scriptis fieri optavit, quarum litterarum tenor 
V. Dni sufficienter declaratus est prima die legationis vestrae. 
hem etiam litteris nostris praedictis optavimus, quod domini et consiliarii Mosco- 
vienses ab eorum duce litteras salvi conductus pro nuntiis regni Poloniae et m. ducatus 
Lithuaniae, illic pro tractanda pace et unione mittendis, obtinerent et per nuntium no- 
strum remitterent, et interim bellu m contineatur parte ex utraque; quid tamen nuntius 
noster afferret, dubium habemus. 
Quod autem dd. consiliarii regni Poloniae exactiones impositas in regno Polo- 
niae ad tantam bell i molem utriusque dominii sufficere non posse dicunt et allegant, 
de ista legatione magnopere mirantur praelati et consiliarii m. ducatus Lithuaniae, quod 
fratres eorum carissi:r.i tam cito obliti sum inscriptionum, quae sunt noviter factae in 
Pyotrkovia, quod in nullis eorum necessitatibus deberent eosdem deserere consiliis, gen- 
tibus et etiam pecuniis, et eadem verba pro responso dederunt fratribus suis per m em du- 
cem Alexandrum, castellanum Vilnensem et capitaneum Grodnensem et ducem Michae- 
lem, marscha1cum curiae R. Mtil, quod eos adiuvare deberent omnibus istis exactionibus, 
quae sunt modo impositae in regno Poloniae. Et si non sufficerent pro eorum uti\itate 
primae exactiones, tunc secundis et tertiis promiserunt supportare. Qua tamen !Ope fru- 
strati sunt et multa damna passi ob retentionem longam R. Mtil in regno Poloniae, 
quia et imperatorem Zawolhensem ob dictam longam retentionem ammiserunt. quem 
eduxerant contra communem ho!'>tem utrorumque dOllliniorum Moscovitam, et multa alia 
damna acceptaverunt a stipendiariis eos ultra tempus łovendo, ita quod sum involuti 
multis debitis ob spem fraternae promis
ionis. 
hem referatur dd. consihariis regni Poloniae, quod de deputatione t"t nominatione 
nuntii pro tractanda pace aut indutiis mittendi. grati sumus optamusque. quod Dign'tates 
suae ipsi nuntio mittendo collegam aliqllem ex dd. episcopis regni Poloniae adiun- 
gere dignentur, quod et nos faciemus Ip
a quip
e res ex ccrtis respectibus et variis 
utrique dominio fiet iuvante Domino conducibilis et honesta. 
hem non est certum. qUdndo nuntius noster, quem pro salvo conductu ad dd. con- 
siliarios Moscovienses misi mus. redibit, ac etiam si rem sibi commissam confecerit. Ideo 
expectandus erit reditus nuntii nostri et nos dum advenerit, quamprimum de rebus per 
eum confectis dd. consiliarios certiores efficiemus, et locum designabimus, ubi nuntii 
mittendi convenire debebunt. 
Quod autem ad deponendas continendasque merces in Camyenyecz attinet, haec 
res si facta foret, m. ducatui Lithuaniae ex variis respectibus videtur no bis non esse 
conducibilis. Ideo in ilIam non consentimus. 


17.
		

/Vilniana_030_10_150_0001.djvu

			132 


1502. 


Nr. 96. 97. 


I 


Damna vero domino Oleski ex Lithuania i1\ata sermul d. rex, dum exhinc positis 
JIl bono ordine rehus suis Poloniam. revertetur, iudicibus certis per partem utramque. 
cligendis iudicare et modcrari cornmittet, quod ut sua M. facere dignetur, cooperabimus. 
hem litteras reversales propter aliorum dd. consiliariorum absentiam nunc dare 
non possumus: Sed dum teiiciter ex hoc instituto bello redibunt et tcmpus ad hoc fa- 
ciendum se offerret, huiusmodi litteras dare non recusabimus. 
Item finaliter, quod fratres nostri domini consiliarii regni Poloniae in omni neces- 
sitate nostra proprio sanguine nobis succurrere se offerunt, nos eis pro huiusmodi ver- 
bali oblatione habemus gratias, et si id quod verbis offerunt lacto et sinceritate animi 
ostenderint, maiores habere et eisdem etiam reciprocam reddere voluntatem pollicemur 
et volumus. 



I'. !17. 


H 1Il. d. r. (iJ1ińsk 18 sierpllia /502). 


Poselstwo króla do Prusaków sprawowane przez 'Jana Bochotnickief:o. 
Król, kreślqc kryt)Iczne położenie państwa} wzywa P1usakd'ltJ do udzialu 
w podatkach, aby mógl jak naj1ychlej wojnę ukończy t i przybyt do Pru." dla 
Ilregulowania spraw tanLtel
'::;Ych. Ząda radJI 'lV sprawie stanowiska Mak.
'Ymi- 
!jana wobeł. Gdańska; wzywa do poPierania ka1"dynala we w
'zystkieJll} jako 
swego zastęPcę w J({lronie. 
O
ł-Obna misja do biskupa wllrmińskiego i do tych, który".h mi w.\"każe, 
zwraca uwaj!."ę na knowania w. mt
.trza w Rzeszy i w Rzymie. 
Poselstwo do Sll1llCgO tylko biskupa warmińskiego w sprawie p0ż..wzki i (se- 
kretnie) Ul spra'lvie uzyska1"lia dla króla albo dla Zygmunta jakiegoś kraju 
( ,-\
'Jwecji). 
(J p0Ż-'J'czki takie do GdaftSz".zan tt cwentualnie i do N.ejnotda Fel.ftete. 
. \0 w.fzy.ftkie pOŻ)I"..
.ki h.li)' zabe:.pieczające w ti"':J6ie s::elciu. 
Kupja wspókz. 1. R. I. I 42-- .J.6. - 2. T. N. .!5, 149-169). 


r .egatio d. Johannis Bochotniczki I dicenda in conventu Prussiac, si tunc erit, vel I\l 
uedanensi, Torunensi et Elbingensi civitatibus ad consules vel ad plures consiliarios 
illarum terrarum, si loco quocunque simul essent. 
Piotrcoviae in e1ectione Mtil R. feliciter regnantis, dum innovabatur incorporatio 
Lithuaniae ad Regnum et iuramenta fiebant de praestandis hincinde auxiliis: intererant 
nomine terrarurn Prussiae ad Regnum pertinentium rev mllll in Christo pater et mag. d. 
Lucas, Varmiensis ecclesiae episcopus et d. Nicolaus de Baysen palatinus Marienburgen- 
sis, qui etiam domini eodem nomine enmt Cracoviae in fdici Mtil R. coronatione, et 



 
 ., 


I R. l. I 40-41 warjant p. 1.: _Legatio dno Joh. Bochotnłcki dicenda singulis dominorum 
consiliariorum terrarum Prussiae, et praesertim ilIis qui erant in coronatione c , różniący się tylko 
w niektórych wyrażeniach bez znaczenia od naszego aktu. Ustępów końcowych, zacząwszy od 
-Ad dnum episcopum Varmiensemc, niema w tym warjancie. 
2 Kredytywa do Gdańska dla J. Bochotnickiego: Mińsk 18 sierpnia 1502 (Staatsarchi\" 
Danzig 300 U. IV 566 or.). 


.'
		

/Vilniana_030_10_151_0001.djvu

			Nr. 97. 


1502. 


133 


post eam dum ab universis Regni senatoribus et per eosdem dominos consultum era t, 
ut non obstante eo, quod multa negotia in Regno et terris Prussiae impendeant, quae 
non aliter quam per solam M'em R. personaliter ordinari possent, sicut Reipublicae ne- 
cessitas exposceret, MłRR R. debuit in Lithuaniam egredi et agere cum auxiliatoribus suis, 
videlicet magistro Livoniae et imperatore Zawolhensi, quanto melius felicius et citius 
negotium be1\i Moscovitani. 
Promissum vero erat Piotrkoviae, quemadmodum tenor innovatae incorporationis 
continet et iuratum per universos dominos et de Regno et de Lithuania, qui tunc In 
electione erant, quia incorporata dominia auxi\iis se hinc inde adiuvarent. 
Et qui a M'a. R. Cracoviae existens non parum co nfi debat viribus ac (idei impera- 
toris Zawolhensis, itaque eius Ser tRS festinarat de Regno in Lithuaniam bellum prosecu- 
tura. Sed interim Zawolhensis imperator per alterum de Fossa imperatorem circumven- 
tus erat, cui de Fossa uniwersus Zawolhensis populus se per proditionem dedidit. ltaque 
adempta erat iIIo casu socia manus belli Młi R., in cuius spem de Regno festinantius 
egressa erat. Et iccirco aliis novisque cautelis M. R. adinventis seu adinveniendis belIum 
prosequi debet. 
Hic dicendum, quidquid erit novum. hem quia quingenti Turci et Tartari fuerunt 
pustea interempti in Podolia. 
hem quia speratur felix hiis diebus conflictus cum Massagetis. 
hem quia certi domini MosGovitae consiliarii scripserunt ad certos Lithuanos,. ut' 
persuaderent hincinde ad pacem principes. 
Et licet iIIe de Fossa fuerit nimium sollicitus de confoederatione cum Mte R, fa- 
cienda et eo ipso sopiendo Moscovitano bello, quatinus ipse, conciliatis fav.oribus vici- 
norum, Zawolhensi redeunti resisteret tutius et confidentius. tamen quia confoederationes 
paganorum semper fallaces esse consueverunt et M. R non om nino se committere velIet 
istius de Fossa fidei, cuius perfidiam novit, quamobrem eius Ser,a. nuper necessario pe- 
tiit auxilia de Regno sibi et Magno Ducatui praeberi, sine quibus (habitis tamen 
istis militibus quos Ser tu sua secum ha bet) commode ac prospere agere potuisset contra 
hostem, nisi cecidisset Zawolhensis 
In Regno autem et terris illis pro tam subiti casus necessilate, dum celerius haud 
praeberi potuit auxiliu'11, saltem expeditionem belIicam universi Regni incolae impresen- 
tiarum decreverunt generalem. per quam a dorsis M. R. [tutus] contra hostem progre- 
diretur a et terrae Regni clefensionem haberent, in quantum, ut verisimile est, iIIe de 
Fossa imperator vel quicunque barbarus Mtem R. invadendo terras aut Regni aut Magni 
Ducatus a profectione proposita et actione bellica distrahere mo1\iretur. 
In terris etiam iIIis nonnul\ae contributiones iam decretae erant, e quibus M. R. 
suam habuerat expeditionem ad Magnum Ducatum redeundo. 
Tandem quoniam M. R. Cracoviae et Lithuaniae existens deliberarat quantocius 
redire ad Regnum, finito belIi Moscovitani negotio, sese demum commodare terrarum 
Prussiae necessitatibus, quas quidem intelIexit es
e quoad ordinem communis iustitiae et 
quoad aliorum negotiorum meliorem conditionem ad melioremque statum Prussiae fa- 
ciendum pertinentes, iam vero adempta auxi\iari ma nu opus erit contra hostem furi- 
bundum viribus novis, opus quoque aliis deliberationibus. Posset quidem e1US Serta. su- 
stinere ilIius belIi molem vel suspendendo per sufferentias, quae forsan non recusabiles 
essen t, modo M. R. consentiret suspel1sionem tieri absque restitutione ablatorum. cogens 



 VVY'. 


".Vu..-v... 
 


R Rp. mylnie: proiredien
 


-
		

/Vilniana_030_10_152_0001.djvu

			134 


1502. 


Nr. 97. 


hostem tametsi non invadendo, tamen incursiones faciendo, quae hactenus fieri consue- 
verunt fortuna Mtis R. praevia, sic quoque eius Ser tRB posset commoditatem adipisci se 
deinde ponere ad negotia Prussiae gerenda. Verum quia singula, quae armis manuque 
in bell o geruntur, nervo ipso, ut dicitur, teneri consut'verunt, ita dum terrae Prussiae 
unum corpus Regni essent, ut iIIae aliae quae iampridem et contribuere et ad arma con- 
surrexere in praesidium et Mt;. R. et fratrum Lithuaniae, ut fraternitati et incorporationi 
satisfacerent iuramento confirmatis, prout ad id communia Regni totius dominia se iu- 
ramentis astrinxerunt, iccirco licet M. R. non postulet, ut Oom neB V. hac tempestate 
cum Polonis simihter ad bellum progrederentllr, istud enim hac vice sera mandaretur, 
sed ut D. Vae fidem !>ubiectionemque suam declarando Mt. R. indubitatam esse, quem- 
admodum Mta. sua de eis dubitare nollet, fratribus Polonis et contribuentibus et ad arma 
consurgemibus ad votum et necessitatem M,i. R. et fratribus Lithuaniae se utrinque 
coequarent. 
Ut denique M. R., negotiis felicius in eo bell o gestis, celerius ad Regnum redire 
valeat ad aliaque, quae Regno et terris Prussiae incumbunt, deliberationes suas convertat, 
rogat Dne. V., ut ipsi conformando se fratribus Polonis atque Lithuanis, velint auxilium 
pecuniarum contribuere Serti suae, quo mediante Sert&l sua populum ad illud condu- 
ctum conducendumque mdius et tutius ad omnia in bello opportune gerenda dirigat, 
belli Moscovitani negotium in bono ordine et Magnum Ducatum in pace constituat, 
.ad Regnum tandem in terras Prussiae redeat celerius. 
Specialiter autem commisit M. R. memorandum V. Dombu, negotium civitatis Ge- 
danensis, quam sermu. Romanorum rex ita convenit imperiali iure, ut V. Dne. sciunt. 
Scripserat quidem Mta. R. dum egrediretur in Lithuaniam litteras illi M'i, eam rogando. 
ut non ingereret se ad iurisdictioncm regni sui Poloniae etc. et descriptus erat proces- 
sus iuris sententiae et rei iudicatae pro parte Mtis R. obtentae Romae. Post iIIas autem 
Iitteras M. R., voluntate illius Mti. intellecta, talem deputare voluit nuntium ad R. Mtem 
iIIam, qualem exposceret responsio regis, sermu. tamen Romanorum rex breviter Mti R. 
rescripsit sic, qui a in eis et aliis negotiis pollicita erat Mta. sua suos notabiles ad Mtem R. 
mittere nuntios. Quoniam autem Mta. ł.<.. non intelligit illos proficisci aut deputari per 
Romanorum regem, et forsan in iudicio imperiali contra Gedanenses proceditur (non 
obstante quod M. R. petiit vel anullari vel suspendi processum illum, non obstante 
etiam quod Romanorum rex obtulit se missurum ori1tores ad M tem R, notabiles). et item 
forsan Gedanensibus taedium fit exinde et molestia imminet, qnos suamque iurisdictio- 
nem et imperium regium M R. omnino tueri cupit. iccirco V. Dbua rem defert et rogat, 
consulere velint, quid censent {aciendum in ea re. 
Hic interrogandum erit scrutative. Item an illi nuntii expectandi Romanorum re- 
gis et quamdiu expf'ctandi. - Item an ad iudicium imperiale mittcndum. - Item 
quaJis mittendus nuntius, utrum doctor legista vel iurista simplex. - hem utl"Um ali. 
quis aut praelatus aut baro Regni. - Item utrum suadent iure experiendum. - 
Item utrum universi Regni super hoc consilium suadent requirendum. 
hem post subitum etiam de Cracovia recessum dd. episcopi Varmit'nsis et palatini 
Mariemburgensis visum erat dommis cum Mte R. tunc existentibus, Ul i\lmuB revmn.oque 
d. cardinalis, germanus Serti. suae et tanquam regni primas, Reipublicae gubernaculum 
vice fraterna gessisset in Regno et in universis aliis terris ad Regnum pertinentibus et 
sub corona Regni existentibus, prout istud commisit eius pt. Mta. sua, suadentibus dOl11i- 
nis tum praesentibus, usque ad fdicem M';' suae de Lithuania reditum. lccirco, si casu 
quocunque insperato reditus !W" R. de Lithuanią d ifferetur, rogat M. R. et hQrtatur V. 


I
		

/Vilniana_030_10_153_0001.djvu

			Nr. 97. 


1502 


1$ 


one. per eam fide m, quam de vestra virtute fideque indubitata habet, velint eidem 
rev lOO etc. d. cardinali praebere consilia auxiliaque sua ad omnia, quae postulabunt com- 
mune consilium ac ad alia, quaecunque ipse dom. cardinalis consilio arbitrioque com- 
muni deferenda aut mandanda duxerit, necessitate quacunque, aut Regno aut terris 
Prussiae vel aliis ad Regnum pertinentibus et sub corona Regni existentibus, exigente. 
Ultimo M. R. virtuti 6dei et integritati Dnum V. negotia, felicem M,i. suae statum 
sicut in aliis Regni terris sic 'in terris Prus;iae contingentia, ad vota et desideria sua 
confidenter commendat confidendo, quod ita observabunt illa sicque pro M. Ri.. con- 
sulent. ut ex sua virtute debent et ut tempore felicium Ser';' sua praedeccssorum facere 
cOl1sueverunt, M'" vero sua eum se futurum offert. ut omnia face ret, quae honorem et 
utilitalem quaeque augmentum terris Ptussiae et Dnom V, essent allatura. 


Ad dominum episcopum Varmiensem specialiter dicenda: 
Ql1amvis M. R. commune requirat consilium a singulis dominorum totius Regni et 
a communitatibus tCI-rarum Prussiae, singulariter tamen consilio Paternitatis V. confidere 
iIIudque prosequi vellet quoad negotium cittatorum civium Gedanensium. Igitur rogat 
M. R. singularitt'r, dignetur consulere, qui d MI; R. in eadem causa faciendum esset. 
hem pari modo M'.' 5ua speciale requirit consilium ex V, p'e quoad magistrum 
Prussiae. Intelłexit M. R., qualiter magister ipse in conventionibus imperii semper petit 
ah imperio auxilia contra Polonos. Et licet. prout V. p'.. seit, Cracoviae nuntii d. ma- 
gistri fuissent sic expediti, quod nihil intellexit contra se et Ordinem ex parte Mlis R. 
et regni Poloniae innovari, tamen forsa n non inconveniens esset, ut M. R. eandem no- 
vi tatem magistro intimaret, sic quod Mta. sua accepit, quod ille apud principes imperii 
so\licitus esset, pro quibus quidem consiliis et auxiliis contra Ser tem suam et contra re- 
gnum Poloniae Romae quoque similiter aliquid sollicitatum erat, prout M. R. exinde 
avisatur. Quoniam v
ro M. R. suam regiam benivolentiam cum eo, velut affini et con- 
siliario, integerrime et absque ulła novitatis alicuius suspicione observat et per dom. 
magistrum eam observari vellet, iccirco miratur, cur dom. magister sinit iIIas fieri pro 
se sollicitationes, cur denique integerrimum affinem dom. regem hiis novis deberet pro- 
vocare in eam admirationem. 19itur hortandus esset magister, ut non permitteret eas de 
se novitates et avisamenta seminari etc. Fieri vero posset legatio saltem per viam t'x- 
plorationis, et iccirco si quid M. R. et quo effectu intimare magistro deberet, velit V. 
P. consilium dare Ser'; suae. 


Banc supra!'criptam commissionem perorabitis etiam aliis dominis in secreto, qui- 
bus d. Varmiensis suadebit communicandam pro consilio. 


Infrascripta soli Varmiensi episcopo dicenda: 
M. R. V. PI; specialiter commisit referre, quod ad sollicitandum iIIud pecuniarum 
subsidium iIIis movetur rationibus, quod veretur ex parte Ordinis se habituram pro terris 
Prussiae actionem. Altera, quia stante etiam pace consueta veniendum erit MtI R. Prus- 
siam cum ea expeditione, quam divus olim geni tor faciebat. Dbi tamen nullos proven- 
tus nulłosque thesauros habet, ut igitur M. R. absque impedimento alicuius difficultatis 
celerius illud faceret, quidquid primum terris Prussiae expediret: aut felix Serii. suae 
adventus, qui etiam non parvam absUlnet impensam. aut prompta armorum gentium 
expeditio, quae non nisi pecuniis fit, iccirco V. plem singulariter commisit habere rugatam. 


-
		

/Vilniana_030_10_154_0001.djvu

			136 


1502. 


Nr. 97. 


ve\it efficere, ut interim et celerius decernatur Mti R. danda aliqua contributio pecunia- 
ria in terris Prussiae. 
Quam in spem rogat Serta. sua, velit mutuo dare iIli aliquot millia florenorum, 
quae eius Mtll8 sol vet ei de eisdem contribuendis pecuniis aut inscribet, et ego inscrip- 
tionem recuniis receptis darem, promittendo solutionem pro termino certo. 
Hic quidquid d. episcopus eliget, faceretis sive inscriptionem super Derschova dando, 
sive ad terminum certum solutionem promittendo. 
Iłem ad d. episcopum Varmiensem secreto et absolutis supra!oocriptis informationibus 
dicendum: 
V. P"" per d. Joannem Sluzowski 1 suae SerU. notarium MU R. aliquid brevissime 
tamen pro avisamento intimaverat, ..... quod crederet perutile futurum pro hodiernis 
Mti. R. actionibus. Nam et populosum et locuples ...... habens mineras omnium fere 
praecipuorum metallorum, referebat vero idem Sluzowski, quod consuluit P. V" ut M. 
R. cogitaret modos assequendi illud I ..,..., et forsan vellet P. V., ut aliquis de terris 
Prussiae mitteretur orator Mti. R. in ea re. Quam ob rem M. R. V. Paternitati commisit 
gratias referre pro eo affectu et benivolentia, cui significat per me, quod superioribus 
diebus M. R. existens in dignitate magni ducatu
 Lithuaniae habebat bona avisamenta 
super eadem re........ et dabatur spes assequendi ..... iIlius, et forsan R. Sert... ali- . 
quid tum fecisset pro eo assequendo, sed cum vacarat paternum, ad hoc se convertit, 
iIlius vero negotium postponebat. Verum cum V. pta. illius meminit, iccirco sua CeIsi- 
tudo rogat V. ptem, ve\it cum hominibus, quos intelligit isti negotio et parti regiae af- 
fectos. deliberare et consulere, ut Serta.a sua tandem faceret prosecutionem consilii, non 
cupiditate regnandi, sed necessitate Reipublicae istarum partium, quarum imperiis prae- 
est et regnat, quibus forsan afferet ilIa novitas non parum emolumenti et quietis, et si 
absque iniuria tractatuum iam condam. ut supra dixerim, de Magno Ducatu factorum 
posset fieri. Si quoque prosecutio iIIius ..... non videretur faci\is et possibilis quoad 
Mtem R., nihilominus eius Sert.. libens videret, ut etiam cum aliquanto labore proseque- 
retu.- hoc negotium pro iIl mo principe d. Sigismundo, qui profecto dignissimus est imperio 
cuiuslibet regni, quantumcunque magni, ad eiusque sublimationem non dubitaret impen- 
suros, non solum per oratores privatos sed modis et viis quibuslibet, primum sanctissi- 
mum d. n. papam, tandem ser mum d. Hungariae regem et totius familiae regiae Poloniae 
consanguineos, generos et af{ines, suas diIigentias, sollicitudines, thesauros et operas, 


Ad Gedanenses. 
Praeterea M. R. per ven. d. Nicolaum de Cosczyelecz, praepositum Vladislavien- 
sem a, affectabat V. Charitates pro viginti millibus florenorum. Nunc idem per me re- 


) Jan de Sluzow kanonik, kanclerz kruszwicki, pisarz ziemi brzeskiej (M. S. 111 644. 786, 
1432, 2240). 

 W rękopisie R. I.: il/ius. poprawione potem na iI/ud, co wszystko kopista T. N. prze- 
czytał II/irdis i wprowadził tern w błąd J. Caro (Gesch. Polens V 878). Niewątpliwie jest tu 
mowa o Szwecji, co widać z aktów Indeksu Lewickiego Nr. 4987 i 5117. które do pierwszej 
połowy roku 1501 odnieść należy. 
Luki w rękopisie oznaczamy taką ilością kropek, jaka mniej więcej ilość liter w luce mo- 
głaby się zmieścić. Najczęściej uzupełnićby można: regnu11t. 
s Był przy królu w N. M. Korczynie 2 czerwca 1502 (Teki Paw. 1 11). Przy wysługach 
królewskich doczekał się biskupstwa chełmskiego (1506-1518). 


-
		

/Vilniana_030_10_155_0001.djvu

			Nr. 97. 98. 


1502. . 


137 


petit, facere velint illud, regia quidem Serw omnem proinde eis exhibebit favorem, et 
praeter id sic inscribet, ut indempnes cłficiantur, pro inscriptione vero non dubitarent, da- 
rem hic ipse iIIam quamcunque V. Ch. commodarent summam. 
Habebitis itaque duplicem conscriptioncl1l, unam ad Puczko, super censum vero 
duplicatam. 
Apud Gedanenses vel impetretis viginti mi\1ia. vel decem millia ad extenuandum 
in censu duorum millium annuo, et quodcunque obtinebitis, habetis pro utroque litteras 
sub uno contextu. 
Vel si non ad extenuandum, tunc dentur Iitterae pro viginti mil1ibus super censum 
duorum millium, et hahetis Iitteras. 
Vel si non ad extenuandum, tunc den tur litterae pro decem millibus super medie- 
tatem census, videltcet super unum mille florenorum. 
hem habetis etiam ad Gedanenses negotium, quemadmodum per d. Koscieleczki 
praepositum spem dederunt mi\le florenos super Puczko mutuandorum, vos instetis quod 
dem tria vel duo vel saltem unum mille super Puczko, et habetis litteras. 
!tern per d. Sluzewski d. Varmiensis episcopus forsan non recusabat dare aliquot 
mil1ia florenorum super Derszowa, vos instabitis. ut iIIud faciat, et detis Iitteras ptl suae, 
et obtineatis vel quinque vel quattuor ad minus millia. 
hem Reynoldus Felstete per alium ad Joannem de Lasco secretarium intimavit, 
quod vellet dare aliquot millia florenOl"um super Derszowam. ltaque prim um desternen- 
dum est votis ac desideriis d. eiusdem episcopi Varmiensis, et si eius pt.. facere nollet 
id quod petitur, concludite cum Reynoldo, et detis litteras, prout supra. 
Sunt ergu suprascriptae Iitterae sex l. manu propria Mt;. R. subscriptae. quae da- 
bun tur pro pecuniis mutuatis. Si tamen non mutuabuntur, restituantur Iitterae Mti R. 
praedictae. 
hem si ad minus sigi\1um transferri volet quispiarn, suo tempore transferentur, et 
vos polliceamini, et si necesse erit inducatis d. episcopum Varmiensem. ut polliceatur. 


NI'. mt 


B. m. d. r. (Łowicz ka1tiec sierpnia 1502). 


rrydcryk do Aleksandra o przybyt:iu po.<;/a węgierskiego Zygmunta Za1lthay · 
i Jego misji pokojowej do Moskwy. 
Dwie kopie s Tomic. 1. P. uJ i 2. R.. I90. - 3. T. N. 25, 463-6. (ex 2). 


Fridericus cardinalis Alexandro regl. 
Serenissime princeps et domine german e domineque gra
iosissime, R. MtaR Hunga- 
riae misit oraiorem suum, d. Sigismundum Zanthay, invitatum nos ad nuptias, cuius 
legationi respondimus. ut decuit. Post biduul11 autem idem orator discessurus hinc est, 
recta profecturus ad V. M tem , eamque quoque voclJturus ad praefatas nuptias. Et quoniam 
imdligebamus ipsum non ob eam unam causam missum, sed ut in l\1oscoviam iret 
tractandae pacis causa, ita ut ab ipso ser mo dom. rege Hungariae petitum fuerat. exqui- 
sivimus ab eo iII a, quae in commi--sis haberet, ut exinde aliquid V. Mtl signiflcaremus, 
quo posset deliberare de his, quae allaturus est pro Reipublicae utilitate. 


'.....
--- - 



,&.. 


.... 

 - 


1 Ob. Mdtr. Summ. III 615-620 wszystko: Mińsk 17 sierpnia 1502. 


Aa.. Ak.and.. 11.. P. 


18 


-
		

/Vilniana_030_10_156_0001.djvu

			138 


. 1502. 


Nr. 98. 99. 


Itaque V. W.. sciat eundem oratorem ea potissimum causa isthuc missum. ut quae- 
rat et procuret nomine R. Me.. Hungariae pacem aut inducias aliquas, ostendit enim 
nobis legationem suam in scriptis et informatiooem a legato apostolico. tum littera
 
ąuoque summi pontificis. ad praedictam concordiam et pacem facilius assequendam 
spectan tes. 
Meminimus autem tractatum et conc1usum fuisse in conventione Colensi propter 
aliquas causas, ut prius tentarentur media obtinendae praedictae pacis per dominos Regni 
consiliarios, sed quando praevenit idem orator. propositum nostrum: admittendus videtur 
ad tractanda ea propter quae mittitur, et consideramus posse e\"enire, ut sit melius et 
facilius V. MU et Regno assequi pacem suasione potius aliorum quam propria petitione 
ea a potissimum causa, quod incedens auctoritate ad concordiam ineundam b summi pon- 
tificis et ser mi d. regis Hungariae, promptior erit dux Moscoviae ad mutandum animum 
in melius, et maxime quando tales respectus et rationes adducentur", quae merito ('um 
movere debent, quantumcunque durum et agrestem. Quodsi per domesticas personas. ita 
ut videbatur, praedictam pacem quaereremus, procul dubio verisimile est eundem du- 
cem contumatiorem futurum, quippe qui facil
 coniicere posset diffidere nos iri virihus 
nostris et non bene sperare de rerum exitu. cum quaereremus concordiam adaucta V. 
Me., regno Poloniae et aliis auxiliis, et praesertim post casum tam potentis socii bell i, 
Tartari Zawolhensis. 
Considerantibus itaque nobis haec ita se posse habere. videtur. ut id quaeramus 
per dictum oratorem, quandoquidem occasio adventus eius cogit quodam modo nos mu- 
tare propositum et deliberationem priorem. Et si quidem idem orator inveniret ipsum 
ducem Moscoviensem acc1inatum ad deponenda arma et pacem ineundam, videretur non 
ab re esse, ut ipse II procuret ah eodem duce habere litteras salvi conductus et re\iqua 
necessaria praeparandae huic rei oratoribus nostris illuc postea mittendis pro conc1udenda 
SUlS conditionibus unione et concordia. De quibus per V. M&em. si ea via res tractanda 
erit, bene informari et eidem fjdelis et bonus interpres dari debebit, quia iste nullum 
talem secum ducit. Verum quia isthic multa contingere possunt vel iam contingerunt 
nobis incognita, propter quae aliter procedendum in hoc negotio videretur, committimus 
hanc nostram considerationem iudicio V. Mti. et eius consiliariorum. ut illa faciat cum 
eisdem, quod intelliget et hooestati et utilitati suae et Regni expedire. Nam quod hic 
attinet ad nos et alios dominos consiliarios, quicquid intelligemus posse nos efficen
 pro 
statu meliori V. Mt.1e et istius Ducatus, promptissime faciemus. Commendamus nos humi- 
liter V. MU, valereque iIIam felicissime desideramus, rogantes ut nos consuete gratia et 
amore fraterno prosequi dignetur, Datum... 



I'. 99. 


B. 111. d. r. (i w). 
/tryderyk ,: rada koronna w tej samej rprawie do panów rady lz"tewskiej. 
Dwie kopje s Tomie. 1. P. 219 i 2. R. 192. - 3. 7: N. 2." 495-6 (ex. 2). 


Fridericus cardinalis et consiliarii regni Poloniae praelatis et baronibus consiliariis 
Lithuaniae. 
Reverendi in Christo patres magnifidque domini, fratres et amid nostri dilecti. In 


. - 
....-.-___... _
_.J"'J"o. 
 
........
-"..., .............;-.........,. 


. Ob. rękopi.y maj!) tu: et (widoclny bl!)d, 
· P. adiicientur II P. niema: ip.e 


b R. dodaje lu: et, kt	
			

/Vilniana_030_10_157_0001.djvu

			Nr. 99. 100. 


1502. 


139 


omnibus conventionibus nostris et praesente R. Mt. et absente. praecipua cogitatio et 
cura nostra aliorumquf' dominorum consiliariorum semper fuit discutere et quaerere di- 
ligenter, qualiter modis omnibus nobis possibilibus consuli a ac succurri posset difficulta- 
tibus V. DnuIII nobiscum communibus. Ad ultimum sententiam mentis 110strae aliorumque 
dominorum declaravimus V. ObWl per d. Bochotniczki, qui ex conventu Colensi isthuc 
missus fuit, ut videlicet uno eodemque animo quaereremus, quomodo respirare possemus 
a continuis bellis et sumptibus gravissimis, parati et alia vobiscum subire pro commodo 
et decreto communi. 
Et quoniam ex litteris V. Dnum, nuper nobis et aliis dominis b Regni mlssls, cogno- 
vimus easdem V. Doea non dlssentire ab eo, quod per eundem dom. Bochotniczki si- 
gnilicamus de quaerenda pace cum hoste, non videtur nobis. ut super ea re plura verba 
faciamus, solum notum facimus V. D ł1 W1 se
um d. regem lIungariae misisse oratorem 
suum d. Sigismundum Zamhay ad parandam viam pro eadem pace nanciscenda, pro 
qua nostri domini Mtas iIIam Mtem cum toto consilio per oratOl'es suos rogaverat. Et 
quando ita contingit, quod idem orator praevenerit missionem nostrorum oratorum ad 
eundem ducem Moscoviae, videretur nobis. ut per eum quaereremus, quod per nos fa- 
cere cogitabamus ex his maxime causis, quas R. Mt' descripsimus, ea tamen conditione, 
nisi aliquid aliud in eo negotio quaerendae praedictae concordiae V, DbWl videretur 
consultius et utilius faciendum. 
Nos enim quicquid commodius videbitur, cum V. DbWl concordibus ani mis parati 
sumus facere. id quod alios quoque dominos certo scimus cum optima voluntate factu- 
ros. Valt'ant feliciter V. Dnea et nos diligant. Datum... 



r, WO. 


Mi1isk 28 .<;"rpn;1l '5C?2 


AI.ek.fander donosi Fryderykowi o wysylce dworzan polsltt"c:h do Polocka, 
o zwycięstwie 1fli
.trza inflanckiego nad M(lskwą, o utarczce pod Smoleńskiem; 
żąda, ab)' pO.fel.ftwo litewskie przyjęte 
vl(1 na ś. Michal i uZY.fkalo jaką pomoc 
Pti:niężnq dla ztlplaty żolnierzy zaciężnych. 
Dwie Ropje z Tomie. l. P. 2."18 i 2. R. '93. - 3. T. N. 24, 787-8 *ex tłu. bib/o 
Nndiv. NeSfJ.c (2). 


Alexander rex Friderico cardinali. 
łI1ustrissime princeps et reverendissime in C1uisto domine, germane nostcr charis. 
sime. Declaravimus omnium rerum ordinem statumque nostrum per notarium Joannem 
Carvowski, qui nuper ad V. R. Dnem anobis profectus est. Postridie vero eius diei, quo 
discessit, nuntii senatus Lithuanici hinc egressuri erant, qui tamen adhuc per nos re- 
morati sunt propter quasdam actiones, quae nonnihil difficultati:; in se habebant; sed 
ea quoque deinceps erit nulla, omnes enim assensi sunt arma sumere contra hostem. 
Jamque hi curiales, qui e Regno venerunt, mox hinc exibunt, ut cum his, quos in Poloczko 
collocavimus convenientes. una contra hostem proficiscantur, quamquam veremur illos, qui in 
Poloczko sunt, urgente defectu pecuniae difficiles fore ad movendum de loco; nec uspiam 
aliquid conquirere possumus, quod eis demus. Quos subinde sequetur Lithuanicus exercitus. 


. P.: conaulere 


lo R.: ad no! et alioa domino! 


18.
		

/Vilniana_030_10_158_0001.djvu

			140 


1502. 


Nr. 100, 101. 


Postea vero, quam iste ipse notarius hinc discessit, nihil immutatum, nihil ali ud 
innovatum est: quam quod duo millia Moschorum a quingentis equitibus duobusque mil- 
libus et quingentis peditibus magistri Livoniae
 ex agris collectis, fusi sunt funditusque 
deleti; duo duntaxat vivi capti. Nostros quoque qui in Smolensko sunt equites et pedi- 
tes cum Moschis, postquam illuc ad obsidendam arcem venissent, conflixisse accepimus. 
non sine strage hostium. Cuius rei certiOl.em exitum in horas expectamus, cum primum 
autem certior nuntius afferetur, mox ut V. R. D. sciat faciemus. 
Sicut item R. D. V. voluit anobis diem indici, ad quem cum consiliariis Regni 
congressura esset ad excipiendum nuntios Lithuanorum, iam denuntiavimus iisdem nun- 
tiis diem S. Michaelis; efficiat igitur R. D. V. , ut ad ipsum diem S. Michaelis cum coo- 
siliariis conveniat. Quorum potissima pars legationis subsidium pecuniarum petendo erit. 
Quemadrnodum igitur per castellanum Hiecensem 1 ac deinde notarium nostrum a V. R. 
Dae petivimus, et nunc itidem rogamus, ut cum senatu Regni ita agat, ne eos sp es diu 
data fali at. Nam nisi adiuti fuerint e Regno, nequaquam proprio stipendio in hibernis, 
cum hos curiales, quos mittimu8, tum etiam alios equites et pedites, qui iam pridem ibi 
manent, poterint sustinere, ex quo maximus error et periculum (quod Deus bene avertat) 
fadle subsequi posset. Feliciter valeat R. o. V. non immemor nostri. Datum in Minsko, 
die dominico S. Augustini a. D. MDI1, regni nostri 1°. 


Nr. 101. 


Łowicz 29 .<;'
rpnia 1502. 
Fryderyk kardynal zwraca uwag
 'Jakóba z Mantut: który jako komisarz 
wikarjusza generalnego bernardynów przybyl do Polski na kaPitlllf, że powaga 
zakonników podupadla w Polsce, ponieważ mieszajq sit prawie do wszystkich 
spraw świeckich. 
nwi
 Iwpje s Tomie. 1. P. 221 ; 2. R. 213. - 3. T. N. 24, 787-8 (ex 2). 


Fridericus fratri Jacobo de Mantua, commissario vicarii generalis Fratrum Minorum 
de observantia I. 
Venerabilis et religiose in Christo nobis dilecte. Affectus noster paternus in religio- 
nem et universum ordinem vestrum is est, ut semper ea, quae faciunt pro decore et 
augmento ipsius. libenter videamus, et contra, si quid esset, ut in humanis contingere 
solet, quod eundem ordinem apud homines quoquo modo offenderet, quantum possu- 
mus. debitis remediis ei incommodo obviamus. Eapropter cum essent aliqua, de quibus 
pius rei causa vobiscum conferre optabamus, existentibus vobis in oppido nostro Lo- 
wicz, propter aegritudinem nostram id facere non potuimus; et nihilominus non est vi- 
sum nobis ea silentio praeterire, ne forte ex iIIis maius incommodum oriretur. Signifi- 
camus igitur pro officio nostro et charitate in ipsum ordinem vestrum succrescere sensim 
aliqua, quae non parum laedunt consuetam existimationem hominum de fratribus reli- 
gionis vestrae in hoc Regno, eo quod aliqui ex iis, egredientes praecepta regulae, solent 
audacius immiscere se negotiis ad eos minime spectantibus, et fere nulłam partem re- 
rum saecularium, etiam ipsius Reipublicae relinquere, quam non attrectare audeant. Quod 





 


) 'akób Sieklicki, ob. Nr. 95 z dnia 5 sierp. 1502. 
I Tenuit capitulum in Cobilino pro festo S. Francisci 1502 {Mon. Pol. V 286 {kronika 
Jana z Komorowa). 


.-
		

/Vilniana_030_10_159_0001.djvu

			Nr. 101. 102. 


iW:!. 


141 


cum sit maxime periculosum, exhortamur vos et pro pietate nostra affectamus, velitis 
similiter de hac re, ea modestia, qua decet et prudentia, quae in vobis est, in isto con- 
ventu vestro generali mentionem facere et ita providere, ut deinceps scandalum eius- 
modi non committatur, sed ea opinio de morihus et sanctimonia istius ordinis crescat 
in populo pro laude et gloria Dei, quae relicta est ipsi a patribus eius quasi haereditaria. 
tum ut nobis et aliis omnibus occasio et causa detur, consuetam affectionem non modo 
conservare sed et augere in utilitatem et ornamentum praefati ordinis vestri. Hene va- 
lete et in orationibus ordinis nos commendate. Datum in Lowicz, vigesimanona mensis 
august i a. D. MDIIo. 


.. 


NI'. I U.
, 


B. m. d. r. Ło'Wics (pocz. 1v,.zeJlIia 1502). 
Fryder)'k do Andrzeja Róży, arcybiskupa l'wowskiego, w sprawie przyjęcia 
poselstwa litewskiego, ponieważ panowie malopolscy na sejm do Piotrkowa je- 
[.hat nie chcq, tudzież w .
prawie bicia monety i zapłaty zaciężnych na Rusi. 
Tenże w tych samych sprawach do panów wielkopolskich. 
Dwie 
opje B Tomic. 1. P. 249-25I ; 2, R. 195-7. 
. 
Fridericus cardinalis domino Rosa, archiepiscopo Leopoliensi et episcopo Pre- 
misliensi. 
Reverendissime in Christo pater et domine frater et arnice noster dilecte. Signifi- 
caverat nobis R. Mb. adventum futurum dominorum oratorum Lithuaniae, scripseramus. 
que V. p" et aliis dO!11inis, ut tempestive deliberaret et nobis suam senlentiam decla- 
raret, ad quem locum conveniendum videretur, ut eisdem oratoribus certus locus assignari 
posset, in quo audirentur; et fere omnes domini Maioris Poloniae eius erant voluntatis, 
ut conventio indiceretur Piotrcoviae facienda et ob eam rem et ob alias necessitates, 
eo quod locus ilIe commodior omnibus ad conveniendum videbatur. Excusarunt tamen 
se domini consiliarii terrarum Russiae et Cracoviensis se il\uc venire non posse propter 
metum hostium, qui discedentibus eisdem dominis de illis terris audacius et sine repulsa 
praedas facerent, tum etiam propter stipendiarios, qui ex Russia revertuntur et passim 
omnium bona diripiunt, eo quod eis non est satisfactum pro servitio.. Quam sententiam 
V. quoque ptRI in litteris suis ad nos missis sequi videtur. Allegant etiam tertiam ra- 
tionem, cur venire nollent, quia videlicet oporteret eos sumptus magnos facere, cum 
cogerentur maiorem habere comitivam propter insecuritatem praedonum, qui Regno toti 
diffidarunt. 
In tanta igitur dominorum diversitate, cum consideravimus conventionem ge n era- 
lem minime congregari posse, et videamus eosdem oratores necessario audiendos, nos 
hinc intra paucos dies discedemus Cracoviam versus, et ipsorum oratorum causa et ut 
provideamus, quo tandem moneta cud i incipiat. V autem ptllll rogamus, si non poterit 
commode his diebus Cracoviam appropinquare, describat nobis suam sententiam, quo- 
modo videlicet praedictis oratoribus essset respondendum, qui non ali ud sunt petituri 
anobis, quam subsidium pecuniarium pro solvendis stipendiis militum suorum merce- 
.........
........ AJ.b...- .... l ....-. _._....... 


· W liicie do p.now wielkopolskich dod..ny jest w tern miejscu ust!;P nast!;pujl}cy: ob quam rem domini 
archiepiscopu& Leopoliensi. et castell.nus CracQviensis coacti IiUDt redimere terras suas ah eisdem Itipendańil, 
dala eis certa Iumma pecuni.e. 


--
		

/Vilniana_030_10_160_0001.djvu

			142 


1502. 


Nr. 102. 10ti. 


.... 


nariorum. Omnino enim deliberarunt domini Lithuani arma deponere et pacem seu con- 
cordiam cum hoste inire, id quod et nos cum aliis dominis consiliariis ex conventione 
Colensi illis faciendum consulueramus. Non videmus enim, quo alio modo respirare possit 
Regnum a tam continuis bellis et sumptibus prope intolerabilibus, 
Quod ad stipendiarios attinet et defensionem terrarum Russiae, V. P. sciat nos in 
prospectu habuisse eam necessitatem et egisse cum domino thesaurario Regni, ut eisdem 
stipendariis vocatis ad se Sandomiriam stabiliret mentes eorum, ut expectarent solutio- 
nem servitii sui ad Id tempus, quod eis praesignatum erat a R. Mt.e de consensu ipso- 
rum, et ut remaneant in tutela istarum terrarum. Respondit tamen nobis per litteras 
idem do. thesaurarius cum magna difficultate potuisse obtinere ab eisdem stipendiariis. 
ut qui et i manerent in custodia eis commissa, et expectarent solutionem alicuius partis 
stipendii sui usque ad proxima quattllor lempora 1. Nos autem pTovisuri et huic neces- 
sitati et aliis incommodis Reipublicae, ante aliquot dies iam deliberaveramus ire Craco- 
viam et ibidem cum allis dominis tractare et consulere de omnibus, sed praevenit nos 
aliquanta corporis indispositio, quae coegit nos hic subsistere usque ad valitudinem me- 
Horem. Qua recuperata recta proficiscemur ad iter propositulł1, et capto consilio cum 
praefatis dominis, quanto melius et citius poterimus, providebimus, ut idem stipendiarii 
isthinc non discedant, tum de granitiebus cum Walacho faciendis ac de indemnitate V. 
pli., ratione pecuniae eisdem stipendiariis datae, curam debitam habebimus. 
. 
W liście do panów wielkopolskich pierwszy ustęp mniej więcej identyczny, potem zaś na- 
stępuje tekst nieco odmienny: 
Venerunt autem litterae ab ipsis dominis consiliariis Lithuaniae nonnulla significantes no- 
bis et ceteris dominis et nuntiantes adventum oratorum regiae Mtlo et ipsorum brevi futurum, 
ut ex earundem litterarum exemplo V. Mag tl & intelliget. Itaque cum videamus eandem conven- 
tionem minime tam cito congregari posse, et iidem oratores necessario alldiendi !lunt, nos hinc 
intra paucos dies discedemus Cracoviam versus et ipsorum oratorum causa et ut providea- 
mus, quo tandem moneta cudi incipiat. V. autem MagU"" rogamus, ut capto cllm aliis dominis 
istarum partium consilio, si videbitur, cooperetur. Conventus aliquis ant Posnaniae aut alibi ce- 
lel>retur, in quo deliberari et constitui possit. quid respondendum erit eisdem dominis Lithua- 
nis ad illud, (łuod petituros scimus, auxilium vide/icet et defensionem ab hostibus, cum quibus 
bellu m geritnr. Nam ad id, quod scribunt de mittendo oratorc ad duccm Moscoviae et quae- 
renda pace, non est opus aliqua deliberatione, cum putemus ipsos iam intellexisse super ea re 
omnium nostrum voluntatem ex domino Bochotniczki i\luc misso. Reliql1a vero, quae idem ora- 
tores afferent, significabimus V. Magti&e et aliis dominis, et praesertim si quae indigebunt con- 
silio et deliberatione communi. Valeat feliciter V. M. Datum... 



r. 103. 


B. m. d. r. (jak wysJ
J). 
Fryderyk do króla w tych samych sprawach. Prosi króla J aby się nie 
raża
 zalqcza list do królowej w .
pra'ltJie jej pośrednictwa pokojowego. 
Dwie koPie z Tomic. 1. P. 239 , 2. R. 199. 3. T. N. 25, 471-3 (ex 2). 
Fridericus cardinalis Alexandro regi. 
Serenissime princeps et domine germane domineque gratiosissime. Cum !lignifica- 
verat nobis V. M. de oratoribus venturis a V. Mte et a dominis consiliariis Lithuanis, 


N.""'oL 


J Najbli:tsze suchedni były 14, 16 i 17 września 1502. 


, 
... 


--
		

/Vilniana_030_10_161_0001.djvu

			Nt. 103. 104. 


L502. 


143 


, - 


scripseramus eam rem dominis utriu!'que Poloniae consiliariis, nuntiantes eis causam 
mittendi oratorum Lithuaniae et exquirentes, quo in loco commodius videretur. ut con- 
ventu
 aliquis fieret pro eisdem oratoribus audien-łis et expediendis. Expectantes itaque 
eorum responsum, aliquanto diutius in his partibus immorati sumus quam intendebamus, 
sed eorundem dominorum diversa sententia est de loco conventionis, quae instituenda 
erat. Nam utrique absentari timent longe a domibus eorum, Cracovienses et. Russiae pro- 
pter metum Thartarorum, Poloniae autem Maioris propter diffidationem Adae Szwab 
toti Regno factam. Itaque considerantes constitutos nos in ea difficultate, deliberavera- 
mus utique transferre nos Cracoviam sine aliqua mora, quo maior necessitas nos voca- 
bat, ut illic convocatis dominis iIIarum regionum et nuntios audiremus expediremusque, 
et certa. faceremus de consilio et auxilio eorum, quae pro V. Mti. et Reipublicae com- 
modo forent, et praesertim ut provideremus, quo ipsa moneta aliquo utili et stabiIi 
ordine tandem cudi inciperet. Supervenit interim aliquanta corporis indispositio, quae 
nos coegit hic subsistere. a qua tamen liberati, quod brevi futurum speramus, propera- 
bimus Cracoviam, executuri ea quae praediximus. 
Intelligimu8 omnino dominos Lithuanos, motos prudenti et saluberrimo constlio, 
animum convertisse ad quaerendam pacem et respiratiunem a continuis bellis, qua me- 
Iiori via et conditionibus id fieri possit, quo d iam tamen a principio vocationis V. Mti. do- 
minis quoque Polonis visum fuerat pernecessarium. Itaque cum sit iam omnium unanimis 
et firma deliberatio ac sententia, ut quaerantur media ineundae praedictae pacis, V. Mtom 
summis precibus rogamus et obsecramus, quiescere et abstinere velit quam maxime po- 
test ab omni congressu cum hoste, et praesertim cautissima sit propter Deum et vigi- 
laotissima de sui periculo, quoad videamus, si quid proderint, ut speramus in Dei c1e- 
mentia, consilia concepta de tractanda concordia. Quae etsi forte aliquo casu sequi non 
pOIset, tamen iterum exhortamur et rogamus quam maxime possumus, abstineat V. M. 
ipsamet immisceri periculis bellicis, sed de consilio militiae prudentium disposita defen- 
sione terrarum istius sui dominii recipiat se ad locum securum ab hoste, quousque solidius 
provideri queat, si pax haberi non possit, quomodo bellum sustinendum erit et gerendum. 
Litteras ad mmam dominam consortem V. Mti., quas de consilio istorum dominorum 
scribi voluit V. M. a nobis et aliis dominis episcopis, mittemus eidem V. Mti, quarum 
exemplum his est incIusum. Deus omnipotens vel hoc consilium vel quodcumque aliud 
pro sua pietate fortunare dignetur, quo tandem post tantas calamites aIiquantisper 
quiescere possemus. Valere optamus felicissime V. Mtem, cui nos humiliter commenda- 
mus rogamusque sua nos gratia et amOt.e fraterno prosequi dignetur. Datum... 


Nr. 104. 


B. ffl. d. r. (jak wYż,}). 
Fryderyk i imli biskuPi polscy wzywajq Helenę, żonę Aleksandra, do po- 
średnictwa pokojowefo między mężem a ojcem. 
Dwie Iwpje S To",ic. 1. P. 241 ; 2. R. ?09. 


Fridericus carcłinalis et ceteri episcopiregni Poloniae Elenae uxori regis Alexandri, 
ducissae m, ducatus Lithuaniae. 
lIIustrissima princeps et domina affinis nostra charissima et domina gratiosa. lam 


- ---


....-....-...-....._--- 


..,
---.,"""''"'

.... 


· P.: certam R.: cenoa poprawiamy na: certa 


-
		

/Vilniana_030_10_162_0001.djvu

			144 


1502. 


Nr. 104. 105. 


aliquot annis constituta est V. I. Dominatio in dup lici difficultate et animi moerore 
propter bellul11. quod geritur inter maritum et patrem V. I. DOia, nec certe nos aliter 
putamus, quam quod tam charissimarum personarum dissensio sit V. I. IJni maxi me mo- 
lesta. Verum nun satis iudicatur factum hominum iudicio. quod V. I. D. hactel1us torte 
nihil tentaverit pro officio pietatis et vinculo strictissimo affinitatis de componendis ani- 
mis eorundem mariti et patris dissidentibus, id quod velimus dictum esse cum bona 
venia V. I. 0";', haec enim dicimus non tam ex nostra sententia, quam ex omnium fere 
christianorum principum querela. Est enim ea res maximae admirationi apud omnes ho- 
mines et prat'sertim in ipsa urbe Romana, a qua dependet prima cura et iudicium eorum, 
quae vel bene vel male geruntur inter christianos principes, propugnaculum religionis 
nostrae. Et propterea, ctsi spectet ad omnes christianos dominos optare et cooperari 
pro viribus, ut pax et concordia sit inter religionis nostrae principt's, ne sanguis fide- 
lium cum aliqua eiusmodi rehgionis nota annis propriis diffundatur, tamen potissimum 
interest cogitare de his incommodis eos, quibus imprimis dh ipso Salvatore nostro onus 
impositum est conciliandi Deo animos hominum et quaerendae pacis inter dissidentes 
studium. Cuius ordinis cum divinae iW i placuit nos esse, voluimus hanc iam fere ubique 
sparsam vocem et admirationem principum catholicorum V. I. Dni 5.ignificare, accedente 
praesertim eo officii nostri vinculo, quo V. I. Dni propter matrimonium nostri domini 
ser mi tenemur facere omne id, quod gloriosum et utile putamus V. I. Dai, et contra pro- 
spicere, quantum possimus, ne quid contingat, quod sit indignum virtute et officio V. 
I. Dni" Quam ideo hortamur et rogamus, velit haec, quae pro officio nostro scripsimus, 
diIigenter secum cC!gitare. ea prudentia qua decet tantam principem, et habito respectu 
ad iudicium omnium fere principum christianorum de V. I. })oe factum et faciendum, 
dignetur quantum po ter i t, qua via et ratione melius videbitur, et ap ud ser mum maritum 
suum et apud genitorem agere, ut funesta et utrique parum honesta arma tandem de- 
ponant et redeant in eam benivolentiam, quae conveniat principihus catho\icis et honis 
vicinis ac tam stricto af6nitatis vinculo coniunctis. Quod si fecerit V. I. D. et eius ope- 
ris, ut in coelesti benignitate confidimus, optabilis effectus sequetur, cedet hoc certe 
eisdem ser-O marito et genitori ac eOl.um dominiis in maximum decorem et emolumen- 
tum, V. autem l. D"i in consolationem praecipuam laudemque et gloriam sempiternam, 
ac universo populo christiano in summam laetitiam et gaudium. Valeat feliciter V. I. D. 
Datum in Louicz... 


KI', 105. 


Rzym 10 września 1502. 
Prokurator zakonu donosi w. mistrzowi, że Polacy starajq się u papieża 
i u cesarza
 aby Prusy Królewskie mogly byt oddane jako księstwo królewiczowi 
Zygmuntowi. 
Kartka włas'lOr
czna jako dodatek do sprawozdania prokttratora zakonu (Georg v. 
El/z) do w. mistrza Fryderyka (Rom samstag nack Na/iv. l'rlariae 1502). 
Arck. pa(tstw; w Królewcu. Ordensbr;ejarclliv, alte Sign. l/ a. u8. 
Auch genedich..ter forst und her, mich leng an, wie die Bollen by bastlicher 
Hellichkit vnd auch by ko. Mt in werbung synt, dasz lant zu Brussen, so k. Werd von 
Bollen in haŁt, geren zu eyne herzichthon erlangen wolden vor herzoch Siemond, Der 
halben mych gut donck, ewer f. g. woli myn heren myster von tewzen landen schry- 
ben, by ko. Mt ofsyen han; desz gelychen wyli ich hye kynen flisz sparen. 


.. 


...
		

/Vilniana_030_10_163_0001.djvu

			Nr. 106. 107. 


1502. 


145 


Nr, 106. 


B. m. d. ". (druJ{a połowa 'wrseJnia lJ02). 
Fryderyk donosi krtflowl
 że już zbli-::a się do Krakowa, l{d1ie przyjmie 
po.fel.ftwo lilew.fkie; zaklina ponO'Z(}nie knfla, ab)' !.ię nie narażal ntJ wolnie. 
flwie kopie z Tomie. 1. P. 252 i 2. R. 20.V. 


Fridericus cardinalis Alexandro regi. 
lam appropinquamus Cracoviae', quo alii quoque domini, prout eis scripsimus, 
convenient, ibique nuntios V. M'js et dominorum m. ducatus Lithuaniae audiemus expe- 
diemusque, prout commodius fieri poterit, et exinde de aliis quoque, quae agentur aut 
agenda erunt, V. M'i significabimus. Quam denuo et iterum rogamus, ut, sicut iam ali- 
quoties rogavimus iIIam, si qua necessitas pugnae ingrueret et pax aut induciae bell i 
nulla via haberi possent, abstineat illa a congressu cum hostibus. Est enim haec sent..ntia 
et consilium non modo nostrum sed omnillm dominorum. Committat autem rem geren- 
dam, quatenus, ut diximus, necessitas suaderet, capitancis et aliis ducibus belli, et ipsa 
revertatur ad locum securum Cui nos commendamus. 


\1'. Wi, 


R. m. d. r. (KrllkO'lt! drugi' połowa wrseJnill 1502). 


rrydery/.> d(l PŻ(ltra kardynahl- Negiń
'kiego, prosi o poparcie _ 4ndrzeja 
j{ościelukiego, kt6rego PO
)'hl do knfla węgierski.ego UJ sj>rtlwie roztenk wolos- 
kich; dziękuje za pośrednictwo pokojowe w MO.fkwie. 


Dwie kOPii' z Tomic. 1. P. 2.Vo i 2 R. 265. - 3. T. N. 25, 435-6 (ex 2). 


Fridericus cardinalis Petro cardinali Regino, legato apostolico apud WladislaUlll 
regem Hungariae. 
Reverendissime in Christo pater et domine amice charitatissime et frater honorande. 
Plura sunt merita V. R. Dnia in nos privatim coli ata et publice in totum hoc Regnum, 
propter quae merito eo animo esse debemus, lit eidem V. R. Dni nos et ipsum hoc Re- 
gnum plurimum debere fateamur; nec certe aliter es t, quam quod omni ratione qua 
possemus libenter ostenderemus memorem voluntatem V. R. Dni ob eius tam benignum 
affectum. Propter quod cum maiori fiducia utimur et nunc opera V. R. Dni. et accumu- 
lamus libere obligationem nostram. Mittimus enim ad istam R. Mt
 cum aliis Regni 
consiliariis generosum dominum Andream Kosczieleczki, capi ta neum Bidgostiensem
 ma- 
gistrum curiae nostrae I, rogantes iIIam, ut aliquas differentias, qllae sunt l1uic Regno cum 
palatino Moldaviae, ad reditum ser mi domini nostri rcgis Poloniae suprimeret. De cuius 
gratia licet nihil dubitemus, tamen rogamus V. R. Dnem, velit et ipsa ad preces nostras 
intercessionem suam adiungere, veluti ea, quae providet et procUl.at illa omnia, quae 



 r.- .... 
 .,ł.......-rrT
 
 
J W Krakowie znajdujemy kardynała 25 września 1502 (X. J. Korytkowski, Fryderyk Ja- 
giellończyk str. 46). 
2 Kościelecki musiał wyjechać ok. 2U września, ob. Nr. 114. 


ACla AI....l1dr; R. P. 


19 


-
		

/Vilniana_030_10_164_0001.djvu

			146 


1502. 


Nr. 107. 108. 


faciunt ad pacem et concordiam omnium christianorum principum tum maxime horum 
regnorum. 
Ceterum commendamus summum studium V. R. Dni. ser mo domino nostro in his, 
quae egit in actione beIli, quod eius M'.R. cum duce Moscoviae gerit, scimusque ipsum 
V. R. Dni debitam gratiam repensurum. Cui et nos certo pro ea re et aliis in nos prae- 
stitis officiis gratias agimus, otferimusque nos eidem V. R. D"; in omnibus. Cui nos 
commendamus et valere eandem feliciter desideramus. Datum... 


\1'. IU
, 


B. m. d. r. (l
lińsk ok. 20 wr:Jeśnia /502). 
/n.ftrukcje w(£;ier.fkie i in.ftrllkcje litewskie dla ZJ
(1Jlunta Zanthay, jako 
posla do Moskwy: ma 'ltJ imieniu papieża, króla 1,vladyslawa i kardY1"lala leg-ata 
Regińskiego, przez wskaza1"lie na niebezpieczeństwo tureckie a ewentualnie przez 
zagrożenie nieprzyjaznych krokó'l(J, u/dady doprowadzić przynajmniej do tego 
punktu, abJI wezwano króla Alek.fandra do przy.dania poselstwa pokojowe.R.O, 
a potem w o.ftateczn..vch rokowaniach polredniczyć 1. 


Kopja wspólcz. R. I. I .17-.,2. Teka Narusz. 25 Hiedokladnie ,. 14,ywkowo; jeszcze 
bardsid ut:./'YVkOfVO UljllHicki 208. 


Quemadl1lodum dnus Hungariae rex et legatus deferebant. ut Sac. M ta . R. Poloniae 
instituisset oratorem Sigismundum ad negotia cum Moscovita gerenda, sic sermu. dom. 
etc. Alexander rex etc. magnus dux etc. primum ordinem ad salutationes et litteras offe. 
rendas. tandem ad legationes dicendas ac ad responsa. informationes, sic conscribi man- 
davit et Sigismunoo dedit, ut necesse erat. Secuntur itaque infrascripto ordine". 


Sigismundi oratoris I-łungariae legationes Moscoviam commissae de mandato Mt;. R. scriptae ". 
Salutationes ad Joannem magnum ducem Moscoviae papae hoc ordine dicantur: 
Sanctissimus in Christo pater et dominus dominus Alexander papa, universalis Ecclesiae 
christianae summus pontifex, V. D. Im." suam paternam intimat benedictionem. Sua San- 
ctitas optat V. D. Im.e animae salutem et omnem sum salute animae et christianitatis 
pace honorem. 
Maiestatis regiae Hungariae. 
Sermu. princeps et dnus dnus Wladislaus Dei gratia Hungariae Bohemiae etc. rex 
suam fraternam sa)utationem. amicitiam et omnis boni incrementum dicit et intimat V. 
D. Ima., cuius vel ut, fratris et af{inis suis carissimi optat sanitatem felicitatem et augmen- 
tum pro votis. 
Legati. 
Rev mu . in Christo pater dom. Reginus. sanct ml in Christo patris et dni dni Ale- 
xandri papae ecclesiae Romanae ad Ungariae, Poloniae, Bohemiae etc. regna ac ad prin.. 


. Ten tytul w rkpsie umieszczony jeB! na marginesie. 
) O pobycie .lanthaya w Mińsku ob. Nry następne i Responsum przy końcu tego aktu. 
O poselstwie Zanthaya w Moskwie mamy ohszerny protoklSł w wydawnictwie C60pHBK pycc. nc
', 
u6rq. T. 35 str. 341 i nast., ob. też AKTW. 3&11. P. I. Drukujemy tu tylko te części legacji, kM- 
rych niema w Sborniku, litewskie zwykłym drukiem, węgierskie mniejszym. 


I.
		

/Vilniana_030_10_165_0001.djvu

			Nr. 108. 


1502. 


147 


cipatus Lithuaniae, Moscoviae, Prussiae, Lyvoniae etc, de latere legatus, salutationem 
amicam et sui commendationem dicit V. D. 1"8. 


Hic litterae dabuntur. 
Sanct mua dnus in Christo pater dnus etc. Alexander papa has litteras scribit et mittit 
V. I. Dni. 
Sermu. dnus dnus meus rex Ungariae grat mua suas quoque eas litteras dedit et dat 
ad V. D. pum. 
Rev mnl in Christo pater dom. cardinalis H.eginus, sanct llli dni dni nostri papae le- 
gatus, Iitteras etiam su as has dedit 1. 
Sileat d. Sigismundus hic, sed quantum dicetur, ut Si
ismundus peroraret quidquid 
in commissis haberet, sic incipiat: 
Sanct'°i in Christo patris et dni dni Alexandri papae legationem sub credentia le- 
gati rev mi dni cardinalis Regini peroraturus sum. Itaque mandato S. M. Ri:le domini mei 
regis I-Iungariae etc. grat m; , cuius M'n. libenter veneratur dignitatem cardinalium, debeo 
primum cum V. D. lIDa clJnferre commissa papalia, quae Sanctitas sua commisit sub cre- 
dentia eiusdem rev mi dni legati referri. postea accedam ad legationem R. lWi. nomine 
dicendam, quam vel immediate post papalem vel pro alia vice, quando V. D. I. digna- 
bitur, exponam. 
Dicam igitur iussu M,i. R. Hungariae dni mei gratIO' , sic non tamen suae Mti.: sed 
papalem sub credentia legat i commissionem. 


Legatio summ i pontificis Alexandri sexti sub credentia suae Sanctitatis de latere legati 
I 
ad iII. magnum ducem commissa. 


':I 


Tu następuje tekst łaciński, który równa się tekstowi słowiańskiemu, umieszczonemu 
w protokole moskiewskim tego poselstwa (C60pHBKIo T. 35 str. 344); ten język słowiański 
zbliżony jest do serbskiego i Moskale nie bardzo go rozumieli (_goworisz po ugorski c ). 
Legatio sermi et glor mi principis ac dni Wladislai Ungariae, Bohemiae etc. regis ad 
nutum Sedis apostolicae commissa per egregium Sigismundum Zanthai dicenda iII mo ma- 
gno duci Moscoviae (060pHHKb \. c. str. 347 tekst słowiański). 


Instrukcje węgierskie (których niema w Sborniku'. 


lnstructio dni Hungariae regis ad ducem i\Ioscoviae in favorem magni duci s Lithuaniae, de 
qua legatio faciunda esset per Maiestatem regiam Poloniae, sic ut expedit reipublicae Lithuanae. 
Postea narret, quod quamvis nos hoc proximo anno fidelem nostrum egregium Mathiam 
Czyesyelski aulicum nostrum ad eum miserimus, et tam per eum quam etiam per litteras i\li 
declaraverimus et ostenderimus, quam molesta sit nobis ilIa discordia, quae inter ipsum et 
i\lmum principem dnum Alexandrum magnum ducem Lithuaniae, nunc iam regem Poloniae, fra- 
trem nostrum charissimum, existit et tanto molestior est, quanto illi inter se affines existunt, 
rogaverimusque eundem, ut eiusmodi discordias deponeret et ab illis recederet, et cum dieto 
fratre suo, sicuti tales affines et bonos amicos decet, in bona pace et mutua charitate viverent 
et potius se mutuo contra alterum totis viribus iuvarent, et licet etiam ipse dom. dux per ipsum 
Czyesyelsky satis łaciłem se ostenderit et satis etiam amicabiliter responderit, crediderimus nos 


.- 
;.J.l.1YJr:""łI'.:t,... ,""".....1. .- 


.. 
ł..a ..L 


l Sbornik 35, 341 podaje te listy w tekście słowiańskim. List papieża ma datę: Rzym 
15 listop. 1501 (mylnie, zamiast 1500, pont. a. IX), kredytywa króla węgierskiego: Buda 
9 lipca 1502, list kardynała: BlIda 11 lipca 1502, kredytywa kardynała: Buda 12 lipca 1502. 
'9- 


-
		

/Vilniana_030_10_166_0001.djvu

			14
 


15U2. 


Nr_ 108 


eiuscemodi pacem et concordiam ioter eos fuisse secutam: tameo postquam intelleximus aduc 
eos esse in discordia, facere non potuimus, quin rursus pro ea re ad ipsum mitteremus, prout 
etiam ipsum Sigismundum misi mus, rogantes DDem suam tanquam affinem et amicum nostrum 
carissimum, velit huiusmodi dlssensiones deponere et cum praedicto fratre nostro io bona pace 
et coocordia vivere. sicuti tales amicos et bonos vicinos ac affines decet, velitque considerare, 
quod est amicus tantarum I\Iaiestatnm, qui eidem magno honori et gloriae sunt, et habeat ali- 
quem respectum ad ipsos principes, qui eidem honori et utilitati ac ornamento esse poterunt, 
et potiu!!, ut praemissum est, se cootra alios iU\'ent. quam ut tam hostiliter contra se illvicem 
agant, et coosideret, quod Tllrci et Tartari undique et e vestigio ipsos suppeditabuot. lccirco 
utilius et honestius esset, ut essent ipsi unanimes, qui se mutuo contra tales gentiles, ut viles 
homines, tanquam booi christian i iuvarent, et praesertim si Deus alilJuam expeditiooem gene- 
ralem contra Turcos fide i christianae hostes daret. prout sine dubio dabit. et iam etiam incepta 
est, ut ipsi instar bonorum principum christianorum potius concurraot, et aliquid facinus egre- 
gium et ipsi Deo gratIIm penes chri
tianitatem, quam defendere ipsi quoqlle teneotur, faciant, 
quam quod taliter ioter se dessideant. Et ideo quibuscunque verbi'i et modis, honestis tamen 
nobis et iII i fratri nostro, praedictus Sigismundus poterit, conetur pra
dictum ducem ad pacem 
inducere. In qua quid sibi agendum erit. sine dubio a praedicto rege Poloniae fratre nostro sa- 
tis largam informationem habebit. 
hem non obliviscatur ipse Sigisn1Undus excusarc nos apud ducem l\1oscoviae, quod prius 
ad eum non miserimus, et dicat qllod hoc factum est propter obitum ser"'; condam regis Po- 
loniae Alberti et dei ode etiam propter mor tern oratoris nostri Blasii Literati, prout nos latius 
ipsi Sigismundo coram diximus. 
Item non oblidscatur ipse Sigismundus dicere tam maternae quam fraternae Maiestatibus 
de praesentibus novis ex parte Turcorum et victoria, quam Deus de ipsis oobis dedit, praete- 
rea referat etiam et praescrtim in legatione ap'ld dnum ducem l\Ioscoviae, qualiter Turcus nunc 
praemitur et habet pro hoste non solum totam christianitatem, verum etiam proprias gentes et 
subditos atque vicinos SllOS de eadem fide existentes. 
ltem si dicetur, quare vayvoda Molda,.iensis etiam SilOS oratores Ilon misit ari ducem 
Moscoviae, dicat, qllod propterea non misit. quia causabatur et conqllestus est oobis, quori li- 
benter misisset, sed ipse d. rex Poloniae non permisit eos ire per terras et dominia sua et ipsos 
repulisset. quod illi vayvodae et etiam dllci Moscoviae multum displicuit. Et dato etiam, quod 
ibi de hoc oon ioterrogaretur, tamen ipse Sigismuodus Zanthai nihilominus hoc introducat etc. 


Ex parte cardinalis Regini legati sigillata erat instructio infrascripta: 
Uomine Sigismuode. {Juando cum adiutorio omnipoteotis Dei eritis cum duce l\Ioscoviae, 
osculato prius brevi sm; dni nostri, illud et litteras Dominationi suae praesentabitis, ąc iIIum 
oostro nomine salutabitis. Et dicetis U ni suae, quod diu est, quam destioaveramus proprium et 
speciaIem ountium ad Dum suam, qui postea propter aliqlla impedimenta supervenieotia acce- 
dere oon potuit. 
Deinde dabitis opera m etiam nomine nostro, quibuscunque rationibus poteritis, persuadere, 
ut ipse pacem cum serIDO rege Poloniae, genero suo, ineat, eas iostructiones, quae vobis per 
ser mum regem datae fuerint. sequendo, addendo etiam quaecumque vobis visa fuerint ad eam 
persuasiooem pertioere. Sicut iodignum esse consanguineos et affinel, qui sibi mutuo auxilio 
esse deberent. inter se armi!! decernerej item malignius multo ipsis inter se bellantibus, qui 
christiani suot, euodem Deum, idem evangelium credentes, occasionem illis dare. qui sunt acer- 
rimi christiani nominis inimici; indigllissimum vero ac praeter omnem pietatern hoc tempore id 
fieri, quo ceteri omoes christiani io IInum contra barbaros ac immanissimos hostes et christiani 
sanguinis sicientissimos Turcos coovenerint. Cum praesertim concordia inter ipsos fiat, possit 
esse certissima victoriae causa, si 000, fiat gravissimi mali, uode et ipsi duci sicut et ceteris 
christianis ioteritus immineatj oeque enim credendum est, quod si Turci aut Tartari vincerent, 
'1uod absit, ipsi soli duci parcerent. 


I 
I 
'I 


.....
		

/Vilniana_030_10_167_0001.djvu

			Nr. lU8. 


1502. 


149 


Deinde intelliRatis cau!lam discordiae. Et si reperietis, quod sic est, quia rex Poloniae vuh, 
ut uxor sua se	
			

/Vilniana_030_10_168_0001.djvu

			- 


. 



 


15U 


1502. 


Nr. lU8. 


an cum vayvoda Moldaviensi negotium illud etiam practicandum erit. aut si est practi- 
catum vel dictum, qui vicinus est Turcis etc 
Ad utrumque illud una fit responsio. quia Sedes apostolica negotia maxima, prout 
illud est expeditionis generalis, primulll cum rcgibus qui protectores sunt fidei et uni- 
versalis Ecclesiae agit et expedit, po:.tea super eisdem cum aliis principibus sit consul- 
tatio. Itaque domini ser mi isti reges ad expeditionem cunsentient, prout velIent, dum- 
modo paternum "lud dominium pacificarent. Tandem et CU\\) vayvoda Moldaviensl et 
t;um aliis concludetur, quid {jnaliter et <]ualiter łacicndum erit, exinde dcmum oratorea 
vayvodae. ubicunque nccesse erit. et vocabuntur et venil-nt. et simIIiter Y. D. lu",e. 
hem si intcrrogahit, quis consultat pro expeditione sancta, dicatur: 
Reges et principes christian i, primum tamen sum mus pontiłex ordinat ne
otium 
i\lud sanctum et piUl1l. 
hem quando futura? rlicatur: 
Quando V. D. I. componet cum 
eru,o dno Poloniac rege. ipsa quoque ;\<1..... cum 
:\1l te fraterna regis Ungariae ad experlitionern sanctam conscntlent, tunc primum de tem- 
pore deliherabitur, et \'. D. I. pro consilio et auxilio requiretllr. 
hem quomodo bellum Lithuaniae et nostrum esset christianitati periculosum? dicatur: 
Quia isti reges fratres aliter consentire ad communem expeditionem nolunl, nisi 
primum pacificato pa terno avitoque illo Magm, 1Jucatu ab hiis bellis. ut prius dixerim, 
itaque fit christianitati periculul1l et negligentia expeditionis sanctae. 
Si dicetur, quid papa facere vult istis, qui expeditionem impediunt, vel consilia et 
auxilia non praestabunt: 
Yetus est conslitutio sacrorum canonum tdles haberi pro haereticis et fidel chri- 
stianae inimicis, contra quos et interdicta deberent mitti et excommut1lcationes et ali- 
quando contra tales cruciata per universum christianitatis orbem datur. 
Si dicetur. an iam cruciata data e
,t vel excommunicatiolles vel interdicta missa 
contra tales "t dicatur: 
Dixi et sic dictum repeto, qui a nondum est data, sed dari con
uevel-at, et smWl d. 
noster papa dandam promisit dominis eisdem regibus contra tales, qui il\os impedirem 
in expeditione sal1cta. 
Si dicetur, quam habet occasionem rex Poloniae. ut peteret cruciatam, vel quid 
iniurii? 
Fieri potest, quia seł mua dom- Alexander Poloniae rex habet ad hoc causam ius- 
tam et pertinentf'm, quae tamen milu velut Hungaro non omnino est cognita. Tamen 
si veniemu!.' ad tractatus de conditionibus pacis et concordiae, qualiter fieri qualiterque 
firmari dcbeant. tum Y" .n. I. dicetur causa, dicentur etiam alia, quae forsan V. D. I. 
non debuit fecisse. 
Si dicetur, quid dicturus aliud esses, prout adhuc dicis te locuturum auditis responsis? 
Dixi in legatloniLus meis, qUid alia dicturus essem, si intellexero responsa, hoc 
intellexi, ut iterum iterumque persuaderem \'. D. Imam ad pacem aut saltem ad treugas 
pacis invicem habendas, ut sub iIIis alii ad me venirent socii, notabiles domini et de 
regno Poloniae et magno ducatu Lithuaniae at<]ue Livoniae. qui tractarent cum D. V. 
I., et ego cum iIlis pro honesta et utili ad utramque partem concordia. 
Hic videnda est occasio obtinendi salvum conductum magnis nuntiis et de Regno 
et de Lithuania venturis. 
Si vestri conductus d. Sigismunde videbuntur ad pacem dirigi: 
:\Iemorabimini loqui per occasionem totius orbis chritltianorum con
uetudinem essc, 


"-- 


--
		

/Vilniana_030_10_169_0001.djvu

			Nr. 108. 109. 


15u2. 


151 


ut dum pax et concordia conc1uditur inter quoscunque homines. fit semper restitutio 
ablatorum, unde et ego licet sciam, quia tractandum erit de restitutione generali. tan- 
tum ego sicut miłes, quoniam etiam apud paganum Turcllm eam habui prosperitatem, 
quod ad pelitiones meas imperator Turcus multos libertati dedit vinctos christianos,'sic 
V, D. Imam rogo, dignetur dominos Lithuaniae liheros mittere, nam procul duhio concor- 
dabimus de aliis differentiis. 
Si levipensa erunt omnia ex parte legati, dicentur eius nomine: 
Hoc principium legationis suae fecit et facit 
U. d. legatus apud V. D. Imam, libenter 
enim videret primum salutem t:ius, tandem ne odia in se ipsa V. D. I. concitaret uni- 
versorum catholicorum principum. qui procul dubio, ut dominus cardinalis accipit, ad- 
iuvahunt eos reges, libenter etiam videret, ut smlla d. noster papa occasionem non haberet 
displicendi V. D. lma
. prout cum non dedit V. D. ł- locum persuasionibus et adhortatio- 
nibus d. cardinalis legati, d legatus deferet rem ad 
umlTlum pontificem, quidquid vero 
mandabit sum mus pontifex. ita del1lum I"galus fa ciel, prout facturus e
1 contra omnes 
expedilionem impedientes sanctam. 
Si levipensa erunt monita regis I-Iungariae: 
Dolebit necessario ser mlUl dominus meus Hungariae rex sua vota apud V. D. Imam le- 
vipensa eS!le, dolebit non minus, quia principes alios, contra quos. si necessitas expostulas- 
set. V. D. lm.e tanquam fratris et affinis sui auxilium affectasset. iam illorum auxilia con- 
tra V. D. IIDaJn conciliare dehebit. Confidit tamen vestrae prudenliae. ąuia deliberahit melius. 
et ex affinibus tam alti generis, de quibus toto orbc terrarum honorem habet. non faciet 
sibi inimicos, et pro honore non pariet vituperium commune. Commune quippe dicetur 
il\ud, dum inter affines et consanguineos amicos helltun aut contentiones fiunt. 


Responsum per d. Sigismundum: 
De ecc1esia Vilnae fahricanda nihil scio dicere. quoniam illic non fui, sed de eo, 
quolTlodo sua il\Dl& Dominatio pro sua connata consuetudine servatur. in legatione dixi. 
ha enim commissum est per d. cardinalem et per R. Mlem, ut suam iII. Dominationem 
vidissem. et ad eam enim specialem a R. M I 8 habui legationem. Ad cuius reginalem 
MłAlm dum legationem ipsam perorare veni ad castrum, sua tunc MI. in ecclesia Ruthe- 
nica existente. ubi vidi et audivi in praefata ecc1esia divinum officium pro more Grae- 
corum cum tanta solennitate et campanaram pulsu celebrari, quod nec hic vidi nec 
audivi. Tandem post divina sua reginalis Mla. ad palatium ivit, ipsam multi curiales. 
qui secum fuerunt in ecc1esia, praecedebant, multaeque dominae et virgines sequebantur. 


Sr. IOD. 


Mińsk 25 WY$dnin r,02. 


Aleksander do .rryderyka: cieszy S'Z{ z powodu polepszenia jego zdro'wia, 
donosi o powodzeniu pod Smoleńskiem, o wypra'wie litewskiej pod Orszę i o ury- 
prawie mistrza inllant.:kz&KO, wzywa do przygotowań obronnych przeciw U 7 0/0- 
dlom i Tatarow krymskim, ktdrz)' już się pokazu.jq pod Wilniowcelll. 


l Tej odpowiedzi w protokole moskiewskim niemą. 


-
		

/Vilniana_030_10_170_0001.djvu

			- - 


152 


1502. 


Nr. 109. 


W dolączonej kartce wiadomość o przykvciu po.da węgier.'
kiego i wezwanie 
do bicia monety. 


f}wie kopje z Tomie. 1. P. 213 i 2. R. 2°3. - 3. .J: A. 24. 665
670 lex 2). 


Alexander rex Poloniae Friderico cardinali. 
l\Iustrissime princeps et reverendissime domine, domine germane charissime. Magno 
t'qllidem animi dolore t"t taedio affecti fuimus his diebus, dum nihil certi audire potui- 
mus de convalescentia et sanitate V. mmae Fraternitatis, quandoquidem illam aegritudine 
occupatam multorum relatu ante intellexeramus. Sed dum post reditum cubicularii nostri 
certius didicimus eandem V. 111 mam Ftem primae bonae valetudini restitutam, maximam 
laetitiam et singularem inter tot curas consolationem habuimus. cum nihil nobis gratius 
dici potesł, quam num ali qui d de suo statu felicissimo praedicatur. quem utinam Domi- 
nus Deus ad mult.)s annos con
ervel incolumem, maiori qua possumus devotionc optamus. 
Nos cum Dei gratia hene valemus, valeremusque melius, (hlmmodo desiderata 
anpsset victoria, de qua Superum patrocinio optima. omnium spes est. Et ut V. 111 m ..., pi tota 
p()
itio praesentis actionis noslrae integre cognita sit, eidem ollllliul11 rerum ordinem 
q\lae hic nunc geruntur significandum duxil11us, quamvis per nuntium nustrum, qucm 
ad V. 111. pem et ad dominos consiliarios Regni mittimus, alit/ua etidm istarum oeclarari 
dc:"ent; voluilllus tamen prim 11m oe his et aliis V. J. Ftem specialius reddere certiorem. 
IlostJlIl11 exercitus circa obsidionem ca.;tri Smulensko adhuc persistit. '
um quo est 
tilius ducis iunior et certi pracfecti, qui iam saepius Castrum aggreoi tentarunt, igne 
ptiam admoto castri moeniis. quae lignea sunt. Ubi semper honestam repulsam passi 
sunt, plurimis illic necatis; saepius etiam pedites lIostri, quos ibioem stipenoio octingen- 
tos tcnemus, simul cum nobihtate et oppioanis, qui omnes in castro sunt, incur;;ioni- 
hus" hostes impetunt. ut nonnunquam ao hostium usque tentoria visi sunt penetrare, 
sicque celeriori proelio commisso, signis hostium potiti et spoliis occisorum onusti, felices 
in castrum revertnntur. Et prout iam pridem intelleximus ex his. qui ad nos de eadem. 
obsidiune missi sunt, dum hostes iterum atque iterum tumu\tuose et per vim diversas 
partes castri aggressi forent, bombardis etiam maioribus adhibitis nullum dam num ictus 
bombardarulTI. qui pauci admodum fuerallt, facel e potuerunt; nostri vero constanter et 
sałis forti animo resistebant. et sola excursione tunc facta, citra b duo millia hostium. 
dum pugnaretur inter aggerem et propugnacula, ceciderunt. plurimis vinctis in castrum 
secum ahductis. Et eadem die hostes stationem ipsorum remotius a castro posuerunt, ut 
quos ferro expugnare non poterant, fam e opprimerent. Misimus itaque ad succurrendum 
eis totum exercitum nostrum, timemus enim, ne longa expectatione defatigati ad partem 
hostilem deficiant. cum eos non tantum fames, q
antlJm tetri aeris infectio urgeat, quam 
ex cadaveribus circum moenia trucidatis sustinent. Nam pro certo retulerunt nobis ii, qui 
de exercitu hostii i ao nos aufugerunt. quod circa eandem castri oppugnationem plus quam 
sex millia hostium interierunt, obiicitque idem filius Moschovitae ducibus illis nostris de 
Ducatu profugis Bielski et Mozaiski, qui ibidem secum sunt, quomodo ipsi ausi fuissent 
t"um illuc conducere, patri promittentes, ut dum ante c Smolensko pervenirent. cum pro- 
cessionibus et magna laetitia debuerant suscipi, aut in tribus diehus. gladio et per vim 
i\lud accipere. 
Relatum est praeterea nobis per eosdem profugos, quod die iII a, qua stationes 


. R.: eruptionibul 


· Ił:: circa 


· ponadtem: .ub (P).
		

/Vilniana_030_10_171_0001.djvu

			Nr. 109. 


1502. 


153 


ipsorum remotius a castro posuerunt, venerat quidam notarius a patre Moscovita. ad 
filium et consiliarios, qui iIIic anIe Smolensko in exercitu sunt. ubi quamprimum ex eo- 
dem notario ea quae attulerat audierunt, ol1lnes mutato vultu tristes videbantur. tanquam 
iIIa novitate turbati. causa m tristitiae occultan'es_ Exerci'us vero unnl1l de duobus coniicie- 
bat aut ducem Moscovitam mortuum, alit homines SllOS a Livonicnsibus vel Tartąro Nohai- 
ski profligatos l, Quodcunque tamen illorum sit, speramus in allxilio Dei et iustitia nostra. 
Venerun' dcmum his diebus ad exerci'um nostrum maiorem homines nostri, equi- 
les mille et peditum quinque millia. quos in Poloczko habuimus, ut col1ectis viribus 
potentius hosti resist'-'tur. Est enim alter minor exercitus hoslium circa Orszchya castel- 
lum, viginti qualluor milliarihus a S.nolensko ex hac parte distans, per quam viam 
exercitus nosler iturus es!, et ibi credimus propediem pril1lum conflictum habituros. 
De Tartaris utrisque nihil penitus sub hoc tempore audivimus, quamvis ferant non- 
nulli caesarem Zavolski iterum ad call1pos nostros, ut nobis subveniat progredi, quae 
{'tsi tamdiu incerta fuerunt, hodie lampn iterum eadem innovata sunt. 
Magister Livoniac cum toto eXt'rcitu suo terram hostilem hoc mense ingressus t'st, 
quo hustis sic distractus in nostros erit dehilior. Nos hic cum consiliariis nostris conti- 
nemus nos B praeter voluntatem nostrami sed. ut mandatis serenissimae dominae reginae 
matris nostrae charissimae et desiderio V. I. pi. ac petitioni et hortamentis dominorum 
consiliariorum Regni satisfaciamus. acquiescere potius visu m est illorum parendo volun- 
tati. quam nostram :,;equendo displicere. Commisimus tamen campiductoribus nostris, ut 
si hostium multitudinem, quae eis praevalere debeat, habuerint exploratam, a congressu 
ab
tineant. donec commodius auctis potentiis id fieri possit. 
QlIantum autem ad Regni gubern:ttionem pertinct, pe'imus V. I. pem, cuius res non 
minus quam nostra agitur, curet solhcitare dominos, ut Valachi soli la proditio, maxi me 
in hac praeparatione sua. bene provideatur, ne comminationes iam factas effectus subse- 
quatur. Quae singulari respeclu sint commendata V. ł. FU. quam hene valere desideramus. 
Datum in Minsko, die dominico ante festum S. Stanislai anno Domini l1lillesimo 
quingentesimo secundo. regni nostri primo. 
(Dopisek. l . Hac hora venerur.t iterum nova, quae nos au lina parte consolata sunt. 
ah altera vero plurimum conturba,'erunt. Scribunt cnim nobis de morte Moscoviensis, 
qua nihil optabilius. et haec novitas in exercitu hostium bene apparet ex eorum tristitia, 
prout iam ante meminimus, si vera sunt. quae ad nos deleruntur. De Luczsko vero 
nuntiatum est nobis per ducem Schimion. quod duo filii caesaris Przecopski cum magna 
satis multitudine ad ducatum trameunt. et iam penes Wiszniowiecz visi sunt. Numt'rum 
aulem eorUI1l, dum certiores erimus, certius eidem V. ł- pi significabimus. Interim autem 
V. I. F_ tanto celeriorem contra hostem praeparationem imponat, cum et Valachus paratus sitl. 
Schedae eisdern litteris incIusae. 
Nuntius ser wi domiti regis Hungariae. fratris nostri charissimi, fuit nobiscum his 
diebus et hic nos nominc iIIius ;W i . ad decorandam nuptiarum celebrita!em invitavit. 
Favemus illi M,j fraternae, quod tanti regis christianissimi se et nos affinem effecerit; 


a Continemus nos w P poprawione z continuimus (bez nos), którlj lo lekcj
 ma R. 
) Niepokój w obozie moskiewskim spowodowany był niewątpliwie wiadomością o zwy- 
cięstwie Inflantczyków nad jeziorem smolińskiem, blisko Pskowa, z dnia 13 września 1502; ob. 
Bunge, l.iv. Est. u. Kur\. LTB. II 2 Nr. 382. Kurjer musiał przybyć wprost z pod Pskowa (ok. 
450 km.), gdy t na drogę od Pskowa do Moskwy, a potem stąd do Smoleńsku nie było czasu. 
i Ostrzetenie za późne. bo Tatarzy byli już 23 września 1502 pod Opatowem. Jednakże 
Aleksander ostrzegał już wcześnie.i (ob. Nr. 89 z 14 lipca). 


Acta Ale"andr; Il. P. 


20 


-- 


j
		

/Vilniana_030_10_172_0001.djvu

			154 


1502. 


Nr. 109. 11U 


utiIlam felix sit et nosU-ae domui utilis nova haec tam excellentissimi principis amicitia. 
prout spem hahemus indulJiam. 
Haht't demum idem nllntius specialem legationem ab earlem fraterna MIS et a co- 
mino cardinali legato cum hrevi sanct llli domini nustri ad ducem Moscoviae, qut>m 
pro votis illius Mt;. iter continuaturum permisimus. Cui etiam dedimus certas informa- 
tiones, quihus omnes suos tractatus ordinare debet. Eidem etiam adiunximus unum ex 
notariis nostris et g('nerosum Georgium capitaneutn in Kolo loco interpretis, ut tutius 
res procedant. Sic cum Dei auxilio bene hic speramus, dummodo Tartari aut Valachus 
ex altera parte non impecliant l. 
Intelleximus dernum, quorl hucusqlle in cussione monetae nihil factum est neque 
inceptum, ex qua negligentia dam num et levitas nobis augentur. Nam laboratores, qui 
ad hoc e diversis partibus vocati et collecti fuerant nostris expcnsis, per totum hoc 
tempus tenehantur; qui sic remissi, dum se ad loca iterum diversa conferent, quid aliud 
nisi defectum et paupertatem nostram ubique passim praedicabunt? In quo neminem 
inculpare po!	
			

/Vilniana_030_10_173_0001.djvu

			Nr. 11U. 11 1. 


15(Y2. 


155 


cum litteris ducis Siemion., capitanei Lucensis. qui nunquam incertarum rerum auctor 
t'sse solet, quibus scribit hunc ipsum Tartarum cum magnis copiis dominia nostra in- 
gressum. Qui cum venit ad Wiszniowiecz, capitaneus loci cum eo locutus t'st et quaesi- 
vit ab eo, quo iter tenderet; respondit se terras utriusque dominii nustri vastare velle, 
linaliter tamen ea loea, in qlllbus nos sumus, petiturum 
e dixit. Quod non duhitamus 
Valacho auctore factum essc, qui ut opitulewr amico su o, duci Moscorum \ actionemque 
nostram contra eum 
nstitutam illlpediat. subordina,'it hunc Tartarum, qui a -tergo nos 
adoriretur. Nos quidem, dum apud nos esset nnntius eiusdem Tartari, id etiam futurum 
metuebamus, et proptereil tunc ad V. IJne," scripseramu$ I rogantes, ut decretulIl con- 
vC'ntus Novae Civitatis executioni c1elllannarl'tur. Prilllulll, ut duo millia equitum in Rus- 
siam pr.lemissa fuissent, quorum auxiho illa provincia tutior esse pOluisset, ii quoque 
consiliarii Kegni, qui cum Valachis conventuri erant, melius et secUl.ius actionem institutam 
aggredi potuissent, ac ut demum omnes anna sumere iussi fuissent, qui potuissent et 
nobis in praesenti actione securitatem faceree et Regnum incolume ab hostili calamitate 
conservare. Cur tamen nihil horum sit factum, non satis intelligimus. Rogamus igitur 
eonsuhet V. D. eum consiliariis et agat, quid visum fuerit faciendum. Nos in omnem 
eventum dedimus Iitteras ad palatinum Russiae et Belsensem et item ad capitaneos Rus. 
siae, ut communicato inter se consilio, concitis omnibus ad anna, celeriter in unum lo- 
cum convenirent; vexillifero etiam Lublinensi Morawiecz itidem dt'mandavimus, ut cum 
nobilitate terrae Lublinensis se celeriter moveat, ne nos undique oseitantes hostis inve- 
niat et opprimat incautos. Quamvis non dubitt'mus R. D. V. m idipsum a capitaneo Leo. 
poliensi praescivisse, et fortasse iam cum consiliariis qllid sit agendul11 constituisse, nos 
tamen, quid nobis hac de re videbatur, V. R. Dni scribere voluimus. Eąm igitur hene 
valere optamus rogamusque velit omni ope et consilio labanti d Reipublicae subvenire. 
Datul11 in Minsko, feria quarta festi S. V enceslai 
 anno Domini MDli, reglli nostri I. 


NI'. LU, 


JlińsJe 28 'Wl"g,Jll;a 1502. 


lośrednidwa mifdzy 1Jlężelll II ojre11l, s/.'oro jq 
(1/l/.'0 król do tego upoważni. 


Dwie kopie z Tomie. 1. I'. 241 i 2. R. .l/l. - 3. 1: N. 24. 799-8u1. (ex 2). 


Elena regina Poloniae Friderico cardinali ceterisque episcopis regni Poloniae '. 
lIIustrissime princeps et rf'verendissimi domini tanquam patres honorandi. Accepi 
lam prirlem scripta V. R. Dttonutn cum eo quo decuit affectu per quae mihi significarc 
.
 
_ .U}. 
 n
L 


Wydz. hist. IX 274. Czytby wił.e to była aluzja do niego? Ostatecznie dopiero od 4 paidz. 1502 
rozpoczęło sił. bicie monety (tamże str. '/.77). 
. Oba r!;kopigy m.jlJ Semouiti, ale P. poprawia n jtóry na Siemion. h trzech ostatnich \\ yraz"". niema P. 
. R.: arma sumerent et nobis in praesenti actione securitatem facere possent d tak P. R. Zapewne: labenti 
albo tet: ł:.horanti .. H.: XXVII 
eptembris. co jest mylneIII rozWil}711uiem daty. r Tak R. --- P. ma 
naglówek: fI:lena dnciua M. D. I.ithuaniae... widocznie przejt;ty z Nr. 104., jtdyt Helena sama tak sit; nie ty- 
tulowala. 


lOb. Nr. 8
 z 14 lipca. 



o.
		

/Vilniana_030_10_174_0001.djvu

			- 


- 


156 


1502. 


Nr. 111. 112. 


dignatae sunt suam et aliorum christianorul11 principum admirationem, quam ex hello 
praesenti, quod inter R. Mtem, uominllm nosll.um 
ratiosissimum. et patrem meum geri- 
tur, concipiunt, ubi etiam de me eaedem V. I. et R. one. aliquantum conqueri vid
ntur, 
tanquam e
o. qlJae dissensioncm hanc componere possem. negligentills id curarem. CUIII 
hoc officii mei longe ante esse debuit. Fateor equidem bellum hoc non minus mihi, 
qU3m V. l. et ({. Dnibu. et illis principibus chrisllanis semper admirationi fuisse, maxime 
quod illud inter eos fit, qui concordi3111 ?otius olllnium iudicio venerari et inviolatam 
semper observare debuissent; et hoc me his omnibus Icmporibus continuo moerore et 
animi passionibus affecit. quippe qllae elialll nonnullis hominibus super facto hoc vide- 
bar suspecta, cum tamen integerrimalll fidelitatern ad ser mum llIaritum meum, dominullI no- 
strUm gral mum habeo et habui scmper, prom divinae Maiestati melius co
nitum est. 
Neque i
nol'O. quam indignum sit et nedum apud christianos, sed apud I'agilnos etiam 
scelcstissimulII et detestabile tam stricta affinitate coniunctos sic armis decernere a, atque 
indignissimum et praeter olllnem pietatern. ut, cum dominia utriusque alii hostes depo- 
pulare non de::sistant. ohm issa communi defensione se persequilntu.-. Et profecto non 
neglexisselll e
o in primo adhuc helli motu pacem et concordiam tractare hiis quibus 
potuissem modis et persuasionihus, cum hoc tam ser mo marito meo, domino nostro 
gral mo ! quam iUi parenti honestius et totae chrislianitati foret commodius. Non videbatur 
tamen conveniens i 111 1110 inconvenientissimum, ut sine mandato et speciali consensu suae 
Mti. aliquid in hoc proposito attentare debuissem. Scd neque unquam tam audax esse 
volui, ut ser mllm maritum dominllll1 nostrlJllI gra"""" de facto ipso requirerem, quando- 
qllidelll res vix suspicione carere potuisset, quemadlllodum V I. et R. De. prudentia sua 
hoc secum considerare possunt. Uodie vero, ita ut semper fueram. sum paratissima ad 
obsequendulll mandato et hortamentis V. Exc. Dmll", quibus me commonefacere volue- 
runt, dum modo ser ud domini nostri specialis cOlI'missio et simile mandatum interveniat. 
Quod aut elll V. I et R. De. mihi omne gloriosum et utile faveant, virtus earun- 
dem efficit. Ego vero tota possibllitate mea contendere non desistam, ut gratiam iIIarum 
et favorem inceptulll IlIagis conquirere possim et in dies accumulare. Quibus me com- 
mendo et easdem feliciter et Lene valere desi
ero Datum in Minsko, feria quarta ipso 
die sancti Venceslai anno a Natali Domini MDlI. regni nostri primo. 



r. 112. 


.ł.1/ińsk 29 wrzeJnia 1502. 
Król wyprawia notarjllsza J(otwicza w poselstwie do Konrada księcia ma- 
zowiukiego z wezwaniem, aby k.riążę z pospolitem ruszeniem lIIazowieckiem wy- 
ruszyl do Grodna na POt/wc krtflowi z wojska ogoloconemu przeciw nadriqgajqC)"/1 
1 atarom. 
List do księcia. Poselstwo do księcia. Po
'elstwo do patiów mazowieckich. 
POSel.ftwO do marszalka Lasockiego. 
Kopja wspólcs. 1. R. L. 156-57. - 2. T. N. 24, 803-812 »ex arck;v. lItetr. R. 


In Minsko die datae infrascriptae facta est ad Conradum ducem Masoviae per no- 
tariulII Cotficz I le
atio pf"r credentiam. ut infra secuntur. 


· N.: decert..re 
I Nobilis albo honol.abilis Johannes Cothwycz, notarius (ob. Teki Pawińskiego I 24,29 etc.).
		

/Vilniana_030_10_175_0001.djvu

			Nr. 112. 


15u
 


157 


o. Alexander D. g. rex Poloniae etc. 
II\ustris princeps, frater noster dilecte. Non ignorat tua Fralernitas. quid causae 
fuerit redltus nostri in Lithuaniam e Regno, quae vero postea secuta sunt. crednnus tuae 
Fr'; incognita esse. l)ux enim l\1oscoviae misi t magnum exercitum in terras nustras, cum 
hellico apparatu in
tructum, qui prilllum accerrime castrum nostl"Um SlIlolensl	
			

/Vilniana_030_10_176_0001.djvu

			w -, 


160 


1502. 


Nr. 11:-1. 


Venit enirn in Mynsko ad Mlem suam e{
Tegius Sigismundus Zanthav capit;meus 
alllicurul11 cul"iae !>er m \ d. Hungariae rc
i:" cum crerlcntia R. illius MUs fraternap, primull1 
peroravit invitationel11 ad nUlJtias. sic ut sequitur. 
Non dubitamus elc.... quae conlinctur in legalione qllae 
upra Moscovial', et ha- 
het titullll11 · Moscovi;\I.... .. ut supra in h"gatione C'ills1 ne; similiter si abrenuntiandum cOllfocderationi 
Livoniensi vel ne, quod utrumque inhu'nanum csset, praesertim de Livoniensibus; item 
quaJiter firmanda pax essct, dum ille periuria nullipendit; item aJia domini consulant ad 
eam pacem facielldam, quae sciunt uti prudentissimc facienda. 
Praeterea M. R. \icet per d. Syekliczki intimab
t1 quod Zawolhellsis via hayd ve. 


-.
-

----....--.

 


l Ob Nr. R7 i lU8. 
I 19 września I:.U2. 


....
		

/Vilniana_030_10_177_0001.djvu

			Nc. 113. 


iS02. 


161 


stigabilis esset. tam en sua Ser tu accepit certo, quia congregat exercitum ex hac parte 
Wolhae supra fluvium Don. 
Item Nohayski hac tempestate bellorum iStorum recepit Cazan castrum a Moscovita. 


Precopensis. 
hem ao Precopensem direxit M. sUa voluntatem suam esse eam, quam iIIe cupivit, 
ut confoederarentur et darent invicem obsides. M. R. datura esset capitaneum Kijovien- 
sem Demetrium alias ducem Dimitr, imperator vero unum ex primis Tal taris, consiliariis 
Tartarorum, quem oebuit cum nuntio Mti. R. dirigere. Hoc ex Novogrodek intimatum 
erat, attamen nondum reintimavit Tartarus Precopensis voluntatem diffinitam suam nec 
misit obsidem. Unde licet nonnullis dominis de Regno MU R consilia scriLentibus vi- 
sum erat, quod non deberet M. sua Precopensi confoederari, velut periuro et fidefrago, 
sed curaret aliquando relevare ruentem belli socium Zawolhensem, tamen sic faciendo 
M. R. sal vat, ut interim Russia Regni a Precopensi non esset vastata. Interim etiam, 
donec cum Precopensi de obsidibus fit finis, veniet forsan etiam non vocatus Zawol- 
hensis, prout verisimiliter venire poterit, ex quo iam exercitum habet, sed Nohayski im- 
pt'rdtorem expectat, qui sequetur eum. 
Rex Hungariae. Walachus. 
Unde sive domini iverint Walachiam sive non, ad granities, quum non so'um ex 
parte Precopensis Tartari non est cui con(jdendum, iccirco forsan consulto faciendum 
e.-it, ut sub occasione agendarum gratiarum pro invitatione ad nuptias et pro nuntio 
Moscoviarn m isso, induceretur d. rex Hungariae, quatinus palatino Stefan o notificaret 
suam quam habet cum fratre d. rege Poloniae intelligentiam, et quod deberent ipsi fra.. 
tres reges ipsis invicem assistere et Regną tueri mutuis viribus a quolibet hoste. Iccirco 
Mtlll R. Hungariae nOluine hortandus esset Stephanus palatinus, quatinus, quicquid sen- 
tiret adversitatis regno Poloniae imminere a Tartaris vel Turcis, studeret avisare regem 
Poloniae capitaneosąue suos et per se hostem repelIeret. 
Per illam c1ausulam: a quolibet hoste, ut supra dictum, posset palatinus Walachiae 
revocaci a machinatione su a, si quam habet contra Regnum, saltem propter id, si ad 
granities non tempestive venerunt domini. 
Camyenyecz. Russia. 
Camyenyecz forsan non bene provisum est, saepius enim queritur dom. Stanislaus " 
et sic ultimo questus est super defectibus, prout per dom. Syekliczky missae erant 
litterae suae iIl lno d. cardinali, quas iIIe MU R. scripserat, petens pedites plures et pulve- 
res in Camyenyecz mitti. R. M. tunc id fecit, quod magis potuit: petiit rev. d. cardinalem, 
ut si de contributionibus" haberentur pecuniae, de illis ordinati fuissent pedi"tes, si non, 
tunc de Rava quaererentur, et dederat M. sua per dominum Syekliczki inscriptionem 
manu propria subscriptam ad Nyemiglowski pro quadringentis fłorenis, per quos potuis- 
sent ordinari aliguot centena peditum, procurari vero Cracoviae mandaverat Ser laa - sua 
pulveres dirigere; si quid factum est, ignorat M. R. Et ideo V. DM. rogat, ut si pro gra- 
nitiebus Walachiae neglexerunt commisarii venirp. tempestive, Dn",,- V. providere velint 
aut consilio aut re ipsa, ut terrae Russiae non invadantur per Walachiam. 


Uli 


I', 


: I 


\, 


'1 


. Rp' mylnie: condjtionibu
 


lOb. Nr. 93 i 95. 


Acta Ale-ł>cIri R. P, 


21 


--
		

/Vilniana_030_10_178_0001.djvu

			162 


1502. 


Nr. 113. 


Romanorum rex. Goanenses. Elbingenses. 
Si domini pro granitiebus venerunt tempestive, nihilominus necessario mittendum 
est Hungariam, et deponatur querela contra Romanorum regem, qui intromittit se ad 
iurisdictionem regni Poloniae in Prussia; hic igitur fieret legationis ad lIungariae regem 
uberior informatio. Nam pro festo S. MidJaelis facta esł, prout dicitur, comminatio Gda- 
nensibus et Elbingensibus civibus. qui si non comparerent in iudicio imperiali, debcrent 
pronuntiari contumaces et hanniri. Hoc per dominum Hungariae regem poterit impediri. 
Nam suspicatur M, R. temere secum agi per dom. Romanorum regem, qui nec respon- 
dit litteris ad litteras neque oratores misit, prout 
ebuit, prout de hoc rev. c\. C'pisco- 
pus Vladislaviensis scit. 
Si expeditio facta est nec ne? 
Siqllidem si ita - factum fuisset, ut in Nova Civitate conclusum erat, forsan non 
adeo timendum erat pcriculum. ut tutius etiam commissarii ivissent ad granities. Sed si 
non erant iIIa duo millia expedita Russiam, si quoque terrae non erant motae, M. R. 
ignorat
 quid tandem factum et quid flIturum esset, et iccirco rogat DDe. V. sic provi- 
deant terris Russiae, ut necessitatem intelligunt. 
Smolensko. llungariam. Walachiam notificatio. 
hem dicatur, quod sicut domini ex conventione Colensi suaserunt, M. R. sola non 
IVlt cum exercitu, tamen exercitlls utrinque hac cbdomade cungressuri et pugnaturi 
sunt. Omni eo tempOl.e feli ci ter succedebat SerU. suae gentibus, et circa Smolensko 
multa millia hostium sunt trucidata, cum quibus iam generaliter confligendum est, aut 
fugient. Quioquid tamen dextera Dei optimi conccdet futurum, M. R. timet, quia Wa- 
lachus eas caedes, eas quoque cungn::ssiones sentiens, molietur invadere terras Regni 
animo impcdiendi M. Ram in actione contra Moscos. Unde non ab re esset, quod etiam 
rex Hungariae innotesceret hoc illi, quod et SlD'" dominus noster papa per legatum et 
M. ipsa R per se media pacis quaerant belli ilIius sedandi, ut ille etiam spe conficien- 
dae pacis quiesceret, et se postea converteret conditionibus at'quis ad expeditionem con- 
tra paganos, nam tanquam amore expeditionis sanctae contra paganos studiosi pacis sumus. 
Forsan In Mynsko stabit M. R., donec respondebit Sigismundus de Moscovia, quid 
fecerit cum il\o duce, vel quid iIIe praetendat ad perorata, aut donec ex conflictu ge- 
nerali eventus videbitur belli. Si interim iustissimus Deus nostris concedet victoriam, 
tutiori via itum esset sive ad pacem sive ad ulteriora belli molimina. Hic quidquid 
M. R. facere cupiat cum Moscovita ad pacem vel ad bellum, magistri Livoniensis me- 
mor erit. 


Magister Prussiae. 
Ad magistrum Prussiae si dommi consulunt ali qui d intimandum, deliberent quem- 
admodum sua Seru. aliquid per dom. Bochothnyczki memorabat in legatione Prussiarn 
commissa, cum qua ill um praeceJebat ad r. d. cardinalem Johannes Carwuw
ki nota- 
rius I. Quia vero regnante fcliciter dom. olim Kazimiro rege accusabatur magister Prus- 
siae, modern i praedecessor, dum scribebat Mil R. titulum insuflicientcm, nam non 
de6Cripserat titulum terrarum Prussiat', actum iIlud in Troki erat, quan
o commendator 
Plawienski ad olim Mtem ilIam R. venerat et suae oli m Mil R. scriptum applicaverat per 
germanum Plawienski Henricum etc., ventuIU era t ad hoc, quod per alias litteras ma- 


) Poselstwo Bochotnickiego ob. Nr. 97 (z 18 sierp. 1502). Jan Karwowski, z płockiej ziemi 
szla(
hcic, otrzymuje uwolnienie od służby woj. w Nowogródku 11 lipca (M. S. III 593), potem 
jest o nim wzmianka w Wilnie 30 listop. (Teki Paw. I 30). 


....
		

/Vilniana_030_10_179_0001.djvu

			Nr. 113. 


1502. 


1
 


gister se excusabat et scriptorem culpabat, demonstrando affectum R sinceritatis et firlei 
suae. Unde in praesentiarum mittit V. Dombul M. R. litteras domini magistri in quibus 
iIIe non scribit titulum dignum Mtl tanta, non scribit enim domino aut gratioso aut 
colendo aut honorando etc., sed simpliciter affini, non scribit etiam se magistrum Prus- 
siae sed Teutonici Ordinis, et licet haec minoris sint, tamen utilius est. quod Dne. V. 
propter łuturos evei1tus scirent iII ud, pro qua re posset aliquando magistro dici aliquid, 
ut ille tilulum t>criberet R. Mt
 dignum. 
Palatinus Maricnburgensis. 
Capitaneus Marit.nburgensis avisatam dficit Mtem R., quod palatinus Marienbugensis 
feria tertia post S Bartholomaei l habuit conventionem cum civibus Gdanensibus, EI- 
bingensibus, Torunensibus et Choynicensibus, ignoratur quid factitat cum illis. 
Conventicula Prussiae. 
In Nova Civitate cum egrederetur Mtu sua versus Lithuaniam, proposuerat iIIud 
:\1'118 sua in secreto consiłio, quia tales aliquot conventiones tenebaotur protunc in Prus- 
sia, in quibus nomine mml domini ducis Sigismundi erat Choczymowski, et quia pro iłlis 
non erant invitati cives, igltur et hic iterum facta est conventio. Tales conventiones in quem 
finem aut propter quid celebrantur, ignorat M. R., iccirco eam novitatem defert eius 
Seru. ad consilia et deliberationes DnUJD V. 
Palatinus qui supra. 
Item avisata est Sert.. sua, qualiter palatinus Marienburgensis nunc temporis bona 
certa sibi comparavit in inferiori terra Prussiae; quid haec res portendat, non ca.-et ad- 
miratione misterioque. 
Ad idem. 
hem idem palatinus prohibet lapides recipi et cementum de latericio tenutae Sztum 
pro mlJl1itione castri Marienburgensis, eui licet scripserit Sert... sua, ut illud non impediret, 
tamen ea:lI quoque rem M t .. sua V. Dbu. significat. 
Capitaneus Marienburgensis. 
hem capitaneus Marienburgensis intimavit, qualiter cives Marienburgenses campa- 
nile ex muro volunt erigere in cimeterio ad oppositum castri. M. R. scripsit capitaneo, 
ut iIIud non admitteret, quod fieret in nocumentum castri, tamen et iIIud ad cumulum 
aliarum suspicionum Prussiae intimat V. DbIJ'. 
Bochothnyczky. 
Quamobrem MI.. sua petit, ut d. Bochothnyczki Prussiam vadat, et saltem, dum 
alii domini non sunt missi, iste faceret tantum quantum posset, ut illi intelligant, quod 
saltem M. R. non obliviscitur eorum. ad quos nec scribitur plO consiliis, prout forsan 
non erat consuetuc\o, nec illi quicquam scribunt hac vice. 
hem ut ipse etiam d. Bochothnyczki exinde Mtl R. pecunias ordinaret, sic ut in- 
formationem habet. 


Litterae indemnitatis. 
Si domini memorabuntur aliquid de Iitteris indempnitatis, quod eas M. R. non eli. 
beraverit, dicendul11, quia pro i1\is in legatione d. Syekliczki responsum erat: ibi quoque 
responsul11 il\ud videatur. 
De Firley et de Turcorum treugis etc. Kazanowski commissum notario. 
In puncto recessus mei ex Mynsko rediit MU, R. cubicularius Piczek., qui Hunga- 


. Rkps: 
ffectum 
I 30 sierpnia 1502. 
2 Jacobus Pyezek, cuuieularius reglUs 1504 (M. S. 1II 1739). 


:u. 


--
		

/Vilniana_030_10_180_0001.djvu

			164 


1502. 


Nr. 113. 


ricum scit idioma: quem M. R. direxerat cum Firley propter interpretandum ydioma, 
attulit idem litteras a Firley, scribente. de data in Temeszwar feria sexta post Lauren- 
tii l, significando MU R., quod inferiori terra: non per Moltaviam, versus Swiderow pergit; 
venerunt sex Turci sibi obviam pro salvo conductu missi, constituetur in Swiderow pro 
testo Assumptionis II, deinde Constantil1opolim procedet. Insuper avisatam effecit Mtem R., 
quod nihil deberet timere M'.' sua ex parte Turci ageretque sua negotia contra hostcm 
suum libere, l1ullos exercitus, nullas gentes huc mittit,. universum populum convcrtit 
contra soldanum. Refert idem Piczek Hungaris displicentissimum fore iIlud, quod treu- 
gas quaerit M R. cum iIlo, unde etiam M. R Hungariae occultissime expediebat eundem 
Piczek quando venerat pro conductore, et prohibuerat ne quicquam dixisset aliis, alio- 
quin forsan non permisissent proficisci dnum Firlei, habemem etiam litteras sal vi 
conductus. 


, 


Turcus. Walachus. 
In praesentia Piczkonis comes de Temeszwar Jassze dicebat domino Firley: quod 
obtenturus esset a Turco quicquid volet, l1am capitaneus de Sandirio sanzak id .lIi no- 
tificaverit. Sperat Firley se redlturum pro Carnisprivio. Itaque istud avisamentum neces- 
sario sciendum putat M. R. propter tractatus cum Stephano Walacho, qui non adeo 
deberet superbire audito eo, quod Turcus nihil moliturus esset contra Regnum, 
Forsan non a proposito esset communi, si tamen id fieł-i posset commode, ut avi- 
saretur Firley, quod isti Turci. qui in Kilia et Bialogrod SUl1t, saepius ingrediuntur terras 
Regni, et licet non mandato imperatoris aut capitaneorum suorum, tamen per illorum 
incuriam, prout nuper venerant cum Tartaris quingenti, qui per Volhinenses sunt. pro- 
f1igati victoriosissime, et unus hic in Mynsko captus portatus erat, dampnatus tandem 
atroCi nece pali; idem confessus erat non missos . illos fuisse, sed turtim exivisse lucro- 
rum privatorum gratia, nesciente bassza. Nihilominus providendum esset, quod de cetero 
iIlud non fiat etc. 


Supplementum legationis quae supra Kazanowski notarii l. 
M t .. R. per litteras post meum a sua Ser te recessum scriptas mandavit hoc referri, 
quod imperator Tartarorum Nohayski imperatorem Cazanski, Moscovitae omagialem, 
simul cum castro Cazan recepit, duce Moscoviae nullum tunc praesidium illi suo oma- 
giali ferre valente propter bellu m, ut verisimile est. cum his Lithuaniae et Livoniae do- 
miniis gestum. 
Zawolhensis. 
Imperator Zawolhensis collegit cxercitum quendam et navigat versus eas partes, 
nondum M. R. scit, utrum versus Przekop aut Moscoviam, sed exploratum habet, quod 
iam visus fuerit in hac parte fluvii Don; direxit ohviam iIli M. R. non ad vocandul1l 
iIlum, sed ad compatiendum cum legatione consolativa amicabili in eum eventum, ut 
intelligatur, quid praetendit vel quid vires suae novae praevalerent. 
. Precopensis. 
hem Pre
opensis nondum de obsidibus respondit, sed omni momentu sperantur ven- 
turi iIlius oratores cum obside, 


" ... 


J - , ' 


.v 
 ,.. 



 


) 12 sierp. 1502. 

 15 sierp. 1502. Swiderow;o: Smederewo w Serbji, nad Dunajem; Sandirium to samo. 
a Pisallt: mi
dzy 20 a 28 września, ob. uw. 1 na str. 159 i uw. 2 na str. 165. 



 


- 


....
		

/Vilniana_030_10_181_0001.djvu

			, 


-- 


Nr. 113. 


1502. 


165 


Smolensko. 
Item feria sexta ante Lamperti! tumultuario impetu Moscovitae oppugnationern 
caslri Smuknsko aggressi erant, quihus slrenue repugnarunt castrenses adeo. ut primum 
call1piductor unus ex duobus principalioribus nornine Paleczki interilllcre.tUr secumqUl' 
multa centena popularium, Moscorulll tunc etial1l una bombarda, quae plurimulll munilio- 
nes castri frangebat, simul cum pixidario concussa era t per cuntrariam de castro 1I0mbardal1l. 
Horsza. 
Item quando exercitus MU. R. appropinquabant castro Orsza, Moscovitae rdicta in- 
castellatione se contulcrunt ad exercitum versus Smolensko generalem declinaruntqlle 
congredi. 
Stipendia. 
hem nostri et praesertim 6tipendiarii, qui in Poloczko cum Czirny erant, progredi 
ab Orsza nolunt, nisI pecuniae dentur iII i s, quibus nllnc M. R. caret, nec in isto Ducatll 
protunc haberi possunt. 
Litl1Uani pecunias exigunt. 
. Si non progredientur nost
i ad solvendam obsidionem iIIam, actum erit de castro 
illo, unde 
imore novitatis illius dlJmini Lithuaniae consiliarii post recessum meum co- 
ram Ser te sua in consilio protestati sunt, quia nisi dalluntur eis vecuniae de Regno, pro ut 
sunt promissae, dictum enim erat duci Alexandro, quod Polon i et pecuniis et gentibus 
fratres istos relevare vellent, procuL duhio Lithuani incorporationem et confoederationel1l 
non approbarent. Unde M. R. baec pro avisamento intimat V. D1JU. et rogat eas, velint 
aliquod pecuniarum suhsidium dare quantocitius Lithuanis, ne quaererent occasionem fm- 
ternitatis distrahendae, velint quoque sic eorum nunlios remittere, ut non solum verba 
sed etiam rem et effectum reportarent łratribus Lithuanis. Dicunt enim, quod rex olim 
Kazil1lirus non paucas grossorum sUlUJnas de Lithuanićt Regno inferebat et milites Li- 
tl1Uanos atque Tartaros educebat adpraf'sidia Regni, nos vero si hac vice nihil de Regno 
habituri essernus, qui d alilld spcrare deberemus ab iIIis, qual1l nihil semper dari nohis. 
Iccirco 1\1. R. repetit et avisamentum et petitionem. 
M0ł:itur Moscovita. 
Praeterea .inlimatum cst Mti R. per capitaneum de Smolensko, quod dux Moscovlae 
morte extinctus esset, quodque ex Muscovia id afferebatur per nuntium ad exercitum, 
mandando, ut celerius curarent expugnare castrum et tandem redirel1t festinantius 1\10
- 
coviam, morte magni ducis istud exigente. Si istud verum fuerit nec ne? non omnino 
certa est M. R., sic tamel1 significat prout accipit novum, quod si verum esset. febciu- 
ribus auspiciis agerentur negotia :\1 11 . R. 


r1 
hem in supplemento legationis ad Cazanowski scri!->si, qualit
r capitaneus Lucensis 
ex Vissnyowyecz significavit Tartaros venisse. [Itaque illuddicat DominisJ a. 
Item quod diceret, quod scriptae sunt litterae in Lublyn et ad capital1eos Russiae, 
ut essent parati [et mutuo se iuvarent, terrasque moverent) a. 
Item quod missus est notarius ad ducem ConraduJJl petendo, ut venms Grodno 
mitteret [in auxilium Serii suae gentes suasl 1a . 
hem quod rex deliberat mittere ad magistrum Prussiae pro auxiliis [sed istud m 
deliberationem pendetl a . 




 
 
· Dodano inn. r
kl). ( 
 
l 16 września 1502. 

 Ob. Nr. IlU i 112 (z; 28.j 29 


, 
.. 


września); ten usttOP pisany jest tedy potem.
		

/Vilniana_030_10_182_0001.djvu

			166 


1502. 


Nr. 114 


łJ 



I'. 114. 


B. m. d. r. (N. KorCZ)'11 7V końcu wruśnitl 1502). 
Kartl..lInal F,yder..vk donosi posltJ1vi .fwemu w..1'
'I.a?le1ll1t do W
g£er, Antlrze- 
jow£ Koścz"elec-kiemll, o 
.tra.fzn..}"11 aż pod Opatów sif.(ajq.c)'?1l napad:::ie Tatarów, 
którzy bJ'li podbllr
eni przez l1/oło(:hdw z" wz..vwa go, akl' przJI "lvsptfludziale knf. 
le'lvit"za Z;'J{lIlllnta żądal i eY'lven(ji krtfla l Vltldy.flawa. 
LJwi
 kopje z Tomic. 1. P. 275 i 2. R. L6o. - 3. T. N. 25, 4.!.1. 


Fridericus cardinalis Anoreac Coscieleczki, magi"tro curiae&' 
IIU, nunliu 	
			

/Vilniana_030_10_183_0001.djvu

			Nr. 114. 115. 


1502. 


167 


telleximus. Sed nec contentus iam admissa perfidia et crudelitate; nunctiatur nobis pro 
certo parasse ipsum adversus nos aliam multuudintc>m similium hostium et tenere iIIam 
circa Wisniowiecz I. Quae omnia maiuri ex causa fecit et lacit, quo possit liberius id 
quod animo concepit et aspirat, terras Podoliae occupare; tum ipse idem Walachus cum 
exercitu copioso suorum hominum et Turcorum et machinis bellicis iam residet in con- 
finibus sub praelt"xtu 
ranitierum. oppu
naturus castra et civitates Regni. Quod ut vi- 
deatur cum minori iniuria facere. praeJlllsit praefatos Tartaros in }{
gnum, ut impedi- 
mt>nto essent his d(lminis, qui ad praefata5. granities faciendas fuissent venturi. Scimus 
autem (quod ipsum dolentius est) nunquam tali.1 ausurum. nisi dominorum Hungarorum 
tacitam admissionem sentiret. Fuit quidem hostis Regni hllius rex olim Mathias, nequa- 
quam tamen in nos grassari pennisit p<::rfidiam et crudelitatem ipsius. Nos scimus hanc 
R. Mtem voluisse aequum finem. cum ipso Walacho face re, si quid tc>i ex Regno in dictis 
granititc>bus deberetur, et nunc facturam. Proindt' cum hacc ira :-int, comlllittimus tibi. 
communicatis prius his omnibus ill mo principi d. Sigismundo, accedas cum eodem istam 
l{. Mlem, cui haec cuncta ex ordine enarrentur. qu.lln rogabis nostro et omnium consi- 
liariorum nomine, ut cundolere dignetur his malis et pro sua btc>nignitate auxilium ferre, 
id quod facere ipsam posse scimus. Ac velut tibi commisimus, denuo rogabis, ne ad- 
mittat dominos Hungaros. qui ad granities ituri erunt a, proficisci ad Walach um, sed ut 
compescat ipsum ah ulteriori satc>vitia. considerans hacc, quae fiunt per eundem, commit- 
tuntur contra ius et fas atque omnem christianam mansuetudinem. Speramus enim, quod 
eadem 1\1'''' n..n sine magno dolore movebitur, dum intelliget ila saevitum esse in vis- 
cera ipsa patriae suae, cum magna animi anguslia ser...... genitricis et extremo periculo 
fratrum suorum ac totius domus nostrae. 
Ceterum nos huc utique accurrimus, quo etiam nohilitas accumulatur, et cum do- 
minis, qui hic habentur, providemus de aliquo remedio adversus imminens periculum, 
quod etsi grave et magnum est, tamen is est ani mus omnibu
, ut defendant se ab 
hoste et prius vitam ipsam et reliqua omnia amittant, quam sint permissuri cogitationes 
fraudis et perfidlae eiusdem Walachi ad cum quem praeconcepit finem pervenire. 
PUlamus, quod haec litterae praevenient tu um isthic discessum, sin tamen aliter con- 
tingeret, volumus, ut revertaris, etiam si in aliquot dietis ab ista R. Mte fueris elongatus. 
Cetera, quae in hoc negotio et dicenda et facienda essent, cOlllmittimus ingenio ac in- 
dustriae tuae. Datum. 


1\1'. 116, 


R. m tJ. r. (iak wysł'./). 
J(ardJ1nal E-ryderyk w podobnym dUl.hu pisze do króla W ladyslawa, W)'. 
suwajqt: na pierwszy plan nieprzyjai1ł. wojewody moldawskiego, jeKo lennzka. 


Drf/ie koPie z Tomie. 1. l'. 278 i 2. R. 263. 


3. T. N. 25,313. 


Fridericus cardinalis Wladislao regi Hungariae et Bohemiae. 
Serenissime princeps et domine germane domineque gratiosissime. Puto satis notas 
esse V. MU inscriptiones et foedera facta at ab amiquo et tempore ser'" olim principis 


R.: erant 
) O tern donosi też w!lpi,łczdnie król (ob. Nry 109, 11U, 112). Ci poszli na Litwę. 


--
		

/Vilniana_030_10_184_0001.djvu

			16/i! 


150:ł 


Nr. 115. 116. 11 7 


et domini d. Joannis Alberti regis germani nostri communis inter Hungariae et Poloniae 
regna "ac inter terram l\1oldaviae de ouservanda pace et amicitia perpetua, quae foedera 
seio, quod semper ob,."ervata fuerunt et tenta ab hoc Regno, ita ut decebat. Verum pa- 
latinus Moldaviae. nescio qua spe animatus, et quamvis antea saepius, nunc tamen aperte 
et sine ulla dissimulatione ea violat ac infringit. lntravit enim nuper cum exercitu co- 
piuso suorum hominum et Thurcorum et l11achinis bellicis in terras Podoliae, volens eas 
occupare, ila ut animo suo coneepit. Et iam redegit in suam pOlestatem villas et oppida 
Regni, castra oppugnat, subditosque R. M';' ad suam obedientiam compellit. Quod ut 
videatur cum minOl.i iniuria facf.'re, habet ap ud se oratores V. IWis veluti arbitros, qui 
eius ausihus temerariis assistunt, in magnum ignominiam nostram et gravem iacturam 
R. M';s et ipsius Reipublicae. Ego igilur, cui ad praesens Regni provisio est commi!lsa, 
\'olui haec significare V. Mti, ut intelligere possit, quae Flobis inferuntur ab homine su b- 
ieClo eidem rogoque V. M,.m humillllne, velit me edocere, si bellum ei homini sit indi- 
cendum contra iuramenta et inscriptiones factas, facereque id liceat citra indignationem 
V. M,i. in cuius [estJ tutela ac patrocinio, quod ipsum dolentius est, qUla ipse spem ha- 
Iu'ns talia facit, quae prius nunquam facere audebat. Tum et pro sua quoque benignitate 
continere ipsum dignetur V. M. ab inceptis et mandare. ut exeat de Regno et ulterius 
in nos grassari non audeat contra ius et fas atque ol11nem christianam mansuetudinem. 
Satis enim superque iam crudelitatem suam in nos exercuit et Thartaros in Regnum 
irrumpf.'re pennisit, qui cum łerina crudelitate saevienles in omnem populum, mu\tas ce- 
des, rapinas, incendia longe lateque fecerunt, aedes ("t vasa sacra profanarunt, nec ab.. 
slinuerunt manus a violatione sacramentorum. 
Certo autem sciat V. M. ser mum dominum nostrum, cum felieiter ex Litl1Uania re- 
dierit, facturum cum eodem palatino aequum finem, si quid ei in confinibus terminandis 
a, Regno debehitur. Iterum rogo V. M'em, compescat hominem ab u1teriori violentia et 
inll"lligere dignetur, ipsum saevire in viscera ipsa patriae V. M';' cum magna animi an. 
guslia ser mae genitricis et magno periculo łratrum ac totius domus nostrae. Coml11endo 
me humillime V. M';, ut domino gratiosissilllo, quem dominus Deus valere semper faciat 
et in omnibus fortunet. Datum etc. . 


NI', 116, 


Pod Halu'8em 7 i 8 pflźdz. 150
. 
, . 


Wojewoda woloski oświadcza wobec po.da pol.	
			

/Vilniana_030_10_185_0001.djvu

			Nr. 117. 


150
. 


169 


taneo de Lublin, oratore deI seremsImo principe Alexandro, re de Polonia et magno 
dux Lituanie e de Rusia e Prusia signore, e amico e vicino nostro carisimo, per parte 
de la prefatta magesta, et ha referto alcune paralle. e apreso ne a demandato, che quella 
amicicia et pace, la quale noi aveamo con el condam re Joane Alberto suo fradeUo, 
che iUa pace aceptasimo et confirlllasemo. la qual simelmente mediante el nostro iura- 
men to et nostre lettere lą confermamo e roboriamo. Et chosi per la presente nostra 
lettera la prefaua amicicia e pace con el prefatto serenisimo re e sui dominii la con- 
fermiamo e rohoriamo. La quale incommencia addi nove de ottubre 1502, e deba durar 
in fino cinque anni futuri, ali nove de ottubre che sono 1507, infra noi e la prefatta 
maesta e subditi et domini i, con questi patti ct connicioni sequenti: 
Primo: infra I tempo di sopra f'xpresso la pace et amicicia sopraditta con la prefatta 
maesta conservaremo et guarderemo, ne per noi o per nos tri subditi alcuno malle o danno 
alla prefatta maesta o sui subditi e dominii faremo, o in a\cuno modo fare faremo: anzi con- 
servaremo justicia et mutua charita fra noi e nostri suhrliti. Anchora che li oratori dell una 
e deU alt era parte, tante volte quante serra ni bisogno, liberramente et securamente possino 
et debbino and ar et venir scnza alclIna violencia. Ancllora che li sciavi et captivi dell 
una e dell altra partc liberamente se posino ccrcare m'li rlominii de le due parte; e quelli 
e qualli fussino nelli nostri dominii e fusino christiani e volcndosse liherare, sieno da- 
cOI.do con loro patroni et dare loro precio secondo la qualita delio sciavo; apresso 
che, stante la presente pace et treuga, tutti quelli che fosino presi dcl una dell al tra 
parte, scnza alcunu prccio siano lasciati I't Iihcrati. Ancll0ra vogliamo, che durante la 
preditta pace e amicicia Ira nni c lIa nitta maesta dei re, tutti li homini e mercatanti 
e negociatori delii dominii dell una e dell altra parte possino exercitar loro mercatantie 
e negocii ne ditti duminii con 1I0ro comodita, sen za a\cuno preiudicio o gravamento, 
ma segondo la consuetudine anticha de quelli loci dove exerciterano loro facende, o di 
mare o di terra, iustamente e nacii e gahelle pageranno. Ancora se a\cuno de li dicti 
mercatanti de dominii de la prefacta maesta morisse negli nostri dominii, le robe et 
danari di detti mercatanti debbono esse per noi o nostri subditi conservate, in fino 
a tanto che a\cuno de parenti nel morto verra e porterra lettera delia maesta dei re, 
facendo testimonio, quello che sera morto sia suo parente, o vero allui apartenerse le 
robe de quello morto fusse; et sim ile debł)(' farre sua maesta. Anchora se durante la 
ditta pace e arnicicia fosse faUo alcuno danno o roberia nelli dominii e terre dei uno 
e dei altro, o per noi o subditi nostri o per la maesta dei re o suoi subditi, o aperta- 
mente o inaschosamente o per altri malfattori, quelli talii debbono esser presi e puniti 
senza alcuna excusacione, secondo la qualita dcl malficio, e quelli che havano receputo 
a\cuno danno, hahbino a esser restituti ogni loro danno e perdita. Et maxime per con- 
servar la pace et amicicie dei una et deI altra parte, tutti gli homeni, che fosino pressi 
soto a\cuno color o malicia, liberamente siano lasciti e liherati da tute due le parte 
u subditi di quella. Ancora se fose alchuno ne dominii nostri che 'wese a dare ad al- 
chuno de subditi de la maesta del re, quello che ha avere per conseguir el suo, debbe 
venir o a nOI o a nostri officiali e domandare, e mediante la justicia e la lege di Dio 
gli sara administrata ragione; el medesimo in verso de nostri subditi nele terre e do- 
minii delia prefatta maesta si deba observare, e che I justo non patischa per el peccatore. 
Tutte le soprascripte chose e condicioni la nostra imperiale maesta fcrmamente e- 
inviolabilimente mediante el iuramento prometiamo observare, e iuriamo in queste pat 
role: "Che tutte le preditte condicioni et patti, per I'amicicia che e fra noi ci prefatto re 
e fra dominii nostri, conservare in bona fede e tenere e ob!;ervare senza fraudft o C<ł- 


Acta AI..aDdri R. P. 


2
 


-
		

/Vilniana_030_10_186_0001.djvu

			170 


150::!. 


Nr. 117. 118. 


vilacione alcuna pŁnsata e tutte le insidie remote le conservaremo et teneremo, e da 
tutti e nostri subditi, e d'alter in cascheduno modo chiamati, conservar et tenere faremo 
et procuraremo, echosi Iddio c'aiuti. Et iuriamo per 110 Iddio vivo e nostra legge, che 
nesuna cossa in contrario a sopradetti patti e condicioni per noi sera fatta ne usira, 
ma ca (SU-) chascheduno che quelli trapaxera e dara causa di speiuro, el medesimo Iddio 
conveniente mente punischa e faccalo indegno d'ogni prosperita«. Et questo iuramento 
nostro faccamo e nelle mani delio strenuo generoso Nicolao Firli, oratore dei prefatto 
sert'nisimo re ponemo, e per questa presente lettera le sopradite condicioni e patti 
e amicicia confermiamo, e di propria manu nelle mani dei medesimo la demo. Et lo 
simile la prefatta maesta fara. Uatum in Constantinopoli in aulis nostris, die VIIII otu- 
bri 1502. 



r. II lo( 


Wilno 17 paJJdziernika 1502. 
Król Aleksander w odPowiedzi lla list krtfla rZY11lskiego MaksymilJana 
(
Vr. 94) dziwi się, że MaksymilJan nie. odPo'wiada 'lO sprawie gdańskiCj: a na- 
tomiast o sporze mazowieckim prędzej jest poinformowany ni2 on sam, który 
.\jJrawq zamierza zajqć się dopiero po powrode do Arólestwa, pocze1ll królowi 
rzymskiemu odpisze. 
Kopja wspólcz. 1. R. I. I 64. - 2. Kopia II Tomie. R. 240. - 3. T N. 24, lf:q 
.ex archivo lIfet,.. R.«. 


Serenissimo principi domino Maximiliano divina favente c1ementia Romanorum regi 
semper augusto, archiduci Austriae, Carinthiae, Stiriae, Carniolae etc. duci, fratri nostro ca- 
rissimo. Alexander eadem gratia rex Poloniae. magnus dux Lithuaniae, Russiae Prus- 
siaeque dominus t't haeres etc. Salutem prosperorum successuum et fraterni amoris 
merimenta Ił. 
Serenissime rex frater noster charissimc. Cum adventarat huc ad nos is Wolfgan- 
cus tabellarills V. Mei., eramus spei iIIius, quia tandem allaturus fuissct responsa, quae 
expectavimus. dum V. M. nobis in negotio civitatum Gdanensis et Elbingensis nostrarum 
scribentihus danda suspenderat, sic uti eiusdem V. M,i. litteras habuimus. Sed cum idem 
Wolfgancus Iitteras M. V. nobis dedit, quihus scribit se intellexisse cum animi moerorl' 
nos urgeri bellis a Ruthenis, Moschis et Moldaviensibus, ac etiam cum iIIustri Conrado 
duce Masoviae non nihil exercere differentiae, ali um, quam speravimus, recepimus t'fTt'c, 
tum litterarum M. V....; equidem licet ipsa dolore alficiatur pro bellis nostris, tanwn 
primi respectus sui affectum b in adhortationem pro eodem duce Conrado scripsit exten. 
siorem. Mirati itaque sumus vehenwnter V. M'cm de iIIa ducis Conradi differentia tan to- 
pere c informatam esse, quam fuerit cognita nobis. Propterea nos quoque dl' ea non 
minus informari studebimus, ut primum ad Regnum redierimus fdicitC'r; exinde V. M'i ad 
eam adhortationem pro duce ipso scriptam procul dubio respondebimus. Et nihilominus 
quin Iitterae Me;. V. singularem consolationt'm attulere, dum intellt:ximus eam dolon
 
affici pro bellis barbarorum nobis illatis; unde, quamvis M. V. rationelll dirigat doloris 
ad rem quae sua est (haec enim dominia Regni nostri, Ducatuum seu, ut vt'rius loqua- 


It P.: Alex&Dder rex ł'olonll,e M&xiruili..no reKi Rumltnorum. 
· raczej: tltDto priu. 


b rkp.: effectum 


....
		

/Vilniana_030_10_187_0001.djvu

			Nr. 118. 119. 


1502. 


171 


mur imperii Germaniae antemuralia sunt), tamen non possumus non referre amplissimas 
Mii V. gratias. In eo vero bellorum furore nos eam, quae par est, gerimus meditationem 
aequo animo adversa tollerantes, quandoquidem talis fortunae nos omnes esse subiectos 
non ignoramus; sed si antemurałis huius barbarorum iml1lanitas (quod Deus avertat) 
ostia 8. vincet, meditabuntur non minus vicini fratres id, quod nobis hac tempestate im- 
pendit. Sed de hoc hactenus. 
De unanimi profectione contra paganos aliquando futura gratissimum nobis erat 
hoc avisamentul1l in adhortatione scriptum, iIIius enilll desideratissimi SUI1lUS. Et licet 
infinitis premamur negotiis bellorum, quorum meminit M. V., tamen nos quoque pro vi- 
rihus communi non deessemus actioni. V. M'cm cupimus ex animi sententia valere, eius- 
que nos commendamus amori fraterno. Datum in civitate nostra Vilnensi, die XVII 
mensis octobris anno Domini MDlI, regni vero nostri I. 


NI'. II!' 


B. JIl. d r. (11',1110 pod kO/lin: paźd::. /502). 
''''pc/jahltl 1n1.f}a od J...rtfla do 7t'('./c,/oody Y11.\'kie.t;0 ,: i1111),dz pandw na RlI
i 

 'i('e;;wallic11l, ak1' piln(}wali IJ'/i/(}7ila przed . :::drajcallli 7t'.frtid mie.r:::czań.r/'ll'a 
i pr:::cd /mpt.allli woloskimi: ord::: aby .ft,tn(li 7t' p0l:0to'if'iu u/(1jenncm pad J.olt1owem. 
Kopja wspólcz. 1. N. /. 1576 - 58. - 
. T. N. .!.'i, 7-1. ł. 


Ad palatinum RlIssiae b. 
Intelligens M R. ex litteris V. Dni. nuper scriptis palatll1um Valachiae in ł-lannu- 
schowcze l constitui, et ita agere prout V. D. scripsit, intelligens etiam alia, quae V. 
dicturus sum. sine mora me huc destinavit cum legationibus ad V. Dnem et ad dominos 
alios, prout V. Dni dicam I. 
Imprimis dum ita est, quod palatinus Valachiae adeu prope venit, M. R. avisavit 
IJnpm V. et mandavit: sic provideat et castra et civitates Camenecensem et Leopolien- 
sem, quod proditores non proderent illa et illas palatino. 
hem sua Serw mandavit. ut V. Dłlem hortarer, quatinus provideret et scrutaretur, si 
non essen t proditores in castris et civitatibus ipsis, nam tunc cum hostes appropinquant, 
talihus lods fieri c consueverunt proditionibus. Idcirco S. Ser
. provideri mandavit, quod 
non sint in civitatihus et castris vestris. 
Si clicet: suspicur hic Leoroli cle aliquibus, aut si dicet: timeo ne essent Leopoli. dicas: 
Sic etiam M. R. intelligit, . quod Leopoli sunt proditores. Nam V, DD6 in Camye- 
nyecz cxistente, ducebant aliqui cives Valachos per tllrres et alias secretas munitioncs 
civitatis, intcl\exit etiam M. sua inter notabiJes consules aliquos esse, qui proderent Ii- 
benter si possent civitatem palatino, si iIIe veniret. 



 



......-...-
 
 


. Rps: hostia 


b W R.1. Lo.tawiono miejsce na tytuł e tak wssystkie rpsy, sapewne ma być: pOliri 


l Hanuszowce wieś 5 km. na połuGnie od Jezupola (który siec wówczas nazywał Cze!lzybiesy). 
2 Prawdopodobnie misjec powytszą otrzymał r.otarjusz Jan Kot w i cz (ob. Teki Pawiń- 
ski ego I 29: Eidem Cotwycz pro expensis, Leopolim misso etc. - 24 od. 1502). List staro<;ty 
lwowskiego z 31 paźdz. 1502 (Nr. nast.) widocznie jeszcze nie był znany przy sporządzeniu tego 
aktu, tylko jakiś wcześniejszy, którego nie mamy. O wspomnianych tu dygnitarzach ob. Nr. 132. 

n.
		

/Vilniana_030_10_188_0001.djvu

			172 


1;)02. 


Nr. 119. 


Si ad unllm concordabitis, dicatur: 
Ouamobrem M. R. vult, quod rem ipsam sccretissime tcneatis. E
o ibo, uhi rnihi 
mandaveritis ad dominos ct ad nobiles, ut veniant et inff'rant se civitati, C)udtcnus pre- 
valeant civibus, ita tamen si palatinus Valachiae aut eius cxcrcitus erit ihi. 
Si non erit palatinus aut eiu:o, exercitus: 
Nihilominus. si potero reperire in his locis Russiae, et praesertim prope I.eopolim, 
capitaneum Cracovicnsem et Belzensem Russiaeque palatinos. debeo M. Rac nomine per- 
suadere eos, ut constituerent qualemcunC)ue eXf'rcitum aliquanto tcmpore prope Leopo- 
Iim, saltem usquc ad M. RAC aliam informationem. nam timentur Tartari iterum vcnire. 
Idcirco exercitus qualiscunque constituendus propter qualemcunque ostentationem de- 
fensionis, et forsan sic hostis audito qualicunque exercitu non ingred
retur Regnum. 
Palatino Russiae sive in Szczebrzeszyn I. sive prope Leopolim agenti, palatino Belzensi, 
capitaneo Cracoviensi et nobilibus: 
Quamvis M. R. decreverat eundo Lithuaniam, quod debuit esse motio terrarum 
generalis, ne fuissent hi Tartarorum incursus qui gunt facti et tute nuntii iisscnt ad 
palatinum Valachiae, st'd cum id non est factum, dolet quam maxime R. M. de hoc et 
de dampnis commi!'sis. Et quia timetur, ne iterum Tartari incurrant. ac ne palatinus 
Valachiae suam exercere contendat voluntatem in terris Mtia suae, idcirco M. R. rogat, 
velitis exercitum constituere prope. LeopoIim et perseverare ad aliam inforlllationem 
M. R., quam M. R. scribet aut intimabit, quando d. cardinalis eum informabit, quid pa- 
latinus respondit Valachus. 
Specialis ad palatinum Russiae: 
V. Dnem specialiter M. R. rogat, velit facere aliis initium et constituatur perseve- 
retque in campo et alios secum retineat. V oluit quidem eius M. libenter habuisse secum 
V. Dnem Lithuaniae, sed cum dominis consiliariis Regni aliter visum erat, rogat ut i
tud 
faciat V. D., quod consiliarii consuluerunt, ut scilicet se poneret principium ad necessi- 
tatem eam, quae est toti Regno, usque ad aliam M. R. informationem. 
Specialis capitaneo l'raemisliensi I: 
M. R. grata erat, quando intellexit V. Dnem esse in campo. Rogat eam, ut cum 
consilio capitanei Leopoliensis et aliorum dominorum, etiamsi V. D. deberet kmethones 
suos Valachos cogere ad exercitum. velit ext'rcitum constituere cum capitaneo Leopo- 
liensi et aliis dominis et tamdill stare, quousque M. R informabit eam, quid tandem fa- 
ciendum erit; nam nisi istud erit, timendum est ne iterum Tartari venirent, aut ne pa- 
latinus Valachiae procederet per terras omagiando terras et depopulando iII as. 
Si capitaneus Leopoliensis sentiet de proditoribus Leopoli: 
Sit tibi commissum, ut si capitaneo videretur, fit'ret tanquam conventio in civitate, 
et tandem faceret, sic ut dominis qUI ibi sunt consultius videretur contra proditores 
illos...... hem dicatur capitaneo, quod provideat, ne Valachi tanquam propter mcrcatum 
venientes praevaleant civili potestati, nam uti dicitur, consueverunt in multitudinc Leo- 
polim venire mercatum. 
Dicitur Moschus esse mortuus. Exinde factum, ut fertur, quod exercitus a Smolen- 


. Miejlce wolne na 14 liter. 
1 Nad Wieprzem 2U km. na zach. od Zamościa. 

 Prawdopodobnie rozlImieć tli nalezy rotmistrza Mikołaja Krezł.. jakkolwiek tenże już 
31 stycz. 15U
 utracił starostwo przemyskie na rzeCE Stanisława Kmity, wojewody bełskiego 
(ob. Nr. 52). 


-
		

/Vilniana_030_10_189_0001.djvu

			Nr. 119. 120. 


1502. 


173 


sko subito, immo 
tiam fugiendo, retrocessit 1. Item dicitur, quod filii Moscovitae con- 
tf'ndunt invicem, et primllm ipsi interimerunt pronepotem palatini Valachiae alias wnuktł. 
ltem ipsi filii inter se certant pro dominio. alter alterum cultellu transfigere tentavit et 
in pectore vulnus intulit. Regius exercitus missus est versus illa territoria, quae olim 
dux ille (si mortuus est) de ducatu Lithuaniae occuparat, et ibi hibernare debebunt. 
Magister Livoniae ex suis locis invadet etiam Moscoviam. Nuntius Hungariae regis me- 
diat pro concordia; sic sive morluus cst sive non Moscovita spes est. quod cogetur ad 
concorrliam et pacem firmandam, quae Magno Ducatui utilis et honesta esset. Quod Deus 
optimus praestare dignetur. 


NI'. J 	
			

/Vilniana_030_10_190_0001.djvu

			174 


1502. 


Nr. 120. 


scire dignetur V. M, quod de die in diem semper cogitat, quod iIIud aut debel\are aut 
pro se usurpare posset, ad quod Deus omnipotens i1\um non admittet. Haec en im factio 
et sipatio granitierum spero per nul\um facta nisi per ser- 111m dominum Hungariae regem 
et consilium S. Mti., in quibus domini consiliarii regni V. Mli. fiduciam et spem habent. 
Rogo Mtem V. tanquam dominum gratiosissimum. dignetur consulere et inte1\i- 
gentiam habere cum dominis consiliariis regni V. S. MI;«, ipsisque scribere penitus omni- 
bus generaliter, ut meliorem defensiont'm his terris facerent. Nam scire dignetur V. M., 
quod et modo iacet ipse voivoda in terra V. S. Mti., et ex hac parte fluvii Uniestr ma- 
ximc vadunt homines coloni nostri ad ipsum in iIlam partem, quod ego ipsis nullo modo 
defendere possum. Nam scire dignetur V. S. M., quod ipse voivoda nobis officialibus 
V. S. Mli. imperat sicut suis propriis et non aliter, habens spem nisi skut V. S. M. 
esset in subditione et in captivitate ipsius. Scire enim dignetur V. S. M.... quod ego 
nunquam dolerem neque doleo dampnum meum, quod mihi et fratribus meis factum 
est, sed magis duleo levipendium V. Mti., quod factum est per hunc hominem et 'luod 
absit, ne magis factum esse deberet. Si enim V. S.. Mti scriberem de aliquo regimine 
quud hic esset, scire dignetur V. S, quod nullus ordo est et praesertim 'luod servi\es 
hic valde pauci sunt, et hoc tantum comitiva Henrici quingentorum equorum, et ad boc 
nimis defectuosi sunt. et sic per suum defeclum magna damna faciunt tam in villis 
V. S. Mti. quam alioł-Um subditorum eiusdem, 'luod ipsis dt:fendere non possum proptcr 
corum defectum; per quem enim hoc agitu.r ignoro, et llaec negligentia ac destructio 
modernis temporibus transacta similiter ignoro per quem facta est, potest enim V. S. M. 
intelligere, quod quingentis equis terrae Russiae non defendentur. 
Scire etiam V. S. M dignetur, quod quidam terrigenae in terra circa Leopolim 
magna damna faciunt tam in villis V. S. Mti. 'luam etiam aliorum subditorum eiusdem. 
'luod ipsis defendere non possum. Nam aliqui domini indignantur quod defendere volu,i. 
ąuod tamen ootum cst his dOlllinis qui !lic iact:nt. 'lualem difficultatem cum ipsls ter- 
rigenis ac etialll servilibus his licet pau cis selllper habeo pro damnis V: S. Mti. per 
ipsos factis. 
Scire etiam dignetur V. S. M., quod Tartari isti. qui noviter de terra V. Serti. villas 
aliquot eiusdem ad r .eopolim spectantes destruxerunt et non mediocra danma fecerunt, 
et si iSli terrigenae non relrahentur a talihus dalllpnis C]uae faciunL cxtunc hQc anno 
oullalll utilitatem nec proventum V. M. ex iIlis habehit. 
Scire etiam dignetur V. M., quod ipse voivoda reversus est quasi versus terram 
suam et est circa Tlumacz, extunc ignoro, utrum iam revcrtl'tur in terram suam vel non; 
sed sic audivi, quod debcret hic iacere in terra V. Mti. quam occupavit usque ad fe- 
stum Natalis Domini. 
Ceterum scire dignetur V. M, quod sic edoctus sum pro certo, 'luod ipse voievoda 
expedit oratores ad V. S. Mte"'. 
Scire etiam dignetur V. M., quod scripsit ad me ipse voievoda pro rehus Crecho- 
wieczki., quam Iitteram V. Mti dirigo, ex qua intelliget, quomodo vult habere, ut essent 
ipsius res extraditae. quod tamen prout inte1\igo si sibi non restituentur, quod bonis 
meis ac fratrum meorum sibi persolvet omnia. 
Interea V. S. MIG'" humiliter rogo, dignetur scribere dominis consiliariis, ut diri- 
gerent pedites super Leopolim. Nam prout intelligo. soli cives non defendentur tem- 


) Hriczko Crechowijeczky propter crimen laesae Maiestatis amisit villam Bohoroczany In 
distr. Hal. (M. S. III 1565 r. 1504). 


" 
. 



 


,- 


----
		

/Vilniana_030_10_191_0001.djvu

			. 


I 
" 



 


Nr. 120. 121. 


e)o
. 


175 


pore necessitatis, in qua causa scripsi etiam rev mo dno cardinali. Cum his servltla mea 
humi11ima V. S. Mti recommcnoo. Ex I.eopoli feria II in vigilia Omniurn Sanctorum 
anno MDlI. 


SI'. 1
1. 


Lwow 31 pa-::d::;it'Y1Iika 15()2. 


,Wani.da'w z CI/Odcia, .f/arosta lwow...ki, prosi króla, aby starO.ftll lucki 
powstrzymal ludzi księżn)I Ró'wni.eń.fkiej od nadlli)'t graniczny( k, ab:-J' mial pil- 
niejszq bacznośt na Tatard'liJ i 11a Źytldw, przemycajqcych wosk z Litwy bez 
cia) skari.-v się także, że ks. Wiśniowiecki zasypuje Koronę falszywq monetq. 
Kopia z Tomic. 1. R. 251. - 2. 7: N. .!4, 8..17-9 ex I. 


Stanislaus de Chodecz capitaneus Lcopo\iensis Alexandro regi Poloniae. 
Serenissime princeps et domine, dornine mcus gratiosissime. Prout paulo ante scri- 
pseram V. S. Mti, quomodo magna danina aguntur subditis V. S. M,i. de ducatu Lithu- 
aniae, et praesertim de Czerniechowa, Clodno et Rowne et de aliis bonis ducissae Ro- 
wnt"nsis., pro quibus danmis scripsi ad dominum capitalleum Luceoriensem., rogans ut 
retraheret ipsam ducissam a talibus iniuriis et damnis, nam sufficienter alii hostes de- 
vastant dominia V, Mti.. Dominus Oleski I etiam saepissime currit ad me conquerendo 
similiter, quomodo sibi per eundcm domillum capitaneum Luceoricnsem magna dampna 
et per subditos capitaneatus sui aguntur. Ego scribo saepissime pro reformationc et re- 
tentione ad ipsum, ct usque modo nulla defensio neque reformatio est. Hodie enim, 
datae praesentium, venit ad me factor R. D. archiepiscopi Leopoliensis conqucrens, quo- 
modo iterum de Czerniechow homines devastaverunt Coslow. villam domini sui, quam 
sibi V. M. noviter dedit, aliique quam multi boni homines super ipsam ducissam pro 
magnis dampnis per subditos ipsius. Rogo itaque V. S. M,eru, dignetur specialitt'r scri- 
bere ad ipsum dominum capi tan cum Luccoriensem. ut ipsam ducissam retraherf't a ta\i- 
hus ciamnis et violentiis, quae per ipsius subditos aguntur in tcrra V. Mti.. Nam scire 
dignt'tur V. S. M., quod si non retraherentur et reformatio pro talibus damnis non fiet 
illata, cxlUnc non imputet V. M. bonis hominibus, quod volunt congregari et volunt pro 
suo face re damno, et vere ex hoc quid orielur ignom, quod Deus auferat. 
Interim V. S. M. scire dignetur. quod talis falsa moneta est immissa in Coronam 
V. M'ia et hoc per nullum nisi per ducem Visnioviensem, it" quod saccis ducuntur in 
Rf'gnum, (.t non tantum moneta Polonica V. Mti. sed t"t LitllUanica mont'ta t'tiam fal- 


l Księżna l\Iarja Nieswicka wdowa, która zawiadowała dobrami Czerniak6w, Kołoden, 
Równo, między Ostrogiem a granicą Wołynia i Rusi Czer.; ob. J. Wolff, Kniaziowie litewsko- 
ruscy (pod Zbarask i). 
II Kniaź Semen ]urjewicz Holszański 1501-1 [,()[,; ob. J. Wolff, Senatorowie i dygnitarze 
WXL. str. 22. 
s Piotr Oleski, rothmagister. (Matr. Summ. 1lI w indeksie). 
ł Kozłów miasteczko blisko Zborowa, do dziś dnia do arcybiskupstwa lwow. należące, 
nadane przez Aleksandra w Sandomierzu 27 maja 1502 (Akta gr. i ziem. (I Nr. 132). 
CI Wiśniowiec nad górnym Horyniem także na granicy woły.isko-cJ;erwonoruskiej był sie- 
dzibą gałęzi rodu Nieswickich, która przybrała nazwisko Wiśniowieckich. Z-ł1ich wówczas naj- 
wybitniejszy był Michał! star. bracławski; ob. Wolfl, Kniaziowie j. w.
		

/Vilniana_030_10_192_0001.djvu

			176 


1502. 


Nr. 121. 122. 


sificatur, et hoc per eundem ducem, et vere per nullum a\ium tam saepissime novitates 
intimantur, quae hic in Regno aguntur, nisi per iIlum ducem Visnoviensem. 
Interim prout V. S. M. mihi scriptis suis commisit, ut haberem in diligentia et 
bona custodia Judaeos, qui ducunt ceram de Lithuania, qui non haberent speciales litte- 
ras V. S, Mti.; scire itaque dignetur V. M., quo d licet habeo super iIlos bonam custo- 
cliam et diIigentiam, sed tamen transeunt campis desertis, ita quod nullo modo possunt 
praecustodiri, et per hoc magnum damnum agitur V. M"i in theloneis, per quos Judaeos 
magnae proditiones sunt in Regno V. M"i., et per nullum alium magis. Rogo itaqut' 
V. S. Mtem, dignetur scribere ad dominum capitaneum Luceoriensem significando sibi, 
quod mihi custodiam super hos Judeos commiait. , III; 
Etiam scribere rlignetur ad ipsum, ut meliorem custodiam super Tartaros haberet, 
nam prout edoctus sum pro certo, quo d nullam custodiam habet, et hoc quod isti Tar- 
tari, qui noviter fuerunt in terra V. M";., valde prope ipsas pertranseunt et nihil dr- 
ipsis sciverunt. In aliisquc omnibus me V. S. M. informare dignetur tanquam dominus 
meus gratiosissimus. Cuius gratiae servitia mea humi11ima recommendo. Ex Leopoli, feria 
secunda in vigilia Omnium Sanctorum anno Domini MDlI. 



I', I 

. 


Gdań.rk 2 listopada 1502. 


Rajcy gdańscy proszq króla, aby ich wziq/ w obron( przed nagabywaniem 
ze .ftrony króla rzymskiego lIIaksY1lliljana, a starostom pogranil.znJ"ll poleci' 
ochronę ku.pcó'l£J od napaśc£ ze strony Marchji 'i Pomorza. 
Kopja z Tomii:. 1. R. 242. - 2. T. N. 24, ,'f5.,-O ex I. 


Consules Gedanenscs Alexandro regi Poloniae. 'I 
I-lumillimum nostrum subiectum servitium V. R. M";. lllustrissilllc princeps, ma- 
gnifice rex, gratiosissime domine. Nos iterum secl.ll1da vice R. M. ROIlIanorum, tanquam 
illius Regni sui subditos, per litteras suas et monitiones festinantes avisatos hahuit, 
quarum veram copiam habebit V. R. M. Post hoc R tandem inter omne
 potentissimos 
nullum alium, solum V. regalem Gratiam pro domino habere, cuius nostri olim anteces- 
sores consanguinei vestigia sequebantur sicut fidel es subditi, et usque in finem mortis 
nostrac nos fidelissimi manere vulumus, integre humiliterque petimus, ut ab omnibus cau- 
sis, quibus nos stringunt sub V. M';' regimine et possessione, tanquam subditos et fide- 
les defendere et protegere [vellet J, ut per V. R. M"em liberi manere possimus. Necessario 
enim V. R. M"; conquirere b strictissime habemus, quomodo V. M. Rae pauperes fideles, 
iuratos Ilostros cives, eorum usum fructum per annalia fora [quaerentes] in publica via 
regia invidiosissime equestres irruerunt eorumque bona receperunt et in detentionem ab- 
duxerunt, ita quod nullus vitae suae securus esse potest et in Regno nec sese ventilare 
ausurus est, nec etiam sciunt quis eos a talibus invasionibus et violentiis defenderet, 
exinde tandem ipsi malefactores magis consolati fiunt et animum maiorem liberioremque 
habebunt de Marchia et Pomorania. V. M"i. subditi lpetullt] ad compescendum et corri- 
gendum committat, ut libere absque quovis timore in eadem regione equitare possemus; 
considerant, si nos ad aliquem alium, quam ad V. R. M. sicut ad nostrum su remum 
. 


a Zapewne tak przetłumaczone 'niemieckie: Nachdem 


l> zapewne: conqueri 


. 


..-
		

/Vilniana_030_10_193_0001.djvu

			Nr. 122. 12
. 


1502. 


177 


--......, 


dominum et defensorem, habemus refugium. Petimus Igltur V. R. Mtem, secundum scri- 
ptas priores litteras et mandatum capitaneis terrae eiusdem et specialiter in Mariemburg, 
Kissow, Slochow 1 et alias [datuml, granities gratiose providere et super huiusmodi ma- 
le{actores specialem habere respectum et granities praefatas in prospectu habere et 
provisionem honam ponere. Et sic V. R. Mti. pauperes subditi in terra absque impedi- 
mento et vexatione [eantl- ut iuxta cniuslibet velle possent habere suum proprium 
usumfructum. !') 
Debemus pro V. R. M'e ipsi Omnipotenti speciali successui adhaerere iure dehito 
servitio". Datum in Gedanensi civitate, die Animarum anno Domini MDlI. 
V. R. M,i. subditi, consules Gedanenses. 
Suprascriptis litteris Gedanensibus inclusae orant copiae seu exemplum litterarnm regis 
Romanorum in almanico, quas translatas vide sub die 22 septembris 1502
. 


NI'. 123. 


Buda 5 listopada 15 02 , 
Król f1 7 Iad,y<;law do kardynala Fryderyka: dowiedziawszy się z listó-w 
matki i kardynala o llajeżdzie wojewody woloskiego, zastrzega się przeciw po- 
dejrzeniom, jtl.koby jego po.<;lowie w te1ll jaki udział mieli i zapowiada natyclt- 
miastowe wysIania poważnego poselstwa do wojewody z surowem 1lpomnient41//, 
a e'wentualnie nawet użycie oręża. 
Dwie koPie SI Tomie. 1. P. 295 i 2. R. 270. - 3. 7: l\Z 24, 857- łr l)o ex J. 


Wladislaus rex Hungariae Friderico cardinali. 
lIIustrissime 'ac reverendissime etc. Conturbarunt nos litterae Dominationis V. 111. 
ac R., quibus nobis significat, spectabilem et magnifieum Stephanum voyvodam Molda- 
viensem, subditum nostrum, contra foedera et inscriptiones inter haec Regna et IpSUIll 
facta. cum exercitu suo, Thurcis et Thartaris adiunctis, cum ingeniis b etiam bellicis, ad Re- 
gnum illud et in Podoliam irrupisse, velleque iIlam occupare et pro se usurpare, idque f:t- 
eeret praesentibus nostris oratoribus, qui iIIi in hoc assisterent. Misit subinde nobis Eadem 
quoddam responsum, quod idem subditus noster oratori D. V. R. ac mm.e ad eundem 
misso in hac ipsa re dedit, ut vel ex hoc eliceremus, quo animo idem noster suhditus 
erga illud Regnum esset etc. Profecto R. ac I. frater, quamvis etiam antea biduo, prins- 
quam videlicet litterae eiusdem nobis redditae fuissent, ex litteris materuae Maiestatis 
eam rem intel1e
eramus, tamen et -nunc Cnobis molestissima fuit, quandoquidem id prae- 
ter nostram non modo voluntatem sed etiam opinionem evenit. et prout haec res erat 
nobis inopinata et inexpectata, quoniarn, ut D. V. R m . m non latet, c
mmiseramus illi 
vayvodae nostro, ut revisionem iIIarum terrarum in aliud tempu s differret, idque expecta- 


. Jakiś zupelnie zepsuty frazes b N.: tormentis e N.: et tunc et nune 
l Zamek kiszewski lKischau) w pow. kościerskim (Behrent)j Schlochau: Człuchowo. 
. 2 Ob. Nr. 69 uw. 1, gdzie tłumaczenie z niemieckiego dokonane było w kanc
arji pol- 
skiej. Zresztą i niniejszy list był widocznie pierwotnie po niemiecku pisany lub pomyślany, 
ale przez samych Gdańszczan. W odpowiedzi donosi król Gdańszczanom, że wezwał kard. Fry- 
deryka, aby wysłał do cesarza albo archidiakona Kotwicza, albo kanclerza pozn. Woje. Gór- 
skiego z remonstracj". Wilno 15 grud. 1502. Staatsarcltiv Da"sig 3 00 U. IV 5 fJ 7 (or.). 


!	
			

/Vilniana_030_10_194_0001.djvu

			178 


1502. 


Nr. 123. 124 


. 


vimus, nec a quoquam subdito nostro usque in diem hodiernum quicquam nobis de ea 
re est scriptum, sic existimabamus et sperabamus eam primo motu et cum de ipsa per 
litteras, ut diximus, Maiestatis maternae certiOl.es redderemur, prorsus alienam ab ipso 
subdito nostro lore, et fortasse sinistre suam maternam Maiestatem de ea fuisse infor- 
matam. Verum postquam eam ipsam rem etiam D. V. R. et I. litteris suis corroborat 
et confirmat, non possumus tanta rei indignitate nOIl commoveri. Quemadmodum igitur 
etiam ad ipsas maternae Maiestatis litteras iam statueramus his rebus si sic se haberent, 
providere, sic e vestigio lectis litteris eiusdem D. V. R. ac IIImae, maturo superinde cum 
dominis huius Regni habito consilio, notabiles alios nostros oratores ad eundem voyvo- 
dam nostrum designavimus, qui primis his diebus omnino expedientur et citato pede 
eundem proficiscentur. commissuri iIli nomine nostro seriosius, ut a talibus ausibus de- 
sistat ac se intra metas provinciae suae contineat et de illo Regno exeat, et talia qui. 
dem illi nomine nostro referant, quae fortassis iIIi non bene grata erunt. Nec ita iudicet 
D. V. R. ac Ima vel qui vis alius iIIum ex confidemia nostra vel sub spe protectionis 
nostrae, uti scribit, ea attentare, vel etiam nostros il\os oratores eidem in hoc assistere; 
absit hoc anobis, nunquam enim eidem hoc attentandi occasionem vel fiduciam de- 
dimus, nec eum minima unquam spe ad hoc animavimus. Nam quam absurdum et in- 
decens hoc esset, nos quoque probe animadvertimus. Proinde certa sit D. V. R. ac Ima et 
pro explorato teneat, prout etiam maternae iII i Maiestati perscripsimus, haec illius facta 
nobis vehementissime displicere, et omnino velle nos eumdem ipsum subditum nostrum. 
si minus intimatis nostris etiam armis a talibus cohercere, prohibere atque compescere, 
et vel re ipsa ostendere ac declarare, nobis et universis consiliariis nostris huiusmodi 
ipsius voyvodae facta graviter displicuisse, iIIumque ea omnia praeter men tern ac volun- 
tatem et commissionem nostram commisisse. Eandem D. V. R ac Imam diu felicem et 
incolumem valere semper optamus. Datum Budae in festo beati Emerici ducis, anno 
Domini MDli regnorum nostrorum Jlungariae etc. anno XII, Bohemiae.vero XXXII. 


Nr, 124. 


Wilno (5) do 7 lis/opada 15fJ2. 
Posel/(onrllda ks. mazowieckiego} podkanclerzy X 'Jakób Karczow.fki, do- 
nosi, że ksiqżę na wezwanie królew.fkie powolal pod broń pospolite ruszenie 
przeciw Tatarom,' za granicę kS1.fstwa wyprowadzat go jednak nie może bo go nie 
stać na opłatę spisnego po odjęciu rozmaitych ziem, o których zwrot znowu uprasza. 
Król dziękuje księt"Źu za gotowośt wojennq.. w sprawie odjętych ziem od- 
powiedż dat może tylko na sejmie walnym. 
TY dal.\'zej dyskusji WeZWa1'lO księc£(/ do Po%otowia w razie nowej potrzeby 
z czynztJno mu wyrzuty, że szuka pośrednictwa obcych ksiqżąt. 
Ąt,/,ja wspólt-z. 1. R. I. 158-6u. - 2. T. N. 24, 891-8 ex I. 


Conradi ducis Masoviae legatio, cum qua venerat feria secunda ante Omnium Sancto- 
rum 1 et peroravit eam Vilnae ven. dom. Jacobus Karczowski vicecancellarius suus, Plo- 
censis et Varschoviensis canonicus. 


) 31 paźdz. Był to dzień wyjazdu króla z :\lińska do Wilna, gdzie posła zaraz po przy- 
byciu przyjęto, zapewne 5 list op. w sobotę; 7 listop. już odjechał. 


I 


--
		

/Vilniana_030_10_195_0001.djvu

			Nr. 124. 


1502. 


179 


Sic eam peroravit, ut inferius in hoc folio scnbit, tamen alikr in r.cripto dedit; suae 
audientiae intererant Lithuani et Poloni, Miszkowski palatinus Lanciciensis, Johannes de L. [asko] 
secretari us etc... 
Prout M. V. et per litteras suas et per nuntium Sl1UI11 dignata est significare op- 
pugnationem castri Smolensko adversitatemque et bellum, quod ab hoste, Moscorum 
duce, iI1atum esset M'i V., dominus meus gratiosissimus, dux Conradus, iI1ud cum mo- 
lestia et dolore accipiebat. 
Per easdem litteras et nuntium V. M. dno meo gr mo d. duci notificarat, quod gen- 
tibus M,i. V. in hostibus iIIis, tam circa Smolensko quam alias ubique, succedebat sem- 
per feli ci ter, iIIud avisamentum dux Conradus d. meus gr"" libenter accipiebat et leta- 
batur, prout semper omni V. M,i. felicitate congaudet. 
V. M. et per easdem litteras et per nuntium suum istud d. mea gr"'o d. duci 
Conrado intimando :,;ignificarat, quod verebatur tunc M. V. hostes Tartaros venturos 
Lithuaniam, affectabatque M, V. d. meum gr"'DDI ducem Conradum, ut in auxi\ium Mtla V. 
gentes sui Ducatus versus Grodno movisset. Ser mc d. rex, quam primum fama communi 
dicebantur Tartari dominia M,i. V. incursuri, mox d. meus gr mus populum communem 
pellebat versus illa loca, ad quae dicebantur hostes venturi, et in veritate pura tanti 
convenerant, quod etiam impugnabile dictu esset. Cum autem \'enerat V. M,i. postulatio, 
etiam d. meus gr mu ., qui in omnibus V. Mti placere vellet, universam nobili tatem ad 
arma vucavit, et erant suntque paratissimi ad intimatam V. M,i. postulationem. 
Verum quia gr.. e rex, d. meus gr"'" dux eam refert M'i V. in Ducatu suo consue- 
tudinem et tanquam antiquum ius quoddarn esse, ut dum nobilitas ad bellum itura esset 
ultra granities, debentur iIIis per ducem solarium dari iuxta constitutionem vet erem. d. 
autem meus gr'DU', quamvis in omni re vellet placere lWi V., tamen cum non habet do- 
minia sua integra, si ultra granities profectura esset nobilitas, non sufficeret d. meu!; 
gr mu . iII i tantum dare, quantum iure deberetur. 
Et iccirco orat d. meus gru",. dux Conradus, dignetur M. V. suam gratiam regiam 
sibi exhibere. Sic quoque libertates, terras et litteras a sua dominatione receptas, digne- 
tur restituere, quod ipse om ni benivolentia et promptitudine ducali vellet mereri Mli V. 
tanquam domino suo grmo. 
Non potuit se colligere ad dandam in scripto legationem, iccirco eam dedit, sic ut infe- 
rius scripta est, attamen dedit dnus Karczowski scriptam hanc legationem altera die post res- 
ponsum sibi datum a . 
Princeps praeclarissime! Quod V. S. M. litteris suis et speciali nuntio dignata est 
mihi insinuare, hostem suum et m. ducatus Lithuaniae Moscovitam profunde in dominia 
V. M". cum vasto intrasse exercitu et Castrum Smolensko hostiliter oppugnasse, hanc 
rem tanquam pro priam fero ql1am molestissime atque ei graviter indoleo. Quod vero 
V. M. ope.Dei felices suos successus militumque suorum in resistendo potentiae hostili 
ac partis ipsius viriliter profligando et prosternendo adiunxit, gratulor in modum ex 
al1imo et laetor, faciat Deus optimus, ut omnis hominis hostis praesentia atque exercitus 
manu V. MU. cadat et in extremum confuse sternatur. 
Affectat denique V. M. 111 m ". ut scribit mihi, ut subditos Ducatus mei arma celeri- 
ter sumere et versus Grodno in auxilium V. Mli contra hostem su um iubeam proficisci. 
Rex piissime, antequam Iitterae V. Mtis et nuntius ad me venerunt, subditos omnes meos 
contra hostem Regni et invasorem, armis i1Iico receptis, moveram et campestraliter de- 


.. 


, 
 


. Innem pismem caly ten Util
p. 


3].
		

/Vilniana_030_10_196_0001.djvu

			180 


1502. 


Nr. 124. 


poni iusseram. Quos, dum meorum exquIsltorum testimonio hostem iam ammoveri ac- 
ceperam, dampnis ipsorum et suis misertus e campo remisi, eo tamen modo, ut si opus 
accesserit, paratissimi existant contra impetum et invasionem hostis. 
Ceterum II1'''o D. Rex, vetus haec est in Ducatu mea observatio, ultra granities pro- 
prias Ducatus mei neminem subditorum meorum teneri propriis impensis in belli expe- 
ditione proficisci, nisi priusdem hastariis omnibus, ad unamquamque hastam, quattuor 
sexagenas) et stipendia consueta ipsis distribuam, absque quo dato difficilis est mi hi 
ulta consuetudinem haee tam remota eorum expeditio, cum sim princeps pauper, oppressus, 
artissimis inscriptionibus consi:rictus et in thesauris nimis exhaustus, quoniam patrtmonia 
libertatesque nulJo iure et merito meo mihi adempti sunt. Thesauri tum in expeditione 
Moldaviensi, ac item in quaerendis remediis et interpositionibus in rebus suis ad prin- 
eipes et dominos sanguinis et domus V. Mtil frequentibusque impensis copiose absum- 
pti sunt, prout V. M. adhuc ante vocationem in coronam regni Poloniae satis optime 
novit, cuius aure:i frequenter impulsabam, ubi gratiam amplissimam semper cognosce- 
bam, et in rebus meis benignam ad olim germanUIT\ SUU1U Poloniae regem vidi inter- 
positionem, in quo vel1Cmenter oblectabar atque laetabar specialiter, quod dum or- 
dinatione divina in regale solium V. M. erat vocata, appertius cognovi, vocare enim 
me dignata est ad felicem sui coronationem in Cracoviam, gratiam liberaliorem et do- 
miniorum receptorum ac libertatum integram restitutionem promittendo; quod libens 
et irrecuse feci, ut potui in eam rem se aptavi et expedivi [pro] honestate V. MUl Sa- 
crae, ubi impensas non mediocres oppressus licet exposui, rerum suarum meliorem 
cunditionem expectando atque eonsolationem, quo factum nihil recepi et sine promissa 
redii consolatione. 
Actamen, ut ante.l vidi V Sae. Mtem semper in me bonum habere animum, ex 
yirtute sua et bonitate ducali gratiamque ostendere munificam, hac tempestate idem 
sentio. Non enim me favor V. MUl et gratiosae promissiones in rebus lJIeis desperare 
compellunt, pro quo humiliter, tanquam princeps V. M'II et Regni obsequens et beni- 
volens, iterul\1 atque iterum suppliciter rogo, dignetur iam V. S. M. me consolare, spem 
istam perficere promissaque in optatum finem deducere, dominia mihi sine iure recepta 
libertatesque et artas. inscriptiones super reliqua dominia gratiose restituere, uti rex pius 
et iustissimus, quod si V. S. M. dignabitur facere gratiose ad tam instantes, frequentes 
et humi1es petitiones meas, iustitiam meam et innocentiam cognoscendo. aptior, cupidior 
et promptior audatiorque et laetioris animi ero ad obsequia et voluntatem V. MUs atque 
ad commoda Regni. 


Responsull1 dno Karczowski est COfam Mte 1<. iu praesentia Polonorum et r .ithuanorurn, 
quod in scripto datum, sic ut sequitur ad ducem Conrad um. 
Meminit tua DUD in legatione ad Mlem R. dl1cis Conrad i nomine perorata, et lega- 
tionis ad d. ducem per Cotfficz notarium R. Mtlo nomine intim
tae, et litterarum per 
suam Mtem duci scriptarum. Quoniam autem tam per litteras quam per legationem no- 
tarii illius nonnihil denuntiatum erat d. duci de positione belli Moscorum, tua Dt"o con- 
doluit I<. Mt; bellum il\ud ac adversitatem et oppugnationem Smolensko ah iIlo hoste 
sustinenti, gavisa vero fuit de felicihus Mti. suae eventibus, quia gentibus suae Ser t . in 
iIIis semper feliciter succedebat, quotiens aggredi i1\os poterant. Mil R. gratissima est 


. '--' 


) Cztery kopy (4 X 60) t. j. 240 gr. -= pięciom grzywnom (5 X 48) t. j. 240 gr.; jak w przy- 
wileju koronnym piotrkowskim z r. 13RR.
		

/Vilniana_030_10_197_0001.djvu

			Nr. 124. 


1502. 


181 


iIIa d. ducis benivolentia łraterna, sic quidem decet, ut d. Conradus, uti frater et huius 
Mt;. R. Regnique sui .dux, de felicitate Mli. R. laetaretur et de adversis maestus esset, 
prout re ipsa istud comprobat. Cui domino duci tua Dtio Maiestatis R. nomine dicet, quia 
dum sub eo tempore sic succederet, tandem finaliter hostis ille ab oppugnatione castri 
Smolensko turpiter cessit, multos de suis perdidit, fugit atque confuse et absque or- 
dine, amissis non pau cis gentibus et nul\a felicitate potitus, Moscoviam remigravit. 
Tandem insuper benivolentiam fraternam suam d. dux per tuam Dnem approbavit, 
quam notarius Cotfficz reversus a d. duce referebat, quod n
n segniter accurrere voluit 
Mti R. contra Tartaros, quorum timebatur incursus in ducatu Lithuaniae, prout in ea re 
ad d. ducem missus erat notarius Cotfficz; non dubitavitque M. R. neque dubitabit un- 
quam d. ducem istud realiter facturum, ad quod su.ae Serti se obtulit. Quam rem et 
d. ducis perpensam benivolentiam tua Dlio in sua legatione confirmavit, sic quod dum 
fama communi dicebantur Tartari imminentes, d. dux subditos su os omnes moverat con- 
tra hostem, et ut tua dixit Dtio, multus convenerat populus; cum vero M. R. per Cotfficz 
optavit, tandem dux renuntiavit Mli suae, quod mandavit subditis omnibYs, ut parati 
essen t contra omnem invasionem alias pro iIla necessitate ad votum Mti. R. Haec d. du- 
cis benivolentia fraterna Mti R. gratissima est, quam sicut d. dux affectu optimo in 
Mlcm R. dec\aravit, sic M. R. corde superni regii affectus sui et [pro] posse S. Mti. gratia 
sua rependere curabit, sic ut d. dux intelligat suam ipsam benivolentiam et gratissimam 
semper fore et rependi per Mtem R. 
Immediate etiam ducali nomine tua fatebatur DUo, quod vetus ius consuetudoque 
quaedam esset subditis d. ducis ultra granities non progredi ad bel\um, nisi a duce 
constitutum habeant solarium, nunc igitur d. dux, si iIlos pro Mli. R. necessitate eductu- 
rus esset ultra granities, tantum non habet, quantum eis deberetur; secus esset, si dux 
sua integra dominia possideret, tunc enim utilior et paratior cum subditis suis fieret 
R. Mli. Quapropter petiit tua Dtio ex parte ducis, ut eam gratiam secum faceret M. R., 
[per quam iIIe rehaberet et libertates et bona ab eo recepta. Unde R. Serb'] a quamvis 
credit contra d. ducem per olim divae memoriae praedecessores, videlicet genitorem et 
fratrem reges, nihil actum, qllod autem illorum olim gravare deberet conscientiam aut 
accurtationem d. duci faceret, tamen si aliter esset. quam sua M. credit, nol\et sua M. 
conscia esse iniustitiae. Verum quia tempore utriusque praedecessoris regis, quidquid 
erat factum in ea re, id faciebant reges cum consi\io universorum consi\iariorum
 hic 
autem paucos, ut tua videt U tio , secum habet de Regno M. R. consiliarios, itaque eam 
partem legationis vestrae M. R. differt ad conventionem generalem in Regno futuram, 
ut id quod communi consilio decernebatur, id etiam eodem generali consilio vel ap pro- 
baretur vel emendaretur. Tua igitur Dlio dne vicecancellarie pro singulari gratia referre 
debes d. duci, quod cum M. R. haec negotia huius Ducatus feliciter absolvet, quae in- 
cumbunt cum hostibus expedienda, tandem conventionem instituet S. M. in Regno ge- 
neralem, in qua d. dux diligentias suas faciat. Et M. R., quae noviter solium Regni pa- 
tern i conscendens non satis est docta, qualiter temp01.e dominiorum olim praedecesso- 
rum suorum negotia iIIa ducern contingentia acta erant, isti rei non communi cursu in- 
tendere, sed singulare studium adhibere dignabitur, tunc ut cognoscat id quod d. dux 
et accusat et queritur, et ut decernatur consilio communi id quod iustum erit, sic quo d 
nec occasio querendi relinquatur d. duci, nec M. R. vinculum conscientiae formidaret. 


. l] dodane rękI} innI}. 


---
		

/Vilniana_030_10_198_0001.djvu

			-- 


182 


1502. 


Nr. 124. 125. 


r 


Replicatio ad legationem duci s Conradi a. 
Feria secunda post Omnium Sanctorum) recedenti de Vilna d. Karczowski ac ad 
d. palatinulll Lanciciensem II vocato, sic per d. palatinum et per me Joannem de Lasko 
dictum erat: 
One vicecanceJlarie, tua Dtiu extensius scripsit, quam dixit legationem, quapropter 
cum erat lecta Mti R., tandem sua Ser tas commisit ad duo puncta aliquid conferre suae 
Mti. nomine. Imprimis. ex quo ita est, quod d. dux rnisertus subditorum suorum remi- 
sit eos de campo, rogat M. R., ut iterum eos avisatos faceret et parati essen t, quia ti- 
metur iterum incursus fieri Tartarorum. 
Item rogat M. R" ut dux ap ud tales principes remedia et intercessiones quaerat, 
qui aeque Mli. R. ut ducis faverent iustitiae, si apud alios quaereret, non posset alias 
res efficere aliquid boni apud Mtem R. Scit enim d. dux suam terram tanquam unam 
cum terris Regni esse, sperare ergo felicitatem non posset, dum cum Mli. R. rebus in- 
feliciter ageretur. 
Replicabat vicecancellarius. 
Ego non veni, ut d. meo duci bellu m aut expeditionem bellicam a fferrem , siqui- 
dem verulU dixi, quod subditos domos eorum redire consensit, et si iterum deberet eos 
ad bellum movere, ego nolim esse istius rei nuntius. 
Iterum dictum erat ad eum, quod posset rogatum efficere ducem Mti. R. nomine, 
ut subditos efficiet avisatos, quod parati essen t, si violens incumberet necessitas, Con- 
sensit vicecancellarius petitioni. 
Replicabat vicecancellarius. 
Ad id, quod dux a principibus quaerat intercessiones, intelligatis, quod quaeritat 
intercessiones, non tamen consilia neque auxilia, et id fieret apud consanguineos princi- 
pes R. Mti.. Dictum illi erat: si ita verum erit, non mirum putamus. lIIe iterum dixit 
contractis humeris: nihilominus ita id fieri opportet, ut dux non cesset quaerere in ter- 
cessiones, tal1len non quaerit ap ud paganos. Sic quoque valedixit. 


Nr. L25, 


Wil1lO 7 listopada I502. 


Poselstwo od kardynala ,: panów koronnych, sprawowane przez Mikolaja 
Krzyckieg-o dziekana krakowskiego, przedstaw':a klęski zadane Polsce przez Ta- 
tarów ,: 
Vołochów i wzywa króla do przybycia do królestwa. W zalqczenz"u 
sprawozdanz"e /wanka staros
v liPowieckzcgo o konferencjZ" z wOJcwodq wołos- 
kim. (aj. 
I\ról w odpowz"edzi, na ręce I(rzyckzcgo z" 
'ieklickiego oddanej, gani ostro 
tych, którzy zaniedbali sprawę pospolitego ruszenz"a, z" obieC1lJc zawrzet pokój 
z Moskwq choćby pod mniej korzystnem£ warunkami, byle tylko prędzej wrócit 
do Korony. y:'l'mczasem mz"anllje poslem do króla Wlodysi:a.'wa biskupa wloclaw- 
skiego, a ewentualnie arcybiskupa hvowskz"ego, WOdZe1'Il pospolitego ruszenia mia- 
nuie kasztelana krakowskzcgo, _ jego pomocnikiem Mikolaja I\resę, do pomocy 
-----......

...............
"""'

 


· Caly akt ręklj. korrektora wpisany. 
I 7 listopada. 
II Piotr Myszkowski.
		

/Vilniana_030_10_199_0001.djvu

			Nr. 12t,. 


go
. 


lHd 


w -rzqdach przydaje kardynal.owi biskupa 'lJ.Iloclawskiego i kasztela1za krakow- 
skiego, wzywa przytem do zażegnania granicz11)'ch i wewnętrznych zamieszek, 
szczególnie skandalicznego sporu d01'lOwe
.0 RÓŻ)'CÓ7V J(urozwęckich, wreszcie po- 
leca starat sif o fundusze (b). 
Kopja wspólcs. 1. R. l. I 62-3. - 2. j 3. Dwie kopie z Tomie. P 253 I R. 2.U.- 
4. T. N. 24, 88]-890. 


(l. 


Dom. Kr.zyczki decanus Cracoviensis cum legatione R. D. cardinalis ViInam venit 
sabbato infra octavam Omnium Sanctorum die dominico, peroravit feria secunda). Le- 
gatio publicata fuit tenoris infrascripti II: 
Praemissa salutatione et debito commendationis officio etc. 
lmprimis dicas, quod peracta conventione Colens( CUIII essemus aliquantisper im- 
morati in Polonia Maiori, significante V. MI. nobis adventum dominorum oratorum ex 
Lithvania et vocante nos necessitate rerum multarum, proficiscebamur Cracoviam. In 
itinere autem contingit nos Dei voluntate aegrotare, ita ut nequaquam ex loco nos mo- 
vere possemus ad prosequendum iter ceptum; quo et d. Syekliczki a V. Mte missus ve- 
nit. Ipsoque audito, cum illa quae nuntiabantur propter aegritudinem nostram obire non 
possemu,;;, misimus eundem Cracoviam ad dd. consiliarios, ut essent participes eOl.um, quae 
V. M. mandabat et fieri necesse erat, cui et restes dederamus, ut de consilio emitteren- 
tur dominorum. Quarum tamen missionem et fere omnia alia idem domini ad nostrum 
adventum distulerunt '. 
Venientibus deinde nobis Cracoviam, necdum restitutis priori sanitati et consu- 
lentibus difficultatibus Regni, accidit lugubris et miserandus casus incursus hostium in 
Regnum. qui nec praevlderi potuit, propterea quod furt im et silenter, non per loca con- 
sueta sed praeter consuetudinem per silvas venerunt, 
ub ducibus i11is quos putamus eis 
a Valacho datos, ut et is incursus eorum eo instigatore et cooperatore factus certo 
creditur. . 
Et certe haec calamitas, licet ex multis causis et nos et onmes alios duminos ma- 
gna tristitia afficere habuit, tam en V. quoque MU. causa eo dampno indoluimus impri- 
mis plurimum et indolemus, quod videamus adauctas eius curas et sollicitudines, qua- 
rum tantu,;; istic est cumulus, ut difficile a V. M t . sustentari posse videantur. Sed quando 
ita placuit Deo, id quod reliquum fuit post luctum et moerorem, conversi fuimus ad 
consultationem cum his dominis, qui hic pro tempore fuerunt et congregati tum Craco- 
viae, tum deinde in Nova Civitate Korczyn. Advocata etiam nobilitate horum locorul1l 
diu quaesivimus ac inter nos consultavimus, qua via et modo et dampnum hoc et no- 
tam reparare possemus in praefatis hostibus, et quod pro tempore possibile erat, tumul- 
tuatim succurrere malis iIIatis properavimus. Nam de subito nos omnes curienses nostros 
et aliqui domini suos etiam emiserunt cum d. Creza, cum quibus stipendiarios quoque 
quingentos, qui hic erant, expectantes solutionem, non sine darnpno consueto multorum 
et praesertim ecclesiasticorum
 emisimus, data eis certa summa peccuniarum. Quos etiam 


, 




 


. lnnf:m pismem. Taki napili ma teł P.; R. za': Legatio ad Alexandntm R. P. in Lithuaniam misaa a Fri- 
derieo cllrd. fratre gubernatore et dominis eonsiliariis R. 1'. 
] 5-7 listopada 1502. 
2 Por. Nr. 89, 93, 100, 106. 


-- 


j
		

/Vilniana_030_10_200_0001.djvu

			iH4 


i5u
. 


.Nr.1::!5. 


, 


aliqui nobiles sunt secuti, et ut audimus praecurrerunt exitum hostium, speramusque, 
quod non omnino ilIaesi abire permittentur. 
Aliquot deinde diebus in Nova Civitate cum ipsis dd. consiliariis et aliqua parte 
nobilium alior.um deliberavimus et consulta.vimus, quomodo stabilius et certius obviare 
possemus malis imminentibus ab eisdem hostibus, quorum recens multitudo adventare 
dicitur in Regnum, tum etiam audaciae et perfidiae ipsius Valachi resistere possemus, 
qui cogregato suo popu lo et adscitis etiam sibi Turcis et Raczis cum apparatu omni 
bellico nuntiantur velle oppugnare castra Regni, et praesertim Halicz, Buczacz, Czyr- 
wone, Jazlowiecz et Camieniecz. Et post multa colloquia, remediis hincinde consideratis 
et quaesitis, constituimus, ut in campo & nobilitas congregaretur. In Poloniam quoque 
missum est, ut et iIIius regionis nobiles in auxilium accelerarent, tum etiam ut eidem 
nobilitati adderetur aliqua summa stipendiariorum equitum et peditum et darentur eis 
ea, quae necessaria sunt exercitui et defensioni ab hoste, quia sine his nec consuetum 
esse nec posse eos cum utilitate proficisci in expeditionem. 
Eapropter egimus inter nos diu considerantes,. an propter necessitates praefatas et 
tam grande et ultimum fere periculum, quod imminet ab ipsis hostibus, potissimum ta- 
.hen a Valacho, vocare V. Mtem conveniret, ac licet intelligeremus praesentiam V. Mtl. 
istic etiam necessariam in tanta mole belli et difficultatum dominii istius, tam en cum 
ex Dei auxilio sentiamus utique defensionem debitam relinqui istic posse constituto 
ordine eorum: quae in absentia V. MU. essen t gerenda, visum est maxime necessarium, 
immo si retinere vult V. M. terras Podoliae, quae necessitate coactae incipiunt labare et 
deficere ad Valachum, sine omni mora opus est, ut V. M. advolet huc in Regnum, at- 
que in aliquo loco medio et commodiori ad providendum occurrentibus et Regno et 
M. Ducatui consistat. Sic enim omnia suum ordinem defensionis facile capient. Nam 
certe animus est omnibus et maioribus et minoribus paratissimus ad obeunda quaeque 
etiam difficillima pro defensione terrarum praedictarum Podoliae et ipsius M. Ducatus; 
tantum m odo hoc optatur, hoc expetitur, ut V. M., sicut conveniens est, tam magnae et 
difficili actioni det modum ordinem et auctoritatem in gerendis. 
Itaque supplicat D. R. cardinalis et ceteri consiliarii cum tota nobilitate atque omni 
populo, ut V. M. eos non deserat, sed et sibi et Regno adventu suo gratiose succurrat. 
Intelligere en im potest optime, si negligetur provisio imminentium malorum per absen- 
tiam eiusdem V. M';', actum esse, quod Deus avertat, de eisdem terris et consequenter 
etiam Russiae, neque postea daretur facultas aliqua succurrendi non modo rebus et ne- 
cessitatibus, prout optamus omnes, ipsius Ducatus, sed etiam nec nostris propriis. 
Intelligimus sane, ut praediximus, istic quoque V. M,i. praesentiam esse periJeces- 
sariam, et dd. Litl1Uanos fortasse aegre admissuros discessum a se einsdem V. MI;. propter 
eorum difficultates, habuimusque hunc ipsum respectum ante oculos, sed ut diximus, cum 
facilius sit tollerare eisdem dd. Lithuanis et cum minori periculo, ut aliquantis- 
per V. M. istinc discedat, necessario quidem dd. Poloni confugerunt ad vocationem V. 
M,i.. Et profecto haec ipsa vocatio non minus pertinet ad salutem istius dominii quam 
huius etiam, imminente ultimo hoc periculo, sicut superius dictum est, per absentiam 
V, MI;' Regno. Facile enim apparet, casu aliquo gravi contingente de terris praefatis, 
haud procul abesse casum etiam ipsius Lithuaniae, servata autem ea Regni parte et qui- 
dem meliore facilius omne auxilium praeberi poterit ipsi M. Ducatui. 


· Ił, i P.: castra 


-
		

/Vilniana_030_10_201_0001.djvu

			Nr. 125. 


1502. 


185 


Załącznik do poselstwa. 
KoPia w.fpólcz. 1. R. I. I 6.1. - 2. T. N. 25, 12 9- 1 . '14. 
Walach i responsio 1 
(facta ad legationem nobili s Iwan, capitanei de Lypowiecz, per r mum d. cardinalem, 
Mte R. a Regno absente tanquam g u b e r n a t o r i s n o m i n e ad eundem palatinum Wa- 
lachum destinati, ipsi palatino peroratam. Quae quidem responsin data est M'; R. per 
dnull) Krzyczki nomine R. D. cardinalis, sic ut sequitur): 
T a n q u a m r c f e r r e t s i c I w a n e k a. 
Dum veni in Halicz ipso festo S. Marci I, extunc domini legati ex parte Hungariae 
ante adventum meum uno dic me anticipaverunt, et postmodum miserunt Iitteras binas 
versus dominos regni Poloniae, unas Iitteras c1ausas et alias apertas, et postmodum me 
interrogaverunt, an alii nuntii post me equitant aut non? Dum dixi iIIis, q
od non, ex- 
tunc mihi litteras iIIas dabant, quas ego nolui suscipere, spd die eo velocius de Halicz 
equitavi ad palatinum Moldaviae. 
Post adventum memn in crastino dedit audientiam, ubi totum consilium palatini 
interfuit. et palatino eidem dixi legationem, quo d ei non videbatur esse possibile et 
verum, et sic dixit: »Quamvis dom. caroinalis infirmaretur, t:unen omnes sumus sub po- 
testate Dei, ac tam en alii domini in Regno interfuerunt, qui huic condictamini satisfacere 
potuerunt. Ex terra r£'gni Hungariae legati venerunt secundum condictamen, sed Poloni 
me opinantur pro puero esse, iam aliquoties mecum condictamen faciunt, et utique finem 
ah eis habere non possumc; asserens et firman s pro certo habere, quod dom. cardinalis 
iIIic in Moldaviam equitasset. Pnstmodum dixit: "Dum domini regni Poloniae aut Hun- 
gariae in hunc locum venissent, et me non veniente excusando me infirmitate quirl mihi 
ipsi dicerent? Sed ego sno verho satisfacioc. Hoc mi hi super legationem responsum rledit. 
Dum mihi intelligere dedit austere, quod super hallc Icgationem nihil facere voluit, 
extunc eidem dixi istam aliam legat
onem. Qua exaudita arluc filit multo magis auste- 
rus, dicens sic: "Volo iure tenere litteras praescriptionis alias zapisow f't iuramento suo 
satisfacere cum suis dominis consiliariis melius quam domini poloni. ; volens se rlare SI1- 
per dominos totius christanitatis. Et aduc sic dixit: "Quod ista terra b, in quam ego vf'ni 
quidem, nunquam fuit nec modo esl nominata in aliquihus praescriptionibus llC'C in ali- 
quibus '
ondictaminibus, et est rnf'a terra ex antiquis ternporibus, ad terram Molrlaviae 
spectans, super quam habeo certam et debitam iustitiam ex anttqllo, ob hoc in eandem 
veni, uti ad propriam suam terram. Et si aliquid Polon i erga me vetint facere seu inci- 
pere, extunc illo suo iuramento et mihi ipsi violentiam facerent, pront ipsi sunt assueti, 
ut mihi ante violentiam fecerunt r, et minus iuste. Ser! si mecum volunt esse, ut de- 
cet super veros et iustos vicinos, extunc mihi dent pacem in hac mea tf'rra. et in aliis 
rebus secundum praescriptionem, ut mihi iustitiam faciant, extunc invicem 110S C'rimns 
iuvare d contra Tartaros et alios paganos, quia nobis istud est necessec. 


a Od Cacta al d<>tąd dodane r
kl} korektora; wyraay spacjowane nakreślone II} tluitem pismem 
.. rps: istam terram · rps: Cacerent d I. Bogdan objaśnia to wyrożenie jtiko polonizm: ł..
dziemy 
pomagać. 
) Tak Uljanicki jak i rumuńscy wydawcy kładą ten akt pod 25 kwietnia, jednakże ta data 
jest w biegu wypadków niemożliwą. Natomiast znajdujemy w Calendarium Plocense (Mon. Pol. V 
458) - a poseł pochodził właśnie z płockiej diecezji - pod 7 /,a4dtt.: Marci papae conf. lwanek 
mógł bardzo dobrze być z Halicza w Korczynie ok. 18-20 patdz., a odjeżdżający właśnie Sie- 
k1icki przywieść jego relację po 2 tygodniach do Wilna. 

 Streszczenie ob. Nr. 116. 


Ar'. AI",,"lIdri R. P. 


u 


---..
		

/Vilniana_030_10_202_0001.djvu

			18ó 


150
. 


Nr. 125. 


-"-- 


Postquam eundem palatinum domini ex Hungaria affectabant, quod tempus con- 
dictaminis ultra proponeret, is sic dixit: ,.Gratis mi hi ul tra anteponere, qui a mihi Polon i 
nunquam iustitiam facerente, et nihil voluit facere super postulationem dominorum Hun- 
garorum. Et dixi ei: ,.Ad hoc tempus manebo hicmet sedens apud vos, si dominus meus 
grat mU8 non teneret, 	
			

/Vilniana_030_10_203_0001.djvu

			Nr. 125. 


15U2. 


187 


lemus. Iccirco R Serl'" gratias agit fraternae charitati r'lll d. cardinalis et per vos agen- 
das committit pro cura, labore et sollicitudine in absentid Mli> R pro kepublica adhi- 
bitis. I11i vero vel iIIis, per quem aut per quo s dissuasa erat terrarum motio tempestiva. 
Deus optimus retribuat, si temere dissuadebat aut dissuadebant. 
Quomodocunque neglecta erat ilIa motio, iam illius facti reprehensio molestias 
communes nostras non medebitur. Quapropter aliis, quae in responsionem recapitulando 
repetenda essent, sic M. R. ad singula in legationibuft dicta respondet, similiter quoque 
id, quod intelligit quodque facere pott:st, decernit. 
katam scitote apud Mtem R. onmem eam ordinationem esse, quae per d. cardina- 
lem tacta erat, conveniendo et consultando cum dominis et cum nobilitate Cracoviensi 
etc. in Nova Civitate Korczyn, deputandoque d. Creza in campiductorem et decernendo 
nobilitates terrarum, licet forsan tardiuscule, ad anna 1łI0veri, stipendariosque equites 
atque pedites eis dari cum aliis pro exercitu administrari solitis, sicque provideri con- 
stituelldo, ut parati essent, ne castra Camye[ nyejcz, Halicz, Buczacz, Czirwone, lazlo- 
wyec
 et alia per WalachulII expugnentur. 
Et licet simul cum his primodictis r IDU8 d. cardinalis deliberaverit persuaderi Mil R. 
ut sine mora advolasset sua Ser'a> in Regnum et in aliquo medio loco constitisset et 
Regno et Ducatui commodiori. licet quoque vos d. Bieccnsis castellane Cere eandem di- 
xeritis ab aliis dominis sententiam, quos dixistis super id sibi mandatum dedisse, tamen 
M. R ponderatis omnibus, quae coram dixit utrisque vobis, cum istud quod d. cardi- 
nalis consuluit et domini alii voluere l tractaretur), hac vice sic facere n011 potuit, ut ne- 
cesse esset et ut S. M. procul dubio facere ,-eUet pro necessitate incumbente Regni, si 
sibi non obstitissent alia quae scitis. Nihilominus S. M. istud faciet, dummodo istud factu 
possibile erit. 
Etsi Seria' sua aliter voluerit cun1 hoste, Moscorum duce, agere belli negotium et 
non qualescunque pacis conditiol1t's susceptura, sed eas, per quas et ammissa pro se ac 
aliis belli huius sociis suis recuperaret et dampllorum solutioncs ab hoste exigeret, tamen 
ut S. M. praesentiam auctoritatemque suam conferat celerius ad necessitatem Regni, fa- 
cere vult, in quantum id effici poterit, ut per quascunque conditiones etiam parum utiles 
bellum Moscovitanum suspendat, aut componendo qualitercunque aut sufferentias pacis 
faciendo. Pace quocunquc modo confecta $. M. absque mora se ad Regnum conferet, 
ac cum consilio consiliariorum utriusque dominii ita faciet, prout exiget communis Re- 
gl1i necessitas. 
Interim, ut aliquid S. M. constituat ad id, quod torrentem exigit repugnationem 
contra Walachum, S. M. decrevit et decernit in Hungariam oratores mittendos, designa- 
vitque et designat r mum d. Vladislaviensem episcopum et te d. Biecensis castellane, 
ltaque vos d. Biecensis castellane habebitis rogatum dominum episcopum Vladisla. 
viensem, ut non excuset se au eo itinere. Etsi proponeret, quod non liceret ei relinquere 
fratrem ab insolente filio indefellsum 1 , dicatis quod M. R. commisit vobis id agere apud' 
r mum d. cardinalem, ut sua paternitas aut eos componat aut sic auctoritatem viceregiam suam 
in nepotem extendat, ut possibile est iure fieri et ut solus d. episcopus Vladislaviensis con- 
sulet faciendum; confidit enim M. R, quod d. Vladislav}ensis nihil suadebit, quod non 


--

-------
 

 


l Brat Krzesława (Róży) z Kurozwęk, kanclerza i biskupa włocławskiego, Mikołaj z Ku- 
rozwęk, wojewoda lubelski, miał syna burzliwego Adama, który zajazdem zagarnął ojcu dobra 
Rytwiany, jakoby należące mu si
 po malce, Ewie z Rytwiańskich; ob. Matr. Summ. III 301 
(r. 1502) etc. (Incłekst 


24*
		

/Vilniana_030_10_204_0001.djvu

			188 


1502. 


Nr. 125 


esset iure consultum. Iccirco hortandus est regio nomine, quod legationem sum at. Di- 
ceti
 etiam vos d. caste1\ane eidem d. episcopo, quod M. R. comll1isit dari pro expen- 
sis eidem tantum, quantum sufficeret pro i1\o itinere, alias expeditio suae paternitatis ac 
ac etiam vcstra est commissa arbitrio r ml d. cardinalis. 
Oicetis d. episcopo, quod apud ducem Zatoriensem agat regio nomine et vos ipse 
d. castellane istud facturi estis etiam et per se, tiłnquam a M. R. personaliter cOll1mis- 
sum habendo et cum domino episcopo. quod dux ipse lWi. R. voluntatem et mandatum 
interroget, quodque libere mittat aquas ad piscinas domini palatini Lanciciensis) saltem 
usque ad ipsius de LitImania rcditum, ad .quod dicendum specialem habetis d. palatini 
informationem. 
hem in eodcm Rozensis differentiac negotio compunendo habetis credentiae litte- 
ras ad dominos infrascriptos. Primum itaque dicctis domino Lublinensi palatino, quod 
in praesenti Reipllblicae periculo M. R. providere cupiens per aliqua consiliorum media, 
qualiter be1\UI1l iłlud, quod palatinus Walachiae intert. absque dampno et M. WRe et Rei- 
publicac sedaretur. dcliberavit mittere in HlIlIgariam R. D. Vladislavienscm episcopum 
('t cum eius paternitate vos castellanum Biecensem, verum quia veretur M. R., quod 
rlolllinus episcopus excusabit se, <]uod nolit relinquere vos indefensos ab insolentia filii. 
sed volet fortasse, quod Vrius vos cum filio componamini, aut quod id ita fi.eret, quud 
iure esset faciendum contra filium vestrum. itaque M. R. mihi eonlInisit, ut prius vos 
accederem et exquirerem a vol.Jis consilium, quo mediante faciendum aliquid sit in ea 
re. I>icetis etianf sic d. palatinu Lublinensi, quod VisUlI1 est Mti R., ut ego per litteras 
credt'ntiae M. Rlae mandarem rcgio nomine domino, quatinus Cracoviall1 descendat ad 
d. cardinalem. ut quoque d. Nicolaus Plechowski' veniret, veniret etiam iudex Sando- 
lIIiriensis 8, si vultis, quil.Ju
 istud mandaturus sum regio numine, quatinus vos cum filio 
concurdcnt. Etsi videbitur vubis, etiam dnis Cracoviensi et Sandomiriensi palatinis 10- 
lJuar regiu nomine, ut i1\i filio vestru pcrsuadeant et per se eum inducam ad compo- 
ncndum vobiscum; sic d. cpiscopus non excusarct st> ab itinere j1\o propter controver- 
siam i1\am vestram. 
Si dicendum erit cum aliquo istorum dicatur, sic ctiam cum iudice et cum Plechow- 
ski dicatis ": 
A\. K. in contruversia ilIa inter patrem dominum palatinum LublinenSt'm et inter 
liliulII eius non discernit, quid iustum vel iniustum es set, non libenter tamen videt pa- 
trem opprimi ver filium, non Iibcnter etiam videt, quod exinde futurae sunt contentiones 
inhonestae, l{eipublicae negotia impedientes, inter patrem et filium, quas animadvertit Deus 
aliquando in personis, aliquando in Republica, et [orsan etiam oriuntur exinde conten- 
tiunes et odia inter consiliarios Mtis suae. Quapropter M. R. tollerare nollet eam Adae 
insulentiam, sed priusquam suam extendet in d. Adam auctoritatem regiam, eam quam 
ius suadebit, M. R. tuam Caritatem vel te rogat etc., adhibeat vel adhibeas suam ope- 


& dicatis wykreilono w rkpsie 


I Piotr Myszkowski, wojewoda łęczycki, przeznaczony na posła do 1\loskwy. hawił już 
przy boku króla w Sandomierzu 27 maja, w Korczynie 5 czerwca, w Mińsku 22 sierpnia, w Wil- 
nie 20 paźdz., 7 listop. i 26 grudnia l!i02 (ob. Teki Pawińskiego I lU, 15, 27, 29, 33 i nasz 
Nr. 129). 

 Tcrrigena Cracoviensis, zaufany królewski (M. S. III 4U3). 
:1 Jacobu!ol Marlinus Skotnicki, iudex Sand. et burgrabia castri Crac., zoslał ::; maja 1 ;'(13 
kasztelanem zawichojsk im (1\1. S. III 759).
		

/Vilniana_030_10_205_0001.djvu

			Nr. 1
5. 


1502. 


189 


ram et consilium, ut i11a sic com po natur controversia, prout iure ac iust
 fieri deberet, 
quod cessent odia inter consiliarios, quodque d. episcopus se non excuset ab itinere 
sibi pro Republica in Hungariam designato. 
Si dominus palatinus Lublinensis suadebit Cracoviam vocandum et iudicem et 
Plechowski vel utrunqe vel aliquem ex istis, sic adiciendum est istis primodictis vel 
alicui eorum: 
Ut igitur per viam concordiae aut iustitiae diffiniatur ilIa controversia, vult M. R. 
et mandat, ut descendas ad d. cardinalem et mediabis pro finienda iustis mediis con- 
troversia ipsa et ita facere dcbebis, quod M. R. intelligat te voluisse facere id quod 
M. sua mandat, secus si feceris, non dubitares, quod tandem M. R tibi proinde ae- 
gre ferret. 
D. Cardinali. 
Cum autem vestrum uterque tam vos domine decane Cracoviensis, qual11 vos ca- 
stellane Biecensis constituemini apud d. cardinalem et dicetis suprascripta et a\ia infe- 
rius annotata, tandem ad executioncm decreti oratorum in Hungariam deputatorum inter 
alia haee scripta dicetis rmo ci. cardinali, quod placet M'i R., ut d. episcopus Vladisla- 
viensis vadat in I łungariam et vos castellane Biecensis secum eatis. Si tamen excusaret 
se per controversiam et fraternam et nepotis, rogabitis d. cardinalem, quod prout in su- 
prascriptis huius fit iam reminiscentia, dignetur eos aut componere aut id, quod iure 
est quodque d. Vladislaviensis episcopus consulat iure faciendum, qui proculdubio non 
aliud consulet quam quod est iure consultum, auctoritate regia faeere et exeqlli, ut in- 
solentia adolescentis illius coherceatllr, utque provideatur, quod deteriora scandala et 
in personis et negotiis Republicae impedimenta non sequantur. Dicetis, quod ob eam 
rem venient Cracoviam hi qui venturi sunt, prolIt suprascriptum est. et prout scietis ven- 
turos, si cum eis inter eundum loquemini, sic ut supra scribitur. Dicetis d. cardinali, ut 
sic expediret ad hoc iter d. episcopum de aerario regio, quod rlefectu non impeditus 
quantocius vadat, et idem sic commissum ad expeditionem vestram d. castellane. 
Dicetis capitaneo Cracoviensi, quod iterum ad dueem Zatoriensem vadat, et omnino 
M. R. nomine mandet, ut d. palatinus Lanciciensis habeat liberum aquarum ductum ad 
piscinas suas, alias d. capitaneus vadia interponat, quae per priores litteras et per alias 
impresentiarum datas sunt scripta. et ex officio iure procedat pro vadiis et lucretur ea; 
tandem M. R. suo tempore pro levipensis auctoritate et vadiis suis id fadet, quod de- 
bebit pro iustitia et levipensa auctoritate sua. Si d. capitaneus Cracoviensis secus faciet, 
disp\icebit 1\1'1 R. et forsan M. R. silentio non transibit id domino eapitaneo, quod non 
exequet rnandata Serii. suae. 
Si d. episcopus se excusaret ab i\lo itinere, habetis credentias ad d. archiepisco 
pum Roza, quern adhortabimini M,i. R. nomine. rogabitis quoqlle, ut vadat in Hunga- 
riam vobiscum, et dicetis, quo d d. cardinali commissum esset, quatinus omnem provi- 
sionem faceret sua paternitas de aerario monetae novae sumptu m, ac quoad pannos 
pro vestiendis familii s et alia dari solita oratoribus. 
Itaque si d. Vladislaviensis episcopus nollet iter assumere, agendum est apud r Dlum d. 
cardinalem, ut d. archiepiscopus Roza vadat, vos quoque secum ituri estis, aut cum eo- 
rum altero. 
Praeterea licet aliis opus esset remediis contra palatini Walachiae fraudes perver- 
sitatesque, tamen quia intellexistis ex ore M. Ri.. occupationes, impedimenta et volunta- 
tem Ser';' suae, quae omnia desideratissime facere vellet quae posset, tamen cum id 
fieri non J>osset 'lum"! necesse ess
t, cUlllqlle oratores in l-Iungariam designantur et mo-
		

/Vilniana_030_10_206_0001.djvu

			190 


1502. 


Nr. 125. 


tio terrarum decreta est: ut vestra d. decane legatio continct, cumque ut aliqui intimant 
dominoł-Um necesse est call1piductorem nutabilem deputari, M. R. designat capitaneum 
toti Regno generałem pro hac vice saltem mdg. dnum Spitconem de Jaroslaw castella- 
num Cracoviensem, ad ducendos vero exercitlls adiicit suat: d lunl coadiutorem carnpi- 
ductoremque d. Nicolaum Creza per r m1lDl d. cardinalem deputatuIII. Itaque istud dicetis 
dominis et nobilitatibus, quas videbitis, rogabitisque, ut M. Ram habeant excusatam, sic 
ut suae MU. intellexistis animull1 et positionem, M. autem R. sic ut supradictum est, 
quamprimulll istud fact:re poterit, properabit redire ad Regnum, et cum commoditatem 
redeundi habuerit, tum primum consiliariis innotescet utriusque dominii, quorum consi- 
liis et redire et omnia facere non negliget, quae consulta sibi erunt. 
Exercitui in Regno stipendiarios, tormenta bellica, bomhardas dC., pulveres et re- 
liqua quae expediunt, M. sua non solum decernit, sed etiam consuluit et rogat admini- 
strari ac pro his, und
cunque pecuniae possint haberi, c011sentit S. M., ut r mu1 d. cardi- 
nalis auctoritate sua viceregia suppeditet, recipiat, inscribat aerarioque publico inferat, 
ut magis Reipublicae lucrum esset ex moneta, vel. ibi non inferendo alibi, ubi primum 
necessitas incumbet. Item rogat M. R., ut pro castro Call1yenyecz pixidarii mittentur et 
stipendiarii, prout ipsi stipendiarii debebantur diu expediri, id enim capitaneus Leopo- 
Iiensis saepius rogat sibi dari. - 
Ut autem minor i labore minurique sollicitudine princeps gubernans gravaretur, 
M. R., sic ut in Nova Civitate et Sandecz concłusum erat, quo d aliquos dominos sua 
dt.lo i\lDlA ad latus habitura esset pro consilio, suae d"l adiungit dd. episcopum Vladisla- 
viensem et castellanum Cracoviensem, quorum consiliis sua dtio mm.. singulis eventibus Regni 
providere dignetur, Ut vero starent commode cum sua d. i\lm., consentit M. R. pro quo- 
libet istorum provisionem dari ex aerario monetarum iuxta. arbitrium d. cardinalis. 
Si d. castellanus Cracoviensis se excusaret senio aut alio impedimento, rogandus es t, 
ut Reipublicae intuitu faceret, sic enim faciendo consultet senio suo commodius, nam 
auctoritatell1 i\lam generalem ad id unum habebit, quod ałiquis sit, qui id unum, quod 
M. R. factura esset in exercitu, faceret pro necessitate imminenti, quodque r mu . d. cardi- 
nałis obstante spirituali dignitate facere non possit; duceret Creza exercitus, et pro tem- 
pore d. castellanus sua auctoritate eum tueretur et relevaret, pro qllibus vero tempori- 
bus Creza ferret onus diei et aestus. Et praeter id non diuturnus is labor erit d. ca- 
stellani, sperat en im optime M. R., quod cum hoste isto vel pax vel sufferentiae belli 
in proxil11o dictabuntur; eo facto mox M. R. recepto consilio de utroque dominio sti- 
pendiarios exercitatissimos, quorum sunt prope octo millia equitum atque peditum, de 
Litimania converteret ad omnem Regni necessitatem, et n011 dubitaret eOł-Um servitute 
et viribus etiam et Przecopensem et Walachum coherct:ri posse. Si d. Vladislaviensis se 
excusaret vel controversia fraterna per nepotem sibi et fratri illata vel sua destinata 
pastorali cura aut virium vel impensarum defectu, vos d. castellane M. R. nomine ro- 
gabitis etiam cum obsecratione, ut S. P. hac vice vclit hoc facere, quod sic Reipublicae 
pernecessarium et utile, sic M. R. gratissimum esset. Pollicebimini utrisque liberalissimam 
M. R. gratiam, omnino realibus effectibus cito ferendam. 
Rogabitis quoque dominos alios, ut se medios ponant, qllatinus controversia illa 
Rozensis domus componatur, cum ratione dignitatis praelatorum consilii iIIorum, quo- 
rum agitur res, ad quos respectus habendus est maior propter tempora hodierna, quam 
pro parte altera, tametsi iustitiae referendum esset. Rogabitis specialiter uterque Domi- 
nationum Vestrarum 
um d. cardinalem, ut S. P. ante omnia expedienda differentias do- 
minoru m cOJllvlancl, 'luodque specialis ad hoc sit occllVatio. Et quicllnque temert:: con- 


--
		

/Vilniana_030_10_207_0001.djvu

			Nr. 125. 


i5U2. 


f9i 


.- .. ,. 


cordare noł1ent, vos diceretis et r mu1 d. cardinalis denuntiaret expresse ilIis, quod M. R. 
tales pro inobedientibus et rebellibus reputaret, quorum licentiam M. R. suo tempore 
communi consilio animadvertere vellet. 


Szwab. 
M. R. specialiter committit Hungariae memorandum, ut cum dominis Bohemiae 
conferatis contra communem Regni praedonem raptoremque Szwab. Scripserat M. R. 
l-Iungariae, nuper in regno Bohemiae agens fi I iIi ci ter, quod ilIe Szwab voluit stare iu- 
dicatis Mtil R. Hungariae. Responsum erat regi Hungariae, quod M. R. deputant com- 
missarios certos, qui Posnaniae 1 cognituri erant iustitiam inter ilIum et dominos de Ostro, 
rog quadam infelicitate actam, et praesertim propter infirmitatem vel absentiam etc. 
unius commissarii, quod non erat sortita effectum commissio. Secutum deinde, quod ra- 
puit et deportavit barones certos. Haec quidem res provocaret Polonos ad inferendas 
Germaniae vicinis taliones; sed quia ferventiores ess
 velint ad bella contra paganos, 
itaque, si ita fieri potest, ducatur negotium, ut Szwab ad regem łłungariae vocetur, 
Moi autem R. videretur, ut omnino domini de Ostrorog iam tandem sequantur decretum 
Mti. ilJius regis Hungariae. Si istud irrationabile esset, place ret M. Ri.e, quod aliquis ad 
ducem Misnensem, cuius forsan idem Szwab est iurisdictionis, deputetur, et in curia sua 
auctoritate ducali iustitiam peteret, et exec
tio tandem sequeretur ac satisfactio, et im- 
mcdiate liberaretur iudex i. 
Rationabilius esset vocare raptorem ad curiam principis no!otri in regno Poloniae 
et hic parere iudicatis; tamen quia alioquin cogitandum erit de occupationibus habitis, 
ut in iIIas terras. a quibus in Regnum committuntur ilIa latrocinia, subordinarentur ali- 
quando Poloni aliqui raytarones etc., itaque ut esset testimonium, quod coacti sequun- 
tur illos, etiam ad incompetentes iudices venientes, fient sic. Aut si dominis videbitur 
aliter faciendum, vos d. . castellane sitis non immemor istills rei: quod pro liberando 
iudice aliquid decernatur faciendum. 
Jtem Mti. R. nomine rogabitis dominos thesaurarium Regni, capitaneum Cracovien- 
sem et vicecancelIarium Regni, ut cum singulis Moi. R. creditoribus componant et solu- 
tionu1l1 terminos impetrent. IŁem vos specii'liter accedetis mercatores et rogabitis Mli. R. 
nomine, quod di1ationes et faciant per se et impetrent apud principales; qua in parte 
dicetis sic ut necesse est extensius. 
Item si possibilc erit auxilia petere a regnicolis, vos domine casteł1ane apud do- 
minos saeculares diceritis petitionem Mti. R., quatinus auxi\ium aliquod facerent, per 
quod posset ordinari defensio Regno, et habetis litteras credentiae ad eos. Specialiter 
quoque rogabitis, ut dno cardinali se faciles pracheant ad consulendum pro his, qllae 
Reipublicae incumbunt. 
Vos vero d. decane Cracoviensis agatis Mti. R. nomine apud r mnm d. cardinalem pro 
instituenda sinodo provinciali, in qua sua d. ilI Dła ordinet, ut aliquis dominorum saecula- 
rium proloquatur Reipublicae nomine et petat auxi\ia ab Ecclesia, ad quam sinodllm 
habet V. Dt10 dne decane membranam sub sigił10 anulari regio. 


.,..Ą..........................""...t..,...,..I'oJ"
_ 


I Adam Szwab oe Slesia. (M. S. 111 179). 
i Piotr Opaleński, sędzia pozn., był porwany, ob. Nr. 96 ni:tej 1503 Nr. 16:-ł etc. 


---... 


--
		

/Vilniana_030_10_208_0001.djvu

			t9
 


tAo
. 


Nr. 126 


NI', 126. 


Kraków 7 listopada 1502. 
Maciej Drzewieki p(ldkanclerzy donosi Łukaszowi biskupowi warmińskiemu 
o zuchwalstwie Wolocha
 o 1/ajeżd-::ie Tatarów tlŻ pod Opatów
 o poselstwie 
A. Kościeleckieg-o do Węgier
 o przybyciu królewskiej narzeczonej do Wegier 
ł . 
"l walkat"h Węgró'ltJ z Turktlmi. Ch'wali pamięć Olb.,.achta. 


()rygi"al pap. w rł:kop. 249 lf.ft,zeum Xx. CZat.tot:.l'skiclt str. 9; po pieczł:ci ij,lko 
znak pozostał, paska brak. 


Reverendissime in Christo pater et domine colendissime. Recomendationem et 
salutem! Vereor, ne raro scribendo V. RD.e Dni eedem e memoria elabar atque eedem 
ignotum me reddam. cui non solum notissimus esse cupio, sed ctiam ad quevis ob- 
sequia promptissimus. Sed egritudo longa et gravis causa est, quod intermissionem in 
scribendo V. D. Rme fe ci, a qua Deo favente iam libera tu s ad pristinuITt officium reditum 
faciam, modo i\lud non fastidio !led gratum fiet V. R. Dei. 
Debueram Rme D"e obi re munus legationis in Hungariam, tum ut Valachus medio regis 
Ilungarie ab infestandis terris Russie contineretur, tum ut nuptias regio nomine honoras- 
sem, sed dum me para rem , egritudo accidit, quae me dom i continuit. Nostri autem Va- 
lachi pertinaciam spernentes, nec ad eum miserunt, statutum tenninum de finibus con- 
stinuendis inter Russiam et Valachiam diffcrendo, nequc ad regcm Hungarie. nisi iam 
ipso termino in foribus existente. Sic enim Valachus Russiam vastavit et fines sibi pro 
desiderio suo constituit, et rex Hungarie tarde petitu3 nobis .suhvenire non potuit. Et 
do nec Valachus Russiam turbaret, eius fortassis instinctu Tartari penetraverunt usque 
in Magnam Oppatow, iIIamque rebus et hominibus crudeliter spoliatam cremaverunt fun- 
ditus, sola ecclesia Bernardinorum eorum hominum, qui illuc fugerant, desperatione et 
non animositate) se ab hostium crudelitate vendicavit, hominesque non paucos conser- 
vavit. Sed nephandi hostes (ere totum territorium Sandomiriense pallantes laceravere, 
multamque predam hominulTl utriusque sexus abduxere, sed IUUltO pltues trucidavcre; 
hec vix sine maximo luctu scribi possUllt. Sal vi dcmum idem hostes cum preda abie- 
runt, fertur autem alios adventare. Adversusque eosdem "lOta ac armata est nobilitas et 
genus conducticiorum militum, spemque habemus, si venerint, cos salvos non abituros. 
Quid autem apud R. Mtem in Litłmania agatur, istic scire potestis; nos hic ignora- 
mus, sed tamcn benc speramus. Et utinam sua MU... iIIic rebus bene compositis ad nos 
redeat, sine qua Regnum in malo statu cst. Sed ante omnia opus esset, ut auctores 
mali status penas darent. sed callenti non oportet multa dicere. novit enim V. D. R, 
et Regnum et homines. 
Dominus Andreas Cosczelyeczky missus tandem sed sera nomine consilii fuit in 
Hungariam ad Regiam Maiestatem in eisdem negotii
. quc per me agenda erant, sed 
parom profecit. Gratissimus tamen R. Mtl fuit non oL id, quod oratoris offici.o functus 
est, sed quia dive recordationis regi Alberto, domino nostro, carus fuit. Multa enim 
sua Mt.1 conferebat cum ipso de iIIa Mte, prudentiam eius cum admiratione commemo- 
rans et lacrimans; preterea domini tam spirituales quam seculares multa laude et gloria 


l Nietylko o rozpaczliwej, ale takie o dzielnej obronie tego kościoła mówią współczesne 
zapiski bernardynskie (ob. Mon. Pol. V 287). Drzewicki był malkontentem. 


--
		

/Vilniana_030_10_209_0001.djvu

			Nr. 126. 127. 


1502. 


193 


eundern extollunt et commernorant, ut ,.ideatur aduc inter eos vivere, quem no!Otri mo- 
riturum optabant; sed qui d lucri reportan'runt, videant. Regina, que ex Gallia adventa 
est, mire laudatur ex venustate I't prudentia; sed non magna solempnitate nuptie ct"- 
lebrate sunt, nam paulo ante Turci, nącta occasione ex hoc nuptiarum apparatu, ad 
quem homines sese contulerant finibus vacuis relictis, duos comitatus Schlavonie de- 
populati sunt cum predaque salvi ahierunt. At R. Mt.. in continenti misit exercitum, 
qui traiecto Danubio territorium non parvum cum quadam notahili urbe, Modom ap- 
pellata, in Turci ditione. spoliavit et cremavit salvusque etiam cum predis rediit. Do- 
minlIs Firley nondum ex Turcia rediit. Com mendo tandem V. R. DDł. quam Deus sanam 
ac felicem custodiat. Ex Cracovia 7 novembris 1502. 
Servitor V. DIS deditus Mathias de Drzewicza 
vicecancellarius R. P. 
Na Rrzbiecie adres: Reverendissimo in Christo patri et domino, domino Lucae, 
Dei gratia episcopo Vanlliensi [domino obs]ervandissimo et colendissimo.. 


Nr. 127. 


Konstan/j'nopol 8 listopada 1502. 
51t1tan Bajaz£t 11 posyła knllowi zaprz)1.fiężon)1 akt rozejmu i wzywa gOJ 
aby uczynil to 
'amo na r(t;e jego posla Sinana. 
Oryginał pap. ze z/olą cJljrą sultańską u góry, obecnie w Arc". Głównem w Warsza- 
wie. Skrócone Ilómaczenie łacińskie w R. /. I IDO Z nadPisem: Oratoris Turci cr
den- 
cia, Wilne feria tertia in jesto S. Vale"ti"i alias XliII feb,uarii oblata p
r oratorem 
i,,/rascriptum Turcum. 


Sultan Payazit Dei gracia magmIs imperator Asie atque Europe et marium etc. 
Serenissimo principi domino Alexandro re di Polonia et magmIs dux Lithuanie, Rusie 
et Prusie dominus, amico et vicino nostro carisimo, salutem. Ali di pasat i lo nobile Ni- 
colao Firli, ambasiatore di Vostra Serenita, con lettere di quella mandato alo nostro 
imperio, dal qual abiamo intexo la sanita et ben e esser di V. S. et eciam de la prospe- 
rita et sedia regalle che dno Dio Ve a donato, che il\o Ve conserve in longo tenpo
 de la 
qual cossa abiamo prexo singularisimo piaxer. Et eciam ne a referto, che V. S. deside- 
rava, che per utilita de li domini i et subditi de due bande, che li capitulli et pace che 
aveamo eon el condam Vostro fratre re Alberto, che elli capitulli fosino per noi reno- 
vati et confirmati. Li qualli capituli et pace abiamo renovato et confirmato, iurando noi 
in prexencia deI Vostro ambasiatore et dato\i scripti cun nostra mano propria bulati 
con la inperiate nostra bul a, in modo et forma che da lui intenderete. In pro mandiamo 
de presente a la S. V. lo exstrenuo et dilecto nostro ambasiatore Sinan, chet choda I 
de li Spachi, al quale darete plena fede in tuto quello che referira a la V. S., che sono 
propria nostre parolle, et per conft'rmacione de la nostra pace farete el simile la V. S. 
in le cauxe sopraditte in prexencia deI nostro ambasiatore. Et li homeni et marcantandi 
da due bande vadano et vengano senza nisuno dubito, che tutte in oi se multiplica la 
nostra pace. Data ex Constantinopoli in aulis nostris, die VIII novembri 1502 l. 




",..",.,...

-
'.....


 

 
 


. Ponitej innI} r
klł (&ap. odbiorcy): in viR"ilia Barbare l3 dec. J reddite. 
) Ked choda, dość czę!!ty tytuł turecki - znaczy: pan domu, marszałek (maiordomus). 
2 Firlej musiał ju.t przedtem wyjechać z Konstantynopola, bo 16 listop. jest jut w Tirgo- 
vistea w Multanach; ob. Nr. 13U. 


Acta A '
:randri J{. P_ 


3S 


---... 


--
		

/Vilniana_030_10_210_0001.djvu

			194 


1502. 


Nr. 128. 129. 


NI', 12M. 


KOllstantplOpol 5) lislopadn 1502. 
Sultan Bajazit J/ żąda od Iwóla, al'}' rzecz)' i tO'li.1ary t..Vtla Mojżesza, 
któr.y b)11 'liJ Kamieńclt n-£eslu.fSnie przytrzY1l/any pod zarzutew szPiel!:o.I'l7.t1" 
z u1llarl w więzieniu, zwrócono jego wdowie. 


Oryginal pap. z C),rrq sułtańską u gÓtJ' czm.'V'm atramentem nakreśloną, obecnie 
w Arclz. G/ównem w WarsBa1vie. .Va odwrotnei stronie u/spółczesną reką: 1503 die 15 fe- 
bruarii I¥ilne oblata per oratorem Tt
rci, qui pro conjirmata 'l1enerat, et pro iudei cuius- 
da", derelictis reblIs obtuli! lit/eras presentes taHquam missi/es. 'skrócone tlrJmaczenie laciń- 
skie w R. l.. I 102 ma "adPis: I,ittere in/rasi.rit/e erant ablate die fet'cia post audienciam. 
Sultan Payazit Dei gracia maximus imperator Asie et Europe. 3erenissimo prin- 
CIP' domino Alexanclro rex Polonie et magnus dux Lithuanic, amico et vicino nustro, 
salutem. Nei supel-iori jorni esst"ndo conparso a la .llOstra porta 1II0glier relita deI con- 
dam Musi iucleo subdito nostro, che essen do clitto Musi chapitado con sede b et altre 
marca-tancie, capitado in la cita diła Cameniza, C01l1e fan o eciam i subditi cli Vostra 
Serenita ne Je terre nostre, et e&endoli inpostu ił dito Musi iudeo iniustamente che 
esso Musi iuclp.o era spione in C]ucllo locco, andato per explorare i segreti de quelle 
parte, cossa iniusta, fo 1l1esso in prexone et in quella miserafllente morto, le robe et 
marcatancie selano (S) iniustamente tolte. Pero significa1l10 a V. S., che iusto i chapitulli de 
la paxe nostra dite robe et marcatantie fate siano retornate al comesso, che a nome 
Sagulo, de la dita muglier del condam Musi iudeo subdito nostro, el qual sera lo ap
r- 
tadore de la presente nos tra. Data lt1 Constantinopoli, die VIIII novemhri 1502. 


Nr. 129, 


/I 


Wil1/O II 1l:'.Iopada 1502. 
lJi!.
v knJltf. .Alekstl1'l{lrtt do posla w((ien.'k£ego Zy,t1,.lU1lta Zanthay oraz 
dod(tn),t"h 1//U towarzyszy Jerzego dl' Pa./tulia tenutarjll.1"za Imlfhego -£ nolarju- 

;za TeodOl )1ka Przybranow.,'l.-iego z uwiadomieniem, że zgadza s-£ę 1la dalszą ich 
pod1-Óż do . J;foskwy bez ciekania na' glejt i że posyła -£m dworzani1la swego 'Ja- 
kóba, mająt"ego poselstwo od panów litew
'kich do bojarów 'moskiewskich. 
Ko/'ia rtłspólcz. 1. R. I. l 61. - 2. 1: N 24, 869-7° .I'X arch. Metr. R.c. 
H.J'ciąg tt l '/janickiego: lI1atet:jal)' str. f!l6. 


ll. 


Oratori Hungaro qui sllpra I l\lo!'coviam itum scriptum era t ad exercitutt1. 
Alexander D. g. rex etc. 
Egregie grate nohis dilecte. Notarius Boster nobilis Andreas Mroczek, ab eXl rcitll 



...-... 
 



 





.... 


. Zapewne: seta, jedwab 
) Poseł węgierski /.ygmnnt Zanthay, ob. Nr. lOK Kredytywa dla Jakóba Kuncowicza Wilno 
13 list op. 1502, ob. C60pSBK"h p. HCT, 0611\- 'I' 35. p. 339. Georgius de Paludia, tenutariuB Colensis, 
Węgier w służbie Jagiellonów polskich, Theodoricus Przibranowski notarius (duchowny z Kujaw), 
Andreas Mroc łc notarius (świecki z Sandomierskiego) wy,tępują często w M. S. Ul i Teki 
Pawińskiego I. 


l.' 


II 


I 
\I 
II 
1\ 


11 


.......
		

/Vilniana_030_10_211_0001.djvu

			Nr. 129. 


15Ó2 


195 


ad nos rediens. narravit nobis verhis tuis te in ('a sententia esse, ut i
er tuum ad du- 
cem Moscoviae prosequaris non expectato huius nuntii n'ditu, quem praemisisti pro 
5alvo conductu, si modo nostra voluntas non deesset, et si H'cum nostrum exhinc nun- 
tium mitteremus, qui etiam munus legationis haberct specialis. Nos quidem volueramus, 
priusquam a nobis ex Minsko discesseras, ut non praemisso nuntio pro salv
 conductu 
hoc ipsum iter prosecutus fuisses, tute enim et commode factum il\ud fuisset per _te; 
sed cum nunc iam tua sponte necessitatis Reipublicae dominiorum nostrorum rationem 
habeas, offersque te iturum modo annuerimus. grata est nobis haec tua ad obsequen- 
dum nobis propensa voluntas. Quemadmodum igitur voluisti, ut aliquem ad te mitta- 
mUli, qui tecllm hinc itineri se accingeret, mittimus hunc aulieum nostrum nobilem Ja- 
cobum, qui nomine consiliariorum nostrorum m. ducatus Lithuaniae halJet specialem 
legationem in hune etiam finem. ad quem procedil legatio tua, ad consiłiarios Moscoviae 
duc:;is. Remittes ergu eum ad nos cum salvo con
uctu, oratoribus nostris necessario. 
Qui Jacobus cum prim um a te de Moscovia ad nos redierit, venient oratores nostri et 
a Regno et a M. Oucatu nostris, qui una tecum ad finem component rŁ'S per te inci- 
piendas. Igitur tua Gratitudo iam iter illud suum Moscoviam versus continuet, et cum 
generoso Georgio et honorabili Theodorico notario nostris, per nos tuae Gratitudini ad- 
iunctis, consu1tando, agat sedulo ea quae commissa sum Gratitudini tuae, ut res pro voto 
celerius perfici possit, non dubitatura, omnem laborem et sollicitudinem iIIam suam et 
per Mtem iIlam fraternam RIUll et per nos ipsos sibi rependi. Datum Vilnae, feria sextB 
in festo S. Martini ą. D. I 502. 


b. 


ljeorgio capitaneo Colensi. 
ExpositiII u. s. mutatis mulandis - deinde: 
Mandamus igitur tibi: .ut sol\ieites praedictum oratorem, ut stalim pu
t adventum 
istius Jacobi se itineri accingat, agasque et sollicites diligenter eundem d. Ilungariae 
regis oratorem, hahita cum honorabili Teodorico przihranowski notario nostro intelli- 
gentia, ut agat ita sient debet res nostras. Tuque da opt:ram, ut res bene et fideliter 
aganlur, qucmadmodum per nus et tihi et specialiter notario Thcodorico iniunctum est 
Datum u. s. 


c. 
Teodorico nutario. 
Expositio u. s. lI1utatis mutandis - deinde: 
Mandamus igitur tibi. ut habita intelligentia cum gen. Georgio tenutario Culensi, 
sollicites praedictum oratorem, ut mox post adventum istius Jacobi se itineri accingat. 
Tu vero saepe cum eo legationem perlt'gas, desque operam, ut omnia quae scripta sunt 
debite et fideliter primum perorentur et per ducem Moscoviae intelligantur, tandem per 
eundem Sigismundum Zanthay perficiantur sic, ut habetis et in corpore legationum et 
in punctis instructionum expresse denotatum, sic quoquc ut celerius iste Jacobus cum 
salvo conductu oratoribus nostris, quos missm.i sumus, ad nos remittatur. Et vos advcn- 
tum oraturum eorundem et nostrorum et consiliariorum nostrorum, tam de Regno quam 
de M. Ducatu mittendorum, istinc expectart:tis, quatinus venturi oratores, mediante au- 
ctoritate oratoris seu potius nominis 1.\'1t.. fraternae R 1Re Hungariae regis ac Sedis apostoli- 
cae, tractarent et componerent ea, quae Reipublicae christianae sunt pernecessaria. Itaque 
habeat respectum ad punc ta legationum et instructionum, tunc quidem . commissis satis- 
facietis nostris. Datum u. s. 


:15* 


--
		

/Vilniana_030_10_212_0001.djvu

			196 


150'.!. 


Nr. 130. 131. 


"r. 13n. 


Tirgo'lIi.\.tl'tl /6 !z:\.tV}tld'l 1502. 
Radul wojewoda 1J/ultański łUt ręa wnlmjąago Z Turcji POSltl polsht:,l{o 
Mik. Firleja oń.aruje knflowi .Alekstl1Ulrowi s7.lJoje slużby i prosi .!to, al
l' ,\'i( 
w
'tawil do U'ltld)'slawa 'lt1f.f[ierski.e,£;"o w sjJrawi.e z'lf'rótenia 1//1/ -::iem AmllH 
t .rogaras. 
hopja wspólcz. 1. R. I. l 117 b - uJ'. - 2. l: N. .!./-, 813-19 

x arch. Mdr. N.e. 
Druk: Uljanicki: J1ft,t. .Itr. 241. 
Salutem cum servitiorum promptitudine fideli famulatu. Serm
 princeps et domil1e, 
dne gral mel Ea, quae per familiarem V. Seru., videlicet Nicolaum vexil1iferum et capita- 
neum Cracoviensem I, nobis intimavit et scripta eiu
dem V. Ser ti . sal1e sat il1telleximus. 
Nos autem. qUt'madmodum fratri V. Seru., videlicet Johanni Alberto condam regi Polo- 
niae, cum fidelitate et servitiis fuil11us, sicuti etiam. regi Hungariae dno Vladi
lao, dno 
nostro gratD"', eodem modo V. SerU quoadusque spiritus regit artus nostros una cum toto 
Regno nostro fidełiter ser\'ire iudesinenter volumus. Quemadmodum autem idem condam 
frater V. Ser ti . nobis gratiosus fuit, sic ab eadem expectal11us, servitia autem nostra si 
qua placuerint ,.. SerII in ullo nobis indulgere velitis, nos enim sumus parati ad quaevis 
servitia eiusdem. 
19itur notull1 sit V Ser tis , quod nos quasdam haereditates ab avo et protavo iureque 
protavico in rt'gno Hungariae habuimus, videlicet Amlas et Fogaras Ronde nomine du- 
cis vocavit l: ut pro nostris fidelibus servitiis idem charissimus frater V. Sus reddi facere 
velit et dignetur, ex quosi quidem ducatu V. SerbU. eo fidelius servire possemus. Ceterum 
ex latm.e praesentium V. Seru. latius intelliget, cui eadem fide m dignetur adhibere indll- 
biam. Valeat V. S. per tempora longa regnoque suo supersit felix ad vota Ex Targo- 
vistia, feria quarta ante festum S. Elisabeth anno D. mil1esimo quingentesimo secundo. 
Radu) D. g. dux de Amlas et Forgaras \ldivodaque Transalpinensis 3, 


Il 



I'. 131. 
B. m. d. r. (Kraków pocz. listopada 15 02 ). 
rryderyk do Aleksandra: l) niedbalst'wie w obr01lie J które _"powodowalo 
klęski tatarskie i woloskieJ o powoła1liu pospolitego rusze1lia i zbieraniu pie- 
niędzy na zacifŻllyt-.hJ o poselstwie J które król węgierski poslal do Wolocha. 
Rady w sPrawie mazowieckiej i w sprawie pokoju z Moskwq. O kopalniach 
miedzi i srebra kolo Czorsztyna. 
Dwie kopje z Tomie. 1. P. 270 i 2. R. 266. - T. N. 25, 533-7- 
Fridericus cardinalis Alexandro regi. 
Illustrissime princeps et dOl11ine gernlane domineque gratiosissime. Non putamus 



-

 


) Sic. Właściwy tytuł M. Firleja był: vexi//ijer Cracoviensis, caPitaneus Lub/i"ensis. 
II Fogaras, miasto w południowym Siedmiogrodzie nad Alutą. Almas terytorium z lud- 
ności.. rumuńską koło Hermannstadt. - Ronde? 
8 Radul IV, wojewoda Multan czyli zągórskiej Wołoszczyzny 1494-1508 (N. Jorga, Gesch. 
d. ruman. Volkes II). Trudno, żeby Firlej mógł w ciągu 8 dlli dostać się z Konstantynopola 


.-..
		

/Vilniana_030_10_213_0001.djvu

			Nr. 131. 


1502. 


197 


esse necessarium. ut recense<1mu!' V. M''. quae et quanta mala fecerunt hic Tartari. aut 
cuius negligentia sit factum, quod eisdem malis, quae omnes ventura praesciebamus. non 
fuerit obviatum tempestive hiis remediis, .quae in conventionibus Sandomiriensi et No- 
vae Civitatis de communi omnium consilio ftJerunt constituta. Scimus enim V. Mtem ea 
omnia plene intellexisse cum ex prioribus litteris nostris tum ex domino Siekliczki et 
decano Cracoviensi l, qui 
ic existentes singula quae acta erant perpendere potuerunt 
et cognoscere, quod i5 casus, qui accidit, non nostra culpa sed aliorum tarditate et in- 
obedientia est factus. 
Qui ne iterum, quod Deus avertat, eveniret, priusquam is cubicularius V. Mtie ad- 
venisset, de consilio dominorum consiliariorum, qui in propinquo erant, fecimus evocari 
universam nobilitatem terrarum Cracoviensis, Sandomiriensis, Lublinensis et Russiae ad 
bellicam expeditionem, mandavimusque iII i, ut se collocaret in civitatibus et castris 
non longe a se invicem distantibus, ut ita parati essent homines ad omnem subitum 
hostium incursum. qui, ut pro certo scribitUl', brevi sunt redituri in Regnum. 
Et quia eadem nobilitas sub hac aeris intemperie non diu durare poterit in prae- 
sidiis et custodia militari, damus operam, ut aliquantam summam pecuniarum acquira- 
mus in spem contributionis cleri provinciae nostrae, pro qua imponenda iam synodos 
ex more instituimus 11, et eas pecunias deliberamus mittere sextariis militibus, qui sunt in 
Russia, seu a\ios stipendiarios milites suscipere, qui starent in custodia iIIarum tp.rrarum 
periculo proximiorum, tam diu saltem, quod redeunte feliciter V. M te in Regnllm certus et so- 
lidus modus defensionis de omnium consilio et consensu statuatur. Opus namque erit. 
ut aliter qui et i et securit
ti nostrae et subditorum provideamus quam hactenus feceri- 
mus. Habemus autem bona m spem, quod pro suscipiendis et tenendis eisdem stipendia- 
riis non parvum auxilium praestabunt domini Poloniae Maioris, qui conslderantes, suam 
ad bellu m profectionem plus sociis et amicis suis sibique ipsis qUqm hostibus obfuturam. 
poJliciti sunt se daturos aliam contributionem octo grossorum de quolibet laneo, quos 
. unusquisque eorum de censu proprio solvere debet n infra tempus brevissimum. Quod si 
fecerint, prout facturos non dubitamus. securum esse poterit Regnum per hanc hiemem 
ab omni incommodo incursionis Thartaricae. Et ut hoc ita eveniat, nos eam quam po- 
terimus et debemus di\igentiam faciemus, neque parcemus labori et impensis nostris pro 
conservanda pace et tranquillitate Regni et Reipublicae, cuius salutem et felicem statum 
post Deum optimum maximum charissimam semper habuimus habebimusque, quoad 
vixerimus. 
De Walacho, qui d fecerit quidve attentaverit contra ius et fas atque omnem clui- 
stianam mansuetudinem, credimus V. Mtem iam intellexisse ex domino capitaneo Leopo- 
liensi et ex aliis. Exemplum eius legationis, quam apud eum habuit nuntius noster, simul 
et responsi dati, misimus V. M tl per d. Siekliczki I. 


do multańskiej Targowicy, która leży jeszcze o dobry dzień drogi konnej na pn. zach. od Bu- 
karesztu. Zapewne więc akt Nr. 127 spisano już po jego odjeździe do wręczenia przez Sinana. 
Król zajmuje się spraw'ł Radula w instrukcji E. Ciołkowi do Węgier danej z 23 maja 1503; 
ob. niżej. 
. R.: deberet 
) Ob. Nr. 125. 

 Dnia 1 grud. 1502 czytane było w kapitule gnieźnieńskiej IOzpurząozenic kardynała 
w sprawie synodu prowincjonalnego w Łęczycy w dniu 21 stycz. 15U3 i poprzedzaiących go 
dyecezalnych (Acta cap. l w Mon. m. aevi Xlll nr. 2582 i nast.). 
8 Tego poselstwa niema w naszym zbiorze. 


------.
		

/Vilniana_030_10_214_0001.djvu

			-- 


19
 


1502. 


Nr. 131. 132. 


:\Iarscha\cum autem nostrum, generosum Andream Kosczieleczki sciat \'. M. hoc ab 
ser wo dno Hllngariac rege obtinllisse, quod eills Mł.R misit e vestigio nuntium suum acl 
('undem 'vValachllm, mandans iII i, ut quam primum exiret de dominio V. MU. neque 
aliqua damna illi inferre auderet, revisionemquc confinium differret in aliud tempus con- 
veniens et nJHgis aptum. id quod facturum ipsum nihil ambigimus. Hiis namque diebus, 
prout nobis significatum est, reverti debuit in terram suam. relicto tamen capitaneo cum 
exercitu in ea parte Podoliae quam occupavit et ad quam 
e ius hibere praetendit. Et 
quia, uti credimus, ipsum ad requisitionem R. MUR HUllgariae reiecturum in alium diem 
eandem revisionem confinium dominii sui cum Regno, rogamus plurimum V. Mtem, de- 
signare iam velit dominos iIIlIc ituros et ostendere, unde iIlis sumptus accipi debeanl 
pro viatico, ne alteram negligentiam nostram maior c1ades et calamitas subsequatur. 
In causa dni ducis Conradi consulemus iuris consultos nostros, ila ut optavit V. M., 
q':l0rum haec cura et meditatio erit, ut inveniant modum, quo apelIationi eiusdem du- 
cis, si ilIam interponere voluerit. non deferatur. Sed de hac ipsa causa postea consuletur 
et deliberabitur latius. 
Id autem quod ad praesens magis urgel, rogalmis humiliter \'. _Mt.'m, ut animo suo 
saepius revolvat et consideret, undique sibi et dominiis suis gravia immin
re pericula, 
cogitareque dignetur quibuscunque modis pacem vel treugas inile cum adversario Mo- 
scovita, ut ita V. M. celcrius redire possit in Regnum suum, quod sine pracsentia \'. 
. MUR nulIum certum ordinem suae defensionis est habiturum. 
Ad mineras cupri et argenti circa Czorstin et Novum Forum inventas mittemus 
dllum thesaurarium, ut videret et intelIigeret, si in his non subest fraus aut deceptio, 
et si compererimus iudicio eorum qui intelligunl, posse fieri exinde profectum aliquem, 
mandabimus omnia fieri et praeparari ita ut optavit V. M. Quam valere felicissime com- 
mendamus, rogamusque sua nos gratia et amore fralerno prosequi dignetur. Datum... 
W rękopisie Bib. Os!'. we Lwowie Nr. 184 k. 384 (-Ex thesauro universalium Rt::gni 
Nr. '2.7, 2H) znajdują !'ię dwie asygnaty kardynała Fryderyka z tych czas(/w (kopie z XVI w.): 
1) Kraków 18 lisIOp. 15U2. -Fridericus... in absentia K M. regni Poloniae gubernator. 
wydaje na ręce podskarbiego Jak. Szydłowieckiel{o asygnalc; na 6U tł. węg. -de pecuniis exactio- 
num regalillm c dla And. Kościeleckiego, jako zwrot wydatkt'lw -quas pro Reipublicae necessi- 
tate in legatione Ungarica de mandato nostro fecit et impendit.. 
2) Kraków 2U listop. 1502 (w rękop. mylnie ]510). Tenże poświadcza, że od J. Szydło- 
wieckiego -pro expeditione nuntiorum ac aliis necessitatibus Reipublicae de exactionibus ter- 
restriblls CCCXXXI tł. et VI gr. pecuniarum recepimus.. 
Ob. też Matr. Sl1m. III 664-5 i Teki Pawińskiego I 22 etc. 


NI', 132, 


Buda 19 i 21 listopada 1502. 
I
ról Wladyslaw krdlowi Aleksandr07.n i kanl..l'nalO'lvi Fryderykowi przed- 
klada p,ojekt ligi przeciw Turkom i i1lnJ/1/l nieprzyjaci%1ll, /ladt:sIt11
J/ przez 
HC1zryka ['/1 króla allKielskiego, wraz ::;e swoJq propo:::ytją z1/lian)! w theJóch 
punktach, i prosi ich o radę il następnie {I akas ze str01ZY Aleksa1zdra. 
Kopia wS/,ólcs. 1. R. I. 19.!. - 2. Tom;,.. R, .!92. - 3. Tomie. p'. ,'u.f-. - 4. 7: N. 34, 
'Y77-8 >ex mss. Ribl. Rad. NesfJ... 
'vVladislaus Dei gralia rex Hungariae el Bohellliae etc. 
Sel MO principi d. Alexandro eadem gratia regi Poloniae et m. duci Lithuaniae etc., 


.........
		

/Vilniana_030_10_215_0001.djvu

			Nr. 13
. 


1502. 


199 


germano nostro charissimo, salutem ac fraterni amoris prosperorumque succes
uum in- 
crementum. Cum hoc anno superiori, ut M. V. forte audire potuit, oraton:.s nostros pro 
aliquo subsidio contra Turcos petendo ad certos principes et potentatus christianos, ad 
regem etiam usque Angliae misissemus, idem rex non contentus multis et praecIaris 
bonae et sincerae amicitiae indiciis, quae praesetulit et ipsis nostris oratoribus osten- 
dit, singularem etiam confoederationem et intelligentiam nobiscum et cum Mle V, ha- 
bere desideravit. In cuius rei effectum cum eisdem nostris oratoribus unulIl oratorem 
suum, virum profecto gravem et moribus integrum, rndum videlicet d. Gamfredum deca- 
num Eboracensern ad nos miserat cum certis articulis, quos praesentibus alligatos M. V"e 
mittendum duxilllus I. Et quia in eisdem ipsis articulis, quos ipse orator attulerat, aliqua 
visa sunt utrisque nosU.um Iluodammodo duriuscula et difficilia, nec posse nos cum ho- 
nestate et hona ratione ad ea accedere. iccirco illa in aliqua sui parte limitanda et mo- 
dificanda slatuimus. Quos quidem articulos. sic etialll per nos limitatos et 1110dificatos. 
MI; V. similiter cum praesentibus mittimus. 
Qualis autem sit ipsa limitatio, !VI. V. animadvertere velit. In primo namque ar- 
ticulo, circa pene calcem articuli cum cruce signati, posuit illa M. his verhis. prout in 
propriis suis aniculis videbit: >contra Turcos et arios quoscunque hoste!! praeselltes et 
futUl.os etc.c. Ista verha sunt per nos reformata et transmutata posilaque in hanc for- 
mam: »contra Turcos et alios quoscunque hostes alicui partium prius non confoederatos 
vel sanguine aut affinitate non coniunctos, praesentes et futuros etc.c, quoniam cogita- 
vimus posse fieri aliquem aut ex prius confoederatis aut consanguineis et affinibus no- 
stris iII i hostem, contra quem non liceret nobis aut Mli V., ut suam Mlem iuvaremus, 
quia esset prius confoederatus aut affinis noster; alias faceremus contra fidem et hone- 
statem. Deinde quia sextus fi articulus ipsius d. regis Angliae continet, quod subditos re- 
belles proditores et transfllgas ac de crimine laesae Mlia convictos et suspectos neutra 
partium in sna Regna suscipiat, et quod ad requisitionem alterius partis infra unnm men- 
sem ad manus illills cuius fuerint illi rcbelles per alteram tradantur etc., id quoque no- 
bis et Mli V. inconvcniel1s visum est, !juod videlicet, si alilJuis fortassis vel affinis vel 
confoederalus noster ad Regna ct dominia nostra venirct et essel illi hostis, lJuod nos 
teneremur eum tradere ad llI<1nus suae MI;. ad mactandum. Quapropter istum quoque ar- 
ticulum hOllestavimus, et illos praedictos affines et confoederalos nostros excepimus, et 
quibusdam aliis verbis eundem mitigavimus, prout M. V. videbit. Ceteros articulos fere 
in nulło iml1lUtavimus, quia videntur nobis bene admitti posse. Quia vero praeł-atus ora- 
tor Angliae nullum penitus mandatum nulłamque facultatem haLuit ipsos articulos im- 
mutandi seu variandi, nec nullo pacto de iIlis discedere voluit, irnmo etiam litteras pa- 
ratas sub sigillo et privilegio attulerat sub ea spe et confidentia, 'łuod iIlos prout stabant 
in litteris tam nos quam etiam M. V. acceptaret et ratificaret, similesque litterae rever- 
sionales suae MI; mitterentur, postquam igitur illum cognovimus nullum mandatum ul- 
terius de his rebus tractandi habere, non putavimus esse opus, ut eum hic diutius reti- 
neamus, aut quo d M tem V. prius ipso hic existente super his rebus consuleremus, sed 
limitalis ac mitigatis, ut praemissum est, eisdem articulis eundem remisimus, miligatosque 
articulos litteris nostris inc1usimus, significantes MI; suae, quod quam primum per ean. 
dem certificabimur eam mos iuxta nostram limitationem acceptasse, nos e vestigio una 
cum MIC V. litteras in forma privjlegii superinde per proprium nostrum oratorem mit- 



 
-
- 
 


. Raczej: quintu8 
J Ob. Nr. 75-6. 


---...
		

/Vilniana_030_10_216_0001.djvu

			.mo 


1502. 


Nr. 132. 133. 


te mus. Proinde M. V. interim videat et conspiciat tam iIlos articulos per ipsum orato- 
rem in spem allat05, quam etiam per nos limitatos, atque interim de1iberet, ut dum, 
ut praemissum est, per ipsum d. regem Angliae certificahimur, quod nostros sic limitatos 
et modificatos articulos acceptare voluerit cupieritque, ut per oratorem nostrum in forma 
privilegii pro finali conclusione huiusmodi l11utuae amicitiae et confoederalionis litteras 
ipsas mittamus, M. quoque V. suas postea paratas ha beat aut tunc expediri committat, 
ut illi Mti una cum nostris mitti possint. Nobis namque non est visum, ut spontaneam 
iIlius Mti. nobiscum se coniungendi voluntatem spernamus; modo fiat id sub talibus 
conditionibus, sub quibus id honeste face re possimus, certe illius amicitiam et coniun- 
ctionem libentissime amplectemur. Nihilominus tamen, quidquid vel Mti V. in his et circa 
articulos tam limitatos quam non Iimitatos visulll fuerit: eisdem bene ac explicato, ut 
dici solet, ingenio perlectis, rogamus faciat nos certiores. . 
De rebus Moldaviensibus, qui d egerimus quantamque diligentiam in illis fecimus 
et facimus quottidie, ut bono modo sopirentur, M. V. ab iIl IDO principe d. duce Sigis- 
mundo fratre utrinque nostrum carissimo intelliget Quam et bene et feliciter valere 
semper optamus. Datum Budae, in festo b. ElisaLeth viduae a. D. t 502, regnorum no- 
strorum Hungariae anno Xllo, Hohemiae XXXII. Commissio propria domini regis. 
W podobnym duchu, tylko krócej, pisze Władysław do kardynała Fryderyki, posyłając 
na jego ręce pisma do Aleksandra adresowane, z upoważnieniem otwarcia ich w celu bliższej 
informacji. DatUlI1 Hudac in fest o b. Clementis papae (23 listop.) 1502. 
R. I. I 92. R. 292. P. 304. 


Nr. ł 33. 


B. m. d. r. (WIlno kOll. listop. 1502). 
Ordynat ja obrony Rusi: Król posyła pisarza Mroczka na Ruś z (lrd..v na - 
cjq obrony Rusi, która powoluje pod broń chlopów, a ma być przedIożona sej- 
mikowi ziem ruskidz celem 'wykonania i ma zacho'wat walor aż do ustanowienia 
pow.fzechnej ordynacji obron)' na 1zajbliższym sejmie walnym. 
Kopja wspólcs. 1. R. I. I 71-72. - 2. To1tlic. P. 261. - 3. Tomie. R. 29 6 . - 
4. T. N. 25, 39-52. 
Regest: Uljanicki str. 222. Druk: A. Kraushar w Sprawozdaniach T. N. Warszaw. 
1917 str. 96 (z T. N.). 


(Ordinatio regis Alexandri ddendendi Russiam)a. 
Mroczek notarius I Russiam legatur, per quem Russiae in conventione et cuilibet 
dominorum ante institutam conventionem, et praesertim dominis Russiae. Belzensi pala- 
tinis et capitaneo Leopoliensi alih:que maioribus, dicendum II. 


..... 

--..... 



...

 
 iL. 


· R. I. Miejsce na tytul zostawione 
R. ma naglówek: Ordinatio regis Alexandri defendendi Russi..m ex Lithuania misu ad dominos palali- 
num Russiae et capitancos et in eorum conventu publicata. 
p.: Re.ponsum a rege Alexandro et m. duce L. datum ad praccedentem legationcm (t. j. Nr. I2S\ do- 
minoru m consiliarionun Poloniac. 
I Andreas Mroczek, notarius regius, wrócił według listu z 11 listop. (Nr. 129) niedawno 
od wojska litewskiego, w f". 1504,6 mar. został pisarzem ziemskim sandomierskim (1\1. S. 111 1365). 
2 Dostojnicy na Rusi w tym akcie w.,pomniani są według M. S. III następujący: 
Jakób Ruczacki, woj. ruski; 


. 


Jo....
		

/Vilniana_030_10_217_0001.djvu

			Nr. ld3. 


1502. 


201 


Mla. R. per notariul11 Cotfficz 1 significaverat V. Dominatiuni, quod a d. cardinali 
informatione habita de voluntate palatini Walachiae, debuit sua M. V. Dni et aliis hic 
circa Leopolim existentibus suam intimare voluntatcm informationemque. 
lam MW sua scit. quid palatinus per Iwanek I respondit, scit etiam S. M., quod 
iam palatinus in medio milliari ab Halicz granities fecit. scit quo ordine redierit Wala- 
chiam, relictis praesidiis in eis locis, quae occupavit possidetque de Regno. 
Itaque V. Dni intimat, quod S. M nunc existens occupata bell o Moscovitano, quod 
tamen sedare cupit ruodis quihuscunque, licet voluit propter hanc necessitatem perso. 
naliter ad Regnum venire, tamen quia non erat possibile istud facere hac vice, praeser- 
tim cum duplicem haheat !\p"S sua occupationem bell i i iii m:, nam et exercitum tenet 
in campo contra hostem et sit mediatio ad concordiam faciendal1l, idcirco sua Sert.., 
volens aliquid contra palatinum i1lum instituere, decrevit S M. prirnum mittere oratores 
ad d. Hungariae regem. prout deputavit aut d. episcopum Vladislaviensem aut d. archi- 
episcopum Leopoliensem, de LitImania vcro u. Sieldiczki cpm altero istorum iturum, et 
monebit ilIam M. R1am, quatinus suam adhiberet auctoritatem, ut absque controversia 
emendetur hoc, quoct facit palatinus contra Regnum. Si illa MU. nihil faceret ad pacifi- 
candum Regnum et terras Russiae, extullc M. R. per eosdem oratores faceret testimo- 
niuan, quod cogitare oportebit pro defensione Regni terrarum et subditorum suorum, et 
reliqua iidem oratores dicent et facient in Hungaria. quae pertinent ad pacificationean 
terrarum Russiae. Interim M. R. credit futuram concordiam inter se et Moscovitam; iIIa 
habita, se conferet ad Regnum et faciet omnem diligentiam pro defensione contra pa- 
latinum et contra quemlibet hostem. 
Sed ne !'ub co tempore vel Tartari incurrant iterurn in Regnum, vel ne idem pa- 
latinus !Oc armaret. et moveret ad recipienda aut castra aut aliqua MUs R. territoria, ut- 
que sen tiret uterque hostis fieri praeparationem aliquam ad incumbentem necessitatem, 
praesenim vero ad dt..fensionem, S. M. llliłl1davit. ut Cracu\licnsis, Sandomiriensis, iIIae 
quoque aliae tcrrae vicinae se muverellt et paratae essent contra Ol1lllem necessitatem, 
mandavit insuper, ut de communi popuio iren t ad bellum, expeuiendo quattuor quin- 
tum, et in singulis tenis esset unus peritus militiae tanquam ductor mililum, qui quam- 
primum sciretur aliqca novitas de hostlbus venturis, mox ilIe versus remotiora loca a cur- 
reret et campum constituerct, iam tamen non curribus et multis sarcinis onerati, sed 
leviter correptis armis, qualia quisque haberet, et receptis pro b victu ad quattuor septi- 
manas pane, caseis, lardo et aliis faciliter portabilibus Co.. In capitaneatu autem Lucensi 
ordinavit eius M.. quod dux Semion d quamprilllum intel1iget motum Tartarorum, im- 
mediate velocissimos currentes mittet ad ill. d. cardinalem, intimando Tartarorum mo- 
tum, qui de Luczko currens per oppida et villas uhique dicet regnicolis, ut sciant Tar- 
ł 


Stan. Kmita, woj. bełzki, star. przemyski; 
Mikołaj Kamieniecki, kaszt. sandom., star. krakowski i sanocki; 
Stan. z Chodcza, kaszt. lwowski, star. lwowski, halicki, tr..bowelski kamieniecki; 
Jak6b Sieklicki, kaszt. biecki, star. ratneński; 
Auctus Felix de Paniewo, star. tydaczowski i stryjski ; 
Stan. Małdrzyk de Chodwancze, star. samborski. 


. P. R. dodajlJ.: contra hostes b P. R.: moderato · tak urwane we wszystkich rc;kopis&ch. 
· t. j. Siemion Jurjewicz Holssańskii wlizy.tkie rc;k0l'isy majlJ. w tern miejBcu błc;dnie: SemovituB 
) Ob. Nr. 95. 
lOb. str. 125. 


ACł. "'Ie..ndri R. P. 


2b 


---- 


,
		

/Vilniana_030_10_218_0001.djvu

			202 


1502. 


"'r. 133. 


taros moveri versus J.{egnum; et ita illlllleJiate cardinali,; ductoribus militum mandabit, 
ut in campum exirent et sine mora ac sine praemlsslone restium, terrisque aliis non 
expectatis, currant contra hoste[m I, tanquam contra extinguendum ignem, sic ut sine 
mora cuncurrant a vohiscum et statirn vel hosti resistant vel terrorem inferant. quod 
hostis non aoeo Iibere votis potiatur in vastando Regno, ut hactenus consueverat potiri. 
Quam ordinationem M. R. constituit in terris Cracoviensi Sandomiriensi, eam ipsam 
praeparationem et ordinationem M. R. in his etiam terris Russiae per me commisit re- 
ferri et pari modo ordinari. Itaque M. sua vult et manoat, ut vos d. palatine Russiae 
conventionem terris Russiae instituatis, in qua istud ordinetis nomine M. R1ae cum ter- 
rigenis. et eam instituatis ordinationem, ut semper tempestive contra hostem imminen- 
tern expeditio fiat non praemittendo restes, sed quamprimum. intimabitur novitas de 
motu hostium. Et etiam isto modo de communi populo facietis, ut sit ordinatio, quati- 
nus quattuor quintum expediant, et is quintus semper sit paratus, sicut aliquis terrigena 
ad expeditionem, sic ut eorum quilibet provisiones seCl1m pro victll deferat ad quattuor 
septimanas; quas provisiones iII i quattuor quanto dabunt in pane. caseis, lardo etc. et 
pro ipso in fure et dumo laborent, agros cohmt, serant, metant et alia faciant. quae 
iIle, si in domo fuisset, pro se et sua domo facturus esset; eam in spem laboris pro 
o 
faciendi quilibet ille quintus ibit libens pro patria pugnaturus. 
IŁem vult, rogat et mandat R. M., ut communem populum ad defensionem indu- 
catis, sic ut palatinus Walachiae facere consuevit. mandando quod equos habeant, ha
. 
tas. iacula, arcus alias luki, sagittas, c1ipeos alias tltarcze et qui carebunt equis, pro vio
 
lenta expeditione pedes vaJant, ut etiam pro equitibu s aliqui pedites de terrestri expt>- 
ditione haberentur; qui pedites satis annati essent. si haberent clipeos cum lanceis vel 
adminus tribulos. 
Item ut facta hac ad oefensionem praeparatione viderentur aliquando quanti es- 
sent, et ut cuilibet districtui communi isti popu lo unus designaretur ductor militiae pe- 
ritus seu adminus exercitatior ad pugnandum. qui sciret istos ducere eosque ordinare 
usque ad locum et personam campiductoris. 
\tern quod domini Sanocensis, Samboriensis, Striensis, Zidaczoviensis, Lubaczoviensi!', 
Rathnensis ca(Jitanei sic ordinent (in absentia eorum vocentur vicecapitanei\, ut Walachi 
ipsis suhiecti et ali i Rutheni, qui singuJare habent exercitium arcubus et lanceis pugnandi, 
non quattuor qui nt um, sed quicunque tales sunt ad pugnandum valentes semper sint 
parati, et qui ad bellum non valentes reperti fuerint, isti deputentur, ut istos valentes 
sicut suprascriptum est aut expediant aut inter pedites vadant. Melius est, ut inter suos 
vadant Iibere alter alterum defendendo, et moriantur sicut boni christian i se ipsos et 
fidem Christi defł'ndendo, quam per paganos vivcntes, auferat Deus, ducerentur trahe- 
renturque alit pdlerentur talllquam bruta t.'xpectarentque interitum et damnationem. Et si 
alios valentes pro se expedient. dent illis lardum, caseos, panes et aliquid pecuniarum, 
quae faciliter portari possunt in equis, pro eisdem domo et rUi e laborent, prout sUpra. 
Itenlponatis poenam capitis contra eos, qui neglexerint venire ad locum per capi- 
tant:Ulll Leopoliensem designandum. 
Quod dum in his terris feceritis, certi sitis, quia M. R., cum primum in generali 
constituetur consultatione, faciet vobis magnas gratias et praerogativas et forsan etiam 
perpetuas, quae vos et ilitas terras reddent in futurum ditiores felicioresque quam Ull- 
quam fuere, et praesertim constituet eius M.. ut terrae remotiores Regni, sicut sunt Ma. 


. P.: ircnt 


-
		

/Vilniana_030_10_219_0001.djvu

			Nr. 133. 


1502. 


203 


ioris Poloniae, semper vobis dabunt subsidia tanta. quantis opus erit. quae non solum 
ad defensionem totius Regni erunt necessaria, sed etiam vestram ilIam praeparationf!m 
sufficientiorem efficient
 et forsan defectus supplebunt omnes vestros. 
\Tos domini castellani et terrigenae iSti conventioni interesse debeatis, et cum do- 
mino palatino Russiae cum aliisque palatinis et castellanis in eadem conventione ad prae- 
missa non solum consentiatis, sed etiam efficere debeatis, ut ipsa ordinatio ac praepa- 
ratio mandatumque regium suum sortiantur effectum ". 
Vobis vero domine capitanee Leopoliensis mandat M. R, _ ut exploratores alias 
custodes habeatis vel in Vinnica vel in Vlodzimierz vel adminus in Luczko; duos ta- 
men haheatis, ut unus I..eopolim statim currat: quando dicentur Tartari moveri, alter 
vero veriorem expectet novitatem, et quando videhitur, in quam partem aut quanti ve- 
niunt Tartari, ille alt er etiam currat Leopolim verificando novitatem. Super qui- 
bus exploratoribus et aliis, quos prius habere voluistis: habetis litteras ad capitaneum 
Lucensem. Vos etiam domine capitanee habeatis intelligentiam bonam cum Andrzich 
Michowski, quatinus sic avisationes faceretis ad iII os. qui de nobilitate et communi po- 
pulo de expeditioneque terrestri concurrere deberent. ut cum stipenrliariis ipsis cito con- 
venire possetis et possint, unitisque virihus aut terrorem hosti inłerant aut cum Dei 
auxilio confligerent. 
Et quia in tenis Cracoviensi et Sanrlomiriensi est institutum, quod campiductor 
Creza, quamprimum avisamentum de Luczko afferetur, mox ipse cum familia sua pro- 
gredietur et campulll constituet, ad quem alii concurrent. itaque vult M. R. et mandat, 
ut vos domine capitanee Leopoliensis, ex quo officium campiductoratus geritis in terris 
Russiae, pari modo facere 110n diffcratis, sed e vestigio, quo explorator veniet transitum 
Tartarorulll significans, ad catnpum vcniatis, stetis et CaJnpum constituatis, ut alii ad vos 
concurrant. et eodem momentu ad capitaneos ali os avisamenta dirigatis et currf'ntibus 
nuntiis mandabitis, ut per civitates, oppida et vil\as clalllent et dicant transitum T..rta- 
rorum et vestrae stationis locum designent. 
hem reliqua ad eam rem melius ordinandam committit M. R. ordinari et institui 
in cflnventione vestra. quam vos d. palatine Russiae debebitis, ut supra dixeram, insti- 
1Uere. ut me .praesente haec fiat ordinatio. quam tandem ipse relatl1rus sum r mo d. car- 
dinali et Mil R.: ut relatione f..cta institutio ordinatioque ipsa Russiae et Cracoviensis 
terrarum invicem comparetur. in effcctum dC'łensionis promptius faciendae. 
Et licet forsa n non satis esset provisum isto modo, si maiores ducerentur adventare 
potemiae. tam en nihilominus prima eiusmodi praeparatio prohibebit aut quocunque modo 
impediet libcrum hosti etiam potentissimo transitum, et tam(Hu sustinebit onus illlpe- 
diendi hostis, donec remotiores venient de Regno expeditioncs vel terrestres vel stipen- 
diariorum, prout necessitas suadebit faciendum. Haec M. R. rogat et mandat ordinari 
nOI1 in perpetuum, sed duntaxat tanti
per, donec se a heli o Moschorum deoccupando 
veniet ad Regnum et cum generali consilio constituet novalll ordinationem generalem, 
tutiorem durabilioremque. qua mediante fieret dełcnsio istis terris Russiae et toti Regnu, 
prout dante Domino futura erit b. 
Sperat nihilominus M. R., quod oratOl.es apud ser wuw dnum Hungariae regem non- 
nihil operabuntur, sed creditur bonis mediis reduci palatini insolentia, absque controversia 
et heli i negotio ad equitatem competentem MI; R. et Regno utilem atque honestal11. 



 


l"r l 



 ......" 


. Ten caly Ult
p jest w P. i Ił. przed ult
pem: Quod dum in his terris... 
umielzcsony jelt powyłej przed ust!tpem: Et qui a in terril Crac. etc. 


b Ten nst
p w Ił_ l. 


2Ó. 


-
		

/Vilniana_030_10_220_0001.djvu

			204 


1502. 


Nr. 133. 134. 135. 


Post quorum reditum alia tandem facienoa erunt, his tam en primum isto modo ordmatis. 
Confidit vero R. M., quod a\iter non facient OD". V. pro SUR f't Reipublicae necessitate 
extrema. In sua 
pe non dubitetis: quamprimum commode facere poterit, conferet se 
illico ad Regnum ac ad defensiot1t:m necessariam tantum faciet, quantum poterit magis. 


.sI'. 134. 


Rsym 5 grudnia 1502 
Prokurator zakonu dono.fi w. mistrzowi o pewnej suplice polskiej: która 
już kda sygnoWa1ta przez papieża, ale skutkiem starań kanł-.vnala protektora 
zakonu:.ostala podarta. 


Pocs4t
k sprawozda"ia prolluratora zako"u 7
rzego v. h.1tz do fv. mistrza Fryde- 
ryka (11'''''1 IjNi"ta decelłlIJris 1502). 
Ur. f V Arek. pańs/. w Królefvcu. Ordensbriefarchiv, alte 
tg". II a. I.! /. 


Hochwirdigster hochgeborner furst, gneoigster herr. Euren furstlichen Gnaden sey 
myn underthanich schuldich gehorsam zuvor. Gnedigster herr, ich hab E. F. G. hie be- 
foer allel}thalben gescreben, ungezwifelt E. F. G. myn schrift zwkummen ist, von wegen 
kun\icher Wyrd zw Pollen eyn supplicacy usgeben nach laud der copiae E. F. G. can- 
celler ingeslossen, die dan van pabslicher Hillickeit zwgelaissen und signirt worden ist 
prorria manu pontificis, abir durch flysliche arbeit und hulff myns gnedigen hern des 
cardinaIs alsoe vyll bey pahslicher Hillickeit erlangt, dass die supplicacy zwryssen wart, 
und doch von mir idss procuratur neit dar kummen. Verstehe doch, die sach werd weitter 
gedriven werden, und wiewolI ich getrulichen uffsehn haben will, ist doch von noeden, 
E. F. G. woli daruff bedacht seyn, dairmit men sulchs vorkummen mieght; fynd bey 
mir kein besser wech, dan E. F. G. mynem ahscheid nachkuem, der durch den hoch- 
gebornen furst mynen gnedigsten hern herzog Jorgen gewant. 


1\1', 136, 


B. m. d. r. (Wilno w pitrwszej połowie gnJdmo 1..,02) I. 


Poselstwo od /.-róla do kardynala i panów koronny,.h, sprawowaIle przez Alir- 
w(}wskiego: J(ról podaje do u,iadolJtl1ści ordynację obron)' Rusi, aby byla przedło- 
żoną sejmikowi mal(}polskiemu, celem wsptf/dzialania. Majq być wysłani pm;lowie 
do R:::eszy niemieckiej w sprawie pomocy przoel"1:w niewiernym, w sprawie Gdańska 
i w sprawie zatargów gl'anicznye-.h. Prusacy 'występujq z żqdaniem reform, na- 
leży przeto poslat wybitnych radców Korony na ich sejmik. .Sprawa zatarJ:u 


_ --ł.-.

r,.....__..."....",,-
___ __
 


) Akt ten jest wcześniejszy od następnego, bo nic nie wspomina o poselstwie Konopackiego, 
a nadto w liście z 15 grudnia 1502 (Nr. 137) król pisze, it Karwowski już jest posłany do 
Prue. Tak więc wspomniany w tym akcie (litr. 208) list do Gdańszczan z 15 grud. był zapewne 
już zarządzony, ale jeszcze nie wystylizowany.
		

/Vilniana_030_10_221_0001.djvu

			Nr. 135. 


1502. 


205 


z ksifcie1ll zatorskz1-n. . \ou'inv od staros
1' lwowskiego (} nml
vch /J1lChwalstwadl 
trolocha i weZ'lvame królewskieJ ab)' na wszelki sposób zebrano pieniqd
e na 
zaciężnych. 


KoPia współcs. 1. R. I. I 73-77. - 2. T. N. -ł." _H-8.!. 
Druki: lf/janicki J Ma/eryaly sir. 223 (S ojusscse"ielJl) ,. J. Bog-da", Documenlel, 
.I./r. 463 (us/{p w()
()skt), 


Cracovia m legatio intimata per Karwowski I. 
Postquam abierunt a M. R. de Lithuania ven. ac. gener. decanus Cracoviensis et 
castellanus Biecensis:, scripsit MI; R. ex Leopoli Leopoliensis capitaneus, quod palatinus 
Walachiae suas contra Regnum machinationes Ilon intendit minuere: sed iam etiam gra- 
nities fecit et officialibus Mua R. praecepit et praeceptis comminationes adiecit, sicuti 
istud ex litteris vide bunt DDea V. 
Cum itaque tales non formidat intimare comminationes et tanquam constitutiones 
facere, ut scilicet capitanei sui avisarentur. quod facerC'nt iqstitiam in his per eum oc- 
cupatis bonis, et quod de Regno nul1 deberet quicquam attemptari pro iniuriis nisi illis 
avisatis. et item ut Kracovyeczki proditori, quem scribit palatinus suum servitorem esse, 
restituantur quaedam res et pecuniarum summae df'positae Leopoli ac bona immobilia, 
faciliter occasionem finget iniuriae et belli innovandi, dum res minima earum, quam ha- 
bere vult, non redderetur aut in minima parte alias fieret quam vult. 
hem cum a Tartaris nunquam possimus nobis polliceri pacem futuram, excepto quod 
per auctoritatem imperatoris Turcm.um eam habere studeremus per aliquas conditiones, 
quae etiam parum honestae possent in extrema nostra calamitate cogitari, saltem quous- 
que communi summi pontificis et principum christianorum consilio liberarentur christiani 
a vexatione paganorum, quod revera sperandum est aliquando fieri necessario, si Ecc1e- 
siae sanctae consulendum erit ne conteratur; item cum tantopere nihil audiatur de re- 
diw Firley de ipsiusque expeditione apud caesarem, quamvis impossibile esset uni isti 
pauperi Regno, iam vero viribus potentiis et fortunis prope extenuato, sustinere hellum 
hostibus populosissimis et potentissimis Turcis, Tartaris et scismaticis, sed necesse erit 
his novis periculis et insidiis etiam a palatino Walachiae imminentibus nova adhibere 
remedia, novas quoque constitutiones et ordinationes habere ad defensionem, quae for- 
san si esse debeant durabiles, proficuae et tolleratu possibiles, opus erit M. Wam com mu. 
nia consilia et auxi1ia universorum dominorum suorum adunare, consiliis interesse et eis 
auctoritatem suae praesentiae adhibere. Tamen quia sub eo tempore, quo M. R. digna- 
bitur se deoccupare ad redeundum in Regnum et faciendum ea quae Reipublicae expe- 
diunt, nisi per nos ipsos talem qualis esse potent defensionem constituamus, possent 
Tartari aut Turci fcliciter invasiones facere et vastare Regnum, aut etial11 ille palatinus 
fingeret sibi eo iniuriam ex praemissis dictis per eum comminatis et iterum maiora priu- 
rihus malis committeret, posset vero sibi et cuilibet hosti, auferat Deu
, venturo ex his 
populi remanentis reliquiis conu-aria parari resistentia, saltem quoad defensionem non 


l Jan Karwowski, notarjusz królew., z ziemi płockiej (ob. M. S. w indeksie, szczeg. Nr. 2047), 
jest jeszcze 30 listop. w Wilnie (Teki Pawińskiego I 30). 
lOb. Nr. 125. Sprawy Krzyckiego załatwiają si" jeszcze w Wilnie 10 listop, Sieklickiego 
jeszcze 15 t. m. (ob. Teki Pawińskiego I 30 i M. Sum. III 656-8). Wspomniany w dalszym ciągu 
list starosty lwowskiego (ob. Nr. 120) z 31 paźdz. mógł nadejść do Wilna także dopiero w po- 
łowie listopada.
		

/Vilniana_030_10_222_0001.djvu

			206 


1502. 


Nt. 135. 


, 


talem qualis esse deberet, sed qualis ad breve posset fieri, dum modo voluntas propria, 
voluptas et coml1lunis libertas saltem ad breve seponatur, iccirco M. R. volens qualem- 
cumque ad praemissa provisionem facere interim duntaxat, donec ad Regnum rediret 
feliciter et dominorum sum.um consilia et auxilia adunaret, eius Ser tu decrevit in tenis 
Russiae ('am facere, fecit quoque O r d i n a t i o n e m ad defensionem promptiorem. 
Mandavit eius M. haberi exploratores alias custodes aut in Vinnicza aut Vlodi- 
l1liriae aut adminus in Luczka, ubi per capitaneum Leopoliensem duo servabuntur cur- 
rentes. Et quamprimum scietur novitas de Tartaris transeuntibus, unus ilIorum versus 
Leopolim curret intimando capitaneo novitatem et inter eundum avisando regnicolas de 
hostibus venturis; quando sciretur, versus quam partem et quanti irent, alter currere 
debebit verificando novitatem currentis primi. Mox ad capitanei Leopoliensis avisamen- 
tum, absque praemissione re"tium et nobiles et non nobiles, sicut istud ordinatum est, 
concurrant, et faciant aut terrorem hosti aut si possibile erit resistant vel confligant:, 
cuius descriptio ordinationis talis iam Russiam missa, ut supra in legatione Mroczkonis. 
Et licet de terris Russiae notarius Mroczek venturus erit hic Cracoviam ad V. Dnem 
mmam, relaturus conditiones ordinationis illius, tamen quia iIlae terrae absque ipsis pa- 
rum possunt, et V. D. I. Rev me Domine Cardinalis, V&f! quoque Dne. Domini Consiliarii de 
hac constitutione Russiae facta, ut aequum est, scire debeatis, et item qui a M. R. con. 
stituit, quod capitaneus Lucensis per proprios currentes velocissimos nuntios semper sci- 
tum dare debebit versus Cracoviam V. D. Imtle de Tartaris, idem quo<]ue currens per 
oppida et vi1la!' intimabit in Regno regnicolis transitum Tartarorum, iccirco M. R. eam 
ordinationem ad terras Cracovienses voluit intimare et intimat, et non minus quam in 
terris R ussiae vu\t eal1l ordinationem con:.titui in istis Cracovienslbus tenis. Quapropter 
rogat eius M., ut V. D. l. conventionem instituere dignetur his terris, vel Sandomiriae 
vel ubi commodius fieret, mandando proclamari, ut ad eam conveniant terrigenae, in 
qua exponatur ordinatio ipsa in terris kussiae facta, ut instar iIIius consentiant terrigenae 
nnn expectando praemissionem restium currere contra hostem leviter et celeriter, et de 
communi popu lo quattuor quintum expediant, dando illis pro victu panes, caseos, lar- 
dum et aliquid pecuniarum pro quattuor adminus septimanis. Currerent sic correptis 
armis, qualia quisque haberet, videlicet cum lanceis, arcubus, tribulis, fundis, fustibus, 
c1ipeis, iaculis etc., locus quoque designaretur, quem praecurrat campiductor Creza, et 
facto concursu procedant versus iIIa loca, ad quae Rutheni videbuntur convenisse, sic 
Deo bene iuvante defendentur terrae a futuris hostium incursibus. Cum vero M. R. te- 
Iiciter redierit et conventionem generalem instituerit, in ea tandem liberioribus et ex- 
tcnsioribus consiliis dcliberabitur, qualiter absque intennissione servaretur provisio ne- 
cessaria pro defensione. 
Verum a consultius esset, ut V. D. I. interim cum consiliariis universis conveniret 
et decerneret, ut legarentur nuntii ad R o m a n o r u m etc. r e g e m, a d e l e c t o r e s q u e 
I m p e r i i et per Gennaniam, quibus expuneretur Itaec quae isti Regno a paganis mfertur 
violentia, captareturque per querimoniam illorum benivolentia. quatinus, dUI1l Rcgnul1l 
istud dicatur antemurale il\orum esse et ruibundurn ruerit, auxilia praestent contra pa- 
ganus nobis, nobis inquam, qui per tot centena praeteritorum temporum viribus, san- 
guioe et opibus nostris anternurale illud defendere consuevimus etc. Interim M. R. de- 
occupando se a bello Moscovitano institueret generalem toti Regno conventiollem, pro 
qua vocaretur magister Prussiae, cuius vacatio si fieret ante legationes iIlas per Germa- 


... .l 


. Rps dodaje w tern miej.cu niepotrzebnie: quia 


.
		

/Vilniana_030_10_223_0001.djvu

			Nr. 135, 


1502. 


207 


niam faciendas, impediret vota M. R'ae in Germania. Pro eadem etiam generali co
ven- 
tione redirent nuntii ex Germania aut responsa rt'gum ac principum dirigerent, quibus 
responsis scitis et habitis M. R. captata benivolentia Germaniae principum in spem eius, 
immo etiam auctoritate accedente imperatoris, ex eadem conventione generali mitteret 
Romam facititerque impetraret decimam generalem per Germaniam, super quam aut de. 
fenderetur Regnum aut castra munirentur, loca quoque lortificarentur, in quibus prae- 
sidia tute locarentur, et ex eis fieret communi poputo confidentia et spes indubitata 
defensionis. quam in spem in rure residerent, sicque iterum terrae illae inhabitarentur. 
Si nulła spes ex Germania afferretur pro necessitate nostra, extunc M. R. necessario se 
conferret ad conditiones pacis apud paganos obtinendas, etiam si iIIae parum honestae 
essent; interim eadem cot:1i inclementia reliquos fratres christianos opprimeret et cogt;ret 
ad expeditionem generalem; sicque aut communi t'xpeditione contra paganos Iiberaremur 
ab iIIis \I1scriptis conditionibus, aut si l"xpeditio generalis non fieret. nos non ante alios 
sed simul cum aliis periremus. Itaque ante illam conventionem generalem, pro qua M. R. 
constitueretur, deberent legationes praemitti ad reges et principes catholicos, ut sciremus 
qualiter rebus nostris in generali dit'ta provisuri sumus, utque apud il\os in futurum 
essemus excusati, si aliquas fecerimus cum paganis conditiones, quae ilIis non placerent, 
aut quae non omnino essen t honestae. 
Sunt etiam alia post eorundem d. decani et d. Bieczensis de Lithuania recessull1 
quoad prosequendam cum Moschis pacem innovata, prout infra videbuntur scripta. et 
item negotia aliqua alia. Itaque et super his M. R. cum V. Dbu. confen.e mandavit, sic 
ut infrascriptum est. 
Domini Poznaniensis et Siradiensis palatini) scripserunt M. R'a
 rogantes, ut M. sua 
aut dnum Górski aut doctorem Coufficz decerneret iturum S a x o n i a m pro liberando 
iudice Poznaniensi, et eodem passu descenderet ad d.. marchionem ducem Brandt'mbur- 
gensem pro f("sto Epiphaniarum., ageretque causam d. palatini Poznaniensis, cui ad in- 
stantiam superstitis fratris Maternae pecuniae inscriptae arestantur in castris Cressno et 
Sulechowo 3, per occasionem furicidii olim Maternae. Mtas sua consensit dominorum eo- 
rundem palatinorum votis; quocunque etiam necessitatis genere occisus il\e erat, M. R. 
libenter ilłud accepit, nam publicus hostis erat patriae notoria patrare sohtus crimina, 
publico exinde edicto hostes patriae iudicatus ". Itaque quicquid necesse erit ad evincen- 
dam d. palatini Poznaniensis causam atque innocentiam, M. R. illi consensit, prout de- 
buit, commisit quoque, ut si fieri possibile esset, provideretur ibi, quod alter Materna 
oc cisi fratris t'xuvias non assumet, turbandaeque patriae occasionem non fingeret sic no- 
vam, et se iIli Swob non committeret. Super id M. R. credentias in personas alterius 
praelatorum aut d. Gorski aut doctoris Kottfficz dedit ad Saxoniae duces, et praeser- 
tim ad ilpaum d. Georgium Misnensem generum a; eorum et expensas sua M. designavit apud 


I Andrzej SzamotuIski i Ambroży Pampowski. Albert Górski, sekretarz królew., późńiej 
scholastyk włocI. 

 T. j. 6 stycznia 1503. 
B Po niemiecku: Krossen, Ziillichau w N. Marchji, na granicach Wielkopolski. 
" Grzegorz Materna popełniał srogie gwałty na Gdańszczanach począwszy od r. 1494, at 
nareszcie schroniwszy się do Poznania został na rozkaz wojewody And. SzamotuIskiego powie- 
Szony 14 września 1502. Potem dokazywał jeszcze więcej brat jego Szmon, z którym się sprawa 
skończyła dopiero w r. 1516, gdy się w więzieniu gdańskiem sam obwiesił (czyt. P. Simson, 
Geschichte der Stadt Danzig B. I. 1913, str. 344 i n.). 
li Por. str. 191, 


-
		

/Vilniana_030_10_224_0001.djvu

			208 


1502. 


Nr. 135. 


exaetorem terrae Poznaniensis recipiendas, mandavitque M. sua omni modo conari, ut 
aut vocaretur ad Regnum pro iustitia et promitteretur ei indubitanter, aut conventio de- 
cerneretur inter Regnum et Saxoniam pro iniuriis, aut quod Swob terminus praefigatur 
in euria ducali d. Georgii ducis Misnensis, in quo termino aut idem nuntius constitue- 
retur, aut si videbitur dominis, alii de Regno venirent nuntii causam iudicis evicturio 
Sicque videretur aequum Ser ti R., ut id quod domini de Ostrorog debent, solvant, de Re- 
publica vero impenderetur pro liberando iudice, ut ilIe liber existens causam ageret pro 
suo interesse cum his, cum quibus iure aeturus esset; et forsan Reipublicae redderetUlo 
id quod impendetur pro eo liberando, liberandus enim est auctoritate regia et Reipu- 
blicae patrocinio. IŁaque V. D. 1., si quid insuper deliberando cum dominis ad latus V. 
D. Imae exercitibus consulet faciendum, scriberet in ea re praedictis dominis tempestive 
versus Poznaniam, nam pro festo Epiphaniarum iturus erit unus iIlorum praelatorum ad 
terminum d. palatini Poznaniensis. 
Iamvero hoc negotium absolvebatur apud M. Riam de nuntio Saxoniam mittendo, 
sicut supra dixeram, al\atae tandem erant civium G e d a n e n s i u m litterae, continentes 
transuptum litterarum. quibus iterum iterumque per imperialem Mtem molestantur. Itaque 
M. R. mittit eadem transumpta Iitterarum V. D. Imae; videretur et commode et necessario 
faciendum, ut si doctor Kottfficz ibit Saxoniam, placeret autem id M. suae, eidem da- 
rentur litterae Mti. credentiae ad imp. Mtem, committereturque sibi legatio pro Gedanen- 
sibus sub uno contextu commissionum suprascripta um. M. R. tantummodo florenos quin- 
quaginta 
ibi assignavit pro expensis Saxoniam, tamen si V. Dbua videbitur committen- 
dum etiam iIIud negotium Gedanensium civium, V. D. I. deberet scribere mandareque. 
ut illi domini palatini expedirent iIlud negotium, et de exactione terrestri Poznaniensi 
assignarent illi expeditionem necessariam. Legatio vero ad regem Romanorum scribere- 
tur ei Cracoviae, vocato et interrogato de rebus prius gestis d. Nicolao Rozemberski, 
qui ante in ea re leJ{abatur ad Imperium J. IŁem prim. seripta dabunt modum legationi 
pro GedanensiLus faciendae, quae quidem licet non talia fuere, ut erant litterae reddi- 
tae ad formam sigillatam, tamen materiam hane eontinebant quae videbitur, et iccirco 
pro legatione facienda necessario videantur. Nam debebit istud idem ad Imperium iturus 
nuntius non ignorare, quod M. R. scripserat ad regem Romanorum petendo, ut se non 
intromitteret in iurisdictionem regni Poloniae etc., prout istud constat r mo d. episcopo 
Vladislaviensi. Respon<:ht imperator suos oratores in ea re et in aliis negotiis ad M. R. 
Poloniam venturos, tamen .non fuere visi. Item debet etiam non ignorare idem nuntius 
\ de responso dato imperatori pro duce Masoviae. cuius responsi habentur scripta, habetur 
etiam transumptum litterarum praedictarum pro Gedanensibu8 scriptarum. Unde M. R. 
rogat iIIud negotium de Gedanensibus bono ordine expediri per eundem nuntium, qua- 
tinus iIIi cives intelligant se non destitui patrocinio debito regio, quibus civibus M. R. 
respondit, quod mittet in ea re nuntium ad imperatorem I. Itaque necesse est, ut legatio 
ipsa committatur nuntio Saxoniam ituro. 
D e M o s c o v i a salvus conductus est allatus Hungaro oratori; itaque iIle profectus 
est in Moscoviam, et creditur iam ibi constitui. Post eum ibunt oratores Poloni desi- 
gnali: d. Lancieiensis palatinus nomine regio, Joannes de Buczacz senior, Petrus (:tapifer 


........... ... 


-
 

 


) W r. 1500, ob. Cod. epist. III Nr. 456-7. 
s Vilne f. V post S. Lucie festum proxima (15 grud. 1502). Alek.,ander donosi Gdań
z- 
czanom, że wezwał kardynała Fryderyka, aby w tej sprawie pOfiłał do cesarza albo archidiakona 
Cothphicz albo Woj. Górskiego kanclerza pozn. (Or. w Staatsarchiv Danzig 300 U. IV 567).
		

/Vilniana_030_10_225_0001.djvu

			Nr. 135. 


1502. 


209 


Cracoviensis et notarius Stanislaus Gnreczki, nomine praelatorum Rcgni; Lithuani: pi n- 
cerna Lithuaniae, Hlebowicz capitaneu!\ de \'\-"itebsko et Phethko notarius etc. l. 
Gen. d Joannes Bohothniczki de Prussia reversu!', cum quo ego Karuowski era m 
ad referendum id quod ille ordinasset, per me inter alia significat M. Riae, quod Pru- 
theni habere cupiunt conventionem, ad quam etiam mitterentur consiliarii Poloni, et 
facta ordinatione pro necessitate ilIarum terrarum ibidem. prout creditur, non recusarent 
dare M. Rille subsidium, deberet tamen d. Varmiensis episcopus prius apud M. Ri... eon- 
stitui et cum ea conferre de profectu. quam illa eonventio allatura esset suae M'i. In ea 
re M. R. nihil decrevit faciendum absque consilio dominorum cum V. D. 1 mB existen- 
tium; placeret quidem Ser'; suae ut ita fieret, attamen rem defert ad consilia V. Dni. et 
ceterorum dominorum cum V. D. Ima existentium. Itaque dignetur super hoc deliberare, 
et si consulent institui conventionem iIIam, mihi M. sua credentias dedit et Prussiam 
eundum mandavit ad instituendam eam, ibi quoque mandarem d. Varmiensi, quod ad 
M. Riam veniret, si Vl'lIet. Unde si d. Varmiensis iturus esset Lithuaniam. sic ipse eius 
scitu terrninum conventioni assignaturus essem, pro quo episcopus commode de Lithu- 
ania rediret. breve iterum iter essct suae Paternitati Lithuaniam veniendo et redeundo. 
V. etiam Dne.. deliberent iam dorninos dcsignare de Regno ad iIIam conventionem itu- 
ros. M. R tae videretur, ut Rml DD. Vladislaviensis et Ploczensis episcopi haberent hoc 
munus legationis, et licet d. Vladislaviensis Hungariam fuerit designatus. tamen si videbi. 
tur Dbnl Veslris conventio ipsa instituenda in Prussia, conferret Reipublicae dni Vladislavien- 
sis praesentia in illa conventione plus quam aherius de dominis seeularibus, designaretur 
etiam unus vel duo domini. Nam negotia gravia tractanda ibi erunt non solum iIIis 
terris, sed toti Reipuhlicae necessaria. Hoc ex relatione domini Bohothnicki dictum, sed 
infrascripta per alios fuere cogitata. 
Vellent enim forsa n Prutheni se eoaequare iuri communi Regni et libertatibus eis- 
dem gaudere oneraque communia fene. Vellent pro exemf'ndis in Prussia bonis regali- 
bus impendere, vellent. ut exempta daret M. R. in feodum et Prutenis et Polonis, vellent 
ut ea ratione servirent M. Riae et Poloni et Pruteni. Vellent in parte bOllorum per eos 
exemendorum gymnasium scholaribus et Pł-Ut{
nis et Polonis fundarc. Vellent, ut palatinis 
et aliis officialibus terrestribus daretur ali<]ua annua provisio perpetua, de qua absque 
propriis impensis impenderent negotia Reipublicae obeundo. Vellent, ut capitaneatus da- 
rentur in Polonia Prulenis et Polonis, in Prussia Polonis et Prutenis. Vellent conditiones 
dicere ad ipsorum terram pertinentium, quae communi iuri Polonico inferri deberent. 
Vellent, ut subiecti existeQtes iuri Polonico emendarentur certi errores atque defectus 
in iure Polonico. Vellent. ut fieret ordinatio, quod appellatio fieret r'c. iure terrestri ad 
aliquos prudentes et iuris doctos depulandos, qui non per differentia et infinita tOlius 
.,.l rL... ,.._....ł....., ......
 


) Poseł węgierski Zyg. Zantay przybył do Mozajska 8 grudnia, do Moskwy 29 grudnia. 
Posłowie polscy i litewscy otrzymali kredytywIC w Wilnie 9 stycz. 1503, a przyjechali do Mos- 
kwy 4 marca, a mianowicie: P i o t r M y s z k o w s k i woj. łlCczycki, J a n B u c z a c k i cześnik 
kor. i star. milCdzybożski, p i o t r W r o c i m o w s k i stolnik krak., S t a n. G o r e c k I kanon. pozn. 
i sekretarz królewski, dalej S t a n. H l e b o w i c z marszałek (tutaj ostatni raz wymieniony jako 
n a m i e s t n i k w i t e b s k i), który został tymczasem namiestnikiem połockim U. W olft, Senato- 
rowie i dygnitarze W. X. L. str. 45 i 85), Woj c i e c h J a n o w i c z marsz. ochmistrz królowej 
i nam. kowieński, wreszcie I w a n S a p i e h a kanclerz królowej, nam. bracławski i żyżmorski. 
C60pHBh"'l> pycc. HCT. o6lJ\. t. 35 str. 365. - Pmcerna Lith., Mik. Radziwiłł, nie wziął udziału w tern 
poselstwie, ani też pisarz Fedko. 
II Ob. Nr. 97 z 18 sierp. 1502, 


Acta AI.".ndri R. 1'. 


- 


l . 


27
		

/Vilniana_030_10_226_0001.djvu

			210 


1502. 


Nr. 135. 


Regni vota, sed iuxta dcscripta consilia ueciderent casus appelIationum, ut SIC et dives 
et pauper non currat post curia'n regis quaerendo aut iustitiam aut iudiciariorum de- 
cretorum excclltionem, pro ut aliquando propter defectum expensarum et difficultatcm 
aditus ac propter nimiam negligentialll petere iustitiam postponunt: et multi cum fletu 
a curia redeunt patrocinio iustitiae ,'el executione debita non consequuti;;. 
 
Pro duce Zatoriensi dicendllm cum r mo d. cardinali. 
lus feodorulll ante lInius anni dt'curslllll exigere deheat princeps a feodalibus, quod 
mSI fecerit, tandem post decurslIllI unius anni p{'rpetllatur feodatarius et eximitur iure 
feodi. Si etialll feodatarius a die requisitiunis per Ulmm annum inte
rulll neglexerit prae- 
stare feodum, ammittit quicquid iure feodi habIlit. Quapropter M. R. CUllllllisit, ut V. D. Ima 
vel per d. castellanum Bieczensem, si ibit Hungariam, vel per aliquem virum probum 
mandaret requirere nomine M. R;.e ducem Zathoriensem, quod M. Ri.e id quod iure de- 
bet faciat; id autem sic .fieret, qllod de hoc in futurum testilllonium haberetllr, quod 
requisitus erat. Idem nuntius, si videbitur r mo d. cardinali et ceteris domini
, dicat eidem 
duci, quod M. R. miratur, quod dux ipse exactionem percepit a ten-igenis de cornubus 
pro M. R. decretam, quae non ad ducem sed ad M. R. pertinet. Prout in quibuslibet 
terris sicut aliae exactiones ratione curunationis regiae sunt decretae, sic in Oswiaczi- 
mensi et iIIis terris curnuorum exactio erat instituta, de qua dux percepit id quod ad 
M. R. pertinet, videlicet aliquot centena florenorum ; itaque ilIa sol vat: aut ad rationem 
debiti sibi defalcancia erunt aliqllando. Idem nuntius dicat, quod dux aliquos mittat ad 
piscinas d. palatini Lanciciensis, prout de hoc dominus Siekliczki informati(Jnes habet; 
secus si fecerit, faciat contra ciucem capitaneus Cracoviensis id quod iuris est et com- 
misit M. R. faciendum. 
hem in puncto mei de Vilna recessus venit nuntius d. capitanei Leopoliensis cum 
litteris ad M. Riam, quarum cordiales caedulae continebant infrascripta. Novitates dt' lit- 
teris domini capitanei Leopoliensis erant transcriptae sic: 


Ceterum V. R. Mtaa scire dignetur, quod fuit quidam liko ap ud me cum le
atione 
infrascripta: 
Legatio voievodae, quam liko Wstekli referebat capitaneo LeopoIiensi, 
Dominus voievoda intimavit ad te: Fui semper amicus patri tuo et domui tuae ac 
tibi et fratribus tuis. Nunc rogo, ut se interponeres ad R. Mtem, quo d daret S. M. pacem 
huic terrae et dimitteret illam, quae terra est mea et patrimonium meum, quam ego 
recepi cum consensu d. regis Hungariae et ex mandato illips; si ista R. M. sinat, volo 
esse adiutor contra Turcos et Tartaros, quod nunquam vastabunt terras R. lWi.. Miserat 
ad me R. M. d. capitaneum Cracoviensem assignando diem, quo domini debuerunt de- 
equitare a R. Mte pro tempore assignato. Obi et domini Hungariae debuerunt fieri, quos 
ego conduxi; qui dum venerunt, monstraverunt interim 1\ granities, quas ego feci. Con- 
fido, quod terrae meae et patrimonio mea dabit pacem R M., quia ilIam ad guttul. 
meum defendere voIo. Et te rogo, ut non permitteres in terra mea dampna facere, quia 
mansi duos capitaneos: Hrynkowicz Klucznik et Kyrschahn myecznyk, quibus mandavi. 
ut iustitiam facerent subditis R Mti. et tu et.am meis; si iIlis iustitia non erit, mandavi 
iIIos defendere. Tamen d. voievoda vult tenere inscriptiones suas et iuramenta et con- 
siliariorum suorum. 
Responsum capitanei Leopoliensis super legationem palalini daturo, 
Gratus sum de amlcitia d. voievodae, quod mihi eąm ostendere vult, prout patri 


---------........--.---- ...-...
- 


· Lekcja niepewna, T. N. czyta: inter -- Ulj.micki i Hogdan: mihi 


A
		

/Vilniana_030_10_227_0001.djvu

			r. 135. 


1502. 


211 


meo. Intimavit d. voievoda, ut interponerem se ad R. Mtem, quod istam tenam dimitte- 
ret il1i. Ista res non est mea quicquid facere in hac re inter R. iVl'em dominum meum 
grat""''''; sunt domini seniores consiliarii Re
ni, qui magis in hac causa perficere possunt 
et stabilire ista inter d. palatinum et R. :\p.m dnum memu grat mum . Tamen quod attinet 
Iprol inscriptionibus, quae sunt inter R. M. d. m. grat mum , \'010 se interponere, quod d. 
palatino teneren\ur, prout dante Deo istae omnes res, quae nunc sunt, componentur et 
in fine bono statuentur inter R. Mtem et voievodam. Quod attinet pro iustitia facienda, 
ego faciam iustitiam d. voievodae hominibus, nisi quod iustitia etiam faceretur subditis 
R. Mti., in quo nuntium suum mittam ad voievodam. 
Et misi ad emldem voievodam nuntium pro aliquibus iniuriis, tamen magis ut ali- 
quid rescire possem
 quid agitur ibi. 
Ceterum \'. R. M. scire dignetur, quod cum sextariis nul\um finem fecerunt, et sic 
intelligo, quod condictantur cum istis servililms; si cum ipsis finem non faciant, omnino 
conspirabuntur. Ego scripsi saepius et scribo d. cardinali et ceteris dominis consiliariis, 
tamen ad hoc tempus nul\us finis est inter illos. Ceterum V. R. M. [scire dignetur), 
quod pro certo relatum est mihi" quod voievoda iam conscriptos homines habet per 
Bucovinam tria millia, qui se sihi subdiderunt et exhinc ad ipsum fugerunt, quibus ipse 
mandavit, ut equos, hastas, iacula", sagittas, c1ipea alias tarcze haberent, peditibus vero 
ut haberent lance(als et c1ipea, qui in duabus septimanis debent se monstrare. Ceterum 
V. R. M. scire dignetur, quod navigium in Coropyecz I destruxit et naves secat b et the- 
loneum recepit, et in Niesnów navigium fecit et theloneatores constituit; in zuppis etiam 
zupparios constituit tam in Colomija quam in zuppis ł laliciensibus. V. R. M. 
cire dignetur, 
si non erit provisio V. MU. alia hic in istis tenis, vere omnes Rutheni vadent ad voievo- 
dam, quia multi ribaldi vadunt ibi et nihil advertunt super suos domino
. Ceterum 
V. R. Mtem rogo, me non tradat V. R. M. oblivioni. Gratia sua Deus scit, quod non 
praesumo V. R. MU scribere de defectu mea videndo nunc necessitatem V. R MU., prout 
iIIae quittantiae mi hi non sunt adhuc extraditae, quas mihi V. M. dedit, tamen spes mea 
in Deo et V. R. Mte. 


Sermu. d. n. rex gratmu. et quilibet intelligit Tartaros ductu palatini fuisse vocatos 
contra Regnum, quandoquidem palam sua legatio continet, quia potest iIIos et ducere 
et abducere. Itaque res ipsa atque legatio suprascripta deferatur ad consilia dominorum, 
praesertim vero M. R. rogat V. D. Imam, ut cum non ignoramus necessitatem et quidem 
summam totius rei bene gerendae in Russia, ut stipendiarii foveantur ad certum aliquod 
tempus. Rogat M. R, quatinus V. D. Ima vel de aerario Regni vel de exactionibus aut sino- 
dalibus aut terrestribus aliquid mandet colligere pecuniarum pro sextariis aut aliis stipen- 
diariis in Russia, et ut mitteretur aliquis discretus cum pecuniis et pannis et daret illis; 
prius vero, quam fieret ista praeparatio mittendarum pecuniarum, videretur M. R1ae, quod 
praemitteretur nuntius ad sextarios et stipendiarios alios significans afferri afferenda, et 
qui prorogaret eis servitia ad futurum quartale anni, sic omnino providendo quod non 
recedant de Russia, saltem propter Ruthenos ne ad palatinum anobis deficiant; libens etiam 
videret M. R., quod aliquid pecuniarum mitteretur d. capitaneo Leopoliensi, plus en im 


a Uljanicki i BOR"dan czytaj!}: .opula. (.opa = fustis, palka. Ducange) b T. N.: fecerat 
1 Oba n,kopisy mają tu CO/'JlUZ, zapewne wskutek nieuwzględnienia znaku skrócenia na 
ro przez kopistę. Wsi bowiem tej nazwy niema na Rusi halickiej, natomiast Koropiec (w pow. 
tłumackim) jest prawie naprzeciwko Niżniowa, na północnym brzegu Dniestru. Tak też popra- 
wił już Bogdan. 


37* 


-
		

/Vilniana_030_10_228_0001.djvu

			2U 


1502. 


Nr. 135. 136. 


impendit in suo officio, quam percepit; sed ignorat :\1. sua, si istud V. -D. Ima faccre 
potest. Iccirco rem defert ad V. D. [mse arbitrium. attamen neque ipse deferendus C5t. 
Ex istis capitanci Leopoliensis avisarnentis colligitur avisamelltum, quod si vel 
impedietur in istis occupatis locis, vel etiam si nun permitterentuI- mercari \' alachi Le- 
opoli, ctsi regnicolae Valachiam mercatum non mitterentur, inte\li
et palatinus bellul11 
sibi moveri; sic til11cndum, ne cum imparati erimus, ille iterum Tartaros et Turcos mittat 
contra nos. Iccirco V. D. Ima consulat apud praelatos consiliariosque Regni, quid in ea 
re faciendum_ Scribit capitaneus Leopoliensis quemdam advocatum Soczaviensem ven- 
turlJm cum mercibus aut Leopolirn aut versus magnum ducatum Lithuaniae, ut sub spe- 
cie Jl1crcaturae exploratam habcret positionern M. R'ao et terrarum, quod verisimillimum 
est. Aliquibus videba tur, ut prohiberetur sibi \icentia mercandi ima etiam veniendi, con- 
sultius tamen erit non faciendum aliquid inconsulte. Iccirco super isto adventu advocati 
ac super l11C'rcatura ipsa communi qualiter faciendum esset et si ipse capitaneus Leopo- 
liensis istud prohibere debedt, dignetur V. D. Ima receptis super hoc consiliis capitaneo 
Leopoliensi primum informationem dirigere, quam consulent domini ad praemissa, tan- 
dem etiam i\1. Riae consiliurn illud SUUlU ac dominorum innotescerc. 



r. 136. 


B. m. d. r. (Wilno w pierwssej polowt"e grudnia 1502). 
Poselstwo ()lI bi.\'kupa waj mińskiego do króla, sprawowane przez 'Jana J(o- 
1wpatkiego, pleba1la malborskiego: Biskup zwraca uwagę króla na to, że przy 
zawarciu pokoju należy zahezpieczyt się, ab), injlantczycy nie dawali pomocy 
Krzyżakom. Dalej zwraca u'waf[f ?la dy .ftan zamków w Prusiech, na nieprz)'- 
jazne prądy wśród lud1lOścz: ?la z/q monetę krz)'żacką, na pogorszenie Jj.tosU1lków 
z księciem pomorskim, i uważa, że zarządzenia, które zamierzal przeprowadzit 
Olbratht, byl;yby zba7vumlc dla kraju, Wreszcie porusza sprawę przeniesienia bZ:f- 
kupstwa elle/mińskiego do Torunia i prosi, aby poz'wolono wnukowi jego Łuka- 
szowi de Allen w)'kupić Świecie a obciążyć pew1lq sumq RogOŹ1IO. 
Król wszystkie rad)' przyjmuje z wdzięcznośaq, pr.zyrzeka na 1lajbliższym 
zjeAdzie zaradzit gru1ttownie, a takźe rozważy t .fprawę niezadowolenia ludności 
z terażniejszego starosty malborskiego .Szafrańca. lymczasem pieczę nad Pru- 
sami, a zwlaszcza sprawf uspokojenia ludności przy pomocy środków kościeln.vclt. 
poleca biskupowi, do Pomona przeznacza poselstwo, w Jj-prawie zaś Świecia 
t Rogoźna obiec:uje 7vydat li:;ty pr:;y;walaJqce. 
Kopja wspólcz. 1. R. I. I 79-82. - 2. T. N 2.." 135-J4.!. 


Legatio Johannis Konopaczki, plebani Mariembur
ensis I, nomine domini Lucae, episcupi 
Varmiensis, perorata etc. 
Serenissime rex. Et sicut d. episcopus de felicibus successibus V. S. MI;. semper 
iocundatur, ita in adversis tristatur, et Iibenter vellet, quod singula V. MU acciderent 




 



- 


....-- 


lOb. Nr. 23-24.
		

/Vilniana_030_10_229_0001.djvu

			Nr. 136. 


1502. 


213 


secundul1l voluntatem suam Et quia nupt'r intellexit, quod sermul rex Ilungilriae inter- 
ponił se, quatinus sit pax inter Ser. V..... et ducem Moscovitanum. quae si facta fuerit, 
creditąue etiam cum Livoniis erit, cum quibus qualem inscriptionem V. M. fecerit, quia 
hoc ignorat, nescit certa m rem dicere. Tantummodo V. S. dignetur attendere, quod si 
innovandae erunt inscriptiones cum Livoniis. habeatur respectus, quae ita fierent inscrip- 
tiones, quod non adessent Cruciferis in Prussia contra V. R. Mtem. Habeatur etiam re- 
spectus, quod in Livonia episcopi non bene consentiunt cum Ordine, qui antiquis annis 
semper profitebantur magnum ducem Lithuaniae defensorem suum et hodie hoc libenter 
facerent, sed non audent, quia Ordo sibi usurpavit superioritatem. hem Ordo requisivit 
Lithuanos pro observatione antiquorum foederum, quando intellexit unioncm factam cum 
Regno. Haec ideo didt. quia cognoscit, quod iste Ordo in Prussia laborat contra M. V. m 
multis ac variis modis, qui armant se et disponunt castra eorurn, c1vitates et oppida 
munientes etc., et in illis in Livonia mag nam confidentiam habent. Unde si iII i habebunt 
pacem, timenda est commotio in Prussia stante ista infestatione Regni Tartarorum, Va- 
lachi etc.. et accidunt eis multi favores intrinseci et forenses, quibus et Sedes apostolica 
fav('t, quia hoc modt'rnus papa adhuc cardinalis existens d. episcopo retulit etc. 
. hem quomodo castra nostra sunt disposita ad fugiendum, et Ordinis omnibus pro- 
visa necessariis. et apud eos sunt iudicia, iustitia, reconciliatio hominum, et quomodo 
nos ipsi derident, et etiam quomodo communis populus V. Mli. in civitatibus et op pi- 
dis ipsis Cruciferis favet et adhaeret, non tantum spiritualis sed et secularis Venit qui- 
dam plebanus ad dI1um episcopum, rogans ab eo informationem, quod aliqui confitentes 
veniunt ad eum facientem eis cOlIscientiam, quod R. M. possideret terras Prussiae iniuste 
et ipsi essent in excommunicatione papali etc.; :unde iSła ,'eniunt, V. M. intelligere 
poterit. 
hem de moneta quam Ordo cudit. et quod grossus non valet nisi duos solidos, et 
antiqui val('nt tres soli dos. quod d. episcopo videtur esse contra inscriptiones pa cis per- 
petUae et superioritatem Regni, quam superioritatem idem magister hodie valde sibi 
usurpat contra homines V. Mlia, etiam in scribendis litteris. quam etiam in multis aliis. 
Rogat, quatinus V. M. cuderet monetam, esset enim cum magno com modo V. Mlia et 
Reipublicae terrarum Prussiae etc. Attendat etiam V. R. M., quid iste Ordo superioribus 
annis V. M. antecessoribus regibus Poloniae fecerit, si servabat pacem vel non. Avus 
V. MI;. habuit totam Prussiam in possessione castro Marienburgensi et castro Gdanensi 
duntaxat exceptis, et tamen ipsi Cruciferi viceversa iIIam recuperaverunt; quando ante- 
cessor domini episcopi gessit bellum in episcopatu Varmiensi, tunc etiam Ordo receperat 
aliqua castra et civitates, quare ipsis modica fides est adhibenda, maxi me cum habent 
favorem intrinsecum et forensem. 
Item non sine causa Ordo recepit istum magistrum de tam notabili et insigni domo, 
cui, sicuti communis fama est, Almanica natio multa pollicita est etc. 
Dux Pomeraniae, qui semper inclinatus erat Coronae, timendum es t, quod erit al- 
terius animi, maxi me in causa Ordinis. contra quem nolebat unquam esse, prout decla- 
ravit divae memoriae Johanni Alberto regi. Propterea rogat humiliter d. episcopus, qua- 
tinus V. R. M. dignaretnr haec omnia in tcmpore providere, quia i
ti Pomerani viden- 
tur quaerere occasionem contra V. Serii. snbditos. Et t'lapsa aestate capti sunt per cum 
certi mercatores, qui arlhuc detinentur. 
Sed si V. M. terras Prussiae ita instituerit, sicut volebat d. m. Johannes Alhertus 
rex et universum Regni consilium in hoc consenserit, tunc ista omnia pericula non ha- 
berent locum cum gloria et laude V. MUs et non parvo com modo. Quum terra est sine 


-
		

/Vilniana_030_10_230_0001.djvu

			" 


214 


1502. 


Nr. 136. 


capite, non est ad quem habeat respectum, et populus est suae voluntatis et inobediens, 
non est sicut sunt Poloni aut Lithuani. Si consurgeret aliqua vis, quod Deus avertat, 
credit onmino d. episcopus, quod terra Prussiae veniret in commotionem perniciosissimam 
\'. :rł-I'i et Coronae, quia in civitatibus magis potest communitas, quam superiores; quarc 
!\-I \T. in hoc providere dignetur. Item capitaneus Marienburgensis seu gubernator con- 
tra praedones deberet mittere e	
			

/Vilniana_030_10_231_0001.djvu

			, 
ł 


Nr. 136. 


1502. 


215 


Prussia; M. vero R., dum feliciter aliquando Prussiam veniet, curabit etiam istud ponere 
in provisione meHori. Sed tamen etiam sub hac Seru, suae absentia poterit ad hoc con- 
silium et decreturn inveniri in conventione proxime futura, quat.inlJs et castra melius 
servarentur, et fides subditorum Ordini inclinata rectificaretur ad integritatem M. R i.e 
servandam. 
Verum est, quod hac tempestate bellorum, Regno per Tartaros et Walachos iII a- 
torum, commoditatem habet Ordo contra Regnum, tamen absoluto Moscovitano bello, 
cuius speratur felix exitus per concordiae media, tandem M. R. commodabit operas et 
consilia sua, ut et Walach i et Tartarorum furores compescantur sanis consiliis et mediis 
opportunis mediantibus. 
Quidam conscientiam onerant nostris, quod iniuste subiectionem professi essen t 
Regno, et forsan etiam c1erus in officiis missarUIn non facit memoriam pro regibus Po- 
loniae, de hoc M. R. per alios etiam avisata. Sed et istud omne dabile esset, si dd. 
episcopi Prussiae, videiicet Varmiensis, Vladislaviensis et Culmensis, super hoc consulta- 
bunt. Committeretur archidiaconis seu visitatoribus dioecesanis, ut missalia corrigerent 
et in canone presbyteros examinarent, comminarentur poenae et ordinarii eas exige- 
rent, aut quilibet in dioecesi sua poenam suspensionis comminaretur. Sic aut aliis consi- 
liis poterint dd. episcopi elTorem hunc removere. Quod M. R. defert prudentiae et de- 
votioni dd. episcoporum suorum in Prussia, et R. D. Varmiensis deberet istius rei emen- 
dandae promotor esse, prout M. R. de eius Paternitate confidit. 
Gesta Prussiae per vos memorata talia fuere, quorum reminiscentiam facere utile 
est; tamen Deus optimus avertat hoc malum a nobis, et d. episcopus dignelur consulere 
cum ceteris dominis, quod ordine meliori omnia fiant in Prussia. R. M. contenta erit 
omnia facere, quaecunque in conventione per Polonos et Prutenos consiliarios statuentur. 
Verum est, quia unus praeesse deberet multis, a quo dependeret gubernacululll 
negotiorum occurrentium, sed per M. Ri..m non stat, quominus id fiat. Itaque si videbitur 
gubernatio committenda alicui in conventione proxima, istud consulant et concludant cum 
Polonis et Prutenis consiliariis. R. M. executionem faciet, sed sua MW istud ordinare 
aliter non poterit hac vice, hic absque consiliariis Regni agens feliciter. lech-co in con- 
ventione iIla consulatur isti rei. 
Ssaffranyecz non constituit M. R. in Margemburg, sed olim Albertus rex, quem 
tandem M. sua approbavit l. Scit militem optimum, l1łagni nominis in Regno baronem, 
miratur M. R. cur iIle non habeat ilIum favorem dominorum Prussiae, ut secum super 
eventibus consulantur et remedia adhiberentur eventibus contrariis. Ad eum tamen 
1. sua 
nuntium et litteras mittit, instituendo eum ad omnia pro necessitate obeunda. Si illius 
officium impedit res in Prussia melius gerendas, M. R. in conventione gencrali, in qua 
constituetur feliciter, deliberabit super hoc ac cum d. Varmiensi et cum ceteris consi- 
liariis istud tandem faciet, quod expediet. 
Gratissimum est M. Riae avisamentum et consiJium, ut propter eliminandam Cruci- 
ferorum iurisdictionem et eam monetam novam, quae forsan est suspecta, cuderetur mo- 
neta nova in Prussia sub imagine M. Ri..., quam rem M. R. d. episcopo commendat et 
rogat, ut in conventione proxima conferat super ea cum dominis. Et si factu possibile 
est, contenta esset M. R., quatinus opera et impendio d. episcopi institueretur cuderetur- 


) Jednakże spotykamy w M. S. III 270 nominację Piotra Szafrańca kasztelana wiślickiego. 
starostą malborskim przez Aleksandra w Krakowie 21 lutego 1502. Być może jednak, 1e było 
lI) już za Ulbrachta ułożone.
		

/Vilniana_030_10_232_0001.djvu

			l16 


1502. 


Nr. 136. 137. 


que, sicut in conventione decreturn esset. ltaque dignetur d. episcopus eam rem pro- 
movere publicitus et executioni mandare, quo M. R'.m sibi et suis proinde obligatiorem 
reddet, et M. R. executioni mandabit, posteaquam decreturn conventionis accipiet. 
Si haec ordillatio in Prussia, quatn Albertus rex .decreverat, erat in re, incognita 
est M. Riae, cuius etiam non in toto reminiscitur d. Lanciciensis palatinus; tamen M. R. 
scrutabitur et studebit hahere descriptam a dno vicecancellario, si eam habet, qua ha- 
bita non reprobabit M. R. quicquam per olim M tem fraternam ordinatum erat ad condi- 
tionem Regni et ten arum Prussiae. 
Pro furtis et praedationibus capitanei locorum culpandi sunt. Scribit ilIis Iitteras 
M. R. mandando providere, ut adeo Iibere non committantur praedae et latrocinia, imo 
quod observentur receptacula et semitae pracdonum ilIorum, prohibeanturque de cetero 
adeo licentiose praedari. 
Rmue d. cardinalis nihil intimavit M. R'a e de Kamyen) per Saxones expilata a et iIIa 
responsali incursione et crematione in oppido ducis Stolpensis commissa. Bonum esset 
et rogat M. R, ut ex conventionp. Prussiae mittantur nuntii ad ducem illum cum lega- 
tione honesta et necessaria, quam concipient domini ex necessitate eventuulll. Vos veTO 
d. Konopaczki critis unus tanquam a conspectu M. Rial llIissus. facietis itaquc orationes 
gratas et honestas, ut dueis ilhus favor et amicitia non laedatm, sed captaretur ad fu- 
turas l{egni necessitates. 
Transferendae ecclesiae Culmensi M. R. consentiet, si istud dominis in conventiont" 
videbitur faciendum. Tametsi speranda esset melior conditio telrarum Prussiae. qua se- 
quuta sequeretur etiam conditio melior iIIius vasti loei; tamen si domini in conventione 
secus sentient
 etiam M. R. approbabit, ut transferatur. Itaque defert ad communc con- 
silium conventionis proxime futurae in Prussia. ubi istud negotiutn proponatur et per vota 
approbetur; novitas enim est haec, quae in Republica im:ol1sultis senatoribus odiosa esset. 
Pro castris Swyecze et Rogozno habebitis litteras, et habiturus erit dom. episcopus 
Varmiensis quascul1lque volet '. Cuius Paternitati commendetis negotia M. Rial et dicetis 
favorem specialem Regni ptI suae r mae . 


Nr. 137, 


Wilno 15 grudnia 1502. 
Król Aleksander do biskupa warmińskiego: skoro zdanie111 biskupa projekt 
oraynacji pru
'kiej Olórachta już wszystko przygotowal, tedy należy jq wziqt 
pod obrady na 1lajbliższym zjeżdzie pruskz"m,. tymczasem król zażqda odpisu or- 
dV1lacji od podkallclerzego, ab.y lnt
{{1 się dokladme poiliformowat i niebawem 
o.ftatuznq, ręk( przy/ożyto 
1. Kopia II k. w. X VI/I nlk. LlJackiego, w Muzeum XX. Lsartory.rkich Nr. 239 str. 437. 
2. f. N. 24, 903--/- U!X iJIs. cap,"t. /"armiensisc. 
Alexander Dei gratia rex Poloniae. tn. dux Lithuaniap., Russiae I'russiaeque domi- 
nus et haeres. 
Reverende in Christo pater, sincere nobis dilectel Quoniam iam V. piU animum 


../J
./">..rV
""'''' -''-'''' ............... 
..., .......;...,...
_

 _ 
 
. Bezmy'IDY kopilta pisze: ex Pilata(t) 
J Wzdłuż granicy Prus Zachodnich od strony Pomorza są trzy miejscowości h.-j ll.1zwy: 
w powiecie wejherowskim, kościerzyńskim i złotowskim. 
!I Listy te wydano, por. M. S. III 668-9 z 15 grud. 15U2.
		

/Vilniana_030_10_233_0001.djvu

			Nr. 137. 138. 


1502 


217 


nostrum ad ordinanduJU et componendum statum terrarum Prussiae propensum esse pro 
com perto se hahere scribit, id profecto nobis est magnopere gratum, nec V ptem ea de 
nobis opinio fallet. Adiecit verbis paene earlem et alia mu\ta Johannes Conopaczki no- 
tarius noster, qui a pte V. in mandatis accepit, quorum singula singulariter nobis grata 
fuere. Sed quod moram his rebus noxiam et periculosam fore V. pt.a scribit, cum prae- 
sertim omnia ad irl perficiendum opportuna et necessaria per fratrem nostrum d. m. 
Albertum regem cum consilio V. pUa et a\iorum satis superque constituta et per sena- 
tum Regni approbata fuere. nos quippe nec hanc parvam moram hisce rebus perficien- 
dis interponendam, quoad hllius provinciae statum turbulentum superis iuvantibus pac- 
caremus, fore noxiam existimavimus, ut demum isturl mUDus Ą adhibito V. pt.a et aHo- 
rum, qui bene gerendae rei peritiam habent. consilio, irsi adniteremur. ut omnia ex 
sententia peragantur. quae tum Reipublicae tum nobis conductura videbuntur. Nec 
V. pt.a sed nec quispiam alius ullquam aperuit nobis
 si iam istae ipsae res, quae huic 
ordinationi consentaneae forenl. per singula capita digestae et constitutae essent atque 
in conv('ntu Piotrchoviensi approbatae I. Ignc\ri ergo istarum rerum ąc subinde litteris 
pUB V. adllloniti et rogati. ialll praemisimlls notarium nostrum Johannem Carwowski, 
qui istulll conventum authoritatc nostra futurum rlenuntiarct, in quo ageretur, quo pacto 
ad id muneris obeundum ingredi debeamus. Sed cum ita. ut scribit V. ptu, omnia com- 
posita sint, tollemlls moram. cum exploratum habeamus semper nocuisse deferre paratis, 
gratumque erit, ut in eodem conventu ita definiatur et conc\udatur, ut mox extremam 
ma num eis imponere possimus. postquam ista b significabuntur. Interea vero temporibus 
et ipsi dahimus operam, ut ah his perquirere possimus, qui cum haec fierent aderant, 
et praesertim a vicecancellario. si has ipsas res habet descriptas. Haec igitur et alia iste 
notarius noster latius coram explicabit, qui eodem munere iussu V. ptla apud nos per- 
functus est. Datum Vilnae. feria quinta post festum S. Luciae anno Domini millesimo 
quingentesimo secundo, regni nostri secundo. 


Dominus rex 
per se 
Reverendo 111 Christo patri domino Lucae episcopo Varmiensi, sincere nobis dilecto. 


Nr. 138, 


Wilno I7 grudnia I503. 
'Jan Łaski do biskupa warmińskiego: narzeka na brak wykonania dobrych 
zarzqdzeń z winy tych, o których Konopat:ki powie. Prosi o przypilnowan£e 
zjazdu pmsk£ego i o częste rady dla króla, który jest jeszcze nowicjuszem 
w sprawach knJlestwa, a królestwo jest jedno w Prus£ech z" w Krakowie. 
Or. pismo wlasnoreczne J. Laskiego. Arch. biskuPie w Frauenburgu: .MS. D. 65 k. 45. 


Reverendissime in Christo pakr et domine, domine graciose et colendissime. Sic 
est, ut V. P. Rma scrihit, de infelici successu Regni factum. r\on eum enim effectum exitus 
monstrat, quem sperabat P. V. R., IIti scribit, sperabat siquidem bene provisum esse 


. W obu kopjach: veniens 


b r4;kopisy: iatum 


l Tekstu tej ordynacji pruskiej i dzisiaj nie znamy. 
Acta AI....ndri R. P. 


:18 


--
		

/Vilniana_030_10_234_0001.djvu

			2t
 


1502. 


Nr. 13!'\. 139. 


futuris pcriculis, et erat revcra provisum, prout istud P. V. l{. ex isto serviture suo 
d. Conopeczky ilccipiet; at si vel optime provisum fuerit, cum tam en nihil execucioni 
mandatum, perinde mi nihil provisum fuisse puto. De his hactenus. Velim, ut ea in finc 
non initio deploreru fralres nostri, serl verendum est, ne iterum iterumque obrepant nos 
eadem mala eorum culpa, quos d. Conopeczky ct et insuper preteritis parum glorie trihuere possumus, saltem ad deliberacionem fu- 
tllrorUJll convertendi essent conatus communes. V. 1'. R., que eminus conspicit, habet 
R. Celsiturlincm non proclII ą votis suis et respondet eius Sert... hac vice quicquam ma- 
gis potuit. Reliquum provincie V. P. ){. prohc ac diligenter gerat, lit cOl1\encio tenea- 
tur, IItque auctoritas Iribuatur execucioni, que e M. R1R" hllmeris rlcpenrlet, tandem optime 
sperct futurum id, 'I uod expedit quorlque absque offensa communis status furet. Cum 
autem perpenrlit V. P. R. omnia arl execucionem ponenda que essen t consulta, memorabit 
(quemadmodum vult) id in
inuare suo tempore, quod non cogitant hii qui debent. 11Iud ta- 
men ad M. Riam non puto referri, cllm ignoret, (luid sibi, quid Reipublice incumbat - 
novUl; homo. EW' eciam. qui minime in Iiminibus suae Serl;' versor, minimorum omnium 
condicioncm professus, minorem in magistratu Regni, quod RegnUln idem in Prussia quorl 
Cracovie esse non dubito, inconslItllis enim est i\la vestis sacra, divinare non poterim 
pro inveniendis saluberioribus mediis, nisi senatus ipse, qui scit et potest, i\lud facere 
velit. Ex necessario V. P. RmR MI; K. sepius scribere dignabitur, suggerendo et consilillm 
et negocium pro łeliciori Regni stalli, quod sue Mli gratum erit, et Deus c\ementissimus 
dierum longitudine et fortunarum augmento V. P'i R. retribut't. Ego me com.mendo 
P'i V. R. I>atllm Viln(', XVII deccmhris 15°2. 


V, plis servitor 
Johannes de Lassko 
In dorso: Reverendissimo in Christo patri domino Luce Dei gracia episcopo War- 
miensis ecc\esie, domino gracioso et colendissimo. 


XI', HU" 


Wilno 20 grudnia 1502. 
Król Aleksa11der w odPowiedzi k.\"iędu 'Jerzemu saskiemu} donosi, że po- 
.
etslwo jego pra,r:1"tte prz...vjqt' aż po powrocie do królestwa na 1tt.ljbliżSZ1'1Jl seJ- 
11lle 'Walnym. 


A-opja fV.fpókz. 1. .ln-h. paltst.w. w !\-nJlewat: Ordensbrie/m'chiv, /5 02 Od.5"- 
lJ£.z. . ;/. (.A. .\: XXVIII 47). - Kop. wsp. 2. I<. I. I ,S'2 b. - 3. l: N 24.9£9-922 (ex 2). 


Alcxandt'r... lJIustrissimo principi rlomino (;e()q
io duci Saxoniae, landgrauiu Tu. 
rungiae et marchioni Misnae, łratri gt'neroque carissimo salutem et mutuae benevolcntiae 
ullltlisque boni augl11cntum. mm" princeps, frater generque charissime! Perscripsit V. ItR" 
suam nohis fraternam benevolentiam et  V. et aha istills
		

/Vilniana_030_10_235_0001.djvu

			Nr. 139. 140. 


1 M2, 1503. 


2H) 


rei consequentia, ąuod non opus est ad praesentes transferre, quandoquidem in respon- 
sis praesentium colliguntur illarum effectus. Rectum itaque sciat V. l. suum illud esse 
iudicium recteque sihi polliceri de 1I0bis et fraterna benivolentia nostra, ut id nQII mi- 
nori favore [raterno consecutura esset ex nobis pro se et ill Dlo fratre SUI), quod ah olim 
fraterna Mt
 expectatum erat. Quippe quum una eademque necessitlldo esset nostra quam 
olim fraternae Mti. erat cum I1I mlL Fraternitate V., nequaquam conrlitio futura erit infe- 
rior eiusdem fraternitatis et mutuae henevolentiae, sed semper speranrlum eiusrlem vi n- 
culi fraterni et benevolentiae mutuae augmentum. 
Quod autem V. I. fuerit extra provinciam suam, nos quoque non visitaverit, neque 
impedire voluerit hac legatione sua in persecutione negotiorum nobis impendentium, 
sed locum et tempus orato.-ibus venturis rlesignari cupiat, gratias putavimus agendas 
Iti V., occupationi deferenti nostrae. Sic qui dem era t, quorl gravibus hic eramus occupati 
negotiis, sed tandem conamur ab illis deoccupari arl Rel{numque redire feliciter. Et quo- 
niam in talibus negotiis nihil absque con!-i1iariis Rel{ni stahiliri potest, ima etiam gra- 
vium negotiorum gratia cum iIlis in proximo convenire volllmus, idcirco V. F. I. decrt'- 
tum oratorem illm.um suorum ad nos mittendorum rlifferre velit usque ad nostrllm in 
Regnum felicem reditum et conventum generalt"m nostrum cum regnicolis nostris pro- 
xime futurum. Nos enim cum eundem conventum statuerimus habendurn, iIlico diem et 
locum illius V. Iti per nuntium proprium nostrum denuntiabimus, ut pro illis V. I. suos 
ipsos mittat oratores, quos non dubitet futuros nobis gratissimos pro efłectu mutuae 
fraternae benevolentiae. Praeterea non minus gratum esse sciat nohis avisamentum per 
cordialern cedulam scriptum rle feli ci valetudine sua et carissimae sororis nostrae. Opta- 
mus augeri l. Dnem V. et valC'tudinis et successuum vota, sic ut optant et nos velimus; 
volumus vero non minus feli ces esse et eos ben e valere cum i1l wR prole, ut nostra fo- 
ret res. Datum Vilne, die martis XX decemhris a anno Domini millesimo quingentesirno 
secundo, regni nos tri anno primo (sic) 
Dominus rex per se. 


Nr. UH. 


W,lno ok. 9 stycsnia 150.1. 
Pos61stwo panów polskich do hoj,erów moskiewskich pod przewodnictwem 
Piotra Myszkowskiego woj IfczyckŻego w sprawie pokoju, tlprobo'wane przez radę 
litewskq z dodaniem artykułów szcz
f{óltJ'lvyt"h. 
R. I. l 
 1-85. 
I) Kredytywa dla posłów od kard. Fryderyka i innYl;h panów rady kor. w języku ła- 
cillskim, wydana w Krakowie grud. 1502, nie .przytoczona w R. 1.. zachowała się tylko 
w ruskiem tłómaczeniu (oh. Akty Zap. Ros. I 275 i Sbornik russo ist. nbszcz. 35. 3 82 ; 
por. nasz akt z Illistop 1502 Nr. 12 9). 
2) Legatio praelatorum et consiliariorum regni Poloniae ad con$iliarios magni du- 
catus Moskoviae (Dat. u. s.). 
Tekstu tego poselstwa nie podajemy, ponieważ znane jest z ruskiego t łómaczenia, 
sporządzonego w kancelarji htewskiej. na podstawie którego hyło w Moskwie odpra- 
wione (ob. Akty Z. R. l 275 i Sbornik 35, 3
2). 


. Tak R. I.. przyczem cyfra XX niewyraźnie napisana. brak w '1'. N., w obu Id opuszczony ruk !"iDłO- 
wamia. Kr6lew. ma: Uat. Vilne XXI die dcccmbriH i rok panowani... I, podczas gdy powinien hyć II. 


:18.
		

/Vilniana_030_10_236_0001.djvu

			220 


1501 


Nr. 140. 14i. 


Uwagi goonell1 jest tylko opuszczenie ze względów kurwazji w ruskiem tłumacze- 
niu tego ustępu łacińskiego, który mówił o pominięciu przy wyborze Aleksanora innych 
książi}t »aeque oivites et eandem et forfoan maiorem iustitiam habentes«, jak pierworo- 
dnego Władysława i przytykającego Śląskiem Zygmunta (ob. w wyciągach U Uljanickiego, 
Materjały str. 228). 
3) In consi\io Lithuaniae infrascripta puncta erant approhata et data Polonis et 
Lithuanis oratoribus in Moskoviam 15°3. 
Isti articuli sunt inferius scripti. 
Uljanicki, Materjały str. 229. Ruski tekst: A. Z. R. I 149 (jako zakończenie arty- 
kułów podanych u nas pod 4). 
4) Articuli super legationem ad ducem Moskoviaf'. 
Ruski tekst ob. A. Z. R. I 347. 
Wszystkie te tłómaczenia i objaśnienia sporządzone były w kancelarji htewskiej 
ok. 9 stycznia 1503, którą to datę nosi wspólna kredytywa dla posłów polskich i litew- 
skich (A. Z. R. I 267. Sbornik 35, 365). W nrze I i 2 ruski tekst sporządzony jest na 
podstawie łacińskiego, w 3 i 4 przeciwnie łaciński na podstawie ruskiego, w miarę jak 
z której kancelarji, polskiej czy litewskiej, akt pierwotnie wychodził. 


NI'. 141. 


Wilno II stycsnia 150J. 
Aleksander do Łukasza biskupa warmińskiego: na wypadek, gdyby Mik. 
Kościelecki na czas ?lic przJ'byl, posyła na ręa biskupa list wierzytelny dla 'Jana 
J(onopackiego i poselstwo, jakie ma wypowiedziet przed.'Ita'lvidel króla na seJ- 
miku malborskim, z upoważnieniem do poprawek. 
1. Dr. w Arch. bisk. 1V Frauenb1trgu: l11S. D. 65 k.53- - 2. Kopja z 1f). X 1'/11 w ręko 
Muz. Csartoryskicń Nt.. 239 stt.. 439. 


Alexander Dei gratia rex Poloniae, magnus oux Lithuaniae, Russiae Prussiaeque 
dominus et haeres. 
Reverenoe in Christo pater, sincere nobis dilectel Post ohsignatas eas Iitteras, quas 
praesentium exhibitor defert de conventionibus per nos institutis, menti incidit tutius 
faciendum pro conventione Prussiae, quia licet direxerimus ad ven. Nicolaum de Coscze- 
.lecz praepositum Vladislaviensem, ut nostram iI1e voluntatem referret in Mariembur- 
gensi conventu. confidentiam tamen habentes singularissimam in virtute et benevolentia 
pti. V., mittimus in omnf'm eventum credentiae litteras in manus P. vrae, in personam 
honorabilis Johannis Conopeczky notarii nostri - scriptas, mittimus etiam legationem per 
eum dicendam in conventione Mariemhurgensi, in quantllm praepositus Cosczyeleczki 
tempestive non veniret. Quam fluidem legationem etiam praefato praeposito oireximus 
et item illi ipsi Conopeczld scripsimus, ut secundum V. pUl informationem exponeret 
in conventionis medio voluntatem nostram per nos descriptall1, quam praesentibus in- 
troclU!
am V. p.i oirigimus. Itaque roj{amus ptem V., qllatinus aovocato tempestive eo 
ip	
			

/Vilniana_030_10_237_0001.djvu

			Nr. 14i. 142. 


i50J 



21 


alibi ubicunque rf'motiis ageret. Attamen putamus tutius provisum esse eo modo. ut aut 
ille aut iste, qui primus veniet. fungatur legationis i iii liS munere; cui rei V. P. suam 
adhibere dignabitur industriam pro singulari complacentia nostra. sic ut fideles illi no- 
stri non possint pro indigllitate conqueri. Datum Vilnae. feria quarta infra octavas Epi- 
phaniarum Domini anno eisdem millesimo quingentf'simo tertio. rf'gni nostri secundo. 
Dominus rex 
per se. 
Rf'verendo lO Cl1risto patri domino Lucaf' episcopo Varmiensi, sincere nohis dilecto. 


NI'. 14
. 


B. ",. d. r. (Dnta j, w.J. 
Post:/stwo króle'wskie do .\'ejmik1l. pru.fkiego 'Wzywa Pru.)'aków, aby obra- 
dziwszy swoje spraw)', a szczególnie projekt ordY'lacji pruskiej Olbrachta, wy- 
siali posłów celem ostatecznej decyzji na sejm walllY piotrkow.fki, zwołany 1la 
dzień I2 marca I503. 
KoPia wspólc1&. N. I. I 86-87. 


Legatio ad conventionem Prussiae. 
Utrum V. Dominationes intellexerint nec ne voluntatem et desiderium Mtia R. domini 
nostri gratmi, quam ac quod habuit et habet eius M'U ad omnem necessitatem et ordi- 
nationem iustitiae ac Reipublicae meliorem in terris Prussiae fa ci endu m, non omnino 
certa est regia Celsitudo. Primum enim, dum eius M t ... post suam felicem coronationem, 
cui certi V. Dnum intererant, Prussiam venire non potuit, cumque Lithuaniam pro suis 
maximis agendis negotiis egressura erat, decreverat eius M. dominos certos Polonos, 
quibuscum Dn.a V. consultassent et tantum, quantum magis ac melius fieri potuisset in 
absentia Serenitatis suae pro omnibus terrarum Prussiae eventihus. Intellexerat enim 
ex aliquibus Dnom V. in coronatione Seria suae existentium, quia pernecessarium illud 
esset subditis Seru, suae in Prussia. et praesertim ut provideretur, qllod tollerentur qui- 
dam errores, qui V. D bu . displicerent in Prussia, ob id quoque M. R. non aliter de Re- 
gnu egredi voluit, donec provisionem eam quam dixi fecisset. 
Immo etiam MIlo. sua forsan Lithuaniam non inisset. nisi primum obellndo negotia 
Prussiae. si non intellexisset sic decretum fllisse Imanimi omnium voto in conventione 
Piutrcoviensi electionis Serii. suae, dum inncJVabatur incorporatio Lithuaniae ad Regnllm, 
quod propter negotia Lithuaniae gravissima eius M. immediate post coronationem redire po- 
tllit et agere cum allxiliatorihus. videlicet magistro Livoniem;i et imperatore Zawolhensi, ut 
bono feliciqlle exitu bellum quantotius finirf't cum Moscoviae duce gestum, et tandem ad Re- 
gnum et ao terras Prussiae veniret. Quod bellum dum non sic erat gestum ut expediebat. 
etenim Zawolhensis imperator per alterum de Fossa circumventus ademptusque erat, cum- 
que eius Sert... intellexit, quod adeo.celeriter ad Regnum I'russiamque redire non potuit, 
non enim erat possibile bellum il\ud ita cito potuisse finire, sicut necl::ssitas Prussiae 
exposcehat suam celerem habere provisionem in eis rebus, quae providenda in ea essent: 
quamohremM. R. generosum dominum J o a n n e m d e B o c h'o t n i c z a 1 ad V. Dn.. di- 
rex era t et mandara
 id cum eis, praesf'rtim cum consiliariis conferre. impedimentum 

L"-
...v-.;...__.,.,,......,
......-... 


] Ob. Nr. 97 z dnia 18 sierp. 1502.
		

/Vilniana_030_10_238_0001.djvu

			2:J2 


lbo
. 


Nr. 142. 


dicere et necessitatem exponere
 ne crederent se destitui favoribus et patrociniis SerU. 
suae opportunis. Per quem dnum Bochotnicki M. S. commendabat consiliis virtuti atquc 
fide i confidenter singulis DDum V. suis consiliariis universa negotia, felicem S. M. statum 
sicut in aliis terris sic praesertim in terris Prussiae contingenJia. Attamen nullus DDum V. 
interea Mli R. quicquam consuluit aut scripsit, quid post eam commendatiollem ad ne- 
cessitatern terrarum Prussiae proque M,i. suae et terrarum Prussiae statu felici videretur 
faciendum. Verum quidem ipse d. Bochotnicki significarat Mti R. sic, quod cum quibus- 
cumque Mli. R. nomine conłerehat, quilibet optabat, lit M. R. conventionem in terris 
Prussiae institueret, et si ad eam venire sOla nequiret, mitteret tamen aliquot dominos 
Polonos, qui cum V. DbUl pro negotiis terrarum Prussiae deliberassent. Rmus etiam d. Var- 
miensis episcopus aliquot litteris nuntiisque missis il\ud specialius consuluit et rogavit, 
quatinus M. R. posuisset in meliore ordine regnum terrarum Prussiae. Consultum etiam 
erat Mli R., quod si personaliter Prussiam non veniret, nihilominus dignaretur illud ad 
executionem ponere, quod sermus oli m Albertus rex dictaverat cum aliquibus Prussiae 
consiliariis, faceretque M. R. iIIud per alium, quod pt>r se factura esset, nisi negotiis aliis 
aeque gravibus impediretur, prout imperia nonnulla amplissima acta fuere antiquitus isto 
modo: et Romani provinciis et regnis remotissimis imperabam per capitaneos fideles, et 
nunc temporis Venetiana potestas, Franciae, Hungariae et aliorum regum christianorul1l 
Maiestates eandt'm retinent felicitatem in dominiis regnorum suorum remotioribus, quo- 
rum incolae fidem et subiectionem semel praestitam semper profitentur innovantque 
illibatam et observant. 
Exinde M. R. legaverat nobilem J o a n n e m Kar w o w s k i, notarium suum, cum 
litteris credentiarum ad V. Dues consiliarios scilicet Prussiae, ut si illis visum fuisset, iIIe 
designasset diem et locum conventui communi Prussiae, pro quo venissent et Polon i et 
Prutheni consiliarii consuluissentque, quatinus et debito Mli. R. satisfactum fuisset et ea, 
quae tempore Alberti regi5 dicuntur consulta, approbata ad executionemque mandata 
fuissent; prout si institutus fuisset ille convt>ntus, legasset M. R. consiliarios PoJonos in 
ea re cum ea facultate, qua opus erat. 
Sed cum non intellexit eius Seru., quid iIIe ipse notarius constituit in rebus his 
sibi commissis, cumque interim rev mu . d. cardinalis et certi primores Regni consuluerunt, 
ut M. R. institueret conventionem et Poloniae et PrussiaC' terris generalem in loco con- 
sueto, uhi fieret consultatio communis pro necessitatibus universarum et Poloniae et 
Prussiae terrarum proque salute et felicitate totius Reipublicae et dcfensione Regni, ad 
eamque R. M. veniret, aut si non veniret R. M. (quod tamen non cogitat, nam libenter 
vult et intendit venire feliciter), consultius putarunt, ut unanimi voto consultum esset in 
loco consueto pro conditione meliori, aeque bene terrarum Prussiae, siCUI Cracoviensis 
et Poloniae et Lithuaniae, isto hoc consilio persuasa existens M. R. , etiam non intellecto 
eo quid ex Joannis Karvowski legatione secutum est, quamvis negotium belli Moscovi- 
tani cum hoste ac socero suo non omnino aut terminatum aut suspensum certo esset: 
tamen eius Mt..., attenta necessitate quam maxima negotiorum Regni et his ipsis consi- 
liis et fraternis et primorum consiliariorum, decrevit conventionem Piotrcoviae pro do- 
minica Reminiscere, cui M. R. vult interesse pers
naliter, nisi casus violentus insperatus 
contingat eam venire prohibens, quem eius Sert.. non sperat futurum. Et quia ex plu- 
rimis consiliis salus speratur plurima, sic ergo M. R. dum cogitabunda esset, quo me- 
liori ordine negotiis Prussiae consulatur, nihil consultius putabat, quam ad nniversorum 
consiliariorum vota rem dt>ferre, saltem eam, quae dicitur tempore ser ml olim Alberti 
regis practicata atque conclusa. 


---
		

/Vilniana_030_10_239_0001.djvu

			Nr. 142. 143. 


1503. 


223 


Quoniam vero iIIius o r d i n a t i o n i s conclusioni
que series paucis vel nullis in Regnłl 
cognita est, praeter magnif. et venerab. dominos Pet rum ]\;Jisskowski palatinum Lancicien- 
sem et vicecancellarium kegni, qui etiam modo affirmant certo il\ud ita factum ut ex- 
pedit, idcirco lVl. R. cupiens neces&itatihus terrarum Prussiae satisfacere, hortatur V. DU
., 
ut in praesenti conventu terrestri communiter consulant, deliberent et concludant, quid 
a R. Mte in terris Prussiae habere cupiant. Quos M. R. non credit aliud cupituros, quam 
transactis temporibus tentum erat, et sive non esset tentum, R M. offert favorem et 
benignitatem suam, quia omnia facere vu\t pro conditione meliori terrarum Prussiae, 
quaecunque potuerit totius Regni senatu approbante. Ut ił{itur rlilatio non committatur, 
sed ad executionem consilia ponantur, M. R. mandat, ut hic D. V... e dehberando et de- 
terminando quid et qualiter habere cupiant, eligant nuntios cum facultate plena et de- 
eernant Piotrcoviam ituros, qui ibidem cum aliis regnicolis consulant. sic lit expedit 
reipublicae Regni et M. R1.e, quique illinc articulatim haee exponant, quae cupiunt in 
terris Prussiae et in republica totius Reł{ni ordinari pro conditione meliori. Haec dum 
approbabul1tur et satisfactum erit debito Mti. R., nemo dubitare debeat etiam absente 
Mte R. omnia fieri in Prussia. quae videbuntur esse honesta, grata et utilia etc. 


Nr, 143, 


Wilno rr sty&8nia L50]. 


Jan Łaski do biskupa wanni1ł
'kiego: któl
vkolwiek sejmik pruski prędzej 
przyjdzie do skutku, t:zy zwykły t:zy przedsejmowy, należy na nim wyb1at poslów 
na sejm p£otrkowski dla aal.atwienia ordynacji pruskiej Olbrachta i innyt.'h re- 
form. Król zamierza, o ile mu. tylko sprawy moskiewskie pozwolą, prz),byt na 
sejm, na który, tei należy powolat postów saskich dla ttlożenia spraw krzyżackich. 


Or. pIsmo rvlaSHOr(a:He Łaski6go w Arek. bisk. w Fraumbul-gu: lIIS. D. 65 k. 4-1-. 


Reverendissirue in Christo pater et domine, domine graciose. Diebus proxime pre- 
teritis, post discessum abhinc et nobilis Johannis Carwowsky notarii regii, qui venturus 
erat Prussiam ad instituendam convencionem, sic ut V. pti R. fuisset visum faciendum, 
ac postquaru honorabilis dominus Johannes Conopeczky redierat ad V. P. RIIIBm, consul. 
tum era t Mli R. per rev lllum d. cardinalem, ut Mtl.8 sua in loco consueto conven- 
cionem decerneret et Polonis et Prutenis generalem, et sola ipsa Mt.. veniret ad 
eam. Exinde eius Serta. tametsi nesciat, quid V. P. R. mandavit consuluitque notario 
Carwowsky faciendum, tamen cum illius animi fuerit. si saltem sinent eum hinc deserere 
negocia incomposita Lytuani. quia pro convencione Piotrkoviensi ad Regnum venire 
conetur. aliam decrevit M. sua habere convencionem in Prussia, que videlicet de more 
Piotrkoviensem consuevit precedere, prout istud V. P. R. accipiet ex Iitteris sibi per 
M. R18D1 scriptis. Si scivissemus, quod pro alio quocunque tempore illa convencio insti- 
tueretur dominis Prussie, cuius negocium Carwowsky deferebat, ad illam :\1. R. legas- 
set nuncium cum descripta voluntate pro intencione generalis Piotrkoviensis diete, istam 
vero non cogitasset decernere, sed quia non erat scitum illud, an esset tenenda iIIa con- 
vencio Prussie. que tempestive Piotrkoviensem precederet, tum in omnem eventum M. R. 
earo decrevit et Iitteras voluntatis suc scripsit, cum quibus is tabellarius prim um ventu- 
rus est ad V. 1'. RmAm, postea "liis alias daturus erit sub eodem eflectu, quem continetlt
		

/Vilniana_030_10_240_0001.djvu

			224 


1503. 


Nr. 143 


litteH
 V. P';]{. scrivtc. In littcris tamcn dOIlIino pallatino Marienburgensi titulatis de- 
scrivta est c1ausula sVecialis, ut si ipse sciret necessarias fieri pruclamaciones seu edicta, 
deberet eius MagellI suas scribere litteras capitaneis et civitatibus, intimando eis conven- 
ciones, mandando eas proclamaciones et alia fieri, que esse in talihus consueverunt. Pro 
hac autem Marienburgensi convencione deliberat M. R.. mUl1US legacionis committere 
ven. d. Nicolao Cosczyeleczky, preposito Wladislaviensi. Verum quia non esset impossi- 
bile il lam interim tencre convencionem quam Carwowsky instituere debuit, puto enim 
eum iamdudum apud V. P. R. constitui, idcirco sciet V. P. R., quia sununa erit legacionis 
domino Cosczieleczky committende. ut domini Prussie eligant et mittant Piotrkoviam cum fa- 
cultate plena nuncios et dd. consiliarii personaliter venirent. habentes informaciones sufficien 
tes et iIIorum tractatuUlll per olim Albertum regem compositorum et aliorum postea commis. 
sorum, que meliorem exposcunt condicionem, ut unanimi voto et Polonorum et Prutenorum 
Piotrkovie fieret diffinicio ad olllnia que expediunt agenda. Itaque defero hiis meis com[muni- 
cacionibusJA rei veram posicionem ad aures pructentissimal! P. V. R. eam rogando [quod] 
decernat faciendum. ut unius convencionis cogitacio alteram non consum[at), raciona- 
bilius enim et utilius esset eam prosequi postremo indictam in Marienborg propter ge- 
neralem Piotrkoviensem. Qualllobrem is cubicularius regius primum ad V. plem R. de- 
scensurus erit, facturus quidquam V. P. R. C'i preciperit, sic enim informatus est, quod 
facere debeat, sicut iubebit V. P. R. Negocia Lituanica et forsan universa nostra aut 
sub taurino aut canceris sidere inicium habuere, sic qt10niam aut per vim et tarde du- 
cimus aut retrocedimus, nam belli Mosskovitani negocium non est positum in ul\o fine. 
EXl'rcitus nostri soluti: eorumque sep tern mil1ia peditum atque equitum in castris hosti 
vicinioribus dislocati pro estate futura pro futuraque necessitate; quantum iacture affert bel- 
lum, i1\ud sane Illt'ntis quilibet cognoscit. Orator Hungarus iamdudum Mosskovie est), nihil 
tamen significat. Oratores Poloni, Lytuani et Lywonienses convenient in Pol oczko pro festo 
Conversionis S. Pauli l, exinde profecturi erunt Mosskoviam, si Hungarus orator intima- 
bit adventum iIIorum profuturum et nobis et Lywoniensibus. Exinde et pacis et helli 
spes, exinde eciam, ut verum fatear, Mti. R. ad Regnum personalis reditus indicium erit. 
Confidenter hec V. ptI R. perscripsi, nihilominus ipsa indubitanter credat Piotrkoviensem 
dietam et consultacionem, sicut perneces!lariam, sicut non inutilem futuram universis re- 
gnicolis b Polonis, Prutenis atque Lytuanis. Mysnenses oratores consultissime sunt vo- 
candi, prout vocacio est prom issa, et tractaretur cum eis negocium pro Ordine, eciam 
si M. R. Piotrcoviam vt'nire negligeret. ut conatus novi, si latitant in pectore magistri, 
suspendantur prosecucione eorum, que impendent et pro nobis et pro Ordine ordinanda, 
que magister cuperet per benivolenciam affinitatis moderari. Ne vero V. pli pilreat du- 
bium aliquod id 'Iuod scripserim de Mte R., si negligeret venire: siquidem vereor, ne 
parumper negligat, donec ex Mosskovia sciret responsum ab oratoribus, sed non dubito, 
quia venire conahitur. Oro de Missznensibus oratoribus V. P. R. non obliviscatur respon- 
dere. Et valeat felicissime. Datum Vilne, feria quarta infra octavam Epiphanie 1502 e. 
V. Paternitatis R. Servitor Johannes 
de Lassko. 
In dorso: Reverendissimo in Christo patri et domino, domino Luce Dei gracia epi- 
scopo Warmiensi graciosissimo. 




- -


...,........

......_-----..,---
--- 


. Wydarte miejsce na kilka liter b rkps: recoR'nicolis 
tej sDliany roku. 
1 Przybył do l\Ioskwy 29 grudnia 1502. 

 25 stycznia. 


. pomylka sarnialt 1503 z powodu łwie-
		

/Vilniana_030_10_241_0001.djvu

			Nr. 144. 


1503. 


2
5 


_I 



I'. 144, 


u 


Krako'W 21 stycJJ1lia 1503. 


Knflewicg Zygmunt wstawia s-ię za przyk!adem mlltki ikardynala l' królll 
za .'">'ta1lirlawem g ChodCZtl Hlllick£m, któ1:'J' pochodzqi.- z tak zasluione.go nil 
h-esach rodu, sam jetlelI utrz..vmu:je tw-ierdz
 kamien-iukq i pro.fi, alry mu L'ltJOWtl 
n? odbierano. 


Kopja wspó/cz. R. I. I 294. - J: .V: 2." 294. 


... 


Sigismundus dux Alexandro rt'gi. 
Serenissime princcps et domine frater et domine gratioslsslme. Quamvis irl recte 
sciamus quempiam commt'ndare necessarium Ilon e!'se
 quem vel meritum eius vel vir- 
tu;; ipsa satis per se commenr1are virleatur, cum difficile sit id facere \'el1e. quod etialllsi 
rliligenter et accuratius fect'ris, minus tamen fecisse videaris, quam revera facere deberes. 
sed quia ser ma mater t't r mu8 rI. cardinalis frater scripserunt MU V. Ser. pro domino Sta- 
nislao Haliczki), voluerunt etiam, ut nos quoque S. M. Vm scriheremus, (arbitrati sunt 
enim preces plurimum posse, uhi duo fratres matre cum tertia deprecarentur), scrihimus 
igitur et M. V. Serwam oramus maximis precibus qui hus possumus, ut meminerit (quamvis 
satis meminisse videatur) cam domum totamque eOrllm fami1iam, propter fideliorem f'()- 
rum in ser mo8 reges Poloniae et rempuhlicam Polonam servitutem, inclinatam nmnino 
et attritam esse, et ex fratrihus maiorihus duos cecidisse pro ista Repuhlica et religione 
christiana. Quorum alter. qui nunqui'm satis a nemine. laudari potest, dux exercitus in 
il1a nobilissima pugna contra Tartaros victor occuhuit, alter vero, cuius ingenium et el n- 
quentia nunc desideratur a mllltis, cum ceteris "iris nohilihlls infeliciter in Valachia n'
: 
catus est. Horum vero, quos vel fortuna vel sors ex tantis Iwriculis st'rvaverit, omnia 
hona fere exusta esse videmus. 
Et is quem commendare nitimllr, si Ilon alia eius extarent merita, quae profecto 
sunt plurima, vel hac sola re de ser JUi . regibus Poloniae bene meritus esse videtur, quod 
civitatem iIIam Camieniecz. communem arcem et quasi compedes regni Poloniac, contll\ 
tot potentissimorum hostium impetl1s solam in il1is solitudinibus commeatu et apparatll 
bel1ico solus omnino hactenus servaverit et retinuerit. ltaque cum ea sola virtllte 
servandae urbis maxime commendatus esse rleberet. Tamen nonnulli sui aemuli, et pa- 
rum ea bel1a gerendi consuetudine et custodiendi arcium vel civitatum aut expf'rti aut 
eruditi. sihi aliam civitatem, Leopolim, freti aliqua sinistriore delat-ione, eripert' eonan- 
tur. Quapropter rogamus iterum M. V. Sermam, velit potius huiusmodi st'rvitores lahantf's, 
ex sua gratia et cognitR sibi atque iam pridem peculiari henignitate, erigere, 'luam ia- 


I Stanislaus de Chodecz Halicki, castel1anus et capitaneus l.eopoliensis, Haliciensis, Trebo- 
vliensis et Camyenecensis, ac Rllssiae et Podoliae campiductor generalis, zatrzymał kasztelanJłi 
lwowską aż do r. 1505, kiedy ją odstąpił bratu swemu, któremu było na imię Otha, sam zaś 
w tym czasie został marszałkiem kor. (M. S. HI 2381, 2490, 2521). Ryło tych braci (FinkeI, Elek- 
cja 81) ośmiu, z których prócz dwóch powyżej wspomnianych tyje wówczas jeszcze c7.terech 
(Piotr kaszt. halicki, Rafał, Spytek i Andrzej biskup kamien.). Mikołaj poległ pod Za!lławif'11I 
25 stycz. 1491 (ob. F. Papee, Polska i Litwa str. 214, 227, 228), zatem w wyprawie \\'Iłło<;kit'j 
zginął zapewne Jan, który po raz ostatni w aktach metryki kor. wY!ltc:puje w r. 1495: 


,\cta Ale.andri R. 1'. 


29 


,
		

/Vilniana_030_10_242_0001.djvu

			226 


15u3. 


Nr. 144. 145 


centes iam penitus impeUere et detrudere, ne illud nomen consultae liberalitatis, quod 
hucusque a prima aetate S. M. V. constanter retinuerit, vel hac una re diminuere aut 
debilitare videretur. Cracoviae, XXI ianuarii MDIII l. 



I'. 146. 


Na sJ'nod8
 jJrlJw. ł(czyckim 24 stycznia 1503. 
Kanclerz Krzeslaw biskup wlocla'ltJski i Wincenty biskup plocki do Łu- 
kasza biskupa warmiń,fk£ego: poni.eważ 1ta sej11l£k malborski. z dnia 26 stycznia 
już przybyć me mogq, przeto proszą Łukasza o uwiadomienie, czy już na tym 
sejmiku wybrani będą peln011l0cn£q 1tll .\'ejm 11tan:owy p£otrkow.fkt.: czy też na 
jakimś później.fzym sejmiku. na któY1' kvHkv gotowi przybyć. 


Or. w Arch. bis/mpo w Fraue"II1I'KlI: Ms. f). 6., k. 60. Szczątki 2 piecBęc1 Wf'. 
ciśni,tyclt W cBerw. lakN. 


Rev me in Christo pater et domine amice et frater noster carissime. Litteris et nun- 
tiis pus V. permota R. M. nobis et quibusdam dominis de consilio in terras se Prussie 
conferre, et pariter cum P. V.a tractando, illarum negocia terrarum in bono ordine pro 
salute patrie ponere commisit. Verum cum R. Mti. nuntium, qui dietam iIIic poneret. 
expectassemus, rlDl d. cardinalis intervenit egrituoo, qua obstante, dum p"'B sua rev lDa 
ad eam venire non posse intellexit, nuntiis et litteris utrumque nostrum accurate cohor- 
tata est et penis strinxit, ut nequaquam iIlam, Reipublice l1ecessariam, negligeremus. Hic 
itaque nobis constitutis R. M. Marienburgensem pro crastino Conversionis S. Pauli et 
Piotrkoviensem pro dominica Reminiscere I institutas esse dieta3 intimavit. Superveniet 
etiam nuntius dnus Johannes Carvowski in commissis habens a M. Rla ponendi dietam 
in Prussia, qui cum credentialibus litteris P. Vram accessurus ex istis quarum data m vi- 
debit. Ad hanc Marienburgensem dietam videmus venire posse nequaquam, dum eius 
nobis intimacio retardata est. At ubi P. V. intelligeret presentiam iIIic nostram esse ne- 
cessariam, inteIligentia P. Vre nuntius iste regius pro die quocumque infra id tempus 
diete Piotrcoviensis ponat dietam in Prussia, ad quam venire non negligemus. Poteri- 
mus enim interea convenienter satis Prutenica tractare negocia. et que Reipublice pro- 
futura debellt esse concludere, et cum paratis et conc\usis, cum electis et designatis 
omnimodam potestatem habentibus nuntiis ad dietam Piotrcoviensem tempestive venire 
et exhibere conc\usa, ne propter alias Reipublice actiones, que cum verno accedent 
tempore. multum temporis consumeremus, quoniam hanc dietam retardari non licebit. 
Quicquid igitur P. V. secum decreverit hiisdem in rebus, seu inquantum sufficiente hac 
instante dieta Marienburgensi nuntii cum omnimoda potestate ad tractandum et conc\u- 
dendum de singulis negociis in Piotrkow mittentur ex eadem, velit nos P. V. per hunc 
nuntium velocem reddere certiores. Quam bene valere optamus. Datum in sinodo pro. 


1 Królewicz Zygmunt przybył z Opawy do Krakowa 7 stycznia lf,03 i bawił przy chorym 
bracie Fryderyku a;;' do jego śmierci (t 14 mar. 1503), poczem przez Olkusz, Częstochowę po- 
jechał do Głogowa, gdzie stanął 7 maja (Pawiński A., ;\lłodc lata I.ygmunta St. str. 170-171 
i 223-4), 
s 26 stycznia i 12 marca 15U3. 


I
		

/Vilniana_030_10_243_0001.djvu

			Nr. 145. 146. 


1503. 


227 


vinciali Lanciciensi', lt1 vigilia Conversionis B. Pauli anno Domini mil1esimo quingen- 
tesimo tertio. 


Creslaus Wladislaviensis, R. P. cancellarius, 
et Vincentius Plocz,msis Dei gracia episcopi. 
In dOl.SO: Reverendissimo in Christo patri domino Luce Dei gracia episcopo Var- 
miensi, domino amico et fratri carissimo. 


NI', 146. 


B. m. d. r. (Wilno IrIJ,d 26 StyC6, 1503). 
Instrukcja dano Orzecko'li1skie1llu w (.elu uzupelnien£a poselstwa do Węgier 
pod adresem arcybiskupa lwowskiego i panów krakowskich: Orzeckowski ma 
w sprawie specjalnej konfederacji z Czechami i w sprawie poselstwa do Ma- 
ksymiljana zebrat op£nje senatorów wielkopolskich, a potem po aprobacie ze strony 
Ma/opolan przewieść je poselstwu do Węgier wysianemu. Król przypomina 
zresztq senatorom obronę Rusi. 


Kopia wspólcz. R. I. l 88-89. 


Instructio Orzechowski I data, ad suplementum legationis Hungariam scriptae, ad domi- 
nos Rozam archiepiscopum et ceteros consiliarios Cracoviae hac vice existentes, Icum 
qua exivit feria quinta in crastino Conversionis S. Pauli apostoli) a. 
Videretur M. R lae , quod praecipuorum omnium consiliariorum consilia colligantur 
ad approbationem legationis Hungariae, si tamen breve tempus esset ad hoc faciendum, 
nam M. sua plurimum optat, ut oratores quantotius Hungariam exeant, sic ut pro con- 
ventione Piotrcoviensi adminus pro medio Quadragesimae redirent, saltem eosdem Orze- 
chowski accederet consiliarios. 
Credit M. R. Cracoviae constitui vel circa eam dominos terrarum Cracovienses, 
quorum putat iam interim requisita consilia; si non est factum, optat M. R., ut per or- 
dinationem d. archiepiscopi Leopoliensis et d. thesaurarii cum litteris credentiarum do- 
mini cardinalis aliquis domini cardinalis nuntius mitteretur ad eosdem dominos terrarum 
Cracovienses, quem et litteras c:redentiarum ordinarent officiales curiae d. cardinalis. 
Orzechowski dominos Vladislaviensem, Poznaniensem, si venit, et Plocensem epi- 
scopos, item Poznaniensem, Calissiensem et Siradiensem palatinos, et si cornmode istud 
posset fieri ad captandum pro conventione futura generali benevolentiam, accederet etiam 
episcopos et palatinos Prussiae ac Vladislaviensem, Brzestensem et alios palatinos. 
Cum iIIis conferret, quid viderctur: an sic legatio Hungariae dicenda erit nec ne; 
quid eorum quilibet ad singula puncta differret, hoc ipse Orzechowski a quolibet con- 
siliario ad cedulas conscribat speciales. 


. Pisane r
kl} korektora. Data 26 stycz. 1503. 


I Synod ten zwołany był przez kardynała na 21 stycznia 1503 i uchwalił kontrybucjc; (Acta 
cap. l Nr. 2582-5, 2604). 
i Stanisław Orzechowski, syn Aleksandra, podkomorzy, nastc;pnie notarjusz król., potem 
pisarz ziemi przemys. (M. S. III 591, 1772, 2572j Teki Paw. ł 32 etc.). 


:19. 


--
		

/Vilniana_030_10_244_0001.djvu

			228 


łóW 


o... '.Jr. 146. 


Idem Ou:echow!;ki rlicat utrisque consiliariis et Cracoviae existentibus et aliis 
qu',,, accedet, quia j\l. Rieft viueretur sciendum. :-o i regnu1I1 Poloniae cum rC'gno Bohemiae 
iłliquas habet confoederationes; si non sunt, putat M. R. pernecessarium )Jetere a ser mo d. 
Hungariae rege! in parte :-oeu in consilio Bohemorum cum sua Mte in regno Hungariae 
t'xistf'ntiulll. ut ipsa lieret confoederatio, qUatinu
 invicem essemus communes amici ami- 
cis, hostes inilllicis etc. Nam licet iII. d. (;eorgius dux Misnensis etc., gener Ser ti . suae, 
cupiat lJuaedam facere media inter M. [{lem regnulllque Poloniae ac d. magistrum et ur- 
dinem Prussiae, tamen in omnem eventum, si sequcretur bellum inter Regnum et Ordi- 
nem, possent Bohemi regno Puloniae sua. assistentia esse perutiles, et propter alia, quae 
non licet hic inferre, pernecessaria fierP-t confoederatio huiusmodi cum Bohemis. 
Si cunfllcderatio illa non possel consulIIlTJari celeriter, ut expedit Reipublicae nustrae, 
saltt'1II instanrlum esset, ul sola M. R. Hungariae Bohemiae regno face ret confoedera- 
tionem per litterm, !lub sigillo Bohemiae cum M. Ri.. Poloniae et cum regno Poloniae 
et.c., quodqut' huiusl110rli .confoederatiunulII haberi possent avisamenta tempestive in con- 
ventione Piotrcovien
i proxime futura. Nam M. R. iam avisatum reddidit ducem prae- 
dictum Misnen
em, intimando ei Piotrcoviensem dietam pro dominica Reminiscere in- 
stitutam, attamen insinuavit." ci R. Celsitudu, quod oratOl-es Misncnses sui tempestive 
venirf'l1t pro rlominica Laetilrc etc. lłabitis talibus confoederationibus tutius tractaretur 
cum oraturihus Mumensibus pro magistru Prussiae. 
Praelerea M. R. non inlelligit, quid actum est ad solutionem stipendiarioruJl1 in 
Russia l'xistentiu1l1. Scripsit quidrm antea r mus d. cardinalis adhibitam diligentiam, qua 
non destitudntur terrae illae atque Regnu1l1 detensione sua, tamen si de terris Russiae 
recedcnt stipendiarii et si nun It1stituetlJr illa ordinatio, quam M. R. deliberat faciendaIU 
et commiserat per notarios, unum in Russiam Mroczek et alium Karwow
ki ad r mnm d. 
cardinalem translllissus. illilJś lieri prosecutiunem, (de quibus notariis usquequo nihil ac- 
cipit M. R.), nOI1 hen e actuIU esset terris Russiae et l<.egno. Quapropter rogat M. R., ut 
domini Cracoviae exiskntes Ilon obliviscantur eam face re provisionem de terris Russiae, 
qUd upus esset. ut non impediatur prosecutio conventionis generalis. R. iterurn M., quae 
de Regnu seculII nihil horum absfulit Lilhuaniam eundo. non aliud łdcere potest quam 
umnem Rel{ni necessitatem ad consilia deferre, quod r lllU . d. cardinalis, nisi aegritudine 
impediretur, f:J.cturus erat, quod etiam vult M. R. dici per Orzechowski apud dominos 
Maioris Poloniae, si videbitur dominis Cracoviae existentibus. 
Pro Gedanensibus voluit M. R . ut r mus u. cardinalis legationelU mandasset decerni dd 
ser muUI ROlUanorum regem, CUIII g
a M. R. decreverat nominaveratque iturum aut d. do- 
ctort"1IJ Cotfficz aut Gorski secretariutn. Et"quia S er t6. R. pro ea legatione voluntatem suallJ 
latIU:; descripsil in legatione Karwowski notarii, llueJll eius Sert.. ad r mum d., cardinalem dire- 
xeral, itaąue ex quu r nll d. carcłinalis aegntudine impeditur hac vice, utque sua patcrnitas 
nun II1quieldur in consilio curae corpuralis suae, sciendum est ab ipso Karwowski, si est 
Cracoviae, vel a cilncellariu rra; d. cardinalis, qui procul dubio descriptaJll recepit a Kar- 
wuwski ilIalll COIIIJllissionelll. Videndulll est. qualiter voluit M. R. illud negotiulll videlicet 
au imperialem 1\1"'''' l'xpediri, si expeditulll non est, prout ita M. R. veretur factum. In 
umnel11 eventum rogat i\1. lo{. et mandat, ut CUIIl ser lOO d. I-Iungariae rege loquantur et 
ubtineant oratores. quatillus eius ;\1. nuntiulIl dirigerct propriul11 ad Romanorulll regem. 
prius tamen confocderatio illa esset facienda saltem cum sola M. R. Buhemiae, tandem 
aggn'diendum negotium istud; ita demum ticret, quod rex RomanorulIl, qui procul du- 
biu Moscis et ordini Prussiae favet et in corum favorem Gedanenses cives auctoritatc 


. l{kps: infirmavit
		

/Vilniana_030_10_245_0001.djvu

			Nr. 146. 147. 


1503. 


229 


imperiali citari, molestari et banniri procurat, saltem ad vota M. R Hungariae vel re- 
nunciaret, annullaret irritaretque processurn illum, vel sub aliquibus mediis competentibus 
suspenderet mandaretque suspendi iudiciul11 contra Gedanenses. Memorandum quoque 
erit, ut etiam ad conventionem Piotrcoviensem avisamenta huiusmodi afferantur, nam 
ibi l;edanenses gravabunt istud. 
Nondum M. R. intellcxit, quibus conditionibus et quamdiu treugae pacis a Turco 
sunt allatae, ac qualiter iIIe imperator cupiat contra voluntatem regul11 vicinorum occu- 
pare Walachiam purtumque terrestrem sibi ąpperire ad dominia christiana'. Unde vide- 
retur M. Riae dicendum Hungariae regi -et forsa n etiam dominis Hungariae, qualiter pro- 
videndum esset morte secuta palatini Walachiae, ut non occupet Turcus Walachiam, 
Dum Firlej venerit ad M. RIRm, latius ea dicet quae scienda sunt. 
Tandem R. M. per secretarium Buczacki dominis r lungariam ituris significahit \, 
'1 uid quid significandum erit in ea re. Itaque hac vice Orzechowski coml11issum est, ut 
praemissurum relationem faciat duminis Cracuviae existentibus et aliis, si quus accedet, 
ab ilIisque consilia describat 
Dum Orzechowski a dominis. redierit: ostendat dominis Cracoviae agentibus consilia 
collecta. Qui domini Cracoviae existcntes super id suam concordantiam dicant, et eam 
Orzechowski in spcciali cedula scribat et tandem Hungariam sequatur oratores. Optat 
vero M. R., quod dum Orzechowski redierit a dominis Poloniae, quatinus pro concor- 
dantia huiusmodi, saltem dominum castellanum Crac
viensem ac Cracoviensem, Sand 0- 
miriensem et Lublinensem palatinos accedat et ab illis colligat concordantiam huius- 
1110di. Cracoviae vero credit M. R. constituturos tunc adminus thesaurarium et vice- 
cancellarium Regni, quibus etiam Orzechowski concordantiam consilii scribat et deferat 
Hungariam etc. 


NI'. l47. 


Buda 28 stycsnia 1503. 


Król Wladyslaw zapewnta kardY1'laia Fryderyka, że czuwa w .fprawie 
moltlaw.'ikiej i dowtadllje .'iię o jeg-o zdrowie. 
li.opJa z Tomic. R. 285. 


Vladislaus rex Friderico cardinali. 
Litterae Rev mae Dom D11 V. nobis redditae fuerunt, quibus D. V. R. nobis regio suoque 
ClC totius Regni nomine Clmplissimas gratias agit, quod quieti ac defensioni iIIius aviti 
l{egni non segniter consulamus. R me DDe et frater amantissime, quemadmodum superio- 
ribus litteris nostris late perscripsimus, nos omni diligentia ł}uic rei studere, et ita ut 
Regnum ilIud tranquillum et securum duraret, facere etiam pro posse nostro non negli- 
gemus. Nam et in praesentia sunt in hoc negotio et nostri apud ipsllm voievodam Mol- 
davum oratores et iIIius apud nos hisce diebus extitere, cui non minus a suis qual11 
a nostris satis abunde anobis significatum est, quod ad futuram pacem iIlius Regni 
attinct et speramus. i\lum nostris mandatis ac monitis acquieturum. Nec deinceps a no- 
bis quidquam desiderari poterit, quod pro du1cissima patria, pro iure ac decore cha- 
rissimorum parentum et fratrum suorum summo studio pro virili nostra non aggrediamur. 
Quod autem D. V. RaDl in morbum incidisse legimus, id nobis profecto molestis- 


.......,-
 



,l.

 


A ... 
 



.£ 


.. ... 


I Zapewne przybycie Jakóba Buczackiego było już zapowiedziane, chot przybył r&eczywi
c,ie 
znacznie później; ob. Nr. 153. flm l sm 


-.
		

/Vilniana_030_10_246_0001.djvu

			23U 


15U3. 


Nr. 147. 148 


simum accidit, nec aliqllid tnstlUs ad nos IJerferri potuisset. Nus tamt:n Oeum optimum 
maximum magnopere obsecramus, ut l{. D. V",. 1II0rbo infinnitas vires restitllat. et iJlam 
simul cum ser mo d. rege universatjue illa domo nostra, de qua certe singularem curam iam 
pridem gerimus, diu sanam conservet et incolumem. Quibus nos diligenter commenda- 
mus. Datum Budae, sabbato proximo ante festllm Purificationis gloriosissimae Mariae 
Virginis anno Domini millesimo quingentesimo tertio, regnorurn nostrorum Hungariae 
etc. anno XlII, Bohemiae vero XXXIII. 


NI'. t4
. 


Wi/"o 31 styc6n;a .1$03. 
Król Aleksander piJ'ZfJ do księcia [')er:::egoJ bawarskiego, że w .fprawie 
posagu siostry po za
'ięg1liędu informacji da odpow£edż. 
Kopja wsptl/cz. R. l. 189. 


kesponsum litteris ducis Bavariae. 
Habuimus impraesentiarum Iitteras III ti . V.. scribentes, quia cognita nobis esset .pro- 
missio datis solvendae, per divum olim genitorem regem Casimirurn inscriptae, eiusque 
solutionem, sicut ab utrisque et .olim paterna et fraterna Maiestatibus requirebat, sic 
anobis quoque eam requireret. Itaque cum affinitas sacra rnatrimonialiter contracta fra- 
ternit:ttem mutuam nostram artissima copulavit necessitudine, tametsi fraternum iIIud 
V. IlI'i. avisamentum requisitionem contineat quandam duriuscule scriptam, tamen dum ex 
sincera fraternitate, prout credimus, scribatur, nihil ut aequum esset praeferens, quod 
voto aut sorti commodaretur alienae, nobis sciat esse gratissimum et propterea ad iIIud 
sinceritate respondebimus. Paterna olim Mte Regnum suwu et nos ipsos feliciter guber- 
nante non intererat tunc nostri, qui aetatis eramus minoris, cognoscere decreta suae 
olim Mti. paternae; cuius regia Mte de medio sublata nos Magni Ducatus huius nostri 
et olim sermn. Albertus rex Regni sui gubernacula gessimus absolute, Qua quidem Cha- 
ritate fraterna regia etiam humanis exuta, nos Regno ipso paterno fraternoque feliciter 
conscenso
 propter negotia maximi ponderis, hic in magno ducatu Lithuąniae nobis im- 
pendentia, non plus in Regno morati sumus, quarn quo opus erat pro diademate Regni 
assumendo; exinde immediate post felicem coronationem nostram Litbuaniam rediimus, 
nihil tunc usque hactenus de rebus ad Regnum pertinentibus differentes. Sicque in co- 
gnitam nobis sciat esse et eam, quam scribit, et omnem aliam positionem negotiorum 
olim paternorum fraternorumque; sumus tamen Deo vota prosperante nostra exhinc 
propediem ad Regnum profecturi. Et idcirco Vestram mmam Charitatem rogamus dilatio- 
nem interpretetur sinceriter, et nos ad Regnum feliciter venientes, sicut de aliis nego. 
tiis informandi su mus, sic a ser ma principe domina Elisabeth regina Poloniae etc., geni- 
trice nostra carissima, a primoribusque Regni velimus exploratum habere id, tjuod ad 
votum ac desiderium I. V r ... eiusque il\mM consortis, nostrae vero sororis charissimae, 
pertinebit, et tandem V. )Ii sic ut aequum erit respondebimus. V. Celsitudinem una cum 
ill m . principe coniuge sua, nostra vero sorore carissima liberisque eorum mmi. optamus 
valere) et felices esse pro votis. Datum Vilnae, ultima ianuarii millesimo quingentesimo tertio, 


r 

 '?-" --.....

--




 


 ....,.,.,...,........................,......................
............... 


I Król Aleksander był rzeczywiście bardzo licho poinformowanym, skoro nie wiedział na- 
wet, że siostra jego Jadwiga, tona księcia Jerzego bawarsko-Iandshutskiego, jeszcze 18 lutego 1502 
umarła. Posag wypłacił dopiero Zygmunt I w r. 1544 (F. Pap
, Studia i szkice, 1907 str. 298).
		

/Vilniana_030_10_247_0001.djvu

			Nr. 149. 


1503. 


23i 


___...&.._ 


u 



r, t4U. 


Wilno 21 'ut
go 1503. 


Aleksander zaprzysi
g(/. 'ltl r
ce posla suita ń,
/..'ieKo, .'>i:inan .Spahi ked t:hodtl, 
Pięcioletni rozejm do 7 Ptltdziernika I507. 


};opie 'lvspółcz. R. I. I JOl i III 18-zo. 


ł{eversalis treuga per M. R1an\ oratori Turco data: 
Alexander etc. Notificamus universis quihus C'xperlit, quia dum arl praesentiam 
M. nostrae vf'nit nomine serenissimi principis domilli sołtan Bayazit Dei gratia magni 
imperatoris Asiae, Europae et mariulJ1 etc., amici et vicini nostri charissimi, strf'nuus et 
rliJectus suae Serenitatis orator Sinan Spahi kcd choda a, referens nobis domini eiusdem 
imperatoris felicem statum, bonam valetudinem. et eam amicitiam ac pacem nobiscum 
cum dominiisque et subditis nostris confirmatam et corroboratam dominoque imperatori 
acceptam et per eius Ser tero iuratam esse. quam sua Serw iuraverat et inscripserat 
ser. olim Johanni Alberto, regi Poloniae, fratri et praedecessori nostro Regnoque dominiis 
et subditis suis, pro qua pacis et amicitiae confirmatione generosus et strenuus Nico- 
laus Firley. capitaneus Lublinensis, orator fidelis dilectus noster. per nos ad eundem 
dnum imperatorem fuerat rlestinatus, cumque ipse Sinan Spahi kerl choda R, suae S er t1a 
orator. anobis voluit, ut nos quoque istud dno impcratori in praesentia eiusdem Sinan 
faceremus, quod sua Ser"'. in praesentia Nicolai Firley oratoris nos tri nobis fecit, iccirco 
nos et'iam eam ipsam pacem ,et amicitiam, quam divus olim Albertus I.ex frater noster 
cum eodem dno imperatore habuit et acceptavit, quamque sua St'r ta . nobis iuravit et con- 
firmavit in praesentia praedicti Nicolai Firley oratoris nostri, habemus et acceptamus. 
eamque similiter iuramento nostro et litteris confil'mamus et corroboramus. 
Quae incepit a nonis octobribus anni Domini mil1esimi quingentesimi secundi. et 
durabit ad quinque annos futuros, ad nonas octobris anni millesimi quingentesimi se- 
ptimi inter nos et dominia nostra Regni et magni ducatus Lithual1iae praefatumque do- 
minum imperatorem et sua dominia, sub conditionibus infrascriptis: »Quia per hoc tem- 
pus superius expressum pacem et amicitiam cum praefato domino imperatore conserva- 
bimus et providebimus, ne per nos et sub:litos nostros aliquid mali aut dampni suae 
SerIi. subditis quam dominiis suis faceremus aut aliquo modo facere iuberemus, iustitiam 
et mutuam charitatern inter nos et suhditos nostros conservabimus, deheantque oratOl.es 
totiens quotiens opus fuerit inter nos utrinque ire et redire lihere et secure sine aliqua 
violentia. IŁem captivi ex utraque parte lihere possint indagari in dominiis ambarum 
partium, et qui fuerint in rlominiis ilOstris existentes Turci se redimere volentes, iIIi po- 
terint se redimere, componendo de pretio cum domino cuius fuerint, secundum quali- 
tatem redimendae personae dando. hem stan te praesente pacis treuga quicunque de 
utraque parte fuerint capti, sine uHo pretio libere mittendi erunt, Bac etiam pace et 
amicitia inter nos et NItem iIIam imperialem rlurante, omnes mercatores et negotiatores 
de dominiis ambarum partillm poterint mercantias exercere cum cummoditate sua in 
in dictis dominiis et nostris et Serl;' suae sine preiudicio et gravamine, servata tamen con- 


. W r
kopisie mylnie: Kilchaia, ob. akt z 8 listopada 1502 Nr. 127 Itr. 193.
		

/Vilniana_030_10_248_0001.djvu

			32 


1501 


Nr. 149. 


suetudine antiqua locorum in quibus res su as terra vel mari peragunt, theloneisque sive 
vectigalibus iustis solutis. Si vero aliquis mercatorum de dominiis eiusdem imperialis 
MIi. moreretur in dominiis nostris, illius mortui res et peccuniae servabuntur per nos vel 
subditos nostros, quousqUŁ: aliquis consanguineus mortui illius venerit cum litteris im- 
perialis Mti-, testificantihus eum ad res mortui esse propinquiorem, sic quod omnia ve- 
nienti illi debeant restitui; sic etiam sua Ser.... faciet nobis et subditis nostris in domi- 
niis sue Mti.. Et si sub eodem tempore pacis et amicitiae aliquod dampnum aut prae- 
dacio occulte vel manifeste committeretur in dominiis alterius nostrum per aliquem ex 
nobis, aut per nostros vel suae 3er ti . subditos aut per aliquos maleficos de dominiis 
utriusque nostrum, tales debeant detineri et p.uniri sine excusatione quavis. secundum 
qualitatem malefiC::ii, debeatque dampnum restitui per partem alteram iIli, cui iIIatum 
esset. hem omnes homines, quicunque pacis eiusdem tempore fuerint capti sub aliquo 
colore aut dolo, iII i pro confirmanria pace et amicitia ambarum partium libere utrinque 
mittentur. Et si quis de dominiis nostris vellet aliquid repetere vel rehabere de subditis 
domini imperatoris, ille subditus repetens rem, personam aut dehitum de subdito impe- 
riali debet imperialem Mtem et officiales Serti. 4;;uae accedere iustitiam petiturus, debe- 
bitque ius poscere ut ministretur ei iustitia. Pari modo in dominiis nostris istud serva- 
bitur, ut nos et ofticiales nostri de nostris subditis iustitiam ministremus subditis impe- 
ratoris poscentibus, quatinus innocens non patiatur pro nocenti«. 
Quasquidem suprascriptas pacis conditiones nos firmiter et inviolahiliter mediante 
iuramento promittimus sic observare domino imperatori, dominiis et suhditis sue Ser ti .. ut do- 
minus imperator dominia sua et subditi sui eas nobis dominiis et suhditis nostris obser- 
vabunt. Sic quoque iuramus in haec verba, quo d eas ipsas omnes conditiones pacis et 
pacta propter amicitiam, inter nos et Mtem imperialem nostraque utriusque dominia exi- 
stentern, in bona fide sine fraude et sine aliqua cavillatione cogit
ta, remotis etiam 
omnibus insidiis, tenebimus et conservabimus, et ah omnibus subditis nostris quocumque 
modo nuncupatis eodem modo teneri et observari mandabimus et procurahimus. Ideoque 
cavimus et Deo iuramus, quod nihil in contrarium praesentium pactorum et conditio- 
num anobis peragetur, nec aliquid anobis exibit his pactis et conditionibus contrarium, 
in quantum a domino imperatore amico et vicino nostro nihil exibit contrarium. Qui- 
cunque vero ex nobis iuramentum illud transgressus fuerit seu non ohservaverit, iIIe 
periurus erit, quem Deus omnipotens competentt'r puniat et indignum omni prosperitate 
reddat. Quod. iuramentum nostrum ad imperialem M. dedimus per manus 'supradicti Si- 
nan Spahi ked ch oda, suae Ser,i. oratoris ad nos transmissi, praesentibusque litteris su- 
prascriptis conditiones pacta et amicitiam confirmamus de manibus in manus eas por- 
rigendo, perinde ac praesentialiter suae Serii per nos porrectae essent. Et in testimonium 
praemissorum omnium sigillum anulare nostrum Regnique nostri secretum est praesentibus 
appensum. Datum in civitate nostra Vilnensi, die martis XXI fehruarii anno Domini 1503, 
regni vero anno secundo. 


Die qua supra M. R. iuramentum praestitit super evangeliul11, oratore furco prae- 
sen te, in forma infrascripta, episcopo Vilnensi procUl.ante eam: 
.Ego Alexander rex iuro Deo, quia pacem inter me meaque dominia et subditos 
meos ac inter Baiazit imperatorem Turcorum et dominia subditosque suos inscriptam, 
ppr pundem Baiazit imperatorem iUl.atam, sic teneho in omnihus conditionibus in his 
litteris meis descriptis, prout Baiazit imperator eas ten et. quas conditioncs pacis ipse 


I 


-
		

/Vilniana_030_10_249_0001.djvu

			Nr. 149. 150. 


1503. 


233 


Baiazit impl.
rator etiam in suis litteris nobis datis descripsit et tenere iuravit; ita- 
<}lIe sic ut ipse tenebit. sic 'pse teneho. Sic me Deus arliuvet et haec sacrosancta 
evangelia« I. 


Xr. II)U. 


B. "I. d. ". (Data jllk wy4
J). 
Aleksander odpowiada .\'lIlta1lO'W£ Bajezid(/wi 11, że w .,-prawi.e żyda Moj- 
$esza dil
 zlecenie Sltlroicie kfllllienieckiemu, tlby po.ftqpil w 11/.-vil wan,1łków 
rozeJ11lu. 


Kopia w.rptf/cz. R. I. I /02. 


M. R. responrlet imperatoris Turcontl11 litteris patentibus quae supra 2: 
Serenissimo principi domino sultan Baiazith Dei grati.. imperiltori A
iae et Europae 
etc. fratri et amico carissimo Alexander etc salutem et amicitiae augmentum. Sert>nis- 
sime imperator. frater et amicc charissime. Quemadmodllm M. V. nobis significilvit, quen- 
dam olim Moysen iudaeum \'. St:>rfnitatis suhrlitum, dum in Camyenyecz mercabatur, 
captum in captivitateque mortuum, forsa n ut V. 5. scrihit ea ratione, quia diccbatul. ex- 
ploratum illinc venisse, cuius relicta mulier et merces derelictas lJost mortem ilIius tan- 
quam mariti habere vel1et, et nos eas illi reddere manrlaremus secundum pacis mutuac 
nostrae capitula, sciat V. S., quia a nemine subditorum res ipsa dicebatur, nec constat 
tlohis qualiter et quando, sed forsan vivpnte olim fraterna Mte regia id fuerit factum. 
Nos enim, ut scit V. 5., noviter conscendimus Regni sedem, et nihilominus, ut murem 
geramus Serti v.. rledimus litteras ad capitaneum loci ilIius, cum civitatem iIIam et modo 
gubernet ipse, qui tempore olim fraternae Mt'. guhenlare consueverat s, mandavimusque, 
ut rlum mulicr arl eum veniet, faceret id quorl ad conditiones pacis pertinet. Vestram 
Fraternitatem optamus bcne valere. 


I Potem dodana jest w III 20 następująca formułka: lusiurandum ex autentico, quort prae- 
statur ab his, qui officiis minerarum praeficiuntur: 

łuro ego per Deum omnipotentem et Filium eiu!! unigenitum, Dominum nostrum Ihe!lum 
Christum, et Spiritum sanctum, et per suam gloriosam Dei Genitricem et semper Virginem J\1a- 
rillm, et per qllatuor evangelia quae in manibus sllis teneo, et !lanctos archangelos Michaelem 
[et] Gabrielem, puram conscientiam germanumque servitium me servaturum sanctissimis nostris 
dominis Justiniano et Theodorae conillgi eius occasione traditae mihi au eorum Pietate admi- 
nistrationis, et omnem laborem et sudorem cum fal'OI.e et sine dolo et sine artc quacumque 
suscipio in commissa mihi administratione ab eis de eorum imperio et Republica. Et si haec 
omnia non servavero, recipiam hic et in futuro seculo in terribili iudicio magni Dei Domini et 
Salvatoris nostri 'esu Christi retributionem, et habeam partem cum Juda et lepram (ieysy et 
tremorem Cayn, in super et poenis, quae legi eorum Pietatis continentur ero subiectus«. 
. łIlud iusiurandl1m nusljuam impressum evincere videtur, ljuod iuris Romani Justiniant'i 
formuła etiam ap ud P(,lonos fuit usitata. 
Mote tę formułę przywieźli Włosi, którzy dzierżawili II nas tupy. 
11 Z 9 listopada 1502, ob. Nr. 128 str. 194. 
I Stanisław z Chodcza, ob. Nr. 144 str. 225. 


Acta At.nndri R. P. 


,30 


--
		

/Vilniana_030_10_250_0001.djvu

			234 


lM:t 


Nr. 151 


NI', 151. 


R. m. d. r. (Wilno w polo'ltJU /uugo 15 0 3). 
Orędzie knflewskie na sejm wllhl)' piotrkow.fki z I2 mart:a I503 ?la ręa: 
'Jtl1U/. Po/aka J kasztelana gnietnieńskiego i Mi!.... Firleja, (.horqżego krakowskiego. 
Król na sejm przybyt ?lU może ze względu na układy z Moskwq, ,.hyba 
ok. 26 ma rca. R.ekaPituluje tedy i k?)Itykuje dotychczasowe dzieje i porusza 
. 
,fjprawy: pomocy dla Litwy, obrony od Tatarów, zaoj>atrzenia króla, urzqdzenia 
Prus, stanowiska w. miftrza, stosunku do .Stolicy apostolskt."ej ,: Cesarstwa, do 
Pomorza, / Bawarji, Woloszczyzny, Węgier, Anglj£ i Mazowsza; uważa też za 
stosowne, aby wezwano rajców 1Iliejskidl dla, obradzenia sprawy handlowej 
z Wroclawianami. PodPisane przez króla. 


Kopja wspólcz. 1. R. I. I 95-9	
			

/Vilniana_030_10_251_0001.djvu

			Nr. 151. 


1503. 


235 


Commisit elus M. refelTi V. Dbua, quod cum decretura erat dietam praesentem, sic se- 
cum deliberarat ac cum consiliariis Polonis cum ea existentibus, ut magni ducatus Li- 
thuaniae [res) concluderet, quia debuit voluitque non neglexi!lse diem conventionis prae- 
sentis, ad quam ipsa quoque tempestive venisset; sic enim res et negotia videbantur 
ordinari, quod impediri ab il\o proposito atque transitu non debuit M. sua. Ac tamen 
rebus et negotiis ad illum propositum, ut sua M. tempestive huc venisset, urdinatis, ut 
aliter agerentur, aliter contigit quam speratum quamque possibile factu erat. Quapropter 
M. R. pro praesenti conventionis termino tempestive advenire non potuit. Sunt enim 
causae maximi ponderis et aliquae etiam quae non omnino l1Iultis dicendae essent, qui. 
bus obstantibus M. R. pro die hodierna nun advenit. quas quidem sola M. R. persona- 
liter V. Dbu. dominis senioribus per se dicet, cum quibus pro secretioribus deliberare 
consuevit. prout debet. Et quia COIlSUItO faciendum putavit M. sua. ut non omnibus di- 
ceretur id quod ad solos seniores consiliarios pertinet, et profecto res fuerint ut dixe- 
rim maxime graves, quae felicltati suae Maiestatis, reipublicae Regni et magni ducatus 
Lithuaniae prodessent obessentque, volens ergo M. sua id ad profectum et fdicitatem suam 
dominiorumque suorulII perducere, quod nisi prudenter observaret, nocumentum his do- 
miniis afferret, .iecrevit parum subsistere a transitu et ibi iIIud agere, quod Deo volente 
optimo utrique dominio felicitatem utilitatemque afferret, prout sperat. Et nihilominus 
non diu stabunt D. V..e in ea exspectatione adv
ntus Serii. suae, credit enim eius Serw, 
quod negotiis ilIis maximis promptius consulet, creditque se venturam pro dominica 
Laetare I hic ad V. DDe.; et nisi istud factura esset per nos ipsos, saltem V. Dba. dd. 
senioribus consiliariis significasset illa ipsa negotia maxima eius Ser teon impedientia. Sed 
quia certo proposuit eius Ser.... venire, etiam si leniter veniendum esset, idcirco nos ea 
proponemus in conspectu D. vrum, quae in suąe Serii. absentia dici, agi, tractari absol- 
vique possunt. Vult autem M. sua et rogato ut V. Da.. pro omnibus consulant negotiis, 
sic ut ea pl aesentę consu ltationes essen t. 
Et licet V. Da81 sciant, quod incumbat Reipublicae, quid pro statu Ser tl . suae, quid 
pro flJturis evitandis periculis consulendum, qua etiam opus esset defensione, sic quod 
eius Seru. crederet superfluum esse i1\ud coram exponere, quod melius D. V'" intelligunt 
quam ipsa sciat, tamen quia ante omnia in isto generali conventu consulenda quilibet 
regnicolarum volet fortasse accusare negligentiam regiminis, sub quo dampna aestate 
praeterita per Tartaros sunt commissa, simul quoque forsan mirabitur q uilibet , quod 
M. R. non veniret vel cur non venerit, quapropter M. R. ił1ud prim um in sermonibus 
nostris proposuit dicendum, quod in veritate prius gestum erat. 
Etenim V. Da.., quae felici suae Ser tl . electioni intererant, sciunt id quo d postea 
suae Ser ti in coronatione dixere: conclusum fuisse, quod auxi1ia Lithuanis de Regno 
praestanda erant. quod conclusulll et iuratum fortasse erat per consiliarios utriusque do- 
minii; conclusum etiam, ut sua M. mox coronata existens se Lithuaniam contulisset 
ibique cum auxiliaribus suis, videlicet imperatore Zavolhensi et magistro Livoniae, negotia 
belli egisset contra hostem. Quae <łuidem Mtaa feliciter coronata existens, quamvis voJu- 
erit, ut de Regno non recessisset l.ithuaniam, nisi primum negotiis et Prussiae et Rus- 
siae satisfactum esset et omnia in lIrdine posuisset meliori, quae forsan in Regno deor- 
dinata videbantur esse, ubi nonnihil cognovit committi contra ius per certos licentiosos 
fideles su os, cognovit etiam accusari, quod executiones non fierent debitae iudicatarum 
et alia essen t, quae indagine et deliberatione diuturniori moderanda essent, tamen cum 
.-ł; - 


.....,.

-

-..;. 


----- 


I 26 marca. 


3°. 


--
		

/Vilniana_030_10_252_0001.djvu

			236 


1503. 


Nr. 151. 


et Lit/lIIani iuramf'nta commemoramio sollicissime peterent apud V. Dn... auxilium redi- 
tumqul' M. R'..., metucntes tunc, ne imperator Zavolhensis deseruisset illos. qui t'tiam 
tllnc auxilia pt,tiit a M. Ria. et V. D
u. nonnullis iuramenta memorantibus videbatur. ut 
non nhservata con\'entiune 
enerali Piotrcoviensi rediisst't Lithuaniam M. su a, quatinus 
cum auxiliarihus sociis, ncgotiis contra hostem, ut tum spes eral, feliciter gestis, iterum 
Regnum rf'diisset, !\ese landem posuisset ad omnia pro negotiis Re
ni oueunda. nam 
hello CUI11 hnste Moscoviae bono modo linilo felicius con:.uluisset negotiis Prussiae atque 
Russial'. Cumque tunc difficile erat pro uno tempore rle Rrgno satisfacere. et expeui- 
lioni SerIi. suaC' et solvenrlis uebitis fralernae olim MU» et stipendiariorum solariis ac 
etiam auxiliis Lithuanis praeslandis, tam diu tl"nebalUr Cracoviae in consultatione iII a, 
quousqut' intellc'xt'rat i\1. I<. Zavolhensem impcrdtort'1lI in desperationem casurum et mali 
aliquid commissurulll Exinde M. I<.. et nuntii Lithuanorul11 importunius ad expeditio- 
nem veniendum duxerant, quihus quid lllnc responsum dictumque erat, V. D. sciunt, 
LitilUani tamen pUlant re:.ponsum dalumque esse nihil. quandoquidem id daretur ad ne- 
cehAitatem utriusljuc Reipuhlicae, quod, prout id V D. sciunt. usque modo non erat in 
re datum. 
Sed isto hoc auxilii datu M. R. noluit legalionem eXlenriere nostram. lIIud tal11en 
commisit referri, quia dum iam eo venlum erat. ljuod absqlle auxiliis LitllUaniam rede- 
undul11 fnit, noluit nihilominus eius M. communem reipublicae Regni necessitatem op- 
portuna provisione destituere, sed providit. quanlum rnelius pOluit. eventiuus futuris 
malis evitandis. Sic quia in ipso directae profectionis suae termino convocatis domino- 
rum praecipuis, cum consilio eorUlll, seu ut vel ills loquamur V. DbU8 nonnullis tunc prae- 
sentihus el consulentibus, decreverat aliquod llIillia equitum locari in Russia, et praeser- 
tim tł'rras moveri ll>mpestive universas in praesidium tl"rI"arum Russiae. nc sua l\Il
 a Re- 
gno ahsente hostis Regnurn invasisset; qllollialll vero sua M. in promplo pecunias non 
habIlit. quibus illa mil1ia Russiam conclucenda fuissent, quapropter. restt:s praemiserat 
primas commovcndo ad arana universul1l Regni militcm, cuius metu nemu hostium Re- 
gnum invadere tc>ntasset, decreveratquc alia, quae non opus est hic referre. Utque effe- 
cturn hahuisst'nt illa suae Ser tl . consilia. sua M., quae tum nihil horum secum de RegIlo 
receperat, quod ad decrt'ta i\la pertinuit, voluit etiam gubernationem Regni et suarn 
auctoritatern regiam non abduxisse secum sed in Regno esse, per quam promptissime 
subitis quiuuslihet eventibus suhito occursul1l fuisset, prout eam ipsam gubernationem 
V. Dni l1\u,.e. Revw
 et (;ratm
 Dne D. Cardinalis, velut charissimo tratri et primati Reglli 
commiscrat. 1'\on dllbitatque M. R., quia V. 1>. III ID". (;rat we Dne Cardinalis. salis superque 
curavit omnia, \juae Reipuulicae impendebant. Scit enim eius M. tempestive intimatam 
flli
sc novitatel11 de transitu Tartarorum, cum qua et avisamcntis ex Leopoli pIlIret! nllntii 
veni,'hanł. Scit c,tiam V. D. I1\ffiaw secundas t"l tcnias restes mi
isse tempestive. Qua ta- 
men ralione, cuius dissuasione aut impedimento nun erant terrae motae, istlld non cst 
usclue modo suae M,i cnarraturn. 
Si ulliversi D. V....um ad quos pcrtinuil et pcrtinet illud con:.i li u 111 terrarum mo- 
vcndarum elilisuaserc, ipsi soli Scilis cc'u
,1I11 consilii illius meliurem, quam ill il fueril per 
i\J. R'I... conclusa. t'x 	
			

/Vilniana_030_10_253_0001.djvu

			. 


Nr. 151. 


1503. 


237 


libens videret. ut ipse dissereret, quibus melioribus ad hoc faciendum movebalur con. 
siliis, quam M. R. cum dominis consuluerat et conc\userat, Sed si etiam ad expedilionem 
v
ntum fuisset. forsan nonnulli remotiores venire nolui
sent. et qui venissent forsan pro- 
pter sarcinas occurrere hosti tamquam volenter pugnanti non potuissent. 
lam igitur istud, sicut praeteriil et vituperandum est: sic M. R. dolet tJt fOl.san plus 
quam quispiam putet molesta est, condolendo non solum aliquibus captis. aliquibus veru 
destructis subditis suis. verum etiam toti Polonae natiuni. cuius ipsa Deo et V. Dl.... fa- 
ventibus imperium gerit, quod adeo licenter hostes turpissimi votis potiuntur in gente 
non barbara, sed satis ad omne virtutis indicium eruoita. Et qui a praeteritis eisdem malis 
sero medicina pararetur, itaque pro ut de futuris delil>erandum prudentes suadent, sic 
horlatur M. R., ut V. DDM ex praeteritis ad futura melius gerenda cautelam et consi- 
lium suma nt. 
Si absque contentione dicendum esset. nocuit etiam reipublicae Lithuanae et feli- 
citati SerU. suae diuturna tentio in consiliis Cracoviae, Hl quiLus tam diu stetere D. V... 
quousque M. sua neglexerat necessitatem ilIius dominii. Cum enim revertebatur Lithua- 
niam. ademptus erat suae Ser'; per circumventionem Tartari Precopensis socius bell i 
Zavolhensis, propter cuius casum inversa era t et modo sunt omnia consilia et delibera- 
tiones Ser,i. suae, sic quod tandem cogitur humilius cum hoste agere, quam egisset tum, 
si tempestive de Regno venisset. Sed et illud praeteritum sit; iam consulendum putat 
M. R. imminentibus futuris ma\is ac necessitatibus. qualiterque D. V. sociis Lithuanis au- 
xi\ia dare cupiant. qui non essen t deserendi. 
Consulendum etiam erit. ut de cetera conc\u
ionel1l et decretum plurium unius 
tcmeritas non irritet. Summe vero necessarium et deliberandum, qualiter debeat fieri 
profeclio contra hostes Tartaros, quoordine expeditionis et quibus temporibus, qua ordi- 
natione meliori, quae terrae absque aliis movendae. Si conductus miles nos defendere 
debeat, videndum. ąualiter defensatum erat Regnum in hactenus milite conducto. Viden- 
dum immediate. qualiter uniciores qualiterque feliciores sunt universi alii, qui propriis 
viribus, non conductis et saccis seu bissaccis, non sarcinis sed bigis ad proelia et hella 
armati veniunt. Quamobrem rogat M. R., ut V. D- modo instituant, quatinus promptius 
et obedientius ad defensionem sui consurgant, et iam non Ruthenis fratribus, sed suae 
iam privatae saluti accurrant. Si Polon i non accurrerent Ruthenis seu Cracoviensibus 
fratribus connatis, non credit M. R. Saxones aut Missnenses, qui nun connati sunt nu- 
his. Polonis accursuros, sed sicut nunc mirantur Poloni pereuntibus fratribus, sic iII i vi- 
cinis Polonis, avertat Deus, pereuntibus mirabuntur. Haec. quae ad defensionis ordinatio- 
nem meliorem pertinent, dum, prout M. ({. credit, instituentur per V. DON, sicut soli ipsi 
necessc intelligunt, tandem M. R. rogat, ut pro aliis arduis negotiis consilia praebeant. 
Consulendum enim est non ultimo, gratiosi domini, pro staIU Serio regiae, cum. ut 
sciunt, nihil possideat in Regno, nec scit, unde victus, unde expeditio omnium, quae in- 
cumbunt dignitati regiae et Reipublicae. hab
nda. Si zuppas attt'ndere quispiam velit, 
minus ex iIIis sua Serlu to iii t quam forsan alius regum praedecessorum Ser'ia su de, ad 
quae sunt translati census. debita regum, debita principum et reliqua, quae omnem pene 
iIIum t'xhausere thesaurum. Si bona regalia perl'endent, qualiter fuerint obligata V. DDN 
sciunt, sine quibus minima haud pussunt expediri negotia, prout anno praeterito Ser tao 
sua, nihil in thesauris Regni inveniens, pru maximis illis sumptibus, pro stipendiariorum- 
que nonnullorum solutionibus et pru legationibus aliqua male libenter obligavit. In prae- 
sentiarum M. sua, nec quid inscribendum esset, nec qualiter statui regio et expeditioni- 
!Jus imlllinentibu!t. aut 'lualiter dcrensioni conservationique cąstrorulIl consulendum scit. 


--
		

/Vilniana_030_10_254_0001.djvu

			. 


238 


1503. 


Nr. 151. 


Ilaec 01l1l1la in Novac Civitatis et Colensi conventionilJus commiserat sila M. referri 
V. DUli', et licet non ca generaliter dec1arationc, qua hic OlJUS era t, tamen effectus ho- 
rum dicebantur, qui etialll de quittantiis nonnihil continebant. Cum enim ex aHunde 
nihil habcbat M. R., non erat possibile, ut ad exactiones expeditiones fecisset univer- 
sas et suam et servitorum et nuntiorum. Praeterea V. Dne. intelligunt, 4uantis impensis 
selJultura fraterna debuit expediri, cownatio M. suae, expensae ducales, fraternae et non 
fraternae expensae nuntiorum, solutiones stipendiariorum ac debitorum et curiensium 
fraternae olim Maiestatis regiae solutio, suae 1\1. R. versus Lithuaniam expeditio; et alia 
domestica dici possent, quae non opus est hic exponere, quae cum magno sumptu fuere 
et fiunt. quae (lmnia cum consilio et deliberatione sic fiebant, prout opportuit fieri. 
Negotium Prussiae omnino proponendum est consiliis maximis. Nam et subditi Serti. 
suae ostentant quandam temeritatem Serti suae, nolentes id facere quod debent, nisi per 
eorum vota procedatur, quorum V. Dbll. intentioncs dicat ven_ Nicolaus de Koscielec )Jrae- 
positus Vladislaviensis, quem eius M. ad conventionem il\orum ten-estrem destinarat, aut 
forsan rev mnl d. Vladislaviensis iam ex iIlo intellexit id, quod d. praepositus esset relaturus. 
Magister et Ordo proculdubio innituntur opinionibus novis
 quia absque armOl"um 
negotio cogere vellent ad cedendum iIIis terris. Praeterca magister et Ordo novitates 
omnino non dissimulandas fortasse studiose facit I; primum enim ducatui Lithuaniae, qui 
etiam sub conditionibus pacis perpetuae continetur. praeiudicia et inillrias temere atque 
audenter committit, thelonea et depactationes constituendo novas contra mercatores, et 
item pro re etiam iniusta arestando Litl1Uanos iustitia M. Ri.e non petita. Et regnicolis 
quid nuper contigeret V. Doe. intelligant, 4uia commendator Prutenus recepit merces 
nonnullas terrae Plocensis incolis et comminatur alias recipiendas, prout istius com mina- 
tionis ordinem suo tt"mpore V. Dne. intelligent. Et hic habentur exempla litterarum com- 
minationes continentium. Idem magister nuntios ad diversa loca legavit Romam et Ger- 
maniam, auxilia, absolutiones et alia contra Regnum consilia petituros. 
Credlt - M. R. ad Ordinis' V'Qtum ducem Stolpensem iam institutum esse, qui per 
nuntios dotis solutiones habere vellet, et aHa attemptata fuerunt per suos, q
ae etiam 
novitatem faciunt et admirationem. tanquam haec tenderent ad futuram pro Ordine as- 
sistentiam. Qualiter sua legatio perstringat de hoc, qualiter4ue res pendeat secum quoad 
dotem et ad alia, rev mll . d. episcopus Vladislaviensis, qui Sandomiriae intererat et nuntiis 
respondebat, dicet. 
Dux et gener ;lIter Missnensis quid praetendat, licet non careat misterio id, quod 
se medium ponit pro fratre magistro et Ordine, M. R. non satis intelligit. Scripsit M. Rlae 
litteras, sibi quoque M. sua respondit, sicut hic habentur horum exempla I. Pendet nego- 
tium illud ut intimetur ei conventio, ad quam mississet oratores, quod tempestive M. sua 
łecisset, nisi domini consiliarii Prussiae disuasissent. Consuluere enim aliqui Ser t1 suae, ut 
potius per oratorem duci responderet suosque non vocaret, attamen M. R. defert hoc ad 
V. Dnnm consilium, si videbitur aliter faciendum. contenta est M. R.. et V. DnM sub si- 
gillo cancellariatus vel vicecancellariatus Regni intiment duci iII i, quod mittat oratores, 
qui tcmpestive venirent ad suam Mtem pro dominica Laetare seu ludica 8 hic ad conventionem. 
Dux Bavariae creditur ad propositum Ordinis fccisse, quia monet et habere vult 
dotis solutionem; qualiter scripsit, qualiter sibi fuit responsum, data sunt ad V. U nM exem- 



 


I 
j 


) Ob. Nr. 170, 192. 
2 Ob. akt z 20 grud. 1502 Nr. 139. 
I 26 marzec - 2 kwiecień. 


.......
		

/Vilniana_030_10_255_0001.djvu

			Nr. 151. 


15u3. 



j9 


pla, quae habemus I. Cui respondendum erit aliquando, nam pendet ad responsionem nego- 
tium, ut V, DDe. videbunt, quae deliberent atque concludant, quo ordine respondendum sit. 
Veretur M. [{., quod in primo suae Ser ti . adventu aliarum do tiu m petentur solu- 
tiones I, et forsan omnia haec factitantur magistro Prussiae suggerente. Imperialis M.... non 
alia ratinne quam Onlinis cogit Gedanem,es ad iuris
ictionem suam. Cui V. DD6I deheant 
deliheratam facere le
ationem et consilium praebere Sf'r'; su at", qualiter iIIa civitas ah 
illius regis impetitione liberanda esset. 
Summus pontifex, quem non effecit ;\1. R. avisatum de coronatione sua, qualitt'r 
favere rlignahitur nobis, qualiterque Ordini respondt'at protectionem aut absolutionem 
petenti, ignorat M. R.; vidert:tur itaque necessarium, ut ad eius Sanctitatem legaretur 
urator propter negotia Prussiae et proptcr alia, quae fautrice fortuna impetrahilia viderentur. 
De Walacho licet tutius consulendum erit, dum M. R. Imc feliciter veniet t't hahe- 
hun tur pacis Moscovitanae seu avisamentorum a nuntii
 Mo
coviam missis certitudines, 
dumque alia per M. R I1 "" dicentur, quae ex parte Zavolhensi futura credenda erum, ta- 
men videretur non ab re cum dominis Hungaris specialiter paciscenrlum de Walacho 
saltem conservando, ut finaliter terram illam non possirleat Turcus. Exinde veniendum 
erit ad restitutionem eorum, quae Walachus adimit Regno, exinde etiam tractandum pro 
damnis per eum iIIatis, exinde faciliter omnis consultatio ad defensionem contra Tar- 
taros Precopenses et alios occultos Regni hostes. 
Cum quibus Hungaris M. R. voluit rem agere per legationis media ante dietae 
praesentis tentionem. Et profecto M. sua putabat et necessarium et profuturum Reipu- 
blicae, si ex Hungaria huc oratores rediissent, omniaque ordinarat Ser. sua. ut ita factum 
fuisset; sed cum domini Cracoviae existentes aliter decreverunt faciendum, M. R. horta- 
tur, ut saltem nunc isti rei intenrlant D. v,.e, contenta vero erit M. sua si meliori con- 
silio istud aeque bene alio tempore fieret, quod sua M. ante conventionem praesentem 
fecisse voluit et bene consultum putavit. 
Verum quia interim dum afferebantur M Rlae iIla avisamenta de Cracovia, quia 
domini aliter decreverunt faciundum ad legationem Hungariae, datae erant M. suae lit- 
terae ser morum dd. Hungariae et Angliae regum, quandam tamquam generalem confoederatio- 
nem atque ligam cum sua Mte et dominiis Ser til suae promovendo; quae quidem confoe- 
deratio suae M. R. videtur esse perutilis, immo maxime necessaria saltem contra Ordi- 
nem Prussiae, contra quem civitates Hansae et quidem stagnales atque maritimi poten- 
tatus non parum adiumenti afferrent nobis, ałł"erret etiam tantum commodi et auxilii Phi- 
lippi Burgundi et palatini Rheni copulatio arl evincendam Gedanensem libertatem. Qua- 
propter M. R. exempla litterarum ipsarum ac etiam conditionum confoederationis pro- 
positae ad V. DD6I, domini seniores consiliarii, mittit per nos, eos hortando, Ul super his 
mature ac graviter deliben'nt et M. R la . informent, quid in ea re prosequendum sit. Si 
tam en soli M'; regis Hungariae respondendum erit. haberent eam respondendi provinciam 
oratores isti M. R'ae, quorum expeditio atque egre!lsus est ad eam conventionem gene- 
ralem prorogatus. 
Datae etiam fuere litterae antea ex parte eiusdem serD,i d. I-Iungariae regis pro parte 
Vratislaviensium civium, transitum liberum habere volentium per terras Regni versus 
Turciam, Tartariam, Moscoviam, Walachiam, quibus litteris M. R. respondit suspendendo 




 



............---...-.

,,-....-.. 
 


lOb. Nr. 14R (31 stycz. 1503). 
s Chyba jeszcze królewny I.ofji, żony Fryderyka Hohenzollerna na Ansbachu,ob. F. Papce, 
Studja i szkice, Kraków 1907 (Królewskie córy). 


--
		

/Vilniana_030_10_256_0001.djvu

			4U 


1503.. 


Nr. 151 


decreturn ad hanc dietam generalem. Idcirco M. R. oefert ipsam rem ad deliberationes 
D, V..... m . Si tamen Vratislavienses mercabuntur libere. in Regno isto, mercatores Regni 
istius proculdubio decrescent, etiam civitates et oppida et depositoria. Quapropter M. R. 
nobis dedit duo litterarum talium exempla ad V. Da.. sci\icet consiliarios, ut si Vrati- 
slavienses venirent, hanc scient I). v,a. positionem facti. Ao cuius rei consilium ad de- 
fensionem accersendi fortasse essen t Cracovienses
 I,eopolienses, Lublinenses et aliarum 
civitatum consulcs cum privilegiorum copiis, pro eorundem Vratislaviensium expeditione. 
Immo etiam eorundem et aliarum civitatum consules putat M. R. vocandos ad praesen- 
tern dietam. quod si facere dignabitur, mittet huc Ser. sua Iitteras post nos, ut consu- 
lent, quibus civihus titulaudae erunt, qui vocandi essen t ad praesenti:un M. R'ae hic fe- 
liciter venturae, quatinus D. Vri., ad defensionem cornmunem constitutionem ordinatio- 
nemque novam decernentibus, se non ex cllsa ren t, prout aliquanoo excusationes propo- 
nere consueverunt, et non fecissent id, quod cum aliis regnicolis pro necessitate Regni 
facturae essent. 
Dux Masoviae Conradus per nuntios et legationes crehras pul:;at R. Celsitudinem 
eam pet en do, ut sibi reodat terras "ademptas in Masovia litterasque restituat ab ipso 
per olim ser. Joannem Albertum rcgem extortas, cuius instantiae petitionesque sunt per 
R. M. suspensae ad dietam praesentem generalem et consilium universorum Regni prae- 
latorum consiliariorumque. Consuevit exponere dux ipse primum henivolentiam suam, 
tandem impensas pro honore ReJ{ni in Slesia cum divo olim Casimiro rege et in Wala- 
chia ad votum olim M. Rlae coronationeque M. R. factas, ExpO!lUit insuper, quia integri- 
tatem atque fidem debitam Regno, uti debet, cOllservat et licet habere posset modos 
alios, per quos suam a M. R Ia iustitiAm, ut ait, exigeret, tam en dux ipse. prout dicit, non 
alibi qUam in Regno et non ex alio quam ex M. RII optat iustitiae et restitutionis gra- 
Ii tiam. Haec quidem sic per rlucem dicuntur; tamen certum est, qui a et imperiales et 
Crucilerorum aliorumque principum nUlltii ad eum descendunt, sui quoque nonnunquam 
ad illos vadunt, im mo visi sunt apud eum extitisse imperiales nuntii, qui Moscoviam 
petebant, quod fieri aliter non potuit nisi in nocumentum Regni. Insuper tentarunt aliqui 
) principes Germani contentationem iIli dare in partibus Allemanorum iIlumque ad impe- 

 rium transferre et terras Masoviae cum omni iustitia, quam dux se habere praetenoit 
I in Regno, Imperio asscribere, quae coram secreto M. R Ile servitore per secretum b ducis 
! Conradi servitorem łuere dicta. Nemini duhium erit, si res et cum magistro et cum duce 
non componentur modo competenti atque iusto, et magistrum et ducem hostes Reglli 
futuros. Quod si sic fuerit. quilihet hostium etiam paganorum, praesertim vero schismati- 
co rum, cogitabit 8e illis convertere, aut isti ab illis consi\ia et auxilia optabunt et col- 
ligationes facient, si interim non sunt factae. Credit itaque M. R. operae pretium, ut cum 
duce ip,;o finis esset talis, qui et utiles et honestus fieret M"' R. et Regno, quoque prius 
quam cum magistro secum componatur. Cuius ducis 
i oratores venient Piotrcoviam,optat 
M. R., ut V. Da.. cum eis tractent id, qllod V. D. intelligent consultius iustius et honestius. 
Inter alia non obliviscantur D. V. consulere, quid faciendum cum vicinis princi- 
bus, qui non habita uHa diffidatione cum Mte R. sllmmittunt c suhrlitos maleficos, ut illi 
committant praedas et deportationes suboitorum in Regno Serii. suae, quae quidem de- 
portatio adeo molesta est Serii suae. ut omnia absque exceptione faceret pro animadver- 
ten da iIla iniuria et Iiberandis subditis, quicquid V. D. consulent et ipsa posset, etiam 
pf'rsonae et omni sumptui non parcendo. Verenoum est, ne deportationes huiusmodi fie- 


· Rps mylnie: lilIeras 


..L-- ","h...,
r-;o'''' .......,............ ..............'"'I'
 
 
.. dodane na boku rlo tego u.t,po: lec.eto dicendum 



 
· lekeja niepewna. 


.......
		

/Vilniana_030_10_257_0001.djvu

			Nr. 1M. 152. 


1503. 


24'1.:: 


rcnt per annuentiam Ordinis, sunt enim nunc in consilio Cruciferoł-Um cunsiliarii "iI1ins 
quondam principis Alberti Misnensis, qui sicut circumventiunibus utebatur in negotiis 
suis, sic eius militt.>S gubernant et dirił.:ul1l lIIagistrum Prussiae per cautelas prucedendum 
cum Mtu R., prout perperani nituntllr t'xtenuare conditiones pacis perpetuae. quod qna- 
liter habere vclint, V. D. sciunt qui inlel erant expeditiolli nuntioł-Um ma
istri Craeoviac. 
l'xist(
ntiulII. Sciunt etiam, qll;diler dux Misncnsis eontendal, ul 11I0dil'icarentllr condilio- 
IIl'S pacis, (łui ł-orsan Thoruniae sualll pcr uratores, mul.ienh' rlivo olim Albertu rege in 
('a parte, paldt'cit voluntatem ac petitiuncm. 
ReliquulII est. Rt'v m' Praelati et Domini ae etiam Magnifici Domini Palatini et Ca. 
stellani. st'niores consiliarii: pl'r se inłt'lIigul1t D. yra., quitl in ista hac fdici V. DDlłu, con- 

regationc decerncndum est ad fe li Cl'ili M. R iae t.t Reipublicac statum. rdcireo :VI. R. re. 
liqua, quae per nos ..ut per sc. si pl'rsolJillitcr hic intere"set, pl"opunenda forent, defert 
altu ac prudentissimu \'. Duum consilio ;'Id communcmqllc deeretum e	
			

/Vilniana_030_10_258_0001.djvu

			242" 


1503. 


Nr. 152. 


eonsilio dominorum Maioris Poloniae prorsus nihil a
endllm vi'!Um est, praesertim quod 
tractatus, qui cum ser mo d. Hungariae rege ac illius Regni consiliariis inf.'undi sunt t'x 
magnis causis capient origincm. !'\am praeter suae 1\1';. informationes hue transmissas 
multi articnli cii
esto ac maturo consilio addendi erunt, qlliblls concordia inter re
es ae 
Regna ad utriusquI' reglllJl f't Rr-gnoHlIJl honum statllm erit componenda C)llibuslihct si- 
IlIl1ltatihns ahiectis; et icko misslll11 es:o:e ad dominos Poloniae. Dicetis, lit si fieri polC'rit, 
legatio ante COnVf>nllll11 nostrllltl iter arripiat, si minus ex conventu sufficielltibus infor- 
l11ationihu!'i ('docIa prol1ciseetur. lIic exeusare dominos consiliarios, quod nihil temcre et 
perperam hic agunt. sed de :,uae M';. honesto et eOl11modu tum de salute tot IlJalis 
eircnl11venlac Reipuhlicill' conslllunt etc. 
l-lic dieert': d. archiepiscupurn fuisse et esse paratum ad exequendurn mIlnu!; si hi 
cłółturn; l11odo prO\'idealur in sua egestate, muneri sihi commisso satisłaciat. 
/tern dicf're: dominos fuisse in Novae Civitatis cooventione I et curasse. ut in tcrris 
Ru!osiae rlllrante conventione IJiotrcoviae 
ecllritils servaretur, invenisseque satis facilcs 
pt compett'ntcs modos, scilicet quod trnac C.-aeoviensis. Sandomiriensis et RlIssiae I£'r- 
rigeo;u' p;lntti sint arl omoem occasiooC'm neccssitatis. Petenda R. M", ul aliquis depu- 
tetur in praefectum eisrlem ten.is. si hustc cogente terrae movendae ('runt. Et quod, sti- 
pendiarii ihidem in Russia rf'tineantur, non reperiunt, quia apud exactores nihil fI
peritur; 
ex Polonia omnes cxactiones in CJllittantiis partim, partim vcro ad servandos stipcndiarios 
contra Szwab convertuntur. 
hem r1ol11inos rle Polonia nuntiassc d. cardinali. quomodo vellent collf'ctam SUI11- 
mam pecuniarllm de exactionihlls impendere in satisfactiooem debiti Szwab, CJuod po_o 
stea repeti deheret ab Ostrorogis. Hoc dOl11inis terrarum earum iniquum videre dicetis, 
(Juod pecunia alio rleheret convf>rti, quaf' in rldcnsiont>m a paganis landata esl; prtf're 
snam M. ut provideat, ut secus fiat. 
Stipendiarios in Russia habere solutionis terminum pru Carnisprivio., dominus la- 
borasse de acquircnda pecunia et adhuc laborare cum suo detrimento. ita referatis SiClJłi 
vidistis. et quod proficere non possum propter causas vobis cognitas. 
hem petere informó1tionem a R. Mlo, quornorIo se uratores halJ('re dcbC'ant tam 
cum rege Jłungdriae. quam cum legato, si illic I.cperietur, de confirmanrla pace pt'l"jlC"- 
tua Prussiae, et ad quam SUl11milm se ohligare debeant solvendal11. si illud perfici liche. 
hit et ab eis exigetur. 
hem quomodo M. sua de Angliae regis desiderata confoederatione concludcre fa- 
ciat eiuscemodi confoederationcs, et si ad aliud utiles non sunt propter distantias. tal11tn 
nomen et famam celebriores ap ud iIIas nationes, ubi ignoti sumus. faciunt. 
Dt' oratore Turco cum treugis pacis futuro apud ser mum d. Hungariae regtm dicclis 
d. principem Sigismundum nohis cunsuluissc, ut nos ab eadem non scparcmus p10ptcr 
causas. Reginalem M I "n, dominam nostrallI iIIuc missural11 et petituram d. lIungariat' rc- 
gem, ut nos in easdem treugas pacis simul secum includat. praesertim si iIIe orator Tur- 
cus nostris oratoribus non expectatis expediretur. 
De mandato oratoribus dando, si ineunda est de terra Valachiae confocderatiu 
prnpter mortem ipsius Valachi., et mandatum fiat sub sigillo magno. 


..,. ....-....-- -- 
-- . ,. -....,.------.........-----....-....-..... ,
----- 
 """- .....
- 
I Jeżeli sejmik nowokorczyński odbył się rzeczywiście 14 lutego (ob. Nr. 154), to instrukcja 
ta mogła być napisana w drugiej połowie lutego 1503, a przybyć do Wilna przy końcu t. m. 
lub na pocz. marca. 
2 1 marca 1503. 
8 Pogłoski hyły przedwczesne, Stefan umarł 2 lipca 1
1)4,
		

/Vilniana_030_10_259_0001.djvu

			Nr. 152. 153. 


1503. 


243 


De expeditione d. archiepiscopo Leopoliensi. 
De nuntiis magistri Prussiae ad Urbem profectis ac laboraturis pro absołutione iu- 
ramenti perpetuae pacis: MteUl suam debere scribere summo pontifici vrol d. episcopo 
Posnaniensi, ut cum summo pontifice de hac re conferat. 
Petenda R. M., ut ad stipendiarios in Russiam mittat, ut cum intełłigentia d. ca- 
pi t al1f' i Leopoliensis cum eis componatur de termino longiori. et litterae eis essen t mit- 
tendae ab expiratione servitii indemnitatis, et roganda sua M, ut inveniat 1l10dum seu 
facultates, quomodo isti stipenoiarii in Russia sint retint'ndi, ex quo a dominis magna 
dili
entia facta non potest modus aliql1is reperiri ad id faciendum. 
Si sua M. ad generalem conventionem Piotrcoviensem istis actionibus impedił:nti- 
hus venire non poterit, petenda utique est, ut mittat aliquem, qui etiam suae Mt;. no- 
mine referret in cOlTlmune suae Mł'., praesertim pro defensiofle communi instituendil, 
intentlonem. et concluderet in conventione decreta. vel ut M .SUR aliquibus ex dominis 
committat, ut locum suae M. in convenuone teneant, videlicet dl1obus. spiritl1alibus et 
ollobus saecularibus; ad quam et domini Lithuani mittere deherent. Sed petenda R, M., 
ut veniat, si commode potest sine discrimine btarul1I terrarum et cum consensu domi- 
norIIIn Lithuaniae. 
Dicetis ao extremum: dominos multa cunsiderarf' et deliberationem in hC)t1l1m com- 
lIIunis status constituere posse, sed aegro tilnto iII mo o. cardinali nihil posse ponere iu 
dehitam ac opportunam executionem. 
Credentiae oratorihus dentur sufficientes sub maioribus sigiJlis. in qui hus scrihetur. 
I]lIod oratores habent agendi, tractanc\i, concłuof'noi ł-tc. facultatem. 
Ad exactores scribE"noum, ut exactiones vetllstas hactenlls retentas snlvant. 



I', 163, 


B. m. d. r. ("VillltJ 111 kOŃm lull'l[o /5 ' '.]). 
I Jos e tstwo do ksi
cia 'Jerzego .\'askiego, powierzone Sta1'J. Lasockie1llu, w-pra- 
wiedliwza zwlokę w przyj(ciu poslów saskicII, podnosi lit:zne zarzuty przeciw 
w. mistrzowi i wzywa księcia, aby upomnial brata do lojalnego postępowania. 
Dwa koncepty: jeden krótsz)1 i oględniej.fzy, naPi:;an)1 przez biskupa jJo- 
:;ntllź.fkie.fo, drugi ob.fzerniejszy i o.ftrzejszy, napisany w kancelarji króle'ł!'.fkiej, 
KlIpje rv!J.pó/cz. 1<. I. I 1/8 h - 1I9 h. 


I. 
Duci Misnensi per d. Posnaniensem episcopum łegatio scripta. [quam dd. Posna- 
niensis et Siradiensis I palatini approbant; si erit Misnam mittenda nec ne, aut altera 
immediate 8equens in curia M,i. scripta, deliberabunt oomini Maioris Puloniae supra- 
scriptqa. 
ł\lustrissime dux. Ser mua dominus meus Poloniae rex etc., morem gerendo postula- 
tioni ł\lu. V, prout affini charissimo, dudum et excepisset nuntios suae lWi. ad se mit- 
tendQ!j et c(krissimos habuisset, nisi actiones magnat" et graves m. ducatus Lithuaniae 


,. ,.,,




----
,...
 -,...,...,.....,..... 


· UopiaaDc r4;kl} korektora. 
1 Bi!lkup poznański Jan Lubrań!lki 1498-1520; wojeworla pozn. And. Szamotuiski 1501-- 
1510; woj. !Iier. Ambr. Pampow!lki 1495-1510. 


]1-
		

/Vilniana_030_10_260_0001.djvu

			:l!4 


1.003. 


Nr. 153. 


suam Mtem occupassent; itaque dignetur iustas causas aequo ferre animo. l'oslfJuam vero 
S. M. iam .ah eis actionibus soluta sit et libf'ra, expectahit lib
nter nuntins suae 111';0 pru 
die. litteris Ser ti . suae designando, quoniam I\-)l.e sua hactenus tenł-tur utique in Lithua- 
nia legationihus Turcorum I et l\Iuscovitarumj properahit tamen M. sua in Poloniain hrevi 
redire, et inde significahit M. sua tempus f't locum pro nllntiis, qllos et recipif't et all- 
diet Iibel1ler, ut affinis charissimi. 
Qui.. tamen per id tempmis aliquae perturbationes a d magistro suhoriuntur in 

J.avamen subditorum R. Mti. multaque deferuntur ad R. M lem, quomodo d. magister 
non hahita ratione amicitiae, quam R. ;\1\. sUat' Domo ol f'xhihet. aliqua moliretur contra 
iura suae Mti, Regnique sui. quae forte per leves :'lIggestores suggeruntur d. magistro, 
aliquibus R. M. non credit, aliqua propter amicitiam tolerat, affeclat tamen M. R suam 
111 te,". velit admonere iure fraterno d. magistrum, ut ipse non praebeat occasionem ta- 
\ium, ulque tales a se repellat, quae perturbarf' possint amicitiam :,uae Mti. erga d. ma- 
gistrum. Et sua M. exhibet se V. III t , el tandem, salvis Regni iurihus, cI. magistro ad 
omnem benivolentiam et amicitiam. 


2. 


Duci Misnensi G
orgio gen ero per Stanislilum Lassocki commissa. 
Salutem et amicitiam fralernam regialll dicit. 
Dum o\im ill mn' d. dux Albertus Misnensis, V. .,. gellitor
 animo decrevcrat r dum d. 
Fledericum SUlun natul11, magistrum Prussiae, ad magistratu m Ordinis S. Mariae in Prussia 
imponere, priusquam d. Fredericus in magislnllJl Prussiae electus aut ad terram illam 
lIlissus fuisset, V. I'aa et forsan olim iII OlU1 genitor porrigehilnt petitionel' fraternas ad ohm 
ser,"um d. Johannem Albertum regem Poloniae, gratiosissimi cI. mei regis gennanum ac 
praedecessorem, ut favisset, quod d. Fredericus in magistrum electus fuisset; fiebat tunc 
promissio ipsi olim Johanni Alherto regi intimata. quod si fuisset d, Fredericus in ma- 
gistrum inslitutus, sperare debuit rex Poloniae et respuhlica Polona pacem, amicitiam, 
benivolcntialll et assistenliam non solum per magistros dehitilm, sed plusquam dehitalll 
ab Ordine futuram. Multa alia tunc et olim Mti R. fraternae et Regno iII i pollicita eral1l, 
si ita factum fuisset, ut petitio et pwmissio continebat. Factum quidem sic est, ut et 
olim mmua princeps vr.. I,i. genitor et forsan V. D. l1\m. voluit ac petiit. R. etiam iIIa olim 
Mt.Ae cum fratribus suae familiae Poloniae regiae, sicut libenter audiverunt earum affi- 
nem Fredericum ad i1\ud Ordinis officium promoveri, sic gavisi existentes de petitiont> 
pro eo porrecta annuerant vot.is eorum. 
Sed cum d. magister Prussiam venit cumque alia et alia de ipso dicebantur C't 
olUni hora dicantur non omnino amicitiam dehitam praesefen>ntia, quamvis voluerit M. R. 
ł'am expcclasse commoditatem, ut nuntii V. Iti, ad MI.<'m suam venissent, prout venturi 
erant. ad traetandum pro his conditionibus, quae V. I. credit Thoruniae inter rev dum d. 
Fredericum magistrum Prussiae et olim Mtem R incepta fuisse, tamen cum adempta 
commoditas illa fuerit, prout istud nuper M. R. Vt'0l! Iti scripsit ł se excusando, quod nun- 
tios V. Iti. tamdiu non vocaverit, cumque diversa ex parte Ordinis nova saepenumero 
dicerentur,quae suae R. Mli displicerent, noluit M. R. silentium habere pro hac ipsa rt' 
cum IlI te V. Affertur enim, quod d. magister oratores suos direxerit Romam et ar! 1111- 
pf'rium, conquerendn contra 
ttem R et n'gnum Poloniae consiliaque et auxilia petf'ndo, 


J Poselstwo tureckie przvjęle hyło przez kn}la 21 lutego, ale przyhyło już znacznie wCleśniej. 
II Nr. 139 z 20 
rlld. 1;)02. 


-.r.
		

/Vilniana_030_10_261_0001.djvu

			Nr. 153. t54. 


1503. 


.245 


(łUodque confoeot'rationes quasdarn nexuerit contra Mtem R. et torsan pl"Ocuraverit
 quod 
intel" subditos M,is 1<. in Prussia nonnulla nova ociiosa sparguntur palam nomine d. ma- 
gistri. qua
 lWi,. R. subditi de civitatibus et oppidis Mti suae intimant et referunt. Et 
dum ita f'st, si partes "ae sunt amici fratrisque et affinis sinceri, sola ipsa I. V. iudicet. 
Talibusque Jl('vitatibus, si irnpossibile est provocari Mtem R. ad aliud faciendum, 
C]uam vellet ac quam ex affinitate de het, Y. I. prudenti consilio suo istud moderetur. 
Igitur M. R., volens conservare amicitiam, affinitatem d fraternitatem mutuam, eas res 
detert ad Iw"m V. hortaturque etiam, persuadere velit german o suo d. magistro. eumque 
sic instituat, quod non faciat novitates tales, per quas M. R. provocaretur ad facif"ndum 
alit er, quam ex nec{'ssitudine vel ut cum affine factura esset. 
Animatus forsan est d. magister per quosdam, ut vel per viam armorum aut foe- 
derum fraternorum vel aliarum cauteJarum, quarum iam inter subditos Mli. R. iaciuntur 
procurante d. magistro semina odiosa, studeret recuperare terras Prussiae a M t . R. Ve- 
rum quidem f'st, quod semel a Regno per Ordinem ademptae erant i\1ae terrae, sed eas 
et ceteras alias terras. quas Ordo per concordiam retinet, certum est ab aevo regni Po- 
loniae fuisse; tamen si ventum ad hoc esset, mallet M. R. et praesertim natio Polon a 
summis se committere periculis, etiam et cum paganis aliter componendo quam hacte- 
nus facere consuevit, qnam parti minimac eornm, quae ex pactis pacis perpetuae Regno 
debentur, Ordini cedere. 
ltaque V. I. iIIis, quae inter V. Dne. mutuo scribebantur et promittebantur dum 
d. magister instituendus erat, ac etiam conditionibus pacis perpetuae inter regnum Po- 
loniae et Ordinem Prussiae, auctoritate apostolica firmatis, in prospectu habitis, sic ut 
dixerim agat cum fratre d. magistro, quod sua Dtio novitates non faciat contra Mtem R. 
et regnum Poloniae, sed in ea fraternitate et affinitate existendo cum Mte R., conditiones 
innitendo in pace perpetua scriptas et tam per reges Poloniae quam Ordinem Prussiae 
servari solitas, quas M. R. more praedecessorum regum et tenere et tueri vellet, prout 
oebet [tf'nl"ret]; sic quoque faciendo libenter vioetur M. R. d. magistri non minus quam 
niuni V. augmentum ac omnf'm felicitatem pro voto, Regni iustitia salva. 
Gratiose princeps: commissionem et mandatum ser mi d. mei regis gratioslsslmi 
dixi, meam tandem petitionem porrecturus sum. Dignetur oro I. V., non aegre rerre, 
quod non cito venerim ad Ill tem V., nam certo casu impeditus eram, propter quem venire 
non pot 1Ii. Et insuper rogaturus sum, ut pro mt" quoque :'I}li R. supplicaret, qnod Ilon 
aegrf' ferret negligentiae meae, quod mereri velim V. Dioni IIImae 1. 


Nr. 154. 


B. 11l. d. 1'. (WihlO W fuło
 marca. .150.1)' 
Posel.ftwo królewskie na sejm piotrkowski, polecone sekretarzowi 'Jakóbowi 
Bllczackiemll, jalw uzupelnienie orędzia danego na ręce 'J. Polaka i M Firleja, 
i odpowiedź na punkta przez Buczackiego od pan1w krak
ws
ich przY'łfie..zio"f,f 


--
--...,..
-......,...............-.................
..,. .
.......__-.....

 

 
1 Pierwszy z tych aktów mógł być napisany przez hiskupa poznańskiego w drugiej po- 
łowie lutego 1503, t. j. już po nadejściu wiadomości o poselstwie tureckiem (ob. wyżej). Drugi 
akt może i prędzej powstał, ale był zatrzymany (ob. Nr. 11"4, poselstwo J. Buczackicgo do sejmu 
piotrk. w ustępie l'rly.fllensis). Zdaje sic:, że oba akty wysłano na sejm clo wyboru, ale nie wia- 
domo, czy którykolwiek z nich był użyty.
		

/Vilniana_030_10_262_0001.djvu

			246 


1503. 


Nr. 154. 


J(ról na 26 marca P1'Zy!J.Vt nie może, poslowie litewscy przybędą ok. 9 kwie- 
tnia. Reprezentantami swoimi na sejmie mianuje król arc.ybiskupa lwowskiego, 
biskupa wlodawskiego i kasztelana kYtlkow.fkieg(J, Ilet1llanem Mik Kamieniec- 
kiego, O kolonzz'acR i obronie Rusi. O llngieb'kim projekcie przymicr:::a. RadJl 
bi.\'kupa 'ivanJli'lskiego, kMr)' wlaśnie byl w IFilnie 'w .!-pra/wie pruskiq: kr:;y- 
żal.kici mtlzowieckiej. O księdu jJoJllonkim, lJlz!.'nień..fkilll, :::atorSkt1n, o dach, 
.0 projekcie bicia dukaldw. :.;prawa woloska i .
pra'l/.la pMel.\.twa do 1/7
Óer. 
O Tatarach zawolźańsl.-ich. O moneac i o dll
[(u knflewskz11.l 1l Słabo.!'za slaro- 

.ty chęci11skie.[(o. 
Kopia WSPÓlcB. R. I. l 102-107. 


Lcgatio dno Jacoho Buczacki secretario ad conventinncm Piotrcoviensem ex Viln:l 
"1 I commissa. 
Post reces!'>um dcl. Joannis Polak et Firley 1 hi
 ad V. o"e. per M. Riam de LiU1U- 
ama legaturum, praeter id quod M. R. sperabat se ad hane conventionem personalitt"r 
vemurum. erat nonnihil per MIAl'" R. cogitatum, quod per me .commisit referri, non nihil 
etiam V. D"e. ex legatione oratorI1m primorum expectahant intimari. Itaque M. R. man- 
dat, ut ego coram V. D'm. exponerem ea, quae postea per M Ri.., memorata et pt'r 
dominos de loco Cracoviensi per me intimata erant, quaeque per V. Due. expectabamur, 
ut verisimiliter est, post legationem per dd. Joannem Polak et Firley peroratam. 
Licct sint negotia diversa pertinentia ad communt"m V. D'mm deliberationem. dt' 
quorum quolihet breviter aliquid dicturus sum, tamen primum M. R. commisit referri, 
quia Moscuvitani belli negotiull1 in eo statl1 esset. quo erat cum dd. Ioannes Polak et 
Firley huc mittebantur per Serlem suam. Nihil enim usque modo accipit M. sUa ab ora- 
toribus de Moscovia, nec scit quales sperabumur eventus pacis cum il\o hoste, d in- 
super nova hostium potentia imrninet hi!' utrisque dominiis, quam (!omini Lithuaniał
 
consiliarii referent. Quam ob rem M. R. pro dOl1linica hac Laetare [26/JIIJ vcnire huc 
non poWit ad O. V'.B., neque intellegit certarn commoditatem futuram ad egressurn de 
Lithuania, .nisi aut pace aut treugis cum hoste l\loscoviae confectis, de quibus certi. ni- 
hil sperat, ac nisi etiam primum inlelligat, quid nova pott'stas hostium imminens por- 
ten dat. Me tamcn sequuntur oratOl.es domini Lithuaniae ad V. D"e. ex parte et M: R. 
et frat.rum dominoł-Um Litl1Uanorum propediem venturi. Cum itaque M. sua hic ad V. 
Duet! venire hac vice non potuit neque potest, conferent domini ipsi LitJ1Uani venturi 
cum V. Dbu. id, quod pertint'bit ad felict,1U M. R. ac Reipublicae utriusque dOlllinii p
'. 
cem ad communemque dominiortlm necessitatel'l et dC'fensionC'm, deliherabunt silllul 
quoque sua vota exponent. 
. Lithuaniae. 
Proptcr quorum dominorum Litl1Uanorum adventum rogat et hortatur M. l{., veJjnt 
DDe. V. expectare huc illos et simul cum iIIis pro statu felici Ser ti . suae, dorniniorum isto- 
rum et pro eventibus maximis periculosis deliberare. 
Voluit quidem M. sua. ut insimul convenissent hic de universis provinciis suae 
Mli subiectis consiliarii ad consulendum in communi universis et singulis eventibus ter- 
rarum, eaque ratione con\'entionem terris Prussiae indixerit terrestrem, 	
			

/Vilniana_030_10_263_0001.djvu

			Nr. 154. 


1503. 


:.!47 


non sic prosecuta era t, ut M. R. decreverat, tamen nihilominus pro festo Conversionis 
S. Pauli tenta fuit I. In ducatu vero I.ilhuaniae non prius fieri potuit, q1iam pro domi- 
nica Invocavit 2. quae etiam diebu5 his qui hus egrediebar concludebatur. Unde orato- 
res LitllUani non prius poterant decerni ad praesentem Piolrcovicnsem diclam, doncc 
illa J .ithuaniae praemissa fuisset. 
Prussiae. 
De conventione vero Prnssiae vcnerat ad M. R. rev. pater d. Lucas cpiscopus Var- 
lIuensis. ac gen. d. Joannes de 'A'oliko\V succamerarius Pomeraniae. In audientia tamen 
publica succamerarius nomine terrigenarum credcntes litteras habuit, obtlllit et peroravit 
breviter conquerendo, quod difficultales, dt'fectus, scandala, violentias, deordinationes, in- 
iustitias et mala infinita palianlur, super quibus d. Varmiensis bene informatus esset, pc- 
tiit itaque nomil1t
 incolarurn ornnium Prussiae. ut d. episcopus per M. R. fuisset auditus. 
exauditus et expeditus cum favore et gratia. D. episcopus cum M R. conferendo de mul- 
lis conferebat negoliis, quorum pn
lea per M. R. prosecutio facienda esset in futurum. 
Qllicquid tamen ad praesentem cnnventioncm pertinet, quicquid ctiam M. R. ex se ipsa, 
ex ipso episcolJo ac ex consiliariis Polonis cum sua 1\1. existentibus post illas intimatin- 
nes per dd. Joannem Polak et Firley peroratas deliberabat, V. Dnę. hreviter accipient 
ex his, quac immediate per me dicenlur. 
1'or:.-;3n nuntii Lithuaniae v
nirc huc non poterint nisi circa dominicam Ramis 
palmarul11', el dum ita est, mittcI M. R littcras civitatibus scriptas, sicut eas hic VI- 
debunt D. V., quorum dependebat missiu ex legatione prima, si illis opus esset, ut vo- 
cen tur, si quoque V. ObU' videbitur sic laciendul11. ul interessent pro constituendo or- 
dine novn ad defensionem et pro aliis, pro quibus regnicolae sua vota conferllnt, con- 
sll1turae; quod quidcm sic factum est, qllia M. sUa pro 
uo adventu, quam sperabat, ad 
conventioncm hanc futuram voluit eas vocasse. Cum igitur aliter deliberatum est, uli 
iam dixerim, idcirco ad civitates litteras M. sua nunc primurn dedit. Si istis et quibus 
mittendae erunt, V. D
e. decernant. t"t in podvodis V. Dni. One Archiepiscope Leopolien- 
sis, Dne Episcope Vladislaviensis et Dne Castellane Cracoviensis dirigere velint A. Quibus 
trihus V. Dhu. M. R. committit suas vices, locum praesidentiae committendn, dignentur 
ita praesse consilils omnibus praesenlibus et auctorilatern habere ad omnia concludenda 
et approbanda. prout M. l{. pro tempore in conventionibus talibus residens per se fa- 
cere consuevit et debet. 
lam fortasse nonnihil definitum est per D. Vr
., tamen quia domini de loco Cra- 
cllviensi voluerunt, ut M.- R. suam intimasset voluntatem, quae videretur ei ad certa dubia, 
pr.r me'tunc Mli Riae nomine domillorum de loco Cracoviensi me dirigentium proposita, 
irlcirco M. R. voluil t't modo ve1\et contenta esse, ut V. Dne- deliberent, quicquid vide- 
rctu,. eis consultius ad ea, quae in legatioue dd. uratores primi habuere; tamen satbfa- 
cit.'ndum (Jetitioni illi de loco Cracovit'nsi faclae sic M. I{iae videretur. 


,,
 


l 25 stycznia 1503 w Elblągu. 
\! 5 marca 1503 w Wilnie. 
11 Biskup ł
l1kasz, wysłany z sejmiku elbląskieg-o z dnia 
5 stycznia, wyjechał z IIcilslJcrgu 
do Wilna 11 lutego, był przyjęty >splendide, honoriflce, munificcc i wrócił do domu 25 marca 
(Monum. Warmiensia VIII: Memoriale d. Lucae\. 
f 9 kwietnia 1503. .,<1 
6 Andrzej Róża Rnryszewski, Krzesław :t Kurozw
k (t 5/4 1503) Spytek larosł<\wskit 
n UUi
		

/Vilniana_030_10_264_0001.djvu

			248 


1503. 


Nr. 154. 


De inferendis ad terras Russiae nuvis incolis. 
Propter depopulationem terrarum Russiae. quae non aliter pussent dcfendi tutius. 
-promptius et cum maiOl.i quiete utilitateque totius \-{e
ni, 'luam si illae terrae per se 
sufficercnt ad defensionem, non quidem ad invaslOnem, forsa n rationabile esset, ut quae- 
ratur modus, quo mediante ad terms depopulatas illas introducalur popullls nuvus et ad 
incolendum ('t ad dercndendum. Si de Re
no Istud fieret. V. Dne. hic rlelihC'l"arcllt, qui- 
hus modis homincs regnicolae et de nubilitate ct de plebibus lIlith'ndi i\Iuc essen t. Non 
cst dubium,  (,SS('I ad ilhlfl 
sulum pingue et feracissimul11 venturos homines. lłui steriles incolunt campus, qui lucru 
rum gratia sunt inventissimi, qui gloriae cupiditate militiam prufitentur, qui etiam faci- 
liter ritus profitcntur novus, qui pro nomine Christi "'henter certant atque contendunt, 
l
lIi aliquantulum consuetudini nationis nostrae proximi cssent. Rf'giunes sunt divet-
ał', 
quos norunt hii qui unquam orbem lustrarunt, in quibus proculdubio invenirentur tales, qui 
ad incolendum iIIa loca venirent: ut sunt regiones et homines steriles et impeditos ha- 
bentes campos in partibus AlIemaniae inferioribus. quos sola industria nutriI, vestit el 
alit; ut sunt cummuniter Almani lucrosi, inventissimi et curiosi, qui ad surtcm pf'rten. 
tant quicquid offertur, quod lucrum afferret; ut Saxones et Cassubarum incultissimus 
populus sed robustus; ut Bohemi, qui se ipsos militariores esse affirmant. quam alias 
nationes, qui propter mercandum honorem et gloriam, cuius semper sunt cupidi, non 
omnino iIli novitati adversarentur, qui et ritus mutant communiter ad locaque novurum 
rituum venirent, et tanquam locis Slavonicis provicinarentur et tutarentur ea, praetcn- 
	
			

/Vilniana_030_10_265_0001.djvu

			Nr, 154. 


1503. 


249 


auxi\iis, sed quia et iIli inutiles essent, nisi Sedeli apostolica directrix fieret communis 
boni iIIius, itaque et in iIIis regibus vis Cere nulla esset sperandi auxilii absque Sedis 
apostolicae medio. 
Sed Angliae rex, iIli quoque maritimi potentatus forsan hoc facerent, scilicet quod 
volunt, ut eorum commerciis viam aperirent liberam per confoederationem, quae via for- 
san vetustis temporibus erat, et potius istud facerent hac ratione, qU8m ad nostram de- 
fensionem recurrerent etc. Excepto, quod Angliae rex faceret efficeretque, ut Scotos 
haberemus, pugnatores optimos et inopes, qui per Gedanum navigationaliter venirent, 
qui Scoti, ut ex historiis constat, in negotio fidei sunt optimi. Circa Boristenem talibus 
et aliis suprascriptis darentur loca vasta castellaque rupta et deserta, et id commodius 
fieret treugis cum Turco habitu.. 
Ex eo etiam M. R. non .pprobat Anglicam confoederationem. quia Regnum iIlud 
consuevit forsan seditiosum esse, prout cuiusdam regis Rozensis sunt partes Regnum 
iIlud habere conantes, et licet hodie fuerit rex de partibus Rozae regis, qui etiam Ro- 
zam propterea defert in nobilibus et aliis monetis sui Regni, tamen sunt aliae stirpes 
antiquorum regum tanquam repudiatae, exinde et ex parte praelatorum regnum illud 
seditiosum, ratione vero seditionis impeditum ad impendenda nobis auxilia, immo plus 
necessitat auxiliis et favore quantumcumque remotissimorum principum, ut non destrua- 
tur seditionibus ac ne in seditionibus per per Franciae regem occuparetur, qui per por- 
tum Caloss commode illud invaderet. 
Non approbat etiam, quia enumerat Angliae rex infinitum numerum auxi\iariorum 
fratrum regum et non dellloJ1strat, quibus viis illi auxilium praebituri essent nobis. 
!tern non approbat, quia ut aliquando verum erat, M. R. ratione terrarum Prussiae 
superior dux fuerit Hansae, prout quondam magister Prussiae superior dux Hansae fieri 
consueverat, et qui a magister Prussiae ratione Gedanensis civitatis ut verisimiliter illam 
superioritatem habuit. Non licet ergo M. R'a
 deteriorem sibi scribere conditionem ad 
civitates Hansae, quarum nunc necessaria esset M. R'a8 assistentia in quantum Ordo 
vellet insanire, et pro aliis tractatibus contra ducem Moscoviae cum Suecia habendis, ut 
infra dicetur. 
ltem mercatores Ha'lsae amplissimum habent privilegium mercandi libere in por- 
tibu
 Angliae et Regnorum aliorum, quod non habent Anglicanij vellet rex ilIe isto modo 
per confoederationem viam aperire libertatis Anglis et aliis confoederatis stagnalibqs 
potentatibus veniendi ad terras istas et mercaturas exercendi perinde, ut liberum est 
incolis terrarum Poloniae et Prussiae etc. 
hem ex seditione Regni illius, si quando seditiosus aut princeps aut praelatus ad 
haec dominia veniret. posset semper rex Angliae repetere illos ex istis Regnis illiber- 
taretque Regna ista ad sua vota; solus ipse non deducit, quid pro Regnis istis facturus 
esset. Non ergo festinandum est ad danda responsa, si ea rex Hungariae habere digna- 
tur pro confoederationc illa Anglicana; sj tamen sic rex exigit ut darentur, responden- 
dum esset sacrae M. R. Hungariae. quod rex Angliae non deducit nec informat, qualiter 
iIli re ges, principes, praelati, communitatcs et potentatus sunt ei alligati, qualiter istis 
Regnis, quae ad unum parietem convicinant paganis, vellet iIle, illi quoquc omnes auxi- 
lium facere. !tern diceretur quod in Hansa R. M. superioritatem habet, non liceret ergo 
per novam colligationem łacere deteriorem conditionem Regni, quae sequeretur, dum rex 
Angliae promoveret suo nomine pdcem, amicitiam, praerogativas et libertates, quae in 
confoederationem includerentur pro Hansa. Item gubernator et regnum Sueciae. alias eo- 
rum amicitia est necessaria M. Ria< contra Moscoviam, contra Prussiam et Livoniam, 


A_ AI...ndń R. P. 


3 2
		

/Vilniana_030_10_266_0001.djvu

			250 


1503. 


Nr. 154 


si Livonia foedera rumpet. Daciae autem rex ac etiam rex Scotiae, quos includit An- 
gliae rex. bellum gerunt cum Suecia et Lubicensi civitate, cui Lubicensi civitati Geda- 
nensis est colligata cum nonnullis aliis civibus cum Lubek confoederatis, itaque forsan 
esset incompetens confoederatio Anglicana ex ea ratione. 
Ad idem pro oratore Romam mittendo. 
Sed si ad profectum et Regni et totius christianitatis faciendum istud esset cum 
Anglis, mittendus esset nuntius Romam doctusque atque disertus, qui praemissa ordina- 
ret et impediret factiones ordinis Prussiae, ad f"ffectumque confoederationis obtineret ad 
Regna iIIa et regiones, ut populus educeretur ex eis locandus in finibus Regni istius 
ad bella cum paganis gerenda, et alia faceret contra Ordinem quae in scripto darentur 
illi suo tempore etc. 
Pro terrarum Russiae defensione promptiori. 
Interim ut non c1estituantur terrae Russiae debito fraterno defensionis, quae promp- 
tior fieri debeat. quam futura esset ex his ad remotiora loca cogitatis, forsan non esset 
inconv
niens, ut V. DDee non attentis antiquis {;onstitutionibus novo modo instituerent 
se et subditos su os ad defensionem, parum indulgelldo labori et oneri publico, ut M. R. 
per notarios su os ad dominos Cracoviae constitutos per Karwowski, ac ad dominos ter- 
rarum Russiae per Mroczek suam intimaverat deliberationem. De terris Russiae renun- 
tiatum erat, quod non recusarent omnia facere ilIi domini et alii subditi, quaecumque 
facere possent; qui, ut aliquando viderent meliorem defensionem et auxilium reale a fra- 
tribus remotiorum terrarum, parati essen t sese subdere novae ipsis difficili aut gravi 
ordinationi. Voluit M. R., ut semper tempestive expeditio fieret restibus non praemissis. 
sed quamprimum intimaretur novitas hostium imminentium; intimatio autem ordinaretur 
habenda per nuntios veloces currendos de custodiis Luczko, Braclaw, Slo]roka etc. Voluit 
eius Ser tu regia, ut de communi poputo quattuor quintum seu quinque sex tum expe- 
dirent, prout haec per notarios eosc\em commissa erant ad terras praedictas. Et modo 
vellet M. sua, ut ita fieret, si possibile est institui cum modis, quatinus ad intima- 
tam novitatem quilibet terrigenarum currat absque curribus et sarcinis, seu quod or- 
dinetur ad quotquot nobiles currus sit hahendus. Si currus habendi, ut designetur 
locus circa fiuvium Vistulae, ubi curribus positis. in eqnis currendum esset versus loca, 
ad quae hostis venturus diceretur, statueretur tempus, infra quod cum curribus apud fiu- 
vium constituturum esset. Statueretur, ut a curribus currcndo qnilibet in equis tantum 
haberet secum, quantum sufficeret pro victu suo ad sex aut octo septimanas. Statuerent 
D. V.. e circa id alia, quae et possibilia et necessaria essent. Quintus aut sextus ille ple- 
beorum habiturus esset equum in eoque saccum, qui contineret victum, item balistam et 
arcum, gladium, scutum et hastam et reliqua pro defensione; cui quinto aut sexto quat- 
tuor aut quinque responsales sui praemissa ordinarent, darent quoque provisionem in 
pauca pecunia, in pane, caseis et lardo, pro ipso domi laborabunt, agros colant, serant, 
metan t et alia faciant, quae iIle, si in domo fuisset, pro se et sua domo facturus esset; 
eam in spem laboris pro eo faciendi, quilibet ille quintus aut sextus ibit libens pro sa- 
lute et patria pugnaturus. 
Communis nova ad defensionem institutio. 
Communis populus in omnibus Regni locis ad defensiollem inducendus esset per 
decrctum commune, ut quilibet agrum colens habeat equum, hastam l5eu balistam vel 
arcum cum sagittis et scutum. Quae institutio etiam incuteret aliquem terrorcm aliis 
hoSlilJus vicinis christianis, qui hac tempcstate saltem ex parte ordinis Prutenorum et 
principulll, dotes de Regno pctere conantium, insidias struerc vellent nobis. De codem
		

/Vilniana_030_10_267_0001.djvu

			Nr. 154. 


1503. 


Mi 


communi populo pedites etiam haberi possent cum tribulis, fundis aut aliis huius com- 
munitatis armis, qui similiter ad cautelam eandem decernerentur et instituerentur. 
De Prussia ad idem ut supra. 
Quia vero hic deliberata vi den tur esse pro parte Prussiae, idcirco hic memoran- 
dum sit, ut p r i m u Dl d o m i q u a m f o r i s o r d i n e m p o n a m u s ad eventus futuros.- 
Non levipendendum putat id M. R., quod subditi M. snae Pruteni iuramenta praestare 
I 
recusant, quorum Ordo miris modis benivolentiam captat. Videretur ergo M. regiae, et 
rev dU8 pater dominus Lucas episcopus Varmiensis consulit et rogat, ut quantotius rev mu d. 
episcopus Vladislaviensis recepto secum d. palatino Iluni]Vladislaviensi 1 saltem soli 
Prussiam venirent, consuluit autem d. Varmiensis, qui ut ex praemissis constat. tanquam 
nomine terrae iIIius istud egit, ut M. R. daret potestatem et facultatem plenariam istis 
tribus omnia faciendi in terris ilIis ad meliorem conditionem M. Rlae et totius reipubli- 
cae Regni et terrarum Prussiae. Qua facta o r d i n a t i o n e Ordo nulłam habebit confi. 
dentiam in proditionibus, sic quoque tutissime M. R. quaeque negotia sua prosequeretur 
et haberet auxi\ia de Prutenis, ad quam rem specialis daretur informatio, et pro iura- 
mentis recipiendis et pro ordinatione facienda nova. Creditur quia ordinatio talis in ter- 
ris Prussiae utilius esst:t M. R1ae ac f'tiam securior, quam confirmatio pacis perpetuae, 
si enim praecedet ordinatio optima in terris flostris Prussiae, sequeretur immediat
, quod 
subditi nobiles et plebs ipsa, quae subiicitur regi quam Cruciferis, salva ordinatione et 
iustitia meliori, invideret novae institutioni meliori in terris nostris Prussiae, et forsan 
impatientes anhelarent subditi Cruciferorum ad subiectionem M. R 1ae ; quo facto solus 
ipse Ordo instaret peteretque, ut confirmatio haberetur, quarn modo impedit et modis 
quibus poterit omnibus impediet et forsa n iam impedivit. nam dicitur, quod iam habeant 
brevia absolventia ab iuramentis subditos magistri et R. Mtio. Posset etiam cogitari, quia 
confirmatione pacis perpetuae simpliciter obtenta c1auderentur manus M. Rt..., quae Ii- 
bertas potestatis et arbitrii liberi utilis tunc esset, cum ordinatio institueretur in terris 
iIIis nostris, quia forsan subditi Cruciferorum desiderarent se convertere ordinationi iII i 
nostrae. Sed si deesset talis ordinatio, quam suggerit et promovet d. Varmiensis episco- 
pus, commendaretur obtentio pacis confirmatae, nam propter plebem necessaria esset, 
quae credit iniuste terras Prussiae per Polonos occupari; credunt pari modo et saecula- 
res et regulares subditi. qui videntes confirmationem seu audientiam per summum pon- 
tificem datam, secus sentirent et firmiores in fine subiectioneque essent. 
De Gedanensibus evincendis. 
Si ordinatio melior deseretur, quaerenda erit confirmatio talis, circa quam orator 
prudens haberet commissionem evincendorum Gedanensium ab impetitione Imperii, sic 
daretur informatio in scripto, quae facilior tutiorque erit ex ilIa sancta Sede quam ex 
Imperio, Imperium enim agit causam Ordinis. Itaque ad evincendos Gedanenses recur- 
rendum ad remedium Sedis apostolicae, non per appellationem sed per supplicationem, 
pro qua daretur in sl.:fipto informatio pro suo tempore, dum R. D. Vladislaviensis epi- 
scopus constitueretur in Prussia ac dum orator deputaretur doctus. 
Qualiter confirmatio Romae obtinenda erit, si prosecutionem habitura est, qualiter 
Imperio inhibendum ex supplicatione, qualiter exponenda essent multa, tanquam nomine 
procuratoris fidei contra Cruciferos ad honorem et incredibile incrementum Regni per- 
petuum? Peteretur contra eos aliquod aliud, quod non licet palam dici, dabitur tamen 



 - 


) Wojewoda inowrocławski: Mikołaj z Kretkowa. 


32.
		

/Vilniana_030_10_268_0001.djvu

			252 


150g. 


Nr. 154. 


in scripto oratori Romam ituro etc. Si ordinatio melior in terris Prussiae propo- 
nenda erit, omnibus consiliis, etiam Romanis, prout creditur utilior esset, ut supra 
dixerim. 
[Pomeraniae]. 
Constituto d. episcopo Vladislaviensi in terris Prussiae, ibi etiam decernetur et le- 
gatio et orator Saxoniam a iturus ad ducem StoI pensem ad eventum negotiorum felicius 
dirigendorum contra Ordinem. Et si facere posset d. Vladislaviensis, maxi me utile esset 
reipublicae totius Regni et honori M. Rlae, ut tandem d Vladislaviensis existens in 
Prussia personaliter videretur cum duce Stolpensi in limitibus suae Vladislaviensis dioe- 
cesis, conciperet ex gestis antiquioribus persuasiones, quod ducem il\um facillime red u- 
ceret ad pristinam Regni fidelitatern et subiectionem; eui tamen modo plurimum eon- 
fidit Ordo. 
Mysnensis. 
Vocatio ducis Mysniensis ea ratione suspensa erat ad adventum d. Varmiensis, quia 
consultius esset nuntium vel nuntios ad illum ducem dirigere, quam iIIius oratores vo- 
care. Non omnibus cognitum est, quid factitant Mysnenses atque Saxoni, cum vel\et dux 
iIle gener procurare ex parte Regni pacem et conditionem meliorem ordini Prussiae, et 
tandem ohligaturi essent Ordinem, et ita sperant, quod nul\us in futurum magister in- 
stituegdus esset, nisi vel Saxo vel Mysnensis, quorum quilibet periculosior esset Regno 
propter vicinam assistentiam coniunctamque potentiam, quam dum magister esset ex 
aliis remotioribus regionibus. In legatione vero iIla effectus isti essent, qui a principio 
dicebantur et scribebantur divo olim Alberto regi, promitteuat enim et olim Albertus 
pater et Georgius gener Misnensis, quod si M. R. permitteret Fredericum institui in ma- 
gistrum, maiorem sperare deberet rex Poloniae et Regnurn istud benivolentiam, pacem, 
fidelitatern et assistentiam etc. Quam autem secus factum est; nam magister Fridericus 
rebellior factus, quam łuere quilibet magistrorum praeteritorum, et insuper seditiones 
inter subditos M. R1ae procurat, colligationes cum principibus facit, queritur et auxilia 
petit contra Regnum Romae et in Imperio. Idcirco conquerendum et duci Georgio pro 
benevolentia et amicitia infecta, hortandusque erit, ut sic per8uadeat fratri magistro ac 
eum sic instituat, quod non faciat novitates tales, per quas M. R. provocaretur łacili ter 
ad faciendum aliter, quam ex necessitudine factura esset velut cum affine, ltem nuntius 
deberet esse dissertus, animosus, gna rus, Almanus, bonus, qui audentius loqueretur da- 
retque ad intel\igendum, quod nihil Ordo sperare debeat, quod aliquid Regno vel per 
amicitiam vel per inimicitiam adimeret. Sic Ordo ad communem viam se poneret pet e- 
retque a M. R..., quod antecessores petere facereque consueverant. Secus si istud non 
praemittetur, eriget magister col\um in altum, confidens necessitudini seu consanguinitati 
mutuae et pusillaminitati nostrae. 
De titulo magistri. 
Forsan etiam pertineret ad id, ut constituatur, quod non scribatur d. magistro, si- 
cut fieri hactenus consuevit; ex quo enim renuntiavit mundanae gloriae et solus ipse se- 
cus facit quam princeps et consiliarius Regni facturus esset, itaque sic scribendum esset 
simpliciter .praeclaro et reverendo domino Frederico magistro generaJi ordinis S. Mariae 
in Prussia, affini dileetoc, cum et ipse non scribit aliter quam .i\lustri principi Alexan- 
dro etc.c. Super id fiat deliberatio et conc1usio specialis, servanda usque ad meliorem 
inter M. R. et magistrum ordinationem. 


. Sic, rai:zej: Pomeraniam 


"
		

/Vilniana_030_10_269_0001.djvu

			Nr. 154. 


150g. . 


253 


. r. Mazo'Yiae. tq 
t Pari modo cum duce Masoviae faciendum esset; regio more et animo res maxime 
difficiles debeant evinci salvarique a periculo imminenti. Proculdubio ipse cum magistro 
confoederationes fadt et habet contra Regnum. Forsan utilius esset sic providere, ut 
oretenus dicturus sum in secreto V. Dbua primoribus, non universis in hac conven- 
tione constitutis. Quo facto Ordo minus sibi ipsi confideret, si videret cum sibi con- 
foederatis aliter procedi
 quam utrinque sperarunt. Exinde uterque confoederatus duci. 
bilior esset ad quaeque vota M. RiAe. 
Si enim duci Conrado Płoczko et Varschovia dabuntur, nihilominus si Rawa, So- 
chaczow, Wiskitki et reliqua non dabuntur, non quiescet. Si ista reddentur, proponet 
querelam et iniuriam pro terra Belzensi. Si iIIa dabitur, frater Regni erit et i:utissimum 
semper receptaculum remediorum apud eum esset omnium hostium Regni, quibus se 
ilIe benivolentissimum offerret, credens haec omnia sibi reddita per dmminicula even- 
tuum małorum hac tempestate Regno contingentium. 
Quo ergo ad negotium Prussiae praeventio optima adiutrix esset, iam itaque M. R., 
quicquid ex se, ex d. Varmiensi episcopo et consiliariis Polonis cum sua M
 existentibus 
intellexit, isto modo denuntiat V. Dbua; eorum tamen defert deliberationi meHori, ut con- 
sulant ad praemissa et ad omnia ali a, quae incumbunt facjenda, sicut intelligant con- 
sultius, M'ique R. et Reipublicae gloriosius et utihus. 
Zathoriensis. 
Inter alia menti incidit R. Cełsitudini, quid dux Zathoriensis debeat Regno, quid 
eius morte secuta sperand um est, vel si requirendus est pro iuramento, ne praescribat 
contra iurisdictionem M. R1Ae libertati sui iuris. cum ut iura disponunt imperialia, si foe- 
odalis infra annum non requiritur, imperator ius subiectionis ac iurisdictionis in eo am- 
mittit, si etiam dux requisitus post requisitionem non facit per annum id quod debet, 
etiam dux talis et quilibet foeodalis perdit ius proprietatis, quod redit immediate ad 
imperatorem seu principalem eius dominum. V. Due. de illo duce suo tempore delibe- 
rare velint et consulere, qui d consulunt M. RiAe faciendum pro conservanda iurisdictione 
Ser'i. suae in Ducatu iIlo 1. 


Thclonea et vina. 
Thelonea nova in conv
tione ultima ser ml olim d. Alberti regis decreta erant. De, 
creta etiam erat constitutio ad vina non ducenda, sed ut cum illis Hungari venissent. 
Quorum duorum punctorum pro theloneis et vinis M. R. executionem instituerat, sed 
tandem D. v ne consuluerant suspendendum ad praesentem conventionem. Et profecto 
M. sua non paru m impendit instituendo executionem, nuntios exactoresque deputando 
et expensis providendo, et nihil exinde lucri habet. V. Dbu. M. R. istud commemoratur, 
ut non crederent eam exinde aliqua lucra consecutam. 
De florenis novis. 
Mercatores Crcacovienses per viam et intelligentiam commerciorum auri copiam 
ministrare vellent, ut Cracoviae solvatur per M. R1am, utque M. R. auream monetam cu- 
dat, quae talis fieret, quae responderet et pondere et specie florenis Cremniczensibus. 
Exinde lucrum nullum aliud habitura esset R. M. praeter gloria m M,i. suae in auro scul- 


) Dopiero 12 stycznia 1504 wyznaczono delegatów do odebrania hołdu od księcia zator- 
skiego i jego lenników (M. S. III 1122) i wtedy to zapewne złotył tę przysięgę, która jest umieszczona 
bez daty w wydawnictwie: Grtinhagen-Markgraf, Lehen- u. Resitzurkunden Schlesiens (Publika- 
tionen aus preuss. Staatsarchiven XVI). ' .
		

/Vilniana_030_10_270_0001.djvu

			254 


. 150:t 


Nr. 1&4, 


ptam, sed Respublica non parum felicitatis et utilitatis haberet, qui a floren i multiplica- 
rentur. Multiplicatis florenis accresceret valor pretiosior monetae mediorum grossorum, 
sic quia leviori pretio floren i ementur ea ratione, qui a floren i multiplicarentur ex do- 
mestica cussione, lucrum etiam ilIud esset, quia habita auri copia, facilior esset compa- 
ratio et actio rerum, mercium et omnium negotiationum in Regno. Istud posset licet 
M.R. inconsultis D. yń. facere, quod faceret honorem Serii suae et Reipublicae pro- 
fectum, tamen sua Seru, rem defert ad V. onnm consensum; si videbitur eis sic facien- 
dum, constituet eam cussionem M. R., nihil enim proinde impensura esset. 
De Walacho. 
Ad sistendam Walachi insolentiam, R. M. persistit in decreto oratorum Hungariam 
per suam Mtam decretorum. Rogat, ut D. yrae limitent et moderentur legationem iIlam, 
haberentque ipsi oratores informationem ad respondendulll pro confoederatione Angli- 
cana, quae ex praemissis conciperetur. 
Hungaria. 
Optime quoque consultum esset, ut si M. R. d. Hungariae regis pacem cum Turcis 
habere dignabitur, includeret etiam M. Ri.m fraternam, regnum Poloniae et Lithuaniae, 
quatinus et pax et bellum simul gerantur habeanturque cum imperatore i\10 de istis et 
pro istis Regnis fraternarum Maiestatum; quam rem domini oratores observare debeant, 
et mihi M. R. commisit si ngulariter memorandum. 
Oratores in Hungaria. 
Libens autem videret M. R., quod oratores tempestive ingrediantur iIIud iter, quos 
M. sua dudu m providit expeditione competenti. Sed hi qua ratione non exiverint, iam 
D. v rae intellexerunt, ut ex illis et ex legatione M. Ri.e prius dicta, optat ergo et hor- 
tatur, consulant D. Y., quod egrediantur et observent, ut oratoris Turci adventum, qui 
dicitur Hungariam venturus, non negligant. 


Hic vero immediate M. sua, mihi commisit responsa ad singula ex ordine puncta, 
quae a Y. Dbua Cracoviae existentibus fuere suae M'i per me intirnata. 
Campiductor Cracoviensis. 
Ratam habet M. R. constitutionem in conventione Novae Civitatis factam, ut Cra- 
coviensis et Sandomiriensis terrae cum terris Russiae paratae essent ad omnem neces- 
sitatis occasionem, et sicut petita erat M. sua pro deputando eis campiductore, quamvis 
in terris Russiae d. Stanislaum capitaneum Leopoliensem deputaverit, tamen propter 
terras istas et eam constitutionem Novae Civitatis deputat et decernit campiductorem 
N i c o I a u m K a m i e n i e c k i castellanum Sandomiriensem et capitaneum Cracoviensem 
qui etiam hac aestate fere tota stetit in terris Russiae pro ilIarum defensione. 
De stipendiariis in Russia. 
Stipendiarii tamen in Russia existentes, quibus facultatibus retinendi solvendique es- 
sen t, M. R. non intelligit et nisi V. DU' isti rei consulent, M. R. Lithuaniae agens prae- 
bere consilium non poterit, cum satis superque secum agere debeat, i\1uc multa mi\1ia 
gentium absque Regni auxilio alendo et salariando, circa quod quantum gravatur do- 
minium i\1ud, V. Dua ex oratoribus dd. Lithuanis, qui me sequuntur, inteJligent. 
Szwab. 
Quod autem domini terrarum Maioris Poloniae exactiones iIIarum terrarum vellent 
tollere ad contendandum Szwab, eas iterum ab Ostrorogis repetituri, placeret M. Rlae 
aequitas iIla, nisi iIIa necessitas Rllssiae, quae videtur esse gravior, impediret. Itaque M. R. 
hortatur, ut alio modo provideatur isti rei, exactionesque iIIae ad solutionem stipendiQ;
		

/Vilniana_030_10_271_0001.djvu

			Nr. 154. 


1503. 


255 


rum in Russia dentur. Cum autem cum Szwab negotium erit diffinitum, sive per iII mnm 
d. ducem Sigismundum, si V. DD" illum approbabunt processum de quo etiam aliquid 
dictum erat in legatione prima, sive per ali os iustitiae modos: poterint terminum assi- 
gnare praedoni illi pro solutione facienda, pro quibus domini Ostrorogi ita facerent, ut 
V. D. hic decernent, sed exactiones vult M. R. dar i ad illam quotidianam et urgentis- 
simam terrarum Russiae necessitatem. 


Stipendiarii. 
De termino solutionis pro Carnisprivio stipendiariis promisso scivit M. R., sed quid 
tandcm facere potuit, cum nihil sciat in Regno, quo solvendum esset, nec habeat in 
bonis regalibus aliquid obligandum, ut in eam spem egisset cum iIlis. Et cum non in- 
telligat, unde speranda solutio esset ac quid V. Dn
 consulent faciendum, non potuit 
M. sua ad stipendiarios Russiam dirigere de Lithuania; hic tamen D. V. a . invenire velint 
modum. quo .solvendi erunt, et decernant nuntium ad illos iturum, suamque Serenitatem 
informent, quid decreverint faciendum, ut sua Ser tu scito ordine praestiti ad eam rem 
consilii faceret id: quod possibile esset. Quibus stipendiariis M. R. vult, ut rev mua d. Vladisla- 
viensis episcopus sub sigillo cancellariatus litteras det indemnitatis aut d. vicecancellarius. 
Deputandi vicereges prout videbitur. 
Quia autem D. v.a,. Cracoviae agentes per me M. Rlae significarunt, quia multa 
considerarent, quae potuissent exequi ad profectum Reipublicae, nisi aegritudo dni car- 
dinalis obstetisset. circa istud M. R. respondit, quod ignorat. quid Deus optimus consti- 
tuet in valitudine fraternae iIlius Caritatis, si tamen ita erit, quod impediret aegritudo 
illa prosecutionem bonam negotiorum Regni, M. R. sic providere dignabitur necessitati 
Reipublicae, uti V. Dba. videbitur melius, decernendo ad negotiorum prosecutiones unum 
vel plures ex V. Dbua, qui viceregia fungantur in absentia Serii suae. 
Mandatum in Hungariam. 
Mandatum sub sigillo maiori Regni consentit M. R. dari dominis Hungariam de- 
cretis, si Y. Dne. limitabunt, qualiter pro Walachia transgrediendum erit. Quibus hic mittit 
M. sua exemplum litterarum, quondam inter haec Regna et Lithuaniam pro Walachia 
scriptarum, et si V. Dn- in thesauro Regni eas aut alias istis similes viderint, tamen istae 
inventae sunt in dom o et familia dominorum de Buczacz Visis ergo iIlis et aliis anti- 
quis inscriptionibus informent D. yrae dominos oratores, qualiter pro Walachia acturi 
conclusurique erunt, ex quo mandata habituri sunt. Informent etiam iIIos pro confoede- 
ratione aut temporali aut perpetua inter tria Regna fraterna et magnum ducatum Lithu- 
aniae, qualiter conclusuri erunt. Qua hac tempestate opus est M. Ria. propter negotia 
Prussiae et Lithuaniae ac propter gen eros duces, qui dotes repetere vellent, et propter 
paganos, qui iam haec dominia fatigarunt. 


De Moscovia, Suecia et Prussia ac Daciae, Scotiae regibus et civitate Lubicensi, 
etiam de Tartaris V. Dbua secretius dicendum restat. 
Tartari. 
Non celandum tamen erit, quo d imperator Zavolhensis felicitatem novam hac tem- 
pestate habuit: redierunt ad eum sui, qui in Przekop erant. Et populus Ordae olim im- 
peratori
 Nohayski nuper mortui instituit eum in dominum sibi, qui non minus timen- 
dus est quam Przekopensis, quod domini oratores Lithuaniae exponent D. y'lB. 


lam igitur D. V. I . responsum est per M. RialU ad ea, quae ex prima legatione ex- 
pectarunt: ad ea quoque, quae ipse de Cracoviensi loco habui in commissis, unde M. R.
		

/Vilniana_030_10_272_0001.djvu

			256 


1503. 


Nr. 1
4. 155. 


rogat et hortatur, ut D. v rae praemlssls omnibus et aliis per primos oratores expositis 
consulant, et non minus ad M. Riae statum quam Reipublicae necessitatem ac ad terras 
Prussiae respectum habere velint, certum habituri, quia Serw sua omnia faciet, quae per 
primos oratores obtulit facienda. 
Moneta. 
V, one. intelligunt, qualibus opus est consiliis, ut M. R. habeat competentem ad 
statum suum regium provisionem ac ad impensas pro oneribus expeditionum publica- 
rum. Itaque videretur forsa n inter alia non ultimo con
tituendum, ut prorogatio fieret 
monetae cudendae et exactionis czopowe, reliquae enim exactiones tardius dantur, et ro- 
gat M. sua, ut eorum prorogatio fiat ad anl10s aliquot V. DDum deliberatione salva. 
Slaboschs, 
Quoniam autem M. sua debitum contraxit non parvae summae apud Slabosz, ca. 
pitaneum Chancinensem, Lithuaniam eundo de Regno 1, idcirco si V. D. decernent exa- 
ctores mitendos, M. R. vellet, ut V. D""" istum conservent in exactionibus tcrrarum ilIa- 
rum propter debitorum illorum solutionem. In qIJibus debitis capitaneus ipse obligavit 
pro M. R. sua bona. 
Pretium argenti. 
De Cracovia M. R. est certitudinaliter docta, quia argentum ad monetam nuno 
modo haberi potest in eo valore, quo constituta est marca argenti solvenda, consulue- 
runtque Serti suae, ut admitteret M. sua, quatinus non attentis grossis quattuor, ad ma- 
ximum quinque solvatur argentum mercatoribus, pretiosius quam fieri consuevit, quo- 
niam illi ubique alibi meliori pretio illud vendunt. Et idcirco M. R. defert rem ad 
V. DDnm consensum. intimando eis, quod aliter argentum non potest haberi a mercato- 
ribus, nisi dentur eis aliquando tres, aliquando quattuor, aliquando quinque grossi supra 
valorem antiquum consuetum. Et rebpondendum est de hoc M, Ri.c. 


Nr, 165. 


Wttno /5 marca /5 0 J. 
lIans Nymmesgar do k01lltura Ragnety : król wysIal pewnego księdza do 
poslów swoich w Moskwie z poleceniem, aby zawarli pokój jak mogq i odsyla 
zaciężnych, niby na Wolot.:hów, do Polski, dokqd si
 bardzo spieszy; ale biskupowi 
heilsberskiemu, który tu by/, rozkazal obsadzit wszystkie zamki.. to samo i zamki 
graniczne okolo Poznania kazal dobrze opatrzyć. 
Or. pap. w Arclt. państrv. w Królewcu: Alte S,g". LXX 4.1 (Voigt, (jesclt. Preus- 
seHS IX .110). 
Meynen frundlichen dinst all er zeyt tzw worne. Ersamer her hawskunter. Ewer gesund- J 
heyt were myr was t Iyb, szo wisset ersammer herre, das der konigk hat ynen pfaffen 
eylende gesant czw den hem, dy do seyn geczogen yn dy Moskau yn botes weyse, 
vnd leth den heren czw entpiten, das sollen thun. wy sy mogen vnd konnen, das sy fride 
mit yn machen, vnd szo last her och dy soldenersz won hynne almeligk wegk czyn vnde 


) W Lublinie 13 czerwca 1502 król zapisuje Mikołajowi Słaboszowi z Putniowic staroście ch.;- 
cińskiemu i żonie jego Zofji z Tęczyna pokrycie długu 2493 tł. na poborze podatku czopowego 
i R groszowego ziem radomskiej, opocznieńskiej.i sandomierskiej (M. S. III 540-541; ob. też 
1412, 1697). 


.......
		

/Vilniana_030_10_273_0001.djvu

			Nr. 155. 156. 


lSU8 


257 


Ic!;t !;y alle mit eynander yn Polen c
yn. Dy rede 
eyt, das e!; vff jy Walachen zeen 
sol. sunder ich forchtc, das es eyn anders andrit. Vnde s
o ist der bissoff von Hil!;bergk 
alhy gewest vnd ist widder wegk l, vnd szo hot em der konigk he wolen, das her dy 
slesser yn Brewsen allen enden sol besecztzen mit wulcke vnd wul worwarn. Was das 
hedewt, da
 l11u
et yr mercken; vnde dy slusser vmh Po
enaw awf. iłn der grenic
e 
wul wurwaren sal. V nd S1.0 hart dł'r konigk aUe hy iłlle tage, das IIł
r nurt (sic) hot- 
schafft vun dem Mm\fJwiter kriget, dał' hcr alsbalde yn Polen c7.yn wił. HY'nJtte seyt fiote 
hewolen. GegebC'11 czw der \Ville
 den mittwoch noch Gregory im jar M VC vnd III. 
Ilans Nymmesgar. 
Dem wYl"(li
em hem hawl1kuntcr C:ilW \{an
l1eyt sol disser hriff. 


I 
I 


\ l'. I ;-.łj, 


U'i/llo /6 mar,;a IJfl.J. 


Król ..Alek.fa/lder jJO:"wl.J.la (;dań,,'ko'lVi wydać woj1lf krdlowi duńskiemu, 
użyczajqc pomoc)' Lubct:e, () ile król Im ma porozumienie z Mo
'kwą przectw 
S::wecji i przectw lnjlmdom, a Lubeka naod'wrót z 
'Vmi o
.tatnimi. 


(h-, pap. II S)'g1lelmf króla Ul .-IrclliW1lIll państw. Ul f.J.tlańsk.o' 300 Co 4. NI". 56J'. 


Alexander Dei gratia r
x Polonie, magnus dux Lithwanic, Russie Prussieque du- 
minus et heres etc. 
Famosi fideles nustri dilecti Ex reverendu in Christo patre dumino Luca cpiscuIJu 
Warmiensi nobis sincere dilecto. cuius Paternitas nuper negocia reipublice Regni nostri, 
presertim vero terrarum nostrarnm Prussie nobiscum hic egit. intelleximus, Vestras Fi- 
delitat('!. invitatas esse per cives Lyhiczenses 
,d bellum rcgi Dacie inferendum, ve::llent 
tamen voluntatem super id scire nostram ; qua in re abuudius cum domino episcopo 
lucuti sumus non procul a votis LlIhicze
sihus. Et quia nos intelleximus serenissimum 
Dacie regem quandam habere intelligenciam cum hoste Ilostro Moschovie duce, forsan 
in detrimentum Hense Livuniensis et dominii Swecie, et dum ita est. credimus Vestras 
Fidelitates intellexisse; simulque cuperemus, ut ił Lubiczensibus et illis aliis civitatibus 
cum eisdem Lubiczensibus inteUigenciam hauentihutl Vestre Fidelitates rem habeant ex- 
ploratam. si qual11 civitates iIIe presertim ad heli um illud decernendum intf'lIigenciam 
habeant cum g-ubcrnatore Swecie, prelatis et dominis Livonie et cum reliqua Hen:oa. 
Nos quidem pruptcr nfficium et humanitalem civitatis Lubiczensil!, in parenteUl olim 
noslrulII declara,am, liucnter favere volumus feli,
itati, honori et allgmento civitatis eius- 
dem. Itaque quoad interrog-aciunem vestro nomine dictam domino Wanniensi episcopo 
,.espondimus, cum cuius parte de hac re Fidelitates Vestre conferant, ut civitati Lubi- 
cen si lelllpestive respondeatur. Cum ('nim sic fmrit ut dicitur nobis, quia Dacie rex sc 
cnnfederavit nostris et Hense civitatul11 ho
tihus, non t!ssent :łeserendi Lnbiczenses in 
C'onml desideriis ad Vestras ł<'idelitates intimatis. Que qui dem Fidelitates Vestre nobis 
aliquando significent. quicquid ab illis civitalilJus de confederacione iIIa Dacie regis cum 


.---
-rv----"

J"_ "" 


-
........., 


, .Ob. Nr. poprzedni: dnia 9 marca 1f"t03 jeszcze byli Prusacy w Wilnie, a może i 13 marca 
ll\l. S. III 708 sq.), 


"Ma 41
u.d,; 11.. 1'. 


.J3
		

/Vilniana_030_10_274_0001.djvu

			25M 


15U3. 


Nr. 156. 157. 


hustihus 1I0striS pro ulla. et ilem civitatum iJlarum cum gubernatore illo et Livunicnsi- 
blls pro partt' a\ia, hallerent exploratum. 
Datum ViiIle, fl.ria quinta proxima ante duminicam Ocu\i alino Domini mi1lesimo 
qllillgentt'silllo tercio, rcgni nostri s
cundo. 


Dominus rcx 
Iwr se. 
.., In tlursu: Falllusis I'r('culIslllihus ('l cunsuhhus civitatis nustrc t;cdanensis, lidelibus 
dileclis. 


NI'. 167. 


Piotrków (ok. 20 marca 1503). 
Artylal
1' () obrollie króle.I'twa, udł'lvalotle tłO 
'ej1llie W tIuobecności krdta 
Il Z ./e..![0 po/uetlitl zwolanym do Piotrk{l'ltltl na dzień /2 marca /501 J. 
Arclt,W14m główne w War.l.zawie: Ml'lr. Kor. ks., x/x .fol. w/-104 v. (M. 
: 11/7/1). 


Articuli pro dt:fe::nsione Rdpublicae per dominos cunsiliarios Regni, pro duminica Re- 
miniscerc ad conventiunem generalem Pyotrkovienscm de cunsensu et mandatu R. Ma- 
icst03, artykuły musiały być jednak wydane przed 28 marca t. r. (ob. Nr. następny). 


A 


.. 


.......
		

/Vilniana_030_10_275_0001.djvu

			Nr. 157. 


1503. 


259 


tionem de iure obligati et quilibet ipsorurn palatinis suis et castellanis, adiunctis eis 
duobus de nobilitate delectis, etiam secundum facultatem bonorum suorum sufficienter 
armati se praesentabunt et ostendent; ita ut si quid ipsi nobiles censuerint palatino, ca- 
stellanis et officialibus ad debitarn expeditionem deficl're, ibidem ipsis iniungant, ut 
cum in bellum proficiscentur, certo numerum cquorum (>t qualitate annorulII supplert'nt 
defectum; nuhilibus vero dicti palatinus una cum castellano et nobilihus deputatis, uhi 
censuerim aliquid deficere, pensata bcne bonorum cuiuslibet facultate simllia supple- 
menta iniungant et singulos in regestris et cum imperatis supplementis .conscribant, ut 
co modo studerent se, cum in bellum exirt'nt, Reipublicae ostendere. Alias si qui
 secus 
faceret, tam praedicti dignitarii quam nobiles punientur simiIi poena. quali absentes a bello 
puniuntu.r; quam etiam poenam ad se non representantes pro dieto die et in loco de- 
putato, colli videlicet et honorum ammissione, praefati domini consiliarii extendere 
vuluerunt. 
Ne vero diflicultas aliqua oriretur de hiis, qui habent bona terrestria in diversis 
palatinatibus. decreverunt domini consiliarii, quod quilibet in palatinatu suae residentiat' 
de omnibus bonis suis ubicunque consistentibus & servicium exhibebit et reformationem 
in quantum opus erit recipiet. et a revisoribus testimoniales si opus fuerit litteras suae 
representationis sufficientis ad palatinos, in quorum palatinatibus aIia bona habuerit, ac- 
cipiet _ et eisdem de sua repraesentatione fidem faciet. 
\tern ne in rnotione publica solitae fierent negligentiae, attenta etiam hostis cele- 
ritate. statutum est, ut ad unarum \estium emissionem et mandatum quilibet pro die et 
loco deputatis venire teneatur sub poena vitae et bonorum amissionis; et propter simi- 
I('m celeritatern domini deereverunt, ut restes regales paratae haheantur ap ud capitaneos 
capitalium capitaneatuum vel eorum vicesgerentium, spatiis relictis pro loco et tempon' 
congregationis describendis, ut quamprimum ipsi capitanei avisarentur per R. Mtem vel 
campiductorem, non negligerent huiusmodi restes ad eapitaneos districtuum, ut quilibt't 
per districtum suum iIIas procedere more consueto faceret et ah ultimo reportatas reci- 
peret, emittere, locum et tempus cum intelligentia palatini in eisdem restibus descri- 
hen do, sub colli privationc et bonorum confiscatione. Restes vero retinens seu remorans 
in collo et bonis puniatur. 
Castellani vero statim post restium publicationem in singulis castellaniis cum pri- 
moribus de nobilitate tempestive conveniant; et itidem diern egressui ac b viam profectio- 
nis suae constituant, et per castellaniarn nobilitati designabunt per praecones intimandu. 
\tern quod de cetera castellanus erit dux sive ductor nobilium suae castC'lIaniae 
et eis praeerit, victum ordinabit et iustitiam ministrabit usque ad locum congrf'ssus 

C'neralis, ubi castellani singuli propriis palatinis castellaniae suał' homines adductos re- 
signahunt, per palatinos deinccps dirigendos. 


II Nobiles e progrediendo ad locum generalem stationes noctlJrnos facient secundum 
antiquas constituciones, nullas villas ingrediendo et nullibi duos nocturnos faciendo, pro- 
videndo etiam ne saepibus et aedificiis vi\1arum noceant, sub silvis stationes a vi\1is 
longiui eligant. 
hem avisamenta ad villas vicinas castellanus praemittat tempore opportuno, propt' 
quas nocturnare debebit, ut tanta pahula quae sufficerent exercitui conducerent, villis 
singulis certum numerum cassularum siliginis, avenae aut ordei iniungendo. 


........... 



 
 ------- 

............... 


. Poprawione z: exiatentibua 


b poprawione z: ad 


· vero - przekreślone, 


33. 


--- 


J
		

/Vilniana_030_10_276_0001.djvu

			l 



6(1 


goa. 


Nr. 15'1. 


Praecipiet etiam castellanus suis nobi'linu!, lit pro decf'm equ.s dunt
xat duas CII!':- 
sttlas ordei vf'1 avemu' alit unam casMllam ililiginis Irecipiantl. qU8!': i
f' castellanus sin- 
gulis decurionibus debebit distribuere et assignare, a u'itico vero recipif'ndo penitus ab- 
stinf'ant neque eo pro pabulo utantu!". ł 
Mandahit castellanlls, quod singuli qui cassulas recipif'nt a pro singułis cassulis si- 
liginis solva-nt per fiuos 
rossos Polonicales, pro ordei Vf'ro et avenaf' pf'r UlHlm grossum 
iuxta antiqua statuta, reliqua vero ad victum nf'cessaria iuxta veteris statuti dispositio- 
nem solvere quilihet sit astrictus. 
Si vero castellanus ordinem prat'missum in proticiscendo. avisamenta villanis ł-łC' 
conductionf' frumentor11m praeoictorum praf'mittenoo, stativK tf'nenoo. pabula snlvf'J1(lu 
tf'TIere t't facere neglexerit sive noluerit et oamna 11 inferri pennii>erit, !':oluII ipse ductor 
poeńam rt>galem quattuordecim marcarum luet irremiSllibiliter pro fj
o communi exigf'n- 
oam, C't dąmna nihilominus solvere tenebitur. 
Si autem castellano aliquis nobilium ohf'dientiam recusaret et contra ordinatio- 
nC'm ipsins faceret, f'xtunc quilihet poena trium marcarum totiens quotiens pro inobe- 
oientia [al castellano applicanda, irremissibiliter punietur, danmis nihilominus per ipsum da- 
mnificatis resarcitis. Ubi vero castellanus huiusmodi poenas exigere non posset et rebeI- 
lem haberet exercitum, conscribat singulorum excessus et facinora, f't cum in locum 
generalis congregationis pervenerit, regestrum huiusmodi eXCf"!";suum palatino prae!'ientabit. 
cuius auxilio R. M,i. aut campiductoris auctoritatf'm impetrahit, ut in huiusmodi facino- 
rosos animadverteretur cum effeclu. · 
Si vero castellanus negłigens fif'ret in corrigendo vel facilis, ipse poenarum rf'ga- 
IiUln et damni ubiliłwt i\1ati reus reputabitllr t>t poenis similibus castigetur. 
\tern palatini singuli suas tenas praevf'niant fOt tentoria sna prius extendant in loco 
generalis congregationis in restihus Idesignatoll, priusquam castellaniae eorum advene. 
rint, sub poena absentiae a bello 
Praedictam vero constitutionem oe stativis facienois et damnis non inferenois. tam 
oe bonis spiritualium quam saecularium praefati oomini consiliarii intf'lIigendam f't simi- 
litf'r observandam decreverunł. 
Transitus castellanorum cum exercitu sit per vias diver!l.s, ne uno tractu bona 
oestruantur. ubi istud tieri potest commode e . 
ltP.m repetendo antiquas constitłltiones Kazimiri et Juannis Alberti rf'gum, declara- 
tum esse voll1lnus, ut nos, qui consuevimus in nostris ac spirituaJium et saeculariulU ca- 
stris relinquert' tertigenas, consideremus, ne relinquamus eos qui mu\ta haberent bona, 
ne per hoc publica defensio debilitaretur. 
Et ne homines possessionatos, ad servitiuIU puhlicum seu terrestre obligatos, in 
stipendiarios vel servitores nostros recipiamus'" nisi I\f'rvit-ium ten-estrf' de honi!> suis 
sufficienter expediverint et suh handerio terrestri cum palatini scientia collocaverint; 
s
us si fecerint, poena absentiae a bello puniantl:lr. 
hem quod istorum et qui loco aliOf.um !'Ierviunt, sicut viduRrum. minorenflium ('t 
qui ad anna insufficientes existentes extra Regnum agunt et infirmorum notorie, fiat 
speciale bandcriuIU sive speciali s acies, ne per hoc aliq ua fraus i n Repuł.lic a neret. 

-----r
 - tf"""
 ....-,- rr ,y,..... ....,. , 
 


- r 
-f .. 
 
. Soluaut - przekrdlone .. dopisek korektora z boku: iuramento firmata · to zd.ni
 
dopisane r
kl} korektora na margine.ie d poprawione u róry przez przekreślenia i dodatki zaznaczon.. 
kursywl} z pierwotnero tek
tu, który brzmial: "olulrll..'. ut If.ltA 6 R.. qui d, ;"1"1 ("oncue"it In SU;.I.. ..... con.i- 
.lpret. ne J'elinqlla/... t1ebilitarelur, et ne s"a .lłlax... 
ervitoreK SfMJ.< recipia/... 
I Tak 150ó. 


. 


I 
l 


........
		

/Vilniana_030_10_277_0001.djvu

			Nr. 15". 


1503. 


261 


hem quod filii nooilium in st'rvitiis dominorum existentes non intercedant belluIII 
pm parentious taliter servienrlo. sed si placet patri qui est ad bellum idoneus in domo 
lIIanere, recipiat filium de servitio, vel secundum bonorum suorum qualitatem servientem 
expediat et expeditionem suo palatino con;;cribendam demonstret. eandemque vel secum 
Vf'1 seorsum in "Iia acie habeat; St'cus si fecerit, a bello absens esse censeatur iIIoque 
Illodo puniatur. ł1Ii autem nobilt's. qui pmptt'r paupertatem et bonorum exiguitatem pt'- 
deslres sen'tre deberent, poterint licenter a domini!> servari et in equo domini servitio 
sa tisfacpre. 
Item nullus praetextll litterarum regalium, ad cuiuscunque instantiam et quaculII- 
li ut' rationt' honoru m regaJiullI ohligatorum ac praetextu officiorum quorulllcunque rega- 
lium t't terrestrium. ut burgrahii zupparii, trihuni, t'xactort's et zupp"rum ofticiales a. cen- 
scatur esse a puolica defeusione absolutus aut exemptus. ita tamen quod litterahtt'r per 
nos b quomodocumqul' in p,.aeiudicium iuris communis t'xempti personaliter ire tf'nt'antur, 
lIisi essent notorie infirmi. 
Officiales vem quihuscunque ofliciis obligati bona hereditaria seu regalia habentes et 
lIotOl"ie in/inni secundum facultatem blJllorum sum"um loco sui expediant et expeditio" 
nem suam prout cetcri palatinis suis repn'sentent suh penis supradictis. ipsimet vero 
oflicia sua custodicnt. 
\tt'''' 4uod qllihbet sub suo vexillo militahit pt locum. ad quem constitutus erit, talii 
diu custodiat et in eo ł-'erseveret, quousqup per M'sm 1<.. aut eius capitaneum, de consi- 
liariorum tamen scientia dissolvetur exercitus et dabitur licentia reccdendi c. In casu 
VI"ro. quo quis locum suum desereret vel absque tali licentia recederd, talis cuiuscunqut' 
status et conditionjs existat, coli o et bonis omnious privf'tur; hona vero lłuibus delin- 
quentes privahumur distribui deof'nt nobilibus Rcipublicac sC'rvientilms. 
hem si quis inculpatus de praemissis crimen negaverit et praesertim asseruerit, quod 
suo in loco perseverebat usque ad dissolutionem exercitus, talis decemoctu te&tes coram 
MIS R. aut suo iudicio nominabit. de quibus ipse septimus cum sex eligendis per M&8m 1<.. 
aut ac torem iurabit se veritatem dixi"se. Qui vero manifeste recederet vel fugert.t a loco 
suo ut supra, iII i nulla suffragabitur cxpurgatio, sed privandus erit collo et honore d . 
\tern qui campiductori non obedierit sive non obtemperaverit iuste et convenienter 
imperanti. talis puniatur per ipsum campiductorem iuxta dominorum iIIic praesentium 
decretum. hem ubi hostium velox incursus ceIeretII S profectionem exigeret, tenebunlur 
cum palatino \ el castellano omne" et singuli, curribus et aliis impedimentis relictis, tan to 
celerius ad locum pro tempore imperato concurrere, et se ilIic sub poenis praedictis sta- 
tuere et ad omnem actionem promptos reddere et paratos. II 


Item in eventultl regiae r absentiae tempore expeditionis puhlicae, campicluctori 
per R. Mi". de consilio dominorum statuendo per omnes obediendum erit in omnibus, 
quae de consi\io dominorum fadet. statuet et exequetur tam in re militari exercenda 
quam in praevaricantes animadvertendo; domini vero consiliarii debebunt etiam eidern 
intencłf'rt' et bene imperatis obtemperare ac f'um ad omnia bene gen'nda iuvare, ut fif'- 
rent exemplum minoribus, ac per reverentiam campiductori per eos exhibitam reddant 
communitatem sibi melius obtemperantem. 


. U g6ry: ad decennium tantummodo b popra...ione II góry, w tekscie przemazano: R. Mt"... 
. na marginesie rękI} korektora dodane: Quo ordine ilur a.1 bellum, co ordine sine .iampno reverlalur, duntna' 
alia via d I""y tym arlykule na marltiD
sie r
klł korektora: u.atur . lIIocioneru et - przekreślone 
f W tekicie: rei pnekrdlone, u IÓry" ReKia.. 


" 


I
		

/Vilniana_030_10_278_0001.djvu

			262 


1503. 


Nr. 157. 


hem quia tot sunt undique hostes Regni, ut vix nohilitas defensioni sufficerc posse 
cn'datur, censuerunt domini eonsiliarii plebem et rusticos ao oefensionem intraneam 
in
tituendos et ordinandos fore. Ac ut per dominos eorum ad hoc tanto facilius induci 
possent ac sub oecenti oisciplina et armatura collocari et teneri. statuerunt: ut oe ct'- 
tt'ro nulli kmethoni sive rustico eS
t't licentia a suo oomino ipso invito ad alium dam 
vel palam recedere. neque cuipiam alteri facultas sic recedentem ac fugitivum suscipen' 
et tanto fortius per vim eripere. Qui vero fugitivulJl hominem aut per vim receptum 
requisitus legittime restituere domino suo recusaret. poena n'gali per eapitaneUlll punia- 
tur, et nihilominus ad restitutionem fugitivi sive erepti cum omnihus rehus 
mis compel- 
latur. poenis etiam maioribus arbitrio eapitanei statuendis. 
Item statuC'runt, ne praetextu huiusmodi kmethonl1m illibertationis fiert't occasio et 
licentia dominis in eosdem saevienoi ae eos gravandi aut opprimendi, sed eonservandi 
et dirigendi sunt a quolibet iuribus et eonsuetudinihus antiquitus ohservatis. 


\. 


· hem kmetllOnum filii similiter non poterint de haC'rcditate. in qua patres eorum 
morantur, sine scitu et consensu domini sui recedere, nisi qui studendi gratia litterarum 
vel artificii exirt' voluerint Qui etiam dominis suis requisitis id facere dehf'nt, et qui 
exiverint dominis inscientihus vel invitis, perdant sortem patrimoniorum suorum et 0('- 
nique restitui debent. 
· IŁem ne rustici extra Regnum exire possent pro iuvandis aliarum provinciarum 
laboribus, per capitaneos ubique pruhibeantur, et aliis quibuscunque erit licitum eos im- 
pune retinere et ad usus 
uos etiam sine mercede ad unllm mellsem rt'di gert', ita tanu'n 
ąuoo mense exacto ao propria revertantur. 


Considerantes domini consiliarii cum terrat um nuntiis J{egnum septum esse plu- 
riullJ hostium maehinationibus, noluerunt esse sine certa defensione interim, donee in 
ordinem ponctur is modus defensionis. qui ex terrigenis confici dehet; decreverunt itaque 
unanimi consilio. ut tria millia equitum sextariorum suscipiantur et in tenis Russiae ser- 
ventur, quibus si opus erit addt'nda erunt aliquot centa peuitum. ha autem tria mil1ia 
equitum in ccnturias dividenda erunt, id est ut centum equitihus praeficiatur praefectus 
seu ł-Olhmagister, et huiusmodi 01lll1eS rothmagistri suhicientur capitaneo gt'nerl'li qui 
deputabitur. 
R. vero Mtu expl(Jratores in LitIlUania et apud Circasos servare et tenere tenehi- 
tur, alios vero exploratores campiductoris generalis instituendi cura et dexteritas provioebit. 
Ut autem suppetant facl1ltatcs ad servandos praedictos sextarios. decrevenmt. do- 
mini cunsiliarii cum nuntiis, ut cxactio fertonum de (łuolibet laneo possesionato iuxta 
antiquam consuetudinem per universum Regnum solvatur. Sicque omnibus placui
 et in 
id communiter tam a dignitariis quam a terrigenis consensum est, ut quilibet ctfiuscun- 
ąue status et conditionis existat bona habens, a suis kmethonihus fertonum exactionem 
recipiens, pro fest o S. Stanislai proximo ad locum. ubi revisio servitii esse dehet, secum 
portet; secus faciens poena regal i fisco applicanda irremissibiliter puniatur, et eosdem 
palatino sui palatinatus sive exactori a congregatis ibidem deputato in manus praesen- 
tet, quittanciam, quod tantum dedit, au eo recipiendo; palatinus vero eosdem fertones 
ex suo palatinatu sive exactor deputatus tenebitur in Cracoviam in manus magnificorum 
et generosi dominorum Petri de Wyschnycze palatini Cracovicnsis, Jacohi de Schidlo- 
wY('cz thezaurarii Regni et Nicolai de Lanczkorona qllanto citius fieri potest transmittere; 


..
		

/Vilniana_030_10_279_0001.djvu

			Nr 157. 158. 


1503. 


263 


, 


qui domini omnes pecunias taliter iIIis praesentandas in praetorio Cracoviensi eon ser- 
vare tenebuntur. 
Domini Maioris Poloniae eodem modo, ut praemissulll est, pro fest o Pentecusten 
exigent,' sub poena regali fiseo applicanda irremissibiliter. 
Domini etiam spirituales eodem modu a subditis suis fertones exigent, et pro festu 
S. .StanisJai proximo in manus sui palatini transmittent. 
Reginalis MLaa et R. IW" et dominus princcps Sigislllundus pelendi sunt, ut Rei- 
publicae calamitati miserti suis ołficialibus mandent, ut pro eodem tempore similiter in 
manus palatini eius. in cuius palatinatu bona possident, exactionem fertonum a subditis 
exactam transmittant, ut ceteri non habeant causam pt'r negligentiam earundem Sereni- 
tatum suam quoque incurabilitatem excusandi. 
Exactio civilis, quae etiam pru festo S. Stanislai proximo efłectualiter exigi debet. 
a marca videlicet singula grossos duo!', institlJta est. ł
 rr 
Inqui\(ni vero civitatum. qui cum eivitatibus non solvunt eontributionem, specialiter 
per exactor
m taxentur. p 
Familia plebea, familia nuhilium excepta, a suo annuo salario taxari debet, acl su- 
lutionem videlicet quatuor grossorum a marca. 
Scrvi vero dietim conducti sive mercenarii pru quolibet quartali anni solvant grus. 
sos quatuor. 
Exactio achtualium etiam in uSllm defensionis Reipublicae continuanda est ab 
expiratione istius anni ad decUl.sum unius anni. q 
Dispensatorcs praedictarum exactionum. quae onmes 111 manus eorum in Craco- 
viam undecunque deportari dcbent. constituti 
unt: magnifict domini l'elrus Kmytha de 
Wyschnycze palatinus Cracovit'nsis. Jacohu
 de Schidlowyecz thezaurarius Regni et Ni- 
colaus Lanczkoronski, qllihus cura OInnium consensu data est et eorum fidei integrita- 
tique commissa. ut pecuniam praefatam exactionum. non ad alios usus nec ad quittan- 
cias regias, solummodo ad ciefensionem Reipuhlicae. ut praemissum es t, convertant et 
exponant, et in proximo conventu tenebuntur cetcris dominis conslliariis c -rrarum 
nuntiis facere sufficientem et ciehitam rationem. 
R. :WR. petenda est per nuntios qui ad sUclm 1\Jl
DI mittentur, ut litteras indem- 
pnilatis det stipendiariis hiis. qui modo suscipientur. 


\". loK 


Piotrków 'Iti Jiejmu Wtll. 28 Intlua '503. 


Uniwersa
1' i l
'
)' wydm.u: przez pantfw ratf.v do starostów w 
1)1'a'lVie Po.
(1to- 
WUl i popi.fu WOjffl1lCg"O oraz sklttdama w o:maczonym bliskim termi1lie podatków. 
Ał-L"Ńiwum g./ówne w Wat"s£aw;e: .l/et,.. Kor. ks. XIX jiJl. 105 v. (111. .5. III 7z5)!. 


Lincl"ac IIniversalcs per duminos cunsiliarios in conventione generali Pyotrkovil'nsi, cle 
mandatu R. Mtia celehl"ala. l1Iissae ad capitaneos. 
Cunsiliarii wgni Poloniae status utriusque in conventione generali Pyutrkoviensi 
congregati universis et singulis cuiuscul1que status et conditionis hominibus in Regno et 


_ ...-..... - 


_ __---..........-v)o""
' 


I ł'otem następuje list wykonawczy w tej sprawie do starosty gen. !.rakowskiego Mik. 
Kamienieckiego, uniwersał do 
iemian wielkopolskich i list wykonawczy do starosty gen. wiel- 


-
		

/Vilniana_030_10_280_0001.djvu

			2M 


150J. 


Nr. 158. 159 


praesertim terra C. et districtu B. ubili bet consistentibus, ad expeditionelll bellica.1JI de 
iure et consuetudine quomodolibet obligatis. Magnificl, generosi. nobiles et famosi nobis di- 
lecti! Exposcentibus Reipublicac arduis ne;:otiis, in cOl1ventu hic de mandato R Mt;. ce. 
lebrato rJe unanimi consilio pro celeriori defensione publica. instituimus servitium bt l. 
licae eXJwditionis a unillscuill
ąue in Regno fore rt'videndum, ut hostis ea ccllc'ritate tanto 
f"rtius a oamnis inferendis arcealur. Quapropter vohis et cuilibct vestl"UlII aucłoritat.. 
huius conventlls. per R. Mtem in eiusdem SerUa absentia nnhis specialiter commissa,. IIIan- 
damus. quatenus omnes et singuli pro festo S. Stanislai proxime venturo circa N. b cum 
omni apparatu bellico iuxta bonorum cuiuslibet facultatem conveniatis et quilibet n- 
strum conveniat, servitiumque SUUIl1 palatino et ca;,tellano loci demonstret c et repraes8R- 
let sub vitae et bonorum animissione, informationem illic recepturi, quomodo de cetero 
per unumquemque expeditio bellica servienda erit. Insuper etialll pru conducendis ser- 
vilibus exactionem fertonum communi omnium voto instituimus: quam ctiam voluimus 
lit quilibet vestrulII, t'xactione eadem fertonum ex hominibus suis fidł-'liter iuxta antiquas 
quittancias exacta: pro die repraesentationis suae praefato secum afferat palatinoque et 
castellano repraesenłet. quittanciam ab eis recept II rus. quantum quis de ipsu exactiOI1t' 
cuntulerit, facturi sub puena regali quatuordecim marcarum. Voluimus insuper. ut prac- 
sentes litteras unus ad alium sibi vic.iniorem transmittat. et ultimus eas loci capitaneo re- 
praesentet d sub poenis praefatis. Si vero quis in eo JIloram fecerit ultra praefixurn tern- 
pus, digna animadversiont' per capitaneUtn punietur. Datum in con..entione -generali 
Pyotrkoviensi: feria tertia prnxima post dominicalll Laetare anno Domini millcsime quin- 
gentesimo tertio. 


Nr. I óSł. 


Piotrkow Iltl JitJ11ue wal,łY'" 3u murca 1503. 
Al6ksander do 'Jerz8go ksi{£ia .\'askieg-o: ponieważ .ze w2gktlu na uklad.y 
z .Moskwq do Piotrkowa przybyć nie mó,(" przeto poselst'wa jego w sprawach 
Zakontt krzyżackiego 11a sejm nie wezwal i odklada tę rzecz na później; tJ"JI- 
t-.zaselll Zakon powinien ullikat w.f.zelkil.h szykan kupieckich i granil.z'll.,vch. 


Kopja wspólcs. w Auh. Ptlńslw. w Królewcu: Ordensbriejarchiri /503 101'.5, Mai .-11. 
NB. Drugi odpis s. d. lO. 
: 1503 ;ako sałącznik do li.flu ks. .'tel'zego Saskiego do Wal/o 
d. ul s. lA. S. B. 424J. 


Alexander etc. lIIustris princeps, dne gener carissimc. 
Deliberationem nostram veniendi ex magno ducatu Lithuaniac ad COI1VcntUf1I hunc 
J.:encralem in Regno celebratulll continuatio tractatuulII, quos cum h05t«". l\Ioskoviellsi 


kopoIskiego Amb. Pampowskiego, których streszczenie w M. S. III 726-8 wystarczy, ponieważ 
wyłuszczenie sprawy jest takie same. Odmiany w odpowiednich miejscach zaznaczamy w uwagach. 
. W Ii
tach do Wielk<>l)olan: ih. lit qllam primum per primas restillffi litleraa fucrilj. rClluili.li ..d .'IIIIt. 
'l"iIihet cOllsurltat: tum ",lam pro conducendi. 5ervilibu. in praesidiill terrlLrum Rus.i"e locaudi. tmanimi l"onsilio 
deercvimus exaotionem fertonum de qllolibet 1&lIeo 11ossesiollato IH o f e s t o t' e 11 t e c o s t e II proxime venturo 
(4 czerwCa) exsolvendam, civilcm nro exactionem, quae similiter de communi consilio pro defensione Pllblica 
decreta est. exactor per pallLtinum et cutellanum communiter instituendus niKet b w liście do .K-amielliec- 
kiego: i n W o y n y C z · w liście do Kamienieckiego dodane: nullill exceptionibus nec litteris reKalibu5 ab- 
.oluloriis USllru! 4 w liście do Kamienieckiego dodane: et nibilominus ad celeriorem bosUs cobertioncm 
uili'Jet polt emi'siooem pńmarum rOltium pro di" et loco dCllcńbendo cenldtuatur lob coUi et bonorum ami..iopc. 


-
		

/Vilniana_030_10_281_0001.djvu

			Nr.. 159. 160. 


150:l 


265 


scilicet duce, de pace ineunda habemus, inmutavit impeciivitque. Quamobrem nec V. Iti 
oratores ad hunc conventum accivimus, praesertim quia cum eisdem in nostra absentia 
nihil efticaciter agi tractarique potuisset de iIIis rebus, quae inter Regnum et illustrem 
d. magistrum ordinis Theotonicorum, V. Iti. germanum et principem consiliarium no- 
strum, hactenus pendentiam habent, et immatura morte divi recordii antecessoris et ger- 
mani nostri indeterminatae relictae sunt. At cum nobis intentio firma existat contractam 
inter nos affinitatem plurium vinculorum adminiculis accumulare velle, dabimus etiam 
operam, quantum aequitas Regni permiserit, quamprimum res nostras cum hoste bono 
fine, ceu speramus, composuerimus, ut huic quoque negotio mutua intelligentia et com- 
muni consilio aequabilem atque utrique parti tollerabilem finem imponamus. Sed ante 
omnia V. l. d. magistro persuadeat, ut nostros subditos in suis terris negotiantes, sive 
suae terrae conterminos 1, iuxta antiquam consuetudinem tractari et servari humaniter fa- 
ciat, nichil eorum innovando quae alterutri displicentiam parerent et ulterioribus malis 
praeberent, quod absit, occasionem. Quod ubi experti fuerimus, ceu confidimus, eundem 
fratrem V. Iti. singulariori affectu, ut par est\ prosequemur vicissitudineque officiosa in 
similibus correspondebimus. Cupimus tandem I. V. m bene valere. Datum Pyotrkoviae, in 
conventu generali die trigesima martii anno Dni millesimo quingentesimo tertio. 
Ad litterale mandatum R. Mti.. Mathias de Drzewicza vicecancellarius regni Poloniae. 
Adres: l11ustri principi dno Georgio, duci Saxoniae marchionique Misnae et genero 
. charissimo. 



r, 160, 


n."., 


B. m. d. r. (Wilno marsIc 1;03). 
Poselstwo do Szwecji, sprawowane przez Wawrzyńca Herisz, w którel1l 
król uwiadamia gubernatora szwedzkiego, ze w ukladach z Moskwq żqda obj
cia 
pokojem także L'>'zwecji i zapytuje, czy .Szwecja chce wziqt udzial w prop01lowa- 
nej przez papieża generalnej konfederacji państw cltrześcijańskirh, do którejby 
też wchodzil.v Danja i Hanza. 
W zalqczeniu ewentualne poselstwo do mistrza inflanckiego z uwiadomie- 
niem, że chodzi o objęcie Szwecji pokojem moskiewskim. albo o wciqg:nifcie jej 
do sojuszu przeciw Moskwie. 
Kopja wspólcs. R. l. I 108-109. 


Q. 


Legatio Laurentio Herissz I Sueciam secretius commissa ad gubernatorem, quae etiam 
dicenda erit praelatis etc. 
Quamvis aliquantula facta fuerit cessatio, quae in prosecutione negotiorum inter 
ser, dominum me,urry d. gratiosissimum et Dominationem tuam. per nuntios et litteras 


.' . . 
) Reklamacje Aleksandra do w. mistrza w drobnych sprawach w arch. królewieckiem: Kra- 
ków 2U grud. 1501 (Płock, kupcy); Lublin 12 czerw. 1502 (mylnie data Antonii rozwi;p;ana jako 
16 stycz. 1502, graniczne sprawy); Nowogródek 16 lipca 1502 (Wizna, szlachta); Mińsk 18 wrześ. 
1502 (Wizna); Wilno 5 stycz. 1503 (Kowno, kupcy po konie jadący do księstwa pomorskiego); 
Wilno 26 czerwca 1503 (Wizna); Wilno 3U lipca 1503 (Wysokie maz). Ob. B. Bunge 472 i 493. 
!I Laurentius Herysz, civis et mercator Cracoviensis (M. S. III 996, Teki Pawińskiego I 179). 
ACla Alell
ndri R. 1'. 34 


-
		

/Vilniana_030_10_282_0001.djvu

			266 


1503. 


Nr. 160. 


incepta erant, tam en dom. meus gr. etiam in ea felicitate existens, qua Regnum et do- 
minia paterna assecutus est, non oblitus erat benivolentiae Dola tuae, sic quia Iibenter 
videret totius terrae Sueciae et Dola tuae in omni bono, honore et felicitate et in omni- 
bus desideriis augmentum. 
M. R. domini mei d. g
1 regis maximis hac tempestate occupabatur negotiis cum 
utrisque regum germanorum Maiestatibus, nunc etiam in negotio versabatur christianita- 
tis totius, prout aliquid de hoc dicturus sum. 
Occupabatur etiam negotiis regni sui Poloniae et dominiorum ad Regnum pertinen- 
tium maximis, mortuo existente ser. olim fratre rege Poloniae, attamen, ut primum 
quidpiam se negotiis inserebat, quod ad felicitatem terrae Sueciae pertinere posset, memo. 
rabatur semper et memoratur eius M tu benivolentiae Dola tuae, quam Serii suae tunc adhuc 
absque Regno existenti exhibuerat. Quapropter quoniam impraesentiarum aliqua negotia 
tractantur cum M t . sua ex parte regum et dominorum christianorum, quae verisimiliter 
prodesse obesseque possent terrae Sueciae et Dol tuae, idcirco M. R. decrevit super his 
avisatam per me facere Doem tuam. 
Primum itaque insinuat ei, quia Deus optimus felicitati et iustitiae domini mei re- 
gis d. gr ml sic favere dignatus est, quod eius Ser taa absque belli et ferri negotio Regni 
paterni dominia possedit feliciter et quietissime, ser. olim Joanne Alberto rege Poloniae 
germano suo mortern obeunte; quam fdicitatem M. R. putat terrae Suecie et Dol tuae 
esse gratam. 
lmmediate v ero, ut eius Sert.. regnum possederat Poloniac, placuit sanctissimo do- 
mino nostro papap. serenissimisque dominis, d. Vladislau Hungariae, Bohemiae, Croatiae 
etc. regi et aliis regibus christianis, ut M. R. cum fraterna Mte eiusdem domini Hunga- 
riae regis bella gereret contra paganos. Cumque M. R. Sedis apostolicae nomine ac pa- 
ternis d. papae adhortationibus duceretur ad id, et sua M. R. summo pontifici expone- 
ret, quo d non liceret ei cessare a bello Moscoviae sf'que et vires su as ad iIIa contra pa- 
ganos convertere, exinde sanctissimus dom. noster papa per certos nuntios et litteras 
breves hortatus est M. Rlam ad cessandum ab aliis bellis et vires convertendas mandavit 
cum fraterna Mte d. Hungariae regis contra paganos. Ad idem eius Sanctitas oratorem 
et Iitteras Moscoviam misit. 
Ventum exinde est, quod propter communem christianitatis contra pąganos expe- 
ditionem deberet M t .... sua confoederari ceteris regibus christanis. Et quia in confoede- 
ratione i\1a enumerantur rex Romanorum, Franciae: Hispaniae, Angliae, Daciae, Scociae 
reges et alii principatus potentatusque Christi fidelium, itaque dum confoederatio ilIa 
tractatur cum M. R1a, eius Ser taa velut catholicus rex, licet nullam habuerit certitudinem 
ex parte tuae DOI. et terrae Sueciae, tamen primum egit ut terrae Sueciae fautor bonus, 
mandans, ut dum vel pax vel treuga per oratorem summi pontificis et oratores ad eam 
rem decretos seu designatos conficienda esset, dcbeat adhiberi diligentia nomine M. RI.o 
apud Moscoviae ducem, terrae Sueciae hostem vicinum, quod dux Moscoviae eandem pa- 
cem seu conditiones pacis habiturus esset cum terra Sueciae et Doe tua, quam sum mus 
pontifex habere vult cum magno ducatu Lithuaniae. Sed quia Mta. sua non intellexit posi
 
tlonem damnorum terrae Sueciae per Moscos illatorum, idcirco eius Serta. mandavit sic dun- 
taxat inśtanjum, quod eandem pacem seu conditiones pacis facerent oratores pro terra Su e- 
ciae a Moscis, qualem ipse dux Moscoviae habiturus esset cum Lithuania et Livonia. Si quid 
aClum erit in ea re apud uucem i\1oscoviae pro voto M. Rio e , uti eius Seria. agendum manda- 
verat, nondum scit M. sua. attamell qUlcquid erit, volUlt M, sua suam ipsam sollicitudinem 
terrae Sueciae et Dni tuae esse notam. Poste a dum nuntius apostolicus nuntiique Mtia suae 


II
		

/Vilniana_030_10_283_0001.djvu

			Nr. 160. · 


1503. 


267 


ex Moscovia venerint, tua DUo scire poterit, si dignabitur, quicquid ilIinc actum esset. 
Istud ergo agit M. sua pro parte terrae Sueciae quoad Moscoviam. 
Illud vero negotium, quod pertinet ad inscribendum cum iIIis regibus confoederatio- 
nem, in qua conłoederatione deberent includi Daciae et Scociae I t'ges deberet etiam includi 
M. R. cum civitatibus Hansae, tam iIlis, quae in Regno et terris Prussiae ad suam Mtem 
pertinent, quam aliis ad suam Mtem non pertinentibus in Hansa existentibus, suspendit 
M. R., usquoque a avisamentum afferretur Ser. suae a Dne tua. 
Utrumque ergo istud. tam id quod M. R. in l\Ioscovia pro terra Sueciae commisit 
agendum. quam ilIud quod pertinet ad confoederationem regum, quam confoederationem 
suspendit sic uti dixerim. eius S. fecit ex sua virtute, providendo uti catholicus rex quoad 
partem Moscoviae, ne me dux, deoccupatus a bell o Lithuaniae 
xistens, licentius urgeret 
Sueciam, ac ne confoederatio iIla regum impediret benivolentiam et negotia. in quibus 
et nuntii et Jitterae fuere iam inter M. R 1 Bm et Dnem tuam. Libens itaque sciret M. R., 
qualiter D. tua post illa negotia. per nuntios et litteras cum M. R 1 a incepta, in praesen- 
tiarum felicitati terrae Sueciae consulit, ac qualiter se dictis his com moda bit, quicquid 
enim succedet etiam felicissime ad votum, honorem et profectum terrae Sueciae et Dni tuae, 
id M. R. libenter videret, ut ita succederet in omnibus toti terrae Suaciae et D. tuae. 
ut optant soli ipsi terrae Sueciae praelati et incolae universi. Pro quorum com modo 
omni quoque honore et felicitate M. R. suam exhibet benevolentiam et favorem regium. 


b. 


Legatio Livoniam ad cautelam, sub qua daretur salvus conductus Laurentio. alioquin non 
esset notoria. 


Liv.- est- und kMr/andisc"es UtkundenbMch II 2 Nr. 458. 


c. 


Sueciam legatio pub lica etiarn ad cautelam magistro Livoniae ostendenda seu dicenda, 
si scire vellet quid deferat Laurentius. 
Sermulet gratmuldominus Alexander rex Poloniae et magnus dux Lithuaniae non 
dubitat vos urgeri iniusto bello ex parte schismaticorum Moscorum, prout istud aliquando 
Vestrae Dominationes Mti R. significabant tunc, cum adhuc magno ducatu Lithuaniae 
absque regia dignitate fungebatur. Unde licet M. R. non fuerit aliquo foederis vinculo 
astrictus vobis, tamen quia in praesentiarum fiunt ali qui tractatus cum M. Ria pro pace 
cum Moscovia habenda, idcirco M. R. ex sua v)rtute vt'\ut catholicus rex providendo. 
ne tunc cum pax inscripta esset Moscoviae duci cum Serte sua, saevus ilIe schismaticus 
vires convertat in terram Sueciae et eam suae subiiceret ditioni. idcirco MUl sua quem- 
admodum se confoederavit cum rev mll praelatis et magnifico d. magistro et terra Livo- 
niae ad bellum contra ducem illum gerendum, sic praecepit oratoribus suis Moscoviam 
missis. I1t etiam instarent, quod eadem pax inscribatur terrae Sueciae, quae Lithuaniae, 
quae etiam Livoniae terris inscribenda esset. Sic enim placuit sanctissimo domino nostro 
papae, ut pax ilIa tractaretur. Et licet certo nesciat M. R., quid futurum sit exinde in 
Moscovia, tamen suam ipsam benevolentiam M. sua intimat vobis, ut si velint paribus 
foederum aut aliarum Mli 1<.. et vobis honestarum conditionum nexibus auctoritati b MI; R, 



-
._
 
. 


. Poprawionc I usquc dancc 
adhacrcri. 


b jaku korupcja, tu aClckiwali'mJ infinitivu, np. adiungi lub 


34* 


-
		

/Vilniana_030_10_284_0001.djvu

			268 


1503 


Nr. 160. 161 


ad illud bellum, M. R. uti catholicus rex contentus erit omnem lacere conditionem ami- 
citiae, per quam et M. sua vobis et vos Mti R essetis invicem contra illum hostem 
schismaticum ad communem defensionem communeque bellum gerendum obligatiores, 
quemadmodum huiusmedi confoederatio inter M. Rl&m ac praelatos et d. magistrum ter- 
ram quoque Livoniae contra eundem hostem est inscripta. Quicquid vero decernetis fa- 
ciendum, per suos oratores cum mandatis plenis transmissos Mti R. respondebitis I. 



I'. t6t. 


B. m. d. r. (WzJno kwieci
ń 1503). 
Poselstwo J(onrada ks. mazowieck£ego J sprawowane przez dworzan£na 'Ja- 
kóba, w kttfre11l ks£qż{ sklada królowi kondolencję z powodu śm£erci kardynala 
Fryderyka i pl'osi, aby ze względu na to, że sejm Piotrkowsk£ nie doszedł, król 
sam uregulowal sprawę jego. ziem, a także zabezpieczyl mu zwrot sum dlużnych. 
Kopja wspólcz. N. I. I l/l. 


Dux Conradus apud M. Ri&W per Jacobum, curiensem suum, legationem habuit infra- 
scriptam. 
Ser me rex. IIlmu. dom. dux, dom. meus grat mllB , misit me 'id V. R. Mtem avisare ean- 
dem in eo dolore, quem M. vr.. habet de obitu mml principis d. Frederici cardinalis z, fratris 
M,i. V., cuius mors eo magis in maiorem maerorem dominum meum ducem inducit, 
quanto saepius sua IlIustritas suae memoriae reducit suam m. dnem fuisse fratrem cha- 
rissimum V. M'i'. Qui etiam et consilio et opera fuit maxima tutela libertatum regni 
Poloniae et domino mea semper gratiosus et piissimus, et in intercessionibus pro ipsius 
iustitiae consecutione et in singulari ostensione dominalis et amicabilis gratiae. Cum ta- 
men ita Dominus Deus habere voluit, cuius volllntatem nemu aegre ferre 'debet, laudan- 
dus sit omnipotens Deus, et haec mors suae iII. dul. atque dolor M,i. V, suae divinae 
c1ementiae committendus. 
Ser me rex. IIl mll8 dominus meu
. dum tempore felicis coronationis in maiorem deco- 
rem V. Mti. era t Cracoviae eandemqllc rogabat pro restitutione dominiorum suorum 
paternorum suae lilii.. quae felicis memoriae sermu. dnus Joannes Alhertus frater V. Mti. suae 
IIlti recepit vi sicut dominus absque iure et praeter iustitiam et necessariam causam, 
V. M, dignata fuit hanc causam differre ad conventionem Piotrcoviensem, in qua do- 
minus meus gratiosus debuit finaliter et effectivam iustitiam reportare medio ordine iuris. 
Quamvis mmll8 dom. meus semper cuperet rehabitionem suorum magis, quod gratia 
V. Mti. quam quod ordine iuris, et libentius ad utilitatem et honorem M. vro.e quam 
ad iuris litem impenderet, rogat humiliter tamquam dominum gratiosissimum, cum haec 
conventio Piotrcoviensis ex certis causis ad effectum non pervenit: 3er t ... V. ex sua 
gratia, tanquam dominus gratiosissimus et aequissimus, eadem dominia sic recepta di- 
gnetur restituere et inscriptiones reddere, quae non ex debito sed tantum ad voluntatem 
non gratiosam piae memoriae d. regis Joannis Alberti factae sunt; quam gratiam domi- 


I Potem następuje taka not.atka: Lubek - Lunebor[gl Hamburg - Rostok - Vis- 
maria - Zunth - Gedanum: contra Daciae regem, pro Suecia. 
2 Umarł 14 marca 1503.
		

/Vilniana_030_10_285_0001.djvu

			.. 


, 


Nr. 161. 162. 


1503. 


269 


. 
nus meus cum sua p08teritate offert 
e perpetue Y. R. MI; reservirc pro omnibus modis 
et pro voluntate Y. Mlia. 
Ser me rex. I1I mns dnus meus rogat, quatinus Y. R. M. dignaretur in memoria habere 
debita divae memoriae regum patris et fratris M. yr... atque etiam debitum M. y... et 
praesertim rogat, ut M. V. istud dignetur reducere memoriae, qui a dominus meus non 
fuit in hoc difficilis M. V r .. sed libenter fedt, volens inservire necessitati M. V". absque 
omnibus inscriptionibus. Si forte videretur difficilis solutio eorundum debitorum Y. R. 
Mti pro isto tempore, rogat dominus meus, ut saltem M. Y. domino duci assignaret ali- 
quam tenutam. sicut hoc quam plurimis M. Y. facit, quia imposterum m tu sua vellet 
M. y... complacere pro omni possibilitate. 



r. 162. 


Wilno 23 kwietnia 1503. 


Hans Nymmesgar do komtura Ragnety : o pokoju z Moskwq) o przybyciu 
poslańca woloskiego) posla mazowieckiego i panów polskich z sejmu Piotrkow- 
skiego,. o skardze starosty żmudzkiego w sprawie przesunięcia granicy przez 
j(rzyżaków) o których tu mówią) że .fprowadzajq. z Niemiec zaciężnych. 
Or. pap. w Arclt. państw. w Królewcu. 


Meynen willigen dinst alle czeyt zw worne. Ersamer her hawskuntir! Ewir Gesunt- 
heyt were myr alle czeyt Iyb czw horen. Szo wisset wirdiger her, das iczunt dy czey- 
tunge alhy ist, wy das dy boten, dy der konigk yn dy Moskaw gesickt hot, iczuder 
vff dem wege sint vnd widder heym kommen, vnd habin mit dem Mosquiter fride ge- 
macht VI vmbgeende jar langk 1 vnd szo hot der walachsche woywoyde och seyne bo- 
ten C1:W dem konige gesant, sunder das ist vffgeschobin bas ken Krokaw, das sy do 
soli en czw ym kom men. Und szo hart der konigk hy dy czwkwnft der botin awB der 
Moskow. vnd dom och szo wirt her ken Krokaw czyn, vnde won Krokaw noch dem 
landt czw Prewsen Disse czeytungen dy hort men iczunder hyr. Item szo wisset, das der 
starhosten aws Samayten I hot lossen c\agen kegen dcm konige vber euch Krewzhern, 
wy das yr eyne newe grenicze het gemacht, vnd der konigk sere czornigk dorvmb 
gewest ist; sunder ich habe nicht gehort, was her wor eyn antwort dor czw gegebin 
hot. Item szo hot der forste aws der Masaw seyne botin bey dem konige gehot vnd 
hot sich lassen der sachen entledigen, dy ym czwgeliget ist worden, wy das her 
eyn bundt myt dem her dem howmeyster gemacht sulde haben. Unde szo seyn III mech- 
tige hern awB Polio kommen vnd der bischoff von der Lemborgk., dy do sint czw der 
tagefart gewest czw Petelkaw; was sy do vor eynen rat han beslossen, das weyf3 men 
nicht, sunder sy seyn hyr vnde vollen den konigk ken Polin habin. Item och ist dem 
hern konige czw wissen worden, wy das der her homeyster wil volek sol vffgenomen 
haben yn dewtczen landen, vnd vy das ym och wił folek czw hulffe kumpt awB dew- 
tczen landen. Sulehe pflogk mere hort men, das mancher nicht weyB, wu an her ist; 


I Rozejm zawarto 28 marca, posłowie opuścili Moskwę 7 kwietnia. 
C60pBBKJ. pYCC. BCT. o6iq. T. 35 str. 403, 410. 
jI Stanisław Janowicz Kieżgajło star. :bnudzki i kaszt. trocki (J. Wolff, Senatorowie WXL). 
· Raczej biskup płocki, ob. Nr. następny.
		

/Vilniana_030_10_286_0001.djvu

			270 


1503. 


Nr: 162. 163. 


ob deme alzo ist, das wist yr bey dem besten. Und der konigk seyne soldeners, dy er 
hot, gor ken Polin sickt. Item och won des jungen halben, den habe ich nyt czw spre- 
chen konnen krigen; szo ich en krige, wił ich gerne myt em von ewer wegen redin. 
Hymitte seyt Gote bewolen. Gegebin czw der Wille, am tage sint Jorgen im jar 
MV c und 1Il. 


Hans Nymmesgar. 
Dem wyrdigen hern Bartolt won Altmashoffen, hawskuntir czw Rayneyth sal dy- 
ser briff. 


Nr. 163. 


B. m. d. r. (Wilno ok. 10 kwietnia I503). 
Poselstwo do królewicza Zygmunta, w którem go prosi król, aby się podjql 
misji uwolnienia Opalińskiego sędziego poznańskiego z niewoli, dalej aby urzęd- 
nikom w dzierżawach swoiclt poleci! udzial 'lll p(Jborach £ wstrzyman£e się od 
wszelkich nadużyć. 
Na poczqtku notatka o poselstwach umówionych z królem przez delegatów 
sejmu Piotrkowskiego 1. 
KoPia wspólcs. R. I. I 109. 


I1Iustrissimo principi d. duci Sigismundo, salutem et amorem fraternum. 
Posteaquam intellexit M. R., quia I1\ustritas V. dignata erat iIIud assumere onus, 
ut liberari posset d. Opalenski iudex Posnaniensis, audivit iIIud libenter, et licet V. I. 
in hoc subditis suae Mlia universis [rem] raciet gratam, tamen sua M. quoque rogat, di- 
gnetur negotium id prosequi et efficere, ut liberetur. Ut autem V. I. facilius i\1i libera- 
tioni intendat, M. sua nos ad V. I. misit. quatinus nos quoque, sive alter nostrum sive 
uterque in curia I. V.ae illud faceremus M. Riae nomine, quod pertineret ad M. Riam pro 
liberatione illa deducenda, quodque V. I. suaderet faciendum eiusdem M. Riae nomine I. 
Praeterea commisit M. R. referri I. V rae , quia in conventione proxime praeterita 
Piotrcoviensj. nonnullae exactiones sunt decretae pro Reipublicae necessitate, quae cum 
auxilio capitaneorum exigendae erunt. M. R. rogat, I. V, dignetur mandare capita";eis 
et officialibus bonorum regalium quae V. I. ten et, ut non impediant exactiones iIIas eas- 


I In convenrione generali Piotrcoviae in M. Riae absentia per praelatos et terrarum nun- 
tios pro dominica Reminiscere [12 marca] celebrata, ex eaque ad M. R'.m hic ViInam dominis 
Ploczensi episcopo d. Vincentio, Paulo Cola palatino Podoliae. Martino de Skothniki iudice San- 
domiriensi et jaroslao de Lasko tribuno Siradiensi, legatis existentibus, M. R. suasu dominorum 
Piotrcoviae existentium decrevit nuntios et legationes infrascriptas: videlicet ad iII. dominos 
ducem Sigismundum, Misnensem, Masoviae duces, magistrum Prussiae, Hungariam et forsan ad 
dominum Apostolicum. 
Delegacja sejmowa miała audjencję u króla 30 kwietnia, ob. Nr. następny. Biskupem płoc- 
kim był Wincenty Przerębski. Wspomniani w dalszym ciągu delegaci znajdują się jeszcze w Wilnie 
i otrzymują r6:tne nadania w dniach 4-7 maja 1503 (M. S. III 749, 752; Teki Pawińskiego 
I str. 48-9). 
!I Zygmunt dał nawet poręczenie pieniężne za P. Opalińskiego (por. Indeks), który jut 
wkrótce musiał być wolr.ym, bo otrzymuje kasztelanj" lądzką 6 września 1503 (M. S. III 912, 
1205, 1277) i jest poborcą wielkopolskim (Teki Pawińskiego I str. 59, 62, 84, 91 etc.).
		

/Vilniana_030_10_287_0001.djvu

			Nr. 163. 164. 


1503. 


271 


que de bonis ilIis quae gubernant dari iubeant, et aHa faciant quae instituta sunt 
Piotrcoviae. 
In eadem conventione querelae dicebantur contra I. yram, quae M. Ria. erant in 
scriptis de conventione missae, qualiter faetores I. yra. opprimunt subditos M. Ria" et 
iniurias eis inferunt diversas; servitores etiam Regni suae Ser
nitatis et oppidorum inco- 
tae queruntur, prout in Kazimirz et alibi, quia factore5. I. y.." podvodas dari prohibent 
nuntiis et aliis cum litteris M. Ria" existentibus. Quapropter M. R. rogat, dignetur I. V. 
iIIis prohibere, quod praemissa non faciant. 
Singulariter autem optat, dignetur pro evincendo iudice praedicto suam interpo- 
nere auctoritatem ducalem, sic vero non solum M. Ria" , sed universis suae Serenitatis 
subditis rem faceret 
ratissimam, quam iII i universi mereri studebunt eidem I. Yra", et 
M. R. illud Y. Iti fraterna benivolentia et charitate rependet. 


NI'. 164. 


Wilno 2 maja 1503. 
J(ról donosi panom rady, że posel 1 atarów krymskich prowadzi uklady, 
ale zarazem najazdem grozi, wzywa ich przeto do pogotowia wojennego wedlug 
ostatnich uchwal Piotrkowskich i przesyła formularz wici. 
Kopja wspólcz. R. I. I 125. 


I' 


Consiliariis scriptum. 
Magnifice sincere nobis dilecte. 
Sabbato proxime praeterito 1 nuntius ad nos venit nomine imperatoris Tartariae 
Przecopensis, attulit quidem litteras scriptas et imperatoris et Zachariae mercatoris Itali, 
in eadem Tartaria mercaturam exercentis, quarum etfectus iIIud summarie continet, quia 
imperator pacem et amicitiam perpetuam nobiscum habere firmareque vellet per certa 
media tributi atque obsidum in litteris iIIis descripta. Ipse vero nuntius oretenus dicebat, 
quia cum nostris rediturus erat responsis ad imperatorem pro festo Paschae i. Cum ta- 
men ipse ad nos post fest 11m Paschae venit, et quia propter impedimcnta malarum via- 
rum nimium morabatur, ut uicebat, in itiuere ad nos vcniendo, unde cum iam ita videat, 
quo d istorum negotiorum ad nos in litteris scriptorum responsa a nobis pro festo Pa- 
schac imperatori non attulit, dixit expresse idem nuntius, quia timendum esset, ne dampna 
committantur per Tartaros in dominiis nostris, sie quidem, ut ait, imperator ei dixit. 
Ql:lapropter licet tenor litterarum et imperatoris et Zachariae aliud eontineant, licet quo- 
que nos deliberemus, ut effectum earundem litterarum et tuae Sinceritati et ceteris con- 
siliariis per alias litteras nostras scribamus in eum eventum, ut ipsa et ceteri consulant 
ad tributi et obsidum conditiones respondere: tamen cum nuntius ipse verba commi- 
natorum dampnorum tanquam ad avisamentum propalaverit, nos exinde putamus, insi- 
dias denuntiatas esse nobis, cum etiam pari modo anno proxime praeterito idem nuntius 
amieitiae conditiones dicebat, quas non reiiciebamus nos, attąmen nequam Tartari pro- 
tinus venerant ac depopulati sunt in magna parte terras Regni nostri. Unde licet vellemus 
nuntium eundem tenere, donee deliberemus, quod ad eas conditiones respondendum 


..ł" .........,.. 


....,., 
 


II 
, :o'" 


fł'",.-m 


1 T. j. 29 kwietnia 1503. 
\I T. j. 16 kwietnia 1503. 


--
		

/Vilniana_030_10_288_0001.djvu

			272 


1503. 


Nr. 164. 


erit, tamen nolentes interim Regnum debita provisione destituere, intimavimus Sinceri- 
tati tuae eam ipsam rei novitatem, quam nos pro ipso reali denuntiato Tartarorum ad- 
ventu accipimus, hortantes Sinceritatem tuam, ut ipsa se praeparet ad expeditionem bel- 
licam et defensionem isto modo faciendam absque praemissione restium multarum, ac 
vel cum curribus vel sine curribus, sicut in conventione Piotrcoviensi nuper tenta lau- 
datum et constitutum est, utque nos eiusdem constitutionis seriem ex reverendo in Christo 
patre d. Vincentio episcopo Plocensi et ceteris consiliariis de conventione ipsa ad nos 
missis die dominica proxime praeterita accepimus). 


Clausulae ad episcopos. 
Universis et singulis (consiJliariis nostris salutem. fPro]pter avisamentum ex- 
[pedlitionis bellicae tem(pest]ive faciendae intima(tamJ facimus eam ipsam rei no- 
vitatem., Vestrae etiam Paternitati ipsam communicationem hostilem innotescimus 
et avisatam reddimus, quod exequendo illam constitutionem restes primas in vim 
ultimarum mittimus ad capitaneos terrarum, e
ploratoresque super transitu hostium 
constituimus: ad unam per capitaneum Leopoliensem, qui illos in Valachia et Sroka 
aliisque remotioribus locis tenebit, ad aliam partem per capitaneum Chelmensem, 
qui su os speculatores tenere deheat cum speclllatoribus Lithuaniae in Czyrkassy I et 
alibi ubique, ubi custodias habere consueverunt officiales nostri magni ducatus Li- 
thuaniae. Quorum capitaneorum, eorum videlicet quibus onus custodiae commisi- 
mus, alias de utraque parte nuntii, quotiens transeuntes Tartaros speculabuntur, 
totiens currere debeant versus Cracoviam, ad Cracoviensem capitaneum, tanquam 
regni campiductorem generalem 8, intimando transitum hostium, eam quoque in- 
timationem ubique currendo publicabunt, ut promptissima contra hostes fieret 
expeditio. 
Itaque licet consiliarios saeculares nostros hortati fuerimus, ut se ad expeditio- 
nem praeparent et decretis Piotrcoviensibus intendant ex officio prout debent, ta- 
men specialiter optamus V. Paternitatern hortando eam, ut ipsa quoque quantum po. 
test diligentiam et consilium adhibeat, quatinus saeculares dignitarii et universa 
nobilitas constitutioni Piotrcoviensi satisfaciant ac tempestive se commodent ad ea, 
ad quae extenditur pro ipsorum expeditione celeriori constitutio Piotrcoviensis nova. 
Factura pro gratia nostra. 
Datum Vilnae, feria tertia post Marci 1503. 
Quae omnia notificamus Sinceritati tuae mandantes, ut ad expeditionem se prae- 
paret et aliis rem ipsam intimet ac decretis Piotrcoviae intendat ex suo officio, prout 
debet et ut constitutio in conventione ipsa Piotrcoviae nuper facta ad expeditionem 
bellicam in palatinos et castellanos se extendit. Secus non facturi. Datum ut supra. 



 ......
 


. Od cł.u8ulae dot'ld napisane na marginesie, który nieco przy oprawie obci
to. Widzimy, te były dwie 
odmiany tekstu: dła duchownych I dla świeckich. 


) T. j. 30 kwietnia 1503. 
II Soroka w Bessarabji nad Dniestrem w pobliżu Jampola, Czerkasy nad Dnieprem poni- 
tej Kijowa. 
8 M. S. III 744: Wilno 2 maja 1503. Rex Nicolaum de Camyenyecz castellanum Sando- 
miriensem et capitaneum Cracoviensem, campiductorem exercituum Regni generalem nominat; 
por. też M. S. III 750: Wilno 6 maja 1503. Litterae universales regiae ad capitaneos, ut negli- 
gentes in solvendili exactionibus pignorationibus compellant. 


...
		

/Vilniana_030_10_289_0001.djvu

			Nr. 164. 165. 


1503. 


273 


Restis. 
Universis et singulis dignitariis et otficialibus, terrigenis, advocatis, scu\tetis ceterisque sub- 
ditis nostris ad expeditionem bellicam obligatis, fide1ibus et sincere dilectis. Magnifici, generosi, 
nobiles et circumspecti, fideles et sincere dilecti! Quantum iacturae et negligentiarum hac 
tempestate committebatur in defensione communi constat, sic quia propter restium expectationes 
ultimarum ac propter incerta per exploratores avisamenta nobilitas Regni nostri nunquam tempe- 
stive ad defensionf'm incumhentem conveniebat, sic quod hostes sacpenumero in Regno nostro 
votis potiti fuere, Regnum depopulando et praedas abagendo impune. Quapropter nos iuxta 
constitutionem Plotrcoviae nnper factam vos universos tempestivius solito per restes has pri- 
mas, quas in vim ultimarum mittimus, ad arma excitare cupientes, innotescimus vobis, quia 
hostes nostri Tartari visi sunt per certos exploratores nostros, super id studiose ordmatos, 
progredientes ad devastanrla depopulanda quoque dominia nostra. Idcirco vobis mandamus, 
ut mox praesentibu3 visis ad arma consurgatis, et iuxta suorum exigentiam bonorum ac secun- 
dum ordinatiouem in repr.aesentatione et ostensione coram palatino et castellanis factam atque 
conscriptam, pn' l die...] in N.. constituamini personaliter bene armati. Diem ipsam congressui 
assignatam negligere Ilon debeatis, sic progressuri acturique iuxta campiductoris nostri generalis 
mandatum, ut sCltis iure Vdustarum constitutionum ad defensionem progrediendum et agen- 
dum esse. Praesentes antem litteras quilibet vestrum unus ad alium sibi viciniorem transmittat, 
ultimus vero eas capitanei terreslri viceversa repraesentet, praemissaque omnia et alia ad expe- 
ditionem hanc bellJcam PiotrcGviac laudatam taciatis, sub poena capitis et privatione bonorum 
omnium. Datum... 


Nr. 166. 


B. m. d. r. (WIlno pocs. maja 1501). 
Poselstwo królewskie do księcia Konrada mazowieckiego z odPowiedziqJ po- 
wierzone 'Jar(Js/awowi Łaskiemu. Król sprawę ziem mazowieckich odracza do 
najbliźszego sejmu,. donosi o niebezpieczeństwach tatarskich i krzyżackith, wzy- 
wajqc księcia do rady i pomocy J. glejt swój dany Gdańszczaninow": Ulrykowi, 
handlujqcemu w Łomży utrzymuje w mocy.. 
Sekretnie: o długach królewsk":ch i o zarzutach czynionych księciu w spra- 
wze stosunków z Krzyżakami i z Niemcami. 
KoPia wspólcz. R. I. I I I I. 


Legatio ad ducem Conradum per Jaroslaum de Lasko commissa, respondens supra- 
scriptae 1. 
Sermn. dom. meus rex gratiosissimus, habendo respectum ad crebras V. Praeclari- 
tatis petitiones legationesque ac ad ea responsa suae Serenitatis V. Praec ti data. voluit, 
ut pro restitutione certarum terrarum Masoviae et litterarum olim ser mo d. Joanni Al- 
berto per V. P. datarum fuisset aequiter et iuste per consiliarios utriusque status con- 
suItum; qui a vero omnium earUl:rlcm petitiOl1Um responsa pendebant ad conventionem 
primam, quae iam praeteriit, idcirco eius Serta., quae sinceriter in charitate fraterna et 
iuste agere vellet cum P. v ra , volllit V. pti innotescere, quid tandem in eis rebus, quae 
ad conventionem pendebant, actUJll esset. Morte contingente iUrni revmique d. cardinalis. 
fratris M. R1ae, pars fere media dominorum Plotrcoviam non venerat. Unde licet nego- 


) Ob. Nr. 161. 


.... 


A et.. Ale"anclri 11.. P 


35
		

/Vilniana_030_10_290_0001.djvu

			274 


1503. 


Nr. 165. 


tium i1\ud R. SI;- nomine proponeretur dominis tunc praesentibus, tamen quia nihil in 
talibus absque aliis dominis constitui potuit. sic Y. P. sciat, nihil in ea re, V. ptem con- 
tingente, Piotrcoviae .diffinitum. Affectatam ergo P. yram habere dignatur M. su a, ut 
Y. P. per tot dilationes aequo animo et fraterne ferat, usquequo M. sua in futuro alio 
cum praelatis Regni conventu constituatur feliciter, et non putet per cautelam secum 
agi, sed sinceriter ac fraterne. 
Item dominus meus rex gratiosissimus notificat P. Vrae, quia imperator Tartariae 
de Fossa per certo s oratores suo more notabiles foedus perpetuum cum M. R. eiusque 
dominiis habere vellet, dat pro certitudine amicitiae notabilem obsidem baronem Tarta- 
riae suae, generum suum. vult a M. R. habere responsalem obsidem palatinum Kijoviae; 
petit insuper pro sua et suorum consolatione et pro stipe sibi dari annuatim certam 
aliquam florenorum summam. se offerenrlo fidelem futurum non solum amicum, sed etiam 
contra hostes serviturum. 
Hic dicat ex se nuntius aliud, forsan gentes decem millium vel viginti mil- 
hum ad M. R1ae necessitatem mittere vellet imperator. 
Et quia ex hac Tartaria ab aevo contingebant his vicinis dominiis non solum regno 
Poloniae, sed etiam ulteriorihus infinita pericula, a quibus regnum Poloniae suo damno 
alia vicina dominia velut anternurale quoddam tutari consuevit, idcirco quoniam eius 
MU. eam rem ad principes et sui Regni et extraneos defen.e vellet, primum ergo eam 
P. yrae velut principi Regni insinuat rogando, velit cum consiiiariis deliberando su um 
M. R 1ae ad eam rem consilium intimare fraternum. 
Sciat vero, quod eiusdem imperatoris nuntius levis, me praesente auditus. inter ce- 
tera referebat congregari TaIŁaros, forsa n Walachi rinstigatione], qui c1anculum in po- 
tentia tamen non mediocri Regnum invasuri essent. R. M. de iIIis subditos su os avi- 
satos reddit et Y. p'i significat, velit imperare suis, ut parati essen t ad obviandum 
imminenti ah iIIis periculo communi. 
Contra magistrum. 
Praeterea R. M. non dubitcrt cognitum esse P. yr.e, qua maturitate, deliberatione 
et labore pax perpetua inter ser. olim Casimirum regem regnumque Poloniae et dominia 
sibi subiecta ex una, et olim Lodoviculll magistrum Prussiae ex altera partibus, per san- 
ctissimum olim Paulum pontificem maximum, alias per suae Sanctitatis legatu m d. Ru- 
dolphum, episcopum Levantinum, fuerit facta, quam licet et olim M. paterna et magistri 
pro tempore existentes inviolatam servaverunt semper, tamen lIIodernus magister Prus- 
siae differt usque modo debito pacis inscriptae satisfacere, ima etiam, ut M. R. accipit, 
oratores mittit Romam a
 Imperium et principes alios, auxilia et consilia accumulando, 
seque, ut dicitur, confoederat et colligat principibus contra M. R 1am . Unde licet mml18 d. 
Georgius dux Misnensis, suae Ser';. gener, se medium ponat, volens quasdam novas fa- 
cere conditiones inter eos, tamen quia et magnus ducatus Lithuaniae et ducatus Maso- 
viae sub conditionibus pacis perpetuae in parte Regni includuntur. itaque res pacis aut 
belli exinde sperati videtur contingere P. yram velut duccm ad Regnum pertinentem, 
quinimo in Regno existentem. Quapropter in quamcumque partem sive pacis sive belli 
res cedet, M. R. novitatem ipsam Y. P'i notificat, hortando P. yram, ut ipsa. velut dux 
Regni ac velut is, cuius terrae in parte Regni comprehenduntur. 111 jJace cum Ordine au- 
ctoritate Sedis apostolicae confecta debito fraterno necessitatis tempc)fe satisfacere di- 

netur, imo etiam auxilium praestare dignetur, prout de hoc M. R. non dubitat. 
V. P. aliquando M'i R. intirnabat, quia salvos conductus daret subditis P. yr.e, 
cluOU V. P'i displiceret, et nuper de Ulrico idem factum esset. R. M. sic COIII-
		

/Vilniana_030_10_291_0001.djvu

			Ńr. 165. 


150g. 


275 


misit responderi, quia de aliis praeteritis temporibus responsum est ad salvos conductus, 
prout scit P. V. De Ulrico tamen sic respondet, quia łuerit suae Mti. subditus et licet 
mercatur in Lomza, tamen sive etiam subditus non esset, M. R. eum favore prosequitur 
singulari proptf'r servitia, quae Mti suae impendit. Habet M. sua Vilnae mercatores Ge- 
danenses, qui licet Vilnae et domos habeant et communiter morantur, tam en M. R. 
habet eos pro Gedanensibus, non pro Vilnensibus civibus. Ideo rogat M. R., ut dum 
V. P. tenere illum per salvum conductum pro intimato habet, prout Sli regiae nuper 
scripsit, velit V. P. tenere illum salvum conductum, quem M. R. Ulrico dedit, non ut 
subdito P. vrae, sed ut suo servitori subditoque suo Gedanensi. Et credit, quod aliter 
non faciet P. V.. imo etiam ad vota M. R'ae dignabitur eum favore complecti ducali 
singulari. Miratur autem M. R., cur primas litteras pro eo scriptas non susceperit, cum 
sciat suos et Iitteras et nuntios per M. R'am congruenti honore suscipi et honorari. Forsan 
P. V. sinistram gerit contra Gedanenses voluntatem et exinde forsa n Ulricus ad V. p tem 
est dispromotus, tamen si etiam Gedanenses aut communitas aut aliqui civium rei fue- 
rint pt; V., velit ipsa non decernere contra eos arresta, nec aliquam vim eis inferre in 
terris suis, sed velit ad Mtem suam rem deferre. ut ipsa iustitiam de iIlis ministret; prout, 
si ita est, M. R. decrevit consiliarios suos nunc Prussiam ad subditos 
uos mittendum, 
si placeret V. pti aequitas illa, dignetur M. R lae innotescere, ut committat V. pti. nego- 
tium per consiliarios suae Serenitatis iustitiae medio expediri in Prussia, et de Ulrico 
tamquam de mercatore Gedanensi et de aliis civibus iIIius civitatis. Aut si dignatur 
P. V.. vocabit M. R. ad curiam Ulricum uti servitorem. ibique V. pu iustitiam ministra- 
bit. Sic ergo M. R. nullam fecit per id novitatem, subdito suo servitorique suo securi- 
tatem procurando. 
Subditi nonnulli M';' suae queruntur et veniunt saepius ad St:r tem regiam pro in- 
iuriis, et hic mecum sunt aliqui; rogat M. R. dignetur iustitiam mandare ministrari. Et 
forsan antiquitus fieri consuevit, quod commissarii inter terra
 deputabantur, idem M. R. 
fieri vellet et rogat, ut V. P. suos deputet et M. R. etiam suos decernet singulis annis 
pro uno certo et tempore et loco convenire propter iustitiam, quod iniuriae complanen- 
tur inter subditos et amicitia fraterna inter R. Mtem et V. ptem conservetur. 
Pro audientia secreta. 
Dominus Jacobus V. pli. nuntius cum M. RIO. conferebat primum de debitis, deinde 
de aliis, quia P. V. licet libenter haberet solutionem, tamen contenta esset, si tenutam 
pro debitis aliquam [M. R.J inscriberet, prout aliis inscribit. Si tamen et istud hac vice 
factu difficile esset, dicebat, quia P. V. vellet M. Rlo.Ul iIla solutionis ammonitione one- 
rare ad aliquod commodum et felicius tempus, pro qua V. pti. benevolentia M. R. gra- 
tias agit quam maximas et non minorem dignabitur ei exhibere omni tempore fraternam 
gratitudinem. 
In eadem secreta audientia. 
Etiam nonnihil dixerit d. Jacobus, quod M. R. non crederet deferentibus P. vram, 
quod ipsa cum magistro Prussiae intelligentiam haberet aliquam contra Mtąm suam. Sic 
M. R. commisit dicendum. Quia in veritate esset, quod et de Prussia et de Almania, de 
curia regis Romanorum et aliorum principum et de curia magistri (quod tamen V. pti R. M. j 
secreto dicit) amici certi significant Mti suae, quia V. P. haberet certos cum illis tracta- 
tus. Si esset, fieri non possent tales absque nocumento M. Rlo.e, cum magister et Ordo 
renituntur paci perpetuae et non agunt cum M. RIO. amicabiliter. R. tamen M. non cre- 
dit, quod V. P. aliquid contra R. Mtem et Regnum tractaret, cum sic nocumenta pararet 
sibi ipsi, et hoc sic dixerim sibi ipsi, quia cum terrae P. v rae situantur in regno M. R'o.e. 
35. 


...
		

/Vilniana_030_10_292_0001.djvu

			276 


1503. 


Nr. 165. 166. 


fieri non posset aliter, nisi dum aliqua aut bella aut mala Regno contingent ex il\is, con- 
tingent etiam terris p, Vrae, cum iIIas a Regno nec pelagus nec parietes murati separent, 
et cum sint contiguissimae et natio una. Cumque V. P. fuerit dux Regni, velit (pro ut 
M. R. confidit) de negotiis, quae contra M. Ria.. tractarentur, avisatam efficere Maiesta- 
temque suam Craternis consiliis favoribusque adiuvare, prout et debet et olim fieri 
consuevit. 


Nr, 166. 


Wilno 21 maja I503. 
Erazm Ciotek do Łukasza, biskupa warmińskiego: jedzie w poselstwie do 
Rzymu i prosi o poradę; o obsadzeniu biskupstw; poslowie kró!ewst-y wrócili 

 Moskwy z sześcioletnim pokojem. 


Or. paPierowj', 2 karty in fol. min., pismo renesanSO?f)e wlasnorcczne. Pieczcć Ciolka 
wyciśnieta w czerwon)'m wosku zachowala sic tylko w ma(ym ułamku. Archiwum bisk. warm. 
w Frauenburgu Jlts. D. 65 ch. 45. 


Reverendissime domin e! Post recomendacionem servlclorum meorum. Accepi ial1l- 
pridem Iitteras Paternitatis V.ae mihi quippe gratissimas, quandoquidem singularem graciam 
et affectum eiusdem ad me, pene incognitum, habunde compedo. Memineram fideliter 
et sincere hanc quam offert gra cia m rependere et in dies pro possibilitate mea maiorem 
accumulare. Ex decreto Mli. R. et dominorum consiliariorul1l Regni, et forte singulari 
hortamento V. dignissime pti., mittuntur oratores ad Urbem, inter quos unus ego mini- 
mus designatus sum. Et quamvis utile sit et honestum dominorum lateri continue assi- 
stere, pro Republica tamen aliquid elaborare et se obedientem maiorum votis offerre 
honestissimum quisque munus reputare potest. Debui ego descendisse ad ptem V. et de 
negociis illis aliqua cum eadem tractare, nisi Vre P. R. aliquid consilium intervenisset. 
Sed quia non om nino cautum est secreciora scriptis committere, mittit M. R. unum vi- 
rum bonum 1 ad ptem V., cui omnia aperiet et pro solita fide et integritate sua decla- 
rabit eidem, que ad ea necessaria considerabit. IIIe mox affuturus est conspectui ptia v. 
et tandem nos Romam usque secuturus. Credo, presul dignissime, quod conslliis et in- 
formacionibus suis sola his rebus prodesse poterit, quemadmodum R. M. tułam spem 
et confidenciam suam in ea reposuit. Ego Cracoviam pro fe,;tu Pentecostis I ingredi de- 
beo et iIlic uno saltem mense commorari, donec collega l1leus su um apparatum perfi- 
ciat. Si interim P. V. R. mihi aliquid committere dignabitur, iussa capessere meum est, 
iIlius mandare. 
Consultacioni, quam de hodiernis vacanciis describere nuper dignata est, secutus 
sum, Deo tamen optimo il\a omnia gubernanda com misi, cuius providencia scit, quid 
ecclesiis suis prodesse aut obesse debeat. Episcopatum Vladlslaviensem M. R. domino 
Plocensi contulit, mihi vero de singulari gratia Dei et benignitate domini nosai Plocen- 
sis datus est. Conabor, ut fidelitate mea et omni diligencia Reipublice et domino nostr{, 
in dies ben e mereri possem. Vestre autem R. Dui me totum decto et quanto magis pos. 
sum, commendo: habebit me semper suis desideriis et mandatis quibuscunque obsequen- 


I Mik. Czepel; ob. miej. 

 4 czerwca 1503; ob. Zapiski Ciołka w Kwart. Hlst. 19U2 str. 450: Maius 23 exivi de ViIno, 
lunius 3U veni Cracoviam.
		

/Vilniana_030_10_293_0001.djvu

			Nr. 166. 167. 


150:1 


277 


tissimum. Archiepiscopatum Gnesnensem dominus Roza obtinebit, Cracovicnsem episco- 
patum ad intervcntum domine regine matris et ducis Sigismundi nescio cui M tBl sua 
co\latura sit, sed dum omnibus fere id cognitum est: ego quoque subodoravi 1. Utinam 
mater pro bono filii consuleret et fraterne felicitati et tranqUlllo statui frater prodesset, 
que ita esse credo, quamvis in aliqua parte Tome ambiguitatem sequor. Omnia domino 
Deo commendanda su nt. 
Oratores regii octavo maii 2 de Moskovia Viinam pervenerunt, pacem sex annorum 
secum fe rent es. Dicunt Ducatul1l ill um ita per motus suorum exercituum depauperatum 
et ab hac parte Lithuanie miserabiliter spoliatum, ut inter quinquaginta miliaria vix 
unus homo aliquid habens reperiri potest. Gaudent illi non minus quam nos de pace. 
et maluisset, si qui d posset, vulgus commune perpetuam iniri, nisi malignitas domini 
eorum prevaleret. Venturi sum hoc mense oratores Moskovienses, reliqua pro bono statu 
futuro tractaturi. 
Commendo me iterum V. R. Pt; tamquam domino et patrono observando. 
Datum Vilne, XXI mensis maii anno a Natali Domini milIesimo quingentesimo tercio. 
Eiusdem V. R. pti. obsequentissimus Erasmus Vfitellio], R. Mti. secretarius. 
In dorso: Reverendissimo in Christo patri et domino, domino Luce Dei gracia 
episcopo Varmiensi, domino et patrono suo observando. 


:\1'. 167, 


Wilno 21 1tl{lja 1503. 
Punkta dane .Erazmowi C iolkowi, przeznaczonemu w poselstwie z obed.Jen- 
&ją do Rzymu J do obrady z senatorami: 
Potwierdzenie wiecznego pokoju, poparcie sprawy kolonizacji, wyklut.zenie 
plebejuszów od większych katedr, przyznanie królowi polowy taks od beneficjów, 
świętopietrza, polowy od testamentów, utworzenie zakonu ryt-erskiego i częściowe 
.Jego w)łposażenie z dochodów klasztm-nydt, nominacja opatów, uposażenie kan- 
clerzy na prepozyturze miechowskiej. 
r;,V dodatku uwiadamia król o pokoju z Moskwq, porusza sprawę woloską 
t tatarską, uważa iż do Rzymu trzeba wziąć IO.OOO dukaM w, a gdyb)' chodzilo 
o przeniesienie J(rzyżaków, drugie tyle. 
KołJia wspól,z. R. I. I 113-116. - Z lego T N. 25. WYiąlki u U/janickiego sir. 23 8 . 


Millesimo quingentesimo tertio feria tertia Rogationum 8 Vilnae d. Erasmus praepositus 
Vilnensis Romam orator decernitur cum oboedientia, cui data sunt puncta infrascripta 
ad consiliarios Regni ad consulendum, quid iIIis videatur. 
Quo in discrimine fuerit respublica Regni, Vf!strae Dominationes intelligunt. Nam 
attendunt seu considerant vim bellorum barbarorum Regnum depopulantium, tum sin- 
gularissimas ordinis Prussiae temeritatem et machinationes. 'et fortasse propter id con- 


I Jan Konarski. O wykonaniu tych wszystkich nominacyj są bliższe szczegóły w zapis- 
kach Ciołka. 
\I W zapiskach Ciołka jest: 7 maja (niedziela). 
8 23 maja 1503, zreszt'l o czasie napisania aktu czyt. uw. poniżej.
		

/Vilniana_030_10_294_0001.djvu

			278 


1503. 


Nr. 161. 


suluere Piotrcoviae sicut expediebat. Attamen et Regia Celsitudo continuo super hoc 
cogitans nonnihil decrevit faciendum, sic quia extensius V. Dnibul significavit per ven. 
Jacobum de Buczacz secretarium, quid super illis Regni depopulationibus per hostes 
Turcos, Valachos et Tartaros commissis committique solitis videatur faciendum; qua in 
parte eius Mta. mandavit. ut repet erem V. Dnibu. puncta, quae ad eam rem erant d. Bu- 
czacki in scriptis data, quae non dubitat M. R. V. Dnibul exposita esse. 
Nam rev di in Christo patres et magnificus, praesertim vero dom. olim Vladislavien- 
sis episcopus), dom. Lucas Varmiensis et dom. Szaffraniec, capitaneus Marienburgensis, 
saepius avisamenta Mti R. scribebant, qualiter ordo Prussiae diversis cautelis rehabere 
nititur Prussiam subditosque Mtil R. sibi allicit, oratores insignes ad Imperium et Romam 
direxit, ilIa unica ratione terrarum Prussiae per illorum dominorum patrocinia rehaben- 
darum. Nuperrime etirlm scripsit R. Mii Marienburgensis capitaneus Szaffraniec, quod 
etiam magistri Livoniae oratores secuti sunt illos alios magistri Prussiae oratores. Qui 
magister Livoniae, ut verisimile est, aut contra Lithuaniam aliquid moliri cupit, aut quia 
M. R. pacem decrevit cum duce Moscoviae tractari, quam magister Livoniae non appro- 
bat, licet enim direxerit suos oratores cum R. lWi. oratoribus Moscoviam pro pace, ta- 
men maluisset non intermississe bellum, sic veretur M. R. quod ipse etiam Livoniensis 
et Romae et in Imperio auxilia quaeret, forsan simul et contra Mtem R. et contra Mo- 
scos. Quamobrem domini ipsi episcopi consuluere Mi i R., ut quantotius urbem Romam 
decerneret oratorem, ita a provisum, et illinc tantisper stare t, donee negotia Prussiae com- 
ponantur, ac l	
			

/Vilniana_030_10_295_0001.djvu

			Nr. 167. 


1503. 


279 


rerum expertus talium scit res et difficiles et maximas eas esse adeo. ut satis esset 
perlongum expeditione confirmandae pacis occupari. modo ut effectus posset obtineri 
aliquando. Nam in iIIa felicitate et gloriosa negotiorum actione divi olim Casimiri, qua 
ipse olim Casimirus rex contra Ordinem et magistrum Prussiae Lodovicum de Erlichau- 
sen recenter functus era t, si eam ipsam pacem, quam Sedis apostolicae nomine, rev du1 
olim pater dom. Rudolphus episcopus Lavantinus, eiusdem Sedis sanctae ad Germaniam 
legatus, Thoruniae tractabat, promovebat et inscribebat. eadem Sedes sancta, per orato- 
res tunc immediate et multis aliis vicibus aliisque temporibus missos petita, confirmare 
recusaret. fieri non poterit nunc temporis absque summo labore, sollicitudine et difficul- 
tate eiusdem confirmationis impetratio, cum minus felices in Prutenis sumus nunc, illi 
vero forsan iamiam remedia quaedam contra Regnum compararunt et Romae et in 
Imperio, prout dicitur, cumque iII i spem quandam non solum habent, sed forsan etiam 
Sedi apostolicae suggerunt, sic videlicet, quod tanquam faciliter hac tempestate terrae 
ilIae dismembrari et recuperari a Regno possent. Si ergo obtinenda erit confirmatio ac 
si obtinebitur. res daretur Regno nunc magni ponderis, quae priscis temporibus, ut di- 
xerim, negata fuit; ego tamen Dei optimi gratiae meis quoque sollicitudinibus et fauto- 
rum benivolentiae (quorum non pauci se mihi nuper Romae agenti obtulerunt) fidens, 
spero me non frustra pro hac ipsa re conaturum. Sed ut dixerim, pro magnis rebus 
magni et diuturni labores incumbent, magnis ergo sumptibus deducendae erunt, ad quos 
M. R. nihil impendere potest, ut ait, ut V. D. suae Mti. thesauros et proventus regales 
sciunt, nisi Respublica impensura esset. Nam haec et alia negotia publici boni condi- 
tionem praeseferunt meliorem, non R. Mtil privatam. 
Tamen praeter id, et illa attendenda essen t puncta pro novis gentibus ad incolen- 
dum et defendendum Regnum deducendis. sicut istud scriptum continetur in legatione 
dom. Buczacki; quae omnia facilius duci possent patrocinio Sedis sanctae accedente, 
quae iIIis regibus et potentatihus iIIarumque pa tria rum praelatis mandaret hortari Christi 
fidel es, ut pro praemio salutis perpetuae et non minus pro temporali contentatione, con- 
ferrent se incolatum ad fines regni PoIoniae, contra paganos pugnaturi. Et forsan non 
erit impossibile cogitari, ut Sanctitus sua propter illud sanctull1 piumque opus aliquas 
gratias (remittendorum peccaminum) ad iIIa Regna concederet. et ex col\ectis inibi ele- 
mosynis populus provideretur ducereturque novus ad fil1es Regni ad arcendosque paga- 
nos et defendendos christianos, qui tanquam fessi non omnino sufficiunt ex hac parte 
maximis imperatoribus, Turco, Tartaris et sismaticis resistere, quibus tamen per multa 
tcmporum centena viriliter resistebant Poloni. Sed christianis principibus Turco in re- 
gionibus diversis cedentibus, cum aucta esset ingentissima potestas Turcorum, impossi- 
bile fieret uni Polonae nationi ferre lahores et on era defensionis fere communis, nisi 
novis gentibus, novis quoque accessionibus adiuta esset. Et profecto si anternurale hoc 
comminutum fieret. actum esset de Germania fere universa, ad quam per Regnum pa- 
teret paganis introitus, cum natura praeter robustissimum populum, nihil iII i dederit pa- 
triae, neque enim portuosam esse constat, neque ftuvios tantos haben,,:. ut eis obstanti- 
bus transitus liber impediretur hosti, ea quoque ratione barbaros siticulosos Regni istius 
habendi dubitat nemo, qui eo solo (auferat Oeus) devastato non impedirentur in terrestri 
pugna, quominus reliquum christianitatis (quod procul sit) aut delerent aut perpetuo 
Turhicae subiicerent ditioni; et non minus Tartari et sismatici facerent. 
Mandavit etiam M. R. impetrari, si fortunatior esse debeam ultra eos, qui iIIud im- 
petrasse tentarunt, confirmari privilegium nobilium ad ecclesias maiores recipiendorum 
plebeis recipiendis exclusis, sed saltem pro plebeis ilJud unum concederetur, quod in
		

/Vilniana_030_10_296_0001.djvu

			2RO 


15U3. 


Nr. 167 


aliis Regni ecclesiis aequis potiantur praerogativis, uti nobiles indifferenter. In iIIis vero 
maioribus, si aliter Sedes apostolica concedere nollet privilegium, saltem ultra fundatos 
doctores in qualibet iIIarum ecclesiarum maiorum plebei possent recipi duo, videlicet 
aut unus iurista aut unus theologus aut duo sive iuriste sive theologi et tertius phisicus 
seu medicinae doctores. Ubi vero non essent doctores ex antiquo fundati, deberent re- 
cipi doctores sive iuristae sive theologi tres et quartus medicus. Quodque tales sint non 
per bullas aut favores, sed studentes in generalibus gimnasiis rigidissimo examine pro- 
moti, et tales qui sua scientia et virtute reipublicae tam christianae quam privatae Re- 
gni prodessent, prout nobiles prosunt, quorum et maiores et soli ipsi pro fide christiana 
et Regni defensione certant, prout in regno Poloniae i1\a consuetudo existit, quod no- 
bilitas sola et Regnum istud et plebeorum communitates ab hostibus paganis et qui- 
buslibet aliis tutatur, pro eisque vitam et sanguinem profundit communiter et mu\totiens 
pro i\lis eorumque communi quiete helligerendo ad i\libertatem recipi consuevit. Et item 
quod tales assumerentur doctores: quales scola Cracoviensis generalis, auctoritate Sedis 
apostolicae confirmata, approbare et pro doctoribus rite examinatis habere consuevit. 
Sint autem f'cclesiae maiores iIIae tantum modo, vid
licet Gnesnesis. Cracoviensis. Posna- 
niensis, Vladislaviensis et Plocemis, et ut prac ter tales doctores nullus plebeorum assu- 
matur ad ecclesias i\las, nisi nobilitas pro Reipublicae defensione certans. Quodque in 
privilegio exprimatur clausula decreti irritantis, si secus factum esset etc., prout V. ptu 
Rev me Dne Archiepiscope ad id consulet melius faciendum. 
Videretur etiam MI; R. petendum apud apostolicam Sedem, ut ipsa omnium digni- 
tatum, praebendarum, personatuum et quorumlibet beneficiorum ecclesiasticorum, de qui- 
bus Sedi apostolicae medii fructus ratione provisionis novae dari consueverunt, aut per- 
petuo aut ad decennium aut prout diuturnius poterim impetrare [fructuum suspensionem 
concedcret]. De quibus vero non consuevit dari medietas fructuum Sedi illi. sed ordina- 
riam habere consueverunt aut institutionem aut provisionem, sive talia ad provisionem 
ordinariam, sive ad praesentationem saeclllarem, sive abbatum praepositorum, sive aliorum 
praelatorum, communitatum aut personarum ecc\esiasticarun! seu spiritualium pertinerent, 
ut totiens, quotiens i\la per cessum vel decessum vacare et provisionem seu institutio- 
nem habere contingat, perpetuo darent fructuum medietatem regibus Poloniae, quam 
nunquam Sedes apostolka aut ordinaria percipere consuevit. Haec autem medietas fru c- 
tuum perpetuis temporibus exponenda esset primum pro aedificandis muniendisque ca- 
stris et fortalitiis contra paganos, Turcos, Tartaros, sismaticos et haereticos servatis, quae 
rex Poloniae pro tempore existens cum praelatis et baronibus utriusque status decernet 
aedificanda, tandem pro redimendis de captivitate Turcorum et Tartarorum christianis, 
quorum infiniti mares, feminae, virgines et puellae rapiuntur saepenumero. 
Quoniam autem ab eo tempore, quo Constantinopolis et Monocastrum fuere per 
Turcos occupata, sunt infinitissimi viventes christiani in fide constantissimi, exemptionem 
et ipsam corporis et animae Iiberationem fieri ohsecrando, pro eo piissimo opere M. R. 
commisit etiam ut impetraret, si factu possibile erit, quatinus denarius S. Petri de pro- 
vincia Gnesnensi daretur ad liberationem regni Poloniae incolarum captivorum; non ex- 
tantibus captivis, quod quicquid de toto coliecto denarii S. Petri esset in provillcia i\la, 
de i\lu servarentur alerenturque milites annis singulis contra paganos in limitibus regni 
Poloniae pugnaturi, imponereturque onus ii/ud Gnesnensi archiepiscopo, qui collector 
denarii S. Petri esset perpetuus, rationem redditurus de eo apostolicae Sedi sub ea or- 
dinatione. quam Camera habere consueverat, ad quod V. ptu Rev ma Dne Archiepiscope 
extensius consi/ium scriberet, prout scit. 


.
		

/Vilniana_030_10_297_0001.djvu

			Nr. 167. 


1503. 


281 


. 


Insuper R. M. commlslt petendum, ut omnium testamentorum, per quascunque per- 
sonas spirituales aut saeculares factorum, etiam eorum quae non sunt executa et tan- 
dem in futurum condendorum, in dominiiI> regno Poloniae et magno ducatui Lithuaniae 
subiectis, medietas per Sedem apostolicam decerneretur ad reaedificationem castrorum 
et redemptionem captivorum perpetuo
 sic quod concedatur per privilegium apostolicum 
plenaria remissio a poena et culpa eis quorum testamenta essen t, reliqua medietas ad 
pia opera iuxta testamentorum ordinationes convertenda esset, eiusque ordinationis fie- 
rent executores locorum ordinarii, ut quilibet in sua dioecesi testamentorum suorum 
dioecesanorum redderent provinciali metropolitano rationem, vel ut collectori apostolico, 
Intellexerat M. R. nomine ser ml olim d. Alberti regis petitum a Sede apostolica 
privilegium pro militia Poloniae regni. Si enim Hispaniarum et Napuliae reges et mar- 
chio Brandenburgensis et alii christiani principes militibus ad eos rei mundanae gratia 
venientibus, aliqui stolas sericeas, aliqui zonas aureas, aliqui cathenas inauratas seu me- 
talIorum pro insigniis militiae dare consueverunt, rationabilius isti Regno privilegium 
singularissimum super id concedendum esset, quod continuo cum paganis, Turcis, Tar- 
taris et sismaticis bella gerit. Sic videlicet: qui iuxta ordinationem regis Poloniae et in 
locis per eum contra paganos designandis tanto tempore, quantum rex cuilibet militum 
praefigeret, pugnarent, aut certo il\o praefixo tempore starent pugnaturi, si commode 
esset contra inimicos Christi nominis, Turcos, Tartaros aut sismaticos ac contra eos qui 
Regnum privatis bellis impedirent, quibus impeditus rex Poloniae contra paganos bella 
gerere non posset, tales rex Poloniae crearet milites fidei gladio, ut moris est accingendo, 
quem gladium etiam a Sede. apostolica impetraret consecratum in signum vero militiae; 
remitteret rex accinctum militern aureatum ad Gnesnensem archiepiscopum, qui armil- 
lam imponeret militi creato auream sive auri filati, quae in modum alicuius cincturae 
seu zonae esset, et talis qualis semcl facta perpetuo uno nodo necteretur et complica- 
retur, dependeret a brachio dextro sub sinistrum, sub sinistro in crucem plicaretur, et 
in fine utroque penderet gladius pro fide vibratus seu erectus, rubricatus, in ea autem 
parte, quae pectori adhaereret, applicaretur seu alligaretur corona spinea crucifixi aurea 
seu argentea, ut memoria esset. si gladio pro corona temporalis regni pugnaturi sumus, 
coronam Salvatoris, sub qua et eius protectione contra infideles dimicaturi sumus, prae- 
seferamus. 
hem ut eosdem milites contra haereticos rex Poloniae creare posset ac contra 
eos, qui privatis bellis impedirent regem, quominus contra paganos bella gereret. 
Si milites undecunque venientes, vel etiam incolae Poloniae, iuxta arbitrium regis 
Poloniae et Gnesnensis archiepiscopi, aut in medietate aut in minori parte stipendii hu- 
ius, quod pro tempore in regno Poloniae contra paganos haereticos et sismaticos etc. 
pugnaturis dare consuevit, stare nt iuxta arbitrium regis in locis per regem Poloniae 
consilio archiepiscopi accedente designandis contra paganos Turcos, Tartaros, sismaticos 
et haereticos pugnaturi, et tales in omnibus actibus militaribus ultramarinis alias Iero- 
solimitanis et Hispaniae pares, reliqui vero pro vana gloria militia cinctis superiores es- 

ent, et per impositionem armillae ab archiepiscopo habendam haberent auctoritatem 
confessionalis apostolici ad vitam, quod per solam signaturam summus pontifex in cutte 
peccorea dare consuevit, per quod haberent concessum altare portatile, confessorem eli- 
gendi etc.; scriberentur hic alia in supplicatione, quae scribi in confessionalibus consue- 
verunt, ut ilIa archiepiscopus per sllas significaturiales litteras concederet creato militi, 
quae in privilegio concessa essent, quae rex Iicite concedere haud posset velut secularis, 
Si spiritualis quicunque undecunque militem teneret iuxta arbitrium regis et archi- 


Acie AI.llłmdri R. P. 


3 ó 


.
		

/Vilniana_030_10_298_0001.djvu

			82 


1503. 


Nr. 167. 


. 


episcopi, ut supra vel medietate vel in minori parte stipendii iuxta arbitrium regis et 
archiepiscopi pugnaturum contra Turcos, Tartaros et haereticos, creationem haberet mi- 
litiae c1ericalis, sicut archiepiscopus per bireti rubei impositionem decernat eum esse 
militern Ecc\esiae aureatum, qui instar praelatorum et doctorum aurum et colores rubeos 
in vestibus et equis, tametsi i1\ud rarissimum fuerit, deferret, quodque talis in omnibus 
sessionibus publicis spiritualibus et saecularibus praelationem haberet episcopis im media- 
tam et praerogativas in assecutionem beneficiorium (etiam in iudiciis Sedis apostolicae 
et ordinariis, iure tamen quaesito prius habito), quales ilłustres et Sedis apostolicae pro- 
tonotarii, seu si res possibilis, etiam familiares antiqui descripti habere consueverunt. 
Quidquid ergo vel de aliis Regni {elicitatibus procurandis vel de obedientia summo 
pontifici praestanda, quae nulło modo differenda erit propter negotia superius narrata, 
quae etiam omnino sunt difficillima, attamen honestissima et non inutilia, V. Dne. inve- 
nire et committere dignabuntur ad M';' R. et Regni sui statum felicissimum impetranda, 
sum facturus omnia diligentissime ad mandatum DnUID V., quibus me commendo. 
Imprimis impetrandum esset a sanctissimo domino nostro, ut M'i regis pro tempore 
existenti donaret facultatem praesentandi abbates, sicuti fit in Hungaria. in Francia et 
tota Germania, eorum electione, quae inutiles homines crapulosos eligere solet, procul 
mota. Etiam si Sedi apostolicae annata, quae nunc non solvitur, esset concedenda, eli- 
geret rex dominos doctos expertos, quibus abbatias committeret, quibus, cultu divino 
integre servato, uteretur ad multa servitia Reipublicae et facilius provideret, ne c\austra 
condam magnis sumptibus constructa corruerent. Vel impetrandum esset, ut Sedes apo- 
stolica in Camieniec pro emeritis laboreque militiae confectis militibus domum seu mo- 
nasterium construeret iIIisque assignaret, et abbate et monac\lis cuiuslibet c\austri, quo 
sufficienter simul intra claustrum viverent, provisis, reliquos monasteriorum proventus, 
quos abbates iIIicite consumunt, lillis] deputaret. Et ut hac in re aequitas servaretur, 
deputare deberet Sedes apostolica episcopos et aliquarum cathedralium praelatos, qui 
revisis bonis monasteriOl.um constituerent certum numerum monachorum in quolibet c\au- 
stro et assignarent eis redditus sufficientes pro eorum victu et aedificiis, reliquum vero 
assignarent ad fovendum ilłos in Camieniec milites aliquo ordine insignitos, quibus 
R. Mt.a ilłud confen.et pro meritis, sic quod homines ad actiones contra paganos apti 
et utiles in Regno contineri possent et in Regnum allicerentur. 
Ut in zuppis et theloneis regii proventus pro usu regio integri retineantur, impetran- 
dum est a Sede apostolica, ut officium cancellariatus in praepositura Miechoviensi fu n- 
detur et constituatur. Eadem praepositura, Iicet religiosi ordinis existat, habet tamen 
habitum saecularium sacerdotum, crucisque rubeae in veste applicatio plus adderet honoris, 
quam deformitatis; sacerdotes vero in eodem monasterio totidem servari possent sine 
divini cultus deminutione quot nunc servantur, ut utique cancellarius seu vicecancella- 
rius, pro dignitate officii sibi crediti servanda haberet non contemnendas facultates. 
Iterum committuntur additionalia puncta domino Erasmo 
ad consiliarios regni Poloniae. 
Intimabit M. R. per litteras, tamen mihi quoque commisit referendum V. Dn'bua (Tuae 
Dominationi etc.), quod redierunt oratores ex Moscovia 1 treugis ad sex annos confectis. 
Verum quia dux ille nihil reddidit, et insuper adiectae sunt conditiones quaedam, quae 
in brevi rescindent verisimiliter pacta treugarum, itaque M. R. non confidit iIIis. Unde 


. 


--..,.

 ' 


l Wrócili 8 maja 15U3 do Wilna (ob. Nr. poprzedni); z tego widać, że główne .puncta c 
napisane były przed 8 maja, dodatkowe zaś po tej dacie.
		

/Vilniana_030_10_299_0001.djvu

			Nr. 167. 


1503. 


2R3 


prout per oratores et litteras suas pollicebatur Mta. sua, licet voluerit redire ad Regnum. 
tamen timet eius MU. se impediri ex parte illius hostis in Lithuania. Quamobrem ser mo 
dno Hungariae rege nuper scribente Serii suae de Walachiae palatino, sicut videbitur 
Dni V., quod tanquam speranda esset compositio per medium Serii. suae futura cum pa- 
latino, licet quoque suae Mai fraternae M. R. responderit, sicut istud exemplum conti- 
net, tamen V. Dbua commisit referri, quia eius Mt... Iibens videret, ut bono ordine cum 
honestate suae M,i. et Regni iIIa fieret compositio; nam timenrlum est, quod M. R. im- 
pediretur, ut non adeo tempestive posset intendere isti negotio Walachiae, ut opus es- 
set. Velint ergo Dne. V. decernere et informationem scribere. qualiter oratores in Hun- 
garia debeant conc\udere negotium revisionis iIIius. quam dom. Hungariae rex vult ha- 
bere, si Bohemi censores esse debeant vel quis alius, quo numero conveniendum erit, 
si Hungari admittendi sunt ad tractatus iIlius revisionis, si aliter fieri non posset, quod 
absque Hungaris nol\et palatinus se committere cognitioni Bohemorum aut aliorum, qui d 
faciendum, et si terminus il\e pro Nativitatis Mariae est competenter praefixus: de ąui- 
bus one. V. porrigant informationem suam d. archiepiscopo. IŁem M. R. quos dominos 
decernet ad i\1am revisionem, ut sua Serenitas eos tempestive institueret, V. DD118 consu- 
lant. ltem eisdem ad revisionem ituris unde expensae habendae. 
Praeterea referendum est Dbu. V., quod eius Mtu pro eorum expeditione negotiorum 
Romae vellet, ut de banko domini Turzo) darentur pecuniae ad summam 10 millium, 
nam negotia sunt maxima, praesertim de confirmatione pacis perpetuae. Item si Sedes 
apostolica ve1\et transferre Ordinem etc., Mli R. videtur, quod etiam alia decem mil1ia 
impenderentur et plus; quapropter rogat M. R. deliberarent in ea re et mihi su um con- 
silium praebeant, quid faciendum. Et nihilominus, quam translatio fieri non poterit isto 
tempore sed successive, idcirco saltem pro hac decem millium ftorenorum summa velint 
Dnea V. Mli. R. et suo nomine loqui cum dno Bonar, quod ordinet vel apud suos fac- 
tores aut per d. Turzo, quod haec summa concedatur pro expeditione negotiorum Rei- 
publicae suo tempore solvenda. 
IŁem interrogat M. R, si quis cardinalis impetravit episcopatum aliquem, si obe. 
dientia praestanda erit ante restitutionem episcopatus, vel si annuunt Doe. V., ut redi- 
matur episc::opatus per pensionem aut aHo modo, ut factum est de Agriensi et Strigo- 
niensi in Hungaria et de Holomuczensi t'cc\esiis in Moravia ł. 
Item si Sedes apostolica pollicebitur aliquam summam pro exercitu hic contra pa- 
ganos servando, si consentient Dnea V. vel quid suadebunt. 
Si Venetiis et Romae de tributo Tartarorum dicendum, prout occasio honesta dici 
potest stipendii ratione, ut ea occasione exigantur auxilia ab iIIis etc. 
ltem si Romae petendum, quod Apostolicus per Germaniam adhortationes faciat 
vel per brevia vel per nuntio", quod Germani principes auxilia faciant ad defendendum 
istud Regnum a paganis et si
maticis, quod iIlorum anternurale est. 
Item si tributum Tartaro dandum et pax secum firmanda per iIIius et obsidum 
media. Ad haec Doe. V. consulant et consilium praebeant, ut et Mli R. respondeam et 
intimem ea, et solus ipse sciam agere consultius negotia Mlia suae et in Hungaria et alibi. 



- 
 


) M. S. III 777 Wilno 22 maja 1503: listy królewskie w tej sprawie do Jana Thurzona 
Jana Bonera. 
s Mowa tutaj o złożeniu obediencji papieżowi na wypadek oddania biskupstwa w komend" 
lub administrację kardynałowi kurjalnemu. 


3 Ó .
		

/Vilniana_030_10_300_0001.djvu

			284 


1503. 


Nr: 168. 


Nr. 168. 


Data i 'ltJ. 


Polecenie dane hraz1flowi do króla węgierskiego: Aleksander prosi brata 
o poparcie w Rzymie w sprawie potwierdzenia pokojll toruńskiego, a to szcze- 
gólnie ze względu na niepewne, mimo zawarcia rozejmu, stosunki z Moskwą. 
Przy końcu wstawienie się za Radlllem, wojewodą multańsk£m. 


KoPia wspólcz. R. I. l I q. 
'tąd T. N. 25. 
Wyiątki u Uljanickiego str. 239. 


Sacrae Mti R. Hungariae per Erasmum dicenda, 
Sacra MtN! Quamvis sermu. dom. meus rex Poloniae gratio mu . per oratores ali os 
conferre dignatur cum Mte V. de negotiis pluribus, Regna utrinque V. Mtnm contingenti- 
bus, quibus etiam commissa est diuturnior mora ac sollicitudo pro illorum expeditione 
negotiorum, ex eo quod illi negotiis bono ordine ac feliciter apud Mtąm V. absolutis 
immediate ad Mtem R. Polonicam redituri erunt, mihi tamen postea decreto Iicet brevior 
data fuerit commissio, attamen ponderis maioris videbitur esse, propterea quod non so- 
lum pn\eseferat felicitatem Regnorum istorum, sed primum totius serm.. familiae regiae, 
videlicet Mli. V. tanquam regis regum Poloniae et monarchae felicissimi, tandem ser morum 
germanorum eius iuniorum. 
Etenim praeter ea, quae dni oratores praedicti proposuerunt fraternis Mti. V. Ra. fa- 
voribus absolvenda pro felicitate Regnorum, ser. d. meus rex gratio mu . commisit referre, 
quia V. MtiA dom. Sigismundus Zanthai, suae quoque Serti. oratores redierunt ex Mo- 
scovia, et licet pax łuerit ad certum tempus confecta, tamen tirannus iIle una cum affine 
Walacho Tartaros et alios hostes p
ganos subordinant contra Mtem suam. Sic quoque 
uterque scismaticorum eorundem confoederationes cum paganis eisdem faciunt, ut do- 
minia paterna Mlam V. et praesertim Lithuaniae ducatum occuparent. Unde esŁ, quod 
Tartarus omni tempore non cessat vastare Regnum ilIud. Walachus Stephanus, quid fe- 
cerit et modo faciat, V. M. ex allis intellexit. Moscoviae dux per vim auri Tartaros sem- 
per dirigit contra Mtem R, et insuper ipse principibus et regibus inferiorum partium 
Germaniae se connectit, cum quibus magister Prussiae confoederationes habet, sic ne- 
gotia involvendo, ut magistrum Prussiae sibi in auxi\ium asciscat et Mti. R. vires distra- 
hat a defensione dominii V. Mti. paterni Lithuaniae. Quapropter licet dom. Sigisnmndus 
cum pace redierit, referet Mti. V. qua dux iIIa feritate innata negotia ducat, ac quae 
spes fuerit pacis ex parte ilIius hostis, qui directe hostis communis censendus est, nam 
avitos paternosque ducatus Lithuaniae occupare contendit, tamen per nos etiam sua M. 
querimoniam simul quoque necessitatem Mti V. łraternae Rlae exponit, eam rogando, di- 
gnetur fraternis consiliis et auxiliis eam adiuvare, illa quoque M pro votis Mtis V, non 
minus faciet, quam et debet et praevalebit. 
Ne vero idem ipse hostis per Prussiam aut Pruteni per Moscos insidias pararent 
Mli R. novas iIIique Regno difficiles, legavit me eius Sert.. ad pontificem summum cum 
obedientia praestanda. Ubi praestito Sedi sanctae catholicae professionis debito, sup- 
plicaturus sum Sanctitati suae pro confirmanda pace perpetua cum Prutenis scripta et 
pro aliis suae Serti R. praestandis commodis. Ut igitur facilius ea impetrata essent, ro- 
gat M. fraterna, dignetur V. Ser'" suas ad dominum apostolicum dare petitiones ac ad 


I 


j 


I 


I
		

/Vilniana_030_10_301_0001.djvu

			Nr, 168. 169. 


1503. 


285 


oratores affinis sui christianissimi Francorum re gis ad al iosq u e, quos M. V. intelligit inc1i- 
natos esse felicitati suae et ser. familiae regiae Poloniae. Dignetur etiam iniungere, ut si qui 
Romae fuerint V. Mt;. nomine, conferant mecum et iuvemus nos mutuis consiliis et assi- 
stentiis pro omni necessitate expeditioneque, ut quod iII i et ipse acturi sumus, iIIud cedat 
ad gloria m et felicitatem sempiternam Mti. V. serm'que dom. regis mei gr ml , et totius 
iII. regiae familiae Poloniae augmentum et honorem, 
In altera audientia dicendum et responsum afferendum MI; R. Poloniae. 
Spectabilis Radul, voievoda Transalpinus etc., occasione vrae et illius fraternae 
MbU honesta scripsit litteras dno nostro regi gr mo rogando, inter alia Mli R'.e. scripta, 
ut eius Sert... preces suas fraternas poneret pro iIlo ad Mtem V. R. pro certis bonis avitis 
ac paternis in regno Hungariae ad eum pertinentibus, et forsan ilIa nominavit: Amlas, 
Fogaras, Ronde etc., V. tamen M. et praelati Hungariae regni sciunt illorum denomina- 
tiones. Quapropter quoniam palatinl1s iIIe offert se M. V. R'.e regnoque Hungariae ser- 
viturum fidelissime, Mt; etiam R'.e dni nostri grami regis se commendat, iccirco M.sua 
pro eo petitiones porrigit Mli V" dignetur palatinum iIIum in ipsius petitionibus conso- 
latumo. efficere. Forsan dabit Deus optimus aliquando commoditatem, quod iIle aut pro. 
les sua servata fide Mli V. et Regno suo merebitur illud cum gloria et profectu huius 
inc1yti Hungariae regni. Quidque autem facere dignabitur, dignetur gratiosum praebere 
responsum, ut d. noster rex gramn. palatino il\o respondere sciat, sic autem responderet li- 
ben ter, ut iIIe favori et munificentiae V. R. Mti. plurimum confideret. 
Eotem 1last(puje kopja tistu Radu/a, ob. Nr. rIo. 


NI', 169. 


Data j. w. 
Polecenie dane Erazmowi do Wenecjan: prośba o popan'ie spraw polskich 
w Rzymie, poprzedzona wynurzenie1ll przyjażni ,: podziękowaniem za poselstwo 
Baduaria. 
KoPia wspólcs. 1. R. I. I 18. - 2. T. N. 25, ,91-4, ex I. 
Venetiarum duci per Erasmum dicendum. 
Ser ml18 dom. noster Alexander rex Poloniae gramu. mmae Dominationi V., huic quoque 
felicissimo Venetiarum dominio salutem dicit, charitatem, amicitiam fraternam et omnis 
boni augmentum 
Magnifico dno Johanne Baduario 1 V. Dni. mm.e ac publico Venetiarum nomine in- 
ter alia perorante apud ser mDm dom. nostrum regem in laudem et honorem sac. Mti. suae 
serm..que fami1iae regiae Poloniae, et eo ipso Mtem suam ad persequendos fidei hostes 
ornatissime concitante, licet ser. d. noster rex gratitudinem et benivolentiam fraternam 
suam intimasset I. Dni V. et huic felicissimo Venetiarum dominio, tamen nobis quoque 
singulariter mandavit visendam V. Dni. I. et dominii sui sani tatem et statum felicem. 
Quibus quemadmodum in perSona eiusdem d. johannis Baduarii pro humanitate, cha- 
ritate, benivolentia et fraterno favore gratias egit, sic nobis quoque commisit agendas. 
Egit et agi t gratias M. sacra l Dni V. pro fraterna benivolentia, qua eius Mtem in pri- 
mordio regni salutavit: eamque suae Mti R. obtulit. Eius M. non minus suam omnem 
benivolelltiam et favorem fraternum regium I. Dn' V, et huic venerando dominio dicit. 
intimat et offert, ut quicquid eius M. pro V. Dni. I. et dominii Venetiarum felicitate, glo- 


) Ob. Nr. 66.
		

/Vilniana_030_10_302_0001.djvu

			2&5 


1503. 


Nr. 169. 170. 


ria et augmento facere unquam posset, omnia faceret perinde, ac carissimi fratres et 
amicissimi invicem amici alter pro altero facturus esset. 
Eadem quippe magnificentia tunc perorante obtulit R. M. se et dominia sua ad 
accurrendum sermle aliis catholicis principibus bella contra paganos gerentihus, modo im- 
pugnata non esset ex parte ferocissimorum Tartarorum. Scitarum et scismaticorum. hos- 
tium suorUfl1. Verum quia IlUc profectis nobis. in puncto egressus nostri, oratores venie- 
bant Tartari pa cis conditiones afferentes et seque offerentes sub certis conditionibus et 
pro certa stipis oblatione pacem non solum habituros. sed etiam ad vota regis Polo. 
niae quorsum mitterentur servituros, et Turcorum imperatoris alii ac aliter instabant 
quascunque cum Regnis ilIis habere pacis conditiones; ipsi tamen quam do\is et fide fra- 
cta vincere consueverunt, sic qualem conditiones oblatae finem habiturae sunt, non- 
dum scimus, sciemus vero Romae. Exinde quicquid scitu dignum erit V. Dnis Ima., il\ud 
ei ex urbe Roma significabimus. 
Primum tamen omnem eOl.um ordinem summo pontifici exponemus. cum aliis pro
 
fecto, tanquam communibus totius orthodoxe fidei negotiis MtelU R. Regnumque idem 
urgentibus, sic inquam communibus, cum Regnum i\1ud velut Germaniae totius anternu- 
rale quoddam barbaris et scismatids conterminum furores il\orum sustinere consuevit 
communiter. Propterea quod Sedis sanctae patrocinia implorare solitum nunquam impe- 
trata hactenus habuit. igitur ut nos saltem ad ea merenda ad omnemque processum 
nostrum Romae prosperiores simus, sacra M. dni nostri regis grat mi commisit, ut Mti. suae 
sacrae nomine apud V. D. 1 10 '10, cuius benivolentiam summo pontifici scimus esse gratis- 
simam, impetremus, quatinus suis Romae oratori et fautoribus personas, vota, negotia 
nostra, ima verius Mti. sacrae, cuius munus legationis gerimus, commendare dignetur, qua- 
tinus in his, quae pro com modo et honore Mti. R. et nationis iIlius sumus petituri, vota, 
desideria negotiaque nostra consiliis suis adiuvent, nobisque assistant. quibus nos quoque 
pari vicissitudine et benivolentia responsuri su mus. Et nos ipsos V. O. I'0ae efficimus 
recomm issos. 


Nr. 170. 


Wilno po 28 maja I50]. 
Poselstwo króla da panów krakowsl.-ich J powierzone Kazanowskielllu: krtfl 
żąda rady senatorów w kwestjach J które sit wylonil;y po wyjeżdzie ErazmaJ 
z powodu listu króla wfgierskiego sprawie woloskie.i tudzież listu księcia 
'Jerzego saskiego w sprawie konfederacji z Sasami, 01aZ z powodu zapowie- 
dzianego sejmiku pruskiego; podnosi wreszcie jeszcze raz kwest/ęJ czy uchwalone 
na przeszl;ych sejtf6ach pięcioletnie zawieszenie wolności celnych i podatek od wina 
oplacą Stę. 
Kopja wspólcz. 1. R. I. l 135-6. Stqd T. N. 25. 


Kazanowski) legatio commissa ad terras Cracovienses. 
Propter negotia Prussiae et ordinis Cruciferorum, ut impediretur magistri petitio 
volentis, quod et sui et Mti. R. subditi absolverentur a iuramentis regno Poloniae prae- 


) Ob. Nr. 113. Kazanowski otrzymuje jeszcze w Wilnie asygnatę 30 maja 1503 (Teki Pa- 
wińskiego I 51).
		

/Vilniana_030_10_303_0001.djvu

			Nr. 170. 


1503. 


287 


stitis, prout de hoc M. R. avisamenta habuit, decrevit M. sua oratores ad dom. aposto- 
licum ituros, d. praepositum Vilnensem et unum ex baronibus Regni, aut dnul11 Stani- 
slaum Lanckoronski 1 aut dnum Victorinum Syenenski », qui prim um propter [captandam] 
pontificis benivolentiam obedientiam praestabunt, postea alia facient pro felicitate Mt;. R. 
et Regni. Ad quod etiam nuper egressus est de Lithuanis dom. praepositus s, Vestraeque 
Dominationi et aliis quos videre posset istud narraturus erat, simulque dicturus, quid in 
comrnissis habuit a M. sua tam Romae quam in Hungaria expedienda. 
Post eius reditum Dt)nnihil era t innovatum, Idcirco. M. R. me direxit ad dominos 
terrarum Cracoviensium, et alium notarium ad dominos terrarum maioris Połoniae, ut 
ego hic nonnihil referrem, quod d. praepositus relaturus erat, et alia narrarem postea 
gest a, consiliumque afferrem Mt; suae. 
Scripsit sermul d. Hungariae rex litteras tales et regiae et reginali Mbua, quibus 
M. Rlae et oratoribus consiliariis suis Hungariam missis respondit sic, ut hic Iitteras vi- 
debit DUo V. ł Etiam istis litterarum tenoribus constat, quod pro lesto Nativitatis Mariae 
[8 września] debet quaedam fieri revisio iIIius terrae, quam Walachiae palatinus occu- 
pavit in regno Poloniae, consulat ergo D. v ra Mli R" quos decretura est dominos de 
regno Poloniae ad revisionem iIlam, ut tempestive avisarentur seque tempestive praepa- 
rarent et eis expensarum pecuniae ordinaremur, ut non committatur negligentia, quae 
anno praeterito est commissa. 
Nuper etiam datae sunt Mti R. litterae ex parte iII mi dni Georgii ducis Misnensis 5, 
quarum istae sunt copiae; quibus M. sua respondit, ut hic habetur exemplum. Quod 
etiam sua M. V, DnI intimat et consilium habere vult, pro quo tempore suadet vocan- 
dos illos oratores, non semel enim, sed altera hac vice scribit sic dux et gener i1Ie, vo, 
len s ut specialis quaedam confoederatio fieret inter Mtem R, et principes Saxoniae, et ut 
in ea includeretur magister Prussiae. Quamobrem non Iicuit forsan respondere duci iII i, 
et idcirco consulat V. D., ubi M. R. vocare debebit oratores iIlos, si ad eum locum, 
pro quo primum conveniet cum aliquibus praelatis et baronibus, qui ad eius M tem ve- 
nient, tunc cum primum in Regnum redierit, quod poterit fieri propediem, vel si con- 
ventio generalis est propterea expectanda futura, aut si propter id debebit M. R. con- 
vocare ad unum aliquem locum consiliarios, tantummodo, cum primum redierit ad Regnum. 
In omnem eventum, quoniam dubitatur, quid magister Prussiae praetendit agere, 
M. R. volens subditos terrarum Prussiae ad statum instituere meliorem, eius M. conven- 
tionem terris Prussiae pro festo sancti Procopii II instituit, ad eam consiliarios Polonos 
dnos episcopum Plocensem et palatinum Lanciciensem legavit. Verum quia intellexit 
M. R., quod inter a\ia subditi Mti. suae Pruteni instabunt, ut M. R. capitaneum in Ma- 
rienborg alium instituat, et item quod gubernatorem iIlis terris institueret, quemadmo- 
dum aliquando erat, ut iIle in singulis eventibus consulat et eo praesidente non com- 
mitterentur tot scandala, iniustitiae, praedationes, spoliationes etc., M. R. op ta t, consulat 
D V., quid videatur ei de capitaneo instituendo, quis de baronibus Regni instituendus 
esset futurus, item si gubernator dandus, utrum Polonus aut Prutenus gebernator. lntelli. 


-
 


) Ob. Nr. 151 uw. 1. 
I Dziedzic Rymanowa, dworzanin królewski (ob. M. S. III 836,998 etc.). 
II Ciołek wyjechał z Wilna 23 maja (ob. Nry 166-7). 
· Znamy tylko list Władysława do Fryderyka z 5 listop. 1502. 
1\ Nadszedł ten list 28 maja (ob. Nr. 172). 
I 4 lipca (ob. niżej).
		

/Vilniana_030_10_304_0001.djvu

			288 


1503. 


Nr. 170. 


git M. R. quod episcopus Varmiensis non recusaret i\lud habere officium, vellet vero 
fideliter facere et favere, ut M. R. feliciter regnet et in Prussia et ubique. Imo dom, 
Varmiensis episcopus consulit, quod sufficeret, si Szorcz cum Szpoth advocato Marien- 
burgensi gererent vices providendi castri et familiae castrensis, dom. vero episcopus 
quotiens necesse esset, descenderet ad castrum et gravioribus eventibus consulerit tan- 
quam gubernator, R. autem Md placeret, quod aliquis de baronibus Regni ibi praesideret. 
Quapropter V. D. super id specialissime consulat et dicet consilium. Dicit dom. Lucas 
Varmiensis modos plures, per quos vellet multa com moda atque lucra ordinare Mt; R. 
in Prussia, et verisimile est, quod ita esset; si vero non instituetur ad gubernationem, 
tunc nulla spes esset commodorum et utilitatum de Prussia per eum promissarum et 
solitarum promitti. 
De Moscovia redierunt quidem oratores I pace ad sex annos confecta, sed quia dux 
iIIe fallax est, ut Walachus, itaque Mti R. videretur, ut et cum magistro per media sal- 
tem Misnensis ducis generis, et cum subditis Prutenis per consiliarios, cum Walacho 
autem per ser. d. Hungariae regem actiones et negotia Mtem R. et dominia Serenitatem 
suam contingentia in certo ponerentur ordine meliori; quamobrem hortatur M. R., velit 
Dtio tua ad haec omnia suum SerU R. consilium dare dicereque per me referendum. 
Praeterea domini: episcopus Plocensis, palatinus Podoliae, iudex Sandomiriensis et 
Jaroslaus de Lasko de conventione Piotrcoviensi commemorati sunt laudum conventio- 
num praeteritarum de theloneis et vinis, consuluerunt quoque ex parte omnium consu- 
lentium Piotrcoviae, ut ad quinque annos libertates theloneorum suspendantur et exige- 
rentur ubique. Pari modo, quod pro vinis prohiberentur ire regnicolae, sed extranei iIIud 
portarent ad Regnum, solverentque a quolibet vase in confiniis Regni et in locis per 
M. R. ordinandis, et id videlicet a medio vase polkuffek unum florenum, ab integro 
vase serementi floren os duos, item a drelink Moraviensi florenos duos. Quod utrumque 
laudum de theloneis et vinis scriptum erat tempore ser. olim d. Alberti regis ultima 
conventione Piotrcoviensi, et instituerat M. R. anno praeterito exactores. Verum quia 
Cracovienses cives impetrarant terminum eis concedi ad festum Paschae., et id item 
multis instantibus pro theloneis, quia nulli mercatores venirent ad nundinas, etiam the- 
lonea suspensa erant ad conventionem proximam, quae iam praeteriit, Et licet de ipsa 
proxime praeterita conventione Piotrcoviensi intimatum fuerit, ut sua M. exequeretur 
iIIud laudum ad thelonea et vina, tamen quia anno praeterito eius M. exactores consti- 
tuendo et expensas eis providendo, iterum vero ad vota consiliariorum revocando, per- 
didit ad minimum mille marcas, vellet ergo eius M. specialiter sicut alios consiliarios, 
sic Tuam DDem habere consultam, quid in ea re consulat. Non potest quidem cito pro- 
venire exinde utilitas et parva fortasse erit. Tamen si Tua D"o et alii domini consulent, 
ut ita fieret, non posset citius designari per litteras ad universa Regni loca laudum illud, 
ut. et thelonea ab omnibus nemine excepto exigantur, et pro vinis non equitarent re- 
gnicolae, nisi circa festum Asssumptionis [15 sierp.], ut scilicet tempestive singulis re- 
gnicolis nova constitutio innotescat. Consulat ergo V. Dt'o, quid faciendum. 


I 7 lub 8 maja 1503 (ob. Nr. 166). 
II 16 kwietnia 1503. 


.......
		

/Vilniana_030_10_305_0001.djvu

			Nr. 171. 


lfjtl3. 


:ł8Y 


NI'. ł 7 I. 


WiI1to 31 maja 1503. 
!Jost:!.,.;t7.tJO do 'w. mi.\.tr..
a po'wierzone Mik, BartnickieJ1lll: król Wz..1IWtl rio 
.:"il/W:::)'J'Z!'źtJlI£a 'lfJicc:::n
t:.o pokoju, gd.J'ż d/ligiJ. zwlokil :.;abllrza IJ"ko .\'!o.wmki .c- ra - 
nt.a:;lltJ. / V. mistrz ZaZ1laCZtl, że wlaśnie wysyła posel.fl'lfJo do królll, kltfre da 
odp0'lCJicdż. 
Kopja wspt;kz. 1. N. l. I I.J4-.'i. - 2. Kopja wspókz. w An.h. pailstw. w Kró- 
l
ff)L"III lIlied1lj' aktami z lipca 1.'i03 w Orde"sbriefarcllifJ (gdzie responslIm "żeco obszer"iq). 


Legatio ad magistrum generalem Prussiae dominu Bartnicki commissa. 
Mcminit sacra MI", mme princeps, oratores IIl ti . Tuae, qui venerunt pro fe\ici COl"ona- 
tione sua gratulaturi, fecisse admonitos, ut adhortati fuissent łl1 lem Tuam, quatenus hahita ra- 
tiunc paci!' perpetuae in ter haec dominia hactenus sancte et inconcusse custoditae, quod 
propterea deberetur M'i suae et Regno, sibi debito tempore praestitisset. 
Et licet interea, mOle princeps dux Georgius germanus łl1 ti1 TlIae egerit aliquid 
apud Mlem regiam, quod ad eam relll pertinere videbatur, tamen" hucusque nullus effe- 
CtllS secutus est, et mora ipsa sit dominiis sacrae Mt;. multum perniciosa, sed neque 
pacis aut benivolentiae nutritiva. II ( 
Quandoquidem a tempOl.e felicis promotionis lWi. Tuae ad hunc insignem magi- 
stratum non temperatur ab iniuriis gravaminibus et contumeliis inferendis subditis Re- 
gni, imo quotidie magis et magis inferuntur tam per praesides istills venerabilis Ordinis, 
quam per subditos m t ;. Tuae, non obstantibus requisitionibus super ipsarum emendatione 
totiens factis. Quae etsi non praesumat sacra M t ... ab instituto I1\t;. Tuae procedere. pro- 
pter promissionis fraternae olim Mti et Regno factas et propter coniunctionem necessi- 
tudinis, quae sibi est cum IlI t e Tua et cum eiusdem m ri familia, non potest tamen non 
admirari et extra culpam lilIi" Tuae credere, quod sub regimine eiusdem ista fierent adeo 
licentiose, quae alias sub re
imine praedecessorum non fiebant, quae utique sacra Mtu et 
subditi eiusdem silentio transit.e nollem. 
Credit et insuper sacra MI". ista omnia eam praccipuam habuisse causa m et indc 
putissimum epullulasse, quod hactenus pacis ipsius perpetuae fundamentum sit neglectUl
), 
quo neglecto facile et aliae conditiolles eiusdem contemnuntur et vilescunt; quapropter 
praernissis provisum iri cupiens et ne de cetero 
xinde maiores exorbitantiae orircntur, 
hortatur et requirit IlI lem Tuam, quatinus hahito respectu ad mutuam necessitudinem et 
pacis perpetuae, id quod debetur MI; suae et Regno ex dictae pacis conditionibus, am- 
putatis dih..tionibus, efficere dignaretur, ut et sacra MI". ex praesentia IIl ti . Tuae iustam 

ratulationem susciperet et debita officia mutuae benivolentiae nobis in dies augerentur 
et crescerent. 


Respunsum in haec vel simi\ia verba per cancellarium magistri Prussiae datum. 
Intellcxit illmo. dominus noster magister ex his, quae dixistis et quae in scripto 
dedistis, se gravatum esse querelis apud ser nmm dominu m regem, de quo multum dolet, 

"._ 




 _

_.
_
 I 

 
. Hps kł..dzie przed tamen: quia, które jest zb!:dne. h 
) Tamże kredytywa dla sekretarza Mik. Bartnickiego, kustosza płockiego i kanonika kra- 
kowskiego: Uatum Vilnae f. IV intra octavas Ascensionis [31 maja] a. D. 1503. Or. z pieczęcią. 
Audjencja odbyła się na pocz. lipca. Bartnicki był już 14 lipca w Malborgu; ob. Nr. 181. 
Ada AI...acIrI 11.. 1', 37
		

/Vilniana_030_10_306_0001.djvu

			290 


1503. 


Nr. 171. In. 


praesertim quod nihil magis śtudeat a princlplo JStlllS su ac promutionis. quam ut pl a- 
cere possit sacrae regiac Mli et ut in dies magis ac lila gis augerentur debit a ofllcia Il1U- 
tuac necessitudinis, quae est regi	
			

/Vilniana_030_10_307_0001.djvu

			Nr. 172. 


1503. 


291 


impugnantur ac ad deficiendum a MI8 R. persuadentur. Si hace quoque non ex diffinito 
cordis propalantur, V. I. scit. 
Sunt multa alia novitates sinistras demonstrantia, et eum nOl1llUlla fucrint, quat> 
M. 1<.. contra Ordinem attentare non dignatur, iIIa ex parte Ordinis audentius contra 
Mlem R. committuntur. Committuntur iniuriae, committuntur \'iolationes pacis scriptae. 
In terra Ploczensi ex statuto et iure Regni vetustissimo sales transmarini recepti 
crant, in dalnpnum zupparum Mli. R. propinati in oppido Mlava; pro illis commendator 
de castro .., a decies plus recepit sine iure, ct arroganter is etiam d, commendator scri- 
psit, quod universos Mli. R. subditos receptUl.us esset in futurum. 
Advocalus de Hollanth aggerem quendam novum erexit in villa lilIi. \'. Rapendorff 
prope Elhingum, quo mediante aggere avertit fluxum aquae ab alveo vetustiori. qui inihi 
limitat terram et convertit aquas in alvcos novos. ut novitate iIIa adimeret certa prata 
ad subditos M(' R. pertinentia. 
In magno ducatu Lithuaniae de oppido Kawnt'nsi Nicolao Zupwn cera in Kyns- 
hurg vi arrestata est iure et iustitia apud MIt.m R. non petitis, pro lJua in ca re lWi R. 
scrihenti temere responsum erat sic, quod cera non deberet rcddi aliter, nisi V. lilIi. suh- 
dito satisfactum esset. sicut ille dicit. ut et optat, non sic ut aequum iustumque fieret. 
Ilem alteri M,i. R. subdito oppidano de ducatu Lithuaniae nomine Georgio Ravae 
- de Kieydon etiam cera arrestata est ad instantiam cuiusdam advenae mercatoris. cum 
tamen iustitia primum petenda erat a