/Vilniana_034_05_001_0001.djvu

			( 


WYDAWNICTWO GENERALNEGO KOMISARjATU WYBORCZEGO. 


I"t.. 


WYBORY DO SEJMU 


w WILNIE, 8 S TYCZNIA 1922. 


'I 


I 
, 


OŚWIETLENIE AKCJI WYBORCZEJ i JEJ WY- 
NIKÓW NA PODSTAWIE ŹRÓDEŁ URZĘDOWYCH 


opraC01Vane przez 


GENERALNY KOMISARjAT WYBORCZY, 


W I L N O 1922,
		

/Vilniana_034_05_002_0001.djvu

			, .."., 



 


,
 . 


",'. 
"I "\ 


... 




 :b 
łc 



 
, 
. 


ZAKŁADY GRAFICZNE D, O. K, III, WILNO Nr, 1139. 7,\'11. 1000, 


(jJ, A o "ł1j!,b
		

/Vilniana_034_05_003_0001.djvu

			D Z J A Ł J. 



 
,
		

/Vilniana_034_05_004_0001.djvu

			t li 6 D Ł A, 


A. Rehmann. - Ziemie dawnej Polski, 
T, RadUński. - Geograf ja Rzeczypospolitej Polskiej, 
A. Lewicki. - Zarys Historji Polski, 
T, Korzon. - Historja Nowotytna, 
St. Kutrzeba. - Historja Ustroju Polski. 
Z, Wasilewski. - Kresy Wschod!1 ie . 
E, Romel'. - - Spis Ludności Ziem Wschodnich, 
Z, Bitner. - Siły ekonomicznego stanu Litwy 
w świetle cyfr jej bilansu handlowego. 


Akta b, Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich, 
Akta Tymczasowej Komisji Rządzącej Litwy Środkowej. 
Akta Generalnego Komisarjatu' Wyborezego. 
Akta Wileńskiej Izby Kasacyjnej,
		

/Vilniana_034_05_005_0001.djvu

			w S TĘP. 


Spór polsko-litewski o Ziemię Wileńską datuje się od chwili 
powstania z ziem dawnej Rzeczypospolitej nowego tworu politycz- 
nego t, zw. Litwy Kowieńskiej. Rząd tego państwa zgłosi! pre- 
tensję do Wilna i przyległej doń połaci kraju, pomimo, iż zamie- 
szkująca go ludność, stanowiąca w znakomitej większości element 
polski, wielokrotnie krwią oraz szeregiem uchwał i rezolucji nie- 
dwuznacznie dokumentowała swą chęć należenia do Polski. Pol- 
skość Wilna i Wileńszczyzny byla zbyt widoczna, aby jej można 
było zaprzeczyć, więc też wszystkie próby rozstrzygnięcia kwestji 
wileńskiej, w myśl interesów rządu litewskiego, stale rozbijały się 
przedewszystkiem o niewzruszoną postawę samej ludności. Szereg 
prób bezpośredniego porozumienia się dwóch zwaśnionych naro- 
dów, przedsiębranych w ciągu ostatnich trzech lat, ani interwencja 
w tej sprawie czynników międzynarodowych nie doprowadziły do 
pożądanego rezultatu i w końcu roku 1921 sprawa Wileńska utknę- 
la na martwym punkcie, z którego zdawałoby się nie było już 
wyjścia. Wówczas też widoczną stała się konieczność przeniesienia 
punktu ciężkości całej sprawy na samą ludność, któraby, w myśl 
szlachetnych zasad Prezydenta Wilsona o samostanowieniu naro- 
dów, w niczem niekrępowanym wyrazie woli, kategorycznie i defi- 
nitywnie zadecydowała o swym losie. Wilno i ziemie w sklad Wi- 
leńszczyzny wchodzące miały orzec swą wolę drogą wyborów do 
Sejmu w Wilnie, jako Zgromadzenia przedstawicieli Ziemi Wileń- 
skiej dla dania wyrazu woli jej ludności. 
Wynik wyborów na Ziemi Wileńskiej obwieścił światu wolę _ 
tej Ziemi, wypowiedzial niezlomną, niczem nieugiętą chęć należe- 
nia do Polski. 
Rzucić zarys przeszłości tej Ziemi, jej narodowościowe, eko- 
nomiczne i polityczne warunki życia, a przedewszystkiem opisać 
historję przeprowadzonych w dniu 8-go stycznia 1922 r. wyborów 
i przedstawić w świetle statystyki ich wynik - będzie zadaniem 
tego sprawozdania.
		

/Vilniana_034_05_006_0001.djvu

			, 


t 


. 
i 
.. 
j 
I . 

 


t 
f 
.
		

/Vilniana_034_05_007_0001.djvu

			Zarys geograficzno-historyczny Ziemi Wileńskiej. 


l 


Przebieg wyborów i ich wynik wyraźnie uwidocznił żywiołowe dążenie lud- 
noscl Wileńszczyzny w kierunku połączenia się z Polską. Zjawisko to nie było i nie 
mogło być czemś nieoczekiwanem, należy je raczej traktować jako konieczność hi- 
storyczną, na którą złożyła się cała przeszłość tej ziemi i praca kilkudziesięciu pokoleń. 
Dla wyjaśnienia tej sytuacji, jaka się dziś wytworzyła i należytego jej zrozu- 
mienia-nie wystarcza jeszcze zobrazowanie krótkiego zreszt'ł okresu wyborczego, na- 
leży raczej zbadać owe głębsze przyczyny, które wyjdą na jaw, o ile się rzuci okiem 
wstecz i sięgnie do historji dzisiejszej Wileńszczyzny. 
Łączność Ziemi Wileńskiej z Polską, datująca się od końca XIV stulecia, nie 
jest nawe,t wytworem li tylko historycznym, złożył się na nią szereg innych warun- 
ków, jak położenie i jedność geograficzna obu tych krajów, Wystarczy bowiem 
rzucić okiem na mapę Europy, aby się przekonać, iż cała połać kraju, leżąca na 
wschód od Bugu, a w tej liczbie i Wileńszczyzna, stanowi ciąg dalszy jednej wiel- 
kiej równiny. Jest to naturalny pomost łączący wschód z zachodem, ku któremu 
zarazem wiodą z północy i południa wszystkie drogi ekonomiczno-handlowe. Poza 
jednością budowy geograficznej łączy te ziemie w jedną całość wielki splot wód 
rzecznych. W splocie tym najważniejszą rolę odegrywa Wisła, łącząca ze sobą 
wszystkie systemy rzek polskich. Tak więc, z dorzeczem Odry łączy się przez Olszę, 
Wartę, Pilicę, Noteć i Brdę, z Dniestrem-za pośrednictwem Strwiąca przez Wiar, 
z Prypecią-przez Bug i Muchawiec, zaś z Niemnem-przez Narew i Biebrzę. 
Od Karpat więc po Bałtyk i od Odry po morze Czarne-złączeni naturalnem 
geograficznem położeniem kraju, systemem rzek, wspólnem życiem ekonomicznem 
i handlowem, sprzężeni jednością cywilizacyjną Zachodu, zagrożeni napadami ludów 
północno-wschodnich, wschodnich i południowo-wschodnich, napierani od strony 
zachodu przez rasę germańską, zasłaniając swą piersią Europę od zalewu mongolsko- 
ormiańskiego, mieszkańcy tych terenów z konieczności rzeczy stworzyli zespoloną 
jednostkę polityczną, tworzącą wał obronny Europy zachodniej i znane w dziejach 
przedmurze cywilizacji. 
Litwa I Litwini. Północno-wschodnią część dawnego państwa polsko-litew- 
skiego stanowiła właściwa Litwa, obejmująca dorzecze Niemna. Dział wód tej rzeki 
tworzył naturalne jej granice, Jedynie północno-zachodnia granica uległa posunięciu 
na południowy wschód wskutek zniszczenia pierwiastku litewskiego przez Krzyżaków 
i wcielenie tej ziemi do Prus. Naturalną granicę Litwy od późniejszych Prus Wscho- 
dnich stanowi dział wód między Narwią a Biebrzą z jednej, a Niemnem z dru- 
giej strony. 
Za czasów Jagiellońskich zaliczano do właściwej Litwy górny bieg kurlandz- 
kich rzek, Windawy i Muszy (górny bieg rzeki Aa), zaś od północnego wschodu gra- 
nicę Województ\\a Wileńskiego stanowiła Dźwina. Kraj cały tworzy pojezierze, które- 
go jeziora są jednak mniejsze od pruskich, 


. 


- 


i
		

/Vilniana_034_05_008_0001.djvu

			4 


W obrębie terytorjum dawnej Litwy historycznej wyróżniano jako odrębne 
całości raczej etnograficzne, aniżeli polityczne, Żmudź t. j. nadmorski niż litewski na 
zachód od rzeki Niewiaźy, Ruś Czarną, tworzącą północną granicę Polesia, oraz Ruś 
Białą, obejmującą dorzecze górnego Dniepru i Górnej Dźwiny, 
Olbrzymie to państwo sięgające za czasów Giedymina i Olgierda od Baltyku 
poza Dniepr i Desm:, i od Dźwiny Baltyckiej po morze Czarne i Azowskie, trwało 
krótki okres czasu, rozpadając się pod wpływem uderzeń ze wschodu i ciągłego na- 
cisku ze strony Zakonu Krzyżackiego, Jest to okres przewagi wpływów ruskich nad 
niezwykle niską kulturą ludu litewskiego, który w tym okresie (koniec XIII i XIV 
wieku) aczkolwiek podbija olbrzymie obszary ziem ruskich, nie jest jednak zdolny do 
stworzenia mocnych pod3taw własnej państwowości. Pogański lud litewski, nawykły 
do życia niemal koczowniczego, trudniący się przeważnie myśliwstwem i zbrojnemi 
napadami na swych sąsiadów, nie mógł nie poddać się bardziej kulturalnym wpływom 
ówczesnej Rusi. W tym iO okresie książęta litewscy przyjmują obyczaje i język 
ruski, za nimi zaś idą bojarzy i lud. Język ruski staje się językiem urzędowym, 
używanym na dworze książęcym r w potocznem życiu. Następnie jednak, od po- 
czątku w. XV. rozpoczyna. się okres przewagi wpływów kultury polskiej i kulturalnej 
polonizacji ziem litewsko-ruskich. Proces ten, stanowiący odrębną kartę w historii 
kultury polskiej, bez przerwy trwa do dnia dzisieiszego, pomimo nawet, iż w ostat- 
nich 150 latach żywioł polski sam musiał staczać zaciętą walkę z bezwzględną rusy- 
fikacją czasów porozbiorowych. Co do pochodzenia Litwinów był to szczep spo- 
krewniony z Prusakami, Jadźwingami i Sudawami, które zostały starte z powierzchni 
ziemi. Ten sam los groził także Litwinom. Ocaleni przez Polskę od zagłady, na- 
siąknięci jej kulturą, przestali się uważać za odrębną narodowość, gdyż nie ujawniali 
ani wyraźnego poczucia solidarności narodowej, ani dążenia do własnej państwo- 
wości, skutkiem czego termin "Litwin" używany był nie jako nazwa etnograficzna, 
lecz jedynie jako synonim mieszkańca kraju, nazwanego ze względów historycznych 
Litwą. Podobnie - Mazurem mienił się mieszkaniec Mazowsza, albo Burgundczykiem 
lub Prowansalczykiem-mieszkaniec Burgundji lub Prowansalji. Dopiero w ostatnich 
czasach z podłoża Żmudzi wyrósł nowy ruch narodowościowy litewski. który starał 
się obudzić świadomość narodową wśród ludu litewskiego i przejąć dawne tradycje 
państwowe Litwy historycznej, Jednakże Litwa i Litwin w sensie narodowym, etno- 
graficznym, a Litwa w znaczeniu geograficznym, w granicach historycznych, są to 
dwa zgoła róźne pojęcia, zwłaszcza, że Wielkie Księstwo Litewskie mieściło w sobie 
olbrzymi kompleks ziem Ruskich. Badania historyczne, etnograficzne i językowe nie 
mogą potwierdzić dzisiejszych pretensji litewskich do spuścizny państwowej po dawnej 
Litwie historycznej. 
Żywioł Polski na Litwie. Żywioł polski na Litwie w dobie obecnej ma 
zupełne prawo uważać się za element rdzennie miejscowy, związany nierozerwalne- 
mi więzami z tą ziemią, jej historją i kulturą. Źródłowe badania historyczne wska- 
zują bowiem. iż sporne obecnie terytorjum zamieszkiwały pierwotnie plemiona sło- 
wiańskie Wilków i Lutyków, które ze względu na swe pochodzenie były w znacznej 
mierze zbliżone do ówczesnych plemion polskich. Następnie juź element polski uka- 
zuje się na ziemiach dzisiejszej Wileńszczyzny w charakterze jeńców wojennych. upro- 
wadzanych przez pogańską Litwę podczas jej licznych napadów na Polskę. Długosz 
wylicza przeszło 30 większych najazdów litewskich. Podczas niektórych z nich, jak 
n. p. w roku 1277 na ziemię Łęczycką, Litwini zabrali oKoło 40,000 jeńców. Z koń- 
cem jednak XIV wieku kończy się ów okres napadów litewskich na ziemie Polskie 
i Litwa wchodzi w okres łączności z Polską, Przyjmując chrześćjaństwo w roku 1386 


t'
 


t
		

/Vilniana_034_05_009_0001.djvu

			5 


I 
ł- 


z rąk POlSKi. Litwa wkracza w orbitę wpływów cywilizacji zachodniej i przyswaja 
stopniowo wyższą kulturę polską. 
Pierwszym krokiem do połączenia dwóch Państw była ugoda, zawarta przez 
W, Ks. Litewskiego Jagiełłę z Panami Polskimi w roku 1385 - w Krewie. Mocą tego 
układu Jagiełło zobowiązał się nie tylko przyjąć chrześćjaństwo i odzyskać utracone 
na rzecz Krzyżaków posiadłości polskie, lecz i całą Litwę na wieki z Polską połą- 
czyć. W kilkanaście lat później. bo w roku 1401, została zawarta pamiętna unja dwóch 
narodów w Wilnie, gdzie już nie tylko książę, lecz i bojarowie litewscy uroczyście 
przyrzekli trwać wiecznie przy Koronie. Rezultatem tej unji było świetne zwycięstwo 
Grunwah.łzkie w roku 1410, gdzie wspólnym wysiłkiem obu narodów została zła- 
mana potęga Zakonu Krzyżackiego i powslrzymana przez to ekspansja germańska 
na wschód. 
Zwycięstwo postawiło Polskę w rzędzie pierwszych potęg Europy i położyło 
kamień węgielny pod wspólne życie polsko-litewskie, zaś zjazd w Horodle w 1413 r. 
utwierdził połączenie Litwy z Polską przez zrównanie Bojarów Litewskich z Panami 
Polskimi, nadanie im herbów polskich i wprowadzenia takiego samego ustroju ad- 
ministracyjnego na Litwie, jaki był w Polsce. Pozałem postanowiono, że bez wspól- 
nej Polski i Litwy zgody, nie może nikt zasiąść na tronie wielkoksiążęcym Litwy, 
ani królewskim - Polski. Widomym również wyrazem tej wspólności politycznej była 
unja kościelna ziem ruskich, należących do Litwy, - z Rzymem, wiążąca w ścisłą ca- 
łość religijną ziemie polsko-ruskie (1439). Wszystkie te unje miały olbrzymią do. 
niosłość dla obu narodów. l jednej strony uratowały Litwinów od niechybnej zagła- 
dy, grożącej im ze strony Krzyżaków, z drugiej zaś - otworzyły olbrzymie tereny dla 
kolonizacji polskiej i dały możność rozszerzenia zachodniej kultury na rozległe 
ziemie litewsko-ruskie. 
Ostatni z Jagiellonów, Zygmunt August, zawarciem Unji Lubelskiej w 1569 r. 
jeszcze bardziej utrwalił ten związek. Zgodzono się tutaj na zasadę zjednoczenia 
"wolnych z wolnymi i równych z równymi". Odtąd, na wspólnych Sejmach zasiadali 
w Senacie obok biskupów, wojewodćw, kasztelanów i ministrów polskich. - także 
i litewscy dostojnicy duchowni i świeccy, zaś w izbie poselskiej - obok posłów koron- 
nych posłowie - litewscy. 
Wiekopomnym tym aktem ziemie litewsko-ruskie, objęte wspólnym mianem 
Litwy, po dwuwiekowej łączności z Polską i pewnych próbach prowadzenia odręb- 
nej polityki. mogły budować swą przyszłość j
dynie w połączeniu z Polską. W innym 
wypadku znikłyby pod naporem Moskwy. 
W odrodzeńczym dziele Sejmu czteroletniego i jego wyniku-Konstytucji 3 maja 
t 791 r, ustalono ostatecznie połączenie Wielkiego Księstwa Litewskiego z resztą 
Państwa Polskiego. Od tej chwili Litwa i Polska dobrowolnie wyrzekły się swych 
odrębności i nadal miały tworzyć jedną, nierozłączną Rzeczpospolitę Polską. Bieg 
wypadków historycznych nie dał jednak możności wprowadzenia tych zamierzeń 
w życie. Konstytucja 3 maja jest tym ostatnim etapem w historji kilkuwiekowej unji 
polsko-litewskiej. 
To zespolenie ostateczne dwóch narodów w Konstytucji 3 maja było ukoro' 
nowaniem procesu, jaki się odbywał na ziemiach b. W. Ks. Lit. w ciągu 4 stuleci. 
Pod wpływem bowiem wyższej kultury polskiej ludność tych ziem, które nie potrafiły 
stworzyć wła5nej literatury. wyrobionego etymologicznie języka, specjalnej idei naro- 
dowej i sztuki rodzimej. z natury rzeczy uznała się za polską, przyjęła język polski 
i żyła duchem narodowym polskim, Stąd rozbiory odbiły się tam takim samym 
echem jak na innych ziemiach polskich, stąd - tragedja ziem tych na tle porywów 
powstańczych 


.4'J 


I,
		

/Vilniana_034_05_010_0001.djvu

			6 


W powstaniu Kościuszkowskiem 1794 roku główną rolę obrońcy Ojczyzny 
odegrał syn ziemi Litewskiej, Tadeusz Kościuszko. Ośrodkiem ruchu powstańczego 
na Litwie staje się z natury rzeczy Wilno, 
Twór kongresu wiedeńskiego w 1815 r. - Królestwo Polskie - łudziło się 
początkowo obietnicą Aleksandra I uzyskania silniejszej podstawy politycznej przez 
przyłączenie Litwy, cesarz jednak obietnicy nie dotrzymał, natomiast wprowadził sy- 
stem asymilacji Ziem Litewskich z Imperjum Rosyjskiem. . 
Polska gnębiona uciskiem żyje duchowo, rozwijając swe siły żywotne poza 
granicami kraju. Rozkwita polska sztuka i literatura. Niepoślednią rolę odgrywają 
w tern dziele odrodzenia synowie Ziemi Litewskiej - Mickiewicz, Zan, Lelewel 
Odyniec i wielu, wielu innych. 
Historja powstania narodu z 1831 roku odtwarza karty prawdziwego bohater- 
stwa rozpaczliwej walki o niepodległość. 
Po jego upadku postanowił rząd rosyjski zgnieść polskość na Litwie i Rusi. 
W tym też celu wydał szereg zarządzeń represyjnych, wyraźnie skierowanych przeciw- 
ko żywiołowi polskiemu. 
Gnębione systemem rusyfikacyjnym ziemie te nie mogły brać udziału w ruchu 
wolnościowym Europy w latach 1846 i 1848. Rok jednak 1863 tworzy specjalny etap 
dziejowy w tym kraiu. 
Powstanie styczniowe objęło emocyjnym ruchem całą Litwę. Niema prawie ro- 
dziny, gdzieby ktoś z bliskich nie przeszedł męczeństwa pamiętnych dni tego powsta- 
nia, Niezrównanemu męstwu synów tego kraju należy przypisać, że powstanie po. 
mimo niesprzyjających warunków utrzymało się przecież przez przeciąg 17-tu miesięcy. 
Traugutt był synem tej ziemi. Statystyka powstania uczy, że największą sto- 
sunkowo ilość bitew w stosunku do całego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej stoczo- 
no na obszarze Kowieńszczyzny i dzisiejszej Litwy Środkowej, bo duch ludu tego 
pom,imo ucisku nie zamarł, bo przyświecało mu szczytne hasło Padlewskiego: "umrzemy 
z bronią w ręku, niosąc ludowi ziemię i prawa obywatelskie, Z3Ś Ojczyznie-wolność!" 
Pierwszą powstała Żmudź. Obywatelstwo wiejskie i ludność wieśniacza za- 
równo porwała się do broni. Gdzie nie występowała z bronią w ręku, tam spieszyła 
z pomocą czynną, dostarczając powstańcom żywności, odzieży, broni, przewożąc roz- 
kazy dowódców, przechowując ściganych. Wkrótce było na ustach wszystkich boha- 
terstwo ksh:dza Mackiewicza. Za Żmudzią-powstała Litwa cała z Wilnem na czele. 
Dla zgniecenia powstania przysłano hrabiego Murawjewa, który za swe okru- 
cieństwa nawet w dziejach Rosji uzyskał miano "Wieszatiela." Postanowił on zgnieść 
inteligencję i religję w kraju, 
Nastrój gnębionych, ginących synów tej ziemi najlepiej charakteryzuje przysięga 


ł 
) 


.. 


Wilna: 


. 


;:
 


"Do rządu narodowego - od obywateli Województwa Wileńskiego. 
Przysięga Wilna, 
(dokument) 
W pośród krwawej z Moskwą walki o niepodległość, w której wszyst- 
kie warstwy społeczeństwa Litwy bobaterski biorą udzial, były Marszałek 
Województwa Wileńskiego wystosował do cara Moskwy adres z wymienie- 
niem od szlacbty wiernopoddańczycb uczuć, poczem w/adze moskiewskie 
zawezwały szlacbtę do stwierdzenia niecnego aktu podpisami swemi, Szla- 
cbetni mężowie w odmówieniu podpisów poświęcili się na utratę mienia 
i wygnanie na Syberję lub na śmierć męczeńską, doniosłe światu dali tem 


ł
		

/Vilniana_034_05_011_0001.djvu

			7 


świadectwo, jakic!J środków używa moskal do wymożenia podpisów. Krew 
ic!J niewinnie przelana, ofiary bez granic, uwydatnily z jednej strony do ja- 
kiego stopnia Moskwa czuje się sama pozbawiona na Litwie wszelkiej praw- 
nej podstawy i jak w niedostatku rzeczywistego prawa pragnie wytloczyć 
sobie zmyślone, jak nawet tego nie może otrzymać inaczej, jak rozwijając 
największą przemoc - z drugiej strony adresom i podpisom wymuszonym 
silą zbrojną, groźbą szubienicy, i Syberji, groźbą mordu i pożogi lub osa- 
dzeniem po więzieniac!J, odjęly resztę znaczenia, jeśli jakiekolwiek mieć 
mogly, 
Ale duszę Polską, kt6rej milość Ojczyzny stala się religją. boli na- 
wet terroryzmem wymuszone odstępstwo od sprawy ojczystej, Dlatego my, 
niżej podpisani obywatele Wojew6dztwa Wileńskiego, tak ci, cośmy srogą 
Moskwy przemocą do podpisania nienawistnego aktu zmuszeni byli, jak ci, 
cośmy jeszcze na tą straszną pr6bę narażeni nie byli, niniejszym protestu- 
jemy przeciwko duc!Jowi i literze podanego adresu, podpisy nasze. jako 
gwaltem od nas wymuszone. odwolujemy i za nieważne oglaszamy, wszelki 
sojusz, jak przymierze z najezdniczą Moskwą, jako duc!Jowi naszemu naro- 
dowemu wstrętne, z rozwojem naszej cywilizacji i potrzebami Kraju niezgod- 
ne -=-- odrzucamy. Wierność naszą dla Polski, z kt6rą polączeni jesteśmy 
nierozerwanym nigdy węzlem, przez ojców naszyc!J w Horodle i Lublinie 
zaprzysiężonym, a pięciowiekowym z Niąż życiem, wspólną c!Jwalą i szczę- 
ściem, jak wspólną niedolą wzmocnione, na nowo zaprzysięgamy, slużyć tej 
milej niepodleglości, Rządowi narodowemu, jedynej wladzy, jaką w Kraju 
naszym za prawą uznajemy, osoby nasze, mienie i krew naszą w rozporzą- 
dzenie oddajemy i te oświadczenia nasze wobec Boga w Tr6jcy $więtej 
Jedynego. wobec Kraju wlasnego i Europy czyniąc, świadczymy własnoręcz- 
nymi podpisami". 
13 (25) września 1863 r, 


.... 


Następują podpisy 89,315 obywateli, zaświadczone przez Zarząd Cywilny 
wyżej wymienionego Województwa. 
Za tę przysięgę złożoną w darze Ojczyźnie-tysiące obywateli poszło na Sybir, 
tysiące zginęło w katordze więziennej. 
Murawjew niszczył polskość, - więc wywłaszczał polaków, nałożył na majątki 
ziemskie stałą kontrybucję. zabronił polakom nab}'wać ziemię. zabronił nawet mówić 
po polsku. Pomimo tego polskość tego kraju przetrwała dzięki żywotności duszy pol- 
skiej, dzięki idei narodowej. 
Lud polski bez różnicy zapatrywań skupił się w sobie, stężał w walce, rzu- 
cił się do pracy umysłowej i twórczej. I minęły dziesiątki lat. zmieniły się wypadki 
polityczne, a naród polski czuwał przejęty ideą wolności. Tworzyły się organizacje 
tajne, celem obalenia obcego jarzma, dążące do wolności Ojczyzny długą mozolną pracą. 
Z nich wyszedł syn tej ziemi - dzisiejszy Naczelnik Państwa, Józef Piłsudski. 
Wojna rosyjsko-japońska zarysowała fundamenta silnej budowy imperjalizmu 
rosyjskiego. Pomimo tego jednak rząd rosyjski, pod wpływem reakcyjnych czynników! 
i nadal nie uznawał dążeń wolnościowych ludu polskiego. nawet stronnictwa postę- 
powe zgadzały się. wbrew rozpaczliwym wysiłkom posłów polskich. że należy zacie- 
rać resztki politycznej i narodowej odrębności ziem polskich. 
Wobec tego rząd gnębił upór ludności. a nawet cofał nieznaczne ulgi przy- 
znane w roku rewolucyjnym 1905. 


(1 


ł
		

/Vilniana_034_05_012_0001.djvu

			Nadzieje pewnych stronnictw na ugodę polsko-rosyjską rozbiły się, 
Aż przyszedł wybuch wielkiej wojny światowej w roku 1914. 
Ruch narodowościowy litewski. Niemal do końca XIX wieku nie znano na 
Litwie tarć narodowościowych, gdyż powstanie samoistnego ruchu litewskiego w dzisiej- 
szym jego rozumieniu. datuje się za!edwie od osiemdziesiątych lat ubiegłego stulecia Nie- 
zależnie od tego jednak. pierwsze próby budzenia świadomości narodowej śród Litwinów 
spotykamy już nieco wcześniej. Tak więc pewne zai'1teresowanie się przeszłością 
narodu litewskiego zdradzają w końcu XVIII i początkach XIX wieku uczeni i pisarze 
niemieccy na terytorjum Litwy pruskiej, Tam też ukazuje się jeden z największych 
poetów litewskich, Krystyn Duonelajtis. który pisze i wydaje swe utwory w języku li- 
tewskim, Próby te nie znajdują jednak najmniejszego echa wśród Litwinów Rzeczypo- 
spolitej, natomiast nieco później, żywe zainteresowanie się dziejami starożytnej Litwy 
rozb
dza w okresie swego rozkwitu Uniwersytet Wileński. Wielu profesorów oraz 
szereg wybitnych wychowańców tej uczelni rozpoczyna źródłowe badania nad litera- 
turą. przeszłością i życiem ludu litewskiego i w rezultacie - z wynikami swych prac 
zaznajamia cały niemal świat literacko-naukowy. Tego rodzaju prace i wydawnictwa, 
z nielicznemi tylko wyjątkami. były pisane przez Polaków w języku polskim i dla te- 
go stanowią dziś wyłącznie dorobek kultury polskiej na Litwie. 
Taki stan rzeczy trw
 nawet i po zamknięciu Uniwersytetu Wileńskiego w ro- 
ku 1832, natomiast w okresie przedpowstaniowym, w latach 1835-63. w związku 
z ogólnym ożywieniem w całe m państwie Rosyjskiem. stawiający dotychczas swe pie- 
rwsze kroki, ruch wydawniczy litewski wyraźnie się ożywia. Następnie jednak obok 
szeregu licznych represji, jakie dotknęły zarówno żywioł polski jak i litewski, po 
upadku powstania styczniowego, rząd rosyjski wydaje w roku 1865 zakaz drukowa- 
nia wydawnictw litewskich czcionkami łacińskiemi, uważając je za specyficznie polskie, 
Zakaz ten nie tylko całkowicie stłumił ruch wydawniczy, lecz i podciął podstawy li- 
tewskiej pracy narodowej. gdyż ludoość miejscowa utożsamiała czcionki rosyjskie 
z propagandą prawosławja, i wszelkie tego rodlaju wydawnictwa były przez nią wy' 
raźnie bojkotowane. Z tych więc wzgll:dów, w ciągu pierwszych 20 lat po upadku 
powstania - znikają nietylko wydawnictwa litewskie, lecz i sam ruch jako taki zamiera. 
Należy tu zaznaczyć, iż cały ten okres miał charakter jedynie ruchu kultural- 
nego, prowadzonego przez szlachtę polską i duchowieństwo, wychowanych pod wpły- 
wem polskich tradycji politycznych. Nie była to bynajmniej irredenta litewska, któ- 
raby zdradzała tendencje separatystyczne, dążenie do własnej państwowości lub wrogi 
sunek do polskości. Tych cech ruch litewski do czasów powstania I'!ie posiadał. 
odwrotnie nawet, działacze litewscy z tego okresu, wychowani w sferze kultury pol- 
skiej, chociaż szli niekiedy dość daleko w kierunku wyodrębnienia się językowo- 
narodowościowego, jednakże rozwijali te odrębności w ramach ogólno polskich dą- 
żności polityczno-narodowych, 
Po roku 1863 rząd rosyjski zaczyna wyraźnie faworyzować żywioł litewski, 
chcąc go w ten sposób przeciwstawić z czasem żywiołowi polskiemu, Wyrazem tego 
był ukaz cesarza Aleksandra n. z dn. 25, VlII. 1866, gwarantujący językowi litewskie- 
mu prawo obywatelstwa w szkołach ludowych Suwalszczyzny, następnie założenie 
gimnazjum litewskiego w Marjampolu, seminarjum nauczycielskiego w Wejwerach 
oraz utworzenie szeregu stypendjów na uniwersytetach rosyjskich. przeznaczonych 
specjalnie dla synów włościan litewskich. Dzięki temu zaczYl1a się wytwarzać inteli- 
gencja litewska, pochodząca bezpośrednio z ludu, która kształcąc się na kulturze ro. 
syjskiej od lat najmłodszych ma już zaszczepioną wyraźną niechęć, a częstokroć na- 
wet nienawiść do wszystkiego, co polskie. Historyk literatury litewskiej, a obecnie 


(
		

/Vilniana_034_05_013_0001.djvu

			9 


.' 


znany działacz litewski w Wilnie, Michał Birżyszka, w następujący sposób charaktery- 
zuje przyczyny tEgO z;aw:ska: "faworyzowanie z początku języka litewskiegu w szko- 
łach niższych i średnich. a nawet i wyższych i wpajanie poglądów polakożerczych 
przepoiły jadem nienawiści ku Polakom wielu z pośród młodzieży litewskiej, która 
już w domu rodzicielskim zwykła była łączyć pojęcie pana z pojęciem Polaka, w szko- 
łach zaś z właściwą synom chłopskim nieufnością spoglądała na pogardzających nimi 
paniczów, - i zaostrzyły jej wyodrebnienie się na uniwersytetach od młodzieży polskiej". 
Nic też dziwnego, że najbardziej charakterystyczną cechą ruchu litewskiego, 
jaki się rozpoczął w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. była bezwzf.!ledna 
niechęć do Polaków i polskości. Nowy ten ruch llte\\ski zapoczątkowali studenci lit- 
wini na un!\\ersytetach w Moskwie i Petersburf.!u, Ze względu na istnienie zakazu 
używania czcioneK łacińskich wznawiają oni działalność wydawniczą litewską na tery- 
torjum pruskifm. głównie w Ragnecie lub w T} lży, Druki te. przesyłane następnie 
przez granicę rosyjską i rozpowszechniane na całym terytorjum zamieszkałem przez 
Litwinów, znakomicie przyczyniły się do rozbudzenia i wzmocnienia odradzającego 
się ruchu litewskiego. 
Dopiero po zniesieniu zakazu używania czcionek łacińskich w roku 1904. 
zamierają wydawnictwa litewskie na terytorjum pruskiem i ośrodki ruchu narodowościo- 
wego przenoszą się w granice imperjum rosyjskiego. Kulminacyjnym punktem w historji 
ruchu litewskiego był t, zw. "Kongres narodowy", zwołany w listopadzie 1905 roku 
do Wilna, Kongres ten prócz szeregu innych dezyderatów wysunął hasło autonomji 
Litwy w granicach państwa Rosyjskiego. W okresie rewolucyjnym Litwini podejmują 
pozatem ener
iczną akcję w kierunku unarodowienia szkolnictwa ludowego. Ruch ten. 
występujący jedynie na terenie etnograficznie litewskim. został jednak przez władze 
rosyjskie niezwłocznie stłumiony, 
Wkrótce jednak opadające fale rewolucji 1905 roku stłumiły owe czasowe 
ożywienie ruchu litewskiego. który po 1905 r. przechodzi w stadjum pracy kultural- 
nej nad uświadomieniem ludu. Życie kulturalne Litwinów w tym okresie płynie dość 
skromnym łoży::.kiem, Nieliczne stowarzyszenia kierowane przeważnie p!'zez duchowień- 
stwo, wegetująca. zresztą, prasa perjodyczna i pewna nieznaczna ilość wydawnictw 
broszurkowych lub książkowych - oto realna zdobycz ruchu litewskiego w ostatniem 
dziesięcioleciu przed wojną. 
Ruch narodowościowy litewski w oslatniej jego fazie stale cech ują tendecje 
antypolskie, i zacięta walka z żywiołem polskim na Litwie jest bodaj jego główną 
podnietą i treścią. Walka ta była prowadzoną głównie na terenie stosunków kościel. 
ny,-h, gdzie chodziło o język w t. zw. nabożeństwach dodatkowych. 
Odrębną kartę w dziejach ruchu litewskiego zajmuje walka z żywiołem pol- 
skim o Wilno. Pomimo. że miasto to leży poza obszarem etnog
aficznie litewskim 
i w niem samem Litwini stanowią zaledwie znikomy odsetek - szowiniści litewscy 
wygłaszają tezę. że "stolica Litwy nie może Ole byc litewską", Jako dalsza konse- 
kwencja tego powstała inna jeszcze fikcja, streszczająca się do twierdzenia. że "ludność 
mówiąca po polsku lub białorusku to nie Polacy lub Białorusini, lecz Litwini" i dla 
tego trzeba im nawet wbrew ich woli - język ojczysty "przywrócić". 
Owo utożsamianie pojęcia narodowości i pojęcia przynależności terytorjalnej 
jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech ruchu litewskiego w ostatnim je
o 
okresie,
		

/Vilniana_034_05_015_0001.djvu

			Stan ekonomiczny. 


Stan ekonomiczny Ziemi Wiłeńskiej w najogólniejszych zarysach i w oświe- 
tleniu cyfr, uwydatnia z jednej strony ścisłą i stałą łączność gospodarczo-ekonomicz- 
ną tej Ziemi - z Polską, z drugiej - wszelkie niedomagania w rozwoju życia gospo- 
darczego, wynikające ze stanu tymczasowości i niepewności politycznej. 
W czasach przedrozbiorowych życie gospodarcze Wiłeńszczyzny było ściśle 
związane z całym organizmem gospodarczym Rzeczypospolitej, co wynikało z jej po- 
łożenia geograficznego i jedności historycznej. 
Rosja, dążąca do zniszczenia w tym kraju pierwiastku polskiego, poza ucis- 
kiem politycznym, uprawiała także specjalną politykę ekonomiczną. Najwymowniej- 
szym przykładem w tym kierunku było utworzenie dla tych ziem Banków Szlachec- 
kiego i Włościańskiego, których zadaniem było zniszczenie polskiego stanu posiada- 
nia i poddanie kraju wpływom ekonomicznym Imperjum Rosyjskiego. 
Ponadto Wileńszczyzna, stanowiąc kraj graniczny między Rosją a Niemcami, 
była stałym terenem koncentracji wojsk. Mniejszą więc uwagę zwracano na rozwój 
gospodarczy kraju, a względy strategiczne decydowały przy budowie dróg publicznych 
i kolei żelaznych. Ze względu na ewen tualny przyszły teren wojny nie czyniono nic 
ku podniesieniu gospodarczego życia kraju. Pomimo więc znacznych naturalnych 
bogactw, skutkiem wadliwej gospodarki budżet rosyjski wykazuje z tych ziem stały 
deficyt. 
Pośpieszna, rabunkowa ewakuacja tych terenów przez cofającą się armję ro- 
syjską w r. 1915 zniszczyła w znacznej mierze dorobek gospodarczo-ekonomiczny 
i kulturalny kraju, powstały z pracy i inicjatywy prywatnej. Wywieziono z Wiłeń- 
szczyzny samych fabryk 27, zdewastowano większość majątków ziemskich, uprowadzo- 
no na wschód 75 u / o koni i bydła. Samo Wilno ogołocono z dobytku kulturalnego 
w całem tego słowa znaczeniu, wywożąc bibljoteki i archiwa, muzea, pomniki, dzwo- 
ny kościelne. Zabrano cały tabor kolejowy. 
Straszliwa okupacja niemiecka zrujnowała kraj do reszty. 
Przedewszystkiem zniszczyły go rekwizycje. Były one przeprowadzane z całą 
bezwzględnością i w sposób rabunkowy, Szczególniej dały się we znaki we właści- 
wej Wileńszczyznie, ponieważ tu koncentrowały się główne sztaby operujących armji 
niemieckich. Zadaniem polityki rekwizycyjnej było nie tylko wyżywienie i utrzymanie 
armji z zasobów tego kraju, lecz również jaknajwiększy wywóz produktów celem wy- 
żywienia ludności Niemiec. Rekwirowano dosłownie wszystko, począwszy od produk- 
tów spożywczych i zboża-do inwentarza żywego, sadów i łąk. Uległy również re- 
kwizycji wszystkie metale, urządzenia fabryczne, materjały budowlane, maszyny,-wresz- 
cie urządzenia domowe, cenniejsze meble i przedmioty domowego użytku. 
Wyczerpany i częściowo wyludniony kraj wciągu trzech lat nie był w stanie 
czyme żadnych nakładów i pogrążył się w ostateczną ruinę, pola leżały odłogiem, 
przemysł i handel całkowicie zanikły.
		

/Vilniana_034_05_016_0001.djvu

			12 


Podczas okupacji niemieckiej zdewastowane zostały lasy, stanowiące jedna 
z głównych bogactw kraju. Dla celów strategicznych wyłoiono drzewem dziesiątki 
kilometrów dróg i gościńców, niszcząc w tym celu lasy bez wzglc;:du na jakąkolwiek 
planowość i wiek drzewostanu, Przedewszystkiem jednak cic;:to lasy w celu wywozu, 
W całym kraju zbudowano liczne tartaki, tysiące pociągów wywoziło materjał leśny 
do Niemiec, a w jednym tylko roku 1917 spławiono Wilją według świadectwa znaw- 
ców wic;:cej drzewa aniżeli w ciągu poprzednich lat 20. 
W końcu - Wileńszczyzna, jako teren bezpośrednich działań wojennych, uległa 
zupełnemu zniszczeniu na znacznej przestrzeni, s[anowiącej pas przyfrontowy, 
Główna linja okopów przebiega przez _powiaty Świc;:ciański i Oszmiański, zaś 
pas przylegający do nich, długości około 130 klm. i szerokości 30-40 klm. przedsta- 
wia obraz zupełnego zniszczenia. Może on być przyrównany w swoich rozmiarach 
jedynie do stanu zniszczenia Belgji i północnych departamentów Francji. Jako przy- 
kład służyć może m. Smorgonie, liczące przed wojną 12000 mieszkańców, gdzie do- 
słownie nie ocalał ani jeden dom. Przedstawia ono dzisiaj stos gruzów i kompletną 
ruinc;:. Ludność zamieszkuje ocalałe piwnice, "ziemlanki" i dawne okopy, 
W podobny sposób zniszczony został' cały szereg innych miejscowości w kil- 
kunastu gminach. 
Cyfrowo przedstawia sic;: stan ten tylko w dwu powiatach, Świc;:ciańskim i Osz- 
miańskim, jak nastc;:puje: 


POWIATY 


- 
Ilość wsi zniszczo- liość majątków ilość gospodarzy nie 
nych zniszczonych mających 
całko -I częś
 ca!k.o-I częś- I budynk. 
wicie ciowo WICIe ciowo domu gospod, 
159 95 8 24 2147 I 241)7 
74 16 6 20 829 I 773 


Święciańskj 


Oszmiański 


Razem .\ 2331 111 I 141 441 29761 3270 
Zaznaczyć należy. że pozatem zniszczone zostały w całym kraju gospodarstwa 
w większych majątkach, stanowiące główną podstawę dobrobytu i produkcji krajowej. 
Ludność wiejska, kryjąc sic;: przed rekwizycją i działaniami wojennemi w lasach, 
potrafiła ukryć w nich nieznaczną tylko ilość inwentarza żywego. Żyjąc zaś wśród 
podobnych warunków podupadła fizycznie, straciła wszelką chc;:ć do pracy i zdepra- 
wowała się moralnie. 
Pierwszy najazd bolszewicki, przyczynił się do większej jeszcze demoralizacji 
ludności, a przez celowe nislcz
nie wic;:kszej własności spotęgował ekonomiczną ruinę 
kraju, 
Dla ilustracji zniszczenia należy przytoczyć, że w pasie przyfrontowym pozo- 
stawało w r. 1919 z inwentarza żywego: koni 6,9%; krów 2,7%; świń 5,8%; owiec 3°/ 0 , 
Zasianej zaś przestrzeni było wszystkiego od 14-20% gruntów dawniej uprawnych. 
Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich po objc;:ciu kraju miał trudne zadanie do 
spełnienia. Pomimo tego potrafił w krótkim okresie swych rządów wywiązać się przy- 
najmniej częściowo ze swego zadania, wprowadziwszy porządek i celową administrację, 
zdążającą z jednej strony do ekonomicznego podniesienia, z drugiej zaś - do zła
 
godzenia nędzy ludno
ci i odbudowy kraju. Dostarczono nasion na zasiew, sprowa- 
dzono żywy inwentarz i narzędzia rolnicze, zarządzono ochronę i racjonalną gospo-
		

/Vilniana_034_05_017_0001.djvu

			13 


darkI: leśną, uruchomiono szereg fabryk, zasilono materjalnie przemysł rzemieślniczy 
i przystąpiono do odbudowy zburzonych domóstw, 
Nowa inwazja w roku 1920 przerwała te usiłowania elementu polskiego, skie- 
rowane ku odrodzeniu kraju na polu ekonomiczno - gospodarczem. Wileńszczyzna 
ulega nowemu zniszczeniu z powodu rabunków, rekwizycji i samowoli uprawianej 
przez czdć ludności, obałamuconej zasadami bolszewizmu. 
Obecnie, po objęciu władzy przez żywioł polski, w ciągu jednego roku usil- 
nej pracy ku podźwignięciu kraju, jak ze strony rządu tak i społeczeństwa, - życie 
ekonomiczne weszło na właściwe tory rozwoju i biegnie analogicznie do coraz bar- 
dziej wzmagającego się życia gospodarczego Państwa Polskiego. 
Na podstawie sprawozdań z działalności rocznej Tymczasowej Komisji Rzą- 
dzącej ustalić można obecny stan Wileńszczyzny w poszczególnych dziedzinach życia 
ekonomiczno - gospodarczego. 
Zacznijmy od rolnictwa. Wileńszczyzna jest krajem nawskroś rolniczym. Pod- 
stawą jej bytu ekonomicznego są producenci rolni i sprawność gospodarstw wiejskich, 
Od nich głównie zawisła polityka ekonomiczna kraju i jego rozwój. 
Na ogół, w porównaniu ze stanem przedwojennym, sprawność i wydajność 
gospodarstw rolnych znacznie zmalała. Przyczyn upadku należy szukać w braku do- 
pływu kapitału do roli, w ogromnych kosztach odbudowy. w prowizorycznym systemie 
gospodarczym. zniszczeniu dawnych wzorowych go:;podarstw. tudzież - braku maszyn, 
narzędzi rolniczych, nawozów sztucznych i inwentarza. 
Jednak powszechnie daje sie stwierdzić intensywny wysiłek do poprawy obec- 
nego stanu w myśl ogólnej tezy, że po silnych wstrząśnieniach i klęskach gospodar- 
czych następuje okres wzmożonego dążenia do przywrócenia równowagi. 
Wedle danych urzędowych - obsiany obszar na terenie Litwy Środkowej wy- 
nosił w roku 1920/21: 
pod zbożem ozimem 
lO " jarem. 
" kartoflami. 


. 97.000 dziesięcin 
88,000 
27,000 


" 


lO 


R a z e m . . 212,000 dziesięcin 
Na tymże terenie w r. 1910/11 znajdowało się: 
pod zbożem ozimem 147.000 dziesięcin 
lO lO jarem, , 114,000 " 
lO kartoflam i. . 41.000 lO 
R a z e m . . 302,000 dziesięcin 
Z powyższych cyfr wynika, że obecnie obsiano już 70 o i o ziemi przed wojną 
uprawianej, 
Zaznaczyć przy tern należy, że obszar opuszczonych majątków, stanowiących 
dawniej najsprawniejsze gospodarstwa, wynosi przeszło 12,000 dziesięcin i pozostaje 
przeważnie nie zagospodarowany. 
W nieco gorszy sposób, niż obszar uprawiany, przedstawia się ilość inwen- 
tarza żywego w poruwnaniu ze stanem przedwojennym. Naprzykład: 
Rok 1911 Rok 1921 
242.000 115.800 
. 110000 6ł.30n 
. 200.000 57.300 
150.000 100.400 
1.600 8,900 
703,500 343.700 


Bydła rogatego 
Koni. 
Owiec 
Świń. 
Kóz 


Razem
		

/Vilniana_034_05_018_0001.djvu

			1-1- 


Cyfry te wskazują, że ilość inwentarza żywego doszła już do 50?
 cyfry przed- 
wojennej, z tern jednak nadmienieniem, że ten stosunkowo wysoki procent należy 
zawdzięczać intensywnemu poparciu gospodarstw włościańskich, gdyż większa własność 
dotąd odbudowaną być nie mogła. 
W szeregu innych przyczyn tak znacznego rozwoju rolnictwa w tym krótkim 
okresie czasu najpoważniejszą rolę odegrało otwarcie granic Rzeczypospolitej Polskiej, 
która wybitnie zasiliła Wileńszczyznc; w ziarno do zasiewów, narzędzia rolnicze, sztu- 
czne nawozy i inwentarz, 
Przemysł i handel w Wileńszczyźnie, wobec całkowitego zniszczenia kraju 
znajdował się w jeszcze trudniejszych warunkach, niż rolnictwo, Po drugiej inwazji 
bolszewickiej życie w tej dziedzinie zupełnie zamarło, bez pomocy zzewnątrz i po- 
parcia rządowego nie było żadnej nadziei rozwoju. W początkowej akcji ratowniczej 
wpowadzono reglamentację, którą jednak wkrótce zniesiono, wprowadzając wolny han- 
del, przez co obudzono inicjatywę prywatną. Życie przemysłowo-gospodarcze Wileń- 
szczyzny poczęło się budzić i rozwijać w szybkim tempie i doszło już do poważnych 
rozmiarów, 
W ciągu roku pracy uruchomiono 573 zakłady przemysłowe typu fabrycznego, 
jako to: hut szklanych, garbarni, fabryk tytuniowych, papierni i t. d. tudzież 1,370 
zakładów drobnego przemysłu, 
Co do siły produkcyjnej przemysłu miejscowego należy zaznaczyć. że siła po- 
pędowa motorów w fabrykach Wileńszczyzny wynosi obecnie 4000 H. P. (wobec 
8000 H. P. przedwojennych) - dla fabryk większych i 1000 H P. dla małych zakładów 
przemysłowych; zdążono więc już uzyskać 50% przedwojen nego rozwoju. 
Wszystkie gał
zie życia przemysłowego w Wileńszczyźnie rozwijają się nor- 
malnie i z miesiąca na miesiąc zwiększają swoje obroty i produkcję. 
Rozwój handlu w cyfrach przedstawia się również zadawalniająco. 
Wilno, jako idealny punkt tranzytowy dla handlu z Rosją i państwami bal- 
tyckiemi, leżące na głównej drodze łączącej te kraje z Europą zachodnią skupia już 
obecnie w sobie energję właściwą znacznym centrom handlowym. 
Obrót towarowy zwiększa się stale. Przywóz towarów z Rzeczypospolitej wy- 
nosił w czasie od 1. XL 1920 do 1. Xr. 192 J - 48.244.927 klg., przyczem wywóz 
towarów do Rzeczypospolitej w tym samym czasie wyrażał się w cyfrze 1 J.48ł,392 klg, 
Wywóz towarów za granicę w powyższym okresie czasu wynosił 92,051.130 klg. 
Jako przedmiot wywozu należy w pierwszym rzędzie wymienić drzewo bu- 
dulcuwe, Jest to najważniejszy produkt naturalnych bogactw kraju. Nadto wywożo- 
no surogaty drzewne, przetwory owocowe, grzyby i t. p. Poważną również gałąź 
produkcji krajowej i wywozu stanowił len. W pierwszych miesiącach w 1921 roku 
wywieziono do Żyrardowa i Stradomia 1.125,000 klg, 
Handel z Litwą Kowieńską zajmuje specjalne miejsce, Nie da się on ująć 
w cyfry, w większości bowiem wypadków odbywa się drogą nielegalną i nosi cha- 
rakter handlu wymiennego z pasem neutralnym. Niemniej wszelako zanotowano 
w ciągu roku wywóz legalny do Kowieńszczyzny na ogólną sumę 39.285.094 mkp. 
Wymowną ilustrację rozwoju handlowo-przemysłowego Wileńszczyzny stano- 
wią w końcu następujące cyfry: 
W roku 1920 zarejestrowano w Departamencie Skarbu przedsiębiorstw han- 
dlowo przemysłowych - 6.764, a suma obrotów tychże przedsiębiorstw wynosiła 
2.270.793,579 mk, W roku 1921 zarejestrowano przedsiębiorstw - 12,079 zaś suma 
obrotów wzrosła do kwoty 42.515.901.200 mk.
		

/Vilniana_034_05_019_0001.djvu

			15 


Najważniejszą troską w dziedzinie ekonomicznego podniesienia kraju ze strony 
tutejszego rządu i społeczeństwa polskiego - była jego odbudowa. W ciągu 1921 r. 
przyprowadzono do normalnego stanu szereg dróg i gościńców, a przedewszystkiem 
odbudowano nowe mosty drewniane, które zostały w całym kraju zniszczone 
podczas najazdu bolszewickiego, - 71-ogólnej rozpie:tości około 660 metrów, odre. 
staurowano zaś mostów (48) - o rozpiętości 330 metrów. Razem wydatkowano na 
powyższe prace do dnia 1. XI. 1921. - 114.000.000, mk. 
Celem odbudowy zniszczonych wsi i miasteczek pasa przyfrontowego utwo- 
rzono w porozumieniu z rządem Rzeczypospolitej Wileńską Dyrekcje: Odbudowy. 
Finansując tę akcje:, zakrojoną na szeroką skalę,-rząd polski asygnował sume: 6 miljar- 
dów marek, rząd zaś Litwy Środkowej zobowiązał się dostarczyć materjału budowla- 
nego, środków lokomocji i sił roboczych. Akcja odbudowy rozpoczętą została w gru- 
dniu 1921 r, - 
Z przytoczonego wyżej, budzącego się po katastrofie wojennej rozwoju i dzi- 
siejszego stanu życia ekonomicznego w Wileńszczyźnie - wynika, że jak dawniej, tak 
i obecnie byt ekonomiczny tego kraju wzmaga się tylko i jedynie pod wpływem ży- 
wiołu polskiego i w oparciu się o Rzeczpospolitę Polską, Gospodarka bowiem Wi. 
leńszczyzny tworzy z Polską jeden nierozerwalny organizm. Głównym motywem tej 
jedności jest naturalny układ warunków gospodarczych i dążenie obu krajów do po- 
wrotu na swe pierwotne rynki zbytu t. j. do Rosji, Realną zaś podstawą do opano- 
wania rynków rosyjskich są dawne stosunki, znajomość warunków, języka i potrzeb 
konsumenta rosyjskiego, 
Geograficzne położenie Polski wraz z Wileńszczyzną stanowi naturalny po- 
most tranzytowy pomiędzy Europą zachodnią a Rosją. Stąd też konkurencja nie- 
miecka, .opanowa\\'szy swojemi wpływami Litwę Kowieńską, usiłuje odebrać Polsce 
rolę pośrednika w wielkim handlu między Wschodem a Zachodem i przywłaszczyć 
ją sobie. 
Naturalny jednak układ warunków gospodarczych musi w tej konkurencji 
zwyciężyć, gdyż on tylko może być jedyną trwałą podstawą prawidłowego ekonomicz- 
nego rozwoju. 



 


-
		

/Vilniana_034_05_020_0001.djvu

			. I 
I
		

/Vilniana_034_05_021_0001.djvu

			-- 


( 


Sytuacja polityczna Ziemi Wileńskiej w okresie 
. ,. . 
WOjny sWLatoweJ. 


r 


Wybuch wojny europejskiej znalazł społeczeństwo polskie na Litwie dostatecz- 
nie silnie zorganizowane i świadome swej ciągłości historycznej, aby ostać się burzy 
wojennej i wyjść zwycięsko z ciężkich doświadczeń, Chwilę rozpoczęcia śmiertelnych 
zapasów Moskwy z Niemcami poprzedzał rozwijający się coraz więcej, zwłaszcza od 
czasu wybuchu rewolucji rosyjskiej z 1905 r., intensywny okres pracy narodowej, 
Cały kraj pokryty był siecią szkół polskich nielegalnych, których zadaniem było 
uświadomienie ludu. Pisma polskie docierały coraz bardziej do mas włościańskich, 
a w samem Wilnie szereg wydawnictw perjodycznych świadczył dobitnie o żywotności 
i tężyznie polskiego społeczeństwa. Nie mniej silnie rozwijała się praca społeczna 
i filantropijna. W roku 1914.ym istniały w Wilnie 4 organizacje współdziałające 
rozwojowi instytucji i towarzystw społecznych,:; towarzystwa naukowe, 5 stowarzyszeń 
artystyczno-popularnych, 35 towarzystw dobroczynnych. 8 towarzystw wzajemnej po- 
mocy, 3 związki sportowe i 4 związki o charakterze towarzyskim. 
Niezdecydowana polityka Mikołaja II rozzuchwaliła rzesze czynowników ro- 
syjskich, które prowadziły w dalszym ciągu wbrew wysiłkom społeczeństwa politykę 
rusyfikacji i gnębienia. do czego wojna dawała wiele sposobności. Wprawdzie na- 
czelny wódz rosyjski, w. ks. Mikołaj Mikołajewicz, wydał na początku wojny odezwę 
do narodu polskiego, wzywając do walki z potomkami Krzyżaków. Odezwa ta mieś- 
ciła w sobie jedynie miłe obietnice w kierunku nadania pewnej autonomji w związku 
z Rosją, O ziemiach litewskich nie wspominała, Postanowiono czekać - w nadziei 
lepszej przyszłości,-w związku z rozwijającemi się wypadkami wojennemi, Rozproszo- 
ne i zdezorganizowane szybko po sobie idącemi wypadkami wojny, życie polityczne, 
stopniowo zaczęło skupiać się w powstałym jeszcze w 19J 4 r. Towarzystwie Pomocy 
Ofiarom Wojny. które obok akcji filantropijnej, prowadzonej na szeroką skalę, uwa- 
żane było za półoficjalną reprezentację społeczeństwa polskiego, i jako takie, posiada- 
ło znaczenie polityczne. W skład tego Towarzystwa wchodzili przedstawiciele różnych 
ugrupowań politycznych. 
Przybliżenie linji frontu do Wilna w 1915. r. obudziło nadzieję wyzwolenia 
z nienawistnego jarzma rosyjskiego. przypomniało ofiary krwi przelanej w imię wol- 
ności, zwiastowało lepszą przyszłość. Wprawdzie miał objąć Wilno w posiadanie no. 
wy wróg, losy jednak wojny mogły przywrócić krajowi utęsknioną wolność. Aż na- 
reszcie. w chłodną noc wrześniową 1915 r.-nastąpił przełom. Wojska rosyjskie pod 
naporem korpusów niemieckich opuściły Wilno. Wkroczenie wojsk niemieckich do 
Wilna odbyło się w spokojnym, pełnym wyczekiwania nastroju. Ukazała się głośna 
odezwa do mieszkańców Wilna "tej perły w koronie polskiej," jak brzmiały słowa 
hr. Pfeila. Wilno przeżyło jedną noc złudzeń. Nazajutrz zdarto z rogów ulic odezwy 
i rozpoczęła się długa noc strasznej okupacji niemieckiej i rządów osławionego Ober- 
Ostu. Początkowo władze wojskowe niemieckie mniej kładły nacisku na charakter 
polityczny kraju i, zaprzątnięte rekwizycjami, głównie w tym kierunku wytężały swą 
energję, Berlin jednak czuwał. Niemcy zorjentowawszy się, że żywioł polski w kraju 


!(. 
I 


l.-
		

/Vilniana_034_05_022_0001.djvu

			" 


18 


bezwzględnie góruje i ogarnia wszystkie dziedziny życia społeczno.ekonomicznego 
tych ziem, - weszli odrazu na drogę polityki represyjnej w stosunku do wszystkiego 
co polskie. 
Represje te nie wpłynęły jednak na osłabienie ducha polskiego, skoro slynny 
raport gubernatora Beckeratha z r. 1916-stwierdza urz
dowo, że element polski tych 
ziem zajmuje dominujące stanowisko, stanowi najliczniejszy czynnik w kraju, jedynie 
on wytwarza inteligencję i w jego rękach skupia się stan posiadania, Wobec tĘgo 
uważa za niem07liwe zarządzać tym krajem drogą polityki antypolskiej, Jednak ce- 
lem polityki niemieckiej było stworzenie pomostu pomiędzy Niemcami a Rosją przez 
Litwę i Ziemię Wileńską, zaś element polski, dążący do pOłączenia z Macierzą był im 
w realizacji tego planu najpowaźniejszą przeszkodą. Wobec tego postanowili Niemcy 
rozbudzić silniejszy ruch Iite\\ski i w 1917 r, stworzyli w Wilnie rząd litewski, t. zw. 
Tarybę. W skład tej Taryby weszli wyłącznie Litwini, specjalnie dobrani przez władze 
okupacyjne. Tak skonstruowana Taryba nie potrafiła zdobyć, wobec małej liczby 
ludności litewskiej w Wileńszczyźnie i zbyt wielkiego oddalenia od Żmudzi, podstaw 
do realnej działalności. Całe zewnętrzne jej urzędowanie prowadzone było w ję- 
zyku niemieckim, z jej autorytetem wogóle się nie liczono, uważając ją za placówkę 
niemiecką. 
Rozbudzenie ruchu litewskiego i utworzenie władzy litewskiej w Wilnie nie 
wpłynęło ujemnie na twórczą pracę elementu polskiego, czego dowodem, że, gdy po 
dwu latach ucisku, przedsięwzięła administracja niemiecka kontrolę wyników swej 
działalności, przez zarządzenie w roku 1917 spisu ludnościowego, wynik jego był tak 
korzystny dla Polaków, że go wogóle nie publikowano. Pomimo tego postanowili 
Niemcy wytrwać w polityce ucisku. 
Dla stłumienia i zdławienia życia politycznego w Wilnie potrzebne było od- 
cięcie go od Warszawy i-żelazny pierścień Ober - Ostu przerwał wszelką komunikację 
z Kongresówką. Powstały w owym czasie w Wilnie Komitet Polski z trudem 
utrzymywał łączność z Kołem Międzypartyjnem w Warszawie i Główną Radą Opie- 
kuńczą. Wysiłki Komitetu zmierzały do ratowania egzystencji szkół polskich i to_ 
warzystw niszczonych i rozbijanych głodem. O przeprowadzeniu akcji politycznej na 
szerszą skalę nie mogło być mowy. Cały wysiłek społeczeństwa polskiego skierowany 
był w kierunku oświaty ludowej, czemu zresztą Taryba, której nie powiodły się usi- 
łowania stworzenia większego ruchu litewskiego w Wilnie i szerzenie oświaty na tle 
narodowo - Iitewskiem, nie mogła skutecznie przeciwdziałać, 
Dopiero rewolucja rosyjska, strącenie z tronu Mikołaja II i klęska Niemiec 
pozwoliły ludności tych ziem rozwinąć intensywną działalność w kierunku właściwych 
dążeń politycznych, 
Ludno
ć samorzutnie, rrie licząc się z przeciwdziałaniem Niemców, składa 
tysiące petycji podań i odezw do władz Rzeczypospolitej Polskiej, wysyła je przez 
tajnych agentów do Warszawy, oraz urządza liczne wiece, celem zaznaczenia swej 
łączności z całym narodem polskim, prosząc o ratunek i opiekę. 
Z końcem 1918 r, dotychczasowa spoistość władz okupacyjnych zaczyna się 
rozluźniać. Dnia 10 listopada 1918 r., na skutek wieści o zmianach, którym uległo 
państwo Niemieckie, utworzyli żołnierze niemieccy Wileńską Radę Żołnierzy Niemiec- 
kich, która oświadczyła wojennemu gubernatorowi Litwy, generałowi von Harben, że 
nic niema wspólnego z bolszewizmem, pragnie się jednak rządzić samodzielnie "II tym 
kraju aż do chwili powrotu, który nie może bezzwłocznie nastąpić, albowiem 
mógłby spowodować głód w Niemczech. Zarazem oznajmili, że chcą pozostać ne- 
utralnymi, nie pozwolą jednak, aby Jedna narodowość zapanowała nad drugą za po- 


" 


'1" 
1 ' 


-I 


I 
I, 



\
		

/Vilniana_034_05_023_0001.djvu

			1 
.. 


19 



 


mocą siły. Wówczas społeczeństwo polskie, koncentrując sic: w wyżej wspomnianym 
Komitecie Polskim, ujmuje inicjatywc: w swe rc:ce, wobec czego tenże Komitet wyda- 
je w dniu 11 listopada 1918 r, odezwę wzywającą ludność do spokoju. 
Lud, narodowości litewskiej, okazuje najzupełniejszą bierność w sprawach 
narodowościowych i społecznych, żądając jedynie ładu i silnej władzy, Natomiast 
nieliczna inteligencja litewska, zajmuje wobec Polaków stanowisko nieprzyjazne, od- 
znaczając się namic:tną żądzą władzy i posad. . Podczas zjazdu polskiego w Wilnie, 
Taryba prowadziła wśród delegatów włościańskich antypolską agitacjc:. wyzyskując 
antagonizmy klasowe i kwestjc: agrarną. WyJała nawet szereg anonimowych odezw 
i broszur, a po zajc:ciu Wilna przez wojska samoobrony,-wzywała z Kowna, za po- 
średnictwem wrogich odezw, wprost do napadów na ludność polską. 
. 
Stosunek polsko-niemiecki zaogniał sic:,-zwłaszcza, że naturalni sprzymierzeńcy 
niemieccy, bolszewicy, zaczc:1i sic: posuwać ku zachodowi. Społeczeństwo polskie 
w obliczu nowego wroga, czując sic: powołanem do obrony swej ziemi, organizuje 
sic: i przygotowuje do walki z bolszewją. Charakteryzuje dosadnie wytworzoną przy 
końcu listopada 1918 r. sytuację-list, wygotowany przez Komitet Polski w Wilnie do 
rlądu polskiego: 
"Wślad za ustępującemi wojskami niemieckiemi posuwają sic: uzbrojone 
w karabiny bandy bolszewickie. Całe połacie kraju są objc:te pożogą anarchji i mor- 
dów, Organizowanie polskich sił zbrojnych na miejscu napotyka na przeciwdziałanie 
władz niemieckich, które uprawiają politykc: antypolską, Niezbc:dną jest niezwłoczna 
interwencja i pomoc Rządu Polskiego". 
"Bandy już wkroczyły do wschodnich powiatów gub. Wileńskiej. Jednocześ- 
nie usiłujemy wysłać alarmujący telegram do Koalicji. Każdy dzień zwłoki powic:k.sza 
ilość ofiar i potęguje grozlil położenia": 
Wobec powagi chwili powstaje konieczność utworzenia Rządu, któryby ujął 
akcjc: organizacji i obrony w swe ręce, 
Jednak bolszewja, działając nietylko siłą, lecz także za pomocą agitacji, posiada 
już w Wilnie swe placówki, Zorganizowana wileńska Rada delegatów robotniczych, 
przeciwdziałając dążeniom ludności, ogłasza siebie za jedyną prawowitą władzc: 
w mieście, staje na gruncie komunizmu i połączenia z Rosją. Władze niemieckie 
nie reagują, okazując przychylność prądom komunistycznym, Wówczas społeczeństwo 
polskie w akcji samoobrony, zwołało w dniu 28 grudnia 1918 r, zjazd delegatów 
polskich z całej Litwy, który uchwalił obronę tych ziem, wobec czego, w dniu 1 stycz- 
nia 1919 r. zajęła samoobrona wileńska Wilno-bez oporu ze strony niemców, po 
uprzedniem zdobyciu komunistycznego klubu Rady delegatów robotniczych, 
Przez trzy dni trwały pomyślne walki z napierającymi bolszewikami, podczas 
gdy Niemcy opuszczali Wilno. Z nimi razem opuszcza Wilno niemiecko - litewska 
Taryba. Wobec jednak przewagi sił bolszewickich, zdecydowało Dowództwo w dniu 
6 stycznia 1919 r. opuścić miasto, przyczem jedna czc:ść samoobrony postanowiła 
pozostać w Kraju i odmaszerowała w kierunku południowym, staczając partyzanckie, 
pomyślne walki z bolszewikami, druga zaś czc:ść została-podstp'pnie przez niemców 
rozbrojona, 
Przez ten krótki czas obrony wolności, społeczeństwo polskie tych ziem wy- 
kazało olbrzymi zapał, chęć ofiar i gotowość do czynu. 
Zorganizowanie samoobrony i ustąpienie Niemców-stanowią moment prze- 
łomowy w życiu Wilna. 
Pierwsza okupacja bolszewicka, narażając społeczeństwo na nowe prześlado- 
wania, nie potrafiła stłumić dążności i pracy w kierunku wolnościowym." Wiele 
młodzieży, przekradając sic: przez granicc:, uchodzi do Polski, by w3tąpić w szeregi 


I 
II 



 
I 


"'" 


-,
		

/Vilniana_034_05_024_0001.djvu

			20 


armji polskiej. N«:kana terrorem komunistycznym ludność nie pozwala mimo tego 
ukrócić swoich praw i dążeń narodowych. Wyrazem tego jest opozycja ze strony 
robotników rolnych, którzy na zjezdzie, broniąc si«: przeciwko narzu caniu im j«:zyka 
litewskiego przez jednego z prowodyrów bolszewicko - litewskich, jako j«:zyka obrad, 
przeprowadzają uznanie j«:zyka polskiego w obradach i urz«:dowaniu w Komisarja- 
tach Rolnictwa i Zarządzie miasta. Nie powiodły si«: również usiłowania bolszewickie 
zduszenia polskości i narzucenia temu krajowi politycznych cech państwowości 
bolszewicko - litewskiej. 
Ta wyraźna, wytrwała. nie dająca si«: nagiąć woJa ludności Wileńszczyzny na- 
leżenia do Polski-poruszyła cały naród do walki w obronie tej ziemi, Zwyci«:zki 
pochód or«:ia polskiego w kierunku Wilna spotyka ofiarną pomoc ze strony rozentu- 
zjazmowanej ludności. W dniu 19 kwietnia 1919 r. garstka ułanów i cała ludność wi- 
leńska porwana zapałem, nawet bez broni, dzierży Wilno, współdziałając z nielicznymi 
zdobywcami i oczekując na przybycie znaczniejszych sił wojsk polskich. Rząd polski nie 
miał jednak nigdy imperialistycznej polityki na celu, Naczelny Wódz Wojsk Polskich, Józef 
Piłsudski. obejmując te: ziemie: w posiadanie. oznajmia ludności. że po wiekowej nie- 
doli użyje ona chwili najbliższej do rozwoju społecznego, odbudowy zniszczonego 
mienia, by póżniej drogą samookreślenia wyrazić swą nkzem niekre:powaną wole:. 
Wobec tego Ziemia Wileńska wraz z całym obszarem Ziem Wschodnich 
przeszła pod władze: Rzeczypospolitej de facto, lecz nie de jure, albowiem przyszłość 
jej była uzależnioną od wyników woli ludności. W tym też kIerunku idzie dalsza poli- 
tyka polska w rządzeniu tym krajem. 
Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. w czasie krótkiego trwania swych rządów, 
wprowadził dostosowaną do specyficznych właściwości Ziem Wschodnich administra- 
cje: państwową, nadał im odpowiednie prawodawstwo, poczem-wszczął przygotowania 
do plebiscytu, Przygotowania te stworzyły narodowościoW4 statystyke: tych ziem. 
Tymczasem wypadki polityczne nadały inny bieg dziejom Wileńszczyzny. 
W pierwszej połowie roku 1920 nawała bolszewicka przerwała obronne linje 
polskie wzdłuż granic wschodnich, zaś w połowie Iipca-zaj«:1i bolszewicy Wilno. 
Okres powtórnej inwazji bolszewickiej nie trwał długo. Administracja i armja ro- 
syjska miała za zadanie zaj«:cie Warszawy i wprowadzenie tamże komunistycznego 
ustroju, ztąd też widnieje interymalność i dorywczość zarządzeń, zwraca uwag«: sto- 
sunkowo mała ilość organów administracyjnych. 
Lecz nie odpoczywa Litwa Kowieńska. Pewna, że armja polska jest osłabiona 
depresją cofania sie: i brakiem amunicji, której dostawe: paraliżował Gdańsk.-posta- 
nowiła z neutralnej stać sie: ofensywną, Zawiera wi«:c dn. 12 lipca traktat z Rosją So- 
wiecką. mocą którego otrzymuje powiaty Lidzki. Grodzieński. Wileński, Oszmiański, 
i Brasławski. 
Zwycie:zką bitwe: pod Warszawą i ofensywe: polską uważali Litwini za chwilo- 
wy sukces armji polskiej. któremu można skutecznie przeciwdziałać. Wobec tego, 
porzucając neutralność zacz«:1i działać agresywnie, zwłaszcza z chwilą, gdy bolszewi- 
cy dnia 25 sierpnia 1920 r, oddali im Wilno w zarząd i posiadanie. 
Czasy nowej, choć krótko trwałej. okupacji litewskiej wspominają dzisiaj 
mieszkańcy Ziemi Wileńskiej. jako jeden z najci«:ższych epizodów wojny. Litwini, będąc 
znikomą mniejszością w tym kraju, narzucili mu swe rządy i j«:zyk niezrozumiały, 
Opanowani żądzą łatwej zdobyczy na osłabionej wysiłkiem obrony przeciwko pot«: . 
dze rosyjskiej, Polsce. wchodzą Litwini w Augustowskie i, przekraczając linje: Curzona. 
zajmują Sejny. Na skutek międzynarodowej interwencji w układzie suwalskim zosta- 


.,:
		

/Vilniana_034_05_025_0001.djvu

			2f 


je przeprowadzona linja demarkacyjna pomiędzy armją polską a litewską, lecz ocho. 
tnicza Dywizja Litewsko-Białoruska złożona z synów tej Ziemi, pod wpływem odru- 
chowej rozpaczy, pod wodzą Generała Żeligowskiego, rozwiązuje swój związek 
z armją polską, wyswobadza Wilno i proklamuje z Ziemi Wileńskiej samoistną Litwl: 
Środkową, która w myśl tezy Wilsona, sama tylko może stanowić o swej przyszłości. 
Czyn ten samorzutny Armji Gen. Żeligowskieg,), jego uczucia wobec tej 
Ziemi i jej przyszłości charakteryzuje odezwa Wodza z dnia 9. X, 1920 r,: 


r 
I 


"Do ludności Litwy Środkowej. 
Rodacy! Wróg nasz odwieczny zajął naszą Ziemię, aby 
w niej zaprowadzić krwawe rządy bolszewickie. Nie mogąc pod 
naciskiem walecznych Wojsk Polskich jej utrzymać, wróg zawarł 
układ z rządem kowieńskim i Kraj nasz oddał pod władzę tego 
rządu. Nie pytano nas, czy chcemy iść pod władzę rządu kowień- 
skiego, czy pragniemy mieć u siebie rządy litewskie, rozporządzono 
się nami bez nas, podarowano nas rządowi kowieńskiemu, aby 
zamknąć drogę do Kraju 'V ojskom Polskim, ścigającym bolsze- 
wików. 
Rodacy! Nie możemy dopuścić do tego, aby Krajem na- 
szym handlowano jak bezd
sznym towarem lub sprzętem, aby rząd 
litewski wbrew naszej woli otrzymał tę ziemię od wrogów naszej 
ojczyzny wzamiart za usługi oddawane im w walce z Polską. Nie 
chcemy wojny z państwem litewskim, z narodem litewskim prag- 
niemy żyć w zgodzie i porozumieniu, nie dopuścimy jednak, aby 
wbrew naszej woli, z rąk odwiecznego wroga Polski i Litwy, naro- 
dowy rząd litewski obejmo
ał władz
 nad polskiem Wilnem. 
Polska, wyzwalajac Ziemię naszą z niewoli bolszewickiej 
w kwietniu r. 1919, ogłosiła w odezwie Naczelnego Wodza, Józefa 
Piłsudskiego, prawo nasze na określenie losów Kraju podług własnej 
woli i własnych potrzeb. Dziś odbiera nam te święte prawo układ 
litewsko-bolszewicki. 
Precz z tym haniebnym Uldadcm! Nie uznamy nigdy tych 
przetargów. - Nie mogąc otrzymać pomocy od Rzeczypospolitej 
Polskiej, skrępowanej przez swe układy z Koalicją Mocarstw, nie 
mogąc szukać sprawiedliwości na drodze międzynarodowej wobec 
nieznajomości naszych spraw na Zachodzie, - podnosimy sami 
broń, aby zerwać narzucone nam przez obcą przemoc pęta. 
Według swej woli, według istotnych potrzeb ludności okre- 
ślimy los naszej Ziemi, postanowimy sami, jaki ma być u nas rząd 
i jaki będzie nasz stosunek do Polski i Litwy Kowieńskiej. 
Do obrony wolności Ziemi naszej, do walki o jej prawo, 
samodzielnego rozporządzania własnym losem wzywamy Was, Ro- 


',. 


r
		

/Vilniana_034_05_026_0001.djvu

			22 


dacy. Niech krew przelana w obronie wolności przez obywatdi 
naszych, którzy walczyli pod sztandarem Rzeczypospolitej Polskiej. 
nie pójdzie na marne" niech dzieło rozpoczęte zostanie dokończone. 
Tworz:tc w porozumieniu władzy wojskowej z miejscowemi 
czynnikami politycznemi Tymczasową Komisję Rządzącą na obsza- 
rze Ziem, nieprawnie przez bolszewików rządowi kowieńskiemu 
przyznanych, za zadanie sobie stawimy zwołanie przedstawicieli 
Kraju w Wilnie, którzy w imieniu całej ludności objawi:t swoją. 
niczem nieskr
powan:t wolę i o przyszłych naszych losach po- 
stanowią. 
Wszystkim mieszkańcom Kraju. bez różnicy narodowości 
i wyznania, gwarantujemy ZUpełn'ł równość wobec prawa, 
Niech żyje wolna Ojczyzna, Niech jutrznia sprawiedliwego 
pokoju zajaśnieje nad naszą znękaną i sponiewieraną Ziemią. 
(-) Żeligowski Lucjan 
Generał i Naczelny Dowódca II. 
Wkrótce potem zapowiedział Gen. Żeligowski wdrożenie POstl:powania wybor- 
czego do Sejmu Wileńskiego, który miał rozstrzygnąć losy tego Kraju. 
Całe iJolskie społeczeństwo, związane z Ziemią Wileńską związkami krwi 
i historycznego braterstwa, uznało czyn Wodza za wzniosły i patrjotyczny, z drugiej 
strony-czyn ten wywołał sprzeciw czynników politycznych na Zachodzie. Na skutek 
czego sprawa przechodzi w ręce Ligi Narodów, która postanowiła dnia 28 paździer- 
nika 1920 r. rozwIązać sprawę wileńską na podstawie plebiscytu i w tym celu wyz- 
naczyła Komisję z płk, Chardigny'm na czele, POnieważ jednak Litwa Kowieńska nie 
zgodziła sil: na plebiscyt, Rada Ligi skierowała sprawę dn, 3 marca 1921 r. na dro- 
gę bezpośrednich rokowań polsko-litewskich pod kierunkiem Hymansa, 
W Wilnie - wobec tego-wybory wstrzymano na skutek wyraźnego życzenia 
rządu polskiego, który zgadzając się zasadniczo na interwencjI: Ligi Narodów, za- 
strzegł sobie jednak w wypadku, gdyby Liga Narodów kwestji sporu nie rozstrzygnęła. 
prawo dania możności wypowiedzenia się ludności Wileńszczyzny, co do swego loslI' 
Przewodniczący Ligi Narodów. Hymas. wypracował najpierw pierwsz} w Bruk- 
seli. potem drugi projekt w Genewie,-oba one jednak nie zadowolily ani rządu pol- 
skiego, ani litewskiego. a przedewszystkiem-mieszl	
			

/Vilniana_034_05_027_0001.djvu

			Ordynacja Wyborcza i Jej oświetlenie. 


Ordynacja wyborcza do Sejmu w Wilnie, jako Zgromadzenia przedstawicieli 
ziemi Wileńskiej dla dania wyrazu woli jej ludności, zawierająca się w dekrecie Pre- 
zesa Tymczasowej Komisji Rządzącej z dnia 1 grudnia 1921 roku Nr, 421, wzorowana 
w zasadzie na poprzedniej ordynacji wyborczej do Sejmu Litwy Środkowej, wydanej 
rozkazem Naczelnego Dowódcy Woj:;k Litwy Środkowej. Generała Żeligowskiego 
w dniu 28 listopada 1920 r. Nr. 21-jest wyrazem jaknajdalej posuniętych w swej rea- 
lizacji postulatów demokratycznych: 
1. Pięcioprzymiotnikowość ordynacji wykluczała wszelkie uprzywiljowanie 
osób różnej płci, różn)lch warstw, stanów, narodowości, wyznania i t. p. Powszech- 
ność - (art. 1) i równosć - (art. 1. 2), zapewniała im swobodny, nkzem nieskrępo- 
wany wyraz swej woli przy obiorze przedstawicieli, tajność - (art. 60) i bezpośred- 
niość (art. 37 i 60) dawała gwarancje. iż do Sejmu wejdą osoby, na które ludność 
głosy składała, proporcjonalność (art 70) zapewniała jednocześnie sprawiedliwy 
podział mandatów przedstawicielskich, 
2. Całkowita niezależność władz wyborclych (art, 13) od administracji wyklu- 
czała wszelką z jej strony, jak też ze strony innych czynników rządowych, presję na 
przebieg wyborów i najzupełniej pozwalala wykazać wyborcom swą istotną wolę pod- 
czas wyborów. Organizacja władz wyborczych, opierała się na czynnikach sądowych 
(przewodniczący okręgowych komisji wyborczych mianowani z grona sędziów- 
art. 13), których niezawisłość wyWuczała możność tendencyjnego i stronniczego prze- 
prowadzenia wyborów. 
3. Podział terytorjum wyborczego na okręgi wyborcze był wykonany w gra- 
nicach jednostek terytorjalnych powiatów. Jedyny wyjątek stanowi włączenie gminy 
Janiskiej, znajdującej si(o na terytorjum powiatu Wileńskiego.-do okręgu wyborczego 
Nr. 2, leżącego w zachodniej części powiatu Święciańskiego; powyższe uczynionem 
zostało jedynie z przyczyn geograficznego położenia powiatu Święciańskiego. Wszelkie 
względy natury etnograficzno - politycznej przy wykreślaniu okręgów wyborczych nie 
były przyjmowane pod uwagę. Powiaty o większym obszarze terytorjalnym były dzie- 
lone na dwie terytorjalnie równomierne cześci, stosownie do warunków komunikacji 
i lokomocji. 
Powiat Wileński 


- północna część powiatu VII okręg wyborczy. 
południowa.. " VIII.. .. 
- wschodnia.. " X.. .. 
zachodnia " .. Xl.. " 
Swięciański - zachodnia" " II.. .. 
wschodnia.. .. III" . 
4. Głosowanie i jego-proces, przewidziany przez ordynacje wyborczą, jest jak- 
najmniej skomplikowany i jaknajwięcej dla wyborców dostępny. Głosowanie trwało 
w przeciągu jednego dnia. od godz, S-ej rano do 10 wiecz. i odbywało się za pomocą 
kartek. Wyborcy pisali Nr. listy, na którą głosowali. a otrzymawszy urzędową, ostem- 


.. 


Lidzki 


" 


p
		

/Vilniana_034_05_028_0001.djvu

			24 


plowaną przez okręgową komisję wyborczą. kopertę. wkładali do niej kartkę i wre- 
czali przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej. który w obecności wyborcy 
opuszczał ją do urny wyborczej. Artykuł 54 ordynacji wyborczej wzbraniał w pro- 
mieniu stu kroków od lokalu wyborczego wszelkiej agitacji. 
5. Dla zabezpieczenia ładu i porządku powołana została przez władze wy- 
borcze straż wyborcza. złożona z czynników społeczno - obywatelskich. która pełniła 
swe funkcje honorowo. W dniu głosowania straż ta była oddana do całkowitego roz- 
porządzenia przewodniczącym Obwodowych komisji wyborczych. Natomiast. dla 
uniknięcia jakiejkolwiek ingerencji władz administracyjnych i otrzymania jaknajbez- 
stronniejszego wyniku wyborów. w promieniu 100 kroków od lokalu obwodowej komisji 
wyborczej była usunięta policja, 
6. Jako zasada zostało przyjęte. iż wszelkie wątpliwości powstałe w toku po- 
stępowania wyborczego. oraz zażalenia na działalność władz wyborczych były, w myśl 
rozdz. V i VI dekretu o ordynacji wyborczej, ostatecznie rozpoznawane i rozstrzygane 
na publiczne m posiedzeniu przez Izbę Kasacyjną w Wilnie, jako najwyższą instancję 
sądową w Wileńszczyźnie (art. 81). 
7. Ordynacja wyborcza ułożona w sposób usuwający możliwość nadużyć 
i niedokładności. oraz zarządzenia powołanych ad hoc władz wyborczych - zmierzały 
ku zapewnieniu wolności i czystości wyborów przez umożfiwienie nieskrępowanego 
wypowiedzenia się ludności w formie ustalonej przez ordynację. W tym celu uchylono 
dekrety. zmierzające do ograniczenia zebrań, wieców i t. d.. a wydano nowe w sensie 
wolności przemawiania i zwoływania wieców, zapewnionO prasie i słowu drukowanemu 
całkowitą swobodę przez zniesienie krępujących szęściowo przepisów prasowych 
i cenzury. 
Przy porównaniu obowiązującej ordynacji wyborczej z ordynacją wydaną 
poprzednio, pierwsza, opierająca się na zasadach więcej demokratycznych. znacznie 
zyskuje: 
t. Poprzednia ordynacja wyborcza, określając dla wyborcy wiek 18 lat, do- 
puszczała do udziału w wyborach element niepełnoletni, niedostatecznie ze względu 
na wiek uświadomiony. Brak ten usuwa obecna ordynacja wyborcza, wymagając dla 
wyborcy skończonych lat 21. 
2. Obecna ordynacja wyborcza, wykluczająca bez żadnych wyjątków udział 
wojskowych wszelkich stopni i wszystkich rodzajów broni. znajdujących się na służbie 
czynnej w granicach terytorjum wyborczego (art. 3), usuwa ewentualny wpływ woj- 
skowych na przebieg wyborów. 
3. Podobnież ordynacja obecna, chroniąc od wpływów na decydowanie losu 
Wileńszczyzny elementu niemiejscowego pochodzenia. nadaje prawo wyborcze jedynie 
tym urzędnikom państwowym, którzy poprzednio. przed wkroczeniem wojsk gen Że- 
ligowskicgo. pracowali w instytucjach państwowych Wileńszczyzny (art. 1 p. 7). 
4, Na mocy poprzedniej ordynacji wyborczej. na 10000 ludności miał przy- 
padać jeden mandat. Obecna ordynacja wyborcza, przyjmując pod uwagę pleb:scytowy 
charakter Sejmu. bacząc aby Sejm odbijał faktyczny stan nastroju całej ludności i mógł 
jego istotną wolę wyrazić, aby mniejszości narodowe miaJy możność swych przed- 
stawicieli przeprowadzić,-określa ilość mandatów przedstawicielskich w ten sposób. 
iż jeden mandat przypada na 7000 mieszkańców. - 
5. Obowiązująca ordynacja wyborcza. dając możność wszelkim grupom wy- 
stawić swe kandydatury na przedstawicieli do Sejmu, wymaga zgłoszenia deklaracji 
przez 50 wyborców. Przyczem. przyjmując pod uwagę znaczny odsetek wyborców 
analfabetów. udosh:pnia im przyjmowanie udziału w wystawianiu kandydatur, pozwa-
		

/Vilniana_034_05_029_0001.djvu

			. 25. 


lając deklarację podpisywać krzyżykami. i żąda jedynie zaświadczenia przez pełne- 
mocnika listy ich podpisów, uskutecznionych za pomocą krzyżyków, 
6 Pod względem technicznym ustalony został prosty i łatwy tryb postępo- 
wania \\ yborczego, zapewniona łatwość kontroli, otrzym}lwania wyjaśnień i wnoszenia 
reklamacji. 
Terytorjum i jego podział. Terytorjum. na które rozciąga się moc obo- 
wiązująca Dekretu Nr. 421 Prezesa T. K. R, z dn. 1 grudnia 1921 r. o ordynacji wybor- 
czej do sejmu w W linie, zawarte zostało w granicach: ze wschodu -linii traktatu litew- 
sko-bolszewickiego z 12 lipca 1920 r,. z zachodu -linji faktycznego rozgraniczenia pol- 
sko-litewskiego z roku 1919-20 czyli t. zw. linji Marszałka Piłsudskiego. 
Całe to terytorjum zostało podzielone na 12 okręgów wyborczych, l którYlh 
7 (2, 3, 4, 5. 7, 8, i 9) stanowiły teren t. zw. Lilwy Środkowej (powiaty: Święciański, 
Oszmiański. część wschodnia Trockiego, Wileński, z wyjątkiem gmin zachodnich. oraz 
miasto Wilno. - :; (10, 11. i 12) - zostały przyłączone do terytorjum wyborczego na 
mocy uchwały Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej Polskiej z dn, 16 lislopada 
1921 r, (powiaty Lidzki i Brasławski), wreszcie-2 (1 i 6) objęły gminy leżące w pasie 
neutralnym i na terenie okupJwanym przez Litwinów (część zachodnia pow. Trockiego 
oraz 6 gmin pow. Wileńskiego i 1 gmina pow. Święciańskiego). Rozporządzenie 
Nr. 425 Prezesa T, K. R. z dn. 2 grudnia 1921 r. zarządzi lo postępowanie wyborcze 
tylko w 10 okręgach (2. 3. 4, 5, 7, 8, 9, 10. 11 i 12). odkładając wybory w okręgach 
1 i 6 do czasu faktycznej możliwości przeprowi:1dzenia tychże. 
W myśl 2ft. 8 ordynacji wyborczej. poszczególne miasta i gminy wiejskie zo- 
stały podzielone na obwody głosowania. w zastosowaniu do warunków lokalnych, 
przyczem podział ten został uskuteczniony w taki sposób. aby na każdy obwód gło- 
sowania przypadało nie więcej jak 3000 mieszkańców (1500 wyborców) oraz. aby 
odległość od siedziby komisji obwodo\\ ej (lokalu głosowania) do poszczególnych 
miejscowości. leżących na terenie obwodu, nie przekraczała 6 kilometrów. W rezul- 
tacie całe terytorjum wyborcze zostało podzielone na 316 obwodów głosowania 
(w tern 51 miejskich i 265 wiejskich), Na każdy obwód głosowania przypadło śred- 
nio 1226 wybOiCów (2323 mieszkańców) craz 64 km 2 powierzchni. (Wyobrażając 
sobie zatem powierzchnię obwodu w postaci koła. otrzymamy. że promień powierzchni 
obwodu wynosił 4 1 /2 klm.. a co zatem idzie. że średnio. odległość od siedziby ko- 
misji obwodowej (lokalu głosowania) do poszczególnych miejscowości, leżących na 
terenie obwodu. nie przekraczała 4 1 /2 klm.), 
Organizacja władz wyborczych, Jako zwierzchnia władza nadzorcza i kon- 
trolująca wybory na calem terytorjum wybarczem. mianowany został przez Prezesa 
Tymczasowej Komisji Rządzącej Generalny Komisarz Wyborczy. stanowiący instancję 
odwoławczą od decyzji Głównych Komisarzy Wyborczych powołanych osobno: jeden 
dla terenów ścisłej Litwy Środko\\ej (przez Prezesa T. K. R.), drugi dla po\\iatów 
przyłączon}lch (Lida i Brasław), - przez Ninistra Spraw Wewnętrznych R. P. De- 
cyzje Generalnego Komisarza Wyborczego mogły być zaskarżane do Izby Kasacyjnej 
w WIlnie, działającej w charakterze trybunału wyborczego (art. 14 i 80 ordynacji wy- 
borczej). Zadaniem Głównych Komisarzy Wyborczych. było sprawowanie nadzoru 
i kontroli nad dzialalności" okręgowych komisji wyborczych jak również nad pra- 
widłowem ich powstawaniem i funkcjonowaniem, oraz udzielaniem instrukcji i wyjaś- 
nień, a także techniczne przygotowanie wyborów, w szczególności-sporządzenie list 
wyborczych (art 14 i 23 ordynacji wyborczej). Dla dania możności Głównym Ko- 
misarzom Wyborczym wypełnienia powierzonych im zadań zostali mianowani przez 
Prezesa T. K. R. względnie. (dla okręgów 10. 11 i 12) Ministra Spraw Wewnętrznych 
R. P, Komisarze Okręgowi z pośród osób obdarzonych zaufaniem samorządów i miejsco- 


-
		

/Vilniana_034_05_030_0001.djvu

			6 . 


wego społeczeństwa. Kompetencje Okręgowych Komisarzy Wyborczych określa art. t5 
ordynacji wyborczej w słowach następujących: "Okręgowi Komisarze Wyborczy wyko.. 
nywują w swoich okręgach rozporządzenia właściwych Głównych Komisarzy Wybor- 
czych. Okręgowi Komisarze Wyborczy.mają prawo obecności z głosem doradczym 
na posiedzeniach okręgowych i obwodowych komisji wyborczych." 
Właściwymi organami przeprowadzającymi wybory były ciała kolegjalne: 
okręgowe i obwodowe komisje wyborcze. Do Komisji tych weszli, jako członkowie, 
miejscowi obywatele, przedstawiciele różnych kierunków myśli politycznej j różnych 
narodowości, zamieszkałych w danym okręgu, względnie--obwodzie. Przewodniczący- 
mi okręgowych komisji wyborczych byli prawnicy mianowani z grona sędziów 
przez Prezesa T, K. Rz. na wniosek Prezesa Izby Kasacyjnej (art. t3 ordynacji wy- 
borczej), W zakresie kompetencji okręgowych komisji wyborczych leżało: 1) po- 
dział okręgów wyborczych na obwody głosowania (art. 8 ordynacji wyb.), 2) osta- 
teczne ustalen:e listy wyborców (art. 32 ord. wyb.), 3) przyjmowanie zgłoszeń kan- 
dydatur przedstawicielskich (art. 34 ord, wyb.), 4) ostateczne ustalenie wyników 
głosowania w całym okręgu wyborczym (art. 69 ord. wyb.), oraz 5) przyjmowanie 
protestów przeciwko wyborom (art. 77 ord. wyb.). Do kompetencji obwodowych 
komisji wyborczych należało: 1) zatwierdzenie listy wyborców tarto 24 ord, wyb.), 
2) przyjmowanie oraz rozstrzyganie w t-ej instancji reklamacji przeciwko liście wy- 
borców, zarówno o wykreślenie jak i o wpisanie na listę (art. 27 i 31 ord. wyb,) 
oraz-3) przeprowadzenie i ustalenie wyników głowania (rozdz. IV e. i I.). Jak wyżej 
zaznaczono, powyższe, właściwe organa wyborcze były kontrolowane w toku postę- 
powania wyborczego przez stworzony w tym celu aparat Generalnego Komisariatu 
Wyborczego. Niezależnie od tego, każdy obywatel mógł wnieść protest przeciwko 
wyborom do Izby Kasacyjnej w Wilnie (art. 77 ord. \\yb.), rozstrzygającej ostatecznie 
o ważności wyborów zakwestjonowanych. 
Streszczona powyżej organizacja władz wyborczych miała na celu: 1) ogra. 
niczyć do minimum możliwość wykroczeń przeciwko prawu zawartemu w ordynacji 
wyborczej, 2) przez powołanie do przeprowadzenia wyborów czynnika sądowego 
i społecznego - dać gwarancję całkowicie objektywnego ich przeprowadzenia.
		

/Vilniana_034_05_031_0001.djvu

			r 


Stanowisko władz. 


ł 


Władze administracyjne na terenie wyborczym wydały szereg przepisów, za- 
pewniających zupełną bezstronność wyborów, w szczególności zaś całkowitą swobo- 
dę agitacji w !;ł0Wie lub pismie. 
Tak więc dn. 1S/XII, 21 r, Prezes Tymczasowej Komisji Rządzącej podpisał 
dekret Nr. 431 o wolności prasy. Od tej chwili wszelkie wydawnictwa perjodyczne 
mogły powstawać w trybie meldunkowym, Wspomniany powyżej dekret wymagał 
jedynie. by redaktor czasopisma odpowiadał warunkom następującym: 1) miał ukoń- 
czonych 21 lat, 2) nie był sądownie pozbawiony lub ograniczony w prawach, 3) 
mieszkał stale na terytorjum wyborczem, 4) mieszkał tam, gdzie wydaje lub reda- 
guje pismo, 
Pismo może być wydawane, o ile w ciągu 5 dni po złożeniu deklaracji mel, 
dunkowej ze strony Dyr, Dep. Spr. Wewn_ nie nastąpi zakaz, jednakże i w tym 
ostatnim wypadku, osobom zainteresowanym przysługuje prawo w ciągu 2 tygodni 
odwołać się do decyzji Izby Kasącyjnej w Wilnie. Art. 6 tegoż dekretu mówi: 
. Wszelkie przekroczenia przepisów obowiązujących, jak również wszelkie przestępstwa 
spełniane w druku należą do właściwości Sądów". 
O dzień wcześniej t. zn. 14/XII, 21 r, Prezes Tymczasowej Komisji Rządzącej 
podpisał dekret Nr. 432 o wolności zebrań. Podług tego dekretu, organizowanie ze- 
brań i v.ieców w okresie wyborczym, specjalnego zezwolenia władz nie wymaga, wy- 
starczy jedynie zawiadomić pisemnie Starostę w Wilnie i w miastach powiatowych 
o 24 godziny przed zebraniem, zaś w innych miejscowościach-o 48 godzin, oraz 
wskazać nazwiska odpowiedzialnych organizatorów. 
Dla zapewnienia spokojnego rrzebiegu wyborów, oraz zagwarantowania cał- 
kowitej ich prawidłowości w dn. 5,VII. ukazał się dekret p. Prezesa T. K. Rządz. 
Nr. 427, w przedmiocie postanowień karnych za przeciwdziałanie wyborom do Sejmu. 
W myśl tego dekretu winny przeszkodzenia wyborcy w urzeczywistnieniu jego prawa 
wyborczego za pomocą gwaltu na osobie, groźby karalnej, podstępu, nadużycia 
władzy lub innego pogwałcenia swobody, ulegnie karze więzienia do 1 roku. Kara 
ta moźe być zwiększoną do lat 3-ch, o ile powyższe przekroczenie zostanie spełnione 
przez urzędnika podczas pełnienia obowiązków służbowych, 
Za podburzanie do przeciwdziałania wyborom powyższy dekret karze więzie- 
niem do 1 roku. Analogiczną karę (rok więzienia) stosuje wspomniany dekret za 
nakłanianie wyborcy za pomocą poczęstunku, daru. obietnicy, korzyści osobistej lub 
podstępu-do głosowania na rzecz nakłaniającego lub wskazanej przezeń osoby. 
Karze więzienia do lat 3-ch ulega każdy, kto za pomocą gwałtu na osobie, 
groźby karalnej, podstępu nadużycia władzy, uszkodzenia lokalu przeznaczonego na 
zebranie, sztucznego zanieczyszczenia powietrza,-Iub ukrycia, zniszczenia, uszkodzenia 
czy też sfałszowania protokułów albo innych dokumentów - przeszkodzi lub będzie 
usiłował przeszkodzić czynnościom zebrań przedwyborczych lub komisji wyborczej. 
Kara ta może być zwiększoną do 6 ciu lat więzienia. o ile przestępstwo powyższe
		

/Vilniana_034_05_032_0001.djvu

			- 


28 


zostało spełnione przez kilku uzbrojonych ludzi. Kto wezmie udział w wyborach 
wiedząc, iż do tego nie jest uprawniony, lub będzie głosować w kilku obwodach - 
ulega karze więzienia do 6-ciu miesięcy. Pozatern, za naduźycia przy przyjmowaniu 
lub obliczaniu głosów, dekret powyższy karze więzieniem do 1 roku, 
Powyższe :; dekrety zapewniły wyborom nie tylko spokojny i prawidłowy 
przebieg, lecz i całkowitą ich bezstronność. Jaką rolę odegrały powyższe zarządzenia 
władz administracyjnych, jak były one stosowane w życiu - postaramy się wykazać 
w następnej części sprawozdania, Ze swej strony Dyrektor Dep. Spr. Wewn, wydał 
do podległych mu Starostów okólnik, w którym wskazał, jak władze administracyjne 
mają się zachowywać podczas akcji wyborczej. Wspomniany powyżej okólnik po- 
wiada, że zadaniem władz administracyjnych w okresie wyborczym jest ułatwienie 
przeprowadzenia wyborów. Pomocy w tym zakresie należy udzielić wszystkim ugru- 
powaniom i organizacjom wyborczym, bez różnicy programu, wyznania i narodo. 
wości. Niedopuszczalnem jest natomiast jakiekolwiekbądź faworyzowanie tych czy 
innych ugrupowań politycznych, 
Stanowisko organów wyborczych najlepiej odzwierciadla szereg instrukcji 
i okólników wydanych przez Generalnego Komisarza Wyborczego. Tak więc, dnia 
t 7/XII. 21 r. Komisarz Generalny, p. Z. Zabierzowski, wydał drukiem odezwę zatytuło- 
waną "do P.p, Prezesów i Członków Obwodowych Komisji Wyborczych", w której to 
odezwie w następujący sposób ujmuje obowiązki aparatu wyborczego: 
"Macie podać rękę pomocną ludowi tej Ziemi, Polak, Bia- 
łorusin, Litwin, Zyd, Karaita, Mahometanin, jest synem tej Ziemi, 
jest krwią z krwi i kością z kości .przodków, którzy w obronie tej 
Ziemi walczyli i ginęli, którzy zrosili ją potem swej pracy, dali 
jej kulturę ducha. Nie wolno więc nikomu z nich zaprzeczać praw, 
nie wolno utrudniać wyrażenia woli. Musicie być bezstronni, su- 
mienni i rzetelni, jest Waszym obowiązkiem każdego wyrozumieć, 
objaśnić, otoczyć opieką, Żadne wpływy uboczne nie mogłł po:ł. 
kopać autorytetu Waszej pracy, ay to w akcji kontroli list wybor- 
czych, czy przy rozpatrywaniu reklamacji, czy w czasie, gdy bę- 
dziecie orędownikami prawa i porządku przy urnie wyborczej. Od 
zrozumienia przez Was, Panowie, Waszych obowiązków, od Wa- 
szej sumienności i pracowi1tości za wisło w znacznym stopniu, czy 
losy jednakowo nam drogiej Ziemi Wileńskiej zostaną ostatecznit: 
raz na za wsze ustalone, czy też będzie ona jeszcze ciągle przed- 
miotem przetargu i walki najokropniejszej, bo bratobójczej. 
A obowiązki te, powtarzam, są proste i jasne. Sprowadzić 
się dadz.. do jednego obowiązku-dopilnowania, aby prawu i spra- 
wiedli wości stało się zadośe'. 
Następnie w wywiadzie z dziennikarzami Komisarz Generalny, p. Z, Zabie- 
rzowski, w ten sposób określił swe stanowisko: 
"Uważam się za stróża prawa, zawartego w ordynacji wy- 
borczej. Za wytyczną swojego postępowania przyjąłem bezstron- 
ność. Chcę zapewnić krajowi spokój, ład i porządek w czasie
		

/Vilniana_034_05_033_0001.djvu

			29 


akcji wyborczej, stać na straży czystości urny wyborczej, udzielić 
każdemu wyborcy, bez różnicy narodowości, wyznania i przekonań 
politycznych należytej ochrony jego praw i opieki. Jednocześnie 
chcę zabezpieczyć całkowitą swobodę agitacji przedwyborczej, wol- 
ność prasy i zebrań. Jestem zdecydowany niezwłocznie złożyć 
urząd, gdyby wbrew moim najszczerszym intencjom na decyzje 
podwładnych mi i oddanych pod moją kontrolę organów wybor- 
czych miały wpływać jakiekol wiek względy poboczne, bądź też miał 
być wywarty nacisk z jakiej by to nie było strony, Zdaję sobie 
jasno sprawę z olbrzymich trudności technicznych, jakie mam do 
pokonania, a jakie nastręcza pora zimowa, zły stan dróg, wielkie 
odległości jednych osiedli od drugich, wreszcie brak uświadomienia 
ludu, który wskutek polityki zaborczego !lbsolutystycznego rządu 
rosyjskiego, nie miał nigdy możności w sposób legalny ujawnienia 
swej woli. 
Przyjąłem urząd, a z nim ogromną odpowiedzialność w tern 
przekonaniu, że pomimo pietrzących się przedemną przeszkód natu- 
ry technicznej, pracę swoją przy pomocy podwładnych mi organów, 
wykonam w sposób powyżej nakreślony. . 
Wiarę w pomyślny rezultat swych wysiłków czerpię z oby. 
watelskiego przejęcia się obowiązkami całego podwładnego mi, 
względnie oddanego pod moją kontrolę, aparatu wyborczego, zło- 
żonego z ludzi najrozmaitszych narodowości, wyznań i przekonań- 
ludzi, których zespoliło jedno wspólne uczucie miłości ojczys- 
tego kraju i których jednako ożywia poszanowanie prawa i spra- 
wiedli wości". 


Pragnąc zapewnić Komisjom Wyborczym całkowitą bezstronność orał.: dać 
możność przedstawicielom poszczt
6lnych narodowości bezpośredniego nadzoru nad 
działalnością tych organ6w - Komisarz Generalny w dn. S/XII, 21 r. wysłał do 
Komisarzy Okręgowych następujące pismo: 
"Przy ustalaniu składu personalnego Okręgowych Komisji 
Wyborczych proszę w porozumieniu z p, Przewodniczącym uwzglę. 
dnić klucz narodowościowy. Pożądane m byłoby, aby w skład Ko- 
misji Okręgowych weszli - l żyd, 1 litwin. l prawosławny. Po- 
wyższy skład narodowościowy należałoby również zastosować w Ko- 
misjach Obwodowych. z t
 tylko różniq. że przedstawiciele mniej- 
szości narodowościowej wp.szliby w tych gminach. w których te 
mniejszości są ilościowo duże. Pro
zę po ustaleniu składu Komisji 
Okręgowych przesłać natychmiast odnośny wykaz do Komisarjatu 
Generalnego. . 


(-) Zabierzowski 
Generalny Komisarz Wyborczy.
		

/Vilniana_034_05_034_0001.djvu

			30 


Dla uzupełnienia należy jeszcze wskazać na stanowisko zajęte przez władze 
bezpieczeństwa publicznego w stosunku do wyborów. Tu należy pokreślić, iż na- 
czelną zasadą ich taktyki było pozostawi
nie całkowitej swobody, jak poszczególnym 
jednostkom, tak i wszystkim grupom lub stronnictwom politycznym oraz niewywie- 
ranie pod żadnym pozorem wpływu lub nacisku. W ten sposób rola organów bez- 
pieczeństwa sprowadzała się do roli biernych widzów. Jedynem ich zadaniem było 
ułatwianie funkcjonarjuszom aparatu wyborczego spełniania ich obowiązków oraz 
utrzymywanie niezbędnego porządku i bezpieczeństwa publicznego. Powyższa zasada 
była przestrzegana przez naczelne władze administracyjne z całą bezwględnością 
i nieliczne drobne przekroczenia w tym kierunku były surowo karane, Jako dowód 
może służyć wyciąg z rozkazu Gt. Kom. Policji z dn. 31/XIJ. 21 r. Nr. 122. W rozka- 
zie tym czytamy: 


"L Policja zapewnia całkowite bezpieczeństwo 'organom 
w
 borczym. 
II, Policja pod żadnym pozorem nie krępuje swobody ze- 
brań ani też agitacji przedwyborczej, 
I. Zebraniom przedwyborczym zapewniona jest wszelka 
swoboda. Policja w żadnym razie nie może być obecną na zebra- 
niach, winna pełnić swe funkcje w pewnej odległości od zebranych, 
aby tymże dać całkowitą możność swobodnego wypowiadania 
swych zdań i w żadnym razie nie może czynić swych uwag, ani 
też interwenjować, jakiegokolwiek charakteru byłyby mowy, o ile 
tylko nie zagrażają one bezpieczeństwu publicznemu lub bezpieczeń- 
stwu jednostek. 
2. Policja interwenjuje wówczas tylko o ile zebrani dopu- 
szczają się lub mają zamiar si
 dopuścić ekscesów wzgl
dem orga- 
nów wyborczych, mówców, uczestników zebrania etc.,. lub mowy 
ich zagrażają bezpieczeństwu jednostek, lokali, urn wyborczych 
etc.,... . 
3. We wszystkich innych wypadkach policja zachowuje się 
zupełnie biernie i wszelkie jej wtrącanie si
 do zebrań wyborczych, 
nieprzewidziane w p. 2 pociągnie za sobą surową karę dla winne. 
go funkcjonarjusza do wydalenia włącznie. 
III. Policji surowo wzbronione m jest wywieranie jakiego- 
kolwiek bądź nacisku na ludność w sensie uczestniczenia lub pow- 
strzymywania się od wyborów II. 
Linja postępowania wytknięta przez naczelne władze administracyjne i wy- 
borcze była konsekwentnie zachowaną i przez podległe organa władzy. Tak więc, 
Główny Komisarz Wyborczy na teren Litwy Srodkowej w instrukcji dla instruktorów 
wyborczych, Nr. I, w następujący sposób określił ich oboWiązki: ..Instruktor winien 
pamit;tać, iż w swej działalności funkcjonarjusza wyborczego musi zawsze stać na 
stanowisku bezpartyjnem, wykluczającem wyraźnie hołdowanie interesom tych lub innych 
u2rupowań politycznych. Bezwzględnie przeto wzbrania mu się uczęstniczyć w ukła-
		

/Vilniana_034_05_035_0001.djvu

			31 


daniu list kandydatów poselskich w tym obwodzie głosowania, gdzie pracuje, nawet 
w wypadku, gdyby ludność miejscowa sama prosiła go o pomoc techniczną w tym 
przedmiocie" , 
Analogiczną była taktyka Okręgowych Komisji i Komisarzy Wyborczych. 
Tak nap. Prezes Okr. Kom. Wyb. Nr. XII, p. Pizani, w swej odezwie do ludności 
powiatu Brasławskiego, w następujących słowach charakteryzował swe stanowisko: 
"Będąc naznaczonym przez odnośne władze Prezesem Okn;gowej Komisji Wyborczej 
Brasławskiej, uważam, że wspólnie z nią mam obowiązek dopilnowania sprawiedliwe- 
go i bezstronnego wyboru przedstawicieli ludności (posłów), stojąc na straży jej 
praw, z dekretu wynikających". 
Niezależnie od tych zarządzeń, dotyczących terenu Litwy Srodkowej w po- 
wiatach Lidzkim i Brasławskim zostały wydane przez Rząd Rzeczypospolitej analo- 
giczne zarządzenia, zapewniające całkowitą bezstronność i swobodę w wypowiedzeniu 
się woli ludności. W tym duchu była zredagowaną odezwa Wojewody Nowogródz. 
kiego do ludności pow. Lidzkiego i Brasławskiego, 
Wszystkie te zarządzenia były ściśle przestrzegane przez wszystkie organa 
władzy, wskutek czego na całym terenie wytworzyła się atmosfera, dająca całkowitą 
gwarancję, że wypowiedzenie woli ludności nie ulegnie żadnym względom lub wpły- 
wom ubocznym, W tych warunkach jest zrozumiałem, że ludność miała całkowite 
zaufanie nie tylko do aparatu wyborczego, lecz i do samych wyborów wogóle, widząc 
w nich jedyny, legalny i zdawna oczekiwany sposób rozstrzygnięcia jej losów, Na 
szczególną uwagę zasługuje fakt, iż pomimu silnej agitacji partyjnej i wprowadzenia 
przez to pewnego roznamiętnienia, żadna z grup politycznych, ani nawet poszczególna 
jednostka nie wniosła zażalenia na postępowanie władz w czasie wyborów, co jest 
chyba najlepszym dowodem ich bezstronności.
		

/Vilniana_034_05_036_0001.djvu

			-
		

/Vilniana_034_05_037_0001.djvu

			1 



 


Stanowisko stronnictw i grup narodowościowych 
w okresie wyborowo 


Wszystkie odłamy polityczne i grupy narodowościowe na terenie wyborczym 
można podzielić na dwa duże obozy. Jedni dążyli do zapewnienia Sejmowi jaknaj- 
wh:kszej frekwencji wyborczej i do uzyskania przez to w Sejmie możliwie większej 
ilości mandatów, inni zaś wyraźnie i otwarcie bojkotowali Sejm i całą siłą dążyli do 
powstrzymania ludności od udziału w wyborach. 
Do pierwszej grupy należą wszystkie, rywalizujące pomiędzy sobą stron- 
nictwa i ugrupowania polskie, oraz Białoruski "Związek Krajowy". Do grup zwalcza- 
jących Sejm należały, przedewszystkiem, wszystkie ugrupowania litewskie oraz Naro' 
dowy Komitet Białoruski, stojący naogół na stanowisku t. zw, rządu Łastowskiego 
w Kownie. 
Inne cokolwiek stanowisko zajęli Żydzi. Ogłosili oni oficjalnie, że udziału 
w wyborach nie wezmą i ugrupowania żydowskie własnych list nie zgłosiły. Nie 
zwalczali oni jednak Sejmu i miejscowa prasa żydowska, w odróżnieniu od litew- 
skiej, do abstynencji \\ yborczej nie nawoływała. Oficjalnie Żydzi uważali się za 
.neutralnych". Pomimo zapewni
nia miarodajnych czynników żydowskich nakaz 
powstrzymania się od wyborów nie był jednak ściśle przestrzegany: w wielu obwo- 
dach, szczególnie na prowincji, Żydzi przyjęli udział w głosowaniu i oddali swe głosy 
na listy polskie. 
, Należy tu zaznaczyć, iż powyższa stanowisko Żydów było wynikiem długich 
pertraktacji i starć wewnątrz samego społeczeństwa żydowskiego. Istniały bowiem 
poważne odłamy, które chciały wziąć udział w wyborach. Do grup tych należała 
część "Bundu ", oraz pewne sfery przemys.towo-handlowe. Przeciwnikami uczestni- 
czenia w wyborach byli przedewszystkiem Sjoniści, którzy w rezultacie potrafili na- 
kłonić pozostałe grupy do solidarnego wystąpienia i podpisania wspólnej deklaracji 
o powstrzymaniu się od głosowania. 
Podobnie rzecz się miała i z Białorusinami, wśród ktćrych również istniały 
dwa obozy. Obóz polonofilski, reprezentowany przez "Związek Krajowy" wystawił 
własne listy w dwóch okręgach i brał czynny udział w kampanji wyborczej. Inny 
znów obóz, reprezentówany przez Narodowy Komitet Białoruski, nawiasem mówiąc, 
wyraźnie uzależniony od rezydującego w Kownie t. zw, rządu Łastowskiego, narówni 
z litwinami zwalczał samą ideę Sejmu i starał się wpłynąć nd ludność w kierunku 
powstrzymania się od wyborów. Fakty jednak wykazały, że i ta grupa nie zdołała 
osiągnąć swego celu i ogólny procent głosujących wyraźnie wskazuje, iż Białorusini 
pomimo wysiłków "Nar. Kom. Biał." tłumnie wzięli udział w głosowaniu. 
O ile zatem wziąć pod uwagę tylko ugrupowania, które wystawiły własne 
listy, to na terenie wyborczym rywalizowały pomiędzy sobą następujące grupy: Pol- 
ski Centralny Komitet Wyborczy, Rady Ludowe, Polskie Stronnictwo Ludowe, Polski 


.'"
		

/Vilniana_034_05_038_0001.djvu

			34 


Związek Ludowy "Odrod1.enie". Polska Part ja Socjalistyczna, Polski Komitet Demo- 
kratycznyoraz Narodowy Bezpartyjny Polski Komitet Wyborczy. próbujący swych 
sił, zresztą bezskutecznie. tylko na terenie miasta Wilna. Poza temi ugrupowaniami 
istniały jeszcze w okręgach Komajskim i Oszmiańskim listy Białoruskiego Związku 
Krajowego, oraz szereg list gminnych lokalnego charakteru. nie posiadających prze- 
ważnie ani specjalnego programu, ani zabarwienia politycznego. 
Ugrupowania polskie zgrubsza można podzielić również na dwa obozy. 
Jedni reprezentujący kierunek wyraźne inkorporacyjny, wysunęli hasło przyłączenia 
Wileńszczyzny do Polski bez zastrzeżeń oraz nadania Sejmowi charakteru Zgroma- 
dzenia Orzekającego. Inni znów. stojąc również zasadniczo na stanowisku państwo- 
wości polskiej, pragnęli zachowania dla Wileńszczyzny pewnej odrębności oraz trak- 
towali Sejm Wileński, jako Sejm Ustawodawczy, 
POLSKI CENTRALNY KOMITET WYBORCZY, w odezwie swej ogłoszonej 
dnia 2 grudnia 1921 r. wysunął następujący program: 
1. Bezwarunkowe wcielenie Ziemi Wileńskiej do Polski. 
2. Ograniczenie zadania Zgromadzenia przedstawicieli ludności w Wilnie do 
tej jedynej sprawy. 
3. Przekazanie wszystkich innych spraw Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej 
w Warszawie i niezwłoczny wybór posłów do tego Sejmu z Ziemi Wileńskiej. 
Jak z powyższej deklaracji wynika P.c.K.W. reprezentował obóz wyraźnie in- 
korporacyjny i pod swemi sztandarami pragnął skupić wszystkie odłamy polityczne 
i grupy, które stały na stanowisku "bezwarunkowego wcielenia Ziemi Wileńskiej do 
Polski". Właściwie P.c.K. W, był blokiem, w którego skład prócz pomniejszych ugru- 
powań lub szeregu instytucji społecznych, weszły następujące stronnictwa: ZwiązeK 
Ludowo-Narodowy, Narodowe Stronnictwo Pracy (Chrześcijańsko - Demokratyczne) 
oraz Narodowe Zjednoczenie Ludowe, W akcji wyborczej P,c.K.W żadnych innych 
haseł prócz przytoczonych powyżej nie wysuwał, we wszystkich swych odezwach, 
uchwałach, pismach i t. d. zawsze konsekwentnie propagował ideję wcielenia Ziemi 
Wileńskiej bez zastrzeżeń do Polski. W kampanii wyborczej p,c.K.W. odegrał b, dużą 
rolę i wykazał wiele przedsiębiorczości i ruchliwości. W okresie. postępowania wy- 
borczego zorganizował na całym terenie niezliczoną ilość wieców i zebrań informa- 
cyjnych. Cały teren był obficie zaopatrzony.w pisma sprzyjające P,C K.W., odezwy, 
plakaty, ulotki i t. d. Szczególnie sprężyście była prowadzona agitacja P.C.K.W, 
w samem Wilnie, gdzie w rezultacie odniósł on największe swe zwycięstwo, bo 
uzyskał 5/6 ogólnej ilości przypadającej na ten okręg mandatów (15:18). 
Przeciwko P. C. K. W. walczyły wszystkie bez wyjątku ugrupowania, pomi- 
mo, iż większość z nich, jak n. p. Narodowy Bezpartyjny Polski Kom. Wyb. w zasa- 
dzie nie różniły się z nim pod względem wysuwanych haseł. 
Z drugiej zaś strony P. C. K. W. swych przeciwników uważał za wyraźnych 
lub zamaskowanych federalistów i na tern tle prowadził z nimi ostrą walkę. P,C.K.W. 
wystawił swe własne listy we wszystkich okręgach z wyjątkiem Brasławskiego, gdzie 
popierał niektóre listy gminne, i w rezultacie uzyskał z własnych list 40 mandatów, 
Na pierwszem miejscu wszystkich list P, C. K. W. w poszczególnych okrę- 
gach był arcybiskup Hryniewiecki, co w znacznej mierze przyczyniło się do zwiększe- 
nia popularności tych list wśród miejscowej ludności. 
RADY LUDOWE, - Są to reprezentacje polityczne miejscowej ludności, po- 
wstałe swegO czasu z inicjatywy ..T -wa Straży Kresowej". Taki charakter nosiły Rady 
Ludowe do czasu wyborów, i Naczelna Rada Ludowa Ziemi Wileńskiej wyłoniona 
przez lokalne Rady, chciała uchodzić za reprezentację całej ludności Wileńszczyzny. 
W walce wyborczej Rady Ludowe wzięły czynny udział. wystawiając swe listy kandy- 


..
		

/Vilniana_034_05_039_0001.djvu

			35 


datów w większości okręgów, w ten więc sposób odegrały rolę odrębneg\> stronnictwa, 
gdyż przeciwstawiały się zar6wno P. C. K. W. z prawicy, jak i "Odrodzeniu" i innym 
grupom lewicowym, Co się tyczy programu Rad Ludowych to nie różnił się on 
w zasadzie od programu wysuniętego przez P. C. K. W., t. zn. Rady Ludowe stały 
na stanowisku Sejmu Orzekającego oraz wcielenia Wileńszczyzny do Polski bez za- 
strzeżeń. 
Wyraźnie sprecyzowany program znajdujemy w Nr, t z dn. 4/XII. 21 r. or- 
ganu Naczelnej Rady Ludowej Ziemi Wileńskiej wydawanego p. t. "Rada Ludowa". 
W programie tym czytamy; 
"Za najpierwsze zadanie nasze uważamy wcielenie Ziemi 
Wileńskiej do Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl po \Vyższego u wa- 
żamy
 że Sejm Wileński powinien jedynie uchwalić połączenie Zie- 
mi Wileńskiej z Polską i dopilnować, by to połączenie rzeczywiście 
nastąpiło. Sejm Wileński nie może wydawać żadnych nowych 
praw, bo to należy tylko do Sejmu Polskiego w Warszawie. 
Stać będziemy zawsze na straży rzeczywistego równoupraw- 
nienia wszystkich narodowości i wyznań, Chcemy, aby Litwin 
i Białorusin czuł się w Polsce tak samo jak Polak. Chcemy żyć 
wszyscy w braterskiej zgodzie, jak wolni z wolnymi i równi z rów- 
nymi. Rady Ludowe są przedstawicielstwem najszerszych mas lu- 
dowych Ziemi \Vileńskiej, stoją i stać będą zawsze na straży inte- 
resów ludu". 
Następnie; 
"Za jedno z najważniejszych naszych zadań uważamy dopil-. 
nowanie przepro.wadzenia w życie reformy rolnej". 
Nieco dalej: 
"Rady Ludowe walczą o uwłaszczenie drobnych dzierżawców, 
o poprawę losu służby dworskiej, o sprawiedliwe opodatkowanie, o na- 
leżytą i szybką odbudowę zniszczonych przez wojnę gospodarstw, 
aprowizację kraju, o prawidłową i pomyślną dla ludu dliałalność 
samorządów, o złagodzenie ciężarów stanu wojennego, jak stójek, 
rekwizycji, kontyngensów, o za pewnienie bezpieczeństwa publiczne- 
go oraz zwalczają wszelkie nadużycia gwałty i bezprawia z czyjej- 
kolwiek by one nie pochodziły strony. Pozatern Rady Ludowe 
popierają słuszne żądanie robotników". 
Co się tyczy jednak pOJ,!lądu na zadania Sejmu, to Rady Ludowej różniły się 
nieco z innymi zwolennikami Sejmu Orzekającego. Mianowicie w Nr. 2 "Rady Lu- 
dowej "znajdujemy następujące określenie charakteru Sejmu; "Nie zgromadzenie orze- 
kające, a Sejm Wileński winien się zebrać. Powinien on uchwalić wcielenie do Rze- 
czypospolitej i dopilnować tego wcielenia. Dopóki nie wybierzemy posłów do War- 
szawy. co oby nastąpiło jaknajprędzej. Sejm nasz powinien załatwić nasze bolączki. 
Ale żadnych nowych ustaw wydawać mu nie wolno". 
Rady Ludowe zajęły drugie miejsce po P. c. K. W" co do ilości posłów, 
gdyż z własnych list przeprowadziły w łącznej sumie 29 kandydatów.
		

/Vilniana_034_05_040_0001.djvu

			36 


POLSKIE STRONNICTWO LUDOWE (P. S. L.). Grupa autonomiczna duże- 
go Stronnictwa Ludowego, istniejącego w całej Polsce. Na gruncie Wileńskim P, S. L. 
powstało 8.1X, 21 r, i do czasu akcji wyborczej prawie nie odegrywało roli w życiu 
polityczne m kraju. Podczas wyborów P. S. L. wystawiło szereg własnych list w po- 
szczególnych okręgach i w rezultacie osiągnęło 12 mandatów. 
Co się tyCZy programu politycznego i poglądów na rozwiązanie kwestji Wi- 
leńskiej, to P. S. L. stało na stanowisku Sejmu Ustawodawczego i połączenia Ziemi 
Wileńskiej z Polską, nie precyzując zresztą jego formy, Hasłem P. S. L. w kom- 
panji wyborczej było: "z Polską i za reformą rolną". Należy stwierdzić, iż oba te 
hasła były łatwo zrozumiałe i popularne wśród miejscowej ludności, i temu P. S. L. 
musi zawdzięczać swe powodzenie, gdyż skądinąd była to grupa, która z pośród rywalizu- 
jących stronnictw na terenie wyborczym, była najmniej znaną i najmniej, rzec można, 
położyła pracy w Wileńszczyźnie. 
POLSKI ZWIĄZEK LUDOWY "ODRODZENIE" - zbliżony do "Wyzwolenia. 
na gruncie warszawskim, w czasie walki wyborczej gorąco propagował ideę Sej- 
mu Ustawodawczego, co się zaś tyczy poglądu na kwestję wileńską to, jak i inne 
stronnictwa lewicowe, "Odrodzenie" w zasadzie stało na stanowisku łączności z Pol- 
ską. W metodach agitacji wysuwało na plan pierwszy kwestję reformy rolnej oraz 
slereg Innych reform społecznych. 
Najzaciętszą kampanję "Odrodzenie" prowadziło przeciwko P. C. K. W" który 
ze swej strony uważał je za obóz radykalny pod względem społecznym i - "federali- 
stów., o ile chodzi o platformę polityczną. Nawiasem mówiąc, zarówno P. S, L. jak 
"Odrodzenie" lub "Demokraci" byli zwalczani przez obóz inkorporacyjny jako federa- 
liści, pomimo, źe żadna z tych grup, w okresie wyborów, programu federacyjnego 
oficjalnie nie wysuwała. 
"Odrodzenie. przeprowadziło do Sejmu tylko 7 posłów, co należy tłómaczyć 
pozyskaniem znacznej ilości głosów wśród mas włościańskich przez Rady Ludowe 
i Polskie Strontlictwo Ludowe. 
POLSKA PART JA SOCJALISTYCZNA - (P. P. S.) - stała również na sta- 
nowisku "łączności z Polską". W swych programowych wynużeniach, w odróżnieniu 
od innych grup, P. P, S. wysuwała ideę autonomji ziemi Wileńskiej w granicach pań- 
stwowości polskiej, oraz koncepcję Sejmu Ustawodawczego. W walce partyjnej stała 
konsekwentnie na gruncie klasowym i propagowała ideę obrony interesów warstwy 
robotniczej. 
p, p, S. wystawiła swe listy tylko w okręgach VII i IX, w tym ostatnim uzy- 
skała 2 mandaty. 
DEMOKRACI - nieliczna grupa miejscowej inteligencji radykalnej, która 
w okresie wyborów stworzyła "Polski Demokratyczny Komitet Wyborczy". W skład tego 
Komitetu weszli działacze wileńscy, którzy od szeregu miesięcy byli znani jako przy- 
wódcy obozu federacyjnego. Pol. Dem. Kom. Wyb. stał na stanowisku Sejmu Ustawo- 
dawczego oraz łączności z Polską, nie określając zresztą bliżej jej formy. Program 
P. D. K. W. najlepiej charakteryzuje następujący ustęp jego oficjalp.ej odezwy ogłoszo- 
nej w miejscowej prasie w dniu 1. I. 22. r, 
"Wymagamy, aby Sejm stał się obok rządu polskiego czynnym 
twórcą naszej przyszłości. Ządamy trwania Sejmu aż do ostatecz- 
nego załatwienia zjednoczenia z Polską". 
P, D. K. W. wystawił własną Iiste w samem Wilnie, gdzie uzyskał tylko jeden 
mandat oraz blokował s!ę z Radami Ludowemi, "Odrodzeniem" i P, S. L. na terenie 
okręgów Lidzkiego i Wasi liskiego.
		

/Vilniana_034_05_041_0001.djvu

			37 


W walce partyjnej P. K. D. W, wykazał bodaj najmniej ruchliwości i do ost- 
rych walk partyjnych naogół nie angażował się, pozostając raczej w roli bierne
o 
widza, rozgrywającej się akcji. 
NARODOWY BEZPARTYJNY POLSKI KOMITET WYBORCZY - powstał 
w Wilnie w pierwszych dniach grudnia 1921 r. w drodze zjednoczenia szeregu insty- 
tucji społecznych jak "Liga Robotnicza," "Związek Obrony Woli Ludności należenia 
do Polski" oraz przedstawicieli kupiectwa, inteligencji pracującej, kolejarzy oraz bez- 
partyjnych robotników, Pozatern był ..gorąco popierany przez Naczelną Radę Ludową 
Ziemi Wileńskiej", jak to zostało stwierdzone w Nr. 4 "Rady Ludowej" z dnia 25, XII. 
21 r. Nar. Bezp. Pol. Kom. Wyb. wysunął ten sam program co i P. C. K. W. - to 
zn. przyłączenie Wileńszczyzny do Polski bez zastrzeżeń oraz koncepcję Sejmu Orze- 
kającego. Poza temi dwoma głównemi postulatami N. B. P. K. W. uwzględnił rów- 
nież w swej odezwie z dnia 23. XU. szereg innych dezyderatów, twierdząc, iż posło- 
wie jego domagać się będą przyłączenia do Polski tych ziem Wileńszczyzny, które 
zostały zagarnięte przez Litwę lub Łotwę, w szczególności zaś Iinji kolejowej Wilno - 
Grodno, oraz fortecy Dyneburskiej wraz z przyległą doń częścią powiatu Brasławskiego, 
W walce wyborczej, prowadzonej głównie przeciwko P. C. K. W" Nar. Bezp. 
Pol. Kom. Wyb. starał się wykazać, iż P. C. K. W. jest instytucją partyjną, opanowaną 
przez Związek Ludowo-Narodowy, sam zaś chciał skupić pod swemi sztandarami 
wszystkich zwolenników inkorporacji, którzy nie są jednak zaangażowani w żadnym 
stronnictwie politycznym. N. B, P. K. W. posiadał własną listę tylko w Okręgu same- 
go Wilna i w rezultacie nie zdobył ani jednego mandatu, 
Stanowisko Żydów, Jak już zaznaczyliśmy stanowisko Żydów było cokol- 
wiek inne, niż pozostałych grup narodowościowych. Po dłuższych tarciach wewnątrz 
samego społeczeństwa żydowskiego i szeregu pertraktacji przywódców żydowskich 
z miarodajnymi czynnikami polskimi - stronnictwa żydowskie ogłosiły następującą 
deklarację: 


»I. Jako obywatele naszego kraju, związani z nim niero- 
zerwalnemi węzłami oraz zainteresowani narówni z innymi obywa- 
telami w jego rozwoju i rozkwicie, Żydzi uważają za swój obowią- 
zek przyjąć udział w Sejmie Ustawodawczym, zwołanym na zasa- 
dach demokratyczny,h i mającym na czele uregulowanie wewnętrz- 
nego życia naszego kraju, opracowania odpowiednich norm praw- 
nych i urzeczywistnienia wszelkich innych praw, należ:tcych do kom- 
petencji podobnych organów przedstawicielstwa narodowego. 
2. Żydzi uważaliby również za swój obowiązek wziąć 
udział w plebiscycie, wyznaczonym w celu rozstrzygnięcia kwestji 
przynależności państwowej naszego kraju, o ile zostałyby stworzone 
odpowiednie warunki. zabezpieczające prawidłowość prze.prowadzenia 
takowego. 
3. Kwest ja przyjęcia przez Żydów udziału w obecnie zwo- 
ływanym Sejmie może być rozstrzygniętą dopiero po wydaniu od- 
powiedniego dekretu, określającego zadania tego Sejmu". (Podpisano) 
Part ja Sjonistyczna, Part ja Demokratyczna, Związek Kupców i Prze- 
mysłowców żydów, Związek Rzemieślników żydów i Part ja 
»Cejrej-cjon 'I . 


,
		

/Vilniana_034_05_042_0001.djvu

			38 


Na powyższą deklarację grup żydowskich Prćzes Tymczasowej Komisji Rzą- 
dzącej, p Meysztowicz, odpowiedział w sposób następujący (pismo skierowane na 
ręce dora Wygodzkiego): 
"Szanowny Panie Doktorze! 
Przesłana mi deklaracja żydowskich partji politycznych i ugru- 
powań społecznych, podpisana przez partję Sjonistyczną, Demokra- 
tyczną i "Cejrej. cjon U , oraz przez Związek kupców Żydów - głosi 
między innemi: 
I) że Żydzi uważaliby za swój obowiązek wziąć udział 
w Sejmie Ustawodawczym, zwołanym na zasadach demokratycznych, 
2) że jednak kwest ja wzięcia udzi3łu w zwołanym obecnie 
S
jmie może być rozstrzygniętą dopiero po wydaniu dekretu, okre- 
ślającego kompetencje i zadanie Sejmu. 
W odpowiedzi na powyższą deklarację oświadczam: 
I) że wydana przeze mnie ordynacja wyborcza, oparta na 
zasadach powszechnego, równego, tajnego, bezpośredniego głosowa- 
nia, oraz przy udziale kobiet w Sejmie - nie spotykała się do- 
tychczas z zarzutem niedemokratyczności. 
2) że dekrety 4 I 7 i 4::: o ustalają atrybucje Sejmu, jako 
Zgromadzenia Przedstawicieli Ziemi Wileńskiej "dla dania wyrazu 
woli jej ludności", - Trudno o szersze określenie. Nowy dekret 
o kompetencjach i zadaniach Sejmu, mógłby tylko zwęzić to usta- 
lone już określenie. 
Dążyłem i dążyć będę nadal do zgodnego współżycia wszyst- 
kich narodowości w kraju naszym: to też szczerze ucieszył mnie 
ustęp deklaracji, że Żydzi uważają siebie za związanych nierozerwal- 
nem i węzłami z krajem naszym. 
W obec takiego stanowiska nie rozumiem wahań Panów co 
do udziału w Sejmie, który "da wyraz woli ludności". Wola ta 
zaważy nie tylko na losach kraju, ale i na losach zamieszkałych 
w nim poszczeg6lnych gr
p narodowych, a udział Żydów w Sejmie 
zacieśniłby więzy, łączące ich z krajem. Zechce p. Doktór przyjąć 
wyrazy mego szacunku (-) A. Meysztowicz". 
Tak brzmi oficjalna enuncjacja stronnictw żydowskich i oJpowiedź na nią 
władz miarodajnych. 
Sprawa stosunku ludności żydowskiej do wyborów była szeroko omawianą 
w miejscowej prasie, to też przytaczamy streszczenia najbardziej charakterystycznych 
artykułów: 
Pewne światło na przyczynę abstynencji Żydów rzuca artykuł p. Slapiro. dru- 
kowany w nU:iierze 295, wychodzącego w Wilnie nUnzer Togu" z dnia 26, XII 21 r. 
a zatytułowany: "do Polski czy do Litwy". - W artykule tym autor stwierdza na wstę- 
pie, iż każda polityka narodowa musi odzwierciadlać kulturalne i ekonomiczne interesy 
danego narodu. O ile chodzi o Żydów - to ich interesy, zarówno kulturalne jak 


,
		

/Vilniana_034_05_043_0001.djvu

			39 


i ekonomiczne, w Wileńszczyźnie idą w kierunku Polski z czego wynika, iż naród 
żydowski musiałby właściwie, zgodnie ze swemi interesami, wypowiedzieć się za Polską. 
Tego jednak, zdaniem autora, przedstawiciele żydowscy zrobić nie mogą, 
gdyż oznaczałoby to, że .,nie traktujemy sami poważnie naszej walki o autonomjł: 
narodowo.kuIturalną i dajemy w ten sposób atut w ręce polskiej endecji", która 
mogłaby potem twierdzić, że "Żydzi opowiedzieli się za Polską bez przyrzeczenia im 
specjalnych praw narodowych". 
Nieco dalej w cytowanym powyżej artykule czytamy: "żądanie narodowo-kul.; 
turalnej autonomji stanowi główną zasadę polityki narodowej nietylko u nas, ale jest 
to żądanie, o które walczą wszystkie żydowskie, mniej więcej znaczniejsze, skupienia 
na całym świecie. Nie mamy prawa dawać naszym przeciwnikom atutu w rękę 
przez to, że Żydzi wileńscy, ze względu na swoje interesy ekonomiczne, zrzekli się je- 
dnego z najważniejszych żądań narodowych." 
Inne nieco motywy wysuwa na plan pierwszy przywódca demokratów ży- 
dowskich, dr, Szabad, w swy
h artykułach umieszczanych w "Unzer Togu" .z 2. XII-2I r. 
W pierwszym z tych artykułów autor dłużej zastanawia sic: nad pytaniem, czy 
Żydzi mają wziąść udział w wyborach czy też nie. A więc jeżeli Sejm istotnie stanie 
się tylko Zgromadzeniem Orzekającem, jak tego chce prawica, i po uchwaleniu przy- 
łączenia Wileńszczyzny do Polski przestanie istnieć, czyli innemi słowy, będzie miał 
charakter plebiscytu, to rzeczą jest jasną, że w takim Sejmie Żydzi udziału brać nie 
będą. O ile jednak zwycięży inny pogląd i Sejm stanie się Sejmem Ustawodawczym, 
zajmie się sprawami gospodarczemi lub kuIturalnemi, oraz szeregiem reform we- 
wnętrznych "jasnem jest, że obywatele Żydzi, choć są w mniejszości, nie mogą zrzec 
się udziału w wyborach". . 
Dalej autor dowodzi, że zgóry można przewidzieć, iż większość w Sejmie 
będą mieli Polacy, którym niezmiernie zależy na tern, aby Żydzi przystąpili do wybo- 
rów i podnieśli przez to autorytet Sejmu w oczach Europy. Dla szeregu przyczyn 
żydzi w Sejmie - za Polską wypowiedzieć się nie mogą, zaś ewentualne głosowanie 
preciwko inkorporacji byłoby rozumiane jako akt wrogi. Zdaniem więc D-ra Sza- 
bada "szczęście Kraju i Polski byłoby pewniejsze, gdyby utworzono wielką Litwę 
w sojuszu z Polską", 
W artykule z dnia 1. I. 22 r. ten sam autor twierdzi, iż główną przyczyną 
abstynencji jest głęboka miłość rodzinnego kraju, panująca wśród mas żydowskich, 
któia jednak nie zawsze i nie w dostatecznej mierze jest braną pod uwagę. W ciągu 
szereS!u lat-asymilacji ulegała tylko inteligencja żydowska, kupcy i kobiety, pozostali 
zaś Żydzi byli zawsze patrjotami swego kraju i wytworzyli specjalną kategorję Żydów 
litewskich, czyli tak zwanych "litwaków", którzy we wszystkich dziedzinach, zarówno 
narodowej jak i kulturalnej, zawsze starannie pielęgnowali swą odrębność, Dlatego 
też, zdaniem autora, nie może być mowy o wypowiedzeniu się za Polską lub Litwą, 
gdyż nie moźna wybrać sobie nowej Ojczyzny, jak się nie wybiera rodziców. Z tego 
punktu widzenia kwest ja interesów ekonomicznych musi ustąpić na plan dalszy, 
W ten mniej więcej sposób leaderzy żydowscy i prasa komentowała przy- 
czyny powstrzymania się Żydów od udziału w wyborach. Jeżeli chodzi o stanowisko 
Żydów zamieszkałych w Kowieńszczyźnie - to jest ono bardziej wyraźne, i szereg 
enuncjacji w prasie kowieńskiej rzuca całkiem nowe światło na poglądy Żydów 
w sprawie Wilna. Jako najbardziej charakterystyczny przykład poglądów pewnych 
grup żydowskich, streszczamy artykuł drukowany w dzienniku "Nais" z dnia 29:IX. 
21 r'I a powtórzony następnie przez wileński "Głos Litwy". W artykule tym czytamy 
"Wilno jest ukochaniem naszem i nadzieją, a zarazem raną, Ranę tę nam obcy spra-
		

/Vilniana_034_05_044_0001.djvu

			40 


wili-ci, co bawią sic: w grc: dyplomacji, grę krwawą, sprawiającą nam ból i cierpienie. 
Jest to tysiąc razy bardziej kwest ją naszą żydowską, niż międzynarodową. Wśród 
starszego pokolenia uchodziło Wilno za Jerozolimę litewską, pełną pamiątek i śladów 
tajnego rozkwitu światopoglądu realnego i oświadczenia żydowskiego". 
"Wilno jest atoli nie tylko tradycją i muzeum ghetta. Tutaj narodził się 
duch rewolucyjny żydowski, tutaj tkwił żydowski duch robotniczy, pielęgnując dumę 
narodową i poczucie obywatelskości, Mogłoby więc Wilno być drogowskazem dla 
źydowstwa litewskiego. 
I dalej: "C7.ego chcemy zatem?" 
"Chcemy... wolelibyśmy, aby Wilno zostało Wilnem, żydowskiem Wilnem. 
Mamy wszelkie podstawy do przypuszczenia, że Żydzi posiadają nie mniej praw na 
Wilno, niżeli strony sporne. I może projekt uczynienia z Wilna miasta wolnego, 
jest nietylko najmądrzejszym, lecz i najbardziej sprawiedliwym". 
Stanowisko Białorusinów. Jak już zaznaczyliśmy powyżej, Białorusini w sto- 
sunku do wyborów podzielili się na dwa odłamy: jedni z nich zwalczali samą ideję 
Sejmu i prowadzili ożywioną agitację w kierunku abstynencji wyborczej, inni zaś 
wzięli udział w Sejmie, zgłosili własne listy kandydatów, i agitowali przeciwko po. 
wstrzymaniu się od wyborów. Na czele przeciwników Sejmu stał Narodowy Ko- 
mitet Białoruski, rezydujący w Wilnie, który w sprawie wyborów powziął w dniu 
lO/XII. 21 r. następującą uchwałe i ogłosił ją w formie deklaracji: 
"Biorąc pod uwagę: 
I) że Ziemie Zachodnio- Białoruskie, które odeszły od Rosji, 
sztucznie zostały podzielone na części pomiędzy "Litwą Środkową" 
a Rzeczpospolitą Polsk
, 
2) że w sporze pomiędzy republikami Polską a Litewską 
o terytorjum Litwy Środkowej, w obrębie której Białorusini stano- 
wią bezwarunkową większość, głos narodu białoruskiego i jego in- 
teresy nie są brane pod uwagę, 
3) że zwoływany obecnie Sejm "Litwy Środkowej" ma 
stanowić o losie tylko jednej części Białorusi zachodniej, wówczas 
gdy druga część całkiem jest pozbawiona prawa samostanowienia, 
4) że pomimo różnolitej pod względem narodowościowym 
ludności "Litwy Środkowej" i spornego jej terytorjum, cała władza 
z!1ajduje się wyłącznie w ręku jednej tylko narodowości - poJskiej, 
w znacznym stopniu nawet nie w ręku obywateli kraju, 
5) że funkcje i charaktŁ:r Sejmu nie zostały określone w drodze 
urzędowej, fakt zaś zwołania jego wobec jednostronnej władzy nie 
daje pewności, że projektowany Sejm będzie istotnie ujawnieriiem 
woli kraju, 
6) że w przeci
gu prawie trzech lat wszelkiemi sposobami 
dostępnemi władzy państwowej była uprawniona na ziemiach bia- 
łoruskich polityka narodowego ucisku Białorusinów, zamykane były 


-
		

/Vilniana_034_05_045_0001.djvu

			41 


szkoły bi
łoruskie, pisma, organizacje ekontJmiczne, t
piona była 
wszelka praca nad kulturalnym i ekonomicznym rozwojem narodu 
białoruskiego, 
7) że po trzech latach tego rodzaju polityki, obecnie, wo. 
bec krótkiego, 30-dniowego okresu wy borczf go, zdezorganizowana 
i zdezorjentowana ludność białoruska nie będzie w stanie świadomie 
i swobodnie ujawnić swych myśli i żądań tembardziej, że nawet 
i na czas wyborów nie ogłoszono odpowiedni
h gwarancji swobo- 
dy, że i nadal władza uprawia politykę zamykania szkół białoru- 
skich, zakazu niezależnej prasy białoruskiej i t, d. 
8) że w tych warunkach swobodne i ś
iadome ujawnienie 
woli ludności naszego kraju za pomocą wyborów do projektowa 
nego Sejmu jest niemożliwe, 
Białoruski Komitet Narodowy oświadcza, że" istotne wy. 
konanie woli ludu w Sejmie Wileńskim, co oddawna figuruje jako 
hasło polityczne na sztandarach całej demokracji krajowej, możliwe 
jest "tylko przy udziale w rządach kraju wszystkich jego narodo. 
wości, na zasadach równości, przy faktycznem zabezpieczeniu spo- 
łecznych i narodowościowych swobód na przeciąg dłuższego czasu 
i przy rozciągnięciu wyborów do Sejmu Wileńskiego na wszystkie 
Ziemie Białoruskie, odłączone od Rosji. Tylko w tych warunkach 
możliwe jest tak niezbędne zjednoczenie wszystkich narodowości 
kraju na gruncie pracy państwowo - twórczej, oraz prawidłowego 
ujawnienia woli całej ludności". 
Powyższa uchwała Biał. Kom. Narodowego prócz wyjaśnienia stanowiska tej 
grupy Białorusinów w stosunku do ",yborów. zawiera szereg zarzutów przeciwko 
władzom polskim w Wileńszczyznie. Nie miejsce wdawać się tu w polemikę i oba- 
lać wspomniane wyżej oskarżenia. co zresztą nie byłoby zbyt trudnem. ograniczymy 
się natomiast do stwierdzenia, iż powyższa taktyka miała wyraźnie na celu zdyskre- 
dytowanie przy tej okazji władz polskich i, że nieprzychylne stanowisko Biał, Kom. 
Nar. jest zrozumiałem. o ile przyjmiemy pod uwagę. iż Komitet ten jest inspirowany 
i popierany przez t. zw. rząd Łastowskiego w Kownie, którego samo miejsce pobytu 
rzuca wyraźne światło na charakter jego działalności. 
Biał. Kom. Nar. miał na swych usługach szereg pism, które podobnie do 
prasy litewskiej wszelkiemi możliwemi środkami starały się powstrzymać ludność od 
udziału w wyborach oraz obniżyć znaczenie i autorytet Sejmu w oczach wyborców. 
Należy tu zaznaczyć, co z resztą jasno wynika z zestawień cyfrowych wyników głoso- 
wania, iż akcja Biał. Kom. Nar, poniosła zupełną kłęskę, gdyż ludność białoruska nie 
poszła za wskazówkami Komitetu .i w dniu 8, I. 22. tłumnie głosowała, 
Wręcz odwrotne stanowisko zajął t. zw. "Związek Krajowy". O ile chodzi 
o platformę polityczną. to "Związek Krajowy" reprezentował bezsprzecznie kieiunek 
polonofilski i narówni z innemi ugrupowaniami brał udział w akcji wyborczej. two- 
rząc w tym celu "Centralny Białoruski Komitet Wyborczy" z siedzibą w Wilnie. 
Komitet ten w akcji wyborczej wysunął następujące dezyderaty, ogłoszone w dzien- 
niku. "Rodnaja 
tarana" z dn, 31. XII. 21 r. 


-
		

/Vilniana_034_05_046_0001.djvu

			42 


"Posłowie białoruscy będą się domagali: 
l) Aby Ziemia Wileńska wspólnie z inneml ziemiami za' 
chodniej Białorusi była dołączona do Polski i miała swe autono- 
nuczne prawa. 
2) By wschodnia Białoruś, którą podług haniebnego w dzie- 
jach narodu traktatu ryskiego przyłączono do Rosji Sowieckiej, zo- 
stała zwolniona od tyranów i połączona w jedną niepodzielną Bia- 
łoruś w autonomicznej łączności z Polską. 
3) By jaknajrychlej została przeprowadzoną reforma rolna, 
przyjęta przez Sejm Polski i zatwierdzona przez Konstytucję. 
4) By przy podziale ziemia przeszła na własność włościań- 
stwa i w pierwszym rzędzie byli nadzieleni ziemią bezrolni i ma- 
łorolni. 


s) By lasy, bogactwo Białorusi, nic były niszczone, 
a przeszły do rządu, by materjał drzewny był wydawany potrzebu- 
jącym tego włościanom na warunkach ulgowych. 
6) By ekonomicznemu ruchowi białoruskiemu nie czynio- 
no żadnych przeszkód, 
7) By tam, gdzie ludność tego chce, były utworzone 
szkoły białoruskie, w których młodzież białoruska mogłaby się 
kształcić w swej ojczystej mowie białoruskiej. 
S) By szkoła białoruska była wolną i miała takie same 
prawa jak i szkoła polska. 
9) By rychlej został wprowadzony samorząd wojewódzki 
l gmmny. 
10) By powracającym z Rosji bolszewickiej wygnańcom 
rząd niezwłocznie dopomógł. 
I I) By odbudowano zniszczone 
dał mieszkal'1com tych wsi zapomogę w 
inwentarza i t. d. 


przez wojnę wsie, a rząd 
formie materjałów, nasion, 
1 


Takie były postulaty wysunif;;te przez Białoruski Centralny Komitet Wybor- 
czy. Komitet ten zgłosił -własne listy kandydatów w Okręgu Oszmiańskim i Komaj- 
skim lecz tak w jednym, jak i w drugim zbyt mała ilość głosów padła na te listy, 
i w rezultacie ani jednego mandatu nie uzyskał. W walce wyborczej Białoruski 
Centralny Komitet Wyborczy najostrzej zwalczał Biąłoruski Komitet Narodowy, któ- 
remu zarzucał, że jest ekspozyturą rządu Łastowskiego, będącego na usługach Niem- 
ców i działającego za ich pieniądze, oraz, że niema zupełnie posłuchu wśród miej- 
scowej ludności. 
, Dla ścisłości należy zaznaczyć, iż wszystkie powyższe dezyderaty Białoruskie- 
go Centralnego Komitetu Wyborczego opierały się na uchwałach zjazdu Zachodniej 
Białorusi, zwołanego z inicjatywy "Związku Krajowego" na dzień 11 i 12 grudnia 


-
		

/Vilniana_034_05_047_0001.djvu

			4-3 


do Wilna. Z szelegu uchwał powziętych na tym zjeździe przytaczamy te tylko które 
mają charakter polityczny i bezpośrednio odzwierciadlają stanowisko Białorusinów 
w sprawie Wilna i wyborów. Uchwały te brzmią: 
"Biorąc pod uwagę: 
l) że historyczna przeszłość wiąże naród białoruski i Rze- 
czypospolitę Polską, która to łączność odpowiada w zupełności 
naszym interesom narodowym, 
2) że Rosja, żródło imperjalizmu i nienawiści narodowo- 
ściowej, musi być wyłączoną od wszelkich możliwości wejścia z nią 
w związek państwowy, 
3) że Polska jest wałem ochronnym przeciwko ekspansji 
wschodu, 
4) że ryski i bolszewicko -litewski traktaty rozerwały na 
części żywe ciało Białorusi, 
S) że Białoruś powinna być niepodzielną, autonomiczna 
jednostką związaną z Rzecząpospolitą Polską, 
6) że traktat ryski przyłączył do Polski znaczną część 
ziem białoruskich, 
7) że naród białoruski do ostatnich wysiłków powinien 
prowadzić krwawą i dyplomatyczną walkę o uwolnienie swej oj- 
czyzny od bolszewicko - moskiewskiej niewoli, 
8) że konstytucja Polski gwarantuje narodowi biClłoruskie- 
mu pełnię jego praw, - 
9) że uznanie polskiej państwowości jest jednym z funda- 
mentów naszej narodowej pracy, 
10) że parlament jest najlepszym środkiem walki o prawa 
narodu białoruskiego, 
11) że Wileńszczyzna winna być ekonomiczną częścią Rze- 
czypospolitej Polskiej wraz z innemi ziemi3mi zachodniej Białorusi, 
12) że rząd litewski w ciągu całego okresu budownictwa 
państwowości litewskiej wyraźnie wrogo traktował ruch narodowo- 
białoruski i bezwzględnie odrzucił nasze prawa do terytorjum 
Wileńskiego l -- 
Zjazd gorąco wzywa cały naród bialoruski do wzięcia 
jak najbardziej czynnego udziału w wyborach do Sejmu \Vileńskiego, 
stwierdzając w ten sposób naszą niezłomną wolę połączenia- tej 
ziemi z Polską, Pozatem Zjazd wzywa masy włościańskie do pracy 
organizacyjnej nad mającemi się odbyć wkrótce wyborami do Sejmu 
Warszawskiego. Włościanie muszą pamiętać, iż tylko posyłając 
istotnie ludowych przedstawicieli do Sejmu Rzeczypospolitej, - będą 
oni mogli skutecznie bronić swych praw.
		

/Vilniana_034_05_048_0001.djvu

			44 


Zjazd uch walił: 
I) Szczerze dzi
kować Narodowi Polskiemu za wyzwolenie 
części Białorusi z pod jarzma moskiewskich komunistów. 
2) Stać mocno na gruncie zupełnego zespolenia wszystkich 
Białorusinów z Narodem Polskim z uznaniem pai1stwowości pol- 
skiej na zasadach autonomicznej łączności. 
3) Wziąć udział i uświadamiać cały naród białoruski 
o Sejmie Litwy Środkowej i Warszawskim-Rzeczypospolitej Polskiej. 
4) Domagać się wszelkiemi siłami połączenia części Biało- 
rusi, oddanej podług traktatu ryskiego moskiewskim komunistom. 
S) Piętnować wszystkie ciemne jednostki które siej
 waśń 
wśród białoruskiego narodu, zasłaniając si
 jego imieniem, jednostki 
szerzące 3gitację komunistyczną, a także jednostki wyst
pujące 
w imieniu rządu Łastowskiego, znajdującego się w Kownie, i nie 
mającego nic absolutnie wspólnego z narodem białoruc;kim". 


- Dalsze uchwały Zjazdu dotyczą spraw ekonomicznych, szkolnych, powrotu 
wygnańców i t. d, wobec czego zostają pominięte, gdyż nie mają bezpośredniego 
związku ze sprawą wyborów. 
Stanowisko Litwinów. Co się tyczy stanowiska Litwinów wileńskich - to 
było ono zupełnie zdecydowane i konsekwentne, z tej też racji nie wymaga wielu ko- 
mentarzy. 
Od chwili, gdy sprawa Sejmu w Wilnie stała się aktualną, organa litewskie 
zwalczały tę koncepcję i zapowiadały zawczasu, iż Litwini w tym Sejmie udziału nie 
wezmą. To też gdy Prezes Okręgowej Komisji Wyborczej na m. Wilno, L. Grabow- 
ski, przesłał w dn. 3. XII. 21 r. do Tymczasowego Komitetu Litewskiego pismo z proś- 
bą o wskazanie osób, któreby wesz
y w skład komisji wyborczych w charakterze 
przedst:łwicieli ludności litewskiej, - otrzymał w odpowiedzi pismo następujące: 


"W odpowiedzi na pismo PaIiskie z dnia 3, XII. 21 r, 
Nr. 13. w którym Pan prosi o dostarczenie Panu przez Tym. Kom. 
Lit. w Wilnie listy osób do udziału w Komisjach Wyborczych. 
Komitet podaje do Pańskiej wiadomości. że prośby Pańskiej speł- 
nić nie może z powodów następujących: 
l, Tymczasowy Kom. Litewski w Wilnie jest obrany przez 
zorganizowane społeczeństwo litewskie w Wilnie w celu wyra- 
żenia i obrony potrzeb tego społeczeństwa. którego też stanowi s- 
· ko w sprawach poszczególnych Komitet stara się zrealizować 
i nie może brać udziału w pracy, któraby szkodziła interesom 
społeczeństwa li tewski ego, 
2, Dotychczasowa trzyletnia adminisfracja polska w Wi- 
leliszczyźnie wskazuje, że. nawet zmuszane do lepszego obcho- 
dzenia się z ludnością zanim przyłączy kraj ten do Polski, wła- 


-
		

/Vilniana_034_05_049_0001.djvu

			45 


dze polskie i zorganizowana część społeczeństwa polskiego miejs- 
cowego i niemiejscowego, nieraz gorzej od dawnych ciemięży- 
cieli uciskają i prześladują Litwinów, ich życie społeczne i osobis- 
te, księży, szkoły, pisma instytucje handlowe i przemysłowe, sto- 
warzyszenia, nie ukrywając swej chęci wyplenienia litewskości 
w Wileńszczyznie, 
3, Społeczeństwo polskie organizuje Sejm Wileński w tym 
celu, aby wyzyskując środki okupacyjne i monopol pracy poli- 
tycznej, zmusić Wilellszczyznę do połączenia się z Polską i osta- 
tecznie ją spolonizować. 
4. W tym celu Wileńszczyzna oddawna jest opracowy- 
waną przez dostarczanych z Polski agitatorów i za pieniądze 
stamtąd przesyłane, jednocześnie zaś pilnie się strzeże, by żaden 
działacz z Litwy Niepodległej nie przybył z poza linji demarka- 
cyjnej do Wileńszczyzny w celu pracowania na korzyść Litwy, 
miejscowi zaś działacze litewscy też są krępowani i prześladowani. 
5. Administracja polska w Wileńszczyznie zniszczyła in- 
stytucje i siły litewskie, pochwyciła w swe ręce całą pracę agita- 
cyjną, ku wyżej wymienionemu celowi skierowuje system i pos- 
tępowanie wyborcze, aż do ostatniej chwili nie zaprzestając prze- 
śladowania Litwinów. 
6, W takich warunkach nawet obiecywane na czas wy- 
borów "wolności" będą czcze. Sejm w ten sposób zwoływany 
odzwierciedli tylko opinję zbałamuconej przez agitatorów z Pol- 
ski mniejszości społeczeństwa, spóźni powrót Wileńszczyzny do 
Litwy Niepodległej, od której Polska chce ją oderwać i przeto 
jeszcze bardziej utrudni sytuację Litwy. a zwłaszcza Litwinów Wi- 
lellskich, 
7. Wobec wyłuszczonego, wileńskie społeczeństwo Litew- 
skie, nie chcąc wykroczyć przeciwko swemu narodowi i ojczyź- 
nie, nie uczestniczy w wyborach do takiego Sejmu, spełniając 
zaś jego wolę Tymczasowy Komitet Litewski w Wilnie, nie bę- 
dzie brał udziału w takich wyborach, 
Prezes Komitetu (- -) Michał Birżyszka. Członkowie Ko- 
mitetu: (-) K. Cibiras (- -) B, Birżiskiene (-) Kan, J, Kukta 
(- -) S, Jackiewiczius (- -) K. Staszys. - sekretarz Komitetu. 
(- -) Br, J, Augevyczius, 


Poza tą oficjalną enuncjacją Litwinów wileńskich dla zobrazowania całokształ- 
tu spraw przytaczamy tv jt.szcze w dosłownym przekładzie protest złożony przez rząd 
litewski na ręce Prezesa Rady Ligi Narodów w sprawie wyborów w Wileńszczyźnie. 


-
		

/Vilniana_034_05_050_0001.djvu

			46 


"Panie Prezesie! Dnia 16 listopada, na propozycję rządu 
polskiego, Sejm Warszawski. głosował za rezolucją jaknajśpiesz- 
niejszego ogłoszenia na sporne m terytorjum Wileńskiem wyborów 
do Sejmu. któryby rozstrzygnął los -tego kraju, Opierając się na 
tej rezolucji. gen, Żeligowski wydał dn. 30-go listopada dekret 
o wyborach do Sejmu dn, 8 stycznia roku 1922, Sejm ten to 
będzie niby odwołanie się do woli ludności. Mając na myśli: 
l) że sprawiedliwe referendum może mieć miejsce tylko 
przy pewnej swobodzie głosowania, jak to było postanowione 
w rezolucji Rady Ligi Narodów dn, 28 września 1920 r., 
2) że po odwołaniu się do woli ludności w czasie ucisku 
okupacji, to odwołanie się może być uważane jako dalszy ciąg 
ucisku. 


3) że wojsko polskie już trzeci rok. jak zajęło \Vilelisz- 


czyznę. 


4) że administrowanie krajem znajduje się zupełnie w rę- 
ku okupantów. 
5) że ,usunięcie się jednego gen. Żeligowskiego z \Vitna 
nie zmienia stanu rzeczy wewnątrz kraju. gdyż Meysztowicz. 
następca Żeligowskiego, w swym oficjalnym manifescie z dn. l 
grudnia oświadcza. że wojsko i administracja polska pozostają 
jak dotąd, 
6) że rząd polski zaprowadził prawdziwy teror przeciw 
mieszkaricom, nie mówiącym po polsku. 
7) że ten porządek nie tylko skasował litewskie politycz- 
ne organizacje, wypędzając z kraju element przeciw-polski. lecz 
i organizacje ekonomiczne i kulturalne. jak wykazały pogromy 
litewskich instytucji w "itnie, w październiku roku bieżącego. 
8) że również niszczyli polityczne i kulturalne organizacje 
białoruskie, 
9) że prasa litewska, białoruska i żydowska nigdy nie 
miały wolności przy ucisku okupantów, 
10) że niema żadnej możliwości prowadzenia jakiejkol- 
wiek propagandy na korzyść Litwy, 
11) że przeciwnie, propaganda przeciw Litwie prowadzo- 
na jest nie tylko otwarcie i swobodnie, lecz nawet przy po- 
mocy założonych w tym celu organizacji, popieranych przez ad- 
ministrację i kler polski. jako to: "Związek Bezpieczelistwa Kraju" 
,,
wiązek Obrony \\"oli Ludności należenia .do Polski" "Straż 
Kresowa" i inne, 


.-
		

/Vilniana_034_05_051_0001.djvu

			47 


12) że ogłoszone i obecnie przygotowywane wybory do 
Sejmu odbywają się w takich warunkach. że falsyfikacja woli lud- 
ności jest bardzo wyraźna, wobec tego rząd Republiki Litewskiej 
jaknajostrzej protestuje przeciw wszystkim usiłowaniom rządu 
polskiego rozwiązania kwestji Wileńszczyzny jednostronnie, fał- 
szując objawienie woli ludności kraju spornego i zgóry oświad- 
cza, że choćby Sejm doszedł do skutku, to rząd litewski będzie 
uważać go za niemający żadnej wartości", 
Proszę. Panie Prezydencie, przyjąć wyrazy wysokiego 
szacunku, 


Czasowo pełniący obowiązki 
Ministra Spraw Zagranicznych (- -) Klimas. 


Niezależnie od powyższego oświadczenia miarodajnych sfer litewskich, a ra- 
czej wbrew ich stanowiskl!. w okręgu II, Święciańskim. została zgłoszona lista kandy- 
datów podpisana przez kilkudziesięciu Litwinów, a zawierająca 3 nazwiska litewskie, 
Lista ta została zgłoszona po uplywie przepisanego terminu (3.1 22.) i dlatego jedynie nie 
została przez władze wyborcze uwzględnioną. Pomimo tego jednak ludność w nie- 
których miejscowościach tego okręgu była pry;ekonaną. iż taka lista istnieje i w gmi- 
nie Daugieliskiej padło na nią 413 głosów, które w rezultacie, rzecz prosta, zostały 
unieważnione. 


Wogóle abstynencja wyborcza Litwinów, nie była zupełna, Wiele wsi litew- 
skich, jak to wynika z tablic i danych statystycznych niniejszego sprawozdania. pomimo 
nakazu idącego z zewnątrz. wzięło udliał w głosowaniu. 
Rosjanie. Rozrzuceni po całem terytorium nieliczni Rosjanie, w większości 
element napływowy w kraju. nie tworzyli odrębnej grupy narodowościowej. któraby 
mogła odegrać pewną rolę w akcji wyborczej. Naogół byli na to zbyt nieliczni i nie po- 
siadali swych oficjalnych organów reprezentacyjno-politycznych. któreby w ich imieniu 

ogły zająć to lub inne stanowisko. Jedynie w okręgu Brasławskim. gdzie Rosja- 
nie-staroobrzędowcy tworzą nieco większe skupienia. została zgłoszona lista rosyjska 
Nr. 1, która w rezultacie otrzymała 1320 głosów. co przy dzielniku wyborczym 2323. 
nie wystarczyło na przeprowadzenie jednego kandydata. 
. 


Inne narodowości. Na terenie wyborczym około 3%, łącznie z Rosjanami. 
stąnowią Tatarzy. Karaici i Niemcy. Wszyscy oni są rozrzuceni w drobnych osie- 
dlach. O "stanowisku" tych drobnych grup narodowościowych mówić jest 
trudno, gdyż nie są oni zorganizowani i nigdzie nie spotykano ich oficjalnych 
enuncjacji. Ogólnie rzecz biorąc, można tylko stwierdzić. iż wszystkie te grupy. nie 
wyłączając i Rosjan, zupełnie przychylnie ustosunkowały się do Sejmu i wszędzie 
brały czynny udział w akcji wyborczej i samem głosowaniu. . 
Działalność komunistów. Należy zaznaczyć, iż w okresie wyborczym kilka- 
krotnie miało miejsce wystąpienie na widownię komunistów, próbujących szerzyć sym- 
patje ku Rosji Sowieckiej; mianowicie w pow. Wileńskim. w okolicach Suderwy. dwu- 
krotnie były zerwane wiece przez agitatorów bolszewickich. którzy jednakże nigdzie 
nie zdołali zdobyć sobie zaufania miejscowej ludności, Niezależnie od tych jawnych 
wystąpień. niejednokrotnie notowano obecność agentów bolszewickich, szerzących 


-
		

/Vilniana_034_05_052_0001.djvu

			48 


ideje komunistyczne w poszczególnych okręgach, szczególnie zaś w pobliżu granicy 
sowieckiej. Agitatorzy ci w stosunku do Sejmu propagowali hasło bojkotowania 
go i nie brania udziału w wyborach. szerzyli natomiast ideję walki klasowej i prze- 
kazania władzy radom robotniczo-włośćjańskim, Na całym terenie wyborczym kur- 
sował szereg ulotnych odezw o tendencjach wyraźnie komunistyc,,"ych, 
Niezależnie od tego było w okrę
ach Brasławskim i Lidzkim parę wypadków 
zgłoszenia list kandydatów, złożonych z sympatyków komunizmu. Jak w jednym, 
tak i w drugim okręgu. listy te były zgłoszone nieformalnie oraz po upłynięciu 
przepisanego terminu i dlatego nie mogły być przez komisje okręgowe uwzg
ędnione. 
Listy te oficjalnie nosiły nazwę: "listy mieszkańców gminy. . ..., 


Stanowisko organizacji spolecznych. Na specjalne omówienie zasługuje sta- 
nowisko niektórych organizacji społecznych. które aczkolwiek nie stanowiły odrę- 
bnych grup politycznych walczących o mandaty, jednakże brały czynny udział w akcji 
wyborczej i swą pracę skierowały przeważnie w kierunku zwalczania ewentualne. 
abstynencji wyborczej. Na pierwszem miejscu należy tu wskazać na działalność t. zwj 
..Straży Kresowęj". która swe zasadnicze stanowisko sprecyzowała w następującym 
oświadczeniu: . 


Towarzystwo Straży Kresowej oznajmia, iż nie będzie bra- 
ło udziału w wyborach do. Sejmu w Wilnie w znaczeniu partyjno- 
politycznem. to znaczy nie wystawia swoich list poselskich, nie 
zawiera z nikim bloków wyborczych i t. d, 
"Praca Towarzystwa w czasie wyborów zgodnie z uchwa- 
łami zjazdu przedstawicieli kół T-wa w dniu 13 listopada r. b, 
będzie miała jedynie na celu przyczynienie się do zmniejszenia 
ilości powstrzymujących się od udziału w wyborach. 
(-) S. Mydlarz, 
Skr. Zarz. Okr. T-wa Straży Kresowej, 


W ten sposób brzmi oficjalna enuncjacja T-wa Straży Kresowej opubliko- 
wana w miejscowej prasie, Wewnątrz samej organizacji zostały wydane szczegółowe 
instrukcje, zawierające wskazówki dla funkcjonarjuszy T-wa w sprawie ich za,howa- 
nia się podczas akcil wyborczej. oraz ustalające poniższ
 zasady taktyki T-wa. 


"T-wo Straży Kresowej w okresie wyborczym podejmuje 
akcję propagandy za głosowaniem do Sejmu Wileńskiego, Celem 
tej akcji będzie, by jaknajmniejszy procent był uchylających się 
od głosowania, \Vszelka więc agitacja partyjna jest niedopusz- 
czalną. Każdy pracownik dopuszczający się wykroczenia z tego 
tytułu będzie natychmiast usuwany z posady", 


Dalsze ustępy instrukcji mówią o obowiązkach instruktorów okręgowych, 
polegających na zwoływaniu zebrań. wieców i t. d., na zaznajamianiu ludności z tech- 
niką wyborów, z zasadami ordynacji wyborczej i t. p, 
Drugą z kolei organizacją społeczną, która prowadziła w okresie przedwy- 
borczym akcję zbliżoną do prac omówionej powyżej "Straży Kresowej", był "Związek
		

/Vilniana_034_05_053_0001.djvu

			49 


Bezpieczeństwa Kraju." Praca Z. B. K. szła również w kierunku zwalczania absty- 
nencji wyborczej oraz nieangażowania się w żadnym kierunku politycznym. Komenda 
Główna tego Związku wydała w drugiej połowie grudnia 1921 roku do swych człon- 
ków odezwę, w której wzywała ich do wzięcia udziału w wyborach, oraz zachęcania 
ludności do spełnienia jej obywatelskiego obowiązku, 
Należy tu jeszcze wspomnieć o roli, jaką odegrali akademicy Uniwersytetu 
Wileńskiego. Na kilka dni przed wyborami (4,1.22 r.) 7 organizacji akademickich 
ogłosiło w prasie odezwę zatytułowaną: "D.) wszystkich akademików", w której znaj- 
dujemy następujący apel: 
.. \V poczuciu ważności chwili podpisane organizacje 
\Vszechnicy Wilellskiej. zwracają się do całej młodzieży akade- 
mickiej. nie z apelem. ale wprost z nakazem, aby każdy z was. 
Koleżanki i Koledzy. stanął do pracy, Obowiązkiem waszym jest 
poświęcić przynajmniej trzy ostatnie decydujące dni na propagan- 
dę wyborczą. na uświadomienie szerokich mas wybon.zych o za- 
sadach ordynacji. o celu wyborów, 'Wszyscy na wieś, wszyscy 
do pracy!" 


Dalszy ustęp zawiera wezwanie o przybycie na wiec w tej sprawie. Rezul- 
tatem tej odezwy było wysłanie przez Radę Młodzieży Akademickiej U. S. B. w dniach 
4-5 stycznia kilkudziesięciu akademików, którzy, występując w charakterze bezstronnych 
informatorów nie angażujących się partyjnie, mieli za zadanie uświadamiać ludność 
o technice wyborów. oraz zwalczać abstynencję wyborczą. Owych kilkudziesięciu 
akademików, w ciągu ostatnich trzech dni, rozproszyło się po terenie wyborczym 
i w poszczególnych obwodach prowadziło agitację w kierunku uczestniczenia w wy. 
borach oraz udzielało wskazówek, dotyczących technicznej strony głosowania. 
Należy tu zaznaczyć. iż powyższa akcja była samorzutnie podjętą przez or- 
ganizacje akademickie oraz przeprowadzoną na odpowiedzialność Rady Młodzieży 
Akademickiej, która się tą sprawą zajęła. . 
Niezależnie od tego, studenci pracowali na prowincji w charakterze instrukto- 
rów poszczególnych grup lub komitetów wyborczych. Nie miało to jednak cech zor. 
ganizowanej akcji akademickiej i poszczególni studenci. biorąc w ten sposób udział 
w akcji wyborczej, występowali raczej jako jednostki prywatne, n!e Zoś jako upo- 
ważnieni przed:;tawiciele Młodzieży Akademickiej.
		

/Vilniana_034_05_055_0001.djvu

			Przebieg wyborów. 


Przebieg głosowania odzwierciedlił z jednej strony uczuciową stronę wybo- 
rów, z drugiej zaś wykazał zrozumienie przez ludność powagi chwili i doniosłości 
dokonywanych wyborów. jak świadczą raporty Komisarzy Okręgowych, ludność po 
tylu latach wojny, spragniona pokoju, dążąca do zlikwidowania dotychczasowego 
prowizorjum, widziała w wyborach ów czyn, który zdoła ziścić jej pragnienia i raz 
na zawsze rozstrzygnąć jej losy, 
Stosunkowo krótka, lecz intensywna praca aparatu wyborczego, zmierzająca 
do jaknajszerszego uświadomienia ludności o technice wyborów, zarządzenia władz, 
zapewniające zupełną swobodę w wypowiedzeniu się ludności, wreszcie, ścieranie się 
poszczególnych grup politycznych i rozwinięta przez nie agitacja - wszystko to zło- 
żyło się na poruszenie ludności i zachęcenie do udziału w wyborach. Udział ten 
był tłumny. Wszędzie ludność wykazała wielkie zrozumienie sprawy i traktowała 
wybory jako swój obowiązek obywatelski, Dzień wyborów był dniem święta dla 
ludności Wileńszczyzny. 
Przebieg wyborów był zupełnie spokojny. W dniu 8 stycznia, w niezamąco- 
nym niczem nastroju, lu4ność stanęła do urn wyborczych. W znacznej mierze za- 
chęcał ludność do wyborów fakt, że w komisjach obwodowych zasiadali przedstawi- 
ciele różnych narodowości, zamieszkujących dany obwód, 
jak wiadomo ogólny procent głosujących na całym terenie wyniósł 64,4°[8. 
mógłby on jednak być jeszcze wyższym, gdyby nie szereg niesprzyjających okolicz- 
ności i warunków, które wynikają z charakteru samego terenu. Tak więc, nie wszę- 
dzie było możliwem takie podzielenie okręgu, by odległość od posz
zególnych osiedli 
do swej komisji obwodowej nie przekraczała 6 klm" niekiedy była ona jednak więk- 
szą, co przy złym stanie dróg częściowo powstrzymało wyborców od udziału w wy- 
borach. Pozatem, wskutek niskiego stopnia kultury w kraju, personel komisji obwo- 
dowych naogół był mało wykwalifikowany, a niekiedy nawet niezbyt inteligentny, 
wskutek czego nie zawsze potrafił dobrze zorganizować techniczną stronę składania 
głosów, jednocześnie lokale wyborcze na prowincji były naogół zbyt szczupłe 
(b. czc:sto komisje obwodowe w braku innych lokali mieściły się w zwykłych chłop- 
skich cbatach), wobec czego, tworzące się kolejki musiały oczekiwać na dworze przy 
dość silnym mrozie. Z tej też racji w większości obwodów, które miały dużą liczbę 
głosujących, zauważono, iż wielu wyborców, nie chcąc lub nie mogąc dłużej czekać, 
rezygnowało ze swego prawa i odjeżdżało do domów, 
jak wiadomo, kobiety na wsi głosowały narówni z mężczyznami, jednakże 
z wielu obwodów nadchodziły informacje, iż włościanki-matki, mające drobne dzieci. 
nie mając możności zostawienia ich samych w domu, nie mogły udać się do ko- 
misji obwodowej i zmuszone były w ten sposób ze swych praw zrezygnować. Po- 
zatem w wielu miejscowościach, szczególniej w obrębie dawnego frontu rosyjsko-
		

/Vilniana_034_05_056_0001.djvu

			52 


niemieckiego, gdzie ludność jest całkowicie zniszczoną i dotychczas mieszka w daw- 
nych okopach - panują liczne epidemje i odsetek obłożnie chorych jest tam b, duży. 
Ten więc wzgląd wpłynął równit'Ż w niektórych obwodach na zmniejszenie frekwencji 
wyborczej. Nawiasem mówiąc. w gminie Bienickiej pow. Oszmiańskiego miał miejsce 
fakt następujący: mieszkańcy kilku wsi chorych na tyfus, nie mogąc. osobiście głoso. 
wać, upoważnili na pismie swych znajomych, by ci w ich imieniu złożyli głosy do 
urny. Oczywista rzecz, iż tego rodzaju "upoważnienia", jako niezgodne z zasadami 
ordynacji wyborczej, nie miały prawnego znaczenia i nie by1y przez komisję uwzględ- 
nione, jednakże stanowią one ciekawy dokument dla ogólnej charakterystyki prze- 
biegu wyborów. 
Przechodzimy jednak do omówienia przebiegu wyborów w poszczególnych 
okręgach. 
Okręg II, Święciany. W gminach o większości litewskiej, z wyjątkiem wspo- 
mnianej już gminy DaugJeliskiej, frekwencja była mała, wobec tego, że wsie litewskie 
pod wpływem wrogiej a
itacii i gróźb agentów rządu kowieńskiego pow5trzymały się 
od wyborów, W jednej z wsi gospodarze Litwini, mówili, iż głosując, popełniliby 
grzech śmieltelny i ksiądz nie da im za to rozgrzeszenia, 
W gminach o większości polskiej udział wyborców duży. Nastrój podniosły 
i poważny. Ludność wypowiadała zdania, że gdyby miano głosować wprost za Pol- 
ską lub Litwą. sprawę załatwionoby prędzej i radykalniej. Większość z pośród wy- 
borców głosowała w przekonaniu, że wypowiada się za Polską. 
Okręg III, Komaje, W gminach o większości litewskiej udział wyborców 
mały, W dzień wyborów na drogach, wiodących do komisji obwodowych, stali agi- 
tatorzy litewscy, którzy rozdawali odezwy w języku polskim i litewskim, nawołujące 
do abstynencji. 
Ogólnie rzecz biorąc, do wyborów w Okręgu III gremjalnie stanęła ludność 
polsł..a, za nią poszli Białorusini wyznania rzymsko-katolickiego, dalej Staroobrzę- 
dowcy i Białorusini wyznania prawosławnego, Co się tyczy Żydów, to wśród nich 
nastąpiło rozdwojenie. 
Wszyscy wyborcy stanęli do urn wyborczych w nastroju podniosłym, po 
wyborach zaś manifestowali swoje zadowolenie z dobrego przebiegu. Lokale komisji 
obwodowych były wprost oblegane: w B-u miejscowościach okręgu ludność wyłamała 
drzwi i powybijała okna, by prędzej się dostać do urn i złożyć głosy, 
Częścio\\ ą abstynencję od wyborów ludności tłómaczy fakt, że biedniejsza 
ludność nie miała odzieży i obuwia, więc z powodu mrozu nie mogła przybyć 
na głosowanie. 
Okręg IV, Oszmiana. Przebieg wyborów miał charakter łagodny. Hasła 
"do Polski" paraliżowały wszystkie inne. Powszechnie panowało przekonanie, że 
rezultat głosowania ostatecznie rozstrzygnie losy kraju. W jakim podniosłym na- 
stroju szła ludncść do wyborów, charakteryzują fakty następujące: mieszkańcy jednej 
z wsi gminy Bienickiej przybyli do głosowania całą gromadą, z muzyką na czele, 
W Konwaliszkach pierwszy stanął do urny wyborczej rabin na czele swych. współ
 
wyznawców. W obwodach tego okręgu spotykano głosujące kobiety, z niemowlętami 
na ręku, i niedcłężnych starców. 
Z zajść, jakie miały miejsca podczas głosowania, należy wskazać: próbę pro- 
wadzenia agitacji wewnątrz lokalu wyborczego przez przedstawiciela jednej z list, 
w komisji obwodowej, w Oszmianie, Jednostka ta została przez straż wyborczą 
usunięta, oraz spisano o tern odnośny protokół. Analogiczne zajście miało miejsce 
z przedstawicielami 2 innych grup w obwodzie Wielbutowskim gm. Graużyskiej.
		

/Vilniana_034_05_057_0001.djvu

			53 


Pozatem, przebieg wyborów był calkowicie spokojny i innych wypadków przekro- 
czenia przepisów obowiązujących nie było. 
Okręg V, Troki. W całym okręgu, z wyjątkiem gmin Olkienickiej i Orań- 
ski ej, udział wyborców b. C:uży. Ludność była przekonaną, że spełnia swój obowią- 
zek i wielokrotnie wyrażała nadzieję, że los Ziemi Wileńskiej będzie nareszcie zde- 
cydowany zgodnie z jej wolą. Dzień wyborów przeminął spokojnie i w podniosłym 
nastroju. W żadnym z obwodów nie dało się zauważyć objawów zniechęcenia, choć 
w wielu obwodach, szczególnie w godzinach popołudniowych, ludność przez dłuższy 
czas wyczekiwała swej kolejki, aby się dostać do urny wyborczej. W stJsunku do 
komisji obwodowych ludność miała całkowite zaufanie, W okręgu V drobne zajścia 
miały jedynie miejsca w majątku Waka i we wsi Angleniki, gdzie na godzinę zawie- 
szono czynności komisji obwodowych; - powodem zajścia była niedozwolona agi, 
tacja w lokalu wyborczym. 
Okręg VII Wilno-Północ. W okręgu tym, prawie wyłącznie polskim, lud- 
ność polska i żydowska stanęła do urny w p.Jdniosłym nastroju, zaś sam przebieg 
wyborów był poważny i spokojny. Wyborcy mieli całkowite zrozumienie obecnej 
sytuacji, podkreślając wyraźnie pragnienia - ostatecznego określenia losu Ziemi Wileń- 
skiej. Stosunek ludności do komisji wyborczych był zupełnie poprawny. 
W okręgu VII-ym zaszły następujące uchybienia: w komisji obwodowej, 
w Niemenczynie, przerwano na czas pewien głosowanie z powodu zajścia, jakie miało 
miejsce z przedstawicielem jednej z partji. którego obito. W Obwodzie Podkrzyskim 
wyborcy zażądali usunięcia przewodniczącego komisji obwodowej, do którego nie 
mieli zaufania, W rezultacie głosowanie odbywało sie w dalszym ciągu spokojnie 
po objęciu przewodnictwa przez zastępcę przewodniczącego, 
Okręg VIII, Wilno-Południe. Członkowie komisji i straż wyborcza sta- 
\\ iła się punktualnie. tak, iż we wszystkich obwodach głosowanie rozpoczęło się 
o godz. B rano. Z powodu dużej ilości głosujących, faktycznie trwało ono w więk- 
szości wypadków do B-ej wieczorem, w niektórych zaś obwodach komisje ukończyły 
przyjmowanie głosów dopiero o tO-ej w nocy. Największa fr
kwencja była jednak 
w godzinach popoludniowych. Wobec tego, iż lokale wyborcze były najczęściej zbyt 
ciasne - długie kolejki wyborców, pomimo dość silnego mrozu, musiały wystawać 
na dworze do późnego wieczora. Wyjątek tu stanowią obwody Gierwiacki i Rym- 
dziuński, gdzie są dość znaczne skupienia Iitewski
, wobec czego frekwencja w tych 
obwodach była o wiele mniejsza. Ogólnie rzecz biorąc. zainteresowanie ludności 
wyborami było wielkie, przebieg zaś głosowania w całym okręgu najzupełniej spo- 
kojny. Wyborcy, nie posiadający koni, brnęli nieraz kilka wiorst po głt:bokim śniegu, 
aby się dostać do lokalu wyborczego. 
Z zajść, jakie miały miejsce należy wskazać: w obwodzie Nr 24, w Tabo- 
ryszkach, J!rupa zwolenników jednej z list wtargnęła przez okno do lokalu wyborczego, 
poczem rozpoczęła się bójka z obecnemi tam wyborcami. W rezultacie połamano 
znajdujące się tam sprzęty szkolne i kilka osób poturbowano. Komisja wyborcza 
zmuszona była zawiesić urzędowanie na przeciąg 3-ch godzin, poczem spisanO szcze- 
gółowy protokół. Zajście to zmniejszyło ilość głosujących w tym obwodzie. gdyż 
wielu wyborców, sądząc, iż komisja dalej urzędować nie będzie, przed oddaniem 
swych głosów rozjechało się do domów. 
Inny znów incydent, zresztą zupełnie błahy, miał miejsce w komisji obwodo- 
wej Nr. 3. Mianowicie, wskutek wadliwego urządzenia komina, pokazał się dym ze 
strzechy lokalu wyborczego, co wywołało zrozumiałą panikę (niektórzy zaczęli ucie- 
kać przez okno), wskutek tego komisja musiała również przerwać przyjmowanie
		

/Vilniana_034_05_058_0001.djvu

			54 


głosów. Po krótkiej jednak przerwie wszystko wróciło do stanu normalnego. Poza 
dwoma wskazanemi powyżej, innych zakłóceń porządku nie było. 
Okręg IX, Wilno- Miasto. Wszystkie komisje obwodowe rozpoczc:ły prace 
normalnie. Napływ wyborców początkowo umiarkowany, zaczął szybko wzrastać 
i około godz, 1 O-ej wszc:dzie już stały duże kolejki. W obwodach zamieszkałych 
przeważnie przez ludność żydowską napływ ten ustał około godz, 12-ej, w innych 
trwał do 5-6 ej, poczem zgłaszali sic: już tylkO poszczególni wyborcy. Wyjątkowo 
w obwodach 6, 9, 24, 25 i 31 napływ ten trwał bez przerwy do godz. 10-ej wieczór, 
Usiłowania niedozwolonej agitacji w lokalu wyborczym lub jego sąsiedztwie 
spotykano niemal wszc:dzie i ze strony różnych ugrupowań, dość łatwo zostały 
one jednak przez przewodniczących i straż wyborczą udaremnione. Na tern tle 
mialy miejsca zajścia nastc:pujące: 
t) aresztowan:e w lokalu 2G-tej komisji o£ób agitująqch za listą Nr. 3, 
j) odebranie u drzwi lokalu 35-tej komisji plakatów listy Nr. 4, 
3) rozlepienie u wejścia do 13-tej komisji plakatów listy Nr. 3 i u wejścia 
do 31-ej komisji plakatów listy Nr, 5. 
W kilku obwodowach (6. 9, 24 i 31) wyborcy uskarżali sic: na zbyt powolne 
funkcjonowanie komisji - tak, że w obwodzie 31 doszło z tej racji do wyłamania 
drzwi do sieni. Nie wywołało to jednak przerwy w pracy komisji, możliwe jednak, 
iż pewna, nieznaczna czdć wyborców, nie mogąc sic: doczekać kolejki, zrezygnowała 
z głosowania. 
Na specjalne omó\\ienie zasługuje sprawa głosowania wyborców zamiejsco- 
wych, którzy w dniu 8.1.22 r, do urn wyborczy,h dopuszczeni być nie mogli. 
Sprawa ta przedstawia się następująco: w wielu miejscowościach Polski, na 
wieść o wyborach w Wileńszczyźnie, powstały samorzutnie t. zw. "Komitety Wileń- 
skie", mające za zadanie zorganizowanie akcji wyjazdu na głosowanie zamieszkałych 
tam wilnian, którym w myśl art, 1 ordynacji wyborczej przysługiwało czynne 
prawo wyborcze. 
W niektórych miejscowościach, na skutek błędnego zrozumienia lub zbyt 
późnego otrzymania ogłoszeń o terminach zapisywania się na listy wyborcze, po- 
wstały mylne mniemania, jakoby wystarczało zjawić się do komisji wyborczych nawet 
w ostatnim dniu, z odnośnymi dokumentami. W rezultacie wic:c, w samem Wilnie, 
gdzie przybyło do 8000 pozamiejscowych wyborców (4853 osoby były we właściwym 
terminie zapisane na listy i głosowały) - znalazło się w dniu głosowania około 
3000 przyjezdnych, którzy na listy wyborcze wciągnic:ci nie byli. 
Ponieważ wszyscy przybyli, jako urodzeni w Wileńszczyźnie, zasadniczo prawo 
wyborcze posiada l i i pragnęli spełnić swój obywatelski obowiązek, zaś jedynie wzglę- 
dy formalne lub nawet zwykłe nieporozumienie nie dawały im możności złożenia 
głosu - zapanowało przeto wśród tej grupy przybyłych zrozumiałe rozgoryczenie, 
przybierdjące niekiedy formę dość ostrego oDurzenia. 
W ciągu soboty i niedzieli (7 i 8 stycznia) przyjezdni wyborcy oblegali Ko- 
misarjaty GenEralny i Główny, domagając sic: dan.ia im możności uczestniczenia 
w wyburach. Udawano sic: nawet o poparcie do Prezesa Tymczasowej Komisji 
Rządzącej p, Meysztowicza. 
Władze wyborcze, stojąc na gruncie prawa zawartego w ordynacji wyborczej, 
nie mogły uwzględnić tych pragnień, i udziału w wyborach odmówiły. 
Powyisza decyzja władz wyborczych zaskarżona została przez zainteresowa- 
nych, w tymże dniu 8 stycznia, do Izby Kasacyjnej, która jednak skargę tę odrzuciła, 
uznając decyzję władz wyborczych za zgodną z przepisami ordynacji wyborczej.
		

/Vilniana_034_05_059_0001.djvu

			, 


55 


Jednocześnie jednakże w celu z jednej strony uspokojenia przybyłych, z dru- 
giej - urzędowego stwierdzenia ich praw wyborczych, z inicjatywy Komisarjatu 
Generalnego u-stanowioną została specjalna komisja dla zarejestrowania przyjezdnych. 
a nie wniesionych na listy wyborców. Kom isja ta, złożona z przedstawicieli stron- 
nictw politycznych, przedstawicieli prasy, przy udziale korespondentów pism zagra- 
nicznych i urzędników Komisarjatu-sprawdziła prawa wyborcze przyjezdnych na mocy 
przedkładanych dokumentów i sporządziła specjalne ich spisy, Ponieważ niektórzy 
z przyjezdnych, po otrzymaniu odmownej odpowiedzi, niezwłocznie wyjechali z Wilna 
lub wprost więcej się nie zgłosili, - komisja powyższa zarejestrowała tylko 2256 osób, 
W gronie już samych poszkodowanych, posiadających stwierdzone w po- 
wyższy sposób prawo wyborcze, powstała myśl stworzenia specjalnego komitetu 
i złożenia mu swych głosów, 
Zamiar ten został wykonany. Pod przewodnictwem wspomnianego komitetu, 
który przyjął na siebie niejako rolę obwodowej komisji wyborczej, ustawiono w Ma- 
gistracie m, Wilna specjalną urnę i od południa dnia 8 stycznia-rozpoczęło się gło- 
sowanie. Jednakże spóźniona pora i problematyczne znaczenie tego głosowania od- 
stręczyły wielu z zarejestrowanych przyjezdnych, tak, iż w rezultacie okazało się, że 
do urny w Magistracie złożono tylko 1541 głosów, 
Wyniki tego głosowania nie były brane w rachubę i nie wpłynęły na ilość 
głosujących, podział mandatów i t. p, Sam jednak fakt przybycia uprawnionych do 
głosowania wilnian, pragnienie ich przyczynienia się do ustalenia losów ojczystej 
Ziemi i gorąca obrona swych praw - mają doniosłe znaczenie historyczne. 
Akta głosowania w Magistracie zostały przez Generalny Komisarjat Wyborczy 
przekazane Wileńskiej Izbie Kasacyjnej, jako trybunałowi wyborczemu,-do decyzji. 
Izba Kasacyjna na- posiedzeniu. publicznem głosowanie przyjezdnych w Magistracie 
unieważniła. 
Okręg X, Lida, We wszystkich obwodach głosowanie rozpoczęło się nor- 
malnie o przepisanej godzinie, Największy napływ wyborców był w południe, po 
nabożeństwie. Kobiety żywo interesowały się wyborami i głosowały w równej. o ile 
nie większej liczbie z mężczyznami. W obwodzie Koleśnickim głosowało b, wielu 
Żydów, zaś w obwodzie Nr. 1, Żydzi tłumnie zaczęli głosować dopiero późnym wie- 
czorem. Były wypadki, iż poszczególni Litwini zgłaszali się do urny już po zmroku, 
w tajemnicy przed swymi sąsiadami. W samej Lidzie przez cały dzień panował 
nastrój podniosły, wieców partyjnych nie było. Próby robione w tym kierunku 
skończyły się dla inicjatorów niepomyślnie. W poszczególnych obwodach zdarzyły 
się następujące zajścia: W niektórych obwodach panował nadmierny ścisk, z tej też 
racji, w obwodzie Nr. 14-sty wyłamano drzwi i wybito szybę, zaś w obwodzie 19-ym 
komisja musiała chwilowo przerwać urzędowanie. W tym ostatnim obwodzie wpusz- 
czono do lokaju wszystkich naraz wyborców, co spowodowało zamieszanie, 
We wsi Krupy agitatora jednej z list wypędzono poza obręb wsi. Wogóle 
w wielu wypadkach skonstatowano, iż wskutek agitacji partyjnej ludność się zdezor- 
jentowała, co mogło częściowo c wpłynąć na powstrzymanie się od udziału w wybo- 
rach. Częstokroć dawały się słyszeć głosy: "Ci i tamci obiecują - niewiadomo 
komu wierzyć". W tych wypadkach żądano postawienia kwestji wyraźnie: "Do Polski- 
czy też nie". 
Okręg XI, Wasiliszki. Głosowanie rozpoczęło się normalnie i we wszyst- 
kich komisjach obwodowych panował zupełny porządek i spokój, Parę prób niedo- 
zwolonej agitacji w pobliżu lokali wyborczych-niezwłocznie udaremniono, Zasługuje 
na uwagę szczegół, iż lwia większość kartek unieważnionych zawierała napis: "chcę 
należeć do Polski",
		

/Vilniana_034_05_060_0001.djvu

			. 


56 


Okręg XII, Braslaw. Na terenie całego okręgu przebieg wyborów był nor- 
malny i spokojny. Z nielicznych zajść, jakie miały micj5ce należy wskazać: 
W Grutunach,obw, 21-ym, straż aresztowała 2 osoby za agitację w lokalu wy- 
borczym. W Kukutanach, ob w, 28-YIl1, usunięto z lokalu wyborczego osobnika, fałszu- 
jącego kartki niepismiennym wyborcom na korzyść swej listy. Podobnież w Widzach, 
obw. 33-im, został usunięty agitator jednej z list. 
Wyniki wyborów. W dniach 9-11 stycznia 1922 roku, zależnie od warun- 
kow lokalnych, okręgowe komisje wyborcze w obecności przedstawicieli list wybor- 
czych, w myśl art. 69 ordynacji wyborczej, ustaliły wyniki głosowania na całym tery- 
torjum wyborczem, na podstawie protokółów i materjałów, otrzymanych z komisji 
obwodowych, W owych pamiętnych posiedzenia- h wzięło udział (nie wliczając 
w to prezesów o. k. w.) ogoJem 44 członków okregowych komisji wyborczych 
(29 Polaków, 7 Żydów, 5 Białorusinów, 2 Litwinów J 1 Rosjanin-staroobrzędowiec). 
Na posiedzeniach tych, w myśl dodatku Nr. 5 do ordynacji wyborczej: 
1. Ust"lono ostatecznie ilość głosów ważnie oddanych na poszczególne, 
ważnie zgłoszone listy przedstawicielskie. 
Sprawdzono karty, uznane za nieważne przez obwodowe komisje 
wyborcze. 
Dokonano systemem d'Hondta'a podziału mandatów między ważnie 
zgłoszone listy przedstawicielskie, uwzględniając przytem, w myśl art. 43 
ordynacji wyborczej, związki list zawarte w poszczególnych okręgach, 
a mianowicie: w okręgu II-im, Świł:ciańskim, - związek wyborczy, 
I.st Nr. 2 (polskie Stronnictwo Ludowe), Nr. 3 (lokalna), Nr. 4 (lo- 
kalna), Nr, 5 (Rady Ludowe) i Nr, 6 (Polski Związek Ludowy "Odro- 
dzenie"); w okręgu III-im, Komajskim, .-- związek \\iyborczy list Nr. 1 
(lokalna), Nr. 3 (lokalna), Nr. 4 ("Odrodzenie"). Nr. 6 (Rady Ludowe) 
oraz Nr. Nr. 7 i 8 (Polskie Stronnictwo Ludowe); w okręgu IV-ym, 
Oszmiańskim, - związek wyborczy list Nr. 3 i Nr, 4 (Polskie Stron- 
nictwo Ludowe) oraz związek wyborczy list Nr. [) (Rady Ludowe) 
i Nr. 7 (lokalna); w okręgu V-ym, Trockim, - związek wyborczy list 
Nr. 3 ("Odrodzenie"), Nr 8 (Polskie Stronnictwo Ludowe), Nr. 14 
(RC!dy Ludowe), i Nr. 15 (Polskie Stronnictwo Ludowe), oraz zwią- 
zek wyborczy list Nr, 6 (lokalna) i Nr. 10 (Pol5ki Centralny Komi- 
tet Wyborczy); w okręgu VII-ym, Wilno-północ, - związek wyborczy 
list Nr. 1 ("Odrodzenie"). Nr. 2 (Polskie Stronnictwo Ludowe) i Nr, 5 
(Rady Ludowe); w okręgu VI1I-ym, Wilno-południe, 
 związek wybor- 
czy list Nr. 2 (Rady Ludowe), Nr. 5 ("Odrodzenie") i Nr. 6 (polskie 
Stronnictwo Ludowe); w okręgu IX-ym Wilno-miasto, - związek wy- 
borczy list Nr. 4 ("Odrodzenie") i Nr. 5 (Polska Part ja Socjalistyczna 
Litwy i Białorusi);: w okręgu X-ym
 Lidzkim, - związek wyborczy 
list Nr. 2 (Polskie Stronnictwo Ludowe) i Nr, 6 (Blok Demokra- 
t}'czny); w okręgu XII-ym, Brasławskim, - związek wyborczy list 
lokalnych Nr. Nr. 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10. 11 i 12, 
Wyniki tych obliczeń są ujęte w szeregu tablic, w dziale drugim niniejszego 
sprawozdania. W tym miejscu przytaczamy tylko najbardziej charakterystyczne licz- 
by, Świadczą one przedewszystkiem, że przepisy ordynacji wyborczej nie pozostały 
tylko "na papierze". Były one, i to w całej swej rozciągłości, wprowadzone w życie- 
naprzykład: 
1. 


2, 


3. 


Stosunek liczby wyborców do mieszkańców (387397:735089=53:100) 
starczy za dowód, że organy "'yborcze istotnie wypełniły zasadniczy 


-
		

/Vilniana_034_05_061_0001.djvu

			warunek ordynacji ,-"yborczej, zawarty w postanowieniu art. l, że na 
liście wyborczej winien znaleźć się każdy przynależny do terytorjum 
wyborczego, kto przed 1 listopada 1921 roku ukończył lat 21. 
Wyniki wyborów w poszczególnych obwodach wyborczych-(patrz 
tabelę frekwencji poniżej)-są nietylko ilustracją polskości Ziemi Wileń- 
skiej i wyrazem woli znakomitej większości jej mieszkańców, ale także 
dowodem, że każdemu wyborcy pozostawioną była zupełna swoboda 
uchylenia się od wyborów i że ani władza administracyjna, ani tem- 
bardziej organy wyborcze, nie wywierały żadnego nacisku w kierunku 
zniewolenia kogokolwiek do wzięcia udziału w wyborach. Cyfry za- 
mieszczone w dziale drugim są zatem najlepszem uzasadnieniem hez- 
stronności władz wyborczych i dowodem przeprowadzenia wyborów 
w atmosferze swobody i poszanowania praw każdego obywatela do 
wyrażenia swej woli w sposób, jaki uzna za naj właści wszy. 
Ponadto, stosunek liczby głosujących do ogólnej liczby uprawnionych 
(249325:387397=64,4:100) stwierdza dosadnie pełne prawo Sejmu Wi- 
leńskiego do reprezentowania przytłaczającej większości mieszkańców 
Ziemi Wileńskiej, wynik zaś polityczny wyborów - dobitnie określa, 
jaką była wola ludności kraju. 
Udział w wyborach taHe i to w znacznej liczbie Białorusinów (w ob- 
wodach wiejskich 44,5 0 / 0 , na całem terytorjum wyborczem 41% ogółu 
uprawnionych do głosowania), Karaitów i Tatarów (w obwodach wiej- 
skich 72.4%, na całem terytorjum wyborczem 66,2°/(1), oraz w pewnej 
ilości Litwinów (w obwodach wiejskich 8.8%, na całem terytorjum 
wyborczem 8,2°/ 9 ogółu uprawnionych do głosowania) i Żydów (w ob- 
wodach wiejskich 37,8%, w miasteczkach Litwy Środkowej, wyodręb- 
nionych w osobne obwody głusowania 38,9%, na całem terytorjum 
wyborczem 15,3%, ogółu uprawnionych do głosowania) i oddanie 
przez nich głosów swych na listy polskie świadczy, że wśród mniej- 
szości narodowościowych istn :eją niedwuznaczne tendencje ustalenia 
losów Wileńszczyzny, zgodnie z zasadniczemi dążeniami większości polskiej. 
Taką jest wymowa liczb, - liczb, których prawdziwości nie zakwestjonował 
nikt z obecnych w chwili obliczania głosów w 316 obwodach głosowania. ani w chwili 
sprawdzania tych obliczeń w 10 okręgowych komisjach wyborczych, a których wia- 
rogodność stwierdziło swemi podpisami 44 ogólnie szanowanych obywateli kraju, 
przdstawicieli wszystkich bez wyjątku narodowości, zamieszkujących Ziemię Wileńską. 


57 


2, 


3. 


4, 


Frekwencja w poszczególnych obwodach głosowania, 


Obwody głosowania 


?
 głosujących wyborców 


Pol- _ I Mie- I Biału-I Litew-' Zy- I 
_ skie szane ruskiel skie ;dowsk Ogółem 
: , : : : : , . : . :, 1 
? 5
 I 
 
 & I 
. ...", 6 38 1 2 5 3 
. ,. ",., .. O 1 1 I 10 O 
Obwody mieszane są przewatnie polsko-białoruskie, 
Za obwód jednolity narodowościowo przyjęto obwód, liczący przynajmniej 75"/ 0 
mieszkańców danej narodowości, 


Ponad 90 o /r 
Od 50-90% 
.. 10-50"/ 0 
Poniżej 10% 
UW AGA: l. 
2, 


- 


55 
195 
54 
12
		

/Vilniana_034_05_063_0001.djvu

			Protesty. 


W przepisanym przez ordynację wyborczą terminie zostały zgłoszone tylko 
dwa protesty przeciwko wyborom, w obwodzie Taboryskim VIII Okręgu Wyb. i obwo- 
dach: Borskuńskim, Niemenczyńskim i Podkrzyskim VII Okręgu. 
Żadnych innych protestów na całym terenie nie było, to też dla zobrazowa- 
nia całokształtu sprawy przytaczamy w dosłownem brzmieniu wyroki Izby Kasacyjnej 
w Wilnie w sprawie protestów przeciwko wyborom we wspomnianych pow.yżej 
4-ch obwodach. 


I. 
Działo się w Wilnie na posiedzeniu Izby Kasacyjnej 
dnia 16-go lutego 1922 roku, 
W imieniu prawa 
Izba Kasacyjna w składzie: 
Przewodniczący: A. Achmatowicz, 
Sędziowie: M, Maliński, j. Wilkiewicz, przy udziale sekretarza: p. Lachowickie- 
go-Czechowicza i w obecności prokuratora: L. Swirtuna rozpoznawała protest Leonar- 
da Zaremby przeciwko wyborom do Sejmu Wileńskiego, dokonanym w Komisji Ob- 
wodowej Nr. 24, w Taboryszkach VIII Okręgu Wyborczego. 
Wyborca Leonard Zaremba w proteście swoim, zgłoszonym we właściwym 
terminie, prosi o unieważnienie wyborów dokonanych w Komisji Obwodowej Nr. 24 
w Taboryszkach, z powodu: a) agitacji w samym lokalu wyborczym i przy wejściu do 
tego lokalu za listą Nr. 4, Polskiego Centralnego Komitetu Wyborczego, na szkodę 
listy Nr. 5-Stronnictwa "Odrodzenia" i b) przerwy w głosowaniu w ciągu kilku go- 
dzin, co w związku z zauważonemi przez ludność nadużyciami ze strony Komisji 
Obwodowej spowodowało, że wyborcy z kilku wsi rozjechali się nie podawszy swych 
głosów. 
Rozpoznawszy powyższy protest z załączonemi dowodami oraz dOkumentami, 
dostarczonemi przez Komisję Okręgową i wysłuchawszy głosu prokuratora i wyjaśneń 
obrońcy interesów skarżącego, Izba Kasacyjna skonstatowała i zważyła co następuje: 
I) Jak widać z załączonych do protestu dokumentów oraz protokułu, spo- 
rządzonego przez Komisję Wyborczą, podpisanego również przez instruktora wybor- 
czego, B. Ryłło, i kilku delegatów grup politycznych, i z raportu o przebiegu głoso- 
wania, złożonego przez tegoż instruktora Ryłło, na którego powołuje się też skarżący 
laremba, podniesione w proteście zarzuty są słuszne z tern jednak zastrzeżeniem, że 
podczas głosowania w Taboryszkach agitowano w promieniu 100 kroków od lokalu 
wyborczego nie tylko za listą Nr. 4, lecz w sposób więcej intensywny i nawet gwał- 
towny za listą Nr. 5 - j że właśnie zachowanie się delegata "Odrodzenia", Kazimierza 
Szawejko, spowodowało przerwę akcji wyborczej na czasokres 2-3 godzin i odjazd pew- 
nej liczby wyborców bez głosowania, na skutek czego, jak widać z protokułu głosowania, 
z ogólnej liczby uprawnionych wyborców 1844, podali głosy tylko 923, czyli 50%.
		

/Vilniana_034_05_064_0001.djvu

			60 


2) Agitacja w promieniu 100 kroków od lokalu wyborcze
o obraża art. 54 
ordynacji wyborczej, przerwa zaś głosowania wzbroniona jest wart. 45 tejże ordy- 
nacji, mimo to jednak powyższe uchybienia w postępowaniu wyborczem w myśl 
art. 85 mogą spowodować unieważnienie przeprowadzonego głosowania w tym tylko 
wypadku. jeżeli mogły wpłynąć na \\'ynik wyborów. 
3) Co do nielegalnej agitacji podczas wyborów w Taboryszkach wynik gło. 
sowania wyraźnie świadczy, że nieprawne zachowanie się pod tym względem wza- 
jemnie zwalczającycp się stronników list Nr. 4 i 5 nie miało poważnego znaczenia. 
gdyż największą ilość głosów 481 z ogólnej liczby 923 - osiągnęła lista Nr, 2-gi, za 
którą w pobliżu lokalu wyborczego wcale nie agitowano, lista zaś Nr. 4 otrzymała 
zaledwie 119 głosów, wobec czego upada i zaznaczone w tym p;otescie podejrzenie, 
że kartki za Nr, 4 były dosypane do urny wyborczej przez członków Kl)misji Obwo- 
dowej. Nie mogła też wpłynąć na wynik wyborów i przerwa głosowania, co wynika 
z następującego obrachunku. Jak widać z protokułu Okręgowei Komisji Wyborczej, 
stwierdzającego wyniki głosowania w Okn;gu VIlI-ym, w całym tym Okręgu, nie licząc 
Obwodu Nr. 24, w którym wybory zakwestjonowano, uprawnionych do głosowania 
było 30262, a glosowało 23808, czyli 79%, W Taboryslkach zaś, jak zaznaczono 
wyżej, głosowało tylko 50 o /fi, wobec czego można uznać, że z powodów wykazanych 
w protescie, wstrzymało się od głosowania około 29% ogólnej liczby uprawnionych 
do głosowania t. j. mniej więcej 534 osoby, Ponieważ protest umotywowany jest 
nadużyciami na korzysć listy Nr. 4, na listy Nr. 1 i 3 w Obwodzie Nr, 24 nie padło 
ani jednego glosu, a o agitacji i nadużyciach. na korzyść list Nr. 2 i Nr, 6 żadnej 
wzmianki w protescie niema, wskazanem jest w celu wyjaśnienia możliwego rezultatu 
wyborów podzielić przypuszczalne głosy wszystkich tych 534 wyborców tylko między 
Nr. 2, 5 i 6 w takim stosunku, w jakim za te listy podane były głosy przez wybor- 
ców, którzy udział w głosowaniu przyjęli t. j. w stosunku -tSl (lista Nr, 2) 309 
(lista Nr. 5). 14 (lista Nr. 6) i otrzymane w ten sposób głosy -320 za listę Nr. 2, 
205 za listę Nr. 5-i 9 za listę Nr, 6-dodać do ogólnych liczb głosów, które padły na 
te listy w całym VIlI-ym Okręgu, Otrzymane w ten sposób sumy głos5w 18802-- 
za związek list Nr. 2, 5 i 6, 4 - za listę Nr, 1, 688 za listę Nr. 3 i 5706 za listę 
Nr. 4, odnośnie zaś do tego związku 11159 - za listę Nr. 2, 372
 za listę Nr. 5 
i 3921 za listę Nr. 6, wskazują ogólne liczby głosów, jakieby podano w VIII-ym Okrę- 
gu w przypuszczeniu, że głosowanie w Taboryszkach odbyło się w warunkach naj- 
więcej sprzyjających listom Nr. 2, Nr. 5 i Nr. 6. Pomimo to jeżeli podzielić w 
Okręgu VIll-ym ilość mandatów na zasadzie powyższych cyfr w sposób wskazany 
wart. 70 ord. wyborczej, to ostateczny wynik wyborów będzie ten sam, jaki został 
stwierdzony przez Okręgową Komisję Wyborczą. Ten sam rezultat byłby otrzymany 
i wówczas, gdyby na rachunek listy Nr. 5 zostały zapisane i te 11 kartek, co do 
których istnieje rzekomo podejrzenie o "d o s y p a n i u" ich na rzecz listy Nr. 4, 
Uznając na podstawie powyższych rozważań, że nadużycia w postępowaniu 
wyborczem w Obwodzie Nr, 24 Okręgu VIII-go nie były o tyle istotne, aby wpłynę. 
ły na ostateczny wynik w tym Okręgu wyborów, wobec czego dokonane wybory nie 
mogą być unieważnione, Izba Kasacyjna na zasadzie art. 85 Dekretu Nr. 421 w przed- 
miocie ordynacji wyborczej, protest Leonarda Zaremby przeciwko wyborom, doko- 
nanym w Komisji Obwodowej Nr, 24, w Taboryszkach, oddala. 
Oryginał posiada właściwe podpisy. 
Za zgodność: Sekretarz Izby Kasacyjnej (-) Lacbowicki-Czecbowicz, 


.
		

/Vilniana_034_05_065_0001.djvu

			6J 


II. 
Dzialo się w Wilnie na posiedzeniu publicznem Izby Kasacyjnej 
dnia 16 lutego 1922 roku; 
W imieniu prawa 
Izba Kasacyjna w składzie: 
Przewodniczący A, Achmatowicz. . 
Sędziowie J. Wilkiewicz. M, Maliński. przy udziale sekretarza. p, Lachowic- 
kiego-Czechowicza i w obecności prokuratora L. Swirtuna. rozpoznawała protest 
Leonarda Zaremby przeciwko wyborom przedstawicieli ludności do Sejmu w Wilnie, 
dokonanym dnia 8 stycznia 1922 r, w obwodach: 3 cim Borskuńskim,. 11-ym Nie- 
menczyńskim i 12-ym Podkrzyskim. VII okregu wyborczego, (północna cześć puw. 
Wileńskiego) na mocy dekretu Nr. 421 Prezesa Tymczasowej Komisji Rządzącej 
w przedmiocie ordynacji wyborczej do tegoż Sejmu. 
, Po rozpoznaniu protestu powyższego w związku z załączonymi dokumentami 
oraz protokółami i aktami wyborczymi. przesłanymi przez Okręgową Komisję Wybor_ 
czą i wysłuchaniu głosu pełnomocnika Zaremby. adwokata Stefana Mickiewicza. oraz 
wniosku prokuratora, Izba Kasacyjna, rozstrzygając przedewszystkiem podniesione we 
wniosku prokuratora pytanie. czy protestujący Leonard Zaremba ma prawo protestu 
przeciwko wyborom w Obwodach: Borskuńskim. Niemenczyńskim i Pod krzyskim 
jako nie wpisany w tych obwodach na listy wyborców. uznaje, że na mocy art. 77 
ordynacji wyborczej. wnosić protest przeciwko w
 borom może każdy obywatel. który 
jest wyborcą w myśl art. I ordynacji wyborczej, niezależnie od tego, w jakim obwo- 
dzie wolno mu samemu głosować. a. ponieważ obywatel Leonard Zaremba jest wpi- 
sany na liste wyborców do Sejmu w 15-ym Obwodzie m. Wilna, wiec prawo pro' 
testu służy mu przeciwko \\yborom przedstawicieli na całem terytorjum wyborczem, 
Przystepując nastepnie do merytorycznego rozpoznania sprawy w granicach 
protestu Izba Kasacyjna uważa: 
1) Odnośnie do wyborów w Obwolłzie 3-cim. Borskuńskim: 
Protestujący przeciwko wyborom Leonard Zaremba, nie wskazując żadnych 
nadużyć i uchybień ani ze strony organów wyborczych. ani ze strony ludności, jedynie 
na mocy faktu. że z ogólnej liczby 1644 wyborców głosowało 1641. przypuszcza, 
iż nadużycia miały miejsce. Zważywszy, że wniosek taki jest całkowicie dowolny, 
albowiem w fakce udziału w głosowaniu tak znacznej liczby uprawnionych obywateli 
niema nic niemożliwego i niepodobnego do prawdy, a nawet w tym samym Okregu 
Wyborczym były inne obwody, -w których udział ludności w wyborach był bardzo 
znaczny (n. p, w Obwodzie 20, Świątnickim, na 585 uprawnionych głosowało 557) 
i że żadnych wniosków zniczem nieuzasadnionych przypuszczeń wysnuwać nie wolno, 
Izba Kasacyjna nie znajduje żadnych powodów do unieważnienia wyborów 
w Obwodzie Borskuńskim, 
2) Odnośnie do \\ yborów w Obwodzie 11-ym, Niemenczyńskim: 
Protestujący Zaremba żąda unieważnienia wyborów w tym Obwodzie z tego 
powodu, że pełnomocnik ..Odrodzenia", Jan Borkowski, zwrócił uwagę na agitacje 
w czasie wyborów w lokalu Komisji Wyborczej przeciwko liście Nr, 1, a za listy 
Nr. 5 i inne, -- został dzięki nieuczciwemu oskarżeniu przed ludnością, iż on sam fał- 
szuje wybory, przez ludność wyrzucony z lokalu i silnie pobity. a nie został zabity 
tylko dzięki temu, że ludność miejscowa go ukryła. poczem ludność zniechecona 
powyższem rozjechała sie, tak, że w wyborach wzido tylko udział 587 wyborców
		

/Vilniana_034_05_066_0001.djvu

			62 


z ogólnej liczby t670 uprawnionych do głosowania, czyli około 30% wyborców, a obli- 
czanie głosów odbyło się bez udziału przedstawicieli grupy" Odrodzenie". Zważywszy: 
a) że sam protestujący w Niemenczynie nie głosował i tam w czasie głosowania nie 
był, więc osobiście o zajściach w NiemenczYl1ie świadczyć nie może, b) te żadnych 
dowodów jakichkolwiek uchybień w postępowaniu wyborczem ze strony organów 
wyborczych nie złożył i na żadne .się nie powołał, a oskarżenie w swoim proteście 
zgłasza nie przeciwko osobom wyraźnie wskazanym, a wogóle przeciwko ludności, 
która Borkowskiego oskarżyła, z lokalu wyrzuciła, poza lokalem wyborczym pobiła, 
a potem bez oddania głosów się rozjechała, c) że kontrprotest wniesiony przez 
członka Komisji Obwodowej, Aleksandra Borkowskiego, i zawiadomienie sołtysa Anto- 
niego Zawadzkiego, przesłane Komisji Okręgowej, stwierdzają podane przez protestu- 
jącego fakty usunięcia Jana Borkowskiego z lokalu wyborczeg-:> i pobicia jego przez 
ludność pOla tym lokalem, i wyjaśniają, iż całe zajście w Niemenczynie było wywo- 
łane przez samego poszkodowanego Jana Borkowskiego, którego agitacj«: za listą 
Nr, 1 sama ludność powstrzymała, żądając usunięcia jego z lokalu wyborczego. d) że 
okoliczność ostatnią stwierdzają również pisma do Okręgowej Komisji Wyborczej 
Przewodniczącego t1-ej Komisji Obwodowej Niemenczyńskiej, Mikołaja Michniewicza, 
Członka tejże Komisji, F. Stankiewicza, i protokół Komisji Obwodowej. podpisany 
plzez wszystkich jej członków oraz przez przedstawiciela grupy wyborczej "Rady Lu- 
dowe", Ignacego Walentynowicza, listy Nr. 5, która z grupą listy Nr, 1 "Odrodzenia" 
. i 2-gą tworzyła związek wyborczy, protokuł ten dosłownie głosi "że w trakcie głoso- 
wania" usunięto przedstawiciela grupy wyborczej listy Nr. t, "Odrodzenia" - Jana 
Borkowskiego, \\skutek kategorycznego wymagania prawie wszystkich obecnych w sali 
wyborców, z powodu agitacji i zamiany numerów, a ponieważ żadnych zarzutów 
przeciwko treści protokółu nie zgłoszono, należy uważać stwerdzone w nim fakty, 
w związku z wyjaśnieniami Aleksandra Borkowskiego i sołtysa Antoniego Zawadz- 
kiego, za ustalone w wystarczającym stopniu, a postępowanie Komisji Obwodowej 
za zgodne z art. 52 i 53. ord. wyb, e) że wobec powyższego badanie powołanych 
przez protestującego świadków co do zajścia z Janem Borkowskim jest zbędne, tem- 
bardziej, że samo to zajście nie mogłoby powodować unieważnienia wyborów, gdyż 
żadne nadużycie, ani uchybienie, ze strony organów wyborczych, któreby mogło 
w myśl art. 85 ord. wyb. wpłynąć na wynik wyborów, ani w wywołaniu zajścia, ani 
w jego przebiegu stwierdzonem nie zostało, f) że fakt rozjechania się ludności i po- 
wstrzymania si«: jej od głosowania nastąpił z jej własnej i nieprzymuszonej woli w na- 
stępstwie oburzenia na postępowanie Jana Borkowskiego, i że z tej przyczyny dla 
kwestji ważności wyborów znaczenia mieć nie może, tembardziej, że wobec stwierdzonej 
przyczyny tego oburzenia i rozjechania się wyborców niema podstawy do przypusz- 
czenia, że przy liczniejszym udziale wyborców stosunek złożonych głosów byłby dla 
listy Nr, t bardziej pomyślny, a raczej należy sądzić, że byłoby odwrotnie, g) że 
okoliczność, iż obliczenie głosów odbyło się bez udziału przedstawiciela "Odrodzenia" 
niema oczywiście żadnego znaczenia wobec braku zarzutów przeciwko wynikom obli- 
czenia i możności sprawdzenia jego prawidłowości w każdej chwili na mocy protokułu 
Komisji Wyborczych Obwodowej i Okręgowej i wszystkich załączonych do nich na 
mocy art. 75 ord. wyb. dokumentów, h) że okoliczność, na którą wskazał w clasie 
rozprawy obrońca protestującego, adwokat Mickiewicz, iż według protokułu Komisji 
Obwodowej na 581 wyborców, liczba kartek znalezionych w urnie wynosiła 587, 
wbrew twierdzeniu obrońcy, nie dowodzi jakiegobądź nadużycia, albowiem przyczyna 
tej niezgodności została w myśl wymagań artykułu 63 ord. wyb. wyjaśniona i zupeł- 
nie usprawiedliwiona, w tymże protokule bowiem zaznaczono, że w 4...:h kopertach 
było włożono po 2 kartki, a w jednej kopercie było włożono 3 kartki z jednakowemi
		

/Vilniana_034_05_067_0001.djvu

			63 


numerami, i że te 6 kartek zbytecznych unieważniono, tak, że ilość kopert w urnie 
była równa ilości głosujących, i) że depesza z dnia 9 I. z Bezdan, zaadresowana do 
VII Komisji Obwodowej, podpisana "kolejarze", na którą powoływał się obrońca. jako 
bezimienna, jest bez znaczenia i ani za protest, ani za dowód uznaną być nie może, 
ze względów powyższych Izba Kasacyjna nie znajduje podstaw, wystarczają- 
cych do unieważnienia wyborów w Obwodzie Niemenczyńskim. 
3. Co do wyborów w Obwodzie XH. Podkrzyskim: 
Protestujący przytacza następujące, rzekomo popełnione nadużycia: Prezes 
Komisji Obwodowej Pławski przeglądał pod światło koperty wręczone mu przez gło- 
sujących i kopert od głosujących na listę ..Odrodzenia" nie wkładał do urny, która 
była postawiona za jego plecami, w ciemnym kącie; Jan Szymaniec jakoby widział, 
jak Prezes otrzymawszy od 4-ch wyborców koperty z numerami schował je pod ubra- 
nie, wyszedł do przyległego pokoju i po powrocie dopiero wrzucił do urny; nienale- 
żący do Komisji Obwodowej. Ludwik Wołejko i Jan Romanowski, przyjmowali od 
wyborców numery i o ile te były "Odrodzenia" zamieniali na inne przy wkładaniu 
do koperty. CO mają stwierdzić wskazani w proteście świadkowie; po pOłudniu jakoby 
jedna z wyborczyń, nie nazwana, wychodząc z lokalu wyborczego zakomunikowała sto- 
jącej w kolejce ludności, której było przeszło 1000 osób, iż ona podała kopertę 
z włożonym numerem pannie, która w jej oczach przed włożeniem do urny zamieniła 
numer i sama wrzuciła kopertę do urny; ludność oburzona takiem nadużyciem roz- 
jechała się nie głosując. część zaś wpadła do lokalu wyborczego i zażądała usunię- 
cia Prezesa Pławskiego od urzędowania i powołania innego na jego miejsce. co zo- 
stało dokonane, poczem głosowanie zostało dokończone przy nowym składzie Komisji, 
Wszystkie powyższe okoliczności stwierdzają w podaniu, złożonem do Okręgowej Ko- 
misji Wyborczej, nazwanem przez nich protokułem, gospodarze gminy Niemenczyńskiej: 
J, Szamaniec i F. Lachowicz, a wyjaśnienia obalające treść protestu złoż}1i Prezes 
Komisji Obwodowej Mateusz Pławski oraz 6 wyborców tegoż obwodu, protokuł Ko- 
misji Obwodowej nie zawiera żadnych okoliczności, dotyczących powyżej wskazanych 
nadużyć i uchybień, stwierdza jedynie fakt zamiany Przewodniczącego Pławskiego, któ- 
ry się usunął.-przez jego zastępcę Pawła Podolczyca. Aczkolwiek w wyłuszczonych 
w proteście okolicznościach zawierają się cechy przestępstw, przewidzianych wart. 7 
Dekretu Nr. 427 Prezesa Tymczasowej Komisji Rządzącej w przedmiocie postanowień 
karnych za przeciwdziałanie wyborom do Sejmu, należałoby powstrzymać się z roz- 
strzygnięciem protestu Leonarda Zaremby do czasu zbadania podniesionych zarzutów 
jedynie w takim wypadku. jeżeli byłoby stwierdzonem, że zarzucone nadużycia i uchy- 
bienia mogły wpłynąć na wynik wyborów w całym okręgu. Rozstrzygnąć tę ostatnią 
kwestję należy na mocy danych cyfrowych. Przedewszystkiem należy zaznaczyć, iż 
twierdzenie protestującego, jakoby nadużycia w Pod krzyżu spowodowały rozjechanie 
się w znacznej części ludności bez głosowania, znajduje zupełne odparcie w cyfrach, 
ustalonych w protokułach Kom, Obwodowej i Okręgowej przez nikogo nie zakwestjo- 
nowanych. że na 1556 wyborców uprawnionych głosowało 1278 t. j, 82% wyborców. 
co wobec 76% głosujących w całym okręgu wskazuje na bardzo znaczny udział 
w głosowaniu ludności. Przypuszczając następnie na chwilę, że wszystkie zarzucone 
w proteście nadużycia miały rzeczywiście miejsce, należy sprawdzić. jaki mógł nastą- 
pić podział złożonych głosów. gdyby tych nadużyć wcale nie było. wychodząc zawsze 
z założeń najbardziej pomyślnych dla listy Nr. 1, jako, według twierdzeń protestują- 
cego. jedynie w tym wypadku poszkodowanej. Otóż z liczby 1278 złożonych głosów 
padło na listy: 
Nr. 1-203, Nr. 2-0. Nr, 3-121, Nr. 4-19, Nr. 5-924, Nr- 6-3, unieważ- 
niono 8; zważywszy. że z innych obwodów Okręgu Nr. VII. w 18-i1ość głosów na listę
		

/Vilniana_034_05_068_0001.djvu

			64 


Nr, 1, była bardzo nieznaczną, a znaczniejszą okazała się tylko w 4-ch, mianowIcIe 
lista ta otrzymała w obwodzie 17-ym na 1157 głosujących 195 głosów, w obwodzie 
16-ym na 1175 głosujących 186 głosów, w obwodzie 9-ym na 1400 głosujących 279 
głosów, i najwięcej w obwodzie lO-ym, Werkowskim, na 922 głosujących 452 głosy, t. j. 
prawie 50% należy wobec wyniku, stwierdzonego w protokółach wszystkich innych 
obwodów uznać za niedorzeczność przypuszczenie, iż bez nadużyć mogłoby w obwo- 
dzie Podkrzyskim być głosów, oddanych na listę Nr. 1 więcej jak 5(f!/o' Przyj- 
mując więc ten ostatni stosunek za podstawę do następujących obliczeń, znajdziemy, 
że maksymalna ilość głosów, jaką mo
łaby otrzymać w Podkrzyżu lista Nr. 1, byłaby 
połowa 1278-639 czyli,-że do stwierdzonych protokólarnie 203 głosów należałoby 10- 
dać 436, rozstrz}gając zaś pytanie od jakiej listy należałoby odjąć te dodane liście 
Nr, l głosy,. należy, postępując zawsze z
odnie z zasadą uwzględniania interesów pro- 
testującego, oczywiście wszystkie te głosy odjąć od listy Nr. 5, albowiem gdyby nawet 
wszystkie inne listy nie otrzymały ani jednego głosu, okoliczność ta na ostateczny 
wynik nie miałaby żadnego wpływu, zgodnie z obrachunkiem powyższym rezultat ob- 
liczenia głosów w Obwodzie Podkrzyskim byłby następujący: na listę Nr. 1-639, 
Nr. Z-O, Nr. 3-121, Nr. 4-19, Nr, 5-488 i Nr. 6-3, 
Zastosowując te cyfry przy obliczeniu głosów oddanych w całym Okręgu VII, 
otrzymano następujące cyfry: 
Oddano głosaw według oblicze- Ilość głosów według 
nia Komisji Okręgowej. nowego obliczenia 
Na listy: Nr, 1 - 1708 2144 
Nr. 2 - 2345 2345 
Nr. 3 - 28') 280 
Nr. 4 - 5091 5091 
Nr. 5 - 13462 13026 
Nr. 6 - 285 285 
Ogółem. . , . 23171 23171 
Przystępując do podziału mandatów na zasadzie cyfr nowego obliczenia 
w spsób wskazany w dodatku Nr. 5 do art. 70 ord. wyb. znajdziemy, że ponieważ 
Nr, 1, 2 i 5 tworzyły związek wyborczy więc nowe obliczenie, jako zmieniające cyfry 
tylko w obrębie tegoż związku; nie mogłoby mieć wpływu na ilość mandatów z in- 
nych list, dzieląc zaś mandaty, jakie otrzymał związek pomiędzy 3 listy, wchodzące 
w jego skład, otrzymamy ostatecznie ten sam rezultat, jaki ustalony został przez Ok- 
rę
ową Komisję Wyborczą. 
Na pod5tawie powyższych rozważdń i obliczeń Izba I{asacyjna uznaje, że za- 
rzucane przez protestującego nadużycia w post
powaniu wyborczem w obwodzie Nr. 12 
Okręgu VII-go, nawet gdyby były ustalone, w żadnym razie nie mogłyby wpłynąć na wy- 
nik wyborów w tym okręgu, wobec czego wybory w obwodzie 12-ym w żadnym razie 
unieważnione być nie mogą. 
Z zasad powyższych Izba Kasacyjna na mocy art. 85 ord. wyb. protest Le- 
onarda Zaremby przeciwko wyborom przedstawicieli w komisjach obwodowych: 3.ej 
Borskuńskiej, Z-ej Niemenczyńskiej i 12-ej Pod krzyskiej Okręgu VII-go oddala. 
Oryginał posiada właściwe podpisy. 
Za zgodność: Sekretarz Izby Kasacyjnej m. p. (-) Lacbowicki - Czecbowicz. 


.........
		

/Vilniana_034_05_069_0001.djvu

			Prasa w okresie wyborów. 


Działalność prasy podczas wyborów do Sejmu Wileńskiego miała wybitnie 
doniosłe znaczenie. 
Obejmowała ol1a z jednej strony zasadnicze ujęcie i omawianie sprawy Wi- 
leńskiej jako zagadnienia politycznego, z drugiej - odzwierciadlała przebieg samej 
akcji wyborczej w całym jej zakresie, do najdrobniejszych szczegółów i przejawów. 
W tej drugiej połowie swego zadania prasa była starannie informowaną przez 
Generąlny Komisarjat Wyborczy, który tą drog" "podawał do wiadomości publicznej 
wszystkie zarządzenia i obwieszczenia władz wyborczych, popularyzował zasady ordy- 
nacji wyborczej i przebieg całego postępowania wyborczego. Prasa odegrała więc 
ogromną rolę, jako czynnik informacyjny i uświadamiający, budząc zainteresowanie 
sprawą wileńską, jak szerokich warstw ludności tej Ziemi, tak również i całego 
ogółu polskiego. 
Różniąc się, stosownie do swych zabarwień politycznych, w poglądaclll co do 
celu, zadania i ostatecznego ustalenia losów Ziemi Wileńskiej przez wyrażenie woli 
ludności - cała prasa, naogół, zachowywała się w stosunku do wyborów objektyw- 
nie, oceniając powagę sprawy i doniosłość zadania. 
Wyjątek stanowiła prasa - litewska i część białoruskiej. 
Prasa polska w Wilnie, Prasę polską w Wilnie w okresie wyborów repre- 
zentowały 4 pisma codzienne: "Rzeczpospolita", "Gazeta Wileńska", "Słowo Wileń- 
skie" i "Gazeta Krajowa", 
Co do zasadniczej kwestji - sprawy zwołania Sejmu i konieczności wybo- 
rów - pisma te, w okresie badania sporu polsko-litewskiego przez Ligę Narodów, 
były zgodne. "Rzeczpospolita", jako ekspozytura pisma tejże nazwy w Warszawie, 
w Wilnie reprezentantka t. zw. grup narodowych, była narazie przeciwną wyborom, 
obstawała przy plebiscycie i nie wypowiadała się za natychmiastowem zwołaniem 
Sejmu w Wilnie. 
W sprawie kompetencji Sejmu, miała "Rzeczpospolita" liczne zastrzeżenia 
natury zasadniczej, że, mianowicie, Sejm musi być jedynie orzekającym, że stąd jego 
nazwa .Zgromadzenie", że nie powinien on zajmować się innemi sprawami, jak 
tylko sprawą orzeczenia o losach Ziemi Wileńskiej. 
Z chwilą wyjaśnienia się sytuacji politycznej, w związku z nieoficjalną jeszcze 
wówczas, likwidacją sporu polsko-litewskiego na arenie międzynarodowej przez od- 
rzucenie z obu zainteresowanych stron drugiego projektu Hymansa, z chwilą, - gdy 
rząd polski przystąpił do realizowania swej obietnicy, że w wypadku nie dojścia do 
porozumienia przed forum Ligi Naroduw, uwzględni wolę ludności Wileńszczyzny, - 
.Rzeczpospolita" zaczęła propagować ideę zwołania w Wilnie przedstawicielstwa Ziemi 
Wileńskiej w postaci Zgromadzenia Orzekającego, które stwierdzi wolę ludności na' 
leżenia do Polski i woli tej nada prawną moc w formie uchwały o wcieleniu.
		

/Vilniana_034_05_070_0001.djvu

			66 


Gdy rząd polski. kierowany myślą ustalenia losów Ziemi Wileńskiej, zakwe- 
stjonowanej co do swej przyszłości politycznej przez mocarstwa decydujące, traktatem 
litewsko-sowieckim oddanej Litwie Kowieńskiej, a traktatem ryskim zakwalifikowanej 
jako ziemia, o której przynależności rozsądzą strony zainteresowane, Polska i Litwa,- 
postanowił unormować losy zekwestjonowanego obszaru, i w tern administrowa- 
nych przez Polske powiatów Lidzkiego i Brasławskiego, - "Rzeczpospolita" wystepo- 
wała przeciwko włączeniu tych powiatów do obszaru głosowania. 
Decyzja Sejmu w Warszawie o przyłączeniu tych powiatów do terenu głoso- 
wania położyła kres walce stronnictw politycznych w tej k'}!estji. 
Od chwili rozpoczęcia postępowania wyborczego (5 grudnia) aż do chwili 
rozwiązania sie Sejmu ...Rzeczypospolita" głosiła Sejm jako Zgromadzenie Orzekające, 
powołane li tylko do powzięcia uchwały o wcieleniu Wileńszczyzny do Polski. 
"Gazeta Wileńska" od 'czasu swego powitania stała na stanowisku rozstrzy- 
gnięcia Kwestji Wileńszczyzny łącznie z całokształtem zagadnień wschodnich Rzecży- 
pospolitej. 
W chwili, gdy sprawa zwołania Sejmu Wi'leńskiego stała się aktualną, "Gazeta 
Wiłeńska" trafnie wyczuwając nastroje ludności prżemęczonej tymczasowością, popula.;. 
ryzuje ideę wyborów. wyjaśniając ich doniosłość i 'znaczenie.. W okresie październik
 
listopad propaguje usilnie Sejm, nadając mu miano 
ejmu Orzekającego, Stając 
ostatecznie na gruncie bezwarunkowego wCielenia Wileńszczyzny do Polski, tak 
jak "Rzeczpospolita", .nie popierała myśli przyłączenia powiatów Brasławskiego 
i Lidzkiego do obszaru głosowania. Po decyzji Sejmu Polskiego - spiawy tej nie 
poruszała w jakiejkolwiek formie. 
Najusilniej 'prppagowało ideę zwołania Sejmu w Wilnie o nieograniczonych 
kompetencjach "Słowo Wileńskie". Od .chwili projektów' Hyniansa aż po dzień, 
w którym ukazał się dekret o wybbrach i ordynacji wyborczej, - "Słowo Wileńskie" 
kładło nacisk na konieczność' prawnego zamanifestowania woli ludności, woli, która 
zadecyduje w sposób 'stanowczy o losach Wileńszczyzny. Podkreślało również to 
pismo konieczność przeciwstawienia Kownu - Wilna na arenie międzynarodowej. 
Podczas wyborów "Słowo Wileńskie" zwracało uwagę na konieczność wzięcia w nich 
udziału innych narodowości kraju, zaznacząjąc, żę nie od tego jednak, a od prawi- 
dłowego przeprowadzenia - wyborów zależy uznanie decyzji Sejmu przez zagranicę, 
W toku akcji wyborczej zamieszczało "Sło
o Wileńskie" liczne .korespondencje o na- 
strojach prowincji, tak zresztą jak "Rzeczpospolita", i "Gazeta Wileńska". Politycznie 
słutyło interesom Polskiego. ,Stronnictwa Ludowego. 
"Gazeta Krajowa", zgodnie ze swym programem, była za zwołaniem Sejmu 
trwałego, Ustawodawczego, który jako czynnik trzeci i decydujący w sporze polsko. 
litewskim pomiędzy Warszawą a Kownem. mógłby odegrać rolę bardzo wybitną. 
"Gazeta Krajowa", jak i "Słowo Wileńskie" obstawała za włączeniem do terenu gło- 
sowania powiatów Brasławskiego i Lidzkiego, a to w tym celu, aby zwiększyć powa- 
gę wyborów i o losie całości ziem zakwestjonowanych - zadecydować odrazu i sta- 
nowczO. Pozatem. propagowała "Gazeta Krajowa" przez Clas pewien (listopad) ewen- 
tualne porozumienie. przyszłego Sejmu Wileńskiego z Kowieńskim przez pertraktacje 
bezpośrednie, którym nadawała niemałe znaczenie, Z chwilą wyjaśnienia się sytuacji 
w sensie niemożliwości porozumienia 
ię 
 Kownem. "Gazeta Krajowa" stanęła na 
gruncie połączenia WileńszczY7.ny z Polską, 
Kiedy zebrał sie Seim, rozpoczęła sie obszerna i intensywna wymiana zdań 
w prasie właśnie o formie tego połączenia. ..Rzeczpospolita" domagała się wciele-
		

/Vilniana_034_05_071_0001.djvu

			67 


nia bez zastrzeżeń, "Gazeta Wileńska" nic o formie nie przesądzała, twierdząc, że je
 
dynym postulatem jest wcielenie do Polski, .Gazeta Krajowa" natomiast żądała au- 
tonomji dla Wileńszczyzny, jako odr
bnego od reszty Polski organizmu pod wzgl
- 
dem narodowościowym i gospodarczym. Nawołując do wzi
cia udziału w wyborach 
niepolskie narodowości kraju i nadając temu udziałowi poważne znaczenie, domaga- 
ła si
 "Gazeta Krajowa" zaspokojenia potrzeb tych narodowości w dziedzinie szkol- 
nictwa, rozwoju kulturalnego i t, p, 
"Słowo Wileńskie" po 9-tym stycznia przestało wychodzić. 
Oprócz powyższych pism codziennych wychodziło w Wilnie w okresie wy- 
borczym kilka tygodników o poziomie popularno-ludowym. Wyjaśniając znaczenie 
wyborów i mającego zebrać si
 Sejmu, przyczyniły si
' one do uświadomienia w tym 
kierunku swych czytelników. Najwięcej rozpowszechnione z nich "Głos" Wileński" 
i "Ziemia Wileńska", stały na stanowisku, pierwslY - Związku Ludowo-Narodowego, 
drugi zaś był organem Straży Kresowej. 
Odmienne stanowisko w liqbie czasopism zajął tygodnik literacko-społeczny 
"Przegląd Wileński", będący organem nielicznej grupy t, zw, krajowców. "Przegląd 
Wileński", pozostając w ostrej opozycji w stosunku do władz administracyjnych kraju, 
krytycznie ustosunkował si
 do zarządzonych przez nie wyborów. W artykułach 
swych niejednokrotnie wypowiadał poglądy zbliżone do stanowiska wrogiej wyborom 
prasy litewskiej. Stąd też ta ostatnia chętnie i niejednokrotnie cytowała argumenty 
"Przeglądu Wileńskiego", zużytkowując je w prowadzonej przeciw wyborom" walce. 
Prasa polska zamiejscowa. Współdziałanie z akcją wyborczą prasy polskie j 
stołecznej i prowincjonalnej na terenie Rzeczypospolitej - można podzielić na stronę 
informacyjną i propa
andową. Gdy część prasy, nie ograniczając' się do roIr infor- 
macyjnej, przez merytoryczne omawianie sprawy. która budziła" wówczas zywe -- zain- 
teresowanie całego narodu polskiego, i przez zamieszczanie gorących odezw starała 
si
 zachęcić rozsianych na całym terenie Rzeczypospolitej wilnian do wzięcia udziału 
w wyborach, - reszta podawała do wiadomości publicznej najważniejsze wypadki 
w rozwoju akcji wyborczej ;j komunikaty władz wyborczych. Takie traktowanie 
sprawy wyborów wileńskich wywołane zostało głównie przez tę okoliczność. że 
inwazja bolszewicka pozostawiła w całej Polsce tysiące rodzin z Wileńszczyzny. które 
już to przesiedliły się w Poznańskie, na Pomorze, do Małopolski lub Kongresówki, 
lub też nie zdążyły jeszcze stamtąd do stron rodzinnych powrócić, 
Dla ogólnego oświetlenia sprawy wyborów do -Sejmu Wileńskie
o i uświado- 
mienia o niej całości społeczeństwa polskiego miała największe znaczenie prasa 
warszawska; dla zamieszkałych zaś poza terenem wyborczym wilnian, interesujących 
się zarządzeniami, terminami i całym przebiegiem postępowania wyborczego. - 
ważną rolę odgrywała prasa prowincjonalna, miejscowa, jako stale informująca ewen- 
tualnych poszczególnych wyborców, 
Stołeczna prasa warszawska omawia wszystkie fazy sprawy wileńskiej, trak- 
tując ją jako jedno z wainiejszych zagadnień politycznych, a poświęca jej coraz więcej 
uwagi od chwili zarządzenia wyborów. Stale kładą silniejszy nacisk na sprawę wy- 
borów w Wilnie "Gazeta Warszawska" i "Rzeczpospolita", które prócz telegramów 
P. A. T-a, A. W. i W. A. P-a zamieszczają informacje od własnych korespondentów, 
odezwy nadesłane i dłuższe artykuły treści zasadnicze]., W miarę rozwijania się" akcji 
wyborczej, ujawniają silne zainteresowanie inne pisma codzienne, a w pierwszym 
rzędzie "Kurjer Warszawski", który utworzył specjalny referat i stale posiadał rubrykę 
poświęconą wyborom wileńskim, dalej szeroko omawiają sprawę "Kurjer Poranny", 
"Kurjer Polski", "Robotnik", Szczególniej w okresie bezpośrednio' poprzedzającym 
głosowanie (koniec grudnia 1921 r. i początek stycznia 1922 r,) - pierwsze z tych 
_ J .... 


--
		

/Vilniana_034_05_072_0001.djvu

			68 


pism podaje wszystkie komunikaty ajencyjne i skrz«:tnie korzysta z materjałów nad- 
syłanych przez Generalny Komisarjat Wyborczy, dwa pozostałe zamieszczają oprócz 
tego korespondencje wlasne z Wilna i dłuższe artykuły redakcyjne. 
Prasa prowincjonalna wsz«:dzie gorąco popierała spraw«: wyborów, Pisma 
polskie miast położonych najbliżej terenu wyborczego, z natury rzeczy wybitnie wspo- 
magały akcj«: wyborczą. Wymienić tu należy: "Echo Grodzieńskie", "Nowy Dziennik 
Białostocki" i "Kurjer Białostocki", które starannie notowały każdy przejaw akcji 
wyborczej w Wilnie. Stosunkowo wiele miejsca poświ«:cały sprawie Wileńskiej 
"Ziemia Lubelska" i "Kurjer Łódzki". 
Na podkreślenie zasługuje akcja prasy poznańskiej i pomorskiej, która nie 
ograniczyła si«: do podawania komunikatów informacyjnych, ale prowadziła żywą 
akcję agitacyjną za wzięciem udziału w wyborach jaknajwi«:kszej ilości osób upraw- 
nionych do głosowania, a tam chwilowo zamieszkałych, 
Głośnem echem odbiły si«: wybory wileńskie również w prasie małopolskiej. 
Chociaż mniejsza ilość uchodzców z 
 ileńszczyzny osiadła tam po inwazji bolsze- 
wickiej, jednakże społeczeństwo tamtejsze, szczególniej mieszkańcy Lwowa, gorąco 
interesowali si«: sprawą pokrewnego co do losów politycznych Wilna. Prasa wi«:c kra- 
kowska i lwowska często i z wielkiem przejęciem się poświęcała swe szpalty sprawie 
wileńskiej i wyborom. Wymienić tu wypada przedewszystkiem "Czas" krakowski 
i "Słowo Polskie" we Lwowie, 
Naogół współudział prasy polskiej był bardzo znaczny i przyczynił się nie 
tylko do powodzenia akcji wyborczej, ale również do zainteresowania w większym 
niż dotychczas stopniu szerszego ogółu polskiego problemem wschodnim i jego 
zrębem najważniejszym-sprawą wileńską. 
Najwybitniej zaznaczyło się zaintereso\\ anie się prasy w dniu samego głoso- 
wania,8-go stycznia 1922 r, przez fakt, iż bardzo liczne pisma, jak to zostanie przyto- 
czone na innem miejscu, nadesłały do Wilna specjalnych korespondentów. 
Prasa żydowska. Prasę żydowską podczas wvborów do Sejmu Wileńskiego 
reprezentowały prawie wyłącznie dwa pisma: "Unzer Tog" i "Unzer Frajnd". Reszta 
czasopism (tygodniki i miesięczniki) polityką się nie zajmowały. Wskazać jeszcze 
można na tygodniową gazetę "Unzer Cajt", organ radykalno-socjalistyczny, ale uka- 
zał się on niedawno i większych wpływów, jak i ilości czytelników nie posiada. 
Zasadnicze poglądy wyżej wspomnianych pism na kwestję państwowości Ziemi 
Wileńskiej są bardzo zbliżone: dążą one do Wielkiej Litwy z szeroką autonomją dla 
mniejszości narodowościowych, 
"Unzer Frajnd" - jest to organ sjonistów, "Unzer Tog" - demokratów, dla- 
tego też oprócz różnicy w poglądach na sprawy czysto żydowskie, różnią się one 
i w tendencjach społeczno-politycznych. 
Ściśle co do sprawy wileńskiej, "Unzer Tog", rozwijając swój ideał poli- 
tyczny, znajduje, że Wielka Litwa miałaby być dość ściśle związana z Rzecząpospolitą 
Polską (federacja), "Unzer Frajnd" zaś, jako organ sjonistów, którzy tworzą naj- 
większą partję żydowską na Litwie Kowieńskiej, posiadającą tam znaczne wpływy na 
rząd, w którym ma sweł!0 przedstawiciela, jako ministra dla spraw żydowskich-ujawnia 
wię,ej sympatji względem Kowna. 
Z rozpoczęciem kampanji wyborczej pisma żydowskie zaczęły umieszczać 
szereg informacji i artykułów, poświęconych znaczeniu międzynarodowemu przyszłego 
Sejmu, oraz omawiały inne sposoby załatwienia zagadnienia wileńskiego. Prasa 
żydowska forsowała przytem usilnie wiadomość, że lzynniki międzynarodowe nie 
uznają Sejmu Wileńskiego, jeżeli udziału w nim nie przyjmą - niepolskie narodo-
		

/Vilniana_034_05_073_0001.djvu

			69 


wości kraju. Jednocześnie umieszczała szereg wiadomości o negatywnym stanowisku 
-Litwinów i Białoiusinów względem wyborów. kończąc na dwuch dużych wywiadach 
z p.p, Birżyszką. i Łuckiewiczem, którzy wyraźnie zaznaczyli. że reprezentowane przez 
nich narodowości do urn wyborczych nie pójdą. 
Z drugiej strony, chcąc widocznie jak najlepiej oświetlić sprawe Sejmu, 
umieszcza prasa żydowska całą serie wywiadów z przedstawicielami społeczeństwa 
i polityki polskiej. Wreszcie, w szeregu artykułów rozważa prasa żydowska wszystkie 
"pro" i "contra" udziału w Sejmie. przyczem daje się zauważyć pewna chwiejność 
w poglądach i brak stanowczej decyzji. 
Ostatecznie przeważyły widocznie dążności do wstrzymania się od wyborów, 
a jednocześnie prasa żydowska wysunęła koncepcję. że tego bynajmniej nie trzeba 
uważać za bojkot wyborów, ale tylko za akt "lojalnej neutralności", ponieważ poło- 
żeuie Żydów jest bardzo trudne. tak, że przyjęcie tej. lub innej. stanowczej decyzji 
nie jest możliwe. 
Ze względu na niepewność swego położenia z pilną uwagą śledzi prasa ży- 
dowska za każdą próbą rozstrzygnięcia zagadnienia wileńskiego poza S
jmem. Tak np. 
informuje ona swoich czytelników o wsz}stkich szczegółach podróży Rozenbauma 
do Warszawy i skłonną jest przypisywać jej wielkie znaczenie. 
Tymczasem sprawa udziału Żydów w wyborach wchodzi w nawą fazę: oficjalne 
czynniki litwy Srodkowej wchodzą w kontakt z przedstawicielami społeczeństwa ży- 
dowskiego celem skłonienia ich do udziału w wyborach. Symptomatyczne są pod 
tym względem słowa Generała Żeligowskiego. wypowiedziane na raucie pożegnalnym 
na jego cze
ć. a zwrócone do rabina Rubinsztejna i A. Gordona o tern. że chciałby 
widzieć Żydów w Sejmie. ("U. Tog" Nr 273 z dn 29. XI.) 
19-9o grudnia zaprasza do siebie p. Meysztowicz grono kupców żydowskich 
i pertraktuje z nimi w tej sprawie. 
Aczkolwiek staje się jasnem. że Żydzi do wyborów nie pójdą. jeszcze dają sie 
słyszeć głosy na łamach prasy żydowskiej o tern, że jednak pod wielu względami 
niezbędną jest łączność z Rzecząpospolitą Polską, że jedynie ścisły kontakt z Polską 
może dostarczyć niezbędnych warunków, dla ekonomicznego i kulturalnego rozwoju 
zamieszkałych w Wileńszczyźnie Żydów. W tym sensie są utrzymane wybitnie rzeczo- 
we artykuły p. Szapiry w "U. Togu", uwieszczone w kcńcu grudnia (26. XII). 
Jednocześnie jednak usilnie notuje prasa żydowska wszelkie, nawet mało 
wiarogodne pogłoski o możliwej federacji i załatwieniu sprawy Wileńskiej poza 
Sejmem. 
Dopiero w początku stycznia skonstatowała ostatecznie prasa żydowska, że 
Żydzi do wyborów nie pójdą i że ten stosunek już się nie zmieni. ("U. Tog" 
z dnia 4, I. 1922 r.) 
Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęły się pertraktacje działaczy ży- 
dowskich z przedstawicielami rządu w Warszawie. Tu już nie chodziło o udział Ży- 
dów, zresztą faktycznie już niemożliwy, ale o ogłoszenie deklaracji politycznej w imie- 
niu ludności żydowskiej, 
Atutem żydowskim w tych pertraktacjach było właśnie, że Żydzi udziału 
w wyborach nie wzięli. Dlatego, prawdopodobnie. już po wyborach zaczyna prasa 
żydowska akcentować wbrew rzeczywistości. że Żydzi żadnego udziału w wyborach 
nie przyjmowali. Fakt głosowania Żydów na prowincji tłumaczą rzekomym naci- 
skiem administracji. ("Żydzi a wybory na prowincji"-"U. Tog" Nr. 310 z dnia 11.1), 
Rzecz ciekawa. ze jeszcze i w tym czasie prasa żydowska usilnie rozważała 
.wszystkie korzyści i straty ewentualnego złączenia z Polską. albo z Litwą, a to za 


--
		

/Vilniana_034_05_074_0001.djvu

			70 


pomocą umieszczania na zasadach wolnej dyskusji odpowiednich artykułćw. Na ła- 
mach .U. Togu" umieszcza p. Szapiro szereg artykułów, w których upatruje korzyści- 
łączności z Polską. - przeciwnie twierdzi p. Economikus na łamach "U. Frajndu". 
Nadal. jak zwykle umieszcza prasa żydowska wszystkie wiadomości o roz- 
strzygnięciu sprawy wileńskiej w sensie utworzenia sfederowanej z Polską Wielkiej 
Litwy. przyczem specjalnie gorąco wita wszystkie odpowiednie artykuły z "Przeglądu 
Wileńskiego". Najwięcej zaś zainteresowama przejawia względem pertraKtacji z rządem 
i często stwierdza przychylne stanowisko rządu. 
Aczkolwiek z pewnym uprzedzeniem umieściła prasa żydowska wiadomość 
o naradach odbytych u p, Meysztowicza w ostatniej chwili przed samym otwarciem 
Sejmu (3]. 1.). celem których było wpłynięcie na Żydów w sensie ogłoszenia dekla- 
racji politycznej, nie wypływa jednak stąd, że prasa żydowska uważa taką deklarację 
za całkiem niemożliwą. Odwrotnie - pilnie śledzi za tern. czy dosyć uprawnień 
wszelkiego rodzaju "wytargują" przedstawiciele żydowscy wzamian za taką deklarację, 
Ostatnio, omal. że l1ie pierwszy raz, wyraża prasa żydowska stanowcze nieza- 
dowolenie z polityki Litwy Kowieńskiej w stosunku do Żydów. Bardzo charaktery- 
stycznem jest pod względem zakończenie artYKułu ,,0. Togu" z dn, 6.11. (Nr. 332): 
"z szowinistów litewskich kiepscy dyplomaci; teraz. gdy chcą rozciągnąć swoje pano- 
wanie na Wileńszczyznę. zupełnie nie na czasie było pokazywać swe wilcze zęby" 
W ten sposób reagowała prasa żydowska na akcję wyborczą do Sejmu Wi_ 
leńskiego. Chociaż po wyjaśnieniu negatywnego stosunku ludności żydowskiej do 
wyborów. nie chciała ona w żaden sposób przyczyniać sie do powodzenia akcji wy- 
borczej (redakcje pism żydowskich odmówiły umieszczania komunikatów wyborczych). 
trzeba jednak podkreślić, że przez cały czas zachowywała prasa żydowska ton spo- 
kojny, nie umieszczała specjalnych nawoływań do wstrzymania się od wyborów, nie 
podawała wykrętnych i zupełnie niewiarogodnych wiadomości o toku akcji, czem się 
znacznie różniła od prasy litewskiej. 
Prasa litewska. Prasa litewska w Wilnie. wydawana przeważnie w języku 
polskim. ze względu na nikłą ilość osób. rozumiej"cych po litewsku, - nosiła wy- 
bitnie wrogi charakter w stosunku do władz Litwy Środkowej. do społeczeństwa pol- 
skiego i państwowości polskiej, specjalną zaś zaciekłością odznaczała sil; w stosunku 
do wyborów. 
Bezpośrednio przed wyborami i w czasie postępowania wyborczego wycho- 
dziły w Wilnie po polsku: "Głos Litwy". - dziennik. "Nowiny Wileńskie" i "Nasza 
Ziemia" - tygodniki. po litewsku: "Vilnietis" i "Vilniaus Garsas" - oprócz tego 
liczne jednodniówki. 
Już w okresie przedwyborczym pisma litewskie i t. zw. jednodniówki, nie- 
mające konsekwentnego i rzeczowego programu, ani nawet iakiejkolwiek stałej ideo- 
logji. - ukazują się jedynie w tym celu. by rzekomo broniąc "uciskanych" litwi- 
nów. zohydzać władze polskie. podburzać przeciw społeczeństwu polskiemu i prze- 
mycać hasła i nakazy otrzymane z Kowna. 
W okresie wyborów prasa litewska, stójąc na stanowisku nieuznawania tych 
wyborów, wmawiając w swych czytelników. że również mocarstwa europejskiej 
a przedewszystkiem Rosja tych wyborów, ani Sejmu nie uzna. - nawołuje wszel- 
kiemi sposobami do ich bojkotowania, Agitacją swą obejmuje nietylko Litwinów, 
ale też Żydów i Białorusinów, stale wysuwajCic jako argument przekonywujący "wszel- 
kie swobody. dobrobyt i bezpieczeństwo", z których rzekomo korzystają wszyscy 
w Litwie Kowieńskiej, Dla elementów wywrotowych wytacza prasa litewska często 
nawet taki argument. że "bolszewicy nie godzCi się na żadne plebiscyty i wybory do 
Sejmu" - i że "Rosja bezwarunkowo zażąda od Polski, by Wilno było oddane
		

/Vilniana_034_05_075_0001.djvu

			.71 


litwie, - trzeba wic:c żyć zgodnie. ze wszystkimi sąsiadami i spokojnie pracować". 
("Nasza Zi-emia" Nr. 1). ,. 
- Korzystając z całkowitej wolności prasy, pisma litewskie ,uciekają sic: niejedno- 
krotnie do ordynarnych kalumnji i, bezczelnych insynuacji pod adrese
 całego społe- 
czeństwa polskiego, bezpodstawnych i zawsze kłamliwych zarzutów - w stosunku 
do władz administracyjnych i wyborczych. 
Ponieważ cała działalność prasy litewskiej podczas wyborów skierowaną była 
tylko i jedynie do celów agitacyjnych, była więc ona do 'znudzenia jednostajna, 
a odznaczała się inwencją tylko w napadach na "okupantów polskich", nazywając 
wszystkich w czambuł Polaków zbójami. złodziejami wyrzutkami spułeczeństwa, zbrod- 
niarzami. ("Nasza Ziemia" Nr, 4). 
W orgji narzekań na ucisk i prześladowanie, najczęściej powtarzano skargi 
i żale na rzekome prześladowanie prasy litewskiej. O ile to było niezgodne z praw- 
dą w okresie wyborów, szczególniej po wydaniu dekretu o wolności prasy z dnia 
16.XII.21 r. Nr. 431 świadczą nawet słowa "Vilnietisa" z dnia 1.122 r. Po przy- 
toczeniu starych lamentów na temat ucisku, gazeta konkluduje: "Jedne pisma litewskie 
zamykają. lecz drugie powstają, Litwini zawsze jednak znajdują sposób wypowiedzenia 
się publicznego". 
Jako dowód korzystania przez prasę litewską z całkowitej swobody. a za- 
razem dla charakterystyki jej występów wystarczy podać choćby po kilka cytat i próbek 
z pism litewskich. Dadzą się one podzielić na następujące kategorje: 
_. I. Nawoływania do bojkotu wyborów, zamieszczane stale we wszystkich 
pismach na miejscach naczelnych. ogromnym drukiem: 
"Litwini Białorusini i Żydzi nie idą do Sejmu." 


"Przestrzt'gamy, że nikt niema prawa zmusić innych do głosowania lub 
nawet pójścia na wybory," 


- , 
"Na wybory pójdą tylko Polacy, altksiuki.i bolszewicy.
 


"Kto chce płacić polskie długi, ten mech idzie' na .wybory!" 


"Głosować na Sejm Wileń"ki będą tylko ci, którzy zechcą płacić wielkie 
daniny do skarbu polskiego, po 2C1,OOO mk. od dziesięciny." 


"Choć was i zapisali na listę wyborców, możecie jednak na wybory 
me 15C. Nieprawda, że zapisani na wyborców jakoby muszą iść na głosowanie. 
Nikt niema prawa zmusić was do pójścia na wybory." 


,,'esli kto będzie was zmuszał iść na v. y bory, to poka
cie mu drzwi 
kijem lub miotłą, chociażby to była jakaś bardzo wa
na figura albo urzędnik, 
Nikt nie ma prawa zmusic innych do głosowania. Ten głosuje, kto sam sobie 
tego życzy." 


.Pamiętajmy, że świeżo ogłoszony dekret Nr. 427 karze tylko za pod- 
burzanie innych, by nie szli na wybory, ma zaś zupełne prawo każdy tłumaczyć 
innym, dlaczego niechce on brać udziału w wyborach, jak również ma prawo 
i nie może być karany. jeżeli 
ie pójdzie na wybory."
		

/Vilniana_034_05_076_0001.djvu

			72 


"Litwini nie stawiają kandydatów do Sejmu. Jeteli na listach znajdą 
się jakie l1azwiska litewskie, pamiętajmy. że to Polacy stawiają i głosują za 
nie. nic: Litwini. Jeżeli kto z nich trafi do Sejmu. nie będzie miał prawa prze.. 
mawiać w imieniu Litwinów, którzy go nie obierali'", 


"Litwini! pamiętajcie. że ci co za Litwę. - nie idą do Sejmu i dlatego 
jeżeli gdzie wbrew waszej woli. zmuszają was stanąć na wybory i oddać kartki. 
i napiszecie na nich jaki numer. pomożecie oderwać Wilno od Litwy i przyłą- 
czyć do Polski, gdyż wszystkie numery są polskie i oznaczają polskie part je". 


"Uwadze czytelników z powodu wybor6w. Prosimy czytelników 
o łaskawe nadsyłanie wiadomości o rozmaitych nadużyciach wyborczych: kto 
gdzie i kiedy falszywie układał listy wyborcze, groził za nie stawienie się na wy- 
bory; może kto kogo zmuszał zapisywać się na listy kandydatów? Może kto' 
zmuszał podpisywać się na listach lub iść na w}"bory? Może kto oszukaństwem 
zmuszał do głosowania? Może numery kartek wyborczych były falszowane. 
może jedni glosowali zamiast drugich? Gdzie i ile głosowało przyjezdnych włó- 
częgów? Może głosowali niedorośli. nieobecni. nieboszczycy? 
Trzeba wyraźnie zaznaczyć gdzie, kiedy i kto tak fałszywie robił i kogo 
oszukiwał. jeteli można to trzeba poJać i świadków naduży.:ia. 
Radzimy unikać poczty, a pod
wać wiadomości osobiście przez ludzi 
pewnych. którzy jadą do Wilna. 


II, Groźby i mniej lub więcej wyraźne namawiania czytelników do czynnego. 
nawet zbrodniczego wystęl)Owania przeciwko ludności biorącej udział w wyborach- 
(podpalanie, bicie i wypędzanie urzędników wyborczych i t. p.) Głosy tego. rodzaju 
zjawiały się najczęściej jako rzekome korespondencje z prowincji. Nie były one 
jednak prawie nigdy podpisywane przez autorów, Przykładami mogą służyć: 
"Niemenczyn. Od strony Giedrojckiej czesto widać łuny pożarów 
i mówią, że to Bóg karze tamtejszą szlachtę. Dliś zapisze się do Polski, czy 
na ich Sejm, a jutro. jak patrząc, to już stodoła, to składzik. to łazienka i pój- 
dzie z dymem. Nam, Litwinom bardzo przyjemnie widzieć, że Pan Bóg na 
naszej stronie. 
Jeszcze jedno przypomniałem: Sejm wasz u nas ludzie prości nazywają Wyrze. 
kającym. że to niby tam będą musieli wyrozec się ziemi, kto wie ile w tern sensu". 
("Glos Litwy" z dn. 2-1-. XII. 21 r,). 


"Qiedrojcie. Ostatniemi czasy w tutejszych okolicach prawie każdą 
noc widać na horyzoncie łuny pożaru. Pożar odwiedza najczęście budynki tych 
dworów. których właściciele usilnie agitują ludzi st3 wać do wy boró w" , 
("Nasl.a Ziemia" Nr, I).
		

/Vilniana_034_05_077_0001.djvu

			73 


" Dukszty, Nie zapominajcie o naszeJ stronie. Przecie my też Lit- 
wini. Prawda lud nasz niemraw.y. Z serca ciąży ku Litwie i my inaczej mię- 
dzy soh'i nie mówimy, ale zapytani przez obcych wielu nas milknie, bo za mil- 
czenie jeszcze tu nikogo nie ukarali, Za dużo pisać też nie zdrowo: jeden był 
tu u nas taki, wszystkie podania, żeby to, znaczy się, do Polski należeć pod pi- 
wwal, ciągle jeździł na zjazdy, dokąd jego policja (nietutejsi ludzie) posyłała, nu 
i nie dopilnowal swego gU:11l1a: spaliło mu się biedne." 
("Marja" jednodniówka z dnia 27, XT. 1921 r.) 


"Kalwiszki, Cała wioska odmówiła przYlęCla udziału w wyborach 
i widłami pokazala drogę spisywaczom, Władze odgrażają sif, że ukarzą wioskę. 
Ciekawiś
y za co? - Przecie swoboda i każdy może głosować lub nie. I nie- 
ma takiego prawa, któreby zmuszało przyjmować udział w Sejmie Polskim. a 
"Zadworniki. (paraf ja Święciańska), Do wioski przyszedł onegdaj 
jakiś panicz z książkami i jął przekonywać ludzi, by się pisali za Polską i by 
podali swoje głosy do Sejmu, który się teraz wybiera, iż chcą do Polski. Uda- 
ło mu się parę osób zwerbować i otrzymać podpisy, lecz później zebrały się 
kobiety i miotłami i kijami wypędziły tego panicza. . Koń już stał zaprzężony, 
lecz gdy panicz ujrzał niebe7pieczeństwo to obyło się i bez jazdy, uciekał pieszo, 
aż się kurzyło." 


("Głos Litwv" Nr, 70. z dn, 15. XII, 21 r.) 


. 
I 
I 
I 


"Olkieniki, Po wsiach rozlepiają kartki w polskim języku drukowane. 
gdzie mowa o sumiennym wybieraniu do Sejmu, który ma zdecydować o przy- 
należności naszych wnuków i (ich?) dziadów. Od trzech tygodni siedzi u nas 
jakiś panicz w batorówce, ale co robi to Bóg go jeden raczy wiedzieć. Zwołuje 
sołtysów i sprawdza z nimi z
szłoroczne spisy wyborców. Wykreśla umarłych 
Litwinów i dopisuje martw
 dusze polskie? 
Sam jeździć po wsiach studencina obawia się. W roku zeszłym innego 
agitatora polskiego spotkał los nie wesoly, Pono oyły jajka w robocic. I de- 
brze, niech nie jeżdżą jaj po chatach liczyć. Nic jednak to nie pomoże i nikt 
z nas do Sejmu iść nie myśli," 


.1 


("Głos Litwy" z dn, 18. XII. 21 r, Nr. 73), 


"Ławaryszki, ...Już dawno zauważono, że im kto słabszy, tern większy 
draczun i zadzierak2, a im kto tchórzliwszy, tem surowszy i okrutniejszy. Dla. 
tego to nasi panowie tak wszystkim skaczą do oczu i o byle co sadzają do ciu- 
py. Wszyscy jednak tu myślą, że każdy dzban póty nosi wodę, aż nim się mu 
ucho nie urwie, a knm dzbanuszkowi środkowemu to już dawno czas na od4 
poczynek, Bo i kto widział w 20
ylU wieku i to po wielkiej wojnie z ludźmi 
postępować jak z bydłem? Cisnąć i cisnąć, kręcić, męcić, bałamucić. Niby zie- 
mia, niby to, niby owo, a w rzeczywistości wszystko to tylko cyganienie. 
Z tymi. panami lud prosty tyle tylko będzie miał, ile sam wfŹmie. 
A temu dzbanowi Jawno już pora dać po boku," 


Syn Adama. 
("Glos Litwy. Nr. 80. z dn. 28. XII, 21 r.) 


........
		

/Vilniana_034_05_078_0001.djvu

			74 


.. Troki. Nasz naród taki cienulY. że wierzy byle komu. Po wsiach 
włóczą się jacyś cienkonodzy iircycy. Namawiają, żeby' z nimi iść do Sejmu. 
Dziwne. skąd się tego tałałajstwa tyle wzięło. Zdaje się. jeszcze nie wiosna, że- 
by pluskwy ze szczelin powyłaziły. 
W-:;zyscy tu jeszcze pamiętają, jak po wsiach jeździło dwuch ważnie ubra- 
nych panów, zbierali ludzi, pytali, jakiej chcą ziemi, chodzili po polach i kto ich le- 
piej posmarował, temu dawali lepsze zagony. Nazywali siebie Piłsudski i Żeli- 
gowski. Ale nie długo było ich panowanie, Obydwaj siedli na Łukiszki, tych 
zaś, teraźnit:jszych {rantów, to chyba nie pr
dko wszystkich wyłapią, II 
Ruksztas. 
("Głos Litwy" Nr, 80 z dnia 28. XII. 2 I r.) 


"Bieniakonie, Ludzie bójcie się Boga, co robicie? Pożałujcie swojej 
ojczyzny! A zresztą może to nieprawda, co u nas Polacy o Litwinach wileń- 
skich mówią? A mówią, że wy nie tylko nie bojkotujecie wyborów, ale nawet 
swoją własną listę kandydacką wystawili do Sejmu. Tak twierdzą w gminie 
wójt i agenci. Ale coś bardzo podejrzane te ich rozmowy. Odpiszcie, jak moż- 
na naj prędzej. Czyż to być może? Marcin Walul. 
Odpowiedź Redakcji. ..Nie omyliło ....as czucie litewskie. Litwini 
wileńscy nie idą ani do Sejmu, ani do wyborów. Jak słychać zewsząd. wszyscy, 
kto kocha Litwę, każdy też od tego zaszczytu się odmawia, Do wyborów 
idzie tylko niez;1aczna garstka fanatyków polskich. nowo upieczeni "tubylcy" 
(przyjezdni ze Lwowa, Częstochowy i wogóle z Polski) aleksiuki - za pienią- 
dze p(Jlskie. może też bolszewiki, 
Ale pluńcie temu w twarz, kto powie, że choć jeden porządny Li- 
twin pójdzie do polskiego Sejmu, Pójdą tam tylko ci, którzy otiarują się swe- 
mi podatkami i nowouchwaloną w Sejmie Warszawskim daniną wybawić Polskę 
z krytycznego polożenia finansowego. Kto kocha Warszawę więcej niż swoją 
kieszeń i swój dobrobyt. ten niech spieszy do Stjmu, ale tylko niech i innych 
nie ciągnie, nie bałamuci. Na swoją odpowiedzialność. Litwini, Żydzi, Bialo- 
rusini i wog6le ludzie trzeźwi do Sejmu polskiego nie idą!!!" 
Red. 


"Twerecz. Braslawskiego pow. U na,> nic nowego, zapadły kąt. Na- 
wet o Sejmie mało co slychać. W każdym razie jeszcze nic nie wiedzą o tem, 
co myślą robić Litwini w Wilnie, sami swoim rozumem postanowiliśmy, że 
żadnego Sejmu znać nie chcemy, i że nikt z nas tam nie pójdzie. Jesteśmy 
zadowoleni, że i wy tak samo myślicie, Jeżeli wszyscy jednakowo będziemy 
robili. to wszyscy nasi wrogowie osypią sie z Litwy jak sypią się liście z drze.. 
wa w jesieni. II 


Lękam się podpisać. 
("Głos Litwy" z dnia 23. XI£. 2£. Nr, 77), 


"Daugieliszki, Udalo się nam dowiedzieć o istnieniu pewnego bardzo 
tajnego cyrkularza instrukcji na wypadek, gdyby wybory tu lub ówdzie nie mia- 
I . Iv dojść do skutku, W razie masowej abstynencji, na co się coraz wyraźniej 
zanosi, głosy mają być dosypane, a to wychodząc z założenia, że qui tacet, con-
		

/Vilniana_034_05_079_0001.djvu

			75 


sentire videtur. Dosypka ma być uskuteczniona nawet w tym wypadku, kiedy 
od okręgu będą wystawione chociażby dwie listy. Wówczas głosy mają być 
dzielone po połowie. Cyrkularz ten oczywiście ma na widoku nie jedne Dau- 
gieliszki, a całą Litwę Środkową. Dobrze byłoby gd:żie kogo trzeba podpoić 
i dostać odpis tego dokumentu. A może w Wilnie można go nabyć?" 
K. K. K. 


Paco podpajać? Lepiej nabyć. Red. 


"Dukszty. pow. Brasławski, Poc7.ta nieregularnie wydaje gazety li- 
lt:wskic. 
Tych, którzy nie biorą udziału w wyborach rozmaici agitatorzy straszą, 
iż będą oni wysiedleni za demarkacyjną linję". 
Od Redakcji. Nie wierzcie i nie bójcie się: wyprawieni będą do War- 
szawy ci. którzy zmuszają brać udział w wyborach. a kto nie będzie brał udzia- 
łu - pozostanie i nadał na ojcowiznie," 
("Głos Litwy" Nr. 8 r. z do, 29, XII. 21.) 


"Olszany. Oszmiańskie
o pow. Na Nowy Rok był tu zjazd niemały 
Najechało agitatorów - ćma ćmuszcza! Jedni z orzełkami, drudzy tak sobie. 
postrojeni. a jeszcze inszy zupełnie po prostemu. co nie w łapciach. żeby to niby 
trudniej było zgadnąć. te on brecha najęty i za dobrą pensję (50,000 miesięcz- 
nie), Nu, wsiotaki jeden Oszmiański oberwał! Zdrowo oberwał! Jak zaczął 
płakać się nad losem panów ze dworów. jak zaczął rozwodzić nad niemi, tak lu. 
dzie jego za poły i ze stołu. On w nogi. ludzie za nim, Zwalił się pod płotem. 
A ludzie w niego. kto czem: cegłą, śniegiem, ohłoblą... ot tobie i numer! ot 
tobie pierwszy numer! a baby tylko naokoło, jak te osy latają i krzyczą: do 
śmierci jego. do śmierci. bić bołe. ubić! - Wiadomo głupie! Nu. krew spuścili. 
Ubranie na czysto poszarpali, podarli," 
("Głos Litwy", "Nasza Ziemia" Nr. 4.) 


Z Wilna. 
..Kto będzie wybieral do Sejmu Wileńskiego'! Ponieważ ani Litwini, 
ani Białorusini. ani Żydzi nie będą brali udziału w wyborach do Sejmu WIleń. 
skiego. to ten Sejm wybierać I będą sami tylko polacy (i to nie wszyscy), oraz 
aleksiuki i bolszewicy. Aleksiuki są to ludzie znielicznej partji ba łoruskiej. bę" 
dącej na uslugach rządu polskiego. Głową tej partji jest Ałeksiuk." 


("Nasza Ziemia" Nr. I,) 


Życzenia Noworoczne "Wszystkim kandydatom na Sejm Wileński ży- 
czymy: I) Aby wszyscy ze wszystkich spisów i we wszystkich okręgach przeszli 
jt'dnogłośnie, 2) aby w Sejmie tym bez przeszkód wykrzyczeli się do syta i 3) 
aby potem ich za to nie powywieszano!!!" 
("Głos Litwy" z dn. 1.1,22. Nr, 84)
		

/Vilniana_034_05_080_0001.djvu

			I- 


76 


III. Dyskredytowanie i wykpiwanie władz, zohydzanie Polski przez łączenie 
Je] Imienia z pojęciami pańszczyzny, ucisku klasowego, nędzy ekonomicznej. Z po- 
czątku ulubionym motywem agitacji w tym kierunku było przypominanie niskiego 
kursu marki polskiej, później kiedy spadek ustał, były używane argumenty: dług 
państwowy, danina, niebezpieczeńsLwo wojny i t. d. Ota kilka przykładów: 
"Protest". 
M Kowno. Elta. Do Kancelarji Prezydenta nadesłano następujący protest: 
.My, niżej podpisani i nasze całe rodziny, żuny i dzieci, bracia 1 siostry, 
obywatele i obywatelki gm. Dukszt pow. Jeziorowskiego, protestujemy prze- 
ciwko władzy polskiej, która oderwała nas od macierzy Litwy, nie dając 11am 
nie tylko szkól, lecz i oświeceńszym nie pozwalając korzystać z wiadomości po- 
litycznyc.h, aresztując za czytanie gazet, o kierunku litewskim, prześladując mó- 
wiących po litewsku, a jeszcze hardziej uznających się za Litwinów. 
Nie udzielają pozwoleń na żadne organizacje. 
Protestujemy przeciwko kłamstwu wyrodków, którzy w 1111leniu gminy 
Duksztańskiej, oglosili w Nr. 64 .Gazety Wars;;awskiej", że niby cała ta gmina 
prosi o przyłączenie do Polski, za klam przeciw społeczeństwu, wołamy do od- 
powiedzialności przed całą Litwą. . 
Prosimy Was, członków tego samego ciała Litwy, braci i rząd ni
 zapomi" 
nać O nas. 
Wszędzie zabłysły promienie swobody, a dla nas Kują kajdany." 
("Marja" jednodniówka z dn. 2 S.XI.2 I.I,) 


.Z artykulu p, t. "Sąsiedzi Litwy", . . Drugim z rzędu najbliż
zym na- 
szym sąsiadem jest Polska. Lubi udawać ona wielką przyjaciólkę naszą i wymaga 
wyjątkowych dla siebie praw w Litwie 7.a tę właśnie udawaną przyjażń.., Litwa 
nie może zgodzić się na bliższe stosunki z Polską, Zgoda Litwy na to wywo- 
łalaby jeszcze większe podniesienie ducha inJperjalizmu i zaborczości w szowi- 
nistycznych rządach Polski. Spowodowaloby to niechybnie nowe a nieskończone 
wojny, w których Litwa musiałaby zawsze przyjmować udział. Wystawianoby 
ją przytcm na jaknajwiększe niebezpieczeństwa, w razie zaś przegrar,ej-Polska 
oczywiście wolałaby rozpłacić s:ę kosztem Litwy, a nie swoim własnym. 
Jeszcze gorzej rzecz by się miala z naszymi stosunkami wewnętrznymi, 
Polska uporczywie dąży do ostatecznego zagarnięcia Litwy w celu niepodziel- 
nego zagospodarowania się na jej rynku i kolonizowanie jej terytorjum, a także 
lepszego zapewnienia sobie drogi do morza... Usilowałaby ona uczynić z Litwy 
swoją nieodlączną prowincję, piękne pastwisko dla swego kapitału i wielkie 
pole do osiedlenia nadmiarów swej ludności, szczególniej małorolnych i bezrol. 
nych włościan z Folski". 


("Zosia" jednodniówka, z dn. 30.X1,2 I r.), 


"...Polska pragnęlaby otrzymać zgodę ludnoki Wileńszczyzny na połączenie 
tego kraju do Polski, W tym cdu pragnie '7.wołać w Wilnie zgromadzenie lud- 
ności, któreby orzeklo, dokąd ludno
ć wileńska pragnie należeć, czy do Polski, 
czy do Litwy.
		

/Vilniana_034_05_081_0001.djvu

			77 


"...Prawdziwy nawet plebiscyt nie zawsze daje możnosc poznam a rzeczy- 
wistych chę.:i ludności, to cóż i mówić o wyborach w tak:ch warunkach, które 
obecnie utworzyły się w Wileńszczyżnie." 
("W stolicy Litwy" jednodniówka z dn. 4.Xll-2I.) 


"Jeszcze jeden dzialacz. Jest to pan Marjan Świechowski. W swojej 
ludowej gazetce wyborczej zaleca swym korespondentom informować go o tern, 
kto przyjeżdza do wsi na agitację, za kim ludzie mają ochotę glosować, kto 
agituje. prleciw Polsce. 
OJrazu możemy zaspokoić aiewczesną ciekawość p. Marjana Ś, Przeciw 
Polsct: agitują w pierwszYffi rzędzie sami Polacy: żandarmi. ptowiacy, prowo- 
katorowie, agenci. Przeciw Polsce również mówi polski bezład, chaos, kłótli" 
wość, drożyzna podatki, reakcyjność rządów i t. p, Przedewszystkiem winniście 
lud strzedz od każdej wieści z tamtej strony linji demarkacyjnej: o nadziałach 
ziemi, rdormie rolnej, kontiskacie lasów, o litewskim Sejmie i jego walkach z 
obszarnictwem. Każda taka wiadomość, to wam nóż w serce. Szczelnie jaknaj- 
szczelniej zaslońcie się od Litwy Niepodległej. "Niech księżyca jasność blada, 
szczelinami tu nie wpada". a cel swój osiągniecie, t. j. uda się wam do Sejmu 
zgromadzić kilku wystraszonych analfabetów, o których będziecie mogli drzeć 
koty z księżmi i wogóle endekami. A potem zabierzecie swoje manatki i zgod- 
nie wszyscy razem, wziąwszy się pod rączkę pojedziecie do Warszawy. Dobrze 
przy tern byłoby. gbybyście z tarntąd już nie wrócili. A tymczasem b.lwcie się." 
(..Glos Litwy" z dn. I7.XIl-2I. Nr. 72.) 


Z artykulu "Polska w Wilnie". Polska przyszła do Litwy z określo- 
l1ym planem założenia tu jednego z narożnych bastjonów swego państwa-for- 
tecy,.. w ciągu paru lat swego istnienia wyrobiła sobie zbyt okreśłoną markę 
by mogly powstawać jakiekolwiek co do tego wątpliwości i właśnie dlatego. 
nie dla jakichś pojedyńczych, realnych względów stronią od Polski jej sąsiedzi. 
Właśnie dlategu Litwa odrzucila tak napozór dla niej korzystny projekt Hy.. 
mansa, gdy:t i ona, acz słaba i drobna. z dzisiejszą Polską nie chce mieć nic 
wspólnego! Ani metra granicy! Bo i cóż warte są układy z Polsk:j. skoro je 
lada feldkbel może potargać, co warte jest słowo, jeżeli je nawet ludzie najwyż- 
s
e w państwie stanowiska zajmujący, łamią??;:" 
.....Zbliska. zapewne kolos państwa polskiego. z jego 15°00 kilometrów 
toru kolejowego (cytra śmiesznie w porównaniu z zachodnią Europą mała). 
z jega naftą borysławs l (ą i drzewem białowieskiem. i jedno i dru5ie pożyczone 
pod nieobecność właściciela, może wydawać się groźnym. a nawet imponują- 
cym. Imponuje on wilnianom, gdyż większość z nas nie mo'Że go porównać 
z prawdziwymi. nie tylko błyskotliwymi kolorami, groźnym jest. gdyż każdej 
-chwili może się nad n1szetni głowami załamać, grzc:biąc nas we własnych 
gruzach," 


("Głos Litwy" Nr. 83, z dn, 31.XłI-21.)
		

/Vilniana_034_05_082_0001.djvu

			78 


Z al'tykulu "Zla polityka", "Bardzo dawno, z górą lat temu trzydzieści, 
pamiętam zdaje mi się, w "Djable Krakowskim", rysunek tego rodzaju. Było 
to za czasów Kaulbarsa i Aleksandra Battemberskiego: stoi kozak, ongi najczęst- 
szy symbol Rosjanina, i klepie po ramieniu Bulgara, mówiąc mu: "będzie,>z nasz", 
a o kilka kroków dwuch kozaków biją rózgami leżącego Polaka, a na zapytanie 
tegoż Bulgara: "a to kto?" odpowiadają - "a to już nasz". Tytuł był, a przy- 
najmniej mógł być z łatwością: "mila perspektywa", 
Otóż obecnie sądzę, że n, p. Litwini lub Rusini galicyjscy, gdyby zna- 
li, czy też pamiętali ową satyrę, z łatwością by ją zastosowali do siebie, stając 
już to w roli Bulgara lub też Polaka"... 
("Nowiny Wile.6skie" Nr, 64. z dn. 12. XI[. 21 r.) 


Z artykulu "Za wcześnie". "Noworoczne numery prawie wszystkich 
gazet warszawskich są poświęcone wyłącznie wyborom do Sejmu Wileńsidego. 
Pe/no tam wiary i nadziei, że wybory udadzą się znakomicie, że prawie wszyscy 
Litwini i Białorusini pójdą na wybory... 
My zaś powiadamy na to: Niech się wybory udadzą tak, jak wy, pa- 
nowie warszawscy, tego sobie życzycie, nic to wam nie pomoże. O losach 
Wileńszczyzny zadecyduje nie wasz Sejm, ale wielkie mocarstwa zachodnie: 
Anglja, Francja, Włochy, Ameryka i przedewszystkiem Rosja, Wszystkie Ro- 
svjskie part je i sami bolszewicy piszą w swych gazetach, że stoją po stronie 
rządu litewskiego, że Sejm Wiltński dla Rosjan istnieć nie będzie. 
Obecnie mocarstwa zachodnie są bardzo zainteresowane tern, by Rosja 
czemprędzej podniosła się ze swego upadku i ekonomicznej ruiny... Otóż skoro 
rząd bolszewicki będzie uznany, wtenczas, dowidzenia polska potęgo! Z Polską 
nikt się liczyć nie będzie... 
Jeżeli za wcześnie rje uciekniecie dJ Warszawy, to może wam bardzo 
źle się przytrafić. Wilno będzie oddane Litwie. Więc płonne są wasze nadzjt je, 
sejmikowicze warszawscy! możecie sami siebie oszukiwać, ile wam się żywnie 
podoba tylko nie myślcie, że i inni są tak głupi, jak wy, panowie".., 
("Nasza Ziemia" Nr, 2, z dn. 8. l. 22). 


,,!I4,OOO,OOO,OOO!! Ostrzegają nas z Warszawy nasi przyjaciele, że gabi- 
net Ministrów polskich desygnowal 4 (cztery) mi/jardy swoic!J marek na prze- 
prowadzenie wyborów w Litwie Środkowej w pomyślnym dla Polski kierunku. 
Suma ta figuruje w rubryce zasiłków na odbudowę kraju. Ładna odbudowa!" 
("G!os Litwy" Nr. 81 z dn, 29. XII. 21), 


" Wolożyńskie. (Korespondencja) ,.,A spisy ciągle robią. Ot i teraz 
spisali bydło i konie, To już dla daniny, której my tu lękamy się, Mówią, że 
w Polsce teraz będzie bardzo ciężko wyżyć: od dziesięciny mają wziąć do 
20,000 marek a oprócz tego każdy żywioł, nawet kot, będzie opodatko\\any. 
Bardzo to podobne do prawdy, każdy przecie rozumie, że inaczej cała ich Polska 
pttknie, " 


<"Glos Litwy" Nr. 83. z dn. 31. XII. 31.)
		

/Vilniana_034_05_083_0001.djvu

			79 


..Co m6wiq Polacy o Polsce, Poseł Radziszewski w Sejmie War- 
szawskim przed kilku dniami powiedział, że Polska jest na skraju przfpaści {i- 
nansowej. Socjaliści nazywaj=- Ministra Finansów Michalskiego prowokatorem." 


(..Głos Litwy" Nr. 83. z dn. 31. XII. 21). 


"Sędziowie pokoju i spokojni wybol'cy, Sędziowie pokoju okręgu 
m. Wilna otrzymują moc zażaleń, Oskarżyciele proszą wyznaczyć termin roz- 
poznania sprawy jak naj rychlej , w każdym bądź razie przed 8 stycznia 1922 r. 
Motywują zaś swe prośby tern, iż po wyborach oskarżyciel i oskarżony będzie 
lT.usiał wyjechać z Wilna - do Warszawy. Płocka. Krakowa. na ŚI=-sk, gdyż 
w Wilnie mieszkają oni tylko chwilowo, Sędziowie pokoju ze swej strony 
przyrzekają uwzględnić niemal każdą prośbę - i wyznac7ają termin rozpoznania 
sprawy na 7 styczni:> 1922 r." 
("Głos Litwy" z dn, 31. XII, 21. Nr. 83). 


"Uwaga! - Każdy Polak. który nogą. słowem lub myślą gdziekolwiek 
i kiedykolwiek - sam. lub jego tatu
, mamusia, wójco, dziaduś. ciocia. babcia, 
lub kuma - zahaczył o Ziemię Wileńską, wzywa się do stanięcia w Wilnie. 
lub jeszcze lepiej, w jakiej cichej, ukr}'tej od oczu postronnych okolicy. w celu 
wzięcia udziału w rozstrzygnięciu losu tej ziemi w drodze wyborów do zjazdu 
polskiego t. 7W, Sejmu Wileńskiego, mianowicie; w celu zastąpienia przy urnach 
wyborczych niegłosujących Litwinów. Białorusinów. Żydów i Polaków o prze- 
ważającej w nich intencji tutejszoścl! Żadnych kosztów. wikt i utrzymanie!! 
Dyskrecja zapewniona!!!" 


Komitet Nadcentralny i Najpolski. 
("Głos Litwy. Nr. S z dn. 6. I. 22.) 


"Zbyt p6źno, "Wilenskoje Utw" rodaje, iż na dzień 8 stycznia przy- 
będą do Wilna przedstawiciele zagranicznych przedsiębiorstw kinematograficznych 
dla dokonania zdjęć w czasie wyborów. Żałujemy mocno, iż ci panowie nie 
przybyli wcześniej nieco. chociażby w chwili wkroczenia zbuntowanych wojsk 
polskich do Wilna_ Od tego czasu do dziś dnia mieliby oni wiele ciekawych 
obrazków dla podania swej publiczności. Bo czyż nie jest złotą serją upra- 
wniany w ciągu roku c.ałego na Wileńszczyźnie: bandytyzm, rabunki, ddraudacje, 
prześladowanie ludności miejscowej. kon1iskaty pism litewskich, wielotysięczne 
kary. wyrzucanie dzieci litewskich z gimnazjum i przytułków. różne rejestracje 
obcokrajowców (czytaj: mieszkańców tutejszych nieprawomyślnych)... Zbyt 
późno. pan0'Yie, zjeżdżacie się. II 


("Głos Litwy" z dn. 4.1,22 r.), 


Po wyborach prasa litewska zachowywała całkowite niemal milczenie. stwier- 
dzając niejako w ten sposób poniesioną klęskę i niepowodzenie agitacyjnych wysił- 
ków. Dopiero w kilka dni później zaczęła umieszczać stale tendencyjnie fałszywe 
wiadomości o przebiegu wyborów, oraz podawać cyfrowe wyniki głosowania. przyczem 
obliczenia były opierane na zgóry powziętych fałszywych przesłankach. często zu- 
pełnie fantastycznych. Ogólną tendencją prasy litewskiej z tego okresu było przedsta-
		

/Vilniana_034_05_084_0001.djvu

			. 


80 - 


wienie wyborów wileńskich w świetle jaknajniekorzystniejszym. Dla dopi
cia celu 
prasa litewska nie przebiera w 
rodkach. Jako przykłady, które dosadnie charakteryzują 
taktyk
 pism litewskich po wyborach, oraz używane przez nie metody, przytaczamy 
kilka wyjątków z pism litewskich w okresie powyborczym. 
a) Artyku
y, zawierające fakty, oraz twierdzenia wysoce nieprawdopodobne 
lub wr
cz fantastyczne, obliczone na słabe uświadomienie mas, oraz nieznajomośc 
techniki wyborczej: 
"Przedewsz,ystkiem postarano się ogłupić nasz lud przy pomocy księży... 
Znalazło się nawd takich panów, którzy umyślnie przybrani w szaty biskupie 
agitowali na rynkach miasteczkowych, 
tojąc na wozie chłopskim i zachwalając 
ludowi stan s:dachecki. 
(..Po .wyborach" ..Nasza Ziemia" z dn. 22. J. 22 r,) 


..Sejm WilŁ-ński, jesli się zbierze b{dzie wyrazicielem w0li panów polskich 
ich lokajów wileńskich, 
(..Kto głosował na Sejm WIleński" "Nasza Ziemia" z dn. 22. I. 22 r,) 


"W okręgach wyborczych dalej do kolei, głosujących bywało po kilka- 
dziesiąt, rzadziej ponad stu. Tam, jak nam donoszą, zabierano puste urny i koperty 
z numerami na wóz i gdzieś w lesie (?) uzupełniano głosowanie wrzucając te ko- 
perty do urn," 


(..Kto głosował....., "Nasza Ziemia" z dn. 22. I. 22 r.) 


"Powiat Duksztański". (?) Dnia 4 stycznia o gcdzinie g.ej do wioski 
Czyżuny, gminy Rymsze, pow. Braslawskiego przybył stróż szkoly i oświadczył 
na zetraniu włościan z wioski: "JtŚli nie będziecie głosować, to was wszystkich 
zrujnują". 
(" Vilnietis" z dn, r 4. I. 22 r. Korespondencja z prowincji). 


to Wioska Poszamienie w parafji Koltyniańskiej, Pomimo starań agen- 
tów Odrodzenia, włościanie odmówili udziału w wyborach. Polacy pobierają 
4 0 do 50 tysięcy grzywny, albo wyprowadzają ostatnią krowę z zagrody, po- 
mImo to włościanie w Pos7amieniach postanowili zupełnie nie uczestniczyć 
w wyborach." 
("Vilnieti,>" z dn, 19 I. 22 r. Korespodencja z prowincji) 


b) Dowolne, lub wr
cz nonsensowne i sprzeczne ze s9bą dane cyfrowe: 
..Rezultaty wyborów tak jak przewidywaliśmy, wypadły dla Polaków 
bardzo smutnie. W Wilnie glosowało tylko 43 tysiące. Ale pamiętajmy, że 
wśród głosujących było conajmniej 10 tysię.:y przyjezdł:ych i niewileńskich. 
(Z Wilna, "Nasza Ziemia" z dn. I S, I. 22 r, 


"z Wilna. O wyboracb do Sejmu, Polacy skarżą się, że nie umIelą 
tak celowo zorganizować wyborów, jak to umieli Niemcy na Górnym Ślązku.
		

/Vilniana_034_05_085_0001.djvu

			81 


pr/.ywożąc więcej 200,000 swoich. Polakom udalo się przywieźć najwyzeJ 
20.000 swoich do Wilna. Niemcy, ktÓrzy przyjechali na Slązk, wszyscy glo- 
sowali, zaś z pośród polaków 7.000 spóźniło się i nie mogło zapisać się na 
wybory. Jeden z nich poszedł nawet do samego p. Meys7.towicza, lecz nic nie 
wskórał i tylko członek komisji kontrolującej Ligi Narodów, Francuz, rozkazał 
wnieść go na listę wyborców. Lecz udalo się to jednemu z 7,000. Innym po- 
zostaje tylko moralne zadowolenie popierania sprawy polskiej w Wilnie. A może 
też odgrywali rolę statystów w oczach ententy." 
, ( .. Vilnietis" z dn. 13. I. 22 
 10). 


...., Conajmniej połowa głosujących w Wilnie byli nie dzisiejsi mieszkańcy 
Wilna, lecz rozmaici włóczędzy przywiezieni z Polski." 
("Nasza Ziemia" z do, 22.1. 22 r.). 


"on Z milionowego terytorjum ludności zaledwo brało udzial 14 000 ,. 
("Absurdy" - "Litwa" z dn, 9 111.22. r.). 


c) Fakty zmyśłone z powoływaniem się na nazwisko nieistniejące lub zmie- 
nione dla uniknięcia protestu ze strony zainteresowanych. 
"... Jan Bujnowski (nie znajduje się na żadnej z list kandydatów-przypisek 
sprawozdawcy) ze wsi Pupiszki. naznaczony był przez instruktora na kandydata 
do Sejmu, pomimo energicznych protestów z jego strony. Instruktor groził mu 
grzywną pieniężną lub więzieniem całorocznym." 
(" Vilnietis" z dn. 19. I. 22 r.). 


"Polska większość w Wilnie albo ]6zefata Łasis6wna - Józeiata Łasi- 
sówna, rodem z wioski Łasie powiatu Swięciań
kiego, która od lat 20 za- 
mieszkuje na Jasnej Górze w Częstochowie, opowiada co następuje o wyborach 
w Wilnie: Od lat wielu pragnęłam odwiedzić strony rodzinne. Na przeszkodzie 
stał mi brak funduszów. Pod konitc roku 1921, nasz opiekun i spowiednik, 
ojciec Alfons, pod grozą odmowy rozgrzeszenia, rozkazał jechać 8. I. 1922 r. 
do Wiłna na głosowanie. W wigiiję wyjazdu otrzymaliśmy po 6 funtów chleba, 
i tuncie szynki i 2000 gotówką; jechaliśmy gratis pociągiem pośpiesznym i o go- 
dzinie 10 z rana w dniu głosowania byliśmy w Wilnie." 
("Litwa" M 7 z dn. II. II. 1922 r.), 


Z powodu powyższej notatki zainteresowana p. Józefata Łosi6wna nadesłała 
oficjalne sprostowanie: 
"Notatka "Litwy" p. t. Polska większość w Wilnie albo Józdata Łasisów- 
na, dotyczy mimo pewnego przekręcenia mego nazwiska, mojej osoby, niniejszym 
więc oświadczam, iż wszystko od pierwszej do ostatniej litery jest fałszem i kłam- 
stwem wyssanym z palca, gdyż nic podobnego nie miało miejsca, a więc też 
nie mogłam nic nikomu opowiedzieć. Szczególnie oburzająca jest potwarz rzucO" 
na na ks. O. Alfonsa, który wysyłał nas jakoby pod groźbą odmowy rozgrzesze-
		

/Vilniana_034_05_086_0001.djvu

			82 


nia z Częstochowy do Wilna na wybory. Dość powiedzieć, że O. AHonsa od 
10 lat niema w Częstochowie". (-) Józefata Losiówna. 
Z pośród wychodzących w Wilnie pism litewskich odmienne stanowisko zaj- 
mował wydawany od roku 1917 tygodnik p. t. "Musu Ba,lsas" (Nasz Głos). Pismo 
to w odróżnieniu od cytowanej powyżej prasy litewskiej, kierowanej lub inspirowanej 
przez szowinistów kowieńskich, propagowało ideę pojednania dwóch zwaśnionych na- 
rodów i zgodnego współżycia polsko-litewskiego., I 
Podczas akcji wyborczej "Musu Balsas" nakłaniał Litwinów, zamieszkujących 
Wileńszczyznę, do wzięcia udziału w głosowaniu, motywując swe wezwania tern. że 
przyjęcie udziału w wyborach przez ludność litewską znakomicie przyczyni się do 
złagodzenia antagonizmów narodowościowych, 
Prasa Bialoruska. W związku z zasadniczym podziałem, jaki istniał wśród 
Białor usinów w Wilnie - prasa białoruska dzieliła się również na dwa' zwalczające 
się nawzajem obozy. Na stanowisku Białoruskiego Narodowego Komitetu, którego 
kierunek został zobrazowany w innym dziale niniejszego sprawozdania, stały tygodniki: 
.Biełaruskije Wiedomości" . "Krynica". "Biełaruski Zwon" oraz szereg ukazujących się 
dorywczo jednodniówek, jak: "Gołos Praudy" i inne. 
Wszystkie te pisma zwalczały akcję wyborczą i podobnie do prasy litewskiej 
nawoływały ludność do powstrzymania się od udziału w wyborach. W o
ólności ten 
odłam prasy białoruskiej nkzem się nie róźnił od wrogiej wyborom prasy litewskiej. 
W ten sam sposób. na naczelnym miejscu pism. drukowano wezwania nawołujące do 
abstynencji. umieszczono szereg rzekomych korespondencji. mających na celu udowod- 
nić, że ludność białoruska udziału w wyborach nie weźmie lub zdyskredytować wła- 
dze polskie, podając wiadomości o szeregu nieprawdziwych nadużyć lub zgoła nie- 
prawdopodobnym wywieraniu presji i t. d_ 
Ola ilustracji cytujemy dosłownie ustęp następujący: 
. " "Białorusini! Wiedzcie, iż każdy z was, kto poda na wyborach swój głos 
na spisy aleksiukowskie uczyni niegodny postępek, gdyż pomoże zdrajcom ludu 
naszego sprzedawać naszą ojcowiznę!.,. 
Białorusini! Niech w dzień wyborów, już niedaleki, ani jedna ręka nie 
podniesie się, by podać glos na spisy altksiukowskie! Wiedzcit, iż żaden praw.. 
dziwy Białorusin, żaden syn prawdziwy ducha białoruskiego nie zgodził S!ę wy- 
stawić swej kandydatury do Sejmu i ci co zostali wniesieni do spisów, są to 
świadomi odstępcy i zdrajcy ludu naszego! 
I niech te słowa nasze. ten głos nasz pomoże Wam samym znaleść od- 
powiedż na pytanie: co czynić?" 


("Gołos Praudy" z du. 27,XII-2J). 
W poszczególnych numerach tej kategorji pism spotykamy następujące 


wezwania: 
-\. ,.[ .' "Pamiętajcie. że Białorusini na wybory uie idą!" 
"Włościanie! Nie dawajcie głosów za zdrajców!" 
, . . Na wręcz odmiennym stanowisku stały pisma, wydawane przez grupy skupia- 
jące się dokoła "Związku Krajowego", o którym również była mowa w dziale, cha- 
rakteryzującym stanowisko grup narodowościowych i stronnictw. Do tej kategorji pism 
. należały "Ranica" (dziennik) oraz tygodniki: "Jednaść", "Radnaja Stracha". Pisma te 
nawoływały ludność do wzięcia udziału w wyborach i usilnie popierały listy biało- 
ruskie zgłoszone w okręgu III i IV. 
..J. Na tle różnicy pogląd1w na kwestję wyborów wywiązała się pomiędzy temi 
dwoma odłamami prasy bardzo ostra polemika, dochodząca niekiedy do szeregu 
-, :
:: l 


--
		

/Vilniana_034_05_087_0001.djvu

			83 


wzajemnych oskarżeń i insynuacji. To bezwzgl
dne i nieprzebierające w -środkąch 
zwalczanie si
 jest bodaj najbardziej charakterystyczną cechą prasy białoruskiej w ok- 
resie wyborczym. 
Dla ilustracji powyższego przytaczamy ust
p nast
pujący: 
"Biełaruskije Wiedomości" mówią, że "odszczepieńcy z pośród Białoru" 
sinów, a być może i Żydów, jacy mają zamiar iść na wybory, nie l1:ogą być 
brani w rachubę, gdyż ludzie ci pracują dla swej osobistej korzyści i nie posia- 
dają żadnego autorytetu ",śród szerokich warstw społecznyc.h. Za niemi lud nie 
pójdzie. " 
Tutaj co słowo to świadoma nieprawda. Niewiadomo jeszcze, kto z nas 
odszczepieniec. Czy my - przedstawiciele tych partji i organizacji, które nie 
s'lczędziły swej krwi i życia w wałce za ojczyznę z moskiewskiemi najeidzcam i , 
ci. którzy wałczyli bok o bok z Polakami w czasie moskiewskiego najazdu na 
Polskę, czy też wy - współpracownicy "Biełaruskich Wiedomości" "Biełoruskie- 
go Zwonu", działacze "Narodnaho Komitetu., wydawcy bols
ewickich proklamacji 
i paszkwilowych jednodniówek, pracujący według dyrektyw samozwańczego, na- 
rodowi białoruskiemu zupełnie nieznanego "Rządu Łastowskiego" a zgodnie 
z uchwałami praskiej konferencji, na któft'j nie było ani jednego prawdziwego 
przedstawiciela Bialorusi, byli zaś tylko ludzie oderwani od kraju, walęsający się 
po zagranicach, gotowi wykorzystać ciemnotę ludu dla swych wązkich, partyjnych 
interesów. Wy mówicie, że my pracujemy dla swej osobistej korzyści, my zaś 
zapvtujemy was: skąd wy bierzecie pieniądze na wydawanie proklamacji i pasz- 
kwilowych jednodniówek? Za czyje pieniądze są wydawalJe wasze czasopisma? 
My dobrze wiemy, skąd wy dostajecie pieniądze i na czyją korzyŚĆ wy 
pracujecie! " 


(.. Ranica. z dn. 22, XII. 2 I r.) 


Jednocześnie wśród tej kategorji pism spotykamy nast
pujace wezwania, dl u- 
kowane zwykle wielkim drukiem na naczelnym miejscu pisma: 
"Białorusini! Wszyscy na wybory, wszyscy do obrony Ojczyzn
!" 
"Precz ze zdrajcan:i! Precz z sojusznikami Moskwy i Berlina!" 
"Nie słuchajcie wrogów Narodu Białoruskiego - agitatorów przeciwko 
wyborom!" 


Prasa w dniu głosowania, Na kilka dni przed wyborami i na sam dzień 
głosowania. s-go stycznia 1922 r, przybyło do Wilna kilkudziesi
ciu przedstawicieli 
prasy polskiej i zagranicznej. Na przyjazd dziennikarzy oczekiwali ich koledzy wi- 
leńscy, to też wi
ksza część przybyłych koncentrowała się w Biurze Prasowem (Cer- 
cie de la Presse), zorganizowanem na okres wyborczy przez komitet wyłoniony ze 
Związku Pracowników Prasy Polskiej w Wilnie. Z tytułu uprzejmości koleżeńskiej 
Komitet, pod przewodnictwem Prezesa Związku P.P.P, p, Czesława Jankowskiego, za" 
pewnił przyjezdnym gościom wszelkie ułatwienia techniczne i informacje w celu 
zorjentowania się w stosunkach. 
Przedstawiciele prasy. korzystając z usług swych kolegów, mogli łatwo zbli- 
żać się do ludności lub też do wybranych przez siebie instytucji społecznych i przy- 
wódców politycznych, zbierać dowolnie informacje, studjować nastroje ogólne. uspo- 
sobienie i poglądy, a zwłaszcza stosunek do wyborów poszczególnych sfer i grup 
narodowościowych, Wszelka agitacja lub stronniczość były w Hiurze Prasowem wy- 
kluczone wobec apolitycznego charakteru Związku Pracowników Prasy i wreszcie -
		

/Vilniana_034_05_088_0001.djvu

			84 


reprezentowania w Komitecie wszystkich pism wileńskich. które odzwierciadlały pro- 
gramy poszczególnych ugrupowań partyjnych w ich ustosunkowaniu się do wyborów, 
We wspomnianem Biurze Prasowe m znajdowały się. w tłumaczeniach fran- 
cuskich i angielskich. ordynacja wyborcza i wszystkie ważnejsze dekrety i zarządzenia 
władz wyborczych i administracyjnych. Słowem-istniała całkowita swoboda i wszel- 
kie dane, aby przedslawiciele prasy mogli trafnie odczuć panujący nastrój. usłyszeć 
przekonania ludności i zobaczyć prawdziwe oblicze Wileńszczyzny. 
Jak już wspomniano w dniu głosowania posiadały w Wilnie korespondentów 
własnych wszystkie większe pisma i agencje polskie. 
Z przedstawicieli prasy zagranicznej zarejestrowali się w Biurze Prasowe m 
korespondenci pism francuskich: "Le Temps". "Petit Journal", "L'Excelsior", "L'Ecbo 
de Paris", "Le Matin", "Le Journal", "L' Oevre", "Petit Parisien", "L' Eclair de Mont- 
pellier", "L'Europe Nouvel/e", "La Monde Uniwersitaire"; angielskich: "Times",
" Tbe 
New Jork Herald', "Daily News", "Tbe Mancbester Quardian", "Morning Post"; 
włoskich: "Secolo", ..11 Veneto" i inni; amerykańskich: "Evening Post" (New Jork) 
, 
"Cbicago Tribun", "Nowy $wiat" (New Jork); agencji telegraficznych: "Orient", 
"Radio", L'Agence da tEst" (Paryż) i "L'Agence Telegrapbique Roumaine" ect. 
Oprócz wyżej wymienionych, stwierdzono obecno
ć w Wilnie w dzień wybo- 
rów i innych korespondentów pism zagranicznych. którzy się w Biurze Prasowem 
nie zameldowali. jak np. pism niemieckich. 
Dziennikarze. żywo interesując się przebiegiem głosowania, obserwowali cały 
jego proces, z ciekawością interpelowali wyborców przed lokalami komisji obwodo- 
wych, przyglądali się składaniu głosów, zwiedzali komisarjaty wyborcze. Niektórzy 
z nich odbyli dłuższe wywiady z przedstawicielami władz wyborczych i administracyj- 
nych jak również z wybitniejszymi działaczami społecznymi. . 
Pragnąc przyjrzeć się głosowaniu i nastrojom ludności wiejskiej i wej
ć 
z nią w bezpośredni kontakt. grono dziennikarzy polskich i zagranicznych udało się 
samochodami na objazd okolicznych obwodów. Ujrzeli tam przedewszystkiem tłum- 
ny udział i zapał ludności. W Mejszagole, gdzie wycieczka złożona z kilku dzienni. 
karzy zatrzymała się nieco dłużej. wieśniacy zgotowali owację zagranicznym gościom. 
Stwierdzenie przez dziennikarzy zupełnie poprawnej organizacji wyborów. ich 
całko\\itej swobody i bezstronności. przekonanie się osobiste o usposobieniu wybor- 
ców-rzuciło jaskrawe światło, a niektórym, dotychczas uprzedzonym, wprost otwo- 
rzyło oczy na istotny stan rzeczy. 


Ołosy prasy zagranicznej. Prasa polska odtworzyła przebieg wyborów 
w najdrobniejszych szczegółach. podając dłuższe opisy i sprawozdania. Korespon- 
denci zagraniczni wysłali przedewszystkiem do swych pism długie telegramy. stwier- 
dzaiące absolutną beztronność wybOrów, ich poważny charakter, oraz zupełną jedno- 
myślność wyborców co do państwowej przynależności kraju. W całej prasie europej- 
skiej zjawiały się przez kilka dni po wyborach dłuższe lub krótsze głosy, omawiające 
sprawę wyborów. nastrój Wileńszczyzny, domniemany skład Sejmu i t. d, Cytujemy 
kilka wyjątków: 
.. Wilno, 7. stycznia, Miasto je
t bardzo żywo zainteresowane wyborami. 
Spokój panuje wszędzie zupełny. Rząd prowizoryc:t.ny zapewnił zupełną swobodę 
w gło
owaniu. Dziś można już z pewnością oświadczyć. że mieszkańcy :niasta 
głosować będą za Polską. Litwini, których liczba jest bardzo niewielka, pow- 
strzymają sie od głosowania, a to głównie z powodu niewyrobienia politycznęgo. 


-
		

/Vilniana_034_05_089_0001.djvu

			85 


Białorusini w wi
kszości glosować bedą za Polską. Żydzi powstrzymają SIę od 
glosowania nie dla przyczyn zasadniczych, ale taktycznych." 
(Radio, "Temps", 9 stycznia 1922 r.) 


"Wilno, 8. stycznia. Zwiedziłem dziś kilka ośrodków wyborczych na 
prowincji. Znalazłem tam wsz
dzie jednomyślność zupełną wsród głosujących. 
chociaż część ludności żydowskiej powstrzymuje się od glosowania oe:1bywajacego 
się w warunkach zupełnej bezstronności. Na moje zapytania wszyscy wypowia- 
dają się za Polską z rodzajem mistycznego porywu. Nawet dziecI mówią z ko. 
miczną i wzruszającą powagą: "do Polski". 
("Temps". 10 stycznia 1922 r.) 


"Wilno, 10 stycznia, Sejm, który został obrany, sam określi swoją władzę 
i w pierwszym rzędzie zadecyduje pomiędzy Polską i Litwą. Już obecnie jest 
pf'wn;)m. że wybierze Polskę; następnie ustanowi zasady. które służyć będą za pod- 
stawy unji." 
lO Według znanych już rezultatów zapowiadają się w łonie przyszłego 
Sejmu dwa prądy co do sposobu połączenia. Liczba głosujących wynosiła 
w Wilnie 5 5%. na wsi 60%. znaczna ilość powstrzymujących się spowodowaną 
została wielką liczbą niepismiennych. istniejących tu wskutek rządów rosyjskich, 
powstrzymaniem się Zydów i clęściowem powstrzymaniem się kobiet, wreszcie- 
ostrą zimą, wielkie mI odległościami. Komitet Centralny. który jest stronnikiem 
prostego wcielenia, posiadać będzie 40 - 46 krzeseł na ogólną ilość 106; Rady 
Ludowe, popierające autonomję projektowaną przez Warszawę, - 30 - 36; 
stronictwa ludowe innych odcieni o podobnym programie 10 -- 12; stronicy 
autonomji z federacją z Kownem 12, W zależności od przyłączenia się posłów lu- 
dowych ze stronnictwa Rad Ludowych do pra\\icy lub lewicy, większość Sej. 
mowa będzie należała do narodowców. stronników wcielenia, lub do demokratów 
1ederalistów" . 
.....Ogółem sytuacja przed zebraniem się Sejmu, zdaje się wykazywać 
skłonność do unji z Polską przy zachowaniu pewnej autonomji miejscowej, mo. 
gącej zachować charakter i wygląd specy1iczny Ziemi Wileńskiej w całokształcie 
wspólnej Ojczyzny polskiej. jak naprzykład Bretanja w Francji". 
("Temps. dn. 13. I. 22.) 


"Plebiscyt Wileński dokonany w dniu wczol'ajszym." ..Plebiscyt mający 
postanowić, czy miasto i Ziemia Wileńska będą włączone do Litwy, czy też do 
Polski odbył się wczoraj. Chociaż wynik głosowania cie jest jeszcze wiadomy. 
istnieje przypuszczenie, że znaczny procent wyborców podał swe głosy, nawet 
w odległych zakątkach prowincj
. Prawo Polski do Wilna było podniesione przez 
generała leligowskiego, który w jesieni 1920 r. po odparciu przez Polaków 
inwazji bolszewickiej, skierował swe wojska na Litwę i wziął miasto Wilno. 
Odmówił wycoiania się nawet ną żądanie Najwyższej Rady i Ligi Narodów. 
Ostatnio to zgromadzenie po przeprowadzeniu rokowań pomiędzy Litwinami 
i Polakami ułożyło plebisc.yt, Wilno było pierwotnie polskiem miastem prawie do 
schyłku XVIII stulecia. gdy zostało zabrane przez Rosję przy podziale Polsk 
i wcielone do gubernji Litewskiej. Polacy wskrzesili swe prawo do Wilna, jako 
wynik wojny, ale bolszewicy przed swem najściem na Polskę zajęli miasto
i obie-
		

/Vilniana_034_05_090_0001.djvu

			86 


cali je o.idać Litwie. W 1914 r, miasto Wilno miało 290000 ludności, a polowa 
mniej więcej składała się z Żydów". 
<.New York Herald", Paryż
Londyn 
 dnia 9.1, 22 r.) 


"Rezultaty wybor6w w Wilnie: 15 deputowanych 7a wcieleniem do Polski, 
3 za tedera.cją z Polską, żadnego za połączeniem z Litwą. Małe miasta wileń- 
skiego terytorjum są za wcieleniem, rezultaty wsi jeszcze niewiadome, lecz napewno 
nie za Litwą. Osobiste wratenie, że Wilno jest kompletnie polskiem miast
m," 
("New York Herald" 10.1. 22 r.) 


t. 


"Plebiscyt Wileński odbyl się wczoraj w spokoju," 
"Przyłączenie do Polski wydaje się pewnem." 
. Wilno, 9 stycznia. - Ziemia Wileńsi	
			

/Vilniana_034_05_091_0001.djvu

			87 


"Wybory Wileńskie. Śnieg i białe;: równiny,. po bialyd1 rÓwninach-lud 
Icniwy, lecz w każdym razie zaciekły, by zachować Wilno dla Polski, Takie są 
moje pierwsze wraienia o wyborach plebiscytowych, które miały miejsce i których 
zadaniem jest .rozsądzić pomiędzy Polską i Litwą. ' 
Wilno, miasto zachwycające, o czystych Iinjach pomników, gdzie renesans 
włoski rozrzucił obficie swoje rococco nieoczekiwane pod tym niebem, Wilno, 
miasto o stu trzydziesto tysiącach mieszkańC{)w, gdzie urodzili się Marszałek. 
Prezydent Polski i obywatel Rappoport. 
Wilno, wreszcie, ukochane przez Napoleona, który chciał 2abrać ze sobą 
kościołek Sw. Anny, by go wystawić na placu Vendome. 
Wilno chciałoby pozostać polskiem, lecz Litwini. których stolica Kowno 
jest marnem miastfczkiem, gorąco pragnęli Wilna. Co zrobiła Liga Narodów? 
Zażądała wyborów ogólnych i dlatego to dnia 8 stycznia 1922 roku chłopki 
łliepismienne, ,hłopi o wyglądzie kozaków z kabaretu i polscy gentlemeni wy- 
brali się do Wilna i wsi, gdzie odbywało się głosowanie... 
" Czy Litwini istnieją w tym kraju? W każdym razie ja ich nie widziałem. 
Oto jest według moich infuł macji, zasiągniętych z dobrych źródeł, 
.Ytuacja stron. 
nictw: Sejm Wileński ma zgromadzić 108 poslów. Dziś, dnia 9 go stycznia, można 
ustalić pozycje wyborcze w następujący sposób: Komitet Centralny (grupa stron- 
nictw prawicowych) może liczyć na 40 do 46 głosów, stronnictwa chłopskie 
(lewica) od 30 do 36 głosów, socjalisci od 3 do 6 głosów, stronnictwo 
. Odrodzenie" (skrajna lewica chlopska)-8 głosów," 
("Petit Journal'" 10.1. 22 r.) 


n Wilno. 10 stycznia. Wyniki wyborów przeszły wszelkie oczekiwania. 
Głosowało 70%, co wobec wstrzymania się części żydów i kobiet wykazuje, 
że głosowała niemal cała ludność zdolna do jakiejkolwiek koncepcji politycznej, 
Olbrzymia więk
zość oświadczyła się za Polską, pomimo 150 letniego prześlado- 
wania i wysiłków rosyjskich, zmierzających do nadwerężenia stosunków polsko- 
litewskich przez sztuczne wytworzenie t, zw. kwestji litewskiej. 
Polska dąży szczerze do porozumienia z Litwą, jednakże nieprzejednane 
stanowisko Litwy Kowieńskiej stoi ternu stale na przeszkodzie. Od roku 19 1 5. 
gdy powstał rząd litewski przeważają na Litwie wpływy niemieckie." Litwa szuka 
'l. bezpośredniego połączenia z bolszewją, do czego jako klucz ma służyć Wilno. 
. ." - Teraz, wobec olśniewającego zwycięztwa polskiego w wyborach, może 
jej stanowisko ulegnie zmianie. Litwa nie może rościć sobie praw do miasta 
odwiecznie polskiego, o kulturze polskiej." 


("Excelsior", 12.1 1922 r.) 


"Wybory Wileńskie. Wybory sprzyjają Polsce. Warszawa dn. 12 stycznia. 
(Od naszego korespondenta). Sejm Wileński, jako wynik wyborów odbytych 
w niedzielę, 8 stycznia, składać się będzie zasadniczo z trzech grup-mianowicie. 
konserwatyści. którzy są za całkowitą aneksją do Polski, 40; liberali. demo- 
kraci i ludowcy, którzy zalecają pewien rodzaj autonomji dla Srodkowej Litwy, 
z przyłączeniem do Polski-J?; i umiarkowane stronnictwa centrowe, liczące 3 0 
członków, którzy jednakże w obecnej chwili oddani są polityce aneksji do Pol. 
ski. Przeto, aneksjoniści są w dużej większości i bezwątpienia wywrą silną presję 
na rząd warszawski." 


. 


--
		

/Vilniana_034_05_092_0001.djvu

			88 


Przeszło 60% wyborców głosowało, a wobec trudności głosowania i pOI Y 
roku, oraz faktu że kobiety, które nie mogły pozostawić osamotnionych gospo- 
darstw, były zaliczone na liście wyborców. głosowanie przeszło oczekiwania." 
C"Times", Londyn, 14 stycznia 1922 r.). 


"Przypuszczalny sklad Sejmu Wileńskiego. Wilno. dn, 10 stycznia. 
Według przybliżonych wyników obliczeń, w samem mieście Wilnie, na 79.350 wy" 
borców głosowało 43.490, 
Przyp'uszczalny sklad Sejmu Wileńskiego będzie następujący: 
Centralny Komitet Narodowy będzie miał 45 pm,łów; Rady Ludowe 25; 
ludowcy grupy Piasta 20; ludowcy lewicowi 12; polscy socjaliści 7; demokraci 2; 
wreszcie bezpartyjni I." 


.. , .:J 


(Radjo, ..Matin", I 2. I. 1 922). 


" Wilno. Wiadome już wyniki 
Litwy nie otrzymają żadnego mandatu 


wyborów pozwalają wn05ić. że stronnicy 
do Sejml1." 
("Matin", 14 stycznia 1922), 


)..1 


"Wybory Wileńskie"... Włączając mimo największych trudnoki parlamen- 
tarnych okręgi Lidy i Brasławia do terytorjum wyborczego, Polska posunęła do 

 .ostatnjch granic wierność swą dla zasady samostanowienia, której domag:;ła się 
zawsze dla wszy
tkich ludów",.. 
Dziennik podkreśla dalej duch liberalny, z jakim pq:ygotowano głosowanie, 
poczem kończy artykuł następującemi słowami: 
"Jeżeli dzięki wyborom, dokonanym w dniu 8
go stycznia, przywrócony 
będzie pokój w tej części Europy, jeżeli sprawa Wilna zniknie nares2'cie z listy 
spraw spornych, jeżeli Polska, mocarstwo 30.miljonowe, będzie mogła nakoniec 
poświęcić wszystkie swe siły dzidom pokoju, co jest jej życzeniem i jej celem, 
wtedy. naszem zdaniem, wielkie mocarstwa będą rr.ogły z wielką dla siebie ko- 
rzyścią nie mówić więcej' o projekcie Hymansa. Każdy przyzna, iż w Genewie 
w zimie 1921 r. robiono wiele hałasu o nic dookoła kwestji, której nici wy- 
mykały się z 'rąk ludziom, wierzącym, że je mocno trzymają. Ci. w których 
interesie leży wyciągnięcie wniosków z naturalnego uregulowania sprawy Wilna. 
powinni wnioski te wyciągnąć bez żadnego wstydu, co będzie zresztą bardzo 
korzystne dla całej Europy.". ' 
.-.(Havas. "Journal de Geueve". dn. 13.1. 1922). 


. I 


. " J , 


l ",:"J 


l.' < 


'I . 



 J j. '. 


I r" . .
,.. ... I 


.1' 


t 1: 


'o 
, . 


J J ., J , , II 


: I I . 
. r .1 .. .. 


;:.ł j t 
, 


I 
: ; 
 


1 I ;, 
, 
r. \t/ 


; 
.. ; j 
 


. .. 


, I . 


.. . 


. 


--
		

/Vilniana_034_05_093_0001.djvu

			89 



 5' 01\OJOS 10JB){ 
'< - 
C"O 
 II 'J1\o 
o ... ... 
... N C 
n'< ::o- ZJBS!WO){ 
N 
'< 


'" 



 - 01\ZJOłOl hJBU
1 
'< _::I 
C"O 
 
O ... ... 111 'J1\O 


 c 
N ::o- ZJBS!WO){ 
'< 



 
'< _ ::I 
g

 
ri 
 2 

 7 


J
!UhPO uO
l 
Al 'J1\o 
ZJBS!WO){ 



 
'< 
C" 
o 
... 
n 
N 
'< 


_5' UBZ PJ
!
IO 
Q 
 IX 'J1\O 
N ... 
'< C 
:o:- ZJBS!WO){ 
I 
, 


en 
N 
t't1 
r-
9 
 
_. '< o. » 
-C"
 
:E O ::I 
 
" 
 

 tI> l» 
('CI"" 
. 
_.
 
 CJ 

 » 
Z 
- 
N 
» 
cO 
O - 
tI> 
::I 
 

 

 l» 
5' 
'< '< 
 
C" 
Q '" » 
O 
n 3 
N O 
'< cn' 
l» 
.:1. N 

 
/ Z 
» 
O 
N 
O 
C
O 
 

'< 0- n 
...C"
 N 
_. 
 :::s 
_. n '< 
 
N 
tJ:I '< '" 

 ::s O n 

 l» 2. :r: 
l» "O U> 
:E o 
 

 

. . 
_.. ...... 



 
'< _ ::I 
g

 
ri 
 2 
ł< 7 


ZJ!M.
!1\ZSBd '
n3 
A 'J1\O 
ZJBS!WO){ 


:E 
'< _ ::I 
g

 
ri 
 2 

 7 


!1\SM.OU!lBW 'log 
HA 'J1\O 
ZJBS!WO){ 


:E 
'< _ ::I 
C"OU> 
o ... - 
... N ... 
n,< C 
N ... 
'< I 


ZJ!M.01\J:ł 1\\ '109 
UlA 'J1\O 
ZJBS!WO){ 


-\ 
I 
I 
/ 


:E - !1\ZPBM.BZ 'ł1\\ 
'< _::I 
C"O 
 
O ... XI 'J1\O 
... N ... 
n,< C 
N ... ZJBS!WO){ 
'< . 



 S' l
lP!
H 'ZJ
!W 
'< - 
C"O U> 
O ... 2 X 'J1\O 
... N 
n,< 
N ::o- ZJBS!WO){ 
'< 


\ 


U> 
"8. 
U> 
O 

. 


- ZJ!M.OUBWJ
H 'J.d 
_::I 
O 
 hM. 
... X 'J1\O BU 
N 2 
'< ::o- -os!ds ZJBS!WO){ 


U> 
"8, 
CI> 
O 

. 


- UBZ '0 
_::I 
O 
 hM. 
... IX 'J1\O BU 
N ... 
'< C 
... -os!ds ZJBS!WO){ 
I 


:E _ 
'< _ ::I 
C"0Cl> 
O ... - 
... N 2 
{:: t.< 7" 
'< 


01\ł h Z 'S1\
IV 
lIX 'J1\O 
ZJBS!WO){ 


CI> 
"O 
cn' 
O 

. 


- ZJ!M.°POH 'ł1\\ 
_::I 
O 
 
... lIX 'J1\O BU hM. 
N ... 
'< C 
::o- -os!ds .ZJBS!WO){ 


I 
/
		

/Vilniana_034_05_094_0001.djvu

			90 


::r: 
u 

 
N 
U 
o::: 
O 
CO 

 

 

 
<) 
Z 
< 
o 
o::: 
O 
::r: 
u 

 

 
- 
U 
o.U) 
< 

 

 


- 
V 
< 
N 
- 
Z 
< 
o 
o::: 
O 



 
< 
:E 
t..tJ 
N 
CI') 



 ... 
'>:v-a» 

:5

 
M._ .... o 
"'
-'
 
:.:: o» 
"'
.:.: 
 

".
 


... 


. 


:;;; 

 '" 
'" 
 
'" 
 
'E »
 
o N ,_ 



 
ON 


-' 
.5
g 
:::;;>' e 

- t>II 
CI.I ;;., 
o N 


. 


t 


/ 


I'
 


.:;;; 
N :i
 ; 
;o

 

 Q..ca '- 
.- - Q) 
e", "'._ 
O c",
 
...", 
:.:: »0:) N 


.-"E 
c 0 '_;::1 



 E 
'0 »"0 t>II 
O
::3
 


c .:;;; 
N Q) 0_ VJ 
......... <1J..a:: 

.2:
» 
,- O N 
E "'.:.: u 
o C"O ;::I 
'"" o
 
... »... 
N-tI) » 


 
c 
:s
 
 
 
'o »._ c 
O
.....i
 


/ 
I 



- c 
>1>( 
 
 

 ..: N._ 
-'COJc:l. 
8 o o: . 
o '" ::;: 
:.:: c 


r . - -. 
 , 

x"'
; 

...:
..eQ) 
..x. Q) 
 N 
. o ... O::" 
 J 
- E c:l..", 
o C'=I .......::r 
:.:: c CI) CI) 


I.g,x",

 
,
ł.:
:I:
 
- , E 
 J: :i e 
"' 
c 


/1 


:;;; 
.ox '" 
»- '" 
 

 . OJ o 
lł;;
.c 
8 o o: :': 
o'" o 
:'::c 
 


--'---
 


t ..
 = I 
.&J _ 1._ 
»> '" »-'C 

 . 
 
.
 I 
- \ 
 
 £ 
 
 


.c == I N 
»> '" c u 

..:
J5'
 
.:.: OJ OJ 
1 80 0:...0:;;; 
o", u 
,:'::c 


N 
.gł> 
 
'" '
 




 
8 o 
 j I . 
o '" c:l. . 
:.::c o:) 


.o> 'N 
' »- '" E u 
I 
..: 
 
.
 
- -'C OJ CI) OJ 
. o.... ._ 
I g ",c:l.<-'C 
:'::c _ 


I- 
I 


.c;:: 
 

..: 
 
 
;;>'':':NO 
8°f:ijj 
o '" c:l. , 
:,::c .... 


.ci= r: N 

 U)ca U 

":OJ-"
, 
. 
 
 CI)'OJ 
E ",o:vś:;;; 
\ o c 
. :.:: 


j 


- '-N 8 
, 
Uj 
 o 
oQ..-"o
. 

oo'--'C ,
 
.g':. 
 g-g 
 

'ON 
 
gs.o 
 u
 
"ON o 


'O E 
.; 

.

 . 

Uj'-':':-ci
 
.gUj
go
 
I 
'ON 
 
' I :g.o 
 u.g 
"ON 


'N 8 
I 
- 
 o 
oc:..-,o-'C.c 

OO'-':':-ci » 
.gN
go
 
00 :i'
N
 
N:g
UO 


diN E 
, ...Uj 
 o 
o c:..-,o-'C . 

oo '-.>0:: .
- 
.g"'
g

 
00 :i"
N '" 
""0 OJ u
 
"O N o 


-'-e 
, 
8 
 o 
o c:........o.>o:: . 

 Uj .- .:.: -ci 
 

C"'I
go
 
o :i'ON 
 

.o 
 u.g 
"ON 


>.
'-ci. 
"0"0 g o
 
O
N

 

Nu
 

 OJ o, 
'o C5..
 
 g 


._
.:t:: 


>.
c-ci.c 
"0'000;;.. 
o 
_ 
 
 

Ntj
 

OJ o. 
o C5..
 
 
 


._
.>o:: 


:.:,
 c-ci.c . 1 
"0'0 o o » 

 
N
 
 
... 
 v o . 
.g C5..
 
 E 
-.0 o 
:::5:::5._.:.:.:.: 


-dl 00 8 
I "'0 
 o 
o c:........ o .:.: . 

t-.-'>O::-ci
 

C"I
go
 
o :i'ON 
 

"O
u.g 
"ON 


dloo 8 
, "'0 
 o 
o c:.......o.>o:: . 

t-.-'>O::-ci
 
.gC"l
go
 
t- :i'
 N 
 
C"I:g
uo 


ł 


-
		

/Vilniana_034_05_095_0001.djvu

			s P I S 
Przedstawicieli do Sejmu Wileńskiego. 


ci. 

 


NAZWISKO 


IMIĘ 


. n 
i
kl 


--- 
 
 
Przyjął 
Z a w ó d mandat z 
Okręgu 


Wybrani z list Polskiego Centralnego Komitetu Wyborczego: 
1. Czechowicz Izydor 34 Rolnik \ II 
2. fy\ejnartowicz Franciszek 36 Rolnik IV 
3. Zyliński Aleksander 39 Agronom Prez. " 
Sejmiku 
4. Hryniewiecki Karol 78 Arcybiskup V 
5. Klejewski Michał 43 Rolnik " 
6. Falewicz Jan-Marcin 54 Prezes Sejmiku VII 
7. Kardzis FranciSzek 32 Rolnik " 
8, Dubicki Ludwik 55 Rolnik XIII 
9. Maciejewicz Stanisław 52 Ks. Poseł " 
10. Engiel Mieczysław 31 Adwokat IX 
11. Zwierzvński Aleksander 41 Dziennikarz .. 
12. Bańkowski Witold 57 Prezydent m. " 
Wilna 
13. Olszański Ignacy 38 Ksiądz " 
14. Brzostowski Stanisław 40 Przemysłowiec " 
15. Surwiłło Edward 43 Kolejowiec " 
16. Raczkowski feliKs 45 Inżynier " 
17. Fedorowicz Zygmunt 32 Nauczyciel " 
18. Sołowiej Zygmunt 45 Rachm istrz lO 
19. Czarnowski Wiktor 32 Urzędnik .. 
20. Jasiński Zbigniew 34 Adwokat " 
21. Bukrabo Wiktor 42 Handlowiec " 
22. Kuleszo Adam 40 Ksiądz " 
23. Perkowski Leon 40 Inżynier " 
24, Siuchta Maksymiljan 28 Kolejowiec ., 
25. Kłyszejko Antoni 57 I Gospodarz " 
26. Łowkis Stefan 41 Ślusarz " 
2/. Bergman Rudolf - 46 Prowizor " 
28, Orechwo Kasper 27 I Gospodarz " 
29. Czerwiński Zygmunt 38 Gospodaiz X 
30, Bałoban Ludwik 49 Ks. Prefekt .. 
31. Zmitrowicz Józef 43 Prawnik " 
3 9 Sopoćko Romuald 31 Lekarz 
.... " 
33. Wodejko Kazimierz 45 Gospodarz " 
34. Swirkowski Romuald 35 Ks, proboszcz " 
35. Lepiesza Józef 36 Rolnik "
		

/Vilniana_034_05_096_0001.djvu

			92 
36. I Moroz jan 35 I Ks, proboszcz I XI 
37. Harniewicz Hipolit 33 \ Lekarz " 
38. Rauba Antoni 26 Rolnik " 
39. Pieściuk Franciszek 32 Ks. proboszcz " 
40. Lisowski Bolesław 34 Oficer " 
Z list Rad Ludowych: 
t. jackiewicz józef 47 Rolnik Ił 
2. janikowski Stanisław 30 Dziennikarz " 
3. Achramowicz I
nacy 4t Rolnik " 
4. Piotrowski Adam 54 " " 
5. Łozowski Józef 32 " . 
6. Mackiewicz józef 53 " " 
7. Burak Piotr 46 " III 
8. Skinder Stanisław 45 " " 
9. Bernacki Antoni 35 Urzędnik " 
10. Szwabowie z Antoni 40 Rolnik IV 
t1. Grabowski Wacław 39 Ksiądz . 
12. Małowieski józef 29 Nauczyciel . 
13. Marcinkowski Aleksander 30 Nauczyciel " 
14. Dzierkacz józef 30 Rolnik " 
15, Łokuciewski Antoni 36 Nauczyciel " 
t6. Chomiczewski Władysław 45 Aptekarz .. 
t7. Rutkowski Agaton 30 Urzędnik V 
18, Wojcinowicz jan 36 Gospodarz " 
19. Zakrzewski Michał 38 Rolnik " 
20. Kulesza Bronisław 25 Rolnik VII 
21. Zalewski Antoni 24 Dziennikarz " 
22. Sperski Ludwik 55 Rolnik " 
23. Subotowicz Feliks 32 " " 
24. Gasparaniec Zygmunt 34 " " 
25, Rożnowski Kajetan 33 " vIII 
26. Kozłowski Kazimierz 42 " " 
27, 
ijewicz józef 33 " " 
28. Zebrowski Bolesław 38 " .. 
29. Dubicki Stanisław 37 " " 
Z list Polskiego Stronnictwa Ludowego: 
1. Pietkiewicz Piotr 32 Roln. Pr. Sejm, II 
2. Mickiewicz Antoni 33 Rolnik III 
3. Świechowski Marjan 39 Redaktor " 
4, Przewłocki Michał 32 Rolnik " 
5. Krzyżanowski Bronisław 45 Adwokat " 
6. Haul Walerjan 3H Rolnik " 
7. Piłsudski Jan 47 Sędzia IV 
8, Wojnicz Adam 26 Rolnik " 
9. Staniewicz Witold 33 Dr, Filozofji V 
tO, Adamowicz Maciej 36 Rolnik VII 
11. W ędziagolski Bronisław 42 Pułkownik VIII 
12, Baranowski Bonifacy 42 Rolnik " 
Z list Bloku Demokratycznego w Lidzie i Wasiliszkach: 
1. Hetman Stanisław 51 Rzemieślnik X 
2. Szeptunowski Bronisław 34 Technik " 
3. Stefanowicz Edward 35 Rolnik " 
4. Jankowski Marjan 32 Urzędnik XI 
5. Ostrowski janusz 25 Redaktor " 


--
		

/Vilniana_034_05_097_0001.djvu

			93 
6. Waszkiewicz Władysław 34- I Ft:lczer XI 
7. Nusbaum Czesław 33 I Urzędnik /I 
8. Uziembło Adam 36 Literat lO 
9. Przybytko Antoni 37 Rolnik .. 
Z list Polskiego Związku Ludowego "Odrodzenie": 
1. Hałko Antoni 27 I Student II 
2. Karnicka Aleksandra 40 I Biuralistka " 
3. Chomiński Ludwik 31 Redaktor .. 
4. Adamowicz Jan 48 Rolnik VIII 
5, Trabsza Antoni 32 Rolnik XII 
6. Maszczyk Stanisław 24 Student lO 
7. Mickiewicz Stefan 36 Adwokat " 
Z list Polskiej Partji Socjalistycznej Li!wy i Białorus;: 
l, I Zasztowt Aleksander 45 I Budownicz.' IX 
2. Bagiński Stanisław 41 Adwokat " 
Z list Polskiego Demokratycznego Komitetu Wyborczego: 
, 
1.1 Abramowicz Witold 47 I Adwokat IX 
Z list lokalnych (gminnych) w Braslawiu: 
1. Szadurski Wacław 43 Prawnik XII 
2. Jozanis Alfons 27 Agronom .. 
3. Staszkiel Aleksander 34 Rolnik .. 
4. Milewicz Kazimierz 42 .. 
5. Bobrowski Leon 67 " 
6. Tałapin Kazimierl 35 " "
		

/Vilniana_034_05_098_0001.djvu

			, 


Uchwała Sejmu Wileńskiego. 


Sejm Wileński został zwołany przez Prezesa Tymczasowej Komisji' Rządzącej, 
dekretem .No 465 z dnia 24.1,-na dzień t.go lutego t922 r. W ciągu 3-ch tygodni 
trwały obrady Sejmu. poczem w dniu 20 lutego, w imiennem głosowaniu. 96-'oma 
głosami przy 6 wstrzymujących sic: została. powzięta następująca uchwała zasadnicza: 

 


UCHWALA 
W PRZEDMIOCIE PRZYNALEZNOŚCI PAŃSTWOWEJ ZIEMI WILEŃSKIEJ. 


ci 


W Imię Boga Wszechmogącego! 
My, Sejm w Wilnie. 
olną i powszechną wolą ludności 
Ziemi Wileńskiej powołany. pełnię prawa do stanowienia o lo?ach 
tej ziemi posiadający, pomni na wielowiekowe węzły, .co aktami 
w Horodle i Lublinie, w uchwałach Konstytucji Majowej z roku 
1791 ukoronowanemi. ziemie nasze z Polską na mocy dobro- 
wolnych umów w jedno połączyły, oraz na krew ojców naszych. 
ofiarnie przelaną w walkach narodu o wolność po nieszczęsnych 
Ojczyzny rozbiorach. składając hołd męstwu i poświęceniu żoł- 
nierza polskiego. synowi tej Ziemi Józefowi Piłsudskiemu. 
bohaterskiemu czynowi Generała Żeligowskiego. zgodnie z pra- 
wem narodów do stanowienia o sobie, w imieniu ludności tej 
Ziemi, jej żyjących i przyszłych pokoleń. mając na celu zabez- 
pieczenie ich wolności i wszechstronnego duchowego i mater- 
jalnego rozwoju, na posiedzeniu dnia 20 lutego 1922 roku uchwa- 
lamy i stanowimy: 
l, Wszelkie węzły prawno - PaIlstwowe, narzucone nam 
przemocą przez Państwo Rosyjskie, uważamy za bez- 
powrotnie zerwane i nieistniejące, jak również odmawia- 
my Rosji prawa do ingerowania w sprawy Ziemi Wi- 
leńskiej, 
2, Roszczenia prawno-państwowe do Ziemi Wileńskiej 
zgłaszane przez Republikę Litewską, które znalazły swój 
wyraz w traktacie litewsko - sowieckim z dnia 12 lipca 
1920 r.. jako też i wszelkie inne odrzucamy i na zaw- 
sze uchylamy,
		

/Vilniana_034_05_099_0001.djvu

			95 


3, Stwierdzamy uroczyscte, że nie uznamy żadnej decyzji 
zarówno o losach naszej ziemi, jak i w sprawie jej we- 
wnętrznych urządzeń, powziętej przez czynniki obce 
wbrew naszej woli, 
4, Ziemia Wileńska stanowi bez warunków i zastrzeżeil 
nierozdzielną część Rzeczypospolitej Polskiej, 
5. Rzeczpospolita Polska posiada pełne i wyłączne pra- 
wo zwierzchności państwowej nad Ziemią Wileńską, 
6, Właściwe władze Rzeczypospolitej Polskiej posiadają 
jedynie i wyłącznie prawo stanowienia o ustawach 
i urządzeniach Ziemi Wileńskiej zgodnie z Konstytucją 
Rzeczypospolitej z dn, 17 marca 1921 roku. 
7. Wzywamy Sejm Ustawodawczy i Rząd Rzeczypospolitej 
Polskiej do natychmiastowego wykonywania praw i obo- 
wiązków wypływających z tytułu przynależności Ziemi 
Wileńskiej do Rzeczypospolitej Polskiej," 
Uchwała ta została przyjętą przez ludność Wilna z niesłychanym entuzjazmem: 
przed gmachem Sejmu zebrał się wielotysięczny tłum, który po jej odczytaniu wznosił 
długo niemilknące okrzyki na cześć Polski i jej władz, 
Następnie ruszył pochód w kierunku katedry, gdzie odśpiewano ur( cz
 ste 
"Te Deum". Na długie lata (:ozostaną w pamięci mieszkańców Ziemi Will ńskiej 
historyczne słowa Marszałka Sejmu, wypowiedziane bezpośredni) po Po\\ zi"ciu tei 
uchwały: "Z tą chwilą stanowimy nieodłączną część Polski." 


ol'
		

/Vilniana_034_05_100_0001.djvu

			... 


f
		

/Vilniana_034_05_101_0001.djvu

			-/'
f--r""-'"
 
I' \
, IB01Nft 
, £At.KVNYł-LIWO I.}lm..O- I-IQ. / - .-._. 
\' _ 
 _ ' "" " - ł"Eoł 11UI_ ' - 
1 ./ .PLV..a;A J -- , 
-- 

\ ( 
, \ 
"... - oj. 
 \ .-- 
, -- I " 
-' BOROWKĄ \" \/ , 
O ......", 

 \ ĄW' 11:3,:\ - '.HI0JrY I 
,,
 - I - 
 
\ J
'ł'Y 
 ---'-_' ODZ&) 
- ---Vł" OF&A."\.. ..... 
 ..... \ 
J. Aur f>łr1 % I ,,/.... .... , 
-TY " RYM.Bz.ulY . 'V ..... 
sra ł-
 _..........::... / \ JODY" 
 poHO..łT (' 
--' , BOHlN" ' t'- I 
, - WlDZ
 I , , , , 
, MWIE.- 

 : ,.---- '---ł 
1CI/JLVCI5ZICI / I\L1.!z.n /ł----
 IHVMIENOWO J 
.) "'" -=:.. I _'Jr, 
 -.::. --...- - - - - ....... 1 
OWA'NTA 
 //LTh" Q(Y - J -=== .: ,
..... BTA'łl1Y 
 
 
-- .- -- L.:: ....... - 

e ,J --- l1IJt
 
 'ł,i -:- / I 
", .MALJATY ,___,.""" , =- ,-;:,ł;I.D'J.U
 L1GJANY ' y'" J r' 
 ' ....v«:J;G r.!i: 
0'L> 
l \ "-. , - 11} - - - -lit.., ,/ - I 
 
I ...... .... / , -.L.=- .-.
 -: fiOJN
 :) LVC£tJ I . 
--- 
\ "' / .N; ClĄ!\I'{. -== - t -'7 
'\6ItDR0Jc:IE. "1 J.o'Nla ) -; :2
 r-::ła - "::" ',-./1 I 1'łOB/ZoYc.4. 
.W'"\ 
I Qv -. lł-YlIIJ_1 ,/, 
E .8Z'fRW1NTy I l.. 91.1 
 - £jeJ" - 1,14- i ' \ ołAWJ
 ..... - r - - . 
, ( , . .-r'- ł
 \ ł 
....WA1ff \ \ 
, - - 
, ,,,"s i 
 UB, \ DOlOrCR o Z . 
J 
 '
 
 OMA
I t ......"', \ I 
...- -:':"
 ...... _ I-łmN-'''' _ 5"11.... (11,1 , ..r. -.- ) J \. 
r'Jy
NJJQ . 
/ -....V"/ '- ,./- 
 /
'" . 

 8
,3../ .
l''''' 1OI;tI1!.
 J .",2...... 
 - - (ŁH:rA ./ .,..:. " , 
'- \ f "fo 
 U 
 .......ZW ,..-........t.lOK. ,\ / '- \ 
.. .
IttA..-('......... ,( '....' ... 1, 
TO- ...... ';1"1).<) ' , ZO»'NCI, ""'
"""'''WT1' '-' l 
... I . r, ,
zyz- , -- r ....:r
_ 
CAOLA.I "\ k m.. 
 . \-t'lA -. t ,---,.,-.... 
55.
 \ vl _I. 
 .' ---., r
... ;\.
., o .c! ..

---"T---
 
_ J - - ....... - ,-' o - - - T .....__.a ......- I I 
. ".. - ( t1JC;lCYMY 'Jb, "WOR'NIA}IIY. - .... I'" , ' , 
_, - \. 
iY',.n.. ' ... J ' ::\ W,,"N
 IU ) "..... Kod..... l'Doł.I1IN
V ł 
r-.- l
, Jł D JW JJJN6 " A /" '........-..... 1 .r! "t11't'łVł-! _",J 
-,. \ " .....-1 /... . ,
-ł ",- - o 
." 
 A'ZV-MMC' 80ŁY "v- , o /' '\ \ I, J 
.

 . '. 
y,so1Q \ OtO 

- 
_,RV.IlD
:t_ '!i,
,. \]\ T v r.'J:;';WQ1- / ' /;L,

 \ \
 II, 
{ 
{ 
 (, . ' - - \ ,.-wdA r ... - - 
 ..... C)łt-,:ł. I ....., "'0/ 1'Jt S \.L 'ł A KA I S'fOM \ 
.2C%1(J Y \ 
 

. ,/ I --- 
 \./ ) PO

&....-r;' 
"} 56.. I -'XL 
 ,. 
:B"V"t' YJI1..",-"a}/ 

I-łI(1 _ 
,.;L(
'Ef..... a 
-
i / l OWlLE]I{A \ 
/
,' 
j- -..... . 1iAI'łV'.-v.",. _ 
5".1 VIJ , 6'j,1/""', ,... -
5 I ,
 (\WIA2iYŃ ).. ""," r' 
( '- -\1r / =......._ _:....., \,1 ."""___
\,,,,
R. 'B
-" ----...' ( ) 
. , . _ I.../
 , .........__ 1 1 0 1I.1ft7'l' MQL2CZHlIQ I.
 Q
 ",
IL J - .(łUtA l ,
.. ,) \aoc:młczy.; 
......
. CI!!"" ---.... "',5" , - -...., VR"
 ' , jr'Rlt'. I.£".ołI!iW:'" \ -c.£. ) 
, - J \ CIO.sz
\ 'i .) 
'POł..E
 6 0 \ 'T'D Al> U\T I ",..-- I . . - -"" VOU'AUf,. 
.ME.JtE.CZ J 
 -::.. - 11 I J" , - 6
", \ zer. I ,... - -, , 
 - . 
( ,_
- ,. .. I 
1Wq \ ___....,..-' " I 'c.=-:::"- _ . '... .------.....",. 
. I :.-. VI ' '' 
 -== L t..... 
 ,... Ił:DU-' \ ,wzn.
 
 \ Qlt..ÓDrA\.! 
\ _' NJ.on1lA. I ... _ , J I 
VBO.....I 1..uft'1n7r I. 
 -.... I 
- - - I l en: I ,., tnn..-w , -- '"" 
rłł.., \ 
-
; 
 - - . =-, 
 _ - J ,L-NlłQ t..---..J... '-ŻYN" I , . 
.J , - - -- "'D.&
Ń I ,.. - - -t! " \ J 
 
I -_'oJ' 
--- w.:..- \ 80.i ..,/ ,...--' , I JV
ACI':;2-1 1_- _ I r 
o 
- r Z\BtA. - .!Ss -, ".." -':. I / I - ,-.-. 
I..... .i PO"DI7.E - -
. '''''-, 81 - -=- '.....>// t LI "'"" ,__v ' I ' ) -ł-Q ,c...._-... { ' 

 -- - I -== - 'łlt ( I ł-..
_
 -.... , 
ł. '-" , SOB.l\- I, ,__.-'" - , _ -t .BAI@Z""rV 
J ' \ , 
Ń(.ił:::, LID L
 JŁW)r.ł)--- -- \ r--- 
JHOŻA. \: ,'
 ...!
_'
 :
A



 O 
:t
. 
'" \ ,,) " 
, " 1-....' ....." ...., 


' '.......'rJ' --,DOK.... .')I
LO
 
l l -". .\ '..... ",eST- '.... -/"""
ILł-J _(".M1 TO .ł.łt.. ,])090 -' 
J.£%I
'Y L-AC.
 'o('
ytiA ,(SZłQ ,,',-=:::"'" ..... ,
 ... 'I I 
'- o) .........?:, .,
, /'.LJ&BIODA. ... \ J . ,I 
I'.D1 0 ln NO 
 ',...,/'-_.... __J """",,.. -==:: ;'0'" - - \ " . NO i"tVln 

 'JJ. 
 J. Sł{I'M.L.,1'" K{I-' .5Zc.zV(2yNł .,... -" ....::- = .......... 'I I , W U 
'--. ,.. '... __.... l"'IOI1
 r
O
.vDO
 ""' B K.A ,,.0:....... I
 
ł rl.\lNNA 1,.;I. 


MIŃSK O 


-
. 


.LEGENDA 
.s
....
"" -1...,,000,000______ 
ti
AIVICF POW/ATcjw 


- ---'.....'''''--- II 


" '1 Q/Y/N 



 G1{/ljN"
 OI(J{'ł"CicJW WY8U'(,CZY(.If 


PItCI!.W& 1Y 9 A po IV y 2 9 {; ,{:t% 
OD 50)ó D067Jł. 

 OL) ,25
 DO SO"ł%' 

-
=i I' 0 /V/żq 
5,% 


L..
T...ł-I.MA(' ł£i'rt"W1Lł'\0
		

/Vilniana_034_05_102_0001.djvu

			\ 


" 
f' 


I. 


-' 


I: 


j 
. 


. ." 
'1,..... 


. 



ł 


,.. ""'....... __o 


I- 


, 
.

-. '\.., 
--o \-.. ::... 
'" . . 


., 


',.ł, 
." , 


'"" 
.. 


.... 


'" 


.... 


\.. 


... 
... . 
.. 



 


ł. !.' ... 


... 
" 
. " 
J 
f 
oh 
... 
\I 
.
 
, 
.. 


 ...... - 


.. 


't. 


. 'k' 


'--ł . 


. i 


OJ 


l. 



.
		

/Vilniana_034_05_103_0001.djvu

			. 


D Z I A Ł II. 


STATYSTYKA,
		

/Vilniana_034_05_104_0001.djvu

			. 


. 


......
		

/Vilniana_034_05_105_0001.djvu

			STATYSTYKA. 


. 


Zadaniem niniejszego działu jest przedstawienie wyników wyborów 
do Sejmu w Wilnie w świetle cyfr, Dział niniejszy rozpada się na 
cztery części: 
Rozdział l, Obszar, ludność, podział. oraz stosunki narodowo- 
ściowe i wyznaniowe terytorjum objętego postępowaniem wyborczem do 
Sejmu w Wilnie na podstawie dekretu Nr, 421 oraz rozporządzenia Nr, 425 
Prezesa Tymćzasowej Komisji Rządzącej Litwy Środkowej z dnia 2 gru- 
dnia 1921 r, (powiaty: Święciański. Oszmiański, Wileński z miastem Wilnem, 
Trocki, oraz Lidzki i Brasławski.) 
Rozdział 2, Wyniki wyborów do Sejmu w Wilnie. ustalone proto- 
kularnie w okręgowych komisjach wyborczych, 
Rozdział 3, Udział w głosowaniu poszczególnych grup wyznamo- 
wych i narodowościowych, 
Rozdział 4. Różne dane informacyjne, 


ST A TISTIQUE. 


Le objet de cette section est d'illustrer par des chiffres les resuItats 
des ćlections pour la Diete de Vilno, Cette section se divise en quatre 
chapitres: 
Chap, l. Las superficie, la division electorale. la population, les 
nationalites et les confessions du territoire, ayant pris part aux elections 
pour la Diete de Vilno d'apres le decret N-ro, 421 et l'ordonnance N-ro, 425 
du President du gouvernement provisoire de la Lithuanie centrale de 
2 decembre 1921 (concernant les arrondissements: Święciany, Oszmiana, 
Vilno avec la ville de Vilno, Troki, Lida et Braslav). 
Chap, 2. Les resultats des elections pour la Diete de Vilno, eta- 
blis par des proces-verbaux des commissions electorales. 
Chap, 3, La participation fi la votation des groupes confessionnels 
et nationaux. 
Chap, 4. D'autres renseignements, 


-
		

/Vilniana_034_05_106_0001.djvu

			ROZDZIAŁ 1. 


Obszar, ludność, podział oraz stosunki narodowościowe i wy- 
znaniowe terytorjum objętego postępowaniem wyborczem do Sejmu w Wilnie 
na podstawie dekretu Nr. 421 oraz rozporządzenia Nr, 425 Prezesa Tym- 
czasowej Komisji Rządzącej Litwy Środkowej z grudnia 1921 r. (powiaty: 
Święciar1ski. Oszmim1ski, Wileński z miastem Wilnem. Trocki oraz Lidzki 
i Brasławski). 
Tablice zawarte w niniejszym rozdziale zostały opracowane na podstawie 
spisu ludności Ziem Wschodnich, dokonaneQo w grudniu 1919 r. przez .Zarząd Cywilny 
tych Ziem. W tablicach poniższych zostało uwzględnione jedynie terytorjum, na kt6- 
rym faktycznie odbyły się wybory do Sejmu w dniu 8.1.1922 r.. nie zawierają one 
zatem ani t. zw. biernyc.h okręg6w wyborczych 1
go i 6-go, Bni też skrawk6w okrę- 
g6w 12-go, Z-go i 5
go, położonych za linją plac6wek polskich (w pasie neutralnym 
lub na terytorjum, okupowanem przez Litwinów). Przy opracowywaniu tablic zawar- 
tych w niniejszym rozdziele nie został wzięty pod uWagę ani przyrost, ani ruch lud
 
ności w latach 1920-1922 z braku wszelkich danych oraz w przYPu5zczeniu, że błąd 
powyiszy może mieć jedynie wpływ na absolutną cyfrę zaludnienia terytorjum wy' 
borczego nie zmieniając zasadniczo wzajemnego ustosunkowania poszczeg6
nych grup 
narodowościowych i wyznaniowych. 


. 


CHAPITRE I. 


La superficie, la division eIectorale. la population. les nationa1itćs 
et les confessions du territoire ayant pris part aux elections pour la Diete 
de Vilno d'apres le decret Nro. 421 et l'ordonnance Nro. 425 du President 
du gouvernement provisoire de la Lithuanie centrale de 2 decembre 1921 
(concernant les arrondissements: Święciany, Oszmiana. Vilno arce la vi11e 
de Vilno, Troki, Lida et Brasław), 
Les tableaux statistiques de ce chapitre ont ete etablis d'epres le recense 
ment des provinces de l'Est, fait en decembre 1919 par l'Admlnistration civile de 
ces provinces. Dans les tableau x en question on a introduit seulement le territoire 
eyant pris part reellement aux electlons du 8 janvier 1922. On a pas pris en ligne 
de compte les circonscriptions electorales neutres: I et VI ainsi que des petites 
partie» de XII, Ił et V, situes au dela des vedettes polonaises (dans la zone ne\ltre 
ou sous l"occupation lithuanienne)' Dans ces tableaux, n"a ete priS en ligne de 
de compte ni l'excedent des naissances ni les autres changements survenus entre 
1920 et 1922. les donnees en faisant defaut. mais on peut supposer que l'inexactitude 
qui en resulte ne concerne que le nombre total de la population dans le territoire 
electoral et n'altere en aucune fa<;on la proportion des groupes nationaux et 
confessionnels. 


--
		

/Vilniana_034_05_107_0001.djvu

			CZĘŚC 


I. 


Obszar, zaludnienie I podział te- 
rytorjum wyborczego, 


Okręgi wyborcze 


Circonscriptions 
electorales 


. 


2 


2 Święciany. 
3 Komaje 
4 Oszmiana . 
5 Troki 
7 W'l północ 
I no - nord 
8 W " I południe 
I no - sud 
9 W ' l miasto 
I no - ville . 


Litwa Środkowa 
Litbuanie centrale 


10 Lida 
11 Wasiliszki 
12 Brasław . 


.. E 
-'" 
E r: 
-'" OJ 
3 .
 
:o 't 
N OJ 
'" o.. 
..c :J 
01F) 


2.391 
2.813 
2.413 
1.689 
1.818 


1.793 


Ludnoś
 w 
grudniu 1919 
Population en 
decembre 1919 
3 -E '.. .. 

o ra.. 
..
 
 E E 


 
-"'-'" 
_ N _..c: __ 
'g,.
 -E 
 lU 
 
OEI-"'C,r:", 


3 


4 I 5 


71.218 
59.294 
78.843 
34.685 
60.012 


66.548 


13.014 499.554 38 


97 


128.954 


2.497 
2.647 
2.053 


85.611 34 
92.801 35 
57.123 28 


[ale terytorium 20.211 735.089 36 
T out le territoire *1, 


101 


SECTION I. 


La superficie, la population et la 
division du territoire electoral. 


lIoś
 wyborców ustalo. lIoś
 obwodów 
na w Okręg. Kom. Wyb. głosowania 
Nombre des inscritsHabli Nombre des dis- 
par les commissions eJ. tricts electorau/( 
3 
 
 .... '" -f: I 
 

 
 
E '
 II) 8 - - --Ci,) 
- r: 8 
 
:;::)(.:x
 E 
...
 
2 o "N-- N -... en :::::I l cn-- cv_ 0..0.- 
'O..c '-en -
L.:o.v
-Q)
. I -:o
..cE(/) 
"':>- O OJ "'"-:J '" '> :J '-- .... '" O 
 O ClI 
03 I-"'C r: E ",..r: 
O::,::e:::J Ol- 
'Z"'C 
fi I 7 8 1"9110 11 


30 
21 
33 
20 
33 


34.808 
29.584 
40.595 
17.613 
29.483 


37 


32.106 
{ 74.495 
+4.853 p 
263.537 


fila jeden obwód głosowania przypada 
Sur un district electoral 


49 
50 
51 
51 
49 


23 4 
27 - 
31 2 
21 2 
20 2 


27 1.289 
27 1.096 
33 1.230 
28 765 
22 1.340 


.c .
 1 czyli promień (R) po- 
..r: :E ,wierzchni obwodu wy- 
:=; OJ I nosi w metrach 
.. _!!.. 
 c-a-d le rayon (R) de 
E 
 E 
 ' I la superficie d'un di- 
-'" o.. -"'"'C strict est en mi!:tres 
12 13 


88 
104 
73 
73 
83 


5.300 
5.700 
4.800 
4.800 
5.100 


45.731 
46,161 
31.968 
387.397 


48 


25 - 


25 1.284 


72 


4.800 


58 


38 


38 2.088 


67 


4.600 


53 


147 48 195 1.351 


89 
48 
54 


5.300 
3.900 
4.100 


53 
50 
56 
53 


28 1.633 
55 839 
38 841 


64 


4.500 


25 3 
55 - 
38 - 
265 51 316 1.226 


u W A G l: l. Uwzględniając reklamacje osób zainteresowanych, Okręgowa Komisja Wyborcza m. Wilna wniosła dodat- 
kowo na listy wyborcze, obok 74.495 mieszkańców miasta, 4.853 przyjezdnych, uprawnionych do wzię- 
cia udziału w głosowaniu w myśl art. 1 ordynacji wyborczej (Dz. Urz, T. K, R. N2 38. (48) dekr. 421). 
Przyjezdni ci, jako nienaletący do stałej ludności m. Wilna, zostali w tablicy wyodrębnieni i wykaza- 
ni osobno, 
REMARQUES: l. En ten ant compte des reclamations des interesses, la Commission elecŁorałe de la ville de Wilno 
a mis sur les list es electorales, outre 74.495 habitants de la ville, 4.853 reemigrants ayant droit de 
vote d'apr
s l'article l de la loi e1ecŁorale (Journal officiel du gouvernement prov. N2 38. (48) decret 
421). Les reemigrants n'appartenant Ił la popu1ation de la ville de Wilno, ont He mis sep arem en t 
sur notre tableau. . 
2, Obliczenia powierzchni poszczególnych okręgów wyborczych zostało dokonane za pomocą planimetru 
Coradi'ego z mapy Wojsk. Zakł. Kartograficznego w Wiedniu, sporządzonej w 1915 r. w skali 1:300.000. 
2. Le calcul de la superficie. des circonscriptions a He opere au moyen du planimetre de Coradi carte 
de l'lnstitut cartographique militaire de Vienne, publiee en 1915, echelle 1:300.000, 
3. Gminy tego kraju są zbiorowiskiem osad, stanowiących jednostkę administracji kraju co do zaludnienia 
przeciętnego są zblitone do francuskiego .arrondissement", a które przewy2:szają znacznie co do po- 
wierzchni. Wobec tego, te gmina tego kraju jest zbyt wielką, aby mogła stanowić jednostkę' głosowa- 
nia podzielono ją na kilka obwodów wyborczych, ułatwiając w ten sposób wyborcom dostęp do urny 
wyborczej. 
3. Les communes de ce pays comptent plusieurs groupements humains et presentent une unite adminis- 
trative analogue par 1e lJombre de sa population moyenne li l'arrondissement fran
a!s, dont la superfi- 
cie est bien inferieure. Etant donne que, dans,.Ia Lithuanie centrale, les communes sont trop grandes 
pour constituer des unites electorales
 __ on les a divise en plusieurs districŁs electoraux, pour faciliter 
la votation. 


--
		

/Vilniana_034_05_108_0001.djvu

			102 


CZĘŚĆ II. 
STOSUNKI WYZNANIOWE 
I NARODOWOŚCIOWE, 


SECTION II. 
LES CONFESSIONS ET LES 
NA TlONA LITE S 


W stosunku do danych spisu 1919 r. w po- 
nitszych tablicach dokonano następującej ko-, 
rekty: wszystkie osoby mojt. wyzn. bez wzglę- 
du na to, jak same określiły swoją narodowość, 
zaliczono do narodowości tydowskiej, Korek- 
ta ta nie miała bynajmniej na celu podawać 
w wątpliwość wyratonych w czasie spisu prze- 
konań narodowościowych poszczególnych osób 
mojt. wyzn., chodziło jedynie o to, aby w od- 
powiednich rubrykach umieszczać tylko te 
osoby, których przynaletność narodowościo- 
wa bezwzględnie i przez nikogo 
kwestjonowaną być nie mogła. 


l. Tablice 


Dans ces tableaux on a introduit la modifica- 
tion suivante par rapport aux donnees du re- 
censement de 1919: toutes les personnes de 
confession israelite on ete compte dans la 
rubrique .nationalite juive", m
me dans le 
cas oit leur declaration etait differente, a ce 
point de vue. Cette modification n'avait point 
pour but de mettre en doute le s declarations 
d'une partie d'israelites, exprimees au cours 
du recensement, mai s on a ten u a compter 
dans 1es rubriques en question seulement les 
personnes dont la nationalite ne permet ab- 
s o 1 u m e n t a u c u n d o u t e au point de 
vue nationaI. 


og6lne. 
STOSUNKI WYZNANIOWE. 
CONFESSIONS. 



-- 


TERYTORJUM WYBORCZE. 


OKRĘGI 
WYBORCZE 


CIRCONSCRIP- 
TIONS 


l 2 
21 Święciany .1 
3 Komaje . 
4 Oszmiana 
5 Troki . , 
7 Wilno_północ 
nord 
8 Wilno_połudn. 
sud 
9 W'lno- mi
sto 
lVIIle 
Litwa $rodkowa 
Lithuanie [entrale 
10 Lida.,. 
11 Wasiliszki 
12 Brasław . 


Całe terytorjum 
Tout le territoire *1, 


Ogółem 
miesz- 
kańców 


Liczby absolutne Chiffres absolu 
>. 
v 

 
o .
 CI) 
'" e", ;; "C ee 
aJ 
aJ v'" "'''' 
N-'" 
::I "'
 o", .c .
 - - 
>'0" -o NaJ aJ.... 
v'
 "'''C '" - o- EE 
:=0 00 QJ= 00 00 
O.c 
.c .....aJ .....><: .c .c 
- - ",- .
'" ",'" "'''' 
"'''' ... ... o... -'" 
x:u p.O :;:
 UJ Q:;" :;:::E 
-- S-I
 - - 
4 7 8 


TotaI 
des ha- 
bitants 


3 


71.218 
59.294 
78.H43 
34.685 


62.185 1.005 5.113 2.722 
45.684 9.860 1.537 2,101 
61.490 12.683 4,510 121 
30.704 452 3.035 231 


148 45 
90 22 
36 3 
82 181 
26 58 
69 25 
30 778 


60.012 


56.346 
63.421 


854 2,387 
736 2,083 


341 


66.M8 


214 


12K954 


5.873 46.559 


378 


75.336 


499.554 395,166 31.463 65.224 6,108 481 1.112 
85.611 64.864 10.942 9,708 67 30 
92.801 64.9!15 20.705 7,033 57 11 
57,12a 47,249 2,522 2.845 4,210 1 296 


735.089 572.274 


65.""'184.810 10.318 


606 1.449 


u W A G A: Inni - przewatnie ewangielicy. 
REMARQUE: Autres - en majeure partie protestants. 


l. T ables generales. 


TERRITOlRE ELECTORAL 


s 


-- - - --- - 
°/0 Procenty °/0 
>. 
v '" 

 
 
°2 UJ o .
 UJ 
'" :; "C cc "E 
aJ 
aJ v'" .sS -< 
::I "'
 o'" 
= 
>.0" -o NaJ .ec aJ'aJ 
v'
 "'''C '" - EE 
:=0 00 Q.I=: 0- 
00 00 .- 
O.c 
.c .....aJ .....><: .c .c e 
- - '" - '
'" ",,,, 
"'''' 
O o... -'" "'''' c 
x:U :;:
 UJ Q:;" ::E::E - 
-- - - - - - 
10 11 12 13 14 15 
87'3 1-4 7'2 3'8 0'2 0'1 
77'0 16'6 2'6 3'6 0'2 - 
78'0 16'1 5'7 0'2 - - 
88'6 1'2 8'8 0'7 0'2 {)'5 
93'9 1'4 4.0 11.6 - 0'1 
95'3 1'1 3'1 0'3 0'1 - 
58'4 ("6 36'1 0'3 - {)'o 
79'1 6'3 13'1 1'2 0'1 ()'2 
75'8 12'8 11'3 - 0'1 - 
70'0 22'3 7'6 -- 0.1 - 
82-7 4'4 5'0 N - 0'5 
77'9 8'9 11'5 1-4 0'1 0'2 


'" 

 
"E 
-< 


c 
c 


9 


--
		

/Vilniana_034_05_109_0001.djvu

			103 


MIASTA i MIASTECZKA WYODRĘBNIONE 
w OSOBNE OBWODY GŁOSOWANIA, 


LES VILLES ET LES PETITES VILLES CONS- 
TITUANT DES DlSTRICTS ELECTORAUX, 


-- 
Ogółem Liczby absolutne Chiffres absoIus oh ProceQty Uto 
MIASTA miesz- >, I L li 
v 
i miasteczka kańców 
 '" '" 
o .
 Cł) 
 .
 UJ 
 
'" c;", 
 "C c; c; '" c;", 
 "C c; c; 
O) 
O) OJ' '" "'''' ::I O) 
O) Q)O CI) C':S C':S ::s 
VILLES Total ::I "'
 o", N.:o: ......... .et: ;:I '" 
 o", t:2: n:;
 < 
>,0" _o NO) .c 'c O)-Q) >,0" ...... o N (1) 
v'- "'"C "'..... EE u;::: 
-g 

 .g.s EE 
des ha- ::::'0 00 GJ= 0- 
et petites villes 00 00 ::::0 00 00 "- 
o.r:: 
.r:: .... -O) ....:0: .r::.r:: c; -S:3 
.r:: 
-QJ ;
 

 c 
bitants .......... "'..... -
'" ",,,, c'o....... oC':S 
"'''' P:O o... .... '" "'''' c; "'''' P:O I :d
 U)
 I ::E::E \ .: 
::.::;u ::E
 tn
 ::E::E - ::.::;u 
- 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 I 14 15 
l St, Święciany 3.981 1.784- 90 1,815 255 35 2 4-4'8 2'3 45'6 6'4- 0'9 - 
2 N, Święciany . 3.t!'6 2.283 111 724 60 ł, 14 71'4 3'5 22'7 1'9 0'1 0'4 
3 Podbrodzie 1.435 666 21 727 9 10 2 4-6'4 1'5 50'7 0'6 0'7 0'1 
4 Oszmiana . 3,442 1.397 50 1.969 15 9 2 4-0'6 1'5 57'2 0'4 0-3 - 
. 
5 Troki . . 1.886 1.156 82 466 5 19 158 61'3 4'3 24'7 0'3 1'0 8'4 
fi Landwarów , 1.353 962 13 378 - - -- 71'0 1'0 28-0 - - - 
7 N. Wilejka. 6,000 4.450 490 950 78 12 20 74'2 8'2 15'8 1'3 0'2 0'3 

iasteczka pro- 
winc, Litwy Śr. 21.293 12,698 857 7,029 422 89 198 59'6 4-'0 330() 2'0 O'.ł. 1'0 
Les petites ville 
de province de 
la Lith. centr, 
8 Miasto Wilno. 128.9M 75.336 5,873 46,559 378 30 778 58'4 4'6 36'1 0'3 - 0'6 
9 Lida, . . 11.365 5.122 695 5.523 - - 25 4.'5'1 6'1 48'6 - - 0'2 
Miasta i miast. 
cało tery t. wyb, 161.612 93.156 7,425 59.111 800 119 1,001 57'6 4'6 36'6 0'5 0'1 0'6 
Villes et petites 
villes de tout le 
territoire elec. 


.. 


OBSZAR WIEJSKI, 


TERRITOIRE RURAL. 


2 3 w wiejs. TI 
1 Okręgi wybor. obw. głos. 4 5 6 10 11 12 13 14 15 
dans les 
Circonscriptions dis. et. rur. 
2 , Święciany 62,606 , 57.452 783 1 1.847 2,398 99 27 91-7 1',(, 2'9 3'8 0-2 - 
3 Komaje . , . 59,29.ł. 45,684 9.860 1,537 2.101 90 22 77-0 16'6 2'6 3'6 0'2 - 
4 Oszmiana 75.4-01 60.093 12,633 2.541 106 27 1 79'7 16'8 3'.ł. 0'1 -- - 
5 Troki , , . 31.446 28.586 357 2,191 226 63 23 90'9 1'1 7'0 0'7 0'2 ()ol 
7 W"l północ 54.012 51.896 3M 1.437 263 14 38 96'1 ()O7 2'6 0'5 - 0'1 
I no- nord ' 
B W'l połudn. 66,548 63.421 736 2,083 214 69 25 95'3 1'1 3'1 0'3 0'1 - 
I no- sud 
Litwa $rodkowa 3.ł.9.307 307.132 24.733 11,636 5,308 362 136 B7'9 7'1 3'3 1'6 0'1 - 
Liłhuanie [entrale 
10 Lida. . . 74.'246 59,742 10.247 4,185 - 67 5 80'5 13'8 5'6 - 0'1 - 
11 Wasiliszki . , 92.801 64JI95 20.705 7,033 - 57 11 70'0 22'3 7'6 -- 0'1 - 
12 Brasław . , , 57.123 .ł.7,2.ł.9 2,522 2.845 UlO 1 296 82'7 4'4 5-0 7'.ł. - 0'5 
[aly obszar wiej. 573..ł.77 479.118 1 58,207 25,699 1 9.518 487 448 1 83 '5 10'2 4'5 1'6 0'1 0'1 
Toutle tenit. rural 


'" 


--
		

/Vilniana_034_05_110_0001.djvu

			J(J
 


2. Tablice ogólne. 2. T ables generales. 
STOSUNKI NARODOWOŚCIOWE.. 
TFRYTORJUM WYBORCZE. N A T lON A L I T E s: TERRITOlRE ELECTORAL. 


- -
- -- - - --- -
-- - - -- - - 
Liczby absolutne Chiffres absolus % Procenty '/n 
Ogółem 
OKRĘGI miesz- 
WYBORCZE kańców '" '" 
'" 
 I/J 
 
Q) Q) 
.- '" '" .t:j ::i 'c 
 '" 't:j ::i 
t:'" t: t: 
Total CI) .- ::I .
 
 « '" ._ ::I .
 
 « 
CIRCONSCRIP- '" ... .- ",... .- 
>,-c; ::I' ._ t: .- . N'" >,'C; ::I' .- t: N'" 
des ha- ...'" t:", "'- ,- ...'" t:", "Uj -= 
TIONS ut: Ou .- ::I '
::I "o.... ut: Ou .- ::I -
::I "0=1 .- 
",o _t: 
:S 
o.. >:;:; t: ",o _t: 
:S Q) o.. t: 
bitants 00 "'''' 00 "'''' >'::1 
iPC5 ;:j;J ::10 t: c:iCi5 ::J;J ....0 t: 
Q., C!. E-Q., -N., - Q., C!. e:: C!. -N., - - 
- - - - - - - -- 
I 2 3 4 , 5 fi 7 8 9 10 11 12 I 13 14 I 15 
21 ;:)więciany ./ 71. 218 1 I 22..ł.64, 727 5.113 2.5221 49'5! 7'2 31'5 1'0 7'2 
35.24R i 5.144 3'6 
3 Komaje . ;J!1.294 27.:WO 13.633 10.951 2.034 1.537 a.939 45'81 23'0 18'5 3'4 2'6 6'1 
4 Oszmiana 78.843 63.065; 3.454 15 6.902 4..7110 897 RO'O 4'4- - 8'8 5'7 1'1 
5 Troki 34..1;85 23.893 1 52 7.<}1.2 86 3.035 ;j77 68'9 0'1 20'3 0'2 8'8 1'7 
W'I północ 56.:W2 544 59 .. 
7 . 60.012 - 2.387 760 93'8 0'9 0'1 - 3'9 1'3" 
I no- nord I 
8 W'I połudn. 66.548 62.718 386 928 - 
.u83 433 !I4'2 0'6 1-4 - 3'1 0'7 
I no- sud I 
9 W'I miasto . 12R954 72.416 1.781 2.!I20 - 4G.5:.9 5.278 36'1 1'4 2'3 - 36'1 4'1 
I no- ville I 
Litwa Środkowa 499..,54 340.802 2-ł..!J94 H.379 !I.749 6;).224. 14.40(j 68'2 5'0 8'9 2'0 lił'O 2'!1 
I 
Litbuanie centrale 
10 Lida . 85.61 l 65.922 8.009 1.012 - 9.70i.-! 900 77'0 9'4 1'2 - 11'3 1'1 
11 Wasiliszki 92.801 61.7!l:ł 19.825 2.!J8fJ : - 7.033 1.1ti5 66'5 21-4 3.2 
 7'6 l 'ił 
12 Brasław 57.123 34.487 11.407 4.438 - 2.845 3,946  de la Lithua- 
nie centrale 
8 Wilno 128.9:;4 72.416 1.7RI 2.920 _ - 46.!)!)!) 5.278 56'1 1.4- 2'3 - 31;'1 4-1 
9 Lida . l 1.365 5.507 1!10 5 - 5.523 140 48'4 1'7 0'1 - 4S'6 1'2 
Miasta i miast. 
cał, tery t. wyb. '161.612 90.220 2.529 3,461 50 59,111 f;,241 55'8 1'6 2'1 - 36'6 3.9 
Les villes et les 
petit es villes de 
tout le terr. et. 


--
		

/Vilniana_034_05_111_0001.djvu

			-- 


OBSZAR WIEJSKI. 


OKRĘGI 
WYBORCZE 


CIRCONSCRIP- 
TIONS 


2 


2 


Święciany , 


3 


Komaje 


4, 


Oszmiana . 


5 


Troki 


7 


W ' l północ 
l no
 nord ' 


8 


Wilno_połudn. 
sud 


Litwa Środkowa 
Lithuanie [entrale 


10 Lida_ 


11 


Wasiliszki 


12 


Brasław 


Cały obszar wiej, 
Tout le tenit. rural 



 

 
-
 '" 
.
.
cn= 
Iq; 
;:: 


"O
 
. o . '" 
,.=-::(1)-""" 

.E
B 
.
 ł:),().c 
 
E.c "':o:; 
E 
 OJ '" 
"O"O
 

 o _.
 
.&
 

 
o.g 

 


3 


62,ti06 


5!1,294 


75,401 


31,4ł-6 


54,012 


1)6.;>48 


349,307 


74..24.6 


92,801 


57,123 


573,4.77 


105 


TERRITOIRE RURAL. 


Liczbyabsolutne Chiffres absolus 


% P r o c e n t y °:0 


'" 

'ca 
ut: 
",o 
00 
p.. p.. 


'" 

 _
 
 cn 
__fi) rJ).u - ._(1) :g 
_!::gJ ,
 
'_ 
 .!::gJ 1iJ 
._ 

'i o-s:: N CI) .
 
'I ._oc t-,]VJ 
(5 
 .5 
 :
:; -c-- 0- 

 o 
 .5 
 .

 -0-- 0- 

 
 
.c 
 c. >,'- t: 
.9 
 
 
.c 
 0.. 1 >,'- t: 
.__ ::::
 
 o ::t t: o o .__ :::::::: ::I o :::J t: 
0::10::1 ....:i....:i !-op.. N..., _ p..p.. 0::10::1 ....:i....:i !-op.. N..., 
5 6 7 -S,--g- 10 11 12 1314 15 


I 


4 


I I 
I 
3 l ,OS7 5,005 2 l ,!l90 689 
2' ,200 13,633 10.!!5112.03oI 
61,668 3,388 5 6,!)()2 
21.... .W '.""'1 ,. 
;>1,852 191. 19- 
62.718 "" ,...1- 
256,089 22,655 4-O'923 1 9'69!J 


60,415 7,87!1 1,007 - 


61,793 HI,825 2,985 
34., 487 11\,4,07 4.,438 
of'12.784 1 61'7li6 4!I,353 
I 


1,
4.7 UIK8 W-7 


8 ° 35'1 


1,537 3,!13!1 4
)'S 


23'0 18':) 


2,541 S97 fU-8 


45 


2,191 ::,3k 68'6 


0'1 22-4 


1,437 ,,10 96-0 


()'.f. 


2,083 43:3 04,'2 


0'6 


11.636 S,3ł1;, .:1'3 


6';) 11'7 


.f.,185 


760 1'\1 -ł- 10'6 


7,033 1,16;) 6ti"!} 214 


- 2,8ł-5 3,941; r,O'4 20'0 


!J,699 25,699 a,176 72'0 10'8 


I I 


1-4 


14 


3'2 


7'7 


8'0 


1'1 


3-ł- 


92 


02 


28 


1'6 


fi) 

 
"E 
< 


2-9 


3'2 


2'6 


67 


3'4 


1'1 


7-0 


1'7 


2'(j 


10 


3'1 


07 


33 


2,(, 


5'6 


10 


7'6 


1'3 


5-() 


6'9 


4'5 


2'5 


....
		

/Vilniana_034_05_112_0001.djvu

			106 


3. Tablice szczegółowe. 3. Tables detaillees. 
STOSUNKI WYZNANIOWE I NARODOWOŚCIOWE. 
C O N F E S S lON S E T N A T lON A LI T E S. 


OKRĘG WYBORCZY 2. ŚWIĘCIANY. 


CIRCONSCRIPTlON 2. SWIENCIANY, 


.. - 

 Wyznanie Confessiol1 Narodowość Nationalite 
'0", 
'" u- , 

 .c c » 
O CI) ",,,, 
.:<:.... 
:=: u '" '" 
"O "C GMINY N.c 
 CI) '" 
 
 
........ "'''' o .
 (I) .... 
'c UJ :i CI) :i 
NO .
.c '" 
 "C CC .- '" '" :Q .:; 
..... E", CI) 
CI) CIJ'''' -< C -< 
0"0 .5S c'" ...., 
c:>. o COMMUNES ::I ",>< o", N':<: '" '_ ::I .
 
 
E
 »0- ....0 

 .0:5 CI).CI) "'.... 

..Qj v:::: "'''O EE »'" 2,), ._ c .- , 

- ::::0 00 

 I g
 c", "'- 

E 
.c 00 ,- uc Ou .- ::I "
::I 'N I .- 
'o '" B::: "--" ta '-' Ch .c .c c ",o ....c 
.c 
c:>. "C c 
:J
 b.O- ",- "'''' 'Oc "'''' -- 
"'''' .... o'"'" (IQ C'tI C ::10 » c 
O
 :::G U tl.O :E
 (i5Q:;' :E:E ...... tl.tl. QS
 ;::J;::J I-tl. N ...... 

 - - -- - -- - - - - -- 
I 2 3 4 5 6 I 7 8 9 10 11 12 13 14 I 15 
1 Święciany , 7,888 98 1 5 17 I 5 339 
7,306 462 - 3,996 478 2,843j 227 
miasto Ś ' . I 
ville wIęClany 3,!IS1 1,784 90 1,815 255 35 2 1,532 51 227 - 1,815 3;,6 
miasto N Ś . . 3,1!1(; 2,283 111 724 łjO 4 U 1,!J44 81 247 38 724 1 162 
ville "wlęClany 
2 Daugieliszki 10,2Hł; 9,218 268 674 113 8 5 268 - 8,979 - 674' 36;) 
ił Zabłociszki 7,52
) 7,138 64 63 248 11 1 1,150 18 6,128; - 63 1 166 
4 Michałowska 8,77!) 7,RH 255 12 5!.!5 27 16 5,437 241 l,950i (.4,8 12 6!J1 
f) Łyntupy 7,356 6,182 20 274 81;0 20 .- 5,657 1,135 9 9 274 272 
6 Kiemieliszki . 8,779 8,;')42 34 195 - 5 3 8,536 1 15 4 1 !I5 28 
miasto Podbrodzie 1,43;) 61;6 21 727 !) 10 2 685 7 727 16 
ville - - 
36 115 
7 Aleksandrowska 6,f)
;j 6..1.12 32 36 99 - 2 3,300 3,120 9 I 
8 Łyngmiany 3,210 2,f,!IO - 588 21 11 - 584 - 2,026 - 5h8 12 
(do linji placówek 
polskich) 
(jusqu'iI la łigne des 
vedettes polonaises) I 
9 Janiszki 2,20:! 2,1!JO 12 - - - - 2,1;)9 12 31 - - - 
(do linji placówek 
polskich) 
(jusqu'iI la ligne des 
vedettes polonaises) I I 
62,185 :
 -- 
I
 - 5,144 1 22,464 :-;;;-1 5,113 ; 2,522 
Ogółem Total. 71,218 5,113; 2,722 3rł,24-8 


. 


OKRĘG WYBORCZY 3, KOMAJE, 


CIRCONSCRIPTlON 3, KOMAJE. 


l , 


2 


3 I 4 I 5 I 6 I 7 I 8- /-;, 10 j7 -1 12 1 13 1 14 1 15 
5,880 5,085 1 28 1 78 Mo l 49 - mM.! 90 4,317 _ I 78 701 
4,347 4,081 1 Hi' 18 232 - - 1831 32 3,861; - 18 248 

,39? 7,3
5 Ó
I 293 655 1 16 1 2,444, 4!J5 2,fj49 1,806 293 710 
0,46;) ?'O!';
I lfj, 34 3( g ,6 9 19 l 4,346 702 101 - 34 282 
4,952 3,226 1 1,342 , 291 I _ 1 3,30fi l 1,162 - , 51 29] 143 
2,181 1,9521 120 _ I lO!.! - - 2,181! - - - - - 
2,98(; 2,5411 436 1 - 3 - 6 2,202 6!J9 6 3 - 76 
1,553 83 1,470 - - - - 111\ 620 - _ I - 822 
8,70
 7,477 1 ' 398 785 1 31 6 11 6,4]71 1,]22 5 - 785 :J79 
7,06(i 2,681 4,366 19 ) - - - 1,926 4-,789 2 174 1 !.I 1&1; 
4,fi03 3,383 , 1,175 1 12 33 - - 3,349 1,lfi9 3 - I 12 , 70 
3.156 /2,711 
I--..:-=-I-=--=-
 2,753 ---':-=-,--,,: 352 
£'9,29-1. 45,6
419.8601 1 1,5371 1 2,101 1 90 I 22 27,200 ' 13,fi:J3/1O,951 1 2,034'l,53713,!13!J 
I I I I I I 


l 
2 
3 
4- 
fi 
fi 
7 

 
9 
1(1 
11 
12 


Mielegiany. . , . 
Twerecz 
Hoduciszki , 
Komaje 
Kobylnik 
Jasiew . 
Szemiotowszczyzna 
Zanarocz . 
Swir. 
Wojstom" 
Wiszniew 
_odziszki 


Ogółem Total.
		

/Vilniana_034_05_113_0001.djvu

			107 


CIRCONSCRIPTION 4. OSMlANA. 


OKRĘG WYBORCZY 4. OSZMIANA. 


'" 

 
0Q) 
-"'-.... 
"'0"'0 
........ 
NO 
0=0 
0.0 
'" .... 
oC .Q) 
NE 
;J
 


G M I N Y 


COMMUNES 


Wyznanie 


Narodowość 


Nationalite 


2 


1 
2 
3 
4- 
5 
fi 
7 
I' 


Grautyszki , 
Soły 
Kucewicze 
Krewo . 
Srnorgonie 
Bienica 
Dziewieniszki 
Polany 
mi
sto Oszmiana 
vIlle 
Holszany 


Confcssion 


;.s 
.0", 
u.... I I I 
.c: c: » 
.,:-5 u 
 


 I 
 
 CI} _ , "' _ 
.
..c U) 'cU) . -tj .

 t: ._
 UJ ::s 
E '" 
 
 
 
 
 
 '" '" -< oS gj 
 "'O 
g..., 
QJ >,0"" cod OVJ L..._ a:;
 CI) rr;\-o .- 


 .
:== 
-c 

 -g5 E E >l'
 2 
 'c 
 ° 00 -: . 
__ -o 
o 
- 0°00'- ut: OU '-;:3 '-"::1 N .- 
0&-5 .£ :5 C'J :5 '0' 
 
 
 
 
 t: 
 .9 ro 
 .t :: 
 o. 
 c 
O o '" '" ........ 
.... .... '" I
 
 c: o o 0- - ,_ 0_ ::: o ;;, c: 
E- :::G' U p., O oC; 
 UJ o:: loC; oC; p., 
 1:0 1:0 -1 -1 E- p., N _ 
3 ---:t/-S 6 718!1 10 ---ł-l,12
I----ł:: 14 
7,525 7,330 1 77 !)6 12 - -- 7,418 ;,0 1 - !)6- 
10,1:11 9,1-91 202 4.:17 - - l 9,fJ41 153 -- - 4;)7 - 
ti,4xl 
,!11-2 386 76 77 -- - o,!I')6 2i)7 - - 76 192 
1-,IO
 2,li
5 1,446 - 
 23 - :i,()
l :
1S5 - - - fi96 
3,
łi!1 2,
02 1 1,667 - - - - 2,7;-11 1,I3S - - - - 
7,K)7 
78 6,b83 1!l6 - - - h78 - 6,883 196 
. 11,185 10,2:16 20 920 !J - 0- lO 942 11 3 - !l20 9 
14,1::10 13,1'04 1 631 2631 - - -- J3:;03' li::! 1 - 263 - 
3,:1-42 1,397 50 1 1,!169 13 !J 2 1,3!J7 66 111 1,969- 
10,001 7,óil5 U,89 ó73 - 4 I - 8,078 1 ,::Iii 1 - 19 :.73 - 
i
,843 61,.190; 12,68314,510 
I-;;-\--; 63,065 : 3,4:-)4 1
 16,!102 1 4l)10 1 S!}7 


'" 

 . 
::: . 
-< 


TROKI. CIRCONSCRIPTlON 5. TROKI. 
l-;-I-4-r I - I
 I -;I
I ! Iii I - --- 
5 fi 7 12 ul l:> 
4,,626 

,b86 22 718 

7 
7 3,';.14 718\ 


7,057 1;,(j70 -2f>5 
.1,886 1,156 82 
7,903 7N4 1 23 
1,353 !l62! la 
6,604 6,1821 :; 7 
>.'" ..3"'1 
34-,6R5 30,704 :
I

IS;-I
 23,89:
 1--;;- 7,04-2 -;- 3,0
5 1 577 


22 


3 
158 
lR 


li,730 


22 
.f.66 
161 


30'ł 
32 
174 


9 


Ogółem Tatal. 


OKR
G WYBORCZY 5. 


2 


2 


Orany . . , . . . . 
(do linji placówek p.) 
(ju;;qu'a la ligne des 
vedettes polonaises) 
Troki . . 
miasto St T kO 
ville . ro I 
Landwarów 
mi
sto l a dwa rów 
nlle J n 
Rudziszki . . , . 
_Akieniki . 
(do linji placówek p.) 
(jusqu'a la ligne des 
vedettes polonaises) 
Ogółem Totlll. 


2 
12 


95 


12 


3 


4 
5 


1,361 


4-G6 5 
Hi l lOS 


3 
11 


l!' 


l:! 


7,&29 


49 


28 



i8 


!lfiS 


37S 


7 


iHO 
!J50 


23 


fi,łJ45 
1,1J23 


Iii 


7iI 
3,283 


2 


11 


74- 


2 


340 
9:>0 


OKRĘG WYBORCZY 7. WILNO PÓŁNOC. 


...... 



1
---2 


1 
2 
3 
4- 


Podbrzezie . 
Mejszagoła . 
Rzesza. . . 
Niemenczyn 
Bystrzyca . 
Mickuny , . . . . 
miasto N W ' l O k 
ville . l ej a 


f> 


!) 


Ogółem Total. 


CIRCONSCRIPTION 7. WILNO NORO, 


I-;-I
IT- 6 I 7 /8 
r
f;-I 
 1- 12 r t;
 '-I; 
 
I
:


 
:
;
 I I ;
 


 
i
 7 I 
 
:
)

 

 


 l
 
11,!lk'i 11,lili9 71i 203 2;: 1:3 11,li:)2 t 203 129 
!I,!JOli !I,614 Ił, 131 85 2 9,IiO!l i) 131 161 
li,35;, 6,01-4 1 10 255 ł-6 6,0;'9 4-1 255 
8,074 7,840 1 !J4-. 114 15 7 4- 7,7/'!6 48 17 114 1 109 
6,000 4-,.łi)ol 4!J0 !J50; 78 12 I 20 4,,4-10 350 40 - 950 250 
fiO,012 56,3461 
 2,387 1 341 I
I
 51i,262 
:-r
:
- 2,387 1 760
		

/Vilniana_034_05_114_0001.djvu

			108 


OKRĘG WYBORCZY 8. WILNO POŁUDNIE, 


CIRCONSCRIPTION 8. WILNO SUD. 


1 Worniany 
2 Szumsk . 
3 Rukojnie . 
4- Turgiele 
5 Rudomino . 
fi Soleczniki 
Ogółem Total 



--Wy
 nani e-6 )IJfesslon - - - - , -- Nar
dowo ść- Natio nalit e --- 
'0 CI> 
u..... 
.
 
 
 
..=.:: :::: at II) tI) 


 o .
 en 
 
 
 
 
°EJ:: 
 
 
 
 
CI> C C -= "- CI> 
 .u oS -= 
e-* 
& 

 
 
 Z'2 

 < >,-
 .
 ę ._"2 "_ 
.., < 

c;j 
,s 

 R
 
] 

 o
 g g .E 
 0

:E'1 
 .
 


 
u t,;5 
E £& 

 .= 

 

 33 

I 
 .= 
3 
-I
I
I
,--S9---ł-()1lt213-I1415 
1!',40H 18,526 146 730 - - 6 17,8fi5 79 721 1 - 730 1 2:1 
7,32
 7,157 55 109 - - 1 7,174 11 1 - 109 27 
7,1:
4 6,95H 38 138 - - - 6,!Ji',!I 21 - - 138 1 16 
12,7!'7 12,156 179 -Ufi 5 - 12 12,173 94 - - -Ufi 85 
9,O(l!' "',257 303 300 1':1 640 4 8,272 11'0 75 - 3°° 1 182 
10,87'" 1fI,:367 l?) 361 128 fi 2 10,21':5, I 131 _ I 361 100 
fi6,MH 
lmI 2,083 1-;;;r;;;-I-;; 62,718 1
 928 -=- 2,083 : 433 


... 

 


 
'0'0 G M I N Y 
:fe 
o-t;, 
c:>.. o COMMUNES 
ct\..
 

e 
;Ji 


1 2 


OKRĘG WYBORCZY 10. LIDA. CIRCONSCRIPTION 10. LIDA. 
I - - - 
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 
, 
1 Lida ° 11,976 10,34,1 1,562 73 - - - 11,379 1 524 -- - 73 1 - 
miasto L"d 11,365 5,122 695 5,523 25 5,507 1 190 5 
ville I a . " - - - 5,523 1 140 
2 Aleksandrowska 6,368 6,296 4 67 - -- 1 6,271 17 8 - 67 1 fi 
3 Ejszyszki , 13,324 0 11,fi7fi 6 1.718, - 24- - 11,400 - 206 - 1,718 1 - 
4 Bieniakonie H,O!J7 7,052 25 1.020' - - - 7,011 - 5 - 1,020 61 
5 Raduń . !ł,fiJ8 8,lifiH - "'26 - 33 1 7,955 ' 5 709 - 826' 23 
6 Zy rmuny . 9,fi!J?) 9,2H7 112 284 - 10 2 9,340, 21 43 - 284 1 7 
7 Dokudowo 2,fiJl 839 1,747 25 - - - 924 1/\62 - - 25' - 
(do linji traktatu li- 
tewsko-bolszewick.) 
(jusqu'a la ligne dll 
traite de paix entre la 
Republique de Lithu- 
anie et la Republique 
des Soviets de Russie) 
8 Honczary . 5,060 1,9<,9 3,011 90 - - - 1,!J59 3,011 - - 90 - 
(do linji traktatu li- 
tewsko-bolszewick.) 
(jllsqu'a la ligne du 
traite de paix entre la 
Republique de Lithu- I 
anie et la Republique 
des Soviets de Russie) 82' 664 
9 Bielica 7,597 3,734 3,780 82 - - 1 4,176 2,639 36 - 
(do linji traktatu li- 
tewsko-bolszewick.) I 
(jusqll'a la ligne du 
traite de pa ix entre la 
Republique de Lithu- I I 
anie et la Republique 
des Soviets de Russie) 
_Ogółem Total 85,6111 fi4,bli4 /;;;: 9,708 /-=-\--;-' 3O
 1;;;1 8,069 1 1,012 1-=-1 9,708 1900 


.......
		

/Vilniana_034_05_115_0001.djvu

			109 


OKRĘG WYBORCZY 11. WASILISZKI. 


CIRCONSCRIPTIUN 11. WASILISKI. 


co 

 
0a; 
o!>:
 
"0"0 
.".
 
NO 
.... - 
0"0 
c. o 
CO
 
.c -a; 
NE 
U ::1 
;Jz 


GMINY 


COMMUNES 


::s 
-o V> 
u..... 
'C c 
co CO 

;::: 
N.c 
V> CO 
,
.c 
Ev> 
E
 
a; 
oC; 
bil..... 
O
 


- -- - - - - - - -- - -
 
Wyznanie Confessions Narodowość Nationalite 
>o 
u 

 V> V> 
o .
 VJ 
 V> 
 
a; 
 
Cv> p; "C cc ;:; ._ V> V> 'u ;:; 

a; Q)'V> CO co cV> c '3 
co
 Ov> No!>: ..........   V>.... ._ 'c 
V> "C V> ..... EE >o'C;; ::1' .00 -= 
0- ....V> c'" 
00 a;'- 00 00 .- uC OU .- ::1 ';::; .- 

.c 

 '
::1 
....o!>: .c.c c "'o _c 
.c 
c. "C C 
"'..... o... ",V> ",,,, 00 CO co .......... ::10 >o 
Q:? :E
 .....'" :E:E C 
ó5 ;J;J C 
en C::" - c.. c.. !-oc.. {oo.J - 
- - - - - - -- - - - - 
5 fi , 7 I 8 !) 10 11 12 13 I 14. Hi 
2 305 1,509 - 8 - 8,704 815 19 - 1,509 227 
7 3 170 - - - 4,765 5 2,959 -- 170 1 
27-i. 71 - - 1 6,480 135 - - 71 - 
2 1,1)25 1 9 ..- - - 3,612 1.525 - - 9 - 
7 425 8 - - 1 5,088 414 - - 8 l 
5 4,178\ 22 - - -- 2,484 4,171 - - 22 8 
O ],482 1,195 - - 7 6,!l47 1,062 - - 1,IK) - 
S 220 1,226 - - - 7,425 3R - - 1,226 - 
7 1,751 64 - - 1 2,158 1,725 - - 64 5 
;5 2,473 453 - 34 -- 3,81;5 2,47H - - 453 34 
] 1,1-100 187 -- lO l 2,127\ 1,591 7 - 187 667 
7 874 1,204- - 5 - 1,
137 874 - - 1,204 5 
;) 2,368 1 2(J9 - - - 2,571 2,006 - - 209 216 
9 3,027 706 - - - 3,630 2,996 - - 706 - 
I I I I 

 -,-1-=-------:--:-:-1- 


I 


2 


1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
9 
10 
1 ] 
12 
13 


Wasiliszki 
Koniawa 
Labłoć 
Tarnów . 
Myto . . 
Lebioda . 
Zołudek . 
Szczuczyn 
Dziembrów 
Nowy Dwór 
Sobakińce . 
Ostryna . . 
Orla. . . _. .. 
(do linji traktatu li- 
tewsko-bolszewick.) 
(jusqu'a la ligne du 
traite de paix entre la 
Republique de Lithu- 
anie et la Republique 
des Soviets de Russie) 
Rolanka . , . . , . 
(do linji traktatu li- 
tewsko-bolszewick.) 
(jusqu'a la ligne du 
traite de paix entre la 
Republique de Lithu- 
anie et la Republique 
des Soviets de Russie) 


V> 
a; 
::1 
>OC" 
u'- 
::::"0 
.8-:5 
"'''' 
:>C U 


3 


4 


H 


Ogółem 


11,274 9,Mi 
7,9011 7,72 
6,681) 6,3W 
5,14-(j 3,fj) 
5,511 5,07 
6,68:. 2,48 
9 ,20.ł. 6.52 
8, 6
4 7,23 
3,933 2,1
 
fi,82:) 3,RI 
4,:l7!J 2,:'>8 
4,02(J 1 ,
3 
5,002 2,42 


7,332 3,59 


Total 92,SOl 64,!.J9D I 20,705 7,033 
J I 


I 57 1 11 61,793 19,82<>1 2, 985 1 


I ,,033 1 1,165 


OKlłĘG WYBORCZY 12. BRASŁAW, 


CIRCONSCRIPTlON 12. BIłASŁAW. 


1 I 


2 


3 


4 1--- 5--1 6 I 7 -1- 8 r:-II0 1 11 1 12 - 1 13 1 14 1 15 


1 Brasław 10,538 7,854 1,350 1,070 253 - 11 1,159 7,731 70 - 1,070 508 
2 Plussy . . 5,644 3,946 14.5 4l!.J 1,131 - 3 3,!.J48 1,276 1 - 419 - 
3 Opsa . 7,69;) 6,899 135 345 301 - 15 6,928 - 20 - 345 402 
4 Dryświaty 5,078 3,911 526 22 619 - - - 3,872 261 35 - 22 883 
5 Widze, 7,360 6,610 97 1 530 - 122 6,543 166 64 - 1 586 
6 Dukszty . 3,409 2,796 7 351 200 1 54 972 88 1,834 - 351 164 
(do linji placówek p.) 
(jusqu'a la ligne des ; 
vedettes polonaises) 
7 RyiTIszany . 4,988 4,762 45 96 76 - 9 2,530 10 2,226 - 96 126 
8 Smołwa . . 3,393 3,011 72 58 179 73 2,823 - 188 - 58 324 
(do linji placówek P.) 
(jusqu'A la ligne des 
vedettes polonaises) 

 Słobódka 9,018 7,460 145 4S3 921 - 9 5,712 1,875 - 
 483 94S 
Total 157,123 - --- ---;- -;;;- 134,487 11,407 4,438 l-=- 2,845 - 
Ogółem 47,249 2,522 2,845 4,210 3,946 


.......
		

/Vilniana_034_05_116_0001.djvu

			110 


. 
- 
- 
- 


z 
O 


- 



 
U 
LW 
V) 


. 
- 
- 
- 


.u 
>- 
..V) 
 
O 
t.L.fZ 
N
 
N 
U
 
O 
< 
-J 

 
rJ) 


E- 
[.LJ 


-UJ 
E- 
:J 
< 
Z. 
OrJ) 
-Z 
E-.O 
<- 
zUJ 
rJ) 
U-JU-J 
-Jt.L. 
Z 
U-JO 
o:; U 
E-rJ) 
ZU-J 
U-J-J 
Z 
O 
E:: 
< 
-J 
U-J 
o:; 


o 

rJ) 
:> 

 
O 
O 
O 
o:; 
 o b.O 
::1- 0 _"- 

 
wg 
O) c._ 
=:'-' 
::s.c "'"o 
"O E en.:. 
8 
,,
 V . 
......
 t: aJ 
.5-o
 ....
 

 Q)
'u..
 
..-c-.-..... 
c CIJ
 p., 
cc"'CVJ:S 
OCIJ

;:: 
en E :>, 1:)1) '" 
g
.8
5 

 
'u 
= 
Q)(.J...-C"" 
"OO)::s._ 
.
""'.£.c 
::s ::s 
łl'
 
o

::st!o 
"O en - '0"0 
::t u,,,:

 e 

 CU"u cu 
c .E?
':- :- c 

 c: 
 :>, tj ... 
o
0.c'""'cu 
C;;CI)"O::so
 

....
::s 

o",...
tj 
t::;c...... o 

 .
 .
"O E p., 
.- c CIJ O::s 
E N :>, 
 o... .;:-.
 
N o'" 
U ...... 
.c 0.= 
 :>,,
 
uOq::u
.
 

 Q)!: >........:.:: 
C'_-.ooN ca 

 s::: 
.

.- 
+.:ł a.:

.c o 
o::S"'"O 
.co> ......:0:: 
U-::S:.
.U 

(j') Q)"Q)o_ 
N - .:J:. 0- :u; 

",
:>,ECIJ 
°2'c
.c 

 
0"0 "'::SeJO 
c. 2 
: 
.CiJ 
.c 1:)I).c CIJ 
 N 
gNO


 
="u o c. u .5 
.c"'" 1:)1)0 .- 
co;SOQ)t:'-
 
-- t: oc o c"_ 

-g-:;j';;:
E 
;;>_.>c:"'eJ;:I 


:i! 

 
'0 
t 
UJ 
en .uj 
Q) 
_ UJ 
CO 
 

 o 
. Q) f-< 
t: 2 
. , .- 
u '" 
'" c 
- o 
0- 
o... o 
o... 



 
N 
Ul 
0:: 1 
O 
CQ 
>< 

 

 
:J 
-> 

 
O 
f-< 
>< 
er: 

 



 
O 
N 
'" 
CIJ 
... 
'0' 

 


E I 
 
Q) N .0 
- en u 
'&.
 .c 
oE
 


I Suan
Jlp an I 
-Jl1d aJllaCclU Ud 
 
I ';J
azJlp "A\azJd 
' Uo n l1U SaJłny I 
 
'POJI1U 'uuI 
sua! ul1n 4Hl I < 

 
(3 
UJ' 
p:; 
:::t:: 
O 


CI) 
Z 
O 
i= 
e:: 
c:: 
U 
CI) 
Z 
O 
U 
p::: 
O 


;UpJO.P oJ
lUnN 
l1A\o1\plmod I1qZJ!1 


C'! OH.... ł- O e<:> 00  '" <-  ł- O 
<00>00<0 ł- "" Q(I "" 

 <"':3 .Q ..;. 

 



ł-g:;:;:; I 
"" 



IIO'>
 



  lO e<:> "" e<:> 



.....: C'ł 


I 
1 e<:> 
,..... 
IC'! 
I- 
I 
 - 
lo 
,- 
lO'> 
I 
100 
I 
Ił- 
I 
.o 


00 e<:> 


I 
0'> O 

ó ł--= 
C'! 
 


 "" 
";'.0 


11';) o> ł- C'! e<:> 
ł-11';)ł-"" ł- 
C'!oo",?e<:> 
- 


C'I';)-OO- (j) 


gs:g 
 
..;. .o.....: <"':3 .o 
.., C'I  


O 
"" 


00 
- 
.., 


00 
C'! 


"" 
11';) 
C'! 


"'1" 
 
:g 
.o 
'""t' 


11';) 
.., 
c-J 


11';) 
00 
 
O'> 

 
- 



 
00 
- 


ł- 
"" 
- 


o> 
 
oó 
C'! 
- 


, 


c 11';)  
-en- 
 
 
I II 
 

 


ł- 
"" 
e<:> 


II
 
 
e<:> 


C'! 
e<:> 
O 
..;. 
-.j' 


C'! 11';)  
Ó 
"" 
C'!- 
11';) 
ą 
- 
C'! 


o> 
"" 
o> 

 
- 


11';)00"" 
11';)00 ""11';) 
t--:cx5""': 

 


00 
- 

 
- 

 


"" ł- e<:> 
- e<:> 00 
- e<:> e<:> 
"':00 


ł- 
C'! 
 11';) C'
 
C'! 11';) O'> O 
C'!- 
 

.....: ł--= 


11';) 
ł- 
- 
ł--= 
e<:> 
e<:> 


11';) O C'! C'! 
$$
 g 
MO'; .r5 
 o> 
"'" 


'<1' 
11';) 
11';) 
'" 
O'> 
"" 


--C"t:! Q') 

OC'! 00 
tOOO- O 
v:5 
 ł--= v:5 
00 o> 11';) e<:> 
ł- 


.... 
... fti 
a.:.::: 
..
 c::::I c: 
u s::::: 

 
.o-o-c"'C..BQJ c::::I 

 
:?o g.z 
' E 

 :.
 

Q)
 (:l. p,. :.=- 
'u °ca"e'_ 6 O O :5E 
.
EN':'::.5.5.5 --..I 


 5
 
 
 
 


:;o; 
e.... 
::::I.
 
. .5;
 
-- 
" =-- 
- CO> 
...- 
.'- .- 
.:o:: DO 
'
i:$.=- 
.


= 



 I- 
::3
Q5 


. 


C'! 


1- 


C'! e<:> "" 11';) ł- 00 o> 


£;::
 


...........
		

/Vilniana_034_05_117_0001.djvu

			f- 
Z 
-< 

 
f- 
E=: 
UJ 
Z. 
0>< 
U
 
-< 
UJe;::: 
Wo 
..JE- 
:::U 
>UJ 
..J 

-UJ 
f-C/') 
-E- 
f-u 
W_ 

e;::: 
- U 
C/') C/') 
W- 
..JQ 
f-C/') 
WUJ 
C/') Q 
W 
..J 
..J 
:> 
UJ 
W 
..J 


W 
Z 
t:O 
O 
C/') 
O 
. 

 
W 
Z..,: 
0- 
-Z 
Z-< 
t:O
 
g?0 
Q C/') 
00 
>o...J 

o 
<>- 
:.::;Q 
NO 
U
 
wt:O 
t;0 
< 

 
. < 
f- 
C/') 
-< 
5E 


........ 


111 


-- :rJ I 'SU;}!HJlP 
H I  a> 
!U!A\ł!l 

 
O S!EUOIOd 11.1') IX) IX) a> .... 
N I I I I 
 I I O I "" CI:; 
'" AJEIOd - ... ..... lQ. 
GJ 
.... ..... ..... 
'0' I
 ... ... l- a> IX) IX) 55 O O> .... CO 
::!:: - C .... 
sJ!nr !ZPAZ IX). l- .... 0>. M O> CO lQ C o ,a 
2'0 CI I lQ I CI: O> a> CI 
o'" !UA\EłSOA\EJd er.> "'" -.J:. ..... - 
_u ci 
",e - 
.- .. ICD 
t:O- s;}nb!J°4WJ ,a - 
t:O co ..... .... 
CI IX) I I I I I o IX) I IX) 
AJ!1 0 ł E )( - - C l_ l- O .... O <- 
I ..... - I - I CO "'" O> O'> 
».
 'UZAA\ 'UUl "" CI ..... er.> .... 
u" 
",e I
 
-o C .... er.> 
0- 
!:lo o S;} nb n 0 4ł E ::> er.> "" CD O> CO :; er.> CO - CI 

 "'". 0>. CO "'l 
 O> O C 
..... .... IX) 
E ' 
 I - co lQ C er.> ::!: IX) ,Q O> lQ ..... 
:o .
.
 a> - -.J:. IX!. "'l C'!. O> "'l q 
o '" M 
 
 
 cti IX)' 
'" ..... - - - ..... - ..... 

E
 E- GJ .- C.O t>.O GJ -aJ 
N W '<7 Q)Q)= 
U E- _5 . 
 Q) ....... N -- Q) 
1= ::3 
 > .= 
W 
-c .. ...:
:;
 
E- W o o ... 
C/') !:lo C/') , 

 UJ C 
 »:::: t: 
-< W » » P.. GJ Q) 

 E-....J C'I e e . '" 
2u .- 
 
 
 
W::: .. .. aJ 
 '" EEP.Q) 
'u -y ON '" '0 
 
""'>Q) 
- C/') > "" Q)' 'C e ... 
 N._ __ --.
 
: 
-< W o
 .
 o '" '" 
 ....J '" 
 
E- ..J ... .s 
 
 U;GJ
::I o . S ::: CI) ::1 
..J oC/') oC/') ,c :;;a -c .5 (/)......(1)0 
C/') -c N e 
c=.c '" co 
=..... 
-< :> o -c 
Ci) Ż o '" ... '" ż :@]tf5 
 0- .... ._ Q) 

 !:lo O f- ..J ;J ::!::
>-c 

JpJO.P OJ
wnN 1- ..... C ... lQ co .... IX) O'> 
EA\o1fplmod EqZJ!1
		

/Vilniana_034_05_118_0001.djvu

			112 


I 
, .- 
 I Suan
Jlp an 
. 
"E -Jl1d aJlla!l1w Ud 
 
1-  

 
UJ 

 
O 
E- 

 

 
UJ 
ł- 


.
 
"00 :c 
....J
 . 
:;:; 
I E- g- 
o.. 


'" 
C 
I'C QJ 
I'
 '
 
....... ::I 
I I:J ,s 
:J 
i"" 
1 '2 
 
.
 ę 
o 
 
-;;; c 
a5
 
t:O 


I >,,
 
u '" 
... C 
IQ .s 
I o.. 
 


'" 

 
:o:; 
'" 
... 

 


sua!Ul1nqł!1 
!U!h\ł!1 


r; 
o 
N 
'" 
QJ 
.... 
°c 
::E 


S! I1UO IOd 
AJI1I O d 


Sj!nr lipAZ 


-JUOJ SaJłnv 
'L1ZAh\ 'UUI 


saxopoqpO 
!Uh\l1łSOh\I1Jd 


Sanb!{Oln l1 :) 
AJ!{Oł!1)J 


'JUOJ saJłnv 
'UZAh\ 'UUI 


sanb!{oqł l1 :) 
AJ!lOłl1)J 


°JUOJ SaJłnv 
'UZAh\ 'unl 


saxopoqpO 
!Uh\l1łSOh\JI1Jd 


sanb!{oqł l1 :) 
AJ!{Oł!1)J 


'JUOJ saJłnv 
'UZAh\ 'UUI 


sanb!{oLjł!1:) 
AJ!{Oł l1 )J 


I xnl1J11J 'H SP!lłS!P sal 
, SUI1P 'ł!Ql1q sap 11110.L 
, I1!UI1h\OSOł
 qJl1pOh\Qo 
I 'ra!h\
h\ 'sa!w wał9
O 


-= 



 
CI) 
-, 
UJ 



 


er: 
- 

 


CI) 
Z 
O 
1== 
o.. 
02 
U 
CI) 
Z 
O 
U 
er: 
O 


o 
w- 
c:. 

 
O 


aJpJo.p OJ;lwnN 
l1h\o}!plJzJOd I1qZJ!1 


I
 
100 
I L_ 
I
 
I
 
I 
I
 


1- 


..... 



 



 
..... 



 


M 
- 


eJ 
..... 


c 
- 


M 


<:'1 


00 
00 
o:. 
- 



 


M 
eJ 


oo!' 

 
- 


- 
.0 
 
M 
eJ 



 
o" 

 



 
o 
, 
c 
'" 
.u 
C1>' 
'
 
oC/) 


eJ 



 
M 

 

 


..... 


aD 


aD 
C'ol 
aD" 
..... 



 
..... 


o 
<>:> 
O; 
..... 


o 
10 
.
" 
S 



 
oo!' 


:; 
..... 

 



 

" 



 

 


..... 

 

 
 
"" 

" 
aD 


QJ 
.c;' 
E 
o 

 


M 


..... 

 
00 



 
..... 


..... 
oo!' 


aD 
:;; 
eJ" 


"" 

 
 
"" 


..... 
..... 


M 

 


o 
M 
o 
...: 


00 
M 


..... 
..... 


00 
..... 
..... 



 

 
oo!'" 
c:; 



 

 

 
..... 
M 


:;;; 
o 

 


10 


o 
00 


..... 
- 


..... 

" 



 
- 


o 
- 


eJ 
o 
..... 


"" 
00 


M 
L- 


O> 
..... 
l
 
- 
00 


CoJ 
<5 
oo!'" 
.Q 


u 
00 
C'" 
-o 
'0 C 
Q.. 
.; 
.5 

 


L- 


M 
M 
...,. 



 


ro 
oo!' 

" 
- 


ł- 
"" 
"" 



 


00 
- 
M 


00 
eJ 



 
CoJ 



 

 

 
",,0 

 



 
.Q 
:&J" 

 


QJ 
.C"t:J 
"t:J::I 
::I", 
'O 
Q.. 
.; 
.5 

 


00 


oo!' 
 
 
:&J 
- 


..... 
C'> 


CoJ 
..... 
..... 


M 
"" 
.r:> 
oo!'0 


..... 
M 
CoJ 
eN 


00 
00 
"" 
<::-i 


:y;; 
00 
..,. 
00" 
- 


..... 
M 
M.. 


M 

 



 

 
c" 
 
M 
oo!'" 
er> 


O> 
L- 

 
:1;" 

 


M 
CoJ 
....." 
on 


l_ 
..... 

 
M" 
L_ 
.r:> 


.. 


:.- c;; 
... - 
--::::I 
Q> - 
-a; :::: 
fti5 
:;;- 
....... 
0:::0_ 



 

 
'" 
'" 
... 
t:O 



- 
- ::::I 
... 0:::0 
......- 


eJ 
..... 


u; 
QJ 
C o< 

 o 

 "O 
'" o 
o ,s 

 ::; 
c.. w 


'" 
>,-X 
u 'c 

 o 
o -X 
"O '" 
C1>' '" 
N ... 
... 
oC '" 
o QJ 
o '" 
... '" 

 ::I 
'" er: 


cu 
 
"2 '"'" 
.
 cu 
'" Q.. 
o 
er: QJ 
:; 
.
 Q) 
s::: "CQ 

 E 

 
QJ 
N 
C5.. 


C 
QJ 


'" 
QJ 
... 
"2 ;; 
.5  
::E 
UJ 
er: 


. 


.......
		

/Vilniana_034_05_119_0001.djvu

			. 


rJ) 
<1) 
..(]) 
- 
- 
. -' 
co 
.ł...I 
"<1) 
'""C:j 


rJ) 
<1) 
- 

 
co 
f- 


N 


<1) 

 
O 
""""'" 
"O 
bO 
(]) 
N 
(,,) 
N 
rJ) 
<1) 
(,,) 
. -' 
- 

 
CO 
f- 


. 
N 


I 
1 ,_ :c l suani1Jlp ani O> - 
 

::: I -Jlld a.marIlW- U::I I 
 
 < 
 
- 
 1 ';J
aZJlp :A\azJd ... 
I '" I 
UonllU saJłuy '/ r- l l : .... 

 'POJIIU .UUI 1- 

 I ' 
.?ł SUa!UIIIIlU!1 1 ;£ 
!U!A\ł!1 
S!IIUOj O d I", 
A)II\Od 1- 
sj!lIf JZPAZ l;:!; 
'JUO) SaJłny I"" gj 
'UZAA\ 'UUI I- I "'. 
saxopol\PO I C'I _ 
!UA\lIł SO A\ IIJ d 1- 


>= 
Z 
= 
Z 
- 
N 
U 
o::: 
O 
ca 
>- 

 
O 
LIJ" 

 

 
O 


E ' 
 

 
..o 
- Q) u 
o
._ '1:: 
oE': 


sanb!lOl\ł ll ::> 
A)!JOł ll ){ 


.JUO) saJłuy 
'UZAA\ 'uuI 


sanb!lol\ł ll ::> 
AJ!l°ł ll ){ 


'JUOJ SaJłny 
'uz.o\A\ 'uuI 


saxopol\PO 
!UA\l1łSOA\IIJd 


saub!lOl\ł ll ::> 
AJ!lOł ll ){ 


'JUO) SaJłuy 
'UZAA\ 'uul 


sanb!JOl\ł ll ::> 
A)!JOł ll ){ 


_ 
 en 
"'.s::- 
- I:: 
°cn
 
f- Q) .- 
"O
 


>- 
Z 


C/) 
lJ,.J 
Z 
Z 
:J 
:;:: 
:;:: 
O 
U 


:;:: 
O 


aJpJO,p oJ
wnN 
1I.\\o}fpł1ZJod IIQZJ!1 
1- 


,. 


,Q 


i_ 
I- 
I 
10 
1- 
I
 
I 
I CXJ 
Ir- 
I
 
I 
I'" 
I
 
I 
I"" 
I 


-.!< 



 
..;. 
:r- 
e-; 


C'I 
- 


.
 

 
...ł. 


CI 


-.!< 

 

 
r:Q" 


00 
00 
00 
t-" 


C'I 


» 
c 
'" 
';j 
CI>" 
» .
 
c oC/) 
'" 
"y .s Q) 
CI>" "'- 
.
 .

 
.C/) E 


1- 


-.!< 
.... 
00. 
.... 


r- 

 
'='I 



 

 


,0 

 


C'I 
CQ 
.
 
..... 


.... 
00 
a> 
CQ- 


C'I LO, W 
co 
  

 
00 


- 
:F.J 


.- 
.... 


L- 

 
c-
 



 

 


c.c t',c .::> 
a> 00 "" 
...... C'J .0 
CQ- o" ._0 
.... 


. 
» 
I:: 
'" 
';j 
CI>" 
.
 
oC/) 
6 

 
o 
Z 
3Q) 
"'- 
ca= 
'5 ;.. 



 :;;; 
.
 
 

 .u 
'6'.0 o 
::I :D 
'" '" 
CI N 


oł-I." 
 00 

 . 
. - C\I 


CQ 


I -.!< 


L_ 


I I 


:::> 
"" 


1- 00 
.... '" 


r- 
.,., 


.- M 
.:J .0 
"" .... 


:::> 


- a> 
"" 


L- 
<:-1 
-ot 



 
CO 


"" 


Col r- 

 
 
c:i 


'" 


::J'J .0 I 
.... .... 
.Q 



 


t- l_ .-. 
..,. 
- 


'ZJ ,O '" 
L_ 
:c 


""1 
:F.J 


"" 
.... 



 
.... 


00 
:c 
0" 
..... 


.
 
 
"" ,r" 
-ot ..'? 
lO" .0" 


:::> 
 
L_ LO 
.- CQ 
00.... l...... 


'" 
""" 
'" 

 
O 
-; 
.s:: 
U 
i 


""" 
N 
'" 

 Qj 

 .
 
2 :2 


"" "" ..,. LO w 


-ot 


-ot 



 
..... 


-ot 
"" 
.
 
x" 


a> 
.- 
L- 
00 


'" 
..... 


r- 
C'I 
r- 


.- 


:::> 
.... 


:> 
-ot" 


Q) 
ON 
"O 
E 

 
"O 
O 
o... 


BQ) 
"'- 
ca:::: 
'S ;.. 


.0 
.... 
.... 



 
 



 
Cf') 


a> 


.... 



 

 
"," 


..,. 



 
a> 
C'I 
CQ- 


00 
,"j 

. 


'" 
""" 
'" 

 
O 
.o 
I:: 
'" 
'" 
""" 
Q) 
:;;: 


r- 



 ," 'i, ł 
 
':-1 

 "l I S 
I 

 ., I i::i _ 
! r 
 
I 
 
I I ;; 
-ot" 
I I 
g 
Col 
11-;- 
I I 
 
l I "8 
I ..... 

 M I 
",," I 
l 1 
 
I 
I 
 
I <>:> 
I 
 
-ot" 
"I .0 
I 
 



 
00 



 
:::> 
...ł. 


-ot 

 
r:Q 
",,' 

 


.
 
"'" 


:::> 
.0 
..'? 



 


CQ 
.- 
a>" 

 


",,' 



 



 
"" 
",," 


00 
.... 
"".. 


"" 
M 


L_ 


c; 
-O 
E- 



 
.:<- 
» 
 
s:::: ON 
'" 
'5 
ClI 
c 
» 

 


E 
Q) 
:o 
ClI 
O 


..:a: 
N 
'" 
C 
'" 
.., 


00 a> 


113 


I 
I 
, i 


.,; 
Q) 
'" 
'cu 
I:: 
O 
C 
o.. 


'" 

 
OJ 
."0 
.c 
 
U 
::;: cn 
'" 
 
c 
o.. 
 

 ,r:!J 
.
 
 
U 
'" .", 
P.. -::I 
<:r 
.c .
 


..... 
o t: 
"O E 
o Q) 
=
 
;.., Q) 
f-C/) 



- 
':ł .:.:.
		

/Vilniana_034_05_120_0001.djvu

			.- 
 I 'sua!

JqJ an I - 
.5 -; -Jl?d aJuafl?w Ud: 
_ 
-< '

aZJq;! .lt\azJd 
'" 'uonl?Lj saJłny I ł- 

 'p
JI?U 'uuI 
 
] sua 
 Ul?nqł!1 I  
AJ!JOłl?){ 
'Juoj saJłnv I co 
'UZAIt\ 'uuI 
saxopoqłJO I 
!Ult\l?łSOIt\I?Jd ł- 
sanb!loqw:) I - 
Ni 
U 
a:: 
O 
t:Q 

 
C 
UJ" 
a:: 
al 
I 


lJ4 


'u 
:;. =c 
CI) , 
:;:.; 
'-c.. 
o 
c.. 


._ 
 I 
c.- 
.- c 

'" 
-::I 
.- .c 
..:I..... 
::i 


J 
._ CI) 
c'" 
.- '" 
"'::I 
::I" 
.. . 
o'" 
_u 
",c 
.- '" 
!:Q- 
!:Q 


'" 
.>,'- 
u'" 
",c 
-o 
0- 
c.. o 
c.. 


E . 
 
"1ł N..O 
_ '" u 
'&,.
 .c 
Oe
 


_ 
 CI) 

.s:::c 
o '" 
,-rJ=: 
-0.0 


>- 
z 


U') 
UJ 
Z 
::J 
:s 
:s 
o. 
U 


:s 
o 


aJpJO,p OJ\ł!llIlN. , ' 
I?lt\o>t p lmod I?qZJ!1 - 


-QOOt;o.lM 
OJer>eJ:>OCJ I c:: 


r:::

. I t-


l_
 
 
o-: 


I I i t ! I l-l i I I '-1 ... 
: I i ! i I I I I " III 
I I ! I I. I I : I. I 
 111Q 
COCOM....- ,- 

.- 1 1<':> 
.- "":' 
 :>: g: : I 1.- I-
 
.... 
II!:III
 
I I I'I
 IM I :
 i II 
 


:&> CJ OJ 
I ,; 
 I M I I I ::To I I 


I 1- I I: I II I '1- 
;;

S I i:&> I'QOJMCJ I 
 

MCoi Ó 
- 
II
-rn 111
 IICo'I 
 
-=>'<1' MOł--o! M 00 .- IQ o I c:: 
...... I I"




"-
=! CJ er> M 
 _ er> Col 
'-OO"""O::"""
It:>OO OJM-o!< 
c:.: ...... ...aQ:'1 - 
 ...... t- OJ 
c-.j";cd-:ci cd"':cQ 


.., 


o L- l- 1:':0 C\J - tO 
 00 
 C'1? 
 
00 0fIII!I (j') 
 H" 00 00.0 o C'.C 0.0 
tJ:J C"":I CQ 
 0"::''''''' 
 aD 1- o (0- 
ad 
 00"1Ó -łł oi 
...: 00 ł....: 
 cr5 


C'I 


... . C'I;I .. 
C 
. N 
>, 
'N 
U 
. -. N 
» .:;;;:. ., 
 . , , 

N
 ::!: .£
 .e
:;;;: 
06'.0 
 'u .
.5 
.9 
 . B 'c .
 

....::tE
QJEC'CI""U)NN 
.
 
-g o.g"Ci) 
 
.
'o.
-g 
:S'-::Z:::'::;::'::;
U')NU')

-N 


...... OJ C'r':> ..... a.t:I ':.:t l- 00 o;. => - Ol 
--- 


C 
M 
c: 


' 
CJ 
c: 

 


. 


... 
O 
fo'- 


E 
CI) 

 
'6.0 
O 


..(- 
Z- 
-< 

 
_. CI) 
O 
..;. 
Z 
O 
E=: 
c.. 
i? 
U 
CI) 
Z 
O 
U 
0::- 
t) 


- 
l-=- 


..( 
Z 
-< 

 
N 
U') 
O 


..;. 
>- 
N 

 CJ 
O 
!:Q 
>- 

 
'0 
UJ" 
o::- 
5 1 -: 


00 
.....-. 


,. 
j 

=" c::
. t i. 1 
 
-I - i ;.; E. j-, ł- . t:.. 'r CI5 
f I f2 
f I 
;; =: I I I I I ł- r i: I 
__ 


ł- 
... 


""i } 
 
ol 


f_:i
 ! 


eJ:> 
- 


I I I I I I I 


,I 


.Q 


'ł-<,:> -
 C I M 
ro



 I 
ec IQ 
 
 
- 
 

 
oo
 i I I I I I :;; 
;,j, 1 .
 
I 1.0 
' 
- 


M 
- 


I I l I I l 


OJ 
- 


- 
- 


I r I r 


c 


I": I ! I I I _ 


o:: 


I M - 


00 . 


.... 


10 - 


<& C ' 
"'

O
I 
ł..:f.łQ I 


' 
 O ....-4 t- 1_ et:) => 
 C'... 
C'Ij"'l:1t

-OO':\l'XJ 
 1<':' 

O-;ł.dcioi 

 - l"': 



 

. 
eJ:> 


M_ 


I.Q -- - 0..1 
 1- IC. O C\I _ 








 
 8
 
.":.dCJ5
M
"':
 c.;; Ó 

 ---' 


c:c, 

, 
rJj 
Li. 
, 


'" 
C 
'" 
',
 'Ej 

.aJ..aJ.CI) 
 
NN'-'C 0"1 
CI).u ..t: Q) t: 

 'f; O 

,- »0 OJ 
..., 
 .. ,_ 
 C ..... OJ N 



 4J O 
.

 
=.
- 
"O::l..e._NO'-';;:O 
OCl)::'::;::'::;CI)!:QQc..e ;r:; 


c; 
'0 
.- 


E 
:E. 
'0 
bIJ 
O 


-CN

łQ:O.L-..'XJ o: 
.. 


.......
		

/Vilniana_034_05_121_0001.djvu

			...... 


115 


::2 
o 

 


I 
l-=- 
 I SUan
Jlp an I I 8 C ,- 
- -< ';J
aZJlp 'i\\aZJd -. 
CI> ' uo n l1 U SaJłny I l"- I I :1 I f I I 
I c;:; . 

 'pOJI1U 'uUI - 1 
 
:a:; sua!Ul1nljł!1 I cD 
I 
'" I I 
.... I 
 I I I q> 

 !U!i\\ł!1 I..... 
o S! I1UO IOd 111) 
I 
i:ł I "I 00 M I o: 
 
o. 
 .o o:  - 
Q) I 
oN 
I 
"O !ZPAZ I;:: 00 "" 00 00 00 :;; ..... . 

 - C. 
O I 
CI. sanb!lOljłl1J I_ I 
 
I . I I I I :r. 
AJ!lOłl1)( - .., 
1.- 
 I 'JUOJ saJłny I O I i I I I I I I l 
'UZAi\\ 'UUl ..... I 
I c .- 
,- c 
i:ł '" . 

 ::I sanb!JOljł l1 ") I (j) -.!' C l_O 
1.- 'JUOJ saJłny I 1 1 
 I I , I I 
00 I I 
CI> 'UZAi\\ 'uul I  I CI> 
'Uj CI> 'C;; 
::I ę. saxopoljpn I 
 ! M 
 I S I ..... c 
.... !Ui\\l1ł SO i\\ I1J d l"- <:'-1 ..t o 
o CI> 
- <.I o 


I sanb!JOljłl1J I tO 'I c:>. 
I I 1 ..... CI> 
.t: .
 ..... ..... 
 
AJ!JO}l1)( I a:; 

, I "C 
I
.
 Q) 
'jUOJ saJłny 111) I O> .- .... t- 
 
l .c ;;. 

 .... "" "" ..t <.I 
'UZAi\\ 'uul "" M :;.;: CI> 
Q) 
. <.I '" CI> "C 
I '" c I 
I o Q) 
- o 
,o 'O .- .... 
 00 ..... O> ;r; c:>. c 
sanb!JOljł l1 ") 1-1' M 
 O 
 .... J! 
CI. CI. "" "
 -:.. .o a> O l1': ...: 
I I . AJ!J0}l1)( 
o t-' ..5 cr. 0 Q) 
..... -I ,"" 
 
 
-o 
<.I .", 
I '" -Q) 
E I i:ł I CI> M M (!; 
 l1': P.. 
-"'- 
 l- e;:; ::I 
I Q) N .0 '" oC c "" .0 00 O .
 11) 00 C" 
- CI> <.I - '" "" _ ..to .t-' ..... ..: - 'ij0 11)" ..; ;[ ::I 
O, E': f- Q) .- ,M -"-< 
"C,c - 
o c 
. . "C Q) 
o E 
Q) 
. C;; .><: :; 
U) i:ł >. 
"O Q) 
>- t.LJ .;;;; 
 '12 f- U) 
f- 
Z o '" ...... ...... 
z 
 
 '" .;; 
:J I "C ...... E 
- :E e:-. 
 c ;:.:. 
'" Q) 

 
 ...... Ci) .
 ...J .:;.;: 
 ':o 
v." '" N " b.O 
o o ;;., .£Q) 
 .£Q) CI> C o 
I 'N Q) 
c :;.;: "'- "C "'- :;;;: 
u E o C'O:= c C'O=:: "C 

 "g ;;. '" 'g .. ::I 6 
.. o ...J Q::;. 
aJpJo.p OJ
lUnN 1_ - e:-. "" '- 
N 
U 
o:: 
o 
ca 
r; 


o 
t.LJ' 
o:: 
:::G 
o
		

/Vilniana_034_05_122_0001.djvu

			116 


Ó i:":' 
 I . SU,.
 
. u ... 
I '" t: 
'"O .s 
,o.. o 
I o.. 
u 
o 
Z 
...:I 
"o 
o.. 
o 
z 

 I 
r-: I 

I 
g/ 

 I 
c 
W' 
O::" 
::.:: 
o 


E . 
 
Q) N.. O 
-"'u 
.
,
 .t: 
oE
 


SU 1 _ 
AJ!lO}\!)! - 
'IUOJ sf.! 
'UZAA'I 'UIlI I 
S- 
z 


V'J 
tlJ 
Z 
:J 
:;: 
:;: 
c 
u 


:;: 


:.J 


Ip\!zJOd BQZ:WI 


0-0:.- 
 o 
l_ 
 
 
 I 
 
 


I I 


i I I I 


I ! ;; I I I 


I :: I 



ł1':
_

 
1- 10 C() ro -.::t4 
 
roCO......._C\l...... 


, J 
, , 


I J 


I I I 


I I 


I 1 I I I I 


i i 


I I I 



-
 


I I 
 
 


I I 


'O
.oil
1 


L- 


-.c-oo 
c-! ..,. 


.00 
C\I 


I I 


<&JłCc-IO>er.:..,. 
c;c ....., .IQ o OJ l- 

,f"Jc.oc.oOł"- 
l_'" 
... -... :1)"" 
... 1:"-00" 


er.: 


c-IO>
 
 łC"" 
 
ro aa 00 łO l_ 
<=00"> MO 
L-o C' _0 00° <&J" 00° 
" 
- ..... 


I 
I 
:c-I 


t: 
aJ... 
 _ . 
'NO 
U
Z 
-g
",t:
t: 

 
 
 e.£


 
"'CS"-Q)Q)ClJuca':-'" 


&Z£
"E> 


-C'łC"':l"'lt"lOtO 


I I 


Ol 
_ l 


<&J "" 

 - 


I 
I
 
1= 
O I L- 

 
 
<::\1" 
I 
1 
I 
I 
I
 
I
 

 I 
 
f 
 
I
 

 I 
 
..,." <&J 0 
L? 


c-I 
O 
O" 
tO 


... 

 

 

 


c;; 
-O 
f- 


E 

 
:o 
00 
O 


O 
c.o 
L- 


: 00 M .... c.o .
 c-I 
I 
 
c-I c-I .... :>O- 00 
i ..... - -.!! 
, 1 I: 
"- r , I I I I 
I ..... I 
- I 
 L- I I i 
I :::>- 
er.: I 'OjO- 
..... - ..... 
,- 
 I' 
M C> :>O 
 8 M- 
'1' O"> :::> M ..,. 
..... .o - - er.: c::. 
1 ..... 
l I 
'" 1 I I I I 
..... 
l 
 I I I I I I I 
..... I 
I 
..... I : i I I I I I 
..... 
I 
O I - ! I I I I - 
..- 
I - , 1 I ł
 
 
 
C1> "" L_ 

 L- 
I I 
 I I :::> 
I 00 I I ..,. 
, 
I 'X) I - 'OjO ..,. -/ !)() 
"- I_- c-! c;, c-I 
- M 
, I 
I - - I :.:> I :>O 
 .o 
 - C .t:' 
: - c-I 
I c-I c.o 
 
  ..,. 
L O ..,. .:! tO M 
 
00 - :7; - - c-I 
....- ,_0 
o c-I 0 ::y;,- 0° ",j 
- - - 
 
I 00 c-I ..,. .... o. 
I 
 
O "" 
 
 8 
'OjO C\l L_ .c 
'" 
o ,- L- ""0 :>0 
- 
I 
 - c.o 
C;; 
"O 
f- 
, E 

 
, o 
 aJ 

 aJ ,!: :o 
t: .c aJ 'c be 
'" 
 Qj E 
.c '" .0' N O 
E '6",0 o U 
I .... 
 -o aJ 
o ::s .... o 

 N ::s ::s ::I 
! en 
 f- O::" en 
..... - "" 
 ..,. .:! - 
I 


Ó 
:J 
en 
-:> 
Z 
..J 

 


00 
Z 
O 
1= 
o.. 
i? 
U 
en 
Z 
O 
U 
O::" 
O 


r.J 
Z 
CI 
:J 
...:I 
O 
o.. 
O 
Z 
..J 

 


00 
>- 
N 
U 
"'" 
O 
CO 
>- 

 
C 
W' 

 
::.:: 
O 


.ł......
		

/Vilniana_034_05_123_0001.djvu

			....... 


-< 
o 
:J 
::S 
- 


I 
 
' "- :a I SU;)mlJlp ;)!ł I I 'S: .o- I .... eQ r-- I I 
 

 .::: -Jl?d ;)J!I;)[I?W u3 ł 
 co Col 
-..;;: 1'ó'
;)ZJlP: N\;)ZJd .... 
CI) I 'Uon eu S;)Jłny I ł-- I I I I I I I I I CO I CO 
411 'pOJI?U 'uul - I .... .... 
:o;: 
:i) I 
 
 
.. I I I I I I I I 
.!.! !U!N\ł!1 - O'> I .... 

 S!I?UOIOd I", CO O> 
 M 
 '" I Col 
O 00 Col I I Col I I 
 .... 
N .... .... .... 
 
CI) AJI?\Od 1- .... .... eN 
... 
I .... !ZPAZ I 
 ' " I 
"O O .... .... 00 O 
 CO .o 
 .... 
:E Col '" '" Col Col => CO Col .... 
s}!nr I:'J .o 0_ r-- .... '" 
-+ .... 
- 
l I 'JUOJ S;)JłnV r; I I I I I I I I I I l I 
, 'UZAN\ 'UU\ \- 
I "C:; 
"- 
 I 
I"
 S;)XOpoqPO I 
 I I I I I I I I I I I 
411 . 
l:; "5 !UN\l?łSON\ęJd - 
f-c:>.. 
O S;)nb!Joqłl?:) I_ I 
' P- 
i AJ!JOłl?){ I- I I I I I I I I I I I 
I CI) I 
'JUOJ S;)Jłny I O , 
' t: I I I I I ! I I I I I 
1,- Q) 'UZAN\ 'UU\ I- 
I t: -- 
,- t: 

 "" I 

 ::I s;)nb!Joqł E :) I O'> 00 00 CO 00 '" 
 cD c .... Col .r:> 
O> O> I I I I Col Q'I ar;- 
- O CI) !UN\ełSON\I?Jd ł-- 
 .... "'- 
 
 O> 
j_ u .... ro CoI- ....- 
"" t: 
as
 s;)nb!Joqw:> I cD I 
I a:1 c Col 
CI) 'UlAN\ 'UU\ 
..j 
I 
-
 .... 
... t: s;)nb!J0qłl?:> I ' O .... 
 
 
 O> 
 .r:> 
'
 'O 8 .... '" .... ;:; -.jo 00 '" O> 
; P- co .... Col cq, '" Col 0>_  .... --= => .... 
- CI) v O'!. co. M M .0 cD cD O 00 <& 
-
,
 ot: 


 -I .... ..... 
 ro 00- a>' ",- eN 00- ..... ,Q 
OS,: "Q,c ..... .... - ao 
V'J C; 
u.:J -O 
>- Z "" f- 
Z Z .:.: 
CI) *' 
:J "" 
 ,-. E 
- 
 "Q O 411 * 
:E '2 O Q) 
:E . :J .t; 
 O :>, 
 ;::. *" :o 
:E t: N .>4 t: O "" 
 
O O "" CI) , "C ::I E ::I v "
 
"" CI)_ .:.: N .:.: t: 
 
U "Q cc: Q) '" Q) "Q >, O O 
:J "8 ;.. :;;: iiJ i:i3 "" o :r::: as 
c:: oN 
I ;)JpJO,p OJ\JWI1N r . 
-- Col M -
 00 cD r-- 00 '" 
I?N\01fpkzJOd I?QZJ!1 - 


Z 
O 
f:: 
P- 
C2' 
U 
V'J 
Z 
O 
U 
o::: 
U 


-< 
O 
:J. 
O 
- 


>- 
N 
U 
c:: 
O 
Q:) 
>- 
::; 
O 
UJ' 
c:: 

 
O 


117 


aj 
"c;; 
CI) 
::I 

 


Q) 
"Q 


CI) 
o:; 
";;: 
O 
V'J 


'" 
Q) 
"Q 
Q) 
::I 
,
 
:c 
::I 
c:>.. 
-Q) 
c:: 



 


- 
Q) 
Q) 
"c 
'" 
::I 
:5 
:J 
Q) 
"Q 
Q) 
::I 
"
 
:0- 
::I 
c:>.. 
0411 
c:: 



 



 
c 
o ... 

,
 
-- '" 
t; c:>.. 

 Q) 
Q) "Q 
N 0411 
'" 
 
(5 ot; 
,c .. 
6-;: 

"Q 

 Q) 
Q) t: 
=
 
E", 
""- 

 -ca 

 "Q) 
- ::I 
C" 
"- O') 
:
.
 


- 
O t: 
"Q Q) 
O 
 
.:.:- 
- ::I 
:>,Q) 
f-V'J 


,-. ,-. 
* *
		

/Vilniana_034_05_124_0001.djvu

			.- 
 I SU;}H
JqJ;}H I 

 Ż -Jl1d ;}Jn;}!l1w u3 I 
 
-.( ';"
;}ZJqJ' A'I;}ZJd L 
CI) ! 'UOHI1U S;}Jłny I... 

 'POJI1U 'UUl 1- 

 I 

 SU;}!Ul1nqł!1 I 
 
z 
 !U!A'lł!1 - 
O 

 
 S! I1UO I 0 d I.c 

 
 AJI110d 1- 

 +I I 
8 
 s}!nr !ZPAZ I 
 
D -I 'JUOJ S;}Jłny I C't:J 
I 'UZAA'I 'uUI I..... 
S;}](OpoqPO I CN 
!UA'l l1 ł SO A'lI1Jd 1- 
s;}nb!1oqł l1 :) 1 _ 
AJ!1 0 ł l1 )f - 
'JUOJ S;}Jłny I o 
'UZAA'I 'uUl - 
s;}nb!1 o qł l1 :) I 00 
A;)!10ł l1 )f 
'JUOJ S;}Jłny I 00 
'UZAA'I 'un I 
S;}](OpoqPO I 
!UA'l l1 ł SO A'lI1Jd ... 
s;}nb!1 o qł l1 :) I 
 
AJ!lOłl1)f I 
'JUOJ S;}Jłny I 
'UZAA'I 'uuI 10 
S;} nb !loqł l1 :) I 'o!' 
AJ!1 0 ł l1 )f I 


:2 
t/) 
:J 
tn 
< 

 


...: 


."I 
._ OJ 
.= 
 
CI) 2 
2 . 
.s: 
 
cu c 
i:Q.!9 
ro 


» .
 
u cu 
cu C 
- o 
o_ 
p. o 
p. 


:2 
N 
t/) 
:J 
tn 
< 

 


...: 


>- 
N 
U 
er: 
O 
ro 
>- 

 
O 
tu' 
er: 
::.::' 
O 


118 


,
 
-UJ :c 
.
 . 
:;:; 
f-o.. 
o 
p. 


._ 
 I 
c ._ 
.- c 

 cu 
- ::I 
.- .c: 
...J_ 
::3 


e , 
 
OJN-o 
=O
(j 

._ .c 
oe
 


_ cU r.IJ 
.5.c"E 



 
"C &I 


>- 
z 


t/) 
UJ 
Z 
:J 

 

 
o 
u 



 
o 


;}JpJO,p OJ
wnN I ..... 
I1A'10>iphzJOd I1qZJ!1 


... .... 
CN 

 


.... 
a> 


o CN 
... .... 


o a> .Q 

...
 
'" 


'" 
 :g 10 : .;;1 
I I 
I 1 :: - 
1 

 
 , 
 
, 
I , 
II- 
I 1 
- , ----;;- 
(f., 
o-. 
CN' 
I 1 
8 
- I -
- 
C\i'..."1 er: 
..... 
CN ...,.- , ...- 
C'O 
"'. 
..... 
CN .Q I 

 c.? 


_ 00 


I 'i 


'" 



 i 10 
 
 ą 
..... 


00 a> '" a> 00 CN 
10 .... CN 
'" 


O> o-. 
..... 10 
a> 
CJ" 


... 
aD 


.... 10 
:c 
,- 


1- CJ ::=> 
'o!' 'o!' 
- 



 
 
 
'" ... C't:J 
00 ..... ",' 


C't:J 



 8 
CJ. o-. 
_ l"': 
... 


co 



 
N CU 
= 
 
"U; "c 
CU o 

 ::.::' 


,Q 10 'o!' 

 
 :.; 
..... 


co co 
00 'o!' 
'" - 
..; aD' 


-u 
 
o -o 
:c E 
cu cu 
N I- 



 
 co 
 
C't:J ... 


... 


... 
 
,- co 
;.. 
 


C't:J ... C't:J o-. -ao 
"".....t-t-t- 

:..
..oo 


L'" 
:r; 


-:. 


... 
e> 


co: 
o-. 
.0 

 


C't:J 
.
 


-:. 


o 
..,. 


CN ... 
... ... 
'" o 
C't:J" .Q 


-ao -ao 

 
 
CN' "," 


00 C't:J 10 '" ... a> ,Q 

 CN 
 
 st :;; 
 
r-.: e:i' 
... OJ"' ...... ci 
.. 


o' 
'" 


"" "', I ... 

.
. 
 



 
o 
I- 


--. 
* 
.. --. CU 

 * 
 
.::: 
 
 
CI) ... o 
o o Ct:" 


e 
OJ 
:o 

 
o 


'" 
CQ 


-ao 


CN 
- 
lO 


. 

 C'J ro 
 
 
 t- 
 
 
 = 
 
 
 


... 
... 


C't:J ... aD 

 
 CQ 


00 


::: 
 
 
 
aD '" CN ce- 
.Q' ..; 0-.' 00" 


C't:J 10 
.Q co 
o-. 00 
C't:J' "," 


a: o 
,- "" 
.D o 

 -ao" 


... 
c
'
QJ 
»'o
u 
'

Nl:iQ'= 
oo'g



 
;




a 


aj 
"Uj 
CI) 
::I 
Ct:" 
OJ 
"C 


.!! 
OJ 
"
 
o 
VJ 


CI) 
OJ 
"C 
tU 
::I 
O' 
:c 
::I 
o.. 
'OJ 
Ct:" 
.!9 


- 
OJ 
.
 
C 
CU 
::I 
:5 
::3 
QJ 
"C 
'OJ 
::I 
.r: 
:c 
::I 
o.. 
'OJ 
Ct:" 


.!9 



 
- 
c 
c5 OJ 

I	
			

/Vilniana_034_05_125_0001.djvu

			< 
..,I 
UJ 
< 
o:: 
co 
c-i 
...... 


z 
o 
1= 
t:l. 

 
U 
UJ 
Z 
o 
u 
o:: 
- 
N 
U 
o:: 
O 
CO 
r; 
O 
W' 
o:: 

 
O 


.- 
 I suan;lJ\p an I 
2'::: -JEd aJUarflW U3 
 
-.;c 'ł
aZJlp :h'laZJd 
'" 'uonflU saJłny l ""' 

 'POJflU 'uUI - 
:Qj I 

 sua!Uflmnn cD 

 !U!h'I'!1 1- 

 
!flUOIOd I '" 

 AJfllOd ,- 

! 'IInr ''''Al l:!: 
'JUOJ saJ,ny I M 
-
ZA1\\ 'UUI 1- 
s
xopoqPO I C'1 
!Uh'lflłSOh'lflJd 1- 
sanb!1oqłfl
 1 _ 
AJ!1 0 'fI)j- 
'JUOJ saJ,ny I O 
'UZAh'I 'UUI ...... 
sanb!1 o q'fI') I O'> 
AJ!1 0 'fI)j L 
'JUOJ saJłny I 
'UZAh'I 'uUI co 
saxopoqpo I 
!Uh'lflłSOh'lflJd ""' 
sanb!1oqłfl
 I cD 
AJ!1 0 'fI)f 
'jUOJ saJ,ny I", 
'UZA1\\ 'uUI I 
sanb!1°qłfl') I I 
AJ!lO'fI)j "- 
Z 


fJ) 
UJ 
Z 
:J 
:;: 
:;: 
O 
U 


:;: 
O 


aJpJO,p OJ
wnN \ ...... 
l11\\o}jpłmod flQZJ!1 


- 


M 


C'1 


00 
O 
oQ 


.... 
- 



 
lt':> 
ą, 


--I 


O 
.... 


ro 
M 


::t: 
l- 
O, 
- 


lt':> 
"" 
 
le 
-. 
- 


ao 
ro 
l!':> 

 



 

 
'" 
'" 
Q5 


_ .l.. 


o. 

 


- 
C,., 
- 



 


ro 



 
O> 
cQ 



 
 
..,. 


O> 
.... 
00 
 
O> 

 
...: 


'" 
'" 
c.. 
Q 


M 


co 
CO 
00 


C'I 
"" 


l!':> 
ro 


- 
<:; 
"" 


C'I 
.... 
ao 
cQ 


CO 
.... 
O 
l!':>' 



 
'" 
.
 
tł 
Q 


..,. 


<:;.,. . -.... 
ao 
 
l!':> - 


I aC 


I 
I 


..,. 

 


.... ..,. 
- CO 


00 
..,. 


M 
..,. 
l!':> 

' 


O 

 
ro 
...: 


GJ 
N 
"C 

 


le 



 
C'I 
- 


I' 


.... 
M 


O> 
O 
ro 



 
O> 


C'I 
- 


C'1 
"" 
00, 
- 


<:; 
"" 
C'I 
ci 


c 
- 


..,. 


C'1 


'='I 


o 
.... 
O> 



, 
 
l!':> .... 
ci C'1' 


O> 

 
cQ 



 
O> 
..,.' 


.. 


..... 
» * 
C '" 

 ił 
e 'O 
» E 
o:: CI') 


» 
- 
N 
'" 
.><: 
:I 
Q 



 


l- 00 


.... 
C'I 
ro 



 I 
 
M- 
....\ 
 
I I j 
I I $ 
;; / 
 
C'1' 
,I I 
II
- 
I I r 
1.-1 
 
I \ 
, 
:g I 
 
..... 
..... 

 ł 
 
l!':>_ 
..... 

I ! 

 I :g 


,
 


00 
00 
- 


M 
M 



 
.... 
.o 


C'1 
C> 
ro 
...; 
M 


M 
O> 
M 
M- 


00 
O 
00' 


M 
C'I 
..... 
l-- 
l!':> 


c; 
<5 
E- 


'" 
.><: 
"C 
'0 
.c 
O 
Ci) 


E 
GJ 
:c; 
OD 
O 


a> 


119 


r ,I i 


i 
t 
ł I 


, 


'" 
GJ 
'" 
.
 
c 
o 
'O 
c.. 


'" 

 
Qj 
"C 
.c 
 
u 
:;.:: 
 
$::"C 
o 
c.. GJ 
c 
.><: t.O 
GJ _ 
ił '" 
"8- 
o; .... 
C. -:I 
C" 
.
 '" 
] .
 
o "E 
"C GJ 
o 
 
.oc - 
- :I 
» GJ 
E-fJ) 


**
		

/Vilniana_034_05_126_0001.djvu

			'. 
 . 


ROZDZIAŁ 2. 


Wyni\d wybQI	
			

/Vilniana_034_05_127_0001.djvu

			121 
1..- Tablice- ogólne.. 1. Tables generales. 
, 1 TERYTORJUM WYBORCZE. TERRITOIRE ELECTORAL 
II) .. 
:;", Ilość głosują- -4J Podział mandatów między watnie 
cyc h . :i zgłoszone listy przedstawicielskie 
.... s:: 
0_ 
 '" 
'" OKRĘGI "'u Nombre des 
 s:: Distribution des mandats entre les 
0.- '" 

GJ - .. votants .
 
WYBORCZE 
c;; u '" listes presentees par les fractions 
j o" 
 '" s:: GJ 
..."E 
:a s:: = ..: :::I -O electorales 
"00 'o 6 

=c, '0 u '" '" o. 
 > 
I CIRCONSCRIP- "o'" o o > .o. u '" 
o
 I< ... >,'" '0 
00 .o. "O biJ '" 
,= (IJ GJ 
 
0." TIONS 
 :::I >, e 
 o "C 
.... .0....'" 
 
 88 biJ'5 
 :i .J uS 
I ",e ELECTORALES o.... E 
.0.0 .o. ....::: 
.0.:::1 -u-C/) -- 'u 
ij .J o: eS 
t;z 
5"E 'u e 

c
c c...: uS- a ..: ...; 
-uJ o '- CI:! "00 "C 
;J 
z
 
 z o.


 
 

 
.

 o: o: a:i o o: uS o 
c::. -J 
l 2 3 4 5 6 
sI9WU12131415 
2 Święciany . 27 34,808 J 9,756 ;}łj'S 4S2 1 6 1 - 3 - - - 
. .. 
3 Komaje 27 29,584 15,4:93 52'4 61 - 3 ;) - - - - - 
4 Oszmiana 33 40,595 30,310 74'7 217 2 7 2 -o - - - - - 
5 Troki , , 23 17,613 11 ,265 63'9 2;, 2 3 l - - -- -- - 
7 Wilno_północ . . 22 29,483 23,248 78'9 77 2 5 l - - - - o - - 
nord 
8 W'l południe . 25 32,106 24,73J 77'0 65 2 5 2 - I u -- - 
I no- sud 
9 Wilno_mi
sto . 38 79,348 43,489 54'8 182 J5 - - - - . 2 1 
vllle . 
Litwa Środkowa 195 263,537 168,292 fj
'9 l,tO!1 24- 29. 12 - 4 2 l -- 
Lilhuanie [entrale 
10 Lida. . . 28 45,731 2S,650 62'6 Hit 9 - - 3 - - - - 
11 Wasiliszki . . . 55 46,161 28,417 61'6 822 7 - - 6 - - 
12 Brasław . , 38 31,968 23,966 75'0 243 - - - - 3 - - 6 
[ale terytorjum 316 387,397 249,325 fi4'4 2,33f> 40 2!1 12 9 7 2 1 6 
T out le territoire el. I 


O b jaś n i e n i e s k r Ó t Ó w: P, C. K. W. - Polski Centralny Komitet Wyborczy, 
A b r e v i a t i o n s: Comite t.entral Polonais, 
R. L. - - Rady Ludowe. 
Conseils Populaires, 
P. S. L. - Polskie Stronnictwo Ludowe. 
Parti Polonais Populaire. 
B, Dm. - Blok Demokratyczny. 
Bloc Democratique. 
Odr. - Polski Związek Ludowy .Odrodzenie.. 
Fćderation Populaire Polonaise .la Renaissance". 
P. P, S. - Polska Part ja Socjalistyczna, 
Parti Socialiste Polonais. 
S. D. - Stronnictwo Demokratyczne. 
Parti Democratique. 
Lok. - Listy lokalne. 
Listes locales. 
Z, K, - Związek Krajowy (Białor, StronnicŁwo Ludowe). 
Fćderation Regionale (Parti Popu lai re Blanc-Husse) 


.........
		

/Vilniana_034_05_128_0001.djvu

			--- 


122 



 . 1 ' 
r:: 
eJ) 
z 
o, 
u>< 
eJ)
 
IJ.J< 
...JO::: 
g:g 
eJ)1J.J 
IJ.J.
 
f-o 
r::
 
UJ u 
Q..- 
eJ) O::: 
IJ.JE- 
...J
 
E- 0 
1J.J:r> 
IJ.J 

O 
...J 
...J 
> 
eJ) 
UJ 
...J 


, r 


I . 


., 


IJ.J 
Z 
co 
o 
eJ) 
o 

 
IJ.J 
Z' 
O
 
z
 
co
 
gfo 
° eJ) 
00 
>
 

o 
<> 
:.:::0 
NO 
u
 
IJ.JCO 
t;0 
< 

 


\. ...; 1;S l- <:! - 
 l
 -' 
 Ol - 
O 
 - a: .Q I I .... 00 8 
o Ol 
 .... 00 - 
oC - ... ...J 
 .
 
.... c I 
» 
- I 
I N 
 .- 
U 
O I
 I I I O I I I O- I I I O : 
;:I' N .... - 
.t::I '" 
>, ;:I --J 

 '" ci I
 .Q .c '" oc 
.. I , I i I I 0001 C'I C'; I .c: 
o 
oC -- o!? 
 
U U u5 ci C'I- 
'" 
 
"O :G) I 
 
I o u5 , lO .0  I
 
I .
 :a .. .0  CI> O - CY) l- 
.
 
 
'E CI> E I;: -ot 
s:: I I 1 I I I I I -ot 

 '" o I '" 
 
"O a:5 -ot 
'" 
s:: 
 ...3 1 8 
'" o C'I -ot  u5 00 Q'> '" I M  ::s .... .... 
O "O 
"3'.0 -- ...3 I
 .0 O Ol '" o:-  "" .... , O 
s:: -;:I ci ",i 
» CI> - ---- -- - 
-L_ 

 .
 
 1 00 Ol 
 Ol o:- 
- .... s: C 
 O> 8 O> 00 
:.::: Ol C'I ' Sł!J I (:;TO .0 C{J cp Ol  00 '" - 
-JSU! 001 JOS (O b 
I c': - - g 6 
 
 i-- 
 
;:I c:.> o!?  o:- 00 o!? -ot .0 
l
oC "O.:!J' l\\9JJOqAA\ 001 I1U 
-u QJc 
b.()
.....w SłUl1łOll S;lP Il1łO! 
..... 
"Eo 00 - - M -ot M o:- l
 o:: Ol 00 
 M 00 -ot 00 00 
("'
 o> ljJAJ 11:> M_ O_  l-  Ol o:- 00 00 '" o:- o:: 
l\\
,JJJoqAA\ ;J
oIl ci .... ",- - ci ci 0::- <0- 00 
.... 
 o:: 
SU!l1qJO XII\1JOł 
-J;lH SP!JłS!P S;lP ;lJqwoN C'I .... - Ol .... .... Ol :> 00 '" 
C!UCl\\OSOł
 C") .... '" '" 
l\\9pOA\qo ljJ!>IS[;I!W ;J
oll 
, 
 , -- 
eJ) -- 
 ::s 
, , ;:j 
 .£ 
< IJ.J 
:.::: ...J 
 ;:j & O 
- 
N ...J .5 Q)b.łJ
r= 
U ;:; '" '" - 
 O 
IJ.J . C:'

Q) C'= N en...... 
O 
 - V V (1) V 
E- eJ) .(7 
 
 
 
O=
 
eJ) IJ.J 
 
.;;.
 
< E- .5:a g) 
 

 r:: 
 
o-U . 
 
 
 
 
IJ.J o ..... ::: :e=:S 
.- o.. » » i5..o(/) > .
 
s:: s:: .- ;:I 
.- 
< E- '" '" 
 
 '" '" » Uj s:: . E.c Q.. t: 
E- IJ.J 'u 'u 'N '" .
 .:.: .:.: 
 
 '" .- .s -- 
 
eJ) C1I' C1I' "O s:: "£ N O 
-- 
< eJ) .
 .
 O '" '" U aJ » 

 IJ.J .. 'E 
 
 
 c:>. s:: '" !:! .. Uj 
 
...J VJ .eJ) .t::I :;;; "O Uj - "O Uj 
- 
...J "O . N O s:: '" Uj .- '" 
I ći5 Ż O Uj .. '" ż 
 
 
 .- 
 
;:; o.. O E- ...J ...J ...J > 
;lJpJO,p OJ
wnN 1- .... Ol M ..,. .Q <:! o:- 00 o:: 
cl\\o1\plmod cqZJ!1 


< 
E- 
eJ) 
<
		

/Vilniana_034_05_129_0001.djvu

			,..j 
< 
O:: 
:J 
O:: 
u.J 
O:: 
<5 
t- 
C2' 
O:: 
tLJ 
t- 


.c 
 
(.J ;:I 

 '" 
(.J :; 
B ... 
J:J 
 
;;.-, ;:I 
j;ł 
 
.c .s 
(.J u 

 4.1 
o :Oj 
i$ 
 
.g (.J 
:s 
'5 .
 
:;;: oc 
'" '" 
"ij" 
 
"j;; '" 
i$ 
 
oc 
-2 cu 
'" -o 

 :> 
o ;:I I 
:g oc 
bi:i-- 

 
= :i 
s:: '" 
;;.-, 04.1 
;:: O:: 


..,;- 
o 

 


:i 
N 


ci 
ct5 
ct5 
c.: 
c: 


.o 
O 
E 
CI 
cO 
,..j 
C/) 
c: 
,..j 
ci 



 
::.::: 
u 
o.. 
s
lnuul1 SiłłOJl Siłp iłJqwoN 
qJAUO!U?:I1h\ił!Un h\9S0ł
 ;>
01I 
l .:.. 
 sł!JJSU! 001 Jns 
"5' oc '" h\9 JJo qAI\\ 001 I1U 

.c (1)c 
.....v....('!;J 
t>.O 
ij -O Sł Ul1 łOJl Siłp Il1łO.[ 
::;: o'" 
 qJAJ 

 Z I -11[nsoł
 Wiłł9
0 


I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
1= 
I
 
I
 
lco 
I
 
I
 


SłPJSU! Siłp iłJqwoN 
""" 
h\9 JJo qAh\ ;>
01I 


xnl1JIJJ XIJI1JOPiłl
 
sP!JłS!P Siłp iłJqwoN 
I1!UI1h\OSOł
 '" 
h\9pOh\qo qJPIS[ił!h\ 

01I 


2 
C/) 
...., 
tLJ 

 
O:: 
< 
N 
UJ 
.t:Q 
O 


tLJ 
N 
U 
O:: 
O 

 
>- 
;:: 


UJ 
Z 
O 

 
o.. 

 
U 
UJ 
a Z 
UJ' O 
O:: 
 
6' o 


iłJpJO.P OJ
wnN 
Ul\\o}jpl1zJOd uqZJ!1 


1- 


'" 


C"I 



 --e;! 
&1:> .... 00 
1- C!:I 


en-
 

 M 
a> - 

 -' 


00 
ą 
-- 


- 
.... 
&1:> 
co' 


M 

 



 

 


.... 
:8 



 
"" 
' 
'
 
-VJ 


Col 


"" 

 
..,. 


o 
.o 
"" 
....: 


&1:> 
- 
C'> 
..,.' 


00 
 


M 
en 
..,. 
,Q 
-- 


... 
00 
.c 
en" 
"" 


1- 
C\I 


4.1 
"
 
E 
o 
::.:: 


CQ 


co 
o 
C'i 
C\I 
o en M 

 &3 
 
M" o' h" 
-- -- &1:> 
",- ..,-.4-CO-c.1 
"" &1:> o 
 
ł.c:I L- al.) 
ci' M .o" 00 
- 


00- 

 
.... -. I 


o 
- 
""o 
-- 


<=> 
M 
.Q" 
-- 


 
M 
..... 
M 


"" 
o 
00 
,Q 
- 


-- 
M 


- 
"" 


'" 
s:: 
"
 
E 
N 
'" 
O 


:;;: 
o 
0- 
t- 


..,. 


IQ 


-- 001 
$ 



 
C'oI 


o 
t..::> 


00 
"':. 
-- 



 

 

. 
C\I 


o 
001 


s:: OC 
_o- 
-00 
P-S:: 
o 
.s 

 


t- 


C> 
gJ 
C'i 


"" 
o 
....0 
- 


&1:> 
&1:> 
!:'I 


o 
 
er. 
M- 


.1':> 

 


en 

 


er> 
1- 
.... 


.... 
.:... 

 


- 
M 
.... 
-ę." 
!:'I 



 
&1:> 
en 
,Q 
- 
- 



 


:;;: 

 
- 
.... 
- 


ci 
M 


&1:> 
C\I 


.- 
..,. 
-- 


oC OC 
;:I _ 
- 
 
o'" 
P- 
o 
.s 

 


OD 
....- 
.
 
co- 
-- "'" 
.... OD 

...... 

 OD 
ftI- a 
.= 
.:!::-:S 
.......- 
...... 


00 


00 
M 
&1:> 


I 
r 


t- 
 



 
..,. 
,Q 
"" 


o 
O 
en' 
M 


&1:> 
!:'I 


'" 
oc 
:J 


o 
- 


-ę. 
CN 
(N 



 
IQ 
er. 
!:'I' 
- 


1.. 


.t:> 
:;;: 
-ę." 


"" 
"" 
co 


&1:> :;;: N == .t;; '" ;:: -123 M C\I .0 - -io oc" ... ..... - ,\I n, &1:> .1':> .. o t..::> ..,. 00' $ 1 " C\I_ "" "" L- en- -- &1:>- o .- ",," "" CI".) I L_ &1:> "" -ę. M g :8 o ci' M -ę. "" o .b t- ':" 1_ <:; CI --"CQ -- . :: e .ii -- = .... ..... OD co_ j;ł .::: '" '" C5 -- -::::I .... co ......- "" - r

/Vilniana_034_05_130_0001.djvu

			II) 
(1) 
"(1) 
- 
- 
.- 
co 
-.,I 
.(1) 
""O 


UJ 
(1) 
- 
..c 
co 
E- 


N 


. 
(1) 

 
O 

 
.0 
bO 
(1) 
N 
() 
N 
UJ 
(1) 
() 
.- 
- 
..c 
CO 
E- 


N 


124 


> 
z 
< 
O 
z 
UJ 

 
eJ) 

 
z 
o 
f= 
c.. 
C2' 
u 
eJ) 
z 
o 
u 
O::' 
O 


I 
I N 
 
v v 
I C; ot: 

B 

"O. 
.c 
v '" 
... cu 
'C- 
o 

 
 
 
o

 

 B 
.
 
 
 

 
:a:; 

 - 
o ::I 
:g 'C 
b.o
 

 - 
02 :i 
>.'" 


 


> 
Z 
< 
O 
u.r 

 
-eJ) 

 
>- 
N 
U 
p::; 
O 
CO 
>- 

 

I 
61 


 ,..j 
z ci 


..,. ...;- 
Z :3 


.., ...; 
o 
...J 


z 


C'ł ,..j 
u5 
Z c: 


'" 
cu '" 
bIJ "U 
..... 0- 
CI) '""' 


I xnBJop;Jl
 
SPPłS!P sap aJqwoN 
'Ą\OSOł
 Ą\9poĄ\qo ;!
On 


>- 
Z 


eJ) 
UJ 
Z 

 

 

 
00 
u 



 
O 


aJpJO,p OJ
wnN 
BĄ\01Jplmod BqZJ!1 


I
 
I
 
I
 
I
 
IM 
1- 
I
 
1= 
1 8 
I
 
lco 
I
 
1<0 
lu:> 


...g: 
E
 

co 

&1 ! jO- 
 :gg:
 

 
 - 
M 
 :!: ! 


'" co => - M 1f) - 00 
 
 S< - C\! C\! C\!   

..
.. G'1 I C\I C'.O
c; 
 t 

...
..
 
C'J
.....C\I ..... 

- ....- 


1

ó1
=
 I l 
. ł..
 . 


M : gj -.!OL- I -.!OC\! I 


II- CC l-S 1- 


I I I 1f) 
gg'l 
 _ 
 
 
:t:> 


c.o
 _t--- 00..0 00............... 
 co lO
OO 
:D 
 
M i-
C\!""-M< 
"8 ... :a g 

.
 I/).s 
.g 
 
 
 
>.
 :a:; 
.c o 
:ab"n 
.... 
en 



 


 
"" 
ci 


- 
L:" 
L- 


-.!O 
ob 
00 


- 
O> 
.Q 


.Q 
M 
L- 


'" 

 


=:> 
00 
'" 
<>1- 



 
00 
CQ' 


C\! 
"" 
 
'" 


r- co 
 G'1 
1 _ _:.=J 
 
..... 10 
 o - 1.- co C':I C\I ':oC - 

...
.. 


.. 


 oo
..
 
..-:.$.. $ 

(jj 
t:::: q 
-- ..... .......... --- - 


Ch 


:r> 
L- 
00 
",,- 


- 
'=" 
=> 
IQ- 


001 
-.!O- 


1_ 

 
M' 


... 
=> 
oQ 
...,.- 


;;j: 
o: 


L- 
:j> 

 
er) 


;CO 
- 
M 
'='1- 


00') cv:>tOC'Q OOCO. 
c 
... .:.;;;:.;;; CI.> '" 
. .
.
 . 

.N ..u 
o
 'c --... '" v >. cu ... .....- 'C >.,_ o;:; 
c ......:.: bIJ
o-O c.:y cu 
....Oj o C-'" '" 
..-ot:a.

c 
g
 :s
.(ij 00.- 
 

 Uj 

!: 
.C t=ł 
 = 
 C E 
 
 
 e :g u ::r 
 
::raJ 
QJCO aJż::s >,CUo oo.
 o 

;c: 
N N o.. CI) c.. o.. CI) oN 
 o o.. CI)::.::':.::' c.. !- o.. .c:; Ci) 



 


I 
IM 


M 


M 


0'1 


C'ł 


... 
..:.: 

 
o 
.a 
c 
... 
'" 
..:.: 
cu 
« 


:.;;; 
N 
'" 
Oj 
06'.0 
::I 
'" 
o 


... 

 

 
o 

 
.c 
v 

 


1- 


"" 


M 


M 


M - M 


0'1 _ 


>. 
c.. 
::I 
C 
» 

 


O
 
N 
'C 
e 
:.;;; :g 
N o >. 
o
 o.. c 

 o .
 
Os u;
 ..... 
cu ...:::: o
 
:2 05;;' eJ) 


>. 
c 
o
 
v 
..... 
o
 
CI) 


Ci) 


..8QJBQJ 
tn-U')- 
ca=
= 
Os ;;"e;;' 


...,. 


at:: 


<&> 


C\I.
 """"" ł- l- C\I 
a!':I 
 C\I l_ 
 
...,. M C\! 



I
 


.Q- 
-- 


:r.> ,IQ I 


000 ::-J oQ 
M - 
- 


..... =' t- OO.
--ł 
..- t- L- - .
 
- - 


o 
- 


I I 


=:> 

 
<&> 


l:.- co 
- 
 
"" 



 
o. 


o 'lJ 
'Q 
 
 M 


(;'1 
o 
L- 





:;; I ;g 
M...,.MM 
 
0>- 
- 
g 
 
 
er) - 


:'''= 1_ 
oQ O> 
001 


1- 
 1- 00 M ro 
-=> O> M<&>=> M 

_"".'Q_""''''''M 
-- - 


>. 
c 
... 
-y 
..... 
-
 
CI) 
ż 


.:.;;; >. 

 c cu >. 

.-.
._u= 
.CCc,,::.::-c- 

 
 
.8 

e. 
.Q)
 -o 
.
= 
uo.. ::.::' eJ) O co 


00 
.:.. 
O> 


-I 
- 
I. ! 
I. 
.- 
I: 
 
1 
- 
I 
- 
I
 
I
 
I 
 
oC 
IQ 
I 
 
a>- 
- 


>. 
c 
... 
0y 
..... 
°i 
eJ) 


vi 
Q) 
'" 
o
 
c 
o 
"O 
c.. 
'" 

 
. cu 
.c 'C 
vCU 
:.;;;;;. 
"'''' 
-cu 
g,'C 
cu 
..:.:c 
cubIJ 

::: 
'0... 
v- 
....'" 
o."::f 
0- 
 
;[.
 
oc 
'CCU 
oE 


 
-::I 
>'Q) 
!-C/) 


I r I 


I I 


I I I 


00 
,- 


I 
- 
I
 


0'1 _ M I
 


>. 
c 
'" 
'y 
..... 
o
 
CI) 
Ż 


.. 


..:.: >. 
N c 
'" ... 
0y '5 
o bIJ 
:c c 
... >. 
N 
 



 00 a> 


--. 
". 
:.;;; 
N 
o
 
C 
... 
...." 


t;; 
- 
o 
!- 
E 
cu 
:o 
bIJ 
O 



--. 
.. ..
		

/Vilniana_034_05_131_0001.djvu

			tJ I 
'""> I 

I 
...; I 
g ji 

 
 
 ')! 'z '
 'JN ::£ 

 I ; 
 I .'PO ...,+ 

 I 
 o I 
o I 
 : '
ol 'f.' 'JN 
 
I :: 
 0M,0)!o:>'d 'l';'JN I 
 
I °2 :; 
! 
 
 I ")jOl '1 'JN I 
 

 c 
 
 saunw I 
.
 ,
"C g -WOJ sal SU BP ::: 

 ':;j 
 
 _ qJBU! W
 M. _ 
'u 
 e 
 l ][nBJOpa[
 SP!l I 

 °2 o o -łS!P sal SUBP 
 
::::: ::: Z :> I'so

 'pOh\qo h\ I 
"

 
 
 
 / -JSU! 001 


 I a> 

'g 
 VJ E "!3 _Ii.h\ QO I BU 
ł v bD e c S , SłUBł I 

 
 o -; VJ -Oli sap [BłOł 00 
ł ::: Z :> 
 'SOł
 'ł9
0 
- ][nBJopal
 sPPłS!P sal I 
SUBP SłUBłoll sap ;lJqwoN ...... 
q:mpoh\qo h\ °fnsoł1j ;J
oll 
I 
 VJ sOIunw I 
..c 
 VJ -WOJ sal SUBP tD 

 
 0):;: qJBU!W
 iti. 
'u °S.o 
 IXnBJOpal
 spij 1 0
 
° 0 g 0= '-łS!P sal SUBP 
_ 
::: Z h
 qJBpOh\qO M. 

 
'0 
"C 
o o
 

 
 
.g 
 
>. £ 
..c o 
0- .... 

 bD 
O) 
en 


oC o< 
u ::r 
>. '" 

 o 
... ...... 
o u 
..c
 
>. .0) 

 $J 
u 
... 
..... 
VJ 
:a 


'1 °S'd .8 'JN I 
 
'1 'S'd 'l 'JN I 
 
"I 'H '9 'JN I 
 


tJ 

I 


.,!. o< 
VJ ::r 

 
 
VJ .s 
O) u 
"C O) 
en :G) 

!l 
00) u 
c;j o\: 


][nBJopali 
SP!JłS!P sap aJqwoN 
. h\ OSo ł1j h\9pOh\qo ;J
oll 


...; 
>- 
N 
U 
O:: 
O 
o::J 
>- 

 
Ol 

I 
Ol 


>- 
Z 


CI) 
tw 
Z 
:J 

 

 
° 
U 


I I 
I-I 



 
O 


aJpJO,p OJ\JwnN 
Bh\o1fplmod BQZJ!1 


'" '" -.j< '" 
0000_ __ 
...... "" """ 


01\.0__ 
c-I :::1 


I I 


.......M....... Ol-O _
_ OO
 
.... O':J............. "'lO 
--ro 
- 


J.J 
 ...........":) <ęt =--ł 
, 
I I IX).... 


C'\Ił""'o100C\lC\l-ł...._COOOC\l(r.lC\lł.r:l COC'J ....... 


-


gs
;1°OS 


 IM I I 
.... 


-ll':lOO
C\I- 
ł.r:I
r- CJ 
C>I <.O IX) 


-łlooao C\I
 ""iI1O -O':) C\ł 
I.... M ;g
 


8:; 
 ';\I 
I "l, 
... 
- 


...-.j< 


_
1
 


 00_ I g
- 
<:'1 I 


- 
I I c-I 


C'I 
 CJ C\I 0-1 co C\I 

 - 
 
 CJ 
- C\I 


I"'
"""""" : 


I I 


Xi -....... M..... 
IX) O> 
e 
.a 


:D 
,:.. 
...... 


00 
C\I 


M 
M 
.Q 


.!' 
- 
,- 


<.:> 'L 
O> 
 
,- - 


C\I_ 


I - I I IX) I 


...... 
8 
C'ol 


-.j< 
00 
CQ 
et:!" 


o 
"" 
O> 


M 
M 
M_ 



 
.a 
'" 


C\I 
'l:.J 
 
C't 
 

 



-I C\I 00_ 



 1""00- 



 
..... 


GO l.... o 
o, <1:>.0 
, c 
 .- O) 
'-.- .- CI) aJ .- N ._ c:o co .... 
lJ ..:::łI:: u 

._
:c..¥.; . N"Cj 
=.5 ..
 
.
 p.o
 '&'&
 
 
._ 
 
 
. E = 
 J:"E O) O) o
 o ,.....- 
 ;:I co o co co o co ::s '- C':I _ 
.- -- ....? o 
 o o 
::.::;'0::.... OO
 CI)::.::;'N :r:O
 ::.::;' oJ::.::;' 
LL.. CI)CI) 

 00:: 0......:1 N 
 


"'" 


I
 


et:! 



 


O) 
0e;- 
E 
o 
::.::;' 


M 


et:! 


M 


E 
.s 
VJ 
00' 

 


:; 
N 
VJ 
'<:i 
::r 
"C 
o 
:r: 


... 
"
 
CI) 



 



 



 


et:! 


C\I 


Co' 


== 
c 

 
..c 
o 
::.::;' 


. 
N 
u 
N 
; 
o 
-o 
'E 
O) 
N 
CI) 



 
O) 
0;;; 
'" 
'""> 


LQ 


tD 


...... 



 C'1 


C"I _ _ I 
I 


>. 
c 
'" 
'5i! 
O) 
a:i 
:@ 


N 
U 
O) 
... 
O) 

 
E- 



 :; N 

 N"J 
"c CI) 
 
N 'N CI:! 
VJ "C C 

 
N 


w 


a> 


;::: ::: 
 


C\l00 
'" 
.... 


1 r 
-.:> 


I 
 
",,- 
I s 
..;o 
....- 
I 
I 
I 
 
,-
- 
I C'> 
.a 
M 
I -
-- 
"'!. 
- 
I 
 
,-=- 
I - 
I 
 
, 
 
, 
I 
I 
, 


.a 
..... 
'" 

 



 
O> 
... 
.6 


et:! 
'" 
.... 
1
 


'"'ł' 
00 
IQ 
",- 
C'oI_ 


-.j< 
.XJ 
.Q 
0>- 
"" 


O) 
"e;- 
E 
o 
::.::;' 


...... 
e	
			

/Vilniana_034_05_132_0001.djvu

			126 


-< 
z 
< 
:;: 
UJ 
O 


r- 
..: 
Z 


.,.;: 
o 
,....j 


u 
 
;;., '" 

 .8 
o u 
.o
 
;;., .OJ 

 2 
5 
00 
:a 


D_ 
I

 
I .c :i 

 
 


 


'" 
Z 


....3 
02 


"i' 


....3 
en 
c: 
....3 
en 
c: 


..: 
Z 


M 


..: 
Z 



 


.t; 
O 



 
Z 


-< 
Z 
< 
:;: 
N 
fJJ 
O 


- 
 
:.:: 
Z U 
P- 
I 
 tO 
.
 saunw 

 .9"0 :i -WOJ sal SUcp 
I ;2 ;J Q) 2 qJCU IW
 /ń. 
I b£lC1:3 '-' 
 . 
-u 
 
 
 I xncJOpal
 spp 
, 
 '2 0"0 -łS!P sal sucp 
;:::: ::s Z 
 'SOł
 'pO/ń.qo /ń. 
'....:...c:: 
 
 c I Sł?P 
! 
 
 "O 
 ::s -JSU! 00l JIIS 
1;2 t:: Q) - E 'qh/ń. 001 cu 
b.()"E.c2
 - 
I'U b.O E 
 u s}Ul1ł 
I 
 
 0"0 00 -0.\ sap ICłOł 
':::: Z 
 
 'sOł
 'ł9
0 
xncJOpal
 SPPłS!P sal 
sucp słuCłO/\ sap aJqwoN 
qJCpO/ń.qo /ń. -rl1soł
 ;J
oll 
. 00 I saunw 
I ] 
 2 -WOJ sal s
cp 
: E'
 l
 \ xnl?J
; ;:ł
W:P
 
, .:g 0'-:" -łS!P sal sucp 
:::: Z ,'ł2 qJCpo.\\qo /ń. 

 . 
..o ...... ł< 
"O OO::s 
o C';:I =a E 

 t:: .s 
! 
 
 
 
....., wu =i:i 
.o o 

bJJ 
Q) 
U3 


00 

2 
.", u 
en "C 


xnCJopal
 
SppJS!P sap aJqwoN 
I . /ń.OSołi! /ń.9pO/ń.qo ;J\i01I 


..;. 
>- 
N 
U 
o:: 
O 
co 
>- 

 
O 
w- 
o:: 
:.:: 
O 


fJJ 
UJ 
Z 

 
::E 
::E 
O 
U 


>- 
Z 


::E 
O 


aJpJO.p OJ
WI1N 
C/ń.O}jpI:ZJod cqZJ!1 


I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
1
 
I
 
I 
Is 
Icp 
1 00 
Ir- 
1<0 
I'" 



'2:;!; .... - I : I I I .o -- 
 I .... I I I I -- -- I I I I \ I I I -- 
 -- 
 I I .
 
0>_ I I;:: i ! 
 I 
 I.... I g;
---
 
r-CQ 
 I I "'.... I 0>:8
 ::$re::: I 
" 
O> 'o!' CQ CQ _ '" 10 CQ.... CQ '" 'o!' '" Ol CQ CQ '" '" 10 '" Lt;) "... CQ.o -- O> Ol O> -.Q 'o!''''' '" , CQ 
C\I o 00 
 00 00 t- 
 łn O') 
 C\l 1.- 00 r--- 
 M ł:-... - o cD 
 o O') cD 00:=;1 c.c 00 L_ C-1 
 cD 
1i.)
 
L-- eJ cn
o.. O_t--lO'I""""I.. ...... CI 
 
 t.O OOt-
OO 1.0- ':QC\ł....-l co 
...... ....... ...... .ci' 
... 


['-000 lD-.it'['-oo- OOCJ.IIO 
-- -


 -- 


000000 MCQCf>"....... IQCQ
 Cf>C'I'o!' 'o!' .QCQ C'1- ",,;Q IQ , o 

""CJ"" 
5S00-
 1O
 

 CQ ł ...... 

 
 8 
o..; 
Ol "... '" 'o!' Ol"'" '" O> '" .o Ol .o o 
.Q co Ol o '" co"... 'o!' co- I 
...... ....C'1: 
_ eJ. c.cł.r:C'T':' C\I 00 O
 - 
.......... ....-I -_ 


1'_ 1_ 10 cD C\1..0 t- 
 li:: 
1.0_ -

 łQ
- 


 
 
 I I 
 


 


8 ;;c;;:g 


1O 

O;
OO 
 I $ ::.O
 
ó

 (6:g 


8 , 
2 
C'Q Ct';) C'Q C"\I OJ ...... C\I C"\I ...... 
 OJ ...... ...... 
....... 1:1? L- 
- 
00 


I E 
, 
 
1 L- 
...;o 
L- 
I 


'o!' 


'o!' <::> 
"" -- 


r- "... 
'o!' 



I- _.Ol....
 


I 'o!'CQ oogo> I 


I ............ C\1 


I"" I 'o!' II"" 1-""OIOI:£
:o I 


CQ 

 
L_ 


"" 
6:1 
'" 


.Q 
o, 
L_ 


00 
6:1 
r- 


'" 
CQ 
..ł. 


IQ 

 
1_ 


1
 
.... 
C> 


'(J 
- 
'" 


- 
,;., 
00 


"... 
00 


.c- 


'o!' 
- 
0>" 
.... 


"" 
IC:> 
'" 
ci 


O> 
O> 
.co 
M" 


o 

 
c-.i 



 
o 
q 
- 


C> 
'o!' 
c-.' 
cQ 


'" 
ro 
L- 
o..; 


CQ 
8 
ci 


..;. 
'" 
'o!'" 


CQ 
o" 
M 


o..; 


'":'1 00 _ -= 1- 
 e,:, c: ....... M 00 C":I 
I L- ""I!'.o L-- 
 
 
..... ł--- 
 
 
 1- .......:'1':1 r.o 00 00 I o 


 
-+c
 0';1-",";'1 

CJ_ --Ol--O) 
::)1O -
M 
oo
'X) 
-c!I C\lJOM - 

.. 
 
.. O) 
..
.. :- 
 :- 
 :: r.o 
.. 
 l_ 10 M 10 
 C'1..qo O";) t'.C 00 :::.. 
 :- S S 00 oo
...
 :::.. 
CiS 



 
o 

 
",,' 


o 
o 
.o" 


:£ 
00 
'o!'" 


1 :;. 
.C' 
c" 
" 
",," 



, 

 
"" 
'o!'" 



 

 
'ę-) 


<>, 
...;o 
"" 

.'J" 


o 
c 
IQ 
c" 
..,. 


. '" 


"D 
.. 
o 
E 
fJJ 


D 
O 


Q) 
N 
U 
'
 
Q) 
u 
::s 
:.:: 


"" 
N 
00 
;;., 
.... 
::s 
e 
O 


;;., 
t: 
'" 
N 
00 
'O 
:r: 


;;., 
t:: 
'" 
'O 
P- 


o 

 
Q) 

 


» 
'O 
fJJ 


1- 



 


'" 


<':) 


"	
			

/Vilniana_034_05_133_0001.djvu

			I '
ol 'Ll 'J
 I 
 I I 
 I !, , I I ! I, l! I I, I I i I I I I I 
 
I '
ol '9J 'J
 I 
 I---LU I I i I I I I I i I I I 
 I I I - I i I :;; 
'l'S'd 'gI 'J
 I 
 
 
:g g 
 M .... I I I i 
.o I - I I I I - I i 1- r
 

 'l,}f'N 'vl'J
 I 
 
 


$ 
 
-



 




 gJ 1- 
 I I 
 I 
Ą 
.C 

 1;; 
l

I 'J
 I gj I U-LI I I I I - I l! I I I 00 1- -! I I f ::: 
-g :a '
Ol 'lI 'J:-/: I gj I I I I I I I I I I l I I I I I I I I I I ! n--I- 
l 1J -=-
Ol
 Ir:JNlc:;: -1-I-J-ł-I-I-I-!-I
I-I-I-ITlM-I-

oojo-'
- 
o '" II .... - oojooo-.-.... tOO>C'OXJOO -tO ;:::oojo 

 
 'l\'\)!'J'd'OI'J
 
 g :.0:-:--'"""::: :Ęi: 

oo
gs 
::::....",oo 
 I OD- 
.
 "C 

.; -'l-:S'd'B 'JN I 
 I I 

 ;. - 

Ol 'l . J;'l I 
 
'" 

 .g '
ol '9 'JN I 
 :; 


01
 JN I 
 - - 
-:io
v-::J:

- 
------;po --: 

 
 I ;::- tO 3 &:; 'iol 'l ,j N!;::- I 
'
Ol '1 'JN I 
I I 
:; c:: 
:f I s;}unw I 
'o .S"C;:I -WOJ S
\ SUI1P I :::: C'O 

 Ę Q) 
 4JCU!W
 M. 
t.o 
15: ][nI1JOł J
\
 S11J I 
I 
'E g.; -1 S !P S
\ "'SUI1'p S 1:" I I C'O I M I - - I I S I I - - I I i C'O 
! o::: ;:: Z;. 'sOł
 'pON\qo N\ 
I. '" '" . I S1 IJ I 'f' 
II '[
 
 
 3 -JSU!OOJJllS O> _ 
.£ c: "C E ' q fi.N\ 00 ' I1U .... 
b.()'- ... '" E · 
-u 
15"E 8 - S1UI11 I ;;: 
I .
 O> g 
 
 -OA s
p 111101 00 .- 
.;:::::: '" Z > - 'SOł
 'ł9
0 , 
' I XI\I1JOP
I
 SP!J1 S !P S;}\ 1 _ ;;: 
 ?ii 
 OO 
 
 
 
 
 
 cq gj g 
 
 &J 
 00 C'O 
SUHP s1UI110A s
p 
JQwON L_.... wL -.]o tO.o tO .o L_ .o -"-.]0.0 OD C'! M 
IlPUPON\QO M 'rnSOł
 "
Oll - 
I 
 '" I ' s;}unw I 8 
I o 
 '" -WOJ S;}I SUI1P tO - 


 ... =E IPI1UIW
 N\ 1- 




 I - I O> OO>
- C'O oojo
tO....C'O C - 
'"U U 
 c: xneJOłJal
 S}Jp o 1_ O"J c.o O') O JO 00 C\I "'1 :.CI 
 
 !.@ 
 
 ;; ;O 
 

 0'- -1 S IP S
I SUI1P  ",,".o O" ....  <(') C M li?" tO . 

 


.... 
=
 
f ;:I 

, '" 

 'OJ 
e::: 


I 
I 

I 
u5 
>- 
N 
U 
e::: 
O 
c:o 
>- 

 
O 
W- 
e::: 

I 


6 c 

 ... 
.c 
 
o £ 
E.£ 
._ b.() 
N 

 .
 
UJ "C 


..!. 
 
'" ;:I 
:a '" 
U) 2 
... U 
"C - 
Z 


UJ 
LLJ 
Z 
:::> 
::E 
::E 
O 
U 


C'O 


::E 
O 


iJJpJO,p OJ
wnN I 
l1N\o
pl?ZJod I1qZJ!1 - 


f I I I 


I I I I 
I l-g; 
I I I I 
I I I I 


I I I 
i I I I 


C 
-.]o 
O> 
M- 


:;;a 
O 

 
f- 


'" 
 
o;;:: >. '0 
C1J
:g
 
 
a:;

:c 
 
"".><: 
 
 "C 
r:
Oa; 
 
C:OQ::;£;N ....J 


oojo - 


:;;a 
O 

 


Ci) 
B... 
"'o::: 
....- 
'Ej ;. 


:;;a 
O 

 


II  C'! 00 
oojo 
, I i 


M 


C 



 



--['oo 
M ._ 
tO C 
M" 


C 
l- 


-.]o 
<(') 
-.]o 
M" 



 >.- 
'e . 
E
 
... N o 
 

 ... '" c:-o 

7J

:3 
j
::Eui:I: 


.o 



 
Le 
... 

 
"C 
c: 
... 
....J 



 
'e 
... 

 
"C 
c: 
... 
....J 


B... 
"'O::: 
....- 
'Ej ;. 


C'! 


I I I l I 
l I I I 
I I : I I 
I II I : 
- I I I 


C'!.oC<:'-... 
N- ::3 c- 
"C b.()_"C 2 
&

&o 


<:0;:1 
6

 


M 
61 
- 


igj l 
 
cr;- 
I I C'O-I-....- 
; I 00 
I I II 
 
I I -I "" 
I I I' C'! 
- "" -.]o I C 
..". 
'='J 



 
c:> 
C'O" 


.
 
a> 
C. 
c: 

 
o 


-1' 


ł!:> 


127 


,;, 
... 
'" 
'C;; 
c: 
o 
"O 


"- 


'" 
1i 


- 
"' 
"C 
..=
 
U 
.- rl:l 


 
o 
"-"' 
'" 
_'" bIJ 
...'- 

- 
.o
 
,
 
....'" 
0.-;:1 
O" 

.
 


o-c: 
"C... 
O
 
.><::; 
:;,... 
f-UJ 


..... 
.:f "lo:.
		

/Vilniana_034_05_134_0001.djvu

			128 


I 
ó I N!J 

 I ' 
.
 
O oC1;; 
Z 
:a 
O 
Z oC", 

 Q,I 
....:I 'C- 

 
"'
 
oC C ;:J 
o

 

 .£ 
Q,lu 
- Q,I 

:Qj 



 vi 
o: 
Z o: 
11:) ...3 
Z ci 


ł-= 


"" 
 
..: ::.:::' 
Z 
 


Z 
O .. 

 .c 
o.. ; 
ca- l O ;:J 

 l 
 'C 
U 
 I ;
 
C ::I _ 
o:: ;..,'" .... 
U 

 
 C3 
I 
 C "'''': I saunw 
, '
 .S 
 g -WO:> sal SUl!p 
, ': Ę Q,I 
 lj:>I!U!W
 Nt. 
I,
;.Q '" 1 'l a ' J ł S !PSa 1 sUl!p 
, Q,I E Q,I , Q 
I 'Ó' c o -O I!!UI!Nt.OSOID 
I::: ::I z...1 lj:>l!pONt.qo Nt. 
.":,,oC '" 
 c I słP 

 
 
;;;::I -:>sU!OOl Jns 
10 c 'C E . q ANt. OOI I!U 
: b'.o0- 
 (I) e __ 
I -u 
. oC C o słul!ł 
l!pONt.qo Nt. '!nsol
 

Oll 
L 
 CI) s;)unw 
i 2 
 '" -wo:> sal SUl!p 
I 1:' 
 Q,I:;: lj:>I!U!L'J
 Nt. 

..o....v- 
, , , u oC 
 xnl!Jopal
 SPP 
'ó !5'- -łS!P sal SUl!p 
::: Z 'I
 lj:>l!pONt.qo Nt. 
i:c 
 
:g ,
 
 
o,
 'C .. 

 c £ 
.t:J cu en_ 
o 
 
 
 


 :Qj 
oC o 

bD 
Q,I 
ii3 



 Ó 
..: 
Z ct5 


COl ...3 
u5 
Z o: 


u 
O 
Z 
,.,J 
'0 
o.. 
O 
Z 
....:I 

 


'" 
Q,I '" 
bD-U 
.... .- 
en .... 


I 
I xnl!Jopal
 
SPPłS!P sap aJqwoN 
'Nt.OSOI
 Nt.9pONt.qo ;J
OII 


ł-= 
>< 
N 
U 
o:: 
O 
co 
>< 

 

I 
al 
I 


en 
tLJ 
Z 
:J 
::.;: 
::.;: 
O 
U 


>< 
Z 


::.;: 
O 


aJpJo.p OJ
WI1N 
l!Nt.o)fpl1zJOd I!qZ:>!1 


I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
Is 
I
 
1 00 
I
 
I
 
IUj 



"""':: (NIC\! _
ł""o
 c:.o
(N 
łi3 


- -l!:> 

S:.
 
.... - 



CQOO 



 


I 
 I 


:=>M-.!' 

....M 
M 


l!:> l!:> 
 
OOCl- 
00 
 'o 
.... 



CQCQ 
.0 
 


::>o
 
"'" -.... 


OOCQ-O 
L__ ł.a 
 00 
c-.ł
.....-4 
- 


O1
łC-+ 
I.Q

C\J 
_ C-0> 
CQ O> 
er:> 


- 
! I 



s
o 
CQ
...'" 


.r:>00000 
Q() M l!:> CI 
.... 


:7.1 CI 
 ro 


.0 
 OJ 
;:;1 


-...."" Q()"".... OO""
COI ""

 ""'
 
1I:)COI "'_
"'" 
C'\1 tO......
 ,""C'ł

 N
 1"'""'4_ 

_..... ł.C..... 


Uj 
.... 


11:) 


- 
.... 


:;]) 



 
o, Q() 
- 


- L__ C".J 
.r:>Q()
 
Q() M l!:> 



 
- 


,,"
COI "'COli ""'....I
....Q() I 
"" "'_.... ....COI
 
-:ci-=- 


"'ł' 


.. 
"O ;.., 
bD ;.., C 
..-::I 
N N.=.: 
CI) CI) CI) 
0_':':: .... 
Q,I ;:J O 
::';:oco 


I 
I'" 


COl 


I.... 


'" 
oi:> 
Q() 



 

 
'" 

 


 
r:.. 
"" 


"" 

 
O 
",' 


8 

 

 



R8
 
:J :.. :- O) 


"" 
"" 

 
",' 


COl 
00 

 
or5 




""'" 


:Ę
 
......-...... ....... 


.=.: 
.. Q,I .. 

 
 
 
 


EZ 
N ::J C'3 CI:! 
o::enN::.:::' 


'" 


"" 


Q,I 
'N 
Q,I 
:::: 
oC 
'C 
O 
o.. 


.. 
N 
'" 
Q,I 
N 
o:: 


C'I 



 


oo
8 
 
..... 
- 


- 
C'< 



 
6 
00 


oc 
c.. 
"" 


"" 
00 
C'< 
C'i' 


- 

 
C'i' 


C'< u:> 


 


Le 1£':1 1"'""'4 
ł""- ar: O 
-:.Q")ł- 


"" 
'" 
00 
C'i' 




 

C'!. 
- - 



 """'" 
. 00 

 g 
 
O "'" .. 

 .
 
 
O::';:,.,J 


COl 


.. 
.=.: 
E 

 
Ż 


OQ,l 
-- 
CI)- 
...- 
.- ... 
E 


O 
r:.. 
00 


- 
- 

 
C'i' 


""'''"00 
:::>Uj:::>u:> 
00 Uj ""  
DO 
<"S 


- 
:::> 
O 
<'5 


OU:>-U:> 

oo

 

, 
C 
;:J 
.=.: 
'-' 

 


.. 
u 
;.., 
t:'! 
- 
'" 
;.., 
co 


l!:> 


 
C'< 


o 
E 

 



 


c; 
C 
E- 


E 
Q,I 
:o 
bD 
O 


.......
		

/Vilniana_034_05_135_0001.djvu

			I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
" 
 ć 
 
 SJunw I 
.
 ,
"O::I -WOJ S;!I suep ::: 
.2 
 ClI g ljJeu!w
 /ń. 
b/J«I\-oCO 
I 'u 
.c 
 I XI111JOP;!EI SPP I 
 

 '2 g -o -łS!P S;!I sucp _ 
:::: ::I Z > I'SOł
 'pO/ń.qo /ń. 
I,..:.,c 
;;'j ć SłP I 

 
"O
 
 -JSU!OOI ms O> 

.
 
 2 g :..q A/ń. OOI_CU_ _, 

 
 E 
 u I słucł I I 
o 
 o - :0) 
U I 
::I 
Z "  
 


o 
Z 

 

 


L15 ..: 
..: "O 
zO 
I-..,,:-
 
- I -


 
<>:>
 

 o 
Z
 


oó 


Z 
Q 


c-< .J 

 02 
Z 
-- 
....: 
 
...: o 
Z 
 


. 


ł-- 
- 


.o-C>J I I-C>J 


-=
łr;. 
.ł.
 ::N _ 


129 


I 
 

 

 
I 
 
.l':> 

 
1:.0 
I
 
I
 
I 
 
,-=- 
, -:- 
:.o 
I
 
, 1- 
L_ 


- 
M 
1- 
'Oj<- 
C>J 


:.c C"I?YJ l
 

.r:-.x' J:'j 
....... t';\1 


gsl
 
<:\J 
 



J Xi Jt":\ 
- 
 



I 
I LO l..... 

:x.....
 
.r:>...C'I'j.Q 
- 



1t:)lOlC\1SJC 

 I 


.....('I':)C"I';)
 

t

C'I'j 

 C'I':)..
 


-]Q:X; 
- 


- ,- 
SI:: 


-x (.01:"-0 
<>:>:.0"" 
<- <>:> 


:.o <>:> 
 <:>1 

 =- II:: 
<>:> 


X C\IOOM
MC1;IOO 'YJ 
 Q) (,O 
 L- co 
o
 IC':'I
L-_ ro C\J C\I ":'1 M 
, SUcp SłUCłOIl S;!P ;uqwON ł-- =-..L_
... CJ..,":) 
 
-.:ł-..ł:'t =:..
L_ I.....
-.. .:=:...
..:=;...IO "ł.0>
0> L_ 
- -- -- -- - --- - 'Oj<- 
i IpCpOh\qo /ń. '[nsof.'! ?
OII C>J 
,. _I ,>"nWI QO M 9 
 :Q I  g o 
 l- o 
',g 
 - 'Oj<- 
.. x.- 
. ...0'" '-'1- 
:>, 
 ClI =E ljJCU!W
 /ń. M 

'S.c 
 I xnCJO p;!I
 SppT o <-"'coo <-'l':> 'Oj< L-C\JC
 0<0<- 00-0 L- Q) 0':I1l':\ 1- M....O> ,-<0- 
-'Oj< 
'0 .... , 
"O .
 ::I 
o .
 "O '" '. :;;::;;: 

 c: .8 "c 'c :>, , 
I .c '" , 
 :;;: 'c: 0'- 

 ClI U » . 
 . 

 ; o NN 
o "O ClI "', o :O) 
Ji:'
 C'j'
='N '2 ClI :1JCl,) 
C/.) 
."0 
I .c o ClI '-,- o c: 
 "'"o E.c: "'_ "-coo.c (1)"- c: o 
I 'N 0iJ 
 2 E.E-=
'"""-5E .g 
 
 .
 oc:'" E
"O UJ""''' 
.
 '5iJ
 02 c: 
"O .u u 0::1 , ::I '" . 
 .oo::CII
 ::I 
.
 . . CI) o '-c.co 
 
I ClI Ci) 
 
OO::=(:):E
 =:"- >ł 
O:E :E


 
o
:n 
Ci) 

co::s::- 
::s::- J 
i . xl1eJop;!H 1<>:> I 
I SPPłS!P S;!P ;!JqwoN ..... 'Oj< 
 ..... 
 'Oj< I
 
<:'-1 
'/ń.OSOł
 II\9POh\qo ?
OIl 
. . 
en '" 
>- UJ -o 
Z Z E- 
- ;::J C'> E 

 
 o ClI 
:>, c: ClI -"" :o 
:E c: ClI 
(:) ,
 'E c: .00:: c: Qj b.O 
O '0' - 
N 
U 

 
O 
co 
>- 

 
(:) 
UJ' 

 
::s::- 
O 


ł.o 10 
 t- C'1:I C'1:I ....... 
-L-t:\J -oocoo o C\1 .0 
x
z C':>

":\] 
L_ .0 L_ L:; C\ł '" ....... 'Oj-'-'I I_ G'-I::=' ?Jt-
 .O::!na.Q- Ola-
 
...............:.oc,o_ - 
L":\ .0-<>:> :>-' I i """" 
 c.o L- I I - , I -- I i 
I -;:yj -.o 
IQ 
OOOO<:  c.z r;-I:'-: '- 
 
'-'I.... ":'IIO
 ł01OI
 M -:. z>.,. )Q 
- 
I i I I I I I I I e-:' I I I I I I - I I I I I I 
o 
 :Q <- 
 	
			

/Vilniana_034_05_136_0001.djvu

			130 


OKRĘG WYBORCZY 9. MIASTO WILNO. 


. 


CIRCONSCRIPTION 9. VILLE DE VILNO. 


- - - - I 
c . Wynik głosowania w obwodach 
-Ne wyborczych 
oE '" "'''' 
'" ;:: 
'" 

 SIEDZIBA OBWODÓW u .c'" ,- .., ResuUat du vote dans 1es districts 
o.., 

 u- e- electoraux 
........ ...,0 ::10 
"O "O SIEGES '0,- u> > 
......... DES DISTRlCTS u .
VJ 
'" 
NO .....'" Kr. 2.1 Nr. 3. 
...- o.., ",.., '0 .., 
0"0 ELECTORAUX .0"0 "'"o "'"o 
0. 0 

 o o l\r.1. I'r,4. Kr.5. Kr.6. 
-1 !ł 21,(, 27 
!I Radmiska Tl . 1,R.
9 l,ł.% 9 17 7 1,
43 4 132 21 
111 Mickiewicza 38 2,40;. 1,48;) 2 - 112 87ł 3 309 185 
11 Sierakowskiego 31a 1,790 1,152 6 1 69 729 1 16 191 140 
12 Zawalna 5 2,721 1,310 2 l 96 900 10 102 139 
13 Mickiewicza 17 , 2,23:
 1,01i2 3 - 92 780 8 67 112 
14- Kalwaryjska 16 1,842 1 ,07 H 5 - 7!J 666 33 227 68 
15 Lwowska 12 , l ,mm 1,152 - 2 61 733 4- 263 89 
16 Kalwaryjska 73 1,882 1,291 6 1 53 864 14 310 43 
17 Krakowska 13 _ 2,4i-i:\ 1,667 7 - 104 1,113 8 358 77 
18 Wielka 54- l,85!I 712 4- 2 30 524 2 99 ;)1 
19 Subocz 2U , 2,061 991-> l 1 47 799 1 93 5łi 
20 SlIbocz 75 1,89;) 1,370 (; 13 . 12 1,201i 6 117 10 
21 Wielka 37 3,30:') 1,02;) 4 1 60 1'110 1 95 54- 
22 Zarzecze 5 2,931 1,944- 12 l 72 1,496 10 2;)9 !)4, 
23 Filarecka !ł l,ł-60 1,06i) III - 17 864 1/; 116 42 
24 Św.-Jańska 20 . , 2,7!)(; 1,(;26 8 - 94 1,307 4 127 86 
25 Wileńska 33 2,94:3 2,309 10 - 147 1,561 12 14-2 167 
26 Antokolska 32 . 1,582 1,193 2 1 58 911u 7 110 109 
27 . 54 1,416 922 4 - 22 (i3:
 2!J 81 153 
28 Nowogródzka 83 1,22i-i 480 2 5 11 ::\k;) 2 62 13 
29 Piłsudskiego 50 1,211; 88(; 4 5 6 741 4 1J!5 21 
30 Archanielska 9 1,887 1,00:1 1 - 44- 749 - 165 44 
31 Konarskiego 9 2,45i-i 1,673 - 1 89 1,461 3 59 60 
32 Litewska 7 2,121 1,674. 18 - 92 1,064 11 380 109 
33 Lipowa 1 1,449 95i-i 4 2 43 645 10 223 31 
34 Nowogródzka 8 . 2,496 633 3 1 26 517 1 36 49 
35 Niemiecka 35 1,921) 304. 2 - 26 238 9 13 16 
36 Dąbrowskiego 5 . 1,546 1,060 5 - 65 816 4 75 95 
37 Rydza-Śmigłego 37 2,042 92.1- 4 - 38 652 7 163 1;0 
38 Jerozolimka . 587 533 4 17 84 240 73 49 66 
- - - - - - - - 
Ogółem Tota! . 79,3.f.8 43,4-8!J 182 259 1,930 33,OU1 358 5,226 2,533 
*) Bezpartyjny Polski Narodowy Komitet Wyborczy. 
'" Comite National Polon ais Im artial. 


p
		

/Vilniana_034_05_137_0001.djvu

			..( 
CI 
:J 
o 


, 
I 
!, m ,0- ...I 

 =ł :>O'
 
1
:::Im C'I.J I 

..c:"Ou ... u5 
 
I 

......'L: Z o: 
:
J

 I - 
 l £! 
>'
 Z U 
 
I 
 O::" Q.. 
I 
 ć :G.:G saunm I 
I'
 ,s: "C :i -mOJ sal SUI1P :::: 
.': .:;j 
 g qJl1u!m
 NI. 
)bl)C'ał....CU 
-u 
 
 m , xncJOpa H SP!l I 
" -, .
 
 
 -łslP sal SUI1P o 
: 
 g Z 
 I'SOł
 'poNl.qo NI. - 
.-'>..c: m 
 Ć I SPP I 

 
 
.g" -JSU! 001 ms eT> 

,5 f: E E "qAh\ 00 [ cu 

E
20 ---- 
", , 
 E g U SłUl1ł I 
I "ó 
 0"0 m -Oh sap Il110ł 00 
,:::: '" Z :>o 
 'SOł
 'ł9
0 
I xnl1JopaH SP!lłS!P sal I 
 
SUI1P S}Ul1łOh sap aJqmoN .- 
I qJl1pONl.qo NI. -!nsoł
 

01I 
I ] 
 21 -mOJ sa;a
unc
 I , 
 
.;:: qJl1u!m
 NI. 

'o'" u 
1 "<.) u"E 
 xnl1Jopal
 sP!l I .
 
es 0'- -łS!P sal SUI1P -- 
:::: Z 'ł
 qJl1pONl.qo NI. 
I 


z 
O 
ł== 
Q.. 
C2- 
U 
U'J 
Z 
O 
<...J 
er: 
t3 


".
 
 
 
-g 
 =a 
 

 
 00.8 
O 
 
 
 


 CI):aJ 

 O <:J 

 
 ,

 
J3 en .;:: 


..( 
CI 
:J 
S 


xnI1Jopa[
 
! SP!-!łS!P sap aJqmoN 
'Nl.osoł
 Nl.C)poNl.qo 

on 
I 
l 
I 


U'J' 


>- 
Z 


tLJ . 
Z 
=> 

 

 
O 
U 


>- 
N 
U 
cG 
O 
co 
>- 

 
O 
tLJ' 
O::" 
:>::' 
O 



 
O 


aJpJO,p OJ
mnN 
l1N1.o'lpłmod I1qZJ!1 


, 


-"'
 MM'" t-O-.l<
 t- IC:> -
o M_
 I 2 : _ 

;)C_ 


 



 10 
CQ I I :::_
 


 ?6::
 


 
: 
C'I I I I I I I I I I I I ! I I I 
 I I 

'" I I I I I I I 
 
0> ,_ .et oo Si?, ::: 
:::: I I C"T:> - -.I< I 
 
 co - O> 
 o:ro 
 co o - I co 
..,. 

 
 

 :- I <:> 00 O> CJ '3> I - ..... ""'" I I I 
_ 


O>
t- t-c:>C'I -1:':>0'>0 co Ol!';) O>-.JoO 00>1:':> -.l0>t- 1 O> 

1O
 
-

 



 
 

 


 g;
;1; 
C":1C 

CQ 


 
 
-"' -......;- -.. OJ" _"''''; O"J" 
..... 
;2 I 
 
SC'lJO -- I -l!';)-
..... <:-1- l:':> I i 
-.I< I 
-::::;QO> I -.l<0>t-1 
 

 I 
 
J 
 

 
c£ 
C'I 
I 
 
00 
<:-1 
I
 
I 
 

. 


c 
C'I 


O> 


O> 


-.Jo 
C'I 


M 
l:':> 


M 
l!';) 


- M 


l:':> 


CI:> 
,:... 
-.Jo 


.Q 
6 
00 


co """ 

 
 
CJ -.I< 


.Q 
Ż 
CI:> 


00 
,:... 
t- 



 
,:... 
00 



 
j, 

 


.C:> 

 
t- 


O> 
00 
- 


co 
O> 
t- 

 


o l!';) 
gs 
 


.Q 
t- 
t- 
ci 


.C') 
.- 

 
CJ- 


- 
C> 
00_ 


O> 
..... 
'X 
l!';)- 


.c:> 


M- 


Ó 
-.1<- 


-(f'J
 1O-C\1 
OOt-
 o t-
 O')C'-l- roC\1
 .

c 
:.c- C\llł:'lO 

..

_
..


8

 gg 
g1C 

:;: 8

 S

 
C;;
 


 
_ _ _ _ ,... 
....,.; CJ............. 
 ..; ..,..; 


- 
"" 
.- 

- 


t- 
-.I< 
M 

- 


.e:> 
CJ 
o 
.c:>- 


o 
.- 
...;< 
t-- 


-.I< 
o 
O> 
-.1<- 


..... 

 


t- 
-.I< 
00 
er) 


O> ,- 
00 l- 

... .0 
..... 0>- 


er) 


C'-lgj
 r::
g oo


 
 

 
g
 

;:o C;

 tl;:;8 

;; 
t--OO t-l!';)C': :CM=>':\1 M 0&'" łD;JOC _C'l..... M-.JoO -.1<0"",,, c.('łDO> 
C\J...ci.........-.....;c-.i'-..-... -.......;-... M......;'o.1-..,..... ...;..;
G'i'..-...._..._.._... 


", 
 ;>,... .-.- CI) N'C: c:
:;;; 
 u 
. ' . 
 c O CI) . O ... N ...:...: N m'" O O O;>, . OJ O N 
 
.. .
O ::J:t;.v
"'d 

 

o
e.a
c:
.c:.

 

o 
0..... E 0'00 C " u._ ;>,

 
:>'o 'c O N ":::I 
 .-'u"': 
et!::I.o .... V,)
.B 
 c::: 
_"'d _--= \.-o GJ O V,) "'d OoN Gj GJ 
 
. ;J
8 
O

 25 i:
 

& ci:ci5i: C5
.::J Q2

 C5:ic: 


'" 
"C . 
::3 


I'" 
I 


M 


M 



 


-.I< 


_ O> 



 


M 


M 


C'I 


'" 
...: 
m 

 
O 
.c 
C 
'" 
O. 
N 
m 

 


:>, 
c: 
" 
E 
... 
:>, 
-N 


.s
 
m - 
ra:: 
'Ej :>o 


'" 
'O 


...I 


I- 



 


t- 


00 


C"T:> -.I< 


..-:> 


O> 


t- 

 
O 
ci 



 
CJ 
-.1<- 


M 


I
 


...... 
.. 


'" 
.
 
Q) 
C5 


O'> 


131 


.:; 
'00 
m 
" 
O::" 



 
"O 
m 

 
o;;: 
O 
U'J 


m 
OJ 
"O 
CI) 
" 
r::t' 
:e 
o. 
.... 
O::" 



 



 


.:: 
C 
... 
" 
,s 
::3 
CI) 
"C 

 
-
 
:s 
o. 
'OJ 
O::" 

 


'" 
"C 


f: 
.c 
o
 

 

>< 
:;;:.
 
u o.. 
.
 CI) 
OJ "C 
N 
m.OJ 
'O:::: 

... 
.... 
0- 
...:" 

"O 
OJOJ 
::::c 
-1:.0 
3= 
"'''' 
:;;;- 
....'" 
...- 
_" 
r::t' 
.- m 
:?2. 


...I 


c; 
"O 
f- 
E 
OJ 
:o 

 
O 


- 
OC 
'O
 
o
 
...:- 
_" 
:>'OJ 
f-U'J 


............ 
* .x-
		

/Vilniana_034_05_138_0001.djvu

			132 


E 
o 
Z aS 


...... 
...... 


I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
I
 
I;: 
Is 
''':'.c: 
 
 ć I S}!J I 

 
 "O ;;;::; -JSU! 001 ms O"> 
2 I: "O E . Q fi.ł6. 001 CU 
b.()'- 
 '" E - -- - 
E.c;: o S'UC' l " 

b.()E"'u t t 
1 £ 
 0"0 '" -Oh S;!P {C}O} 00 
- Z > 
 'SOł
 'ł9
0 I 
XnCJOp;!l
 SPPłS!P S;!\ I 
 
SUCp S1UCłOh S;!P ;!JQWON L- 
14JI1P0ł6.QO ł6. 'rnSOł
 ;J
OIl 

 
 s;!unw I 
] "O '" -WOJ S;!\ SUcp tO 
[;.
 
:g 
 CU!W
 
 
'U u 
 
 xnCJołJ;!I
' SłJP I 
CJ 0"- -}S!P S;!{ SUcp '" 
I' = Z 'ł
 4JCP0ł6.QO ł6. 

 . 

o 1;; 
-g o
 :a 

 I: 
.c '" '" 
O 
 
 
>. O 
.o 
 

biJ 
- 
Z 


>- 
N 
U 
o::: 
o 
co 
>- 

 
ol 
t1J' 
.
 

I 



 
o 


;!JPJO,p OJ
wnN 
cł6.o)jplmod CQZJrJ 


1- 


....'OjOM 
::.0<00 


.... ::> 
C'f:) ..\.' 
M ot:' 


'OjO'OjOQ) 
li':)UQ 
..;. .... 


M .... c ot:' 


.... .... 00 
 
;r.J C'> => 


"'" 


,:;;; 
N 
'" 
>. "c 
..... :: 
 
'"" ..;. '"" 
.... .... .o 


° 
 

 



:ł 


M 
M 
.o 
",,' 


l- 
o: 
::> 
"",,- 


c.o r;--.. 'I"""'ł cY:I 
1- 
 
 ro 

... ......... 00 10 
(..'\1"" __ 


 l- 00 10 


>. 
o I: 
:>-1 Q) Q) 
c s::::: 
 .'u 


 o . 
 

 

 >.:.:: 

 ... E.ce
..x 

 ::s ..s '0' 
 
o v. o V) co ,....;j 


li':) 



 
":-t 


I: 
>. 
N 
u 
::I 
N 
U 
N 
V) 



 
o 


oo:t' 


oJ:> 


"""'" lC: ;o 
- - M 


I I I 


I I I 


I ! I 


<00<0 
er> 00 M 
o:: .... 


C\J 10 - 
-::'0 
XJ ..;o 



..;.o> 
....0.... 
l-.. C') c- 
.... 


O 

 
O 
C':S 
 
 



 
I: "2 gj 



 
o N O 
p:;uco 


Ic 
 
Y.J 
0_ 


- 
;j 
...... 


w.... 
00 o 
'"" ,- 


'""OJ( 
1- 0':1 C"J 
.:::0 
 C\J 


:o 
O> 


.... 
"'l 

 
.... 


e	
			

/Vilniana_034_05_139_0001.djvu

			.......- 



 L- ,,
 
 "='] 
 ...c 
 o 

 00 O') 00 l- L__ -=> CO 
CO -C'1?
C\I
......CJ 


CQ I I CQ 'Oj< 


CQOOC>;'Oj 
-. 


- LQ 
 C't;I 
I 


LQ 

 
Z 


O> 

 
L- 
..;o
 


OC'l'jl-
OOcr

:::
 

..
 
:g:;:8 
 C\I C'j 


M 
-.!' 
'" 
.r:
 


O
OOOOOt-C\JC'1?CO 
li"
""""CQ.O.oOO'Oj< 
l
 
 C\I ł.O IQ L..... 1.- eJ C'1? 


ClI 
c: 
N 
>, O  


.. 


:;;: 
N 

 
-in 
ClI 

 


O> 


1...... .....-( .0 00 
c.c ....... CI':I ....... 
- 


:.o _ C'J ....... 



 I CQ I 


'Oj< I 



;g:;!;
 
...
"""" 


00 
... 
"" 


3
 
"" 


..... 
00 
l- 


""..."" 


.Q 
O 
CQ 
ci 


-=>...-0 
CQ "" '" a> 
O..... 'Oj< CQ 


.
 Q) 
Q) Q) t:: N 
-
 
 &,
 
.- O N 
 

 
 -g '2 

 
 ..c .
 
U)-,UN 


... 


 
a> - "" 
"" 


O1-;:.O
 



OOł.oOOO 
L.
 O.............. O 

 "" 


;xy L- L- CO C\I 

 t- CO CO CO 
.0 01 C-ł 
 OJ 


::L) 

 
- 


("1')....... O CI':I_ 
_ :1> _ 



 
. 
::E 


C'I 
- 


OOC'O..;o..;-CQCr.> 

 io ....... ro o:- 
- - 


I - I 


I - CQ - I 


L- ...... 10 .c (."\1 
O M I
;:,::..Q 
CO -"=...ł'.Q 


"'" 
...,. 


::> 


'0 :r.> 00 ::r.J 



'Oj<", 
O  


? 
o- 
...,. 


.... 

. 


Y) "". 
 
.Ij 
 t- 

.:c
 


r-....ł,I 
.:.o 

 O') .I.
 l_ 
::>. Y-::>. 


>, 
C 
::I 
L":S .
 'CU
 

.a
3" 
C'O ::J ::J N 

C:::'V3t:.) 


ClI 

 
,
 
C 
O 

 


...,. 
... 


CQ 


-.!I' 


-.!I 


=1 
I 
I 
I 
I 
 
l- 
I 
 
....,.' 
I ':', 
C', 
7.> 
I 
I 
I ..... 
::; 
-£ 
-:-1 
I 
I 
I 


133 


 

. 


..I) 


.Q 
c:r;) 


ci.> 
"in 

 
::I 
C:::' 
 
L-L.'J
_ 
00 ....... 
 M 


o- 
O> 
"" 
t:,j'" 


.Q "" 'Oj<  
"" 
M' 


<000<0-_7.) 

.....
.....
o 

... C\ł CJ I.Q .ł.o l- 


>, 
:;;: 
 QJ 
N t'tI '_ U 
"U"

 -d
 
O C 
 ,<1) 
E-CI) 


E 
	
			

/Vilniana_034_05_140_0001.djvu

			134 


z 
O 
E=: 
o.. 
E2- 
u 
VJ 
Z 
o 
u 
o:: 
U 


I I '>f0l "lI "J:-l I
 I i I I I ! I I I I I I I I I 
! 
I;;; - - 
I oC 
 I '>jo-l . II 'J)i! I I I I I I I I I I I I I I 
::I 
I u 
 I
 

 I 
N O ">jOl '01 'J)i! I I I I I I I I I I I I I I ! 
u .... I 
<5 u 
f0l '8 'J)i! I I I I I I I I I I I I I I 
oC :5 
u ">fol 'L 'JN I 
 
I "" 
"C en I I I I I I I I I I I I I I 
I O :a 
I 
 en 
.Q 
 '>f0l '9 'JN I 
 I I I - I I I I I I I I I i 
o I 

 en '>f0l .
 'J_, I 
 I ef°l 'V 'JN I 
 
 M "" O e <&> t- Col ! 
O ... - 
en '>fOl '£ 'J
 l:! Col 10 o c:: L":! 10 M - 
O ::I 00 00 L":! O O 
I "C.o"C "" - - - - I I I I I I 
I =: 5 
c - 'JpO "l 'JN I 
 M 
 a> 00 :;j: 
 
 - S .e O M O 
I 
 ::I ..;. 
 00 
 C "" .e I "" a> Col 
 1- 
::s: "
 M Col 10 10 - Col ef°l '1 'JN I 
 -" Col 
 e C\I 
en C C 
 I M 10 
.B oN  O> a> 

 
"C
 E -JSU!OOIJns Ie:: 1- ,;., o 
"C.o.!: 
 2 E 'qANI. ()(
 L!1.
 t- e:: t- 


II.u &.Q C 8 SłUl!ł I 
.
 !3 
 
 -0/\ sap Il!łOł 00 
I;:: i:ł Z :> - 'soll'i '19;30 I 
I }:nI!Jopal
 sP!JłS!P sal I 
sucp słUcło/\ sap aJqUJoN t- 
I q:n:po A\qO ,\\ 'rnsol
 ?
olI 
I 
 
, I saUI1UJ I 
2 "C 2 -UJOJ sal sucp 
I 
.
 
'S _4?
JUJjj NI. 
 
'U u.Q 
 xncJOp 
e.- 
..,.' 

 O 1\.1 <..:> - .e IQ - <- 
"" 00 C\I "" 
 t- 00 IQ 
 
Col. t- 
 - "" M M I- 
M 
 
IQ 
łO 00 
",,' ci 
"" ID 
 "" "" C\I M "" c:: 

, 00 Col 00 10 00 
 o t- 
00 <&> -. "" ..,. O, 00 
- 



 
-< 
....:I 
VJ 
< 
o:: 
c:I 
O'i 


c:: 1- 00 Col 
 <'C 
,- "" 00 O 
 
O. 00 "" 
 .c:> 00 
M 
<&> 

 
lO' 
COj "" M a> 00 <&> 
O ..., l- a> O Col 
'"':. o, ..., I- <&> C!. 
- 


b tO , :-: 
.... 

 "" en ::I 
.Q ;:: :a 
 
o o en .s 
en OJ u 

 o "C - >- t.I.J 
N 
U Z Z 
o:: ::J 
O :;: I ejptmod I!qZJ!1 


 ..., "" 


«I 
i:ł ... 
"C 
 

 -O en 
- en .Q en 
"" O ::I 
... U5 o:: 
c:I 
e	
			

/Vilniana_034_05_141_0001.djvu

			-O> 00 
 "'l 
'Oj< C': 
 ff.J 
C'I':) C\.I -- ........ 
-Cf.) 


00 cro C>J 
_ M 


-M-
 


 
[- O 
 .0 
M " _ 



 Cf.) 
O L- 
L- C\I 


>. >. 
N C 
'" ::1 
"'" o.. 
::1 ::I 
Ci c::; 


C\I 


::o:> 'Oj< ł1:> 


C\I <.O oc, C\I 

 L- 
Cf.) 


O 
C\I 


Cf.) 


O> 


O> 
O>   "" 
- ł1:> 


Cf.) _ 



 
.Q 
<- 


 
<- <.O 


O> '" 
<.O ot:> 
q co 


:o;: 
N 
'" 
'u 
'" '" 
:;t ot; 
"O C 
E O 
t/) :::.:: 


C\I 


I 

;



I
 
I -
 
I -
- 
00 
I -
- 
<=> 
I
 
I C\I I 
__ 
$
s


I!_ 
I 
- 
\
 
\E 
I
 
l! 

 fJ I 
 

 
C\I 
\ :0 



ool
' 


-o!' 


O> 



 


£- lO 


C\I 


'Oj< 


<- 


.
 l <=> 
'" 
L- 
I
 
-'Oj<- 
O> 
0 0 


'C 
>. 
N 
U 
::I 
:;2 


135 


:;t 

 
'" 
'" 
co 


,;, 
O) 
'" 
.
 
C 
O 
'O 
o.. 
'" 

 
. O) 
.I:: "O 
UO) 
:0;:> 
"'''' 
-O) 
8.,"0 
O) 
""'c 
O)
 
:;t = 
-o", 
U- 
"'''''' 
0.-::1 
.- 
 
;[ .:!S 
.... 
oc 
"00) 
oE 
=.; 
>.0) 
E-t/) 



 C"I:I - ro o 

 
 
 :;; C1;- 


.c C"I? ........ 
 
_ _ C\I 


 00 c. '" 
O> 
- 



 lO 


L1:> 
ci;, 
oc, 


 O O L- 
10 ..O 
 10 .
 


.0 
.C 
o: 
ci 


co  
a:- _Q c.o C':) ........ 
ot:> <- 'Oj< 10 .O>.
 
.
 c: .
 
 
 
;
 
 
.
 
Ci O :::.:: :@ O 


ł1:> 


>. 

 
.
 
.", 
>. 
es 


.C 


........ ro le:: 


9 
L- 
.C 



 

 


Cf.) 


C\I C\I 


00 
CI:> 



 
-O 
E- 


--
 
.:+ '* 


00 
"" 


C\I 
'Oj< 
""o 



 
ci;, 
l- 


<- 

o 


<:\I 
o: 
O 

 


E 
O) 
:o 

 
O 


...... 


-o 


M O  
g 
 :t CI:> 


O> 
l- 
0>0 


C\I 
.(') 
<.O 
<:\lo 


ł:- ro L- I.
 
CI:> Cf.)  ł1:> . >. 
C N 
'" '" 
N >. O) 'Ci) 
E "O 'u "O 
>. '
 ::I O) 
c::; o c: 
 


C\I 


'Oj< 


*' 


>. 
C 
'" 
N 
E 
>. 
c::; 



 
N 
'" 
"'" 
::I 
Ci 


. 
... N 
O) U 
.c :;t 
:;;: :o;: O 
N 
 
 
(1J.



QJ 

O
.Q)

 

 
 
 
 & 
 


c.:> 


-- 
* 
'" 
:;t 
'O 
E 
t/) 


O) 
N 
"O 

 


00 


O>
		

/Vilniana_034_05_142_0001.djvu

			'!' 
1 


ROZDZIAŁ III. 


Udział w głosowaniu poszczególnych grup wyznaniowych i na- 
rodowościowych. 
Terytorjum wyborcze zamieszkuje ogołem 735.089 os6b (dane spisu ludności 
z grudnia 1919 roku). Ludność ta składa się z 503,004 Polak6w t6S-4%), 64.295 Bia- 
łorusin6w (8'8° ó ), 9,749 tutejszych (1'3"/0), 52,814 Litwin6w (7'2010), 84,810 Żyd6w 
(11'5% '. oraz 20,417 innych (2'8%) przeważnie Rosjan; w liczbie innych znajduje 
się nadto kiłhuset Tldar6w, tyleż Niemców i tyleż Karait6w. Według wyznań ludność 
terytorjum wyborczego da się podzielić na następujące grupy: chrześćjańską (Polacy, 
Białorusini, Utw!ni, tutejsi, Rosjanie i Niemcy), która stanowi 88'4% og6łu zllludni
- 
nia, izraelicką (Zydzi)-11'5°/ 0 , mahometańską l Tatarzy) i karaimską (Keraici.:-0'1 %. 
Obliczenie udziału w głosowaniu poszczególnych grup wyznaniowych nie na- 
stręcza większych trudnosci, inaczej rzecz się ma zobliczen em udziału w głosowa- 
niu poszczeg61nych grup narodowościowych chrześćjańskic h , kt6re da się uskutecznić 
tylko w przybliżeniu wobec br8ku w listach wyborczych rubryki określającej narodo- 
wość poszczeg61nego wyborcy Pierwszemu zagadnieniu poŚwięcona została częŚć I ni- 
niejszego rozdziału (udział w głosowaniu poszczeg61nych grup wyznaniowych) drugie- 
mu-pozostałe, a więc częŚć lI. I II, IV i V. 
W szczeg61ności: zadaniem części II jest wykazanie w jakim stopniu skład 
narodowościowy poszczególnych gmin wpłynęł na frekwencję wyborczą, zadani
m 
części IiI jest określenie minimalnej cyfry głosujących chrze!;ćjan narodowości nie- 
polskiej, zadaniem części IV jest obliczenie w spos6b możliwie nieskomplikowany 
% frekwencji dJa każdej z osobna grupy narodowościowej, wreszcie część V jest ułożona 
na podstawie obliczeń dokonanych uprzednio, jako ostateczny wynik tych ostatnich. 


CHAPITRE III. 


La participation aux elections des groupes confessionnels et nationaux. 
Le tt'fritoire electoral a, d'apres le recensement de decembre 1919, 735,089 ha- 
bitants, CeHe population comprend: 503,004 Polonais (fi8'4°'0), 64,295 Blancs-russes(8'8° /0) 
<) 749 idigenes sans nationalite p:eci
e, "population d'ici M (1'3"10), 52,814 Lithuaniens 
(7'2"/ 0 ), 84.810 Juifs (11'5%1, 20,417 autres, (2'8"'0) en majorite Russ
s. Le 
roupe 
"autres" comprend eussi que'ques centaines de Tetars, autent d' Allemands et de Kara- 
"ites- Au point de vue confessionnel la population du territoire electoral se divise 
d'une fa<,;on suivar.\te: confessions chretiens (Poloneis, Blancs russes, Lithuaniens, "po. 
pulation d'ici", Russes et AlIemands) constituent 88'4% du total de la population, 
confession fsraelite 11'5"/0, co n£. mahometane (Tatars) et kara'ime (K6ra'ites) 0'1"1.. 
Le calcul de la participation des groupes confessionnels aux elections ne 
presente point de difficulte, mais ił n' en est pes ainsi quant aux groupes nationauK 
chretiens dont la participation ne peut etre evaluee qu'aproximativement, etant donne 
que les listes electoraux n'indiquent pas la nationalite des inscrits, La participation 
des 'grou!)es confessionnels est ilIustree par la section I. les autres sections (II, m, IV 
et V) illustrent 18 participation des groupes nationaux, 
La section II duit montrer dans quelle mesure la composition nationale des 
differentes communes a influence Ja participation aux elections, la section III 
8CCUse le minimum "es votants de nationalite non -polonaise; la section IV donne le 
pour-cent de la participation aUK elections pour chaque groupe national; en fin la 
section V offre le5 principaux resultats des taLles precedentes. 


....
		

/Vilniana_034_05_143_0001.djvu

			--, 


137 


CZĘŚĆ 


I. 


SECTION 


I. 


UDZIAŁ W GŁOSOWANIU GRUP 
WYZNANIOWYCH. 


LA P ARTICIP A TION ELECTORALE 
DES GROUPES CONFESSIONNELS. 


Obliczenia zawarte w ponitszych tablicach zostały 
dokonane w sposób następujący: 
Listy wyborców do Sejmu w Wilnie zawierały na- 
stępujące rubryki: .Nr. porządkowy", .Nazwisko", 
.Imię", . Wiek", .Zawód", .Adres", .Otrzymał ko- 
pertę", .Oddał kartę głosowania". Sporządzone 
w ten sposób listy wyborcze dawały motność stwier- 
dzić: l) kto był uprawnionym do głosowaniai 2) kto 
wziął udział w głosowaniu. Opierając się na te m, te 
imiona osób wyznań chrześcijańskich są inne, nit 
imiona osób wyznań niechrześcijańskich (mojteszo- 
wego, mahometańskiego i karaimskiego), podzielono 
zarówno osoby uprawnione do głosowania jak i bio- 
rące udział w głosowaniu na trzy grupy: l) chrześci- 
jańską, '2) izraelicką, 3) mahometańską i karaimską. 
W wyniku otrzymano obok przeciętnej frekwencji 
taUe % frekwencji dla katdej z osobna grupy 
wyznaniowej, 


Les calculs presentes par les tables ci - desous ont 
ete operes de la maniere suivante: 
Les listes des elecŁeurs, Ił la Diete de Vii no avait 
le s rubriques suivantes: N
 d'ordre, nom, prenom, 
age, profession, adresse, a re
u I'enveloppe, a ren- 
du Ie bulletin de vote. Ces list es ćlectorales ont 
permis d'etablir: l) quelles personnes avaient droit 
au vote, 2) quelles personnes ont participe aux 
elecŁionso En se fondant sur la difference des 
prenoms chretiens et non-chretiens (conf. israelite, 
mahom. et kararme), on a divise les votants en 
trois groupes: I) chretien, 2) israelite, 3) mahome- 
tan et kararme. Comme resultat on a obtenu non 
seulement le pour-cent de la participation mo- 
yenne aux elections, mais aussi le pour - cent de 
la participation dans chaque groupe confessionel. 


1. 


Tablice ogólne. 


1. 


T ables generales. 
TERRITOlRE ELECTORAL. 


TERYTORJUM WYBORCZE. 


-- głosujących 
Ilość wyborców l l ość 
Nombre des inscrits Nombre des votants 
Mahometani Ogółem 
Chrześcijanie Izraelici i karaimi 
'" Chretiens 1sraeli tes Mahometans TotaI 
Q) et kararmes 
OKRĘGI WYBORCZE ._ E .y-"Q) 
.cŁ, ... 
.
n
 '0", '" , '" 
-<1)'" -'C ",Q) 
'" "'''' Q)..c: .... ... 

 CIRCONSCRIPTION :;;-'C 
u .- '" ,- E E 
 
aJ-- o _ Q) 
OQ) -'C.... Q)", ..c:", Q)", "'''' Q)", 
2
 c:'" '0", 
-'C... Q) C; .5::1 v
 .5::1 ....... .5::1 ....::1 
:::: 
-0-0 .- .
'c 5'- '" 
.
 "O ::1- ::1- ::1- ...-'C ::l- o'" 
c<:r'" .- '" _o o U _o u _o u _o .oU 
NO c: c: c: f- o'" .o", o'" . '" o'" .ci 
.- o'" ;;.,
 
0:0 .
V,) "'''' ",,Q ;;"c: ",.o .oc: ",.o ",.o 
'" G:J
 .o'" 
.- .o'" ;;.,,- .o'" ;;.,.- '" .o'" 
.- 
c.. O .- c: "'", 
o "'", 
8 ;; "'", 
uQ) :

 55 5 "'", 08 SS 
",'" -<1)__ Q) ;;.,Q) ;;.,
 88 ;;.,Q) >,
 
.o 'Q) Q) .... 
:aJ 00 :o .o.t: 
-UJ .o.t: 8-:;:; 
N5 


 ..c:..c: .o:::; ..... '" -...5 .0- 
"'''' b.O N
 ...c: N._ ....Q) N
 N ':t:; ... 
u- ..c:..c: .... ... "'''' .
.c "'::IQ) =-5 

;:: =
 "'::10 .
.c "'::I 
:iz UU 

 ::;;::;; O _ u t: 00:;::: c: ",..c: -u c:", 
- - - - - -- - - 1""1112 - - 
l 2 3 4 5 6 7 8 9 10 13 14 
2 Swięcian obs
ar. wiejski . 2!105:; 7fiO 35 29850 16427 56';) 171 22'5 28 16626 55'7 
Y terntOlre rural 
3 Komaje obszar wiejski 
8H4.S 703 33 29584 15185 526 290 41'3 18 lM.!}3 52'4 
territoire ruraI o 
4 Oszmiana obs
ar_ wiejski, 36300 1032 21 37353 27751 76'4 537 52'0 HI 28307 75'8 
terntoue rural 
5 Troki obs
ar. wiejski 15087 689 26 15802 9711 64'4 106 15'4. 21 fl83!; 62'3 
terntOlre rural 
7 Wilno północ ob
za.r wiej, 2614() ;Jl.14 2 2664.6 20"46 79'0 313 62'1 2 2W61 71"7 
terntOlre rur, 
8 Wilno połud. ob
za.r wiej, :H
27 
t.7 32 32106 24279 77'8 430 508 22 24731 77'0 
terntoue rur. 
LITWA ŚRODKOWA 
obszar wiejski 1661;;)7 4.')35 14!) 171341 11 3999 6
'4 1847 40'7 110 73'8 115956 67-7 
LITHUANIE CENTRALE 
territoire rural 
10 Lida obs
ar, wiejski. 36901 21175 34 39010 25138 68-1 307 14'8 23 25468 65'3 
terntoue rural 
11 Wasiliszkiobs
ar_ wiejski. 4.:
47 ;; 2659 27 46161 27512 63'3 886 :m,:! 19 28417 61'6 
terntoue rural 
12 Brasław obszar wiejski 30227 17.H - 31968 22841 75'6 1125 6"1--6 - 2391i6 75'0 
territoire rural . 
CAL Y OBSZAR WIEJSKI 277260 11010 210 288480 189490 68'3 4165 37'8 1;)2 72'4, 193R07 łi7'2 
TOUT LE TERRIT. RURAL 
Miasteczka Litwy Srodk. 
Petites villes de la Li- 9695 a047 106 12848 7a97 78'4 1186 38'9 łi4 60'4 8847 68'9 
thuanie Centrale 
W'l miasto . 57044 221!H 113 79348 43118 75'6 303 1'4 68 60'2 43489 54'8 
I no ville 
L' d miasto 4347 2374 - 6721 2937 67'6 245 10'3 - - 3182 47'3 
I a ville 
CAL Y OBSZAR MIEJSKI 71086 27612 21!1 98917 53652 75'5 1734 63 132 60'3 55518 56'1 
TOUT LE TERRIT.URBAIN 
CALE TERYT. WYBORCZF 
TOUT LE TERRIT0IRE 348346 31"622 429 387397 243142 69'8 5899 15'3 2R4 66'2 24932a 64'4 
ELECTORAL
		

/Vilniana_034_05_144_0001.djvu

			..
		

/Vilniana_034_05_145_0001.djvu

			.. 


2. Tablice szczegółowe. 
OKRĘG WYBORCZY 2. SWIĘCIANY. 
, (obszar wiejski), 


'" 

 
OC!) 
-"'... 
-c-c 
.".... 
NO 
0:0 
c.. O 
",'" 
oC -C!) 
NE 
:Jz 


G M I N Y 
COMMUNES 


2 


1 
2 
3 
4 
5 
6 
7 
8 
9 


Swięciany 
Daugleliszki 
Zabłocisz ki 
Michałowska . 
Łyntupy '. . 
Kiemieliszki 
Aleksandrowska 
Łyngmiany . 
Janiszki 


Ogółem Total 


OKRĘG WYBCRCZY 3. KOMAJE. 
(obszar wiejski). 


l I 2 
l Mielegany . . 
2 Twerecz 
3 Hoduciszki . . 
4 Komaje 
5 Kobylnik . , 
6 Jasiew _ 
7 Szemietowszczyzna 
8 Zanarocz . 
9 Swir. 
10 Wojstom . . 
11 Wiszniew 
12 Zodziszki 


Ogółem Total 


OKRĘG WYBORCZY 4. uSZMIANA. 
(obszar wiejski). 


l I 2 
l Grautyszki . 
2 Soły 
3 Kucewicze 
4 Krewo . 
5 Smorgonie . 
6 Bienica 
7 Dziewieniszki 
8 Polany . . . 
9 Holszany 


Ogółem Total 


........ 


29,055 


I 3 I 


28,848 


C!) 
'c 
'" 
-
rI) 
.- c 
u C!) 

:;:: 
N.... 
.c.c 
uu 


3,99;) 
4',fi7i 
2,!'9
 
4,195 
3,404- 
4,415 
2,!-iti7 
l,:Ula 
J,20ł 


2,21)0 
2,071 
3,::149 
3,101 
2,380 
1,:I:
2 
1,611 
:-:!ł2 
4.,(131 
3,<)38 
2,3H4. 
1,90!1 


t 39 


2. T ables detaillees. 


CIRCONSCRIPTlON 2, SWIENCIANY. 
(territoire rural). 


Ilość wyborców 
Nombre des inscrits 


Ilość głosujących 
Nombre des votants 


3 


<;j 
.
VJ 'o.
 .
oo 
ec. E- c ee 
CI) SS .
CI) UJ.5.5 
:

 ere E 'u 
 :

 e"e E 
(ij:;j o o 
 

 
:Qj o o 
 o 

 
 

 -
 1:1: 
 
 

 b.O 


 :Ę:Ę O uu 

 ::s::s O 

5-fi---r,-RI-910- 


<;j 
"O 
E- 


- 2 ::1,997 1,620 - 2 1,622 
:,;.1,5 4 5,U21 1,866 (; l 1,!-i73 
:I 2 3,003 347 2 I 350 
!) 14 4,21:-: 2,256 I II 2,268 
7 I 12 3,487 2,634 4:1 12 2,689 
89 - 4,504. 3,777 łjl'j - ::1,845 
II 1 2,87!J 2,4-15 7 l 2,1-23 
2:12 - J/,37 334 44 - 378 
-- - - 1,204 1,178 -- - 1,178 
-;:-1
1 2n'850 16'427 1
1--;-1 16'626 


ClRCONSCRIPTION 3. KOMAJE, 
(territoire rural), 


4 I 


6 I 


9 


10 


7 I 
I 


8 I 


5 I 


:-19 
14 
17!1 
!J 
122 


20 2,30!J 324 10 7 :I.U 
- 2,U8:". 22 - - 22 
łi 3,53.1- !J3:1 !)2 ;) !)90 
7 3,117 2,004- 8 fi 2,018 
- 2,50:! 1,286 4-7 - 1,333 
- 1,:m:! 953 - - 953 
-- 1,61J 1,2!-i2 -- - 1,282 
- 8!'2 22:1 223 
- 4-,360 :1,217 IIi 7 3,3
4- 
- 3l)4:-, 2,003 1- - 2,OU7 
- 2,:184. 1,6łi4 - - 1,(i64 
4., - 1,!H:! 1,274. 2 - 1,271; 
--------- 
703 I 33 1 29 ,!')8-t. 1;\ 185 1 290 I IN 1;),4!J3 


329 
7 


CIRCONSCRIPTION 4. OSMlANA. 
(territoire rura I). 


3 


5 I 


I 7 


10 


I 8 


4 


6 


9 


3,529 22 - 3,551 3,236 13 - 3,2MJ 
5,11-1 210 '; r',,]31 4-,462 172 7 4-,641 
2,!J90 29 - :1,019 2,390 10 - 2,.1.(JO 
2,298 2 - 2,300 1,U02 - - - 1,002 
2,372 200 ::I 2,57;) 1,830 82 2 l,!II-ł- 
4-,14!) 104 
 4,262 2,574 70 H 2,652 
4-,820 190 - r),OIO 4,(),1-2 73 I - 4,,115 
6,306 53 - 6,3:'19 4-,720 16 - 4,736 
4,722 222 2 4-,946 3,496 101 2 3,59!J 
. 36,300 I 1,032 1
-1 37,35::! 27,751 -;;;;-1
1 28,307
		

/Vilniana_034_05_146_0001.djvu

			140 


OKRĘO WYBORCZY 5, TROKI. 
(obszar wiejski). 


CIRCONSCRIPTlON 5. TROKI, 
(territoire rural). 


Ilość wyborców 
Nombre des inscrits 


Ilość głosujących 
Nombre des votants 


'" 

 


 GMINY 
"0"0 
..,. .. 
NO 
o
 COMMUNES 
c. o 
"," 

'E 
:J
 


l 2 


c; <;j 
OJ .
 (/) -O Q) Q) 9 
2,90H 93 - 3,OUl 2,539 72 - 2,611 
3,857 3.ł. - 3,891 2,8U 17 - 2,831 
26,14.0 1
1---;-1 26'646 20'646 1
; ---;- 20,961 


OKRĘt3 WYBORCZY 8. WILNO POŁUDN E, 
(obszar wiejski). 


CIRCONSCHlPTlON 8. VILNO SUD. 
(territoire rural) 


, - I -- - I I I ,I 
1 2 3 I 4 5 6 7 8 I 9 I 10 
1 Worniany , . 8,879 31!1 - 9,198 5,635 46 - 5,6S1 
2 Szumsk . 3,760 4.9 - 3,80!1 3,229 19 - 3,248 
3 Rukojnie . . . 3,243 60 - 3,303 3,059 52 - 3,111 
4 Turgiele' . 5,722 lf)J - f),873 3,994 101 - 4,095 
5 Rudomino 4,,472 "9 32 4,60:1 3,792 87 22 3,!IOl 
6 Soleczniki 5,J iłl 169 -- 5,320 4,570 125 - 4,695 
Ogółem Total 31,2271
1-;-1 32'106 24-,27
J 1 
1--;-124,731 


.Li
		

/Vilniana_034_05_147_0001.djvu

			141 


OKRĘG WYBORCZY 10, LIDA, 
(obszar wiejski), 


CIRCONSCRIPTION 10, LIDA. 
(territoire rural). 


Ilość wyborców Ilość głosujących 
Nombre des inscrits Nombre des votants 
'" - 

 
OQ) GMINY . 
-"=.... ..... C;; 
"0"0 Q) .
 UJ .5 .!!! .
 UJ C; 

.... '2 o 

..o COMMUNES s::: s::: E- s::: s::: s::: I- 
0"0 .
 CI) !95 .
 U) "'''' 
'" '" Qj
 
c.. o -;:; s::: ,- Q) Q).Q) E .;:; s::: .- Q) E 
"'.... -u) .
 .
 :::: EE Q) 
 .
 .
 :::: EE Q) 
.c >Q) Q) 
 Q:j:a) 00 Q) 
 
:Qj 00 
NE N -Q) .s:::.s::: :o N >Q) .s:::.s::: :o 
l:.c '" '" .eJ: 
 
 
:J
 .... .... "'''' CD "'''' CD 
uu .!.:2
 ::E::E O uu 

 ::E::E O 
-- -- - -- --- -- - -- 
I 2 3 4 5 6 7 R 9 10 
1 Li da 6,339 8 - 6,347 4,724 .fa. - 4,728 
2 Aleksandrowska 3,132 35 - 3,167 2,752 23 - 2,775 
3 Ejszyszki . 6,642 816 12 7,470 5,781 24 7 5,812 
4 Bieniakonie 3,398 449 . - 3,847 2,563 112 2,675 
. - 
5 Raduń . 4,497 389 18 4,904 1 ,86S' 11 12 1,891 
6 lyrmuny . 4,906 115 4 5,025 3,980 61 4 4,045 
7 Dokudowo , , . 1,385 4 - 1,389 328 2 - 330 
8 Honczary . 2,546 31 - 2,577 1,143 2 - 1,145 
9 Bielica 4,058 228 -- 4,28G 1,999 68 - 2,067 
Ogółem Total . 36,9011 2,075 1-;- \39,010 125,138 1-;;-1-;-1 25,468 


OKRĘG WYBORCZY 11, WASI LISZKI, 
(obszar wiejski). 


CIRCONSCRIPTION 11. WASILISKI, 
(territoire rural). 


--;--
 -- --- - - -- --- r --- - ----I
I--- 
2 3 I 4 I 5 I 6 7 8 I 9 I 10 
I Wasiliszki . 4-,935 708 - 5,643 4,44-0 329 - 4,769 
2 Koniawa , . . 4,122 74 - 4,196 1,982 15 - 1,997 
3 Zabłoć . 3,258 32 - 3,290 2,693 18 - 2,711 
4 Tarnów 2,805 7 - 2,812 1,772 4 -- 1,776 
5 Myto . , . 2,823 38 - 2,861 2,445 23 - 2,468 
6 Lebioda 3,482 2 -- 3,484 1,408 1 - 1,W9 
7 lołudek 3,752 4-08 - 4-,160 2,084- 26 - 2,110 
H Szczuczyn 3,579 418 - 3,997 3,166 83 - 3,249 
9 Dziembrów . . 1,905 16 - 1,921 1,278 13 - 1,291 
10 Nowy-Dwór . 3,248 131 - 3,397 1,725 73 12 1,810 
11 Sobakińce . 2,224 75 - 2,305 1,751 61 4 1,816 
12 Ostryna . 1,719 474 - 2,196 877 209 3 1,089 
13 Orla . , 2,437 96 - 2,533 596 19 - 615 
14 Rotanka 3,186 180 - 3,366 1,296 12 - I 1,308 
Ogółem Tota1 . 4M7512'6591-=-1 46'161127'512 1
1
128,417
		

/Vilniana_034_05_148_0001.djvu

			142 


OKRĘG WYBORCZY 12. BRASŁAW. 
(obszar wiejski), 


L-.. 


'" 

 
00) 
..>::.... 
"0"0 

.... 
""o 
o
 
""o 

..
 
f.:Je 
:Ji 
1 
l I 
2 
3 
4 
5 
6 
7 

 
!I 


CIRCONSCRIPTION 12, BRASŁAW. 
(territoire ru rai) 


Ilość wyborców 
Nombre des ir;scrits 


- ----- --- 
Ilość głosujących 
Nombre des votants 


GMINY 
COMMUNES 


.
 
I: 
.
r.n 

,
 
O) ..... 
""-" 
.... .... 
.s:::.s::: 
uu 
3 


:
..... I :
..... 


 
 

 
 

U) "O aJ caVJ"'O 

I: !-'c ">::I:!- 
en ....S CI) :;
._ 
 .-£ CI) 
':

I{EO) e '-'o) .
= eeO) e e 
-- c:>oE Q) 
:;:: -- 00 Q) 
Q) ..Q) ..c ..c 
 :o t: ..
 GJ ..cu ..c .c 
 :o 
r:
 
ca
 t.O .c.c 1 
r: C\1C'Q
 
 

: 

 
I 
 - u;:- \ 
: 

..>:: 
- 


2 


Brasław 
Plussy . 
Opsa 
Dryświaty .. 
Widze 
Dukszty 
Rymszany 
Smołwa 
Słoboda 


5,059 fi04 


5,Gfi3 3,960 415 


4,375 


2,632 
4,033 


1
6 
182 


2,81H 1,
2
 
4,215 _ 2,fiS9 
2,955 2,611 


70 


I,H98 


2,944. 11 
5,00 l 20.{. 


1,750 229 


2';195 57 


1,896 32 
4,317 236 


Ogotem Total 


30,227 1,741 


141 


2,830 


5 


2,(ó16 


5,205 4,053 


39 


4,092 
1,128 


1,
79 955 


173 


2,652 1,204 
1,928 1,442 
4,553 3,9!19 


1,242 
1,457 


3
 


15 


229 


4,228 


- 31,96:-; 22,841 1,125 


- 23,966 


MIASTECZKA LITWY ŚRODKOWEJ. PETITES VILLES DE LA LITHUAł\IE CENTRALE. 
-- - -- 
-- -- --- -- - -- -- ------- 
2 3 4 5 G 7 8 fJ 10 
St, Swięciany 1,413 
85 18 2,3Hi I,OG'{' 294 1 10 1,368 
2 ł'.-Swięciany . 1,4::15 264 3 1,702 927 142 2 1,071 
3 Podbrodzie 5118 337 5 94-U 595 91 5 691 
4- Oszmiana 2,281 960 3,242 1,615 387 2,003 
5 Troki 
Ofi 227 7G 1,1011 652 9!1 43 794 
b Landwarów 634 68 702 583 50 mm 
7 N.-Wilejka . 2,521; 306 ił 2,837 2,Hil 123 3 2,2H7 
Ogółem Total . . 9,695 3,047 -:;: 12,848\ 7'59711'186 1--:-1 
4-7 


.......
		

/Vilniana_034_05_149_0001.djvu

			WYKRES POUÓWNAWCZ¥ 
VDZL4LV LVDNOSCI WWYBOnACH DO SEJMY WWlLNIE 
ł :%LVDNOŚCI POLSIaE-J W POSZCZEGOLNVCH GMINACH 
TERENV WYBOQCZ EGO 


to 


f I I I I 
lA 
.. 1\ 
 
I' I :\ I V \ ...... 
 lł1 
f\- I'-- lr " '\ J 
"\ 1--,/ v--. " 
" .ł... ...... 
,
 "' ) ) / /' 1/ 
 I r 
 
 
I 
 \j f\, 
 \ r " ...... lł\ 
 
'\/ ... 
V V V I V f1\ 
 
 , 
\ I 
'- - 
I
 
 1 
V \ 
 '7 - ...... r 11 
V v .. 7 , " 
/' 
II '-J u , 
\.. -4 r- 
- 
J 1\ - 
 
V \. , 
J A \ 
V '-.; \) 
<--- - \ 
""- , J 
"'" 
v - 


1.00% 
'0 


110% 

 


10 


80 


"10 


7° 


60 


60 



o 


50 
40 


-ło 


'0 
£0 



o 



o 
10 


o 


o 


1 
 , 1- , 6 r 1)' 10 1111'" łłt i) 1'f, if 18 -ł' 2.0 511 n,
, :l.\ "', 16 Rł UJ 
 .')0" 
"". 3' '6 ,,. )3 " 40 
I 
 Jj.} .,'t lt, 1t6 't1 'tS 
 50 5' ,.",ł.,' 56 ,r,a " 60 6' 
 b} l:h b5 bb 6168 6' 10 11 li 73 l1t fJ 16ff 18 " 
i JASILW

 ił ZABLOC.KA fi SOL51KA 1.ł,. TROCKA :t.ł.. WO'RN'AN,sł	
			

/Vilniana_034_05_150_0001.djvu

			y:s. 


a. 


t 


I
		

/Vilniana_034_05_151_0001.djvu

			I 


.
		

/Vilniana_034_05_152_0001.djvu

			144 


. 
- 
- 


z 
O 


- 


f- 
U 
LU 
VJ 


- 
- 


'U:J 
Z 
..rJ) 
 
u.rg 
N
 
uB 

 


(/) 
u.J 
o 


u.J 
.....J 

 
Q:::' 
o 
t- 
u(/) 

z 
'U.J 
 
t- 
Z'u.J 
o Q:::' 
_:r:: 
t-U 

 
o... 
o 
E= 
Q:::' 

 
o... 

 
.....J 


z 
, 
CI) s:: 
E 
 
E .
 

 S 


.o 
c..r 
bi.i 
'" 
i:!: 


,
 
-'" 
'" 
i:!: 
:E 


Ej 
:;;; 
'" 
"O 
E o
 
:;;: s:: 
Q) Q) UJ Q) 

 
 2 N 


..E
 



;; 

 
;ą 
 

 .s:: o '" 
u u 
 '5 E 
o 0& o
 
.c.cQ).cE 


'c
.E 
s:: S::"O s:: '" 
'@ ,- CI)" '@ :c 
b.O E 0'.0 
. 
b.O '" .... CI) 

 i:!: 
 
 Oc 



::o 



 
u 


s:: 
.
 
s:: 
'" 
::I 

 


t/) 
'@ 
t:: 
o 
'O 
o. 


........ 
t:: 
aJ 
E 
aJ 
........ 
........ 
aJ 
t:: 
aJ 
..... 
.aJ 
........ 
u 
C\S 
..... 
C\S 
U 
aJ 
"d 


t/) 
aJ 
t:: 
::I 
E 
E 
o 
U 


E 

 
t/) 
o 
o. 


aJ 
t:: 
........ 


.D 
. >-, 
::: 
aJ 
N 
..... 
aJ 
........ 

 
C\S 
..... 
C\S 
...t:: 
u 


o 
>
 
t:: 
E 
o 


1 
1'5 
I 
s:: 
: ---. co 

:=- 
OU 


 
.... 
, -U.s:: 
""'u 
!
 
I 


I 
.u 
.
 
I o "CI'} 
.c 
'

 Q) C,) 
 

.s:: .... '" 
 
u .o:=: 0_ 

 
 E::;.... 
:
'8 
 
 
I 0_ 


.
 UJ 
s:: CI) 
.
 
 
v. ::I 

 er: 


ON 
 

 0;; 
N ...., 


, 
s:: '" '" 

 @,
 
;J
 


I 
s:: 
-Ci) ° 00 
2 "Q7 
o:; 
-.... 
'" 
I CO'- 


o
 
>, '" 
u s:: 
'" o 
"O "O 
c... c... 


S .
 
CI) -'" 
 
:o N ..o 
b.O 
 u 
o o@ 


, 
o", 
:>os:: 
CI) 
en:;:: 
CI)_", 
"O.... 
.s:: 

u 
.c'" 
Sc 
O'" 
Z.... 


I SU;)!ł
lJljJ 
SłP JSU ! 001 ms .
 
UBr!J
;}ZJ!łJ h\QJ ..... 
-JOqhh\ 001 BU 


I SnlOSqB S;)JJJ!lłJ 
'łnlosqB hqZJ!l 


snlosqB S;)JJ!4J 
'łl1losqB hqZJ!l 


SłUBł 
-!q B 4 001 ms O"> 
'>\ZS;)!W 001 BU 


SłUBł 
-!q B 4 001 ms 00 
'>\ZS;)!W 001 BU 


SłUBł 
-!q B 4 001 Jns ł-- 
'>\ZS;)!W 001 BU 


"'0- 

;.
 
"'"o 
::I 
......... 
'::I 
"'p- 
U o 

p- 
CQ"Q) 


Sł U Bl 
-!q B 4 001 ms cD 
'>\ZS;)!W 001 BU 


SłUBł 
-!q B 4 nOJ Jl1S Ot:> 
'>\ZS;)!W 001 BU 


snlosqB S;)JJJ!4J 
'łnlosqB hqZJ!l 



 2 
"O s:: 
C; :3 
o
 
E- .s:: 


>- 
Z 


tI) 
UJ 
Z 
::J 
::Ę 
::Ę 
O 
U 


::Ę 
O 


;)JpJO,p oJ
wnN ..... 
l1h\o>\płmod BqZJrI 


ar ';- 
 00 O> 00 ro oC a> 
 .... - O 
-L:....;....ab



6

Cf'J 
l- 
 \YJ 
 00 1._ CD 00 t- r:--. 00 00 t- 


- 
..... 


g;

?2





g;

 
10 C\I ł:- ...... C\I t- O t- .0 
 :.c O') 00 
ro- C'-I- ..: ro- -ę.- ro- ro- -ę.- M ci ro- 
- 


o 
..... 



 a> "" -ę. O cD ro .0 00 00 00 cD .... 
ro "" ro C cD O -ę. - ' oC O .0 
 00 
 er.: 00 
....; ro- ro- -- ro- 
- ro- -ę.- .0- 
- M -ę.- ro- 


1161616
:::! 16! 


'6::: I ;:


;:
:::%;! 


116
111611166 


16666666 


16
66 


O.o-ę.OO.....O
C'-IOa>ood<-ę. 
8











 


.qo 


oo

fó
8






 
.....-I
C\:I.....-I......
=r.:aO
c:.o"'ll!tC'Y:I
 

.. 
... er;) C\I" ........ 
.. 
.. 00'" :::.. 
... r.t5 
.. 
... 


C":) 


- .0 00 C'I ':\I O -ę. :r: 
 cD cD .0 -ę. 
00 OJ 
 O CI C't:) C"'; L....... ("j) ::> 00 C') L....... 
.....-I lO 
 CJ ro - .....-I L_ 
 o::. cc c.o O 
eJ" 
.. c&:).. eJ" 
... 
.. L-" 00" ......... 
.. ct)" 0;:." 00" 
- - 


'" 
."0 
;J 


C'I 


J;;: 
O 
'" 
-'" 
'" 

 :;;; s:: 
O '" >, 
:;;:
 .
= 
 

 

:::;;;-"'
-CI) s:: -s:: 
at oN} 00 N VJ 2.="- 
 QJ "g ::f ;:S 
CI)::I-"'.
S
OE"'S_S-'" 
.
 

 
 
o
.
 
.

 
.
 
....,0 0<...., tl)c... er::>:::er:ZN-N::Ę 


.....-I OJ C'C 
 ..0 
 ł""" 00 :r: 
 ....... C\1 
 
_.............. "1"""'1 


.
		

/Vilniana_034_05_153_0001.djvu

			145 


.,.. o.,j< Ct'J o co .c .,.. CI:' o.,j< a> .c O> co <::> o .,.. 9 o.,j< .e:> o .? - o  
 M 
 el:> 00 .c :>o ,
 :;; 
 
 
 6 ,
 00 Ib 3> o, 
.,.. co co 00   .,.. co .c .,.. l- 
- . 
o.,j< a>  M Ct'J  "" .,.. 
  O> "" O'> CO łf:'  8 
 - oc - o.,j< 
o .c CI:' O'> .,.. .c O'>   co - <:\I a> .... -.!' co Ct'J O'> o "" o co <':> 8 co O'> "" ....  l_ "" .... M O'> .- -o!' O'> O'> c Ct'J O> O .... Ct'J .... .... CO CO <::> o.,j< CO - O M .C  O'> ,- O 
Ct'J- r:Q ",,- .o- .C- ",- .C- oD r:Q ci CO' ",,' o.,j<' -ę.' Ct'J' 
 .o' r:Q Ct'J-  "" O ,- I I ""  I C') I 

 
 6 6 6 6 6 M 
 6 6 .b 00 6 6 o, .c 
 M .:... 
 
- 
Ct'J O o 'c .o  .... qJ .... '" -.!' .... -.!' O o I 
6 
 
 er. M 6 M 
 .c 6 M - M 00 .c 
 
 
 
- 00 - .c 6 i<: M 6 M Ó> 
.... .... .... .... - 
I Ct'J I I I I "" I I .... I ;)() I ";'" Ct'J O'> .... I :p .c o.,j< I ':' "" - .... - I 
6 - I M 6 - 6 6 6 - .:... '"' .... 6 6 6 I 
 
- 
! "" .... O> 1- o.,j< I op op o.,j< O'> O .... r:;.> I "" I "" I .... I .o CO "" .c - op O'> i 
6 6 6 
 
 - 6 .,.. 6 M 
 6 .... I 
 6 I 6 M 
 .:... .c .'" 
 
- - .... .... - 
- 
. 
o.,j< M 
 "" - O   .... O'> 
.0 lO .(: 
 .b ,(: 
 
 .;.. .:-. C-J - .... 6 :ŻJ 
 .b .b M M 
 Co ,
 l- el:> .b M 6 
O'> O'> co w" O> O'> O'> O'> O'> O'> O'> O'> O'> -. O'> 00 CO CO 00 CO CO l_ .,.. .,.. .,.. .... l_ O'> 


, O O'> O'> IQ Ct'J O> .C :;; 00 .e ::c "" C'I .Q CO oQ .C O .C 
 CO '" o.,j< .... "" .... .,.. o.,j< 
M Col Ie:> .... l- l- 00 .... 00 I
 .c .,.. "" .... "" -.!' Co' 
- .C "" ,- ..,. O .C ,- ..,. .... .... 
,- .e:> C .o - :T:.. "" .C O 00 O> Co' "" O O'> 01:> O "" C> CO O co:> l_  o.,j< co:> 
' .
.. o" 0'>' ,-- .o- t-' lC 00 0- <0-  
.,.. co: .C O'> ,- ::c 00 "" .... 00 - O'> .C ..,. .C O 1- o.,j< ..,. ao M :5 .C ..,.  ,- .... .o co:> - 
 
 8 CO O O'> '" O'> CO Co, O'> '" l- h") .... O :=> .C 
O O'> M O .... 0'>. 00 - <0_ łf:' - '"  O .... ""- M O "" .,.. .... 
l_o .,..- 0:5 
 Co; 0- o" .,.. .o' o> ' - M- o" .o' - ..... 'C' 0'>- 00 0- 
.... .... ....  



 
'0 
.... 
'" 

 
:;;; -O 
O t:: 

 
 


'" 
V 
» 
N 
.::: 
VJ 
» 
'" 


'" 
'O 
b.O 
'" 
N 
VJ 
"
 
::;: 


CI) 
Qj 
.
 
::I 
f- 


:;;; 
t:: 
N 
V 
'" CI) 
-0 0 
;JCIJ 


CI) 
"N » 
CI) t:: 
N '" 
.c O "2 
-O ..... .... 
O » O 
I:i-. ::;: ::: 


:;;;: 
N 
CI) O VJ 

 t: 
 
 
'
 "Ej o
 VJ 

 .g 
 
 
::I ::I oN ::I 

:X;Q
 


CI) 
'" N 


 
O ::: 


CI) 
'c t:: 
O » 

 N 
'" V 
"C ;;\ 
CI) V 
CO U5 


:;;;: 
N '" 
VJ .t:: 
 
» ::I 'O 
"
 -g E 
WO::'CIJ 


» 
t:: 
'" 
N 
VJ 
O 
:c 


CI) 
"CO 
E 
O 

 


:;;;: 
N » 
== 
 
'00 t: 
'" » 
:::
 



 
'" 
 
"
 
 
o>. .= o
 
.... O 
 
Q('o.JCIJ 


- 
'" 
-O 
f- 
E 
CI) 
:o 
b.O 
O 


» 
'O 
CI) 


o.,j< .o '" .... CO O> O .... "" M o.,j< .o c:: .... 00 O'> O .... "" M -ę. .C 	
			

/Vilniana_034_05_154_0001.djvu

			146 


Q) 
........ 
>< 
"S 


Q) 
a..... 
Q) 
........ 
u 

 
a..... 

 
U 


Q) 
"C 


CI) 
Q) 
c 

 
E 
E 
o 
U 


- 
- 


E 

 
c:: 

 
N 
(/) 
Q) 
'S 


Q) 
N 
a..... 
Q) 
........ 

 

 
a..... 

 
..c 
U 


o 
>. 
c:: 
E 
O 


= 


cl 
... 
'C 
CIS 
;:S 

 
o 
c 
o 
"O 
Co 


.c 
u 
! :>. c 

.C'CI 
'[-
 
I£
 
I bJ) .c 
'u u 
I "'" 
1
 


=- 


. , 
i L_
 
.
 
,2
'O-5", 
I :>..... aJ c 

-5 .c!J,
 
.u S';::..... 
I"'" 
 o u 
: .9'0 Z :g 
1 - u ,- 
.
 CI) 
I 
 
 
-V) ::s 
o ,
 
r:::: 



 
 

I "3 
oN ...., 


'" 
.- aJ 
'
"Uj 
-; 
. 2 E 2 
:Q 
..9.E 
 o.:c 
'" c 

.- !:
 
0:1 


c 


c 
'" 
;::I 
._ .c 



 


.....:i 


:>. ,- 


u 
'" 


o - 
c:l. o 
c:l. 


aJ 
:;;: 
'" 

 

 
b 
.:.:: 
'" 
'O 
c. 


.-.. 
'" 


o
 
;;>"" 
en;:: 
aJ "aJ 
'O.... 
.c 

u 
.&:I", 
S..... 
OC 
z
 


SU 
'}jZS- 
Z 


(/) 
u.:J 

 
:J 
:s 
:s 
O 
U 


:s 
O 


 



 


I-I 


00 
M 
.e:: 


 
..... 
ooito- 


O> 
L_ 



 


=> 
,:.. 


0<1 
"" 
?J 


o 
IC 

:.. 
..... 


q> 
'" 


L- 
e;.? 
ooito 
.r;," 


O> 
.- 
.... 
00 


'" 
.:.:: 
'" 

 
O 
C;; 
.c 
.
 
;:.;; 


- oo!> 

 -
 


CN 
00 
:1>. 
..... 


C 
oD 
a: 
ci 



 
'" 


Ir;, 
 
oQ 

i 



 


qo 
- 


0<1 
e 


 


O 
e;.? 
oQ 
0<1- 


00 
00 
O> 
..,.- 


:>. :>. 
C C 
'" '" 
N "u 
E CI)' 
:>. '
 
O::' -u:J 


C';> 
 


_ 
«; 


<'> 
.;,. 


..... 
e 


:> 
Ż> 


O 

 
ro 


e;.? 
ooito 
:YJ 
0<1- 


.... 
6 
oD 


'" 
:> 
'" 
e;.?- 


oc 
00 
00 
....- 


 


L_ 


O 
oc! 


O 
.r;, 
....- 
..... 


.- 
.t':> 
'" 
:ri 


:xJ 
.;,. 


ro 
S 


_ 
..... 
- 


..
 
-X> 
0<1 


.... 
-:r., 
oQ 


C'I 
.... 
:I> 


8 
L_ 
....- 
..... 


O> 

 
ro- 


..,. 
 

- 
=-:> 


'" 
-o 
E- 



 
N 
'" 

 
eS 


S 
aJ 
:o 

 
O 


lf:) 


aJ 
'" 
'" 
ę 
u 
C 
'" 
:c 
6 
C 
'" 
;::I 

 
6 
C 
o 
-o 
Co 


C';> => 
,;. 
..... CN 
ro 

 "" 
..... ::!> 


..... 
..... 


::!> 
..,. 
ro 
e;.?" 


:2 


S 10 
00 
.o 
O> 
 


;-1 


aJ 
:;;: 
'" 
;::I 
o 
C;; 
:c 
6 
.:.:: 
'" 

 

 
6 
.:.:: 
'" 
'O 
Co 


..,. 
00 L:" 
C'I 
op 
ł-o c;:; 
:> 
..,. 
..o  
lf:) ro 
00 

 :;;: 
N 
'" 
'<:i 
;::I 
'O 
o 
:r: 
- ..... 


:2
		

/Vilniana_034_05_155_0001.djvu

			I 

 


oJ 
'" 
'" 
ę 
u 
C 

 - 
b









6




 6 
I 
.C':I VJ:= U\?rp
azJlp &9) 












IC



 :&> 
I ":3"5' 
- .c:: 
o
 
u 
I -N 

.... .Q", 

O
OO








-

OO l- 
.c:: snlOSQ\? SaJU!lp 
I -Uu E-- C'I 



q










ą
 l- 
I -V> OC l'} nI oSQ\? - .0 
oS Z
 AQZ)!1 ____....._C'Y':>___ C\I.... 
-- 00 
"" 
l" . 
'-'.U 00.Q) 
0"00 Q) .... 
,.Q
"O.c:: =
















 oc; 


 u fi) Sl1losQ\? saJ1J!lP .Q 
I 
...[::; Q) c - 
roMOO:&>Mro""C

OO-
""

M "=' 
1.....(J.c!1.
 - 









ci






 ,..: 
I
 
 E"6- '}l1losQ\? AQZ)!I 
 
100 o'" 
;::: u Z.S 
I 
 S}U\?} 
'c '" 
 iD ,Q t- ..... '" 00 
I 
 -!Q\?l( 001 Jns S ..0.1.0 - :&> 16 
 C'I "=' 
 o - CfJ ro a> 

 -!Q\?l( 001 JIIS ro 
"O ';:; er> le ot-.Qłc

':"'
6d:6
':"66 
;;., 
 
oN ....., '>\zSa!LU 001 \?U 
I '" 
c S}\?\?} 
C 
 
I 
 c -!Q\?l( 001 JIIS co ::\I- I I 1 I I 16 I; I l; I I 

 ::,e , 
....:i :5 '1\zSa!LU 001 \?U 
I :J 
I 
I -- S}U\?} 'C




OO


-
=

1D

 

 -!Q\?l( 001 JIIS .0 
:
 .00 '" u r-- 





6


6
6



* 
 

.- C\I





M

ę



.C

 

 
",.
 
"O '1\zSa!LU 001 \?U 
:I
 2....: 
o;; - 
':1 
--- "'p.. 
.
.- u o SI1IOSQ\? saJU!l() 

oo

ro



=O

---CI  
>. ,- li:) 

oo==



-o=

oo

 "=' 


















 .0 
U -C'lZ



oo-oo

a>

 o 
o. o O
M

O-=


Oro

łQ

 -> 
"}I1(OSQ\? .\qZ)!\ -o:t" 






oo--



-


 a> 
p.. ci
ci



M
ciciMM
ci
ci Cf:" 
.0 
S}U\i}!Q\?l( sap I\?}°.L 





OOłO
M
-
O
Oł

 ro 
ooo







ooo




- o
,,=,a>o
roo
Q
:&> ..,. 
A\9)1}\?>\zSa!LU LUał9
0 

M



£
M
£





 
- 
i Q> 
I 
.>. 
c 
. - tLJ N "O 
>. .VJ E- 
Z N 
Z :::> u . o 
N 
- C'I '" ..... E 
:o:: 
 
,. .-
.
....:..
 .0 
 
:o:: :o:: 3
'c '=.c"O 'C'-"'''O 
 
O O '-c E:II.o ",0::-0 >.U E .",c;;.,..:<::jo"O O 
EN I:"''''.Q
'-
 
- 
:c 
6 - 
c - 
° 
"O 
p.. 00 
- a> 
- ,.-,. 
:o- ci 
- - 
I 
I o a> 
- "=' 
I - 
I- 
I er> 
i 
I 
1- - 
I co I 
- - 

 
r-- O> 
- - 

 
CfJ 
	
			

/Vilniana_034_05_156_0001.djvu

			148 


- - 
oC I SUa!EUlp 
, u o", SHJJSU! 001 Jns 
 co '" " " '" 
 ., l" 
I Cc :"c 
tI).
 uerp
aZJqJ h\I)J c;v:..C?-
--.;;-: c 
I """, _OJ......._....... C
 
 
";-:8' Q)- -JOqA'h\ 001 
I -es 

 eu 
"'-'" 
OQ) Q) oC Isnlosqe saJmqJ 
-N ...u 
I:),()... .o", OO"".....'O!".....O'<::> 00 
au(j E- l:'! 
x-.:łr:=łJ:r;OJt::: <- 
"V'J OC "łnIOSqe A'qZJ!I - c-: 
 :Q 
 C'ł 00. "" 
o Z
 .... cQ 
= 
. , 
..!....U CIJ"aJ 
o aU'J QJ ""'" 
")Q)"CoC snlosqe saJJj!lp oo.cX
C::-OJ 
 


 QJ u CIJ C'I=
.C'C[-I- 

-5 ""'" 
 
 - ł-.":':r:.O:IC\I_O
 
- C\I"
" oiC'fC\l" C\I"
'" 

 -e OL: :::: "łl1Iosqe A'qZJ!I 1- 
-en 
 O U - 
I
'
 Z_
 słueł 
'" 
C Q) -!qell 001 Jns I

'? I ';-- 'f' 
-
 '" - 
'" 
 OC!- .o CQ 
O ói: '}!zsa!w 001 eu .... 
I er: 
I -N słueł 

 -!qeq 001 J\1S '7"


łp
"S' 
"C ':i 
 :'<.':1) o ...... 1Q o :.=o 
;;., 
i N ...., '}!zsa!w 001 eu -- - 
I '" 
,- Q) 
c 00--: słueł 
.-'- 00 ::s 

.
 2 Q.'u -!quq 001 JI1S 00 I I 
l ł
 ar-' r;- I 
"""'..... I 0._ 
.E.B 
 o.=c, 0-00 
'" c_ '}!zsa!w 001 eu 
CiS'- 
 Q) 
a;) 
l słueł 
'" -!qeq 001 JIIS 
C\I
OO_C'\I
 C 
;;., ,- t- 6
,o';"'ab
c5-J C 
U '" "}!zsa!w 001 eu ---- .... 
I '" C 
- O \sl110Sqe SaJH!lp 
O - C1:-o!'O-o!"-CQOO er. 
I p., O C'J::FJIC':'
c:r:OO
 < z -O 
E- 
Z ::J 
- l:'! ,-- E 
::E ;;.,:;;;: ;;., .'<: 
::E . N Q) 
::E -_CNC '" :o 
O 'E ,
p;.& . tj 
 I:),() 
O Q.) o QJ »11).- O 
I U 
 
:c 4) 
 dj gf 
- >.0:;'-'" 
 '" 
O
N::EOE-Q 
I aJpJo.p OJ
WU
 1- -N""''o::1''i.Cc..cł- 
eh\o}!dlmod eqZJ!1 o- 
I 


,;; 
U) C 
-
 
.
 C 
c:: '" 
;::! 
O .s 
"O :i 
o.. 
. 
 
C '" 
O 
C 
Q) 
"- 
'aJ 
........ 
U 
CI:: 
"- 
CI:: 
U 
Q) 
"d 
UJ 
Q) 
c:: 
;I 
E 
E 
O 
U 
- 
- 
- 


aj 
'" 
V> 
2 
6 
'" 
V> 
... 
, 
.... U 
.... C 
00 '" 
0:' C5 


aj 
'" 
'" 
ę 
u 
C 
'" 
05 




Cl- 00 
ł.c
c..I
 
 
.o.....

 
 


C 
..
 
",. 



 


<':) 



 
-
 

 
'" 
"C 
o 
o. 


, 
... 

 
E 


CQO..łooif. 
8


 
oJ'Cf':}"'C\I"-" 


CQ 
l:'! C! 
- C\I 


('ol 
- 


:o 


I 


Q) 
::I 
I:),() 
C 
'" 



 
u I 


]' 




=::
 tC 
:i2

 
. 
cQ .o .ę." -.. 
 


C! 

 
00 


- 
- 



 


'" 
C 


... 
°łiJ 
 
:si 
 
::I 
 
o ę 

 u 
.o c 
...: «I 
-n7 
 :c 

 2 Q) 
-_ o o. 
u_ ::I 

.
 o 

.o 0'.0 
.g

 
ON 
.......'" 
«1'--' s::: . 
-=....... CI:! a; 
","C'" 
;;., Q) '" 
0..'--". ::s 
e. 'u'i 
I:),(){j 
 
 
O;;., 
 
"C N C.o 
.
 o 
__Q)ZQJ 
c...... «1- 


:;U; 
U . o.Q) 

 o 
«I.u c.. t: 
N"(/) l: o 
O _ 
"_ N CU CI:! 
_U':I__ 
«I.::c' ::: 

.

 g. 

 
 E""- 
. .
 8
 
'C;;
 
 
o
E '" u 

O 
::1.'<: C Q) 
E-; 
 O
 

 

 
-5 E :"g 



-
 
'" ;;., o.!. E 
....NU 
;;.,... Q) 

 o
 '" "C 
au Q,Jt: 
P-e 
 
 
{jE-
 
«I Q) CI) t: 
.
:;-; 
_::J 
:c
 "O 

.
 

 


 O
 


O> 
c.. 
11: 




I
 
- 


o 
- 


O 
- 


I-- 
I--=-- 


CQC!.o
 
66':'" C 
.... 


a> 


I 
Oc I 
o
 00 
5/ 
,-- 


1 6 1 6 


00 





::: 
 
C\I-- ....... 


I 
 t- 
,
I 
I !
 


<:,1 
l- 


t- 


i£ ;'6 
 
 \i? 

.. -.. Y,) es 
ooif.' 


.... 

 


t: 
 C'1
 .c....... q: 
."- te o 
 ch L_ I_ 
ti) l- L- 00 00 l- 


O> 
b 
:-r.: 


1l) 


I 
 I 
CQ-MCQ C 
I '"  CQ 00 >.Q CQ 
'_I"'" O'
 ....., 00, ....., 
 
P- , a;) I ..ł l- 
 C! gJ 
 
 00 ..... 
 ..... ';;; 
c:,:, C'Y: .0 a.Q UJ 
o.o
- L-- o 
ł--.....C..l-...
.. 00" 'i 
_ C! o 
.'<: 
'" 
;::! 
... 
.E 
'" 
C; :c 
-O 
E- 
 
o 
E c 
Q) "C 
:o ..s 
I:),() C01" 
O tv) 


E 

 
U) 
"O 
o.. 
Q) 
c:: 


C 

" 

 


"'" 


M 
.o 
"'. 


:"" 


<':) 


'
 
:;:1 
V> 

 I 
-;; 
.ol 


Q) °v 
t: :;;;: 
2 
 

 
 

 - 
CI:: .u 
.1:: -en 
U o 
c 
"C 
.= 


u 
.", I 
o I 
""I:'! 

I 

I 

 

 I 
"- 


.ex: 
O 
< 

 
::J 


Uj 
::J 
CI 
er: 

 
::E 
UJ 
er: 


O 
>."" 
c:: 
 
"S 
 
O 
 
N 


l:'! 


E
",:g 
..8 co u.
 
UJ -.- N 
.o
 
"'C 

C5iE
 


N 
U 
O 
... 
'" 
c 
'" 
N 



 
Q) 

 
0.__ 


NI 
1 - 
:o 


N 


- 
- 
 
- '" 


.......N

 


v 


I 
...............
		

/Vilniana_034_05_157_0001.djvu

			b
 




c







 

 Oc U
:::3 CO
Q.I"O
O
""'''O 
'c 
c C
Q)_Q)"_ cue c 
w 
Q) 









Q)oQ)E 
; '5
 
 =


 g.,
 
"E

 
 
 
 

 W z . - ":::-5 
 o U)
 UJ
 'i o 
.ca- 
.;: 

 
Q) -
Q) Q)c_U)C-c_
= 
Z Z 
 "C 
 .:! _..., "C 
 E.
 :::3 
 0.1 "C .8 0.1 
 'E 
Lt.J tLJ "; 
 aJ=: 
-
.c E
 g.
- 
 o cu= 
. .51= c c c'" 0.1 a
 E 8,e c.c:c UJ
 9- c "O 
 
_ u....w.8 0.1 cc .'a
E
 u 'UJ.=Ec:BGJ
 
_ u... _ O::: :r: 015 ,
.!::UJ'" u 0'C!)'
 UJ '" GJ O O o:;: E E 
9-0 
""'Q.I]Q.IC"O_Q.I-"OEcc""Eo. 
CUc"GJ .....«IU'J......... ca"tj U'J
oc..Q) 
... o..... fj C 
:J..aJ

..
 Q)
 
..a.)
=:
 u -O 
ooZ c.C!) UJO::: '" ...
........ C!):> 
W o ..... c
 UJ 'C!)c.C!)
 _E
:::3
C:::3- 
CI _ 
 , 
 _ s:: o........Q) -= Q)
 E CI) o s:: c.9 s::.....c 
Z trJ_o :;::
'u"C
c;E o
c

._

Q)o 
C/')
 ltIJ 
 .....Q)VJ>Q)C'l:SCCl) o...cooQ).c 
tJ.J Lt.J c::S ;;M":O.c 
"Q) 


 ę
..... o
'E o
'a 
O ...J u... ,g 
 c. E O::: '" C!) O UJ C O O 
 
o«Z_ UJ..O -5 u:>.....u
o'" u"":> 

 o 
 
 
 c.. 
:;:: g CIJ 
 
..... Q) ; t:"c c ..
 dl 
 .
 
o U ...!.. 

.
.5 Q)
_QJ g
CQ Q)._ o.
"tj cac C 
_ t3 tLJ 
 u ,,
"Q) 
 5.- Q) «1-._ 
 Q) g.--g2"4J 0..9 
tLJ Cca C/)::1oo::lo..... '.IJ::IU)
U "C......_..... o 
...J 
 II:! 0>::: o.. 
. ..:.; 
 C"'.5 "C 
 UJ t 0°:; 9- 
ł-- .w :><: ... 
 ,- ,- . 
,- c c. UJ ... C 0- C!) UJ :> 
 c 
::J 8. 
 "C....J u)._:'':!. Q) E _«I 
 
 E 
 
 
 .E .5 .... g 
_ o« c. UJ "'
Q.1 UJ"O "0._ 0.1 :::3,-.C!) O E UJ c UJ 
"'"'Z CI> C!) 
UJc E .c'-E"O"'>oQ.l°cUJ 
U O O .... - g .
.. 
 oC; C S 
 
 
 ot: C'O -5 UJ c"C °3 
 :B 
E= 
 
 _ 
 
 UJ'
 g.c
.E'E- (/J 
Q)c; 
..
:::: 

Ę c. c. :::3ou"'
 u::3..... GJC!) -oUJ.c'
 
UJ U - Z E"
 
 o c 
;;..:-: :J 
 "'O "C.............. oC; U..c 
t: 
 :::3 E C 
c..
tj g.:B 5 
 UJ
 E 
 
 5
.g 5 UJ U 
r-'I-Ioooj Q) _Q) E u"'CQ) :;.c"oo _CJ 

 O::: c.. .- UJ Q.I
 - C. "C O UJ E c,_ 0.1 0"0 
ce => 0 .
.
 

 -:: ..

 
 
 
.
 g'a
 
c..
 
.... ,.." "'.!'< ,- 
 

,e- ,5
 E - 
 0.1 
"O:;: 
o 


-_ 
= 

c -00- 


 
...JO
.;9 p.
 aJQ) CQo_OUoo ClJc,-, Q) 
-;:: , E _, o _ .c"OQ.lcEC.-:::3a;:BQ.I-5 E '" 
_ cO Q.I'C!)O:::.- 
 

 CIJ
 eoo=o
-oCIJ

2C= E E 
... ...c 0C!)EC.
C!»Q.I-:::3-o O 

 =00 c
E
e
oo
t
t

c 

 

 
E8gg

.:Qj.5S.

E
. 



 
'0 
UJ 
O 
:c- o.. 
UJ 
u 
:;;; 
 
c..:r: UJ 

u 'O 0.1 
C. C 
C!) '" 
0- 'a c 
:::G' o 
:r: OO 'u .:.: 
. o 
u.z -UJ "C 
o 
- 
o« 
 
- o >, 
...J""" "C :5 
- '0- :: 
Ou UJ 
'" o 
w-cn c N 
"U NW O 

N "C .c 
u ;;.. 
000::: :::3 '" 
u u 
0:r: .:.: ,- "" 
c :c.
 
..rJ) c.. U :::3 ",:::3 
UJ .....c. 
=> .s 
 
-:r: UJ .c UJ 

 Zu 
 u'" 
0«>0 >,C 


 N 
:::3 UJ 
oN 
N 
o 'a -a 
Ou 0.1 o 
N C. 

'oo ,
 
00 :c 
 
U 

 O 
o E 
 

o >, 
:::0 c 
 

 
 
NO::: '" 
co« E N 
=>Z 'a '" 
's 'a 

 0.1 
N 
.
 
:c 
o 


-JJ;.... 



.- I I co 4>" .. o . "'U I I o I 

 
 ł:: 
'i:.
 fj c 
 "[J) 
 'u 
 .
 
..... O 
"O c >,:ą;:::
 O/)-g;,
c 
ca
 

2

.
co::'O
 .
 
t:.g "g 
 bIJ '- .
:o c"-C -g -5 g 
 

:: 'c;; :::-,: O .2 O ,
£ u E 
 :; 
-'" :::3
U':':O/)_UJ>,,,,,
 '0 

c \-o o.VJ.
ClJ 
 o u-""'.o 
t"$"
 
0.1 o . e ' o .- ,
O::: "":3 u ... c '" 
0- 
 c: o c 
._';:?u L-o........ oc; 
ero -_Q)-cc 0..s::VJ._oO::U)o. 
£ "t;; 
 CO
..3 2 co::' u.E:a
 
.
 
,
 :ą,c 0.1 
:::3,
,
'- 
O/)o 
.
.:.: c 
NOCO'ł'j....VJ-.-.cCIJ.
O 00 
"C c..';n 
 Q..'
.g 
 u'Ci) t: t: Q)-' 
 CQ 
 
°_0.5..00 Q)
"""" COJ:J,_ ...... 
c.roO::: 
 
,
 
 
 

 
 E 

 ,:-'u 
t"$" N.. ..o 
.0.c"Ci) ....o 
= .
 ..
 

 e"r;; .. 
 
.5 u:; 
 .: 
 ......-c'u 
 
.c o'Ci) 
 o UJ 
 ",,1-'0 
 o 0.1 U -UJ .c 
:;.-::; "g N -g :::: 
 ..,
:::..c:: 
 C 
 u 
u ,c I- .
 >, c.....J u 
 :::3...J 
 
 ,
,e .c 

 
.-=- :::.5 co.c;::-g <5 co 
CU"
 u 
 
t:::::t:...Jes::
 ,_

,""s::o.cu 
.c ...J'c;; .c O/) o u '" 
 C5 u -E 
 b'.o 
,
 
u.-.2 u.-.g.
 o ;:::: "ID u 
 
'U
 o >,0.1_:::3 r;- 
 .c ....u ""o 
"00 .. 
 
:
 "gJ 
.o.
.o 
 

 ot/) ':J
 
o >ł._ __ co ..... _ t: co U s:: c o o VJ 
c 
 c:c :::3':':':': 0/),- o ,- - c := o "" 1\ 
-g'O
 
 '" 0"tJ
.c
 E'
", b'.o
 
- c.. 
 b'.o:O.
 
::3 ;;, 
.c 
(5' 
 "",
 
::J_(/}..uo..:.::=:

 
u
c;
- 
.:.:......; -UJ c '" i5'
""u 
 N e u C!) 
; :=-.s 
 o W'''u 
 
 .
 o 
 'c :::: .a; 
.c 
 
 "-.
 
E ;:;.E.
 
 p. t,).
 cuo:::: 

"C!) N-'-"' E 
O/)-o
".ł::CoN 
""" o N CI:!..o. s= >-ł 
_ 
 - o 
'u,e o o c'a 
'u N 0/)
'8nJ'
E 
.
 
 (,J .. c".
.:e 
 -g..a 
 o .. o cuo 
c 
 
 '" 'u ",,:= ,- '" 
 
 >, N 
Q) o ..o .u;'o.oo -..c E c - 
..o N.
 
N"O UOQ.l
N"" ",0".':':"OC!) 

 o .... O::' 
 .t,) E. <1>':=-a.. 
 
 Q,)"..... 
U) ł-o o _.. .... ca t,) u ........_ t: 
o'" 
'--:::3- E 'c-UJ
>'°EE 
ł-o c 
 u
 
 Q)..o..c 0- 
c. 
-5 
:: >,'a-e 
 
 
.
 Q./' 
:::3 >, >"0 N'- .c 0'- c u 
C'\S o. 
 
 


E o u.c:: .c 
- E 
.QJoQ).""_
 CUO>'Q) 
..
 
o O/) _.....
..... e u,

 
 c.
... 


149 


I 
I SU .-: gj gj 'rsoł!1 'łnł 'łelg C" C" 
 00 





 I o
 
- MC"M C" 
 C" C" 
UJ ..... ł-o a:.. - 
0.1 .B 
 ,.:. 'JoqAIt\ 001 eu 
"C 
0.1 2cc.
 
... _S
=c snj C'J':) C.I t--- C"o....C"oo- ..... o:: 

 c:c 0.1 , 
-C" O::M-l-OC'l':) MM 
E ...- -osqe sC" I I C" 

""':::3 
o ,- :::3 C. - -- C"- c-.  IC... ,
- C"
 
>, 'łlljosqe AqZJ!J - - - - 
u ...J 
"" 
05" 
UJ I S!eUOIOd 
o 
b'.o UJ Sł!JJSU! 001 ms 

_
_
OO_łQCOO_

OOOO 
>, ,- 00 


':-0
M



006
MM 
"tJ u '" 1t\
))leIOd 1t\9 J OOOOOOOOOO
OO
OO
OOOO
OOOOOO 
-UJ 

 '" c -JoqA.\\ 001 eu 
I - o 
o - snloS 
ro
-=
OOOOO
łC

OO-
 
o 


_


C

M

_OJ
 
c.. c.. -qe s, "C !U!lt\ł !1 0- ..; 
 co _C"M - C\I ł.r:' 
I
 - - C" C" 
-UJ 
 
-UJ 
 IM 
1.8 E 
_


O_OOf:'-oo


.c

r- 
l- o s!euojod 


OO

M
f:'-oo

OO



 
Z 
o
O
roOOf:'-ooM


-


 
I AJelOd I 
ig
ggg


g

ig
 
I 
I - C" 
 
I w 00 
 . 
 ',-'.:;.-'. 
.; 
 .0 
V) 00. .
 _
 . 00.- . "C 
N Z :

:
,
 
..; 
 ,
.:.: e 
 
u .
.
.- .,- >, 


O::: 
o 
c:c 
>o 

 
a 
IJJ' 
O::: 
:::G' 
o 


o 
1= 
c.. 
"' 
u 
00 
:z; 
o 
u 
O::: 
o 


i$ '(i) 
 
 . UJ N'
 
 ,
 :!-cn ,
 
 
,'- .
:;;.g UJ
 . 
 C!) >, 0.1 

 
 
.

 o.g'Ci)
 '

 " E - e 

 ..;
 
 o c . .:;;:
..; ,-' o .E!. 
0000 ."'O

ooo
ł-oJo-""""ł-o 
..c NC:::I"'Cj. ..cNC':I.......

O 

OcaOO

ON
Ooo

._

 
c C
C.C....UJN 
N.-E
... 
"'0.1",0 OO
UJ
ouE 00.1 

.

._ooC'\S°=
 2 o ....... 

EN
B5
ca

b
C'\SBb
 
Et o U) 0._._......."0 ca ca ca._-o.- ca ca 
-cn:::G'O


::3::3

u
::3
uu 


C'I 


	
			

/Vilniana_034_05_158_0001.djvu

			150 


2. Tablice szczegółowe. 
Grupa I. Ilość minimalna 
Litwinów głosujących, 
OKRĘG WYBORCZY 2. SWIĘCIAl\Y. 
(ohszar wiejski). 


2. T ables detaillees. 
Groupe I. Nombre nllnt- 
mum des votants Lithuaniens. 
CIRCONSCRIPTION 2. SWIENCIANY. 
(te.ritoL rural). 


... - 
i$ I II,,, m;,,- 
OaJ Ogółem I1.<;>ść c
łfZeś- maina Litwi- 
.:.::.... 
"0"0 Ogółem o D Litwi- wyborców clJan. megło- nów głosu- 
........ GMI NY 
NO wyborców nów Litwinów sllJących jących 
....- 
0° 
P.o COMMUNES Total des o /0 des Total des ł\ombre des Nombre mi- 
..... inscrits non-votants nimIIm des 
.o .aJ inscrits Lithuaniens 
NE Lithllaniens chretiens vot:mts 
Uo 
::Jz Lithllaniens 
- 
l 2 3 4 5 fi 7 
l Swięciany 3,997 36'0 1,4.:-)!1 2,Hif) ? 
2 Daugieliszki . 5,021 8N! 4,383 :!,806 1,577 
3 Zabłociszki 3,003 81'4 2,4-;,4- 2,łi ,I ? 
4 Michałowska 4,218 22'2 93łi 1,93\J ? 
5 Łyntupy . 3,4.87. 0'1 3 770 ? 
li Kiemieliszki . 4,504 0'2 9 6H8 ? 
7 Aleksandrowskll 2,879 0'1 a 4-,,2 ? 
8 Łyngmiany . 1,537 6:
'1 970 !J71 ? 
!ł Janiszki 1,204. i.5 18 21i ? 
Ogółem Total 29,Ri'iO 10,215 12,łi28 1,577 


OKRĘG WYBORCZY 3. KOMAJE, 
(ohszlłr wiejski). 


CIRCONSCRIPTION 3. KOMAJE, 
(territoir,_ rura) 


I I I I I 
l 2 3 4 5 6 I 7 
I 
1 Mielegiany , . , 2,309 7::N 1,li!ł5 1,921i ? 
2 Twerecz 2,085 H9'O 1,8fJłi 2,04!! ? 
:3 Hodllciszki . 3,f)34 :U'5 1,113 2,411i ? 
4 Komaje 3,117 1'9 ;'!J 1,0!'7 ? 
5 Kobylnik 2,502 - - I,OfI4 
li Jasiew . . 1,33:! -- - 37H 
7 Szemiotowszczyzna 1,łill 0'2 3 32!1 ? 
8 Zanarocz 892 --- -- 5łi!/ 
9 Swir. . 4,31\0 0'1 4 814 ? 
10 Wojstom . 3,545 -- - 1,535 
11 Wiszniew . 2,384 0'1 2 72IJ ? 
12 lodziszki 1,91a 0'1 2 li33 ? 
Ogółem Total 2!1,5H4 4,,734 13,663 ? 


I 


OKRĘG WYBORCZY 4. OSZMIAł\A, 
(ohszar wiejski). 


C)RCO
SCRIPTION 4. OSMIANA, 
(territoir _ rural). 


1 , 


---;---1 


3 -T - 
r - 
- -, ---
-I--;- 


1 
2 
3 
4, 
5 
6 
7 
8 
!J 


Gralltyszki , 
Soły. 
Kllcewicze 
Krewo _ 
Smorgonie 
Bienica 
Dziewieniszki 
Polany , 
Holszany . 
Ogółem Total . 


3,551 - - 2!'3 
5,331 - - 652 
3,O1!/ - - 600 
2,300 - -- 1,2!Jli 
2,575 -- - 542 
4,26
 - - 1,575 
5,010 -- - 778 
6,359 - - 1,585 
4-,946 - - 1,226 
37,353 - 8,549 


........
		

/Vilniana_034_05_159_0001.djvu

			151 


OKRĘG WYBORCZY 5, mOKI. 
(obszar wiejski). 


CIRCONSCRIPTlON 5. mOKI. 
(territoire rural). 


I 
 Ilość mini- 
OQ) Ogółem Ilość chrześ- maina Litwi- 
...:'" 
..,.., Ogółem °:0 Litwi- wyborców cijan niegło- nów głosu- 
",,'" G M l K Y 
..0.° wyborców nów Litwinów sujących 
o'" jących 
P-o COMMUNES Total des o lo des Total des Nombre des Nombre mi- 
",'" 
oC .Q) inscrits Lithuaniens insc ri ts non-votants nimum des 
NE 
.
 
 Lithuaniens chretiens votants 
...:I;.ł; Lithuaniens 
- - 
l 2 3 4 5 6 7 
. 
1 Orany . 2,295 78'9 1,1:H 1 I,Hfi!' ? 
2 Troki a,949 - - S4-2 
a Landwarów :
,454 0'3 10 :
liO ? 
4 Rudziszki . H,200 1'1 35 12" ? 
5 Olkieniki . 2,!I04- G2'5 l,81f. 2,1S0 ? 
Ogółem Total 15,802 3,Ii71 ;', 'l76 ? 


OKRĘG WYBORCZY 7. WILNO PÓU\OC. 
(obszar wiejski). 


CIRCONSCRIPTION 7. WILNO KORD. 
(territoire rural). 


1 I 2 I 3 4 5 I 6 I 7 
1 Podbrzezie . :ł,fi77 - fJ47 
2 Mejszagoła . f)J155 - 70" 
ił Rzesza . r),!J82 - - 1,372 
4 r.;iemenczyn -ł',H40 - - 1,4;,1> 
r, Bystrzyca 3,001 - - iłli!) 
fi Mickuny . a,I'\!H 0'2 S 1,(M,3 
Ogółem Total 26,646 8 :',4 !14- 


OKRĘG WYBORCZY 8. WILNO POŁUDNIE, 
(obs7ar wiejski). 


CIRCONSCRIPTIO
 8. WILNO SUD, 
(territoire rural) 


l 2 I 3 I 4 5 I 6 7 
I 
1 Worniany !I,I!IS a'7 ij.ł-O ::,:24t- ? 
2 SZllmsk 3,S09 - - ,,:\1 
3 Rukojnie . :-1,303 - - IS.ł. 
4. Turgiele f.,S73 1,721' 
5 RlIdomino . 4,603 0'1' :ł7 lil'O ? 
6 Soleczniki ;,,320 1'2 r..t "SI ? 
Ogółem Total ił2,106 441 1;,948 ? 


I 


I- 


OKRĘG WYBORCZY 10, LIDA. 
(obszar wiejski). 


CIRCONSCRIPTlON 10. LIDA. 
(territoir _ rural). 


--- - --- n- I --- - -- - - - - I I - I 
1 I 2 3 I 4 .1) 6 7 
I I I I 
1 Lida. 6,34.7 - -- 1,1;1;. 
2 Aleksandrowska 3,lIi7 0'1 a abO ? 
3 Ejszyszki 7,470 1'6 12U Slil ? 
4. Bienialwnie 3,H4-7 0'[ -ł. sa" ? 
" Raduń -ł.,!ł04 ,-i) 3G8 2,li29 ? 
6 Zyrmllny . . 5,U25 0'4 20 !'2fi ? 
7 Dokudowo . l,a89 - - i ,u:) 7 
/oj Honczary , 2,fJ77 - - 1,40a 
9 Bielica. . 4,286 0'5 21 2,0:',9 ? 
Ogółem Total 39,010 
 536 11,763 ?
		

/Vilniana_034_05_160_0001.djvu

			152 


OKRĘG WYBORCZY 11. WASILISZKl. 
(obszar wiejski). 


CIRĆONSCRIPTION 11. WASJLISKl. 
(territoire rural). 


--- - 
'" I 

 lIość mini- 
OQ) Ogółem lIość chrześ- maina Litwi- 
.,00:... 
-r:;!-r:;! Ogółem % Litwi- wyborców cijaf1 niegło- nów głosu- 
....... GMINY 
NO wyborców nów Litwinów sujących 
0:0 jących 
c:>. o COMMUNES Total des o io des Total des Nombre des Nombre mi- 
",'" inscrits non-votants nimum des 
.c 0<1) inscrits Lithuaniens 
NE Lithuaniens chrHiens votants 
.
 ;::I 
...JZ Lithuaniens 
l 2 3 4 5 6 7 
. 
l Wasiliszki 3,64.3 ()'2 11 4.!J5 1 
2 Koniawa . 4,196 37-5 1,574 2,14..0 '1 
:-ł Zabłoć. o , 3,290 - --- fl6rJ 
4- Tarnów 2,812 -. - l,o;łR 
5 Myto 2,861 0- - 378 
6 Lebioda 3,484 -- -, 2,07fi 
7 Zołlldek . , . . , 4,1IiO - - - 1,6fi
 
8 Szczuczvn . . 3,997 - - 41:1 
9 Dziembiów . . 1,921 - fj27 
10 Nowy-Dwor 3,397 - .- 1,52:
 
11 Sobakińce . 2,305 0'1 2 .173 1 
12 Ostryna . 2,196 - - 842 
13 Orla. 2,533 - - 1,81-1 
H Ro:tanka 3,366 - - 1,!i90 
Ogółem Total .1 46,161 I 1,587 11),963 1 


I 


OKRĘG WYBORCZY 12. BRASŁAW. CIRCONSCRIPTiON 12. BRASLAV. 
(obszar wiejski). (territoire rural). 
---- --- - -r -- --- --- 
 
I I 2 I 3 4 I 5 I 6 I 7 
l Brasła\V 5,663 0'7 40 1,099 1 
2 Plussy 2,818 - - 7(J4 
:I Opsa 4,215 0'3 13 1,:J4.f. 1 
4 Dryświaty 2,9,,5 0'7 20 ml3 ? 
5 Widze. , 5,205 (J'9 47 !J1-8 ? 
b Dukszty . . 1,97!I 33'
 1,065 7!I::' 270 
7 Rymszany . 2,0::'2 44'0 1,183 1,3!11 1 
8 Smołwa 1,928 ;"4- 104- 454 1 
9 Słoboda 4,,<'53 - - 311-i 
Ogółem Total 31,9(iR 2,472 . 7,38ti 270 
, 


MIASTA I MIASTECZKA WYODRĘBNIONE 
W OSOBNE OBWODY OWSOW ANIA. 


LES VILLES ET LES PETITES VILLES CON- 
STITUANTS DES DISTIUCTS ELECTORAUX. 


-1 -1- n_n.. -;-_-----n_-I-----;---f"n-
-I-
;-I-- 
__Inn 7 


- 


1 St. Swięciany 2,316 57'0 132 34.9 
2 N, Swięciany . 1,702 7-7 131 508 
ił Podbrodzie . . !14'() - - :-ł 
4 Oszmlana . , :1,24.2 0'3 . 10 filiii 
5 Troki 1,1O!J (J'6 7 154 
li Landwarów 702 - - :)1 
7 N -Wilejka - 2,837 (/'7 20 31i7 
8 Miasteczka Litwy Srodk. 12,848 - :JO(J 2,09H 
!I Lida. , 6,721 (J' I 7 UW 
10 Wilno . 7
,4-!J5 2';{ 1,713 13,!J2fi 


1 
1 


1 
1 
1 
1 
? 
? 
1
		

/Vilniana_034_05_161_0001.djvu

			153 


Grupa II, Ilość minimalna głosu- 
jących Białor., tutejszych i Rosjan, 
OKRĘG WYBORCZY 2, SWIĘCIANY, 
(obszar wiejski) 


Grupe II, Nombre minimum des votants 
Blancs-russes, popuI. d'ici et Russes. 
CIRCONSCRIPTlON 2. SWIENCI ANY 
(territoire rural) 


.. - - 
-- -- - - .. -- - - 
ci. en '" I 
I: ' 
...:... ",,,, '-':'- "'" C 
"0"0 Total u	
			

/Vilniana_034_05_162_0001.djvu

			154 


OKRĘG WYBORCZY 5, TROKI. 
(obszar wiejski) 


'" 

 
o.... 
....... 
"0"0 
........ 
NO 
o:C 
c:>. 
O 
"'.... 
oC ..... 
Ne 
.
 ::J 
""':;Z 


Ogółem 
wyborców 



 ci. 
,
 o 
'" c:>. 
o 
- "'
 
.... 
,- '" 
'" 
_ ::J 
::I 'i U) 
- "'.... 
u", 
en c 
 
::J "'::J 
C3QSP::; 

 
Q) 
'" 0.- 
u 
c 10'- 
O-- 
:c 


GMINY 


COMMUNES 


Total 
des 
inscricŁs 


2 


ił 
2,295 I 
3,94H 
3,454 
3,200 
2,904 
1 ij,!:;O
 


1 I Orany . . 
2 Troki... 
3 Landwarów 
4 Rudziszki 
5 Olkieniki 
Ogółem 


Total. 


OKRĘG WYBORCZY 7. WILNO PÓŁNOC. 
(obszar wiejski ) 

 


Vj I 
 o 
2 

biJ 
.E =::1 QJ 

 

 t: V) 

 co"Q); 
 o 
.. 
.- 
'8 °c;.
 Ji 
 
L.o U"O QJ t:: 

 
 
 . 
 
 
:t->.
 .- c:>..c: - 


 
&. v
 
t/) 
e P::; "O 
 eu"O
 

.--
2
_:::: 
.
....: .; 
 '
.
 
 .
 
OEE-2 O
E--5 


4 


" 


fi 


CIRCONSCRIPTION 5. TROKI. 
(territoire rural) 


ó 
C'.o 
.... 
'c 



 
'0 
.S 
 (I) 

 "O
 
:= -5 QJ'C 


L-
 
.uuoC e ::J 
..".... .c: 
o''''''''' o....... 
::::;;; 
:i 


UHl , 


10 
3P) 
1,
15 
3,(j71 


'" 
c 
'" 
-O 

 
s:: 
o 
s:: 


, 
...,,,, 
.c
 
.c:.c: u ;::; 
u(j(l)C'!::'I 



c 
s::u-o 
cW'ca.- 
._ o:?o 
 
.-oo>c 
-o' 
C'3_ c C/J 
:::;0 bil o .... 
UQJC'- 
ot/) 0_ ....... 
QJC(/)::S 
N ....'" 
.... '"0 
.c:
....
 
uo,"","'C 
'u "O oC 
.
 e E 
 
:::
z
 



 -. 
_ v, 
.. S::::I 
u> 
p:, 
2
 

 

 
 en' u 
"_ CU" QJ.- 
'" '5" "O =c 
",:g e ci. 
s::_ ::J o 
c; bil ,5 c:>. 
e . s:: o 
._".........- UJ 
,5 
 e 2 
E
 
 
 

.-: 
 
 
o....... o
 
::::Ez'" 


s 


9 
? 
? 
? 
? 


(J'r, 
4'3 
2.... 
2'2 


11 
170 

3 
70 


I,Sr.9 
1\-ł.2 
:!fiO 
125 
2,1
0 I 
ij,ii7(j I 


7 


P)I-J 
:-;42 
350 
!JO 
:Jfi5 


1,7U5 


? 


CIRCONSCRIPTION 7. WILNO NORD, 
(territoire rura'). 


-, 


l 


2 3 .t 5 fj I 7 R !I 
zezie . 3,677 1'0 37 54-7 - 
14-7 ? 
agoła 5,1&;:; 1'3 67 lOiJ 705 ? 
a . '" 5,9I-J2 1'1 66 1,372 - 1,:-\72 ? 
nczyn . 4,940 1'7 84- J,45I-J - 1,458 ? 
zyca 3,001 0'7 21 :um - 3(;!J ? 
ny . ił,H91 2'0 7R 1,043 8 I,03ij ? 
Ogołem Total. 26,fi4..ti 353 5,4!J4 8 &,4/;6 ? 


::::14 


C1RCONSCRIPTlON 8. WILNO SUD. 
(territoire rural) 


OKRĘG WYBORCZY 8, WILNO POŁUDNIE, 
(obszar wiejski) 


-._--- - -- r- ---,- - - -;
, -; -, - -; 
,-!
-- 
I '2 I :1 4 &, 
Worniany. 9,198 U'5 Mi 3,244 34-0 2,904 ? 
Szumsk 3,R09 0'5 19 531 - f>::H ? 
Rukojnie 3,3oa 0'5 17 184- - 184 ? 
Turgiele 5,873 14 82 1,72
 1,728 ? 
Rudomino 4,603 4,'0 184 680 37 1)4-8 ? 
Soleczniki 5,320 O'!ł 48 PiHl 61. 517 ? 
Ogółem Total. 32,106 390 ti,!ł4-8 441 6,iJ07 ? 
I 


1 
2 
3 
4- 
5 
6 


OKRĘG WYBORCZY 10, UDA. 
(obszar wiejski) 
, 2 -, 3 .1- 
-- 
I Lida 0,347 4.'4- 
2 Aleksandrowska 3,167 0',1, 
3 Ejszyszki 7,470 
4 Bieniakonie 3,847 0'7 
5 Haduń . 4,!J04 0'3 
li Zyrmuny 5,025 0'3 
7 Dokudowo 1 ,3
!J 63°7 
8 Honczary . 2,577 59'5 
9 Bielica 4,2H6 4:N 
Ogółem Tota' . 39,010 


CIRCONSCRIPTION 10. LIDA, 
(territoire rural) 


'" I Ij I 7 I S , 9 
279 1,615 - 1,1i15 , ? 
13 3
0 ił 377 ? 
- S61 120 74-1 - 
27 835 4- 831 ? 
15 2,629 31;8 2,261 ? 
15 !J26 20 !J06 ? 
885 1,057 -- 1,OiJ7 ? 


1,533 
1,800 
4,627 


1,403 
2,059 
11,763 


1 Podbr 
2 Mejsz 
3 Rzesz 
4 Nieme 
5 Bystr 
6 Micku 


21 


536 


1,403 
2,038 


11,227 


130 
? 
130 


,.
		

/Vilniana_034_05_163_0001.djvu

			OKRĘG WYBORCZY l!. WASlLISZKI, 
(obszar wiejski). 


155 


CIRCONSCHIPTION 11. W ASJLISKI. 
(territoire rural). 


I . '" . 
c:l. vi t/) .OJ t/) -t/) 
l:: '. Ut/) t/) .c.c u;::: =..c o+-' 
o 1::::1 Q) 
Ogółem r:<:< vi l:: t/) '" 

-s:: 
as 
- - c u c o - 
 CI)-_ 
c '" 
 E . 
> l:: o I 
.>0:.... ';'t/) u OVJ r:. 
 o ca_ s::: CI) I::o::lc:>. 
"0"0 Total u .O o . o o . E.c ,643 9'2 519 4.!'i) 11 {1'4 35 
2 Koniawa .(, 1!16 0'1 4 2,140 1,1>74 ,,66 ? 
3 Zabłoć 3,2!1() 2'0 66 06:-, - ;:'6;) ? 
4 Tarnów 2,1';12 2!H; ba2 1,033 - I,O:
:
 ? 
o Myto. 2,1'61 Ni 215 
78 - 
78 ? 
li Lebioda 3,41'4 62'0 2,178 
,076 - 2,076 102 
7 Zołudek 4,1(;0 11'0 478 1,668 - 1,lil;8 ? 
8 Szczuczyn 3,!J!J7 04 16 413 - 4.13 ? 
9 Dziembrów 1,921 43'7 
3!J 627 - 627 212 
10 Nowy-Dwor . 3,397 36'7 1,247 1 ,<)23 - 1.523 ? 
11 Sobakińce . . 2,30f> 4,!)'3 1,t3fi .ło73 2 4.'71 fi65 
12 Ostryna - 2,1!1I; 21'H 47t1 842 - 84.2 ? 
13 Orla 2,533 44"4. t,125 t ,1'41 - 1,841 ? 
14 Rotanka . ::,:3fifi 40'9 1,377 1,f'90 - I,R!IO " 
Ogółem Total 4.6,161 10,511 t5,!lIj3 1,5
7 14,376 1,014 


- 


OKRĘG WYBORCZY 12. BRASŁAW. 
(oh: Tar wiejsKi). 


CIRCONSCRIPTION 12. BRASLAV, 
:territoire rural). 


l I 2 I 3 I 4 I 5 I 6 I 7 I 8 9 
..' -- 
I Brasław . 5.663 7S'1 4,423 I,O!J9 40 I,Of,9 3,364 
2 Plussy 2,1-118 22'6 
:-!7 7(14 - 704 ? 
3 Opsa 4,21f> 5'2 21!1 1,344 la 1,:"131 ? 
4 Dryświaty . 2,!/5:-, 22'6 61;8 333 20 :31 :3 355 
5 Widze .. fl,20f> 10'2 ;:,:U !JMi 47 !)Ol ? 
6 Dukszty t,97!J N 146 7!1i) 795 146 
7 Rymszany . - 2,652 2'8 74 t,a!łl 1,183 208 ? 
8 Smołwa . . t,9:?8 9'6 lH5 4-;).{. 104 :

IO ? 
9 Słoboda 4,:'i
a :31'3 1,4,:!:-) ::::8 318 l,t07 
Ogółem Total 31,96R 8,30R 7,:3R6 2,202 ;),tR4 4,972 


MIASTA i MIASTECZKA WYODRĘBNIOł\E 
W OSOBNE OBWODY GŁOSOWANIA, 


LES VILLES ET LES PETlTES VILLES CON- 
STlTL".\NTS DES DlSTRICTS EU:::TOHAUX 


-, 


l I 2 I 3 I 4 I 5 I 
l St.-Święciany 9.,316 10'2 2a6 

 N.-Święciany 1,702 8'8 lf,O 
3 Podbrodzie 940 1'6 li") 
4 Oszmiana :-ł,242 l'!) 62 
5 Troki l,lU!' 2'5 28 
6 Landwarów 70
 0'5 3f> 
7 N,-Wilejka 2,8:'17 10-0 284- 
8 Miasteczka Litwy Srodk, 12,848 - RIO 
9 Lida , . 6,7
1 2'9 19i) 
10 Wilno . 74,,495 5-5 4,O!J7 


" 
I 


J.... 


6 I 8 I 8 I 9 
34!) t:32 217 10 
508 la2 377 ? 
:3 - :3 12 
Gfiti 10 li5fi ? 
J54- 7 147 ? 
51 - "I ? 
367 20 34,7 ? 
mJI:'! 300 1,798 3t 
410 7 1,403 ? 
926 1,713 12,213 ? 


2, 
1, 
la,
		

/Vilniana_034_05_164_0001.djvu

			156 


. 
>- 
- 


(f) , 
W (f) 
or5 
E== 
W'W 
-:30::' 
<::c 
O::'u 
O 
E-X 
U:::J 
W< 
,Li3 Z 
O 
z- 
O
 
E==Z 
<(f) 
e:W 
U a.. 
-:::J 

O 
= 
- 


I 
O, 
O::'::c 
- 
...JE:: 
0 0 
E:: U 
.(f) 
...JO 
 


'" 
Q) 
oc 



 
.o 
E 
O 
Z 


<;j 
-O 
f- 


I SU;!!HJlIJ 
S1!JJSU! 001 JIIS r:r;, 
'!p
;!ZJljJ h\I)J - 
-JOąAh\ 001 CU 


SilI 
-osąc S;!JjJ!ljJ 
 
'1111osąc AąZJ!l 


SlIj 
-osąc S;!JjJ!ljJ 
 
'1njOsąc AąZJ!I 


'" " SU;!!UClllj1!1 
I:: S1pJSU! 001 JIIS W" 
.
.
 A\QUłA\ł!l A\9 J 
.- I:: -JOąAh\ 001 CU 

 ClI 
..... ::I 
.- .c: 
,...J..... 


,...J 


Sili 
-osąc S;!JJHlP 00 
'1 n jOSąC AąZJ!l 


I 
I S!CUOIOd 
».: S1!JJSU! 001 JIIS t- 
U ClI h\1),!\clod h\I)J 
ClI s::: -JOąAA\ 001 CU 
_ O 


0- 
O 
0..0.. 


SlIjOS 
-ąc S;!JjJ!ljJ co 
'1nlosąc AąZJ!l 


I I1 1°.L 


W;!łl)
O 10 


I I:: 
 
:;
 I 
,u ... 
' I '
 -::; (s;!ssn
 'P!,P '[lIdod 
] '" 's;!ssnJ-SJUclS) S;!J1I1V ooj. 
I u:c ('!SOH "1 11 1 "łcm) !UUI I 

 
 
.-0 I:: 
I 
 ,- 
O '" 
.o Q) 
I »oc 

 Q) 
''U ... 
.",.0 
;
 g 
I Z 
I 
I 


SU;!!UClllj1!l I 
M 
!U!h\1!1 I 


S!CUOjOd 
AJCjOd e-.! 


r:r;, 
00 
CO 


o 
r:t> 
""" 
r:t>- 
00 
..... 


.0 

 


o 
l- 
CO 
r:t>- 
- 


00 
00 


"" 
00 
O 
e-.!- 


..... 
6 
00 



 
t- 
t-- 
co 
- 


::> 
co 
e-.! 
l...;' 
l- 
e-.! 


M 
O 
:>oJ 

- 


""" 
CO 
'" 

r;,- 
e-.! 


r:r;, 
r:t> 
M 
r:t>- 
O 
e-.! 


,...J 
-< 

O::" 
en
 
u.J0::" 

u.J 
0::"0::" 
<- 
NO 
en t: 
a:J0::" 
00::" 
u.J 
f- 


.
 Q) 
Q) .- 

 s::: 
O ClI 
.>o: ::I 
OC
 
0'- 
...,...J 
-en 



 

 Q) 
 
..... OC..... 
,- s::: 
,...J '" Q) 
aJU 
ClI;:: 
.>o: .- 
N :> 
U '" 

 Q) 
'" ..... 
CO:;::: 
.- Q) 
::E o.. 


ooj. 
00 
t- 


t- 
r:t> 
In 
t-- 


r:r;, 
o, 
e-.! 


l_ 
M 
e-.! 


r:r;, 
00 


.0 
e-.! 


co 
.i:> 
00 


.0 
r:r;, 
M 
t-- 


.0 

 
CO 
r:t>- 


O 
- 
00 


8 
M 


10 
00 
.0 
00 


co 
l::" 
co 


t- 
M 
r:t> 
ci 


co 
l::" 


lO 
..... 


lO 
6 
L- 


e-.! 
e-.! 
r:t> 
ci 


t- 
ooj. 
M 
oi!I<- 


10 
..... 


t- 



 



 


.sa> 
"'- 
co;;:: 
's :> 


ClI 
OC 
;:J 


co 
ob 
t- 


co 
- 
- 
r:r;,- 
... 


CO 
.:... 


- 
..... 


'" 


co 
M 
00 


t- 
o 
00 
e-.!- 
oi!I< 



 
o 
,..: 
.n 


l_ 

 
::> 

 


r:r;, 
- 
L-.. 
- 


oi!I< 
M 
Ci 
..... 
10 


.sa> 
"'- 
co= 
's :> 
O 
.5 

 


.n 
łC 
t- 


co 
o, 
CO 


e-.! 
10 
c:;; 
ro 
.n 


"" 
... 
..... 
r:r;,- 
oi!I< 
Qo.I 


9 

 


M 
co 
10 


M 
et:) 
e-.! 
eS 
Qo.I 


q-> 


e-.! 
en 


.0 
Qo.I 


l- 
O 


ci 


O 
M 
00 


00 
6 
00 


oi!I< 
co 
o 
ro 
10 


e-.! 
o 
00 
eS 
"" 
Col 


'" 
00 
o. 
- 
t- 


CO 
... 
r:r;, 

 


e-.! 
o 
- 

 


10 
o 
M 
r:t>- 
oi!I< 


O 
Col 
o 
ci 


oi!I< 
00 
CO 
JO'" 
N 


oi!I< 
CO 
r:t> 
r:r;,' 
co 


t- 
.n 
M 
r:r;,- 
l_ 
Qo.I 


_z 

- 
ifJ< 
....,a:J 
u.J
 
-
 
::Eu.J 
O::"
 
<- 
NO 
en f- 
a:J- 
0f2 
u.J 
f- 


u.J 
::E e: 

 O 
::3 u.J t: 
 
....NO::"< 
°UP::'O::" 
!;: -G u.J O 
P::'O f- f- 
u.J a:J u.J U 
f- >- ,...J u.J 
u.J:3= f-.ii:J 

 
 
< O 
U f-
		

/Vilniana_034_05_165_0001.djvu

			Uwagi do tablicy w części IV. 


Tablica powyższa została ułożona w sposób następujący: tablice zawarte w części 
drugiej rozdziału niniejszego wykazują, że w 42 gminach jednolicie polskich, czyli, 
na 1/ 2 (w stosunku do zaludnienia), 3/ 5 (w stosunku do obszaru) całego terytorjum 
wyborcze
o, na 100 wyborców chrześcijan, - Polaków głosowało średnio 79, Przyjmu- 
jąc tą cyfrę jako średnią udziału w głosowaniu Polaków na całym obszarze wiejskim, 
otrzymamy w poniżej podany sposób średnią udziału w głosowaniu innych narodo - 
wości chrześcijańskich, 
1) Frekwencja Litwinów t. j, stosunek ilości 
łosujących Litwinów do ilości 
wyborców Litwinów w gminach z przewagą ludności litewskiej wyniesie: 11,7%, 
Obliczenie, 
Stosunek ilości mieszkańców Polaków do ilości mieszkańców Litwinów=10 : 78,4=11,4: 88,6. 
Objaśnienie: 
10, jest to odsetek Polaków w gminach litewskich w stosunku do ogółu ludności (patrz 
grupa 1lI, cz. li, rozd. 3), 
78,4 jest to odsetek Litwinów w gminach litewskich w stosunku do ogółu ludności (patrz 
grupa 1Il, cz, 11, rozdz. 3). 
11,4 jest to odsetek Polaków w gminach litewskich w stosunku do ludności chrześcjańskiej 
w przypuszczeniu (przyjętem dla uproszczenia rachunku), te w gminach litewskich Polacy łącznie 
z Litwinami stanowią 100% ludności chrześcijańskiej (w rzeczywistości o kilka procent mniej). 
88,6 jest to odsetek Litwinów w gminach litewskich w stosunku do ludności chrześcijańskiej 
w przypuszczeniu (przyjętem dla uproszczenia rachunku), te Litwini łącznie z Polakami stanowią 
w gminach litewskich 100u'G ludności chrześcijańskiej (w rzeczywistości o kilka procent mniej). 
Stąd: 
1I0ść wyborców Polaków = 17930 X 0,114 = 2044, 
Objaśnienie: 
17,930 jest to liczba wyborców chrześcijan w gminach litewskich (patrz gr. III, cz, 11, rozdz. 3), 
0,114 jest to określony wytej odsetek Polaków w stosunku do ludności chrześcijańskiej 
w gminach litewskich. 
1I0ść wyborców Litwinów = 17930 X 0,886 = 15886. 
Objaśnienie: 
17,930 jest to liczba wyborców chrześcjan w gminach litewskich. 
0,886 jest to określony wytej odsetek Litwinów w stosunku do ludności chrześcijańskiej 
w gminach litewskich. 
Stąd: 
1I0ść glosujących Polaków = 2044 X 0,79 = 1615. 
Objaśnienie: 
2044 jest to określona wytej liczba wyborców Polaków w gminach litewskich. 
0,79 jest to % średniej frekwencji Polaków przyjęty dla wiejskiego obszaru terytorjum 
wybor.:zego. 
lIość glosujqcych Litwinów = 3478 - 1615 = 1863. 
Objaśnienie: 
3478 jest to liczba głosujących chrześcijan w gminach litewskich (patrz gr. III, cz, 11, rozdz,3). 
1615 jest to określona wytej liczba głosujących Polaków w gminach litewsikch, 
Zatem: 
Frekwencja Litwinów w gminach z przewagq ludności litewskiej wynosi: 1863: 15886 = 
11,7 : 100 = 11,7% 
Objaśnienie: 
1863 jest to określona wytej liczba głosujących Litwinów w gminach litewskich. 
15886 jest to określona wytej liczba wyborców Litwinów w gminach litewskich,
		

/Vilniana_034_05_166_0001.djvu

			158 


2) Frekwencja 
identycznego obliczenia 
Obliczenie: 
Stosunek ilości mieszkańców Polaków do ilości Litwinów = 53,7 : 35,8 = 60 : 40 
Objaśnienie: 
53,7 jest to odsetek Polaków w gminach polsko-litewskich w stosunku do ogółu ludności 
(patrz gr. II, cz. II, rozdz. 3), 
35,8 jest to odsetek Litwinów w gminach polsko-litewskich w stosunku do ogółu ludności 
(patrz gr, 11, cz. II, rozdz, 3). 
60 jest to odsetek Polaków w gminach polsko-litewskich w stosunku do ludności chrześci- 
jańskiej w przypuszczeniu (przyjętem dla uproszczenia rachunku!, te w gminach polsko-litewskich Po- 
lacy łącznie z Litwinami stanowią 10001
 ludności chrześcijańskiej (w rzeczywistości o kilka procent mniej). 
40 jest to odsetek Litwinów w gminach polsko-litewskich w stosunku do ludności chrześci- 
jańskiej w przepuszczeniu (przyjętem dla uproszczenia rachunku), te w gminach polsko-litewskich Po- 
lacy łącznie z Litwinami stanowią 100 0 jo ludności chrześcijańskiej (w rzeczywistości o kilka procent mniej) 
Stąd: 
1I0ść wyborców Polaków = 16657 X 0,60 = 9994. 
Objaśnicnie: 
16657 jest to liczba wyborców chrześcijan w gminach polsko-litewskich (patrz grupa II, 
część II, rozdz. 3), 
0,60 jest to określony wytej odsetek Polaków w stosunku do ludności chrześcijańskiej 
w gminach polsko-litewskich. 
1I0ść wyborców Litwinów = 16657 X 0,40 = 6663. 
Objaśnienie: 
16657 jest to liczba wyborców chrześcijan w 
0,40 jest to określony wytej odsetek Litwinów 
w gminach polsko-litewskich, 
Stąd: 
1I0ść glosujących Polaków = 9994 X 0,79 = 7895. 
Objaśnienie: 
9994 jest to określona wytej liczba wyborców Polaków w gminach polsko-litewskich. 
0,79 jest to procent średniej frekwencji Polaków przyjęty dla wiejskiego obszaru tery to- 
rjum wyborczego, 
1I0ść glosujących Litwinów = 8017 - 7895 = 122. 
Objaśnienie: 
8017 jest to liczba głosujących chrześcijan w gminach polsko-litewskich (patrz gr. II. 
cz. 11, rozdz. 3). 
7895 jest to określona wytej liczba' głosujących Polaków w gminach polsko-litewskich. 
Zatem: 
Frekwencja Litwinów w gminach mięszanych polsko
litewskich wynosi: 122: 6663 = 
1,8: 100 = 1,8%, 
Objaśnienie: 
122 jest to określona wytej liczba głosujących Litwinów w gminach polsko-litewskich. 
6663 jest to określona wytej liczba wyborców Litwinów w gminach;polsko-litewskich. 
3) Frekwencja Białorusinów w gminach z przewagą ludności białoruskiej 
według identycznego obliczenia wyniesie: 64,8
;, 
Obliczellie: 
Stosunek ilości mieszkańców Polaków do ilości Bialorusinów = 13,9 : 77,8 = 15,2 : 84,8. 
Objaśnienie: 
13,9 jest to odsetek Polaków w gminach białoruskich w stosunku do ogołu ludności (patrz 
gr, III, cz. lI, rozdz. 3), 
77,8 jest to odsetek Białorusinów łącznie z tutejszymi w gminach białoruskich w stosunku do 
ogółu ludności (patrz gr. III, cz, II, rozdz. 3). 
15,2 jest to odsetek Polaków w gminach białoruskich w stosunku do ludności chrześcijań- 
skiej w przypuszczeniu (przyjętem dla uproszczenia rachunku), te w gminach białoruskich Polacy 
łącznie z Białorusinami i tutejszymi stanowią 100% ludności chrześcijańskiej (w rzeczywistości 
o kilka procent mniej). 


Litwinów w gminach mieszanych 
wyniesie: 1.8%. 


polsko-litewskich według 


gminach polsko-litewskich. 
w stosunku do ludności chrześcijańskiej
		

/Vilniana_034_05_167_0001.djvu

			159 


84,8 jest to odsetek Białorusinów łącznie z tutejszymi w gminach białoruskich w stosunku 
do ludności chrześcijańskiej w przypuszczeniu (przyjętem dla uproszczenia rachunku), te w gminach 
białoruskich Białorusini łącznie z Polakami i tutejszymi stanowią 1000;0 ludności chrześcijańskiej 
(w rzeczywistości o kilka procent fnniej. 
Stąd: ' 
llość wybol'Ców Polaków = 14655 X 0,152 = 2228, 
Objaśnienie: 
14655 jest to liczba wyborców chrześcijan w gminach białoruskich (patrz gr, 1II, cz, 11, rozdz. 3). 
0,152 jest to określony wytej odsetek Polaków w stosunku do ludności chrześcijańskiej 
w gminach białoruskich, 
llość wyborców Bialorusinów lącznie z tutejszymi = 14655 X 0,848 = 12427. 
Objaśnienie: 
14655 jest to liczba wyborców chrześcijan w gminach białoruskich. 
0,848 jest to określony wytej odsetek Białorusinów łącznie z tutejszymi w stosunku do lud- 
ności chrześcijańskiej w gminach białoruskich. 
Stąd: 
llość glosujących Polaków = 2228 X 0,79 = 1760. 
Objaśnienie: 
2228 jest to określona wytej liczba wyborców Polaków w gminach białoruskich, 
0,79 jest to procent średniej frekwencji Polaków przyjęty dla wiejskiego obszaru terytorjum 
wyborczego. 
llość glosujących Bialorusinów lącznie z tutejszymi = 9811 - 1760 = 8051. 
Objaśnienie: 
9811 jest to liczba głosujących chrześcijan w gminach białoruskich (patrz grupa 1II , 
cz. 11, rozdz. 3). 
t 760 jest to określona wytej liczba głosujących Polaków w gminach białoruskich. 
Zatem: 
Frekwencja Bialorusinów lącznie z tutejszymi w gminach z przewagą ludności bialoru
 
skiej wynosi: 8051 : 12427 = 64,8 : 100 = 64,8%. 
Objaśnienie: 
8051 jest to otrzymana wytej liczba głosujących Białorusinów w gminach białornskich. 
124-
7 jest to otrzymana wytej liczba wyborców Białorusinów łącznie z tutejszymi w gmi- 
nach białoruskich. \. 
4) Frekwencja Białorusinów w gminach mieszanych polsko-białoruskich we
 
dług identycznego obliczenia wyniesie: 31 %. 
Obliczenie: 
Stosunek ilości mieszkańców Polaków do ilości Bialol'usinów = 56 : 36,5 =-: 60,6 : 39,4. 
Objaśnienie: 
56 jest to odsetek Polaków w gminach polsko białoruskich w stosunku do ogółu ludności 
(patrz gr, 11, cz. 11, rozdz. 3), 
36,5 jest to odsetek Białorusinów łącznie z tutejszymi w gminach polsko-białoruskich w stosunku 
do ogółu ludności (patrz gr, 11, cz. 11, rozdz, 3). 
60,6 jest to odsetek Polaków w gminach polsko-białorusl	
			

/Vilniana_034_05_168_0001.djvu

			160 


1/ość wyhorców Bialol'usinów Iqcznie z tutejszymi I'ówna się 47558 X 0,394 = 18738. 
Objaśnienie: 
47558 jest to. liczba wyborców chrześcijan w gminach polsko-białoruskich (patrz gr. 11, 
ć'z. 11. rozdz. 3), , 
0,394 jest to odsetek Białorusinów łącznie z tutejszymi w stosunku do ludności chrześcijańskiej 
w gminach polsko-białoruskich. 
Stqd : 
1/ość glosujqcych Polaków = £88£0 X 0,79 = ££768. 
Objaśnienie: 
28820 jest to określona wytej liczba Polaków w gminach polsko
białoruskich. 
0,79 jest to procent średniej frekwencji Polaków, przyjęty dla wiejskiego obszaru terytorjum 
wyborczego. 
1/ość glosujqcych Bialorusinów Iqcznie z tutejszymi = 28577 - 22768 = 5809. 
Objaśnienie: 
28577 jest to liczba głosujących chrześcijan w gminach polsko-białoruskich (patrz gr.. 11, 
cz, II, rozdz. 3). 
22768 jest to określona wytej liczba głosujących Polaków w gminach polsko-białoruskich. 
Zatem: 
Frekwencja Bialorusinów w gminach polsko-bialoruskich wyniesie: 5809 : 18738 = 
31 : 100 = 310/0, 
5809 jest to określona wytej liczba głosujących Białorusinów łącznie z tutejszymi w gminach 
polsko-białoruskich. 
187:
15 jest to określona wytej liczba wyborców Białorusinów łącznie z tutejszymi w gminach 
polsko-białoruskich, 
Opierając się na wynikach powyższych obliczeń otrzymamy: 
5) Procent średniej frekwencji Litwipów dla gmin litewskich polsko-litew- 
skich łącznie według następującego obliczenia wyniesie: 8,8. 
Obliczenie: 
1/ość glosujqcych Litwinów (w gminach litewskich i polsko
litewskich Iqczniei = 1863 + 
12£ = 1985. 
1/oś6 wyborców Litwinów (w gminach litewskich ; polsko
litewskich Iqcznie) = 15886 + 
6663 = 22549: 
Zatem: 
,średnia fl'ekwencja Litwinów dla gmin litewskich i polsko
litewskich Iqcznie wyniesie 
1985 : 22549 = 8,8 : 100 = 8,80/0, 
6) Średnia frekwencja Białorusinów i tutejszych dla gmin białoruskich i pol- 
sko-białoruskich łącznie według identycznego obliczenia wyniesie: 44,5

. 
Obliczenie: 
1/ość glosujqcych Bialorusinów i tutejszych (w gminach bialoruskich i polsko-bialoruskicb 
Iqcznie) = 8051 + 5809 = 13860, 
1/ość wybol'Ców Bialorusinów i tutejszych (w gminach bialoruskich ; polsko-bialol'uskich 
Jqcznie) = 12427 + 18738 = 31165, 
Zatem: 
,średnia frekwencja Bialorusinów dla gmin bialoruskicb i polsko
bialoruskich Iqcznie = 
13860 : 31165 = 44,5 : 100 = 44,5%. 
Uogólniając i biorąc pod uwagę: 
l) że gminy litewskie i polsko-litewskie zamieszkuje łącznie 9/10 ogółu Litwi- 
nów-mieszkańców obszaru wiejskiego terytorjum wyborczego, 
2) że gminy białoruskie i polsko-białoruskie zamieszkuje łącznie ./5 ogółu 
Białorusinów (razem z tutejszymi) - mieszkańców obszaru wiejskiego terytorjum wy- 
borczego, 
przyjmiemy: 
1) Srednią frekwencję Litwinów dla calego obszaru wiejskit:go terytorjum 
wyborczego równą średniej frekwencji Litwinów dla gmin litewskich i polsko-litew- 
skich łącznie.
		

/Vilniana_034_05_169_0001.djvu

			161 


2) Średnią frekwencjE: Białorusinów (łącznie z tutejszymi i Rosjanami) dla ca- 
łego obszaru wiejskiego terytorjum wyborczego - równą średniej frekwencji Białorusi- 
nów i tutejszych dla gmin białoruskich i polsko-białoruskich łącznie, 
Ponadto, dla uniknic:cia możliwego błE:du: 
3) Średnią frekwencję Litwinów dla miasteczek prowincjonalnych Litwy 
Środkowej - równą minimalnej frekwencji Litwinów dla Litwy Środkowej (patrz cz. III. 
ł"Ozdział 3), 
4) . Średnią frekwencjE: Białorusinów, tutejszych (i Rosjan) dla miasteczek 
prowincjonalnych Litwy Środkowej - równą minimalnej frekwencji Białorusinów, tutej- 
szych (i Rosjan) dla Litwy Środkowej (patrz cz. III, rozdz. 3). 
S) Średnią frekwencjE: Litwinów dla Lidy- równą minimalnej frekwencji li- 
twinów dla pow, Lidzkiego (patrz cz. 1II , rozdz. 3), 
6) Średnią frekwencjE: Białorusinów, tutejszych (i Rosjan) dla Lidy - równą 
minimalnej frekwencji Białorusinów, (tutejszych i Rosjan) dla pow, Lidzkiego (patrz 
cz, III, rozdz. 3.) 
W wyniku otrzymujemy procent średniej frekwencji dla każdej z osobna gru- 
py narodowościowej chrześcijańskiej, zbliżony do cyfry rzeczywistej. 


Remarques concernant la table de la quatrieme partie. 


La table ci-devant nommee a ete redigee de mamere suivante: 
Les tables de la seconde partie du present chapitre prouvent que dans les 42 
communes exc\usivement polonaises, c' est-a-dire sur la moitie (relativemen
 a la po- 
pulation), sur 3/ 5 (relativement a l' etendue) du territolre electoral sur 100 electeurs 
chretiens, 79 Polonais avaient vote. 
En etablissant ce chiffre com me moyenne des Polon ais qui ont vote !lur tout 
le territoire rural, nOU$ recevons de cette fac;on la moyenne du vote des ftutres na- 
tionelites chretiennes. 
1) La frequence de Lithuaniens dans les communes ou predomine la popu- 
lation lithuanienne, selon le calcu) suivant fait 11,7° fo. 
Calcul: 
Le rapport du nombre des babitants Polon ais au nombl'e des babitants Litbuaniens = 
10: 78,4 = 11,4 : 88.6, 
Explication: 
Le chiffre 10 represente le pOlu-cent des Polonais dans les communes lithuaniennes par tapport 
au total de la population (voir groupe lll, partie II chap, 3). 
78,4 c'est le pour-cent des Lithuaniens dans les communes en rapport au total de la popu- 
lation (voir groupe 111, partie 11, chap, 3.) 
11,4 c'est le pour-cent des Polonais dans les communes lithuaniennes par rapport a la popu- 
lation chretienne, en vertu de la supposition (faite dans 1e but de simplifier le calcul) que dans les 
communes lithuaniennes 1es Polonais et les Lithuaniens pris ensemble font 100% de la population 
chretienne (en realitć quelques % de moins). 
88,6 c'est le pour-cent des Lithuaniens dans les commnnes lithuaniennes par rapport a la po- 
pulation chretienne supposant (dans 1e but de simplifier 1e calcul) que les Lithuaniens pris ensemble 
avec les Polonais font dans les communes lithuaniennes 100°. o de la population chretienne (en realite 
quelques % de moins), \
		

/Vilniana_034_05_170_0001.djvu

			162 


D'ou. ił:s'en suit: 
Le nombre de:s electours Polonais = 17930 X 0,114 _ . 2044. 
ExplicatlOn : 
17,930 c'cst le nombre des electeurs chretiens dans les communes lithuaniennes (voir 
groupe III partie II chap. 3j. 
0,114 c'est le pour-cent des Polonais par rapport Ił la population chreticnne dans les communes 
lithuaniennes, comme ił a ete etabli plus haut, 
Le nombre des electeurs Litbuaniens = 17930 X 0,886 = 15886, 
Explication : 
17,930 c'est le nombre des electeurs chretiens dans les communes lithuaniennes, 
0,886 c'est le pour-cent etabli plus hant des Lithuaniens par rapport li la population chret-. 
tienne dans les communes lithuaniennes 
De lir ił s'en suit: 
Le nombl'e des votants Polonais = 2044 X 0,79= 1615, 
Explication : 
2044 c'est le chiffre des electeurs Polonais dans les communes lithuaniennes. 
0,79 c'est le pour-cent de la frequence moyenne des Polon ais etabli pour les districts ruraux 
du territoire electoral, 
Le nombre des votants Litbuaniens = 3478 - 1615 = 1863. 
Explication : 
3478 c'est le nombre des votants chretiens dans les cotnmunes lithuaniennes (voir groupe m, 
partie II, chap, 3), 
1615 c'est le nombre etabli plus haut des votants Polonais dans les communes lithuaniennes. 
Ainsi : 
La frequence des Litbuaniens dans les communes au predomine la population Iitbua- 
nienne fait: 
1863 : 15886 = 11,7 : 100 = 11,7 u ;o, 
Explication : 
1863 c'est le chi{fre Ctabli plus haut des votants Lithuaniens dans les comtnunes lithuaniennes. 
15886 c'est le chiffre etabli plus haut des electeurs Lithuaniens dans les communes litłlU- 
aniennes, 
2) La frequence des Lithuaniens dens les communes mixtes polonu-lithua- 
niennes selon le compte identique fait : 1,8 0 /0. 
3) La frequence des Blancs-russes dans les communes ou predomine la na- 
tionalite blanc-russe selon le compte identique fait: 64,8% 
4) La frequence des Blancs-russes dans les communes mixtes polono-blancs- 
russes selon le compte identique fait: 31010. 
En prenant pour base les resultats des calculs precedents nous obtenons: 
5) Le Pour.cent de la frequence moyenne des Lithuaniens dans les com- 
munes lithuaniennes et les communes polono-lithuaniennes prises ensembre sełon le 
calcul suivant fait: 8,8°/0. 
Calcul: 
Le nombl'e des Litbuaniens votants (dans les ccmmunes Iitbuaniennes et polono-litbuanien- 
nes prises ensemble) = 1863 + 122 = 1985, 
Le nombre des eJecteul's Litbuaniens (dans les communes Iitbuaniennes et polono-Iitbua- 
niennes prises eusemble) = 15886 + 6663 = 22549, 
Ainsi: 
La moyenne frequence des Litbuaniens dans les communes Iitbuaniennes et polono-Iitbu- 
aniennes prises ensemble fait: 1985 : 22549 = 8,8 : 100 = 8,6 u / o ' 
6) La moyenne frequence des Blancs'"russes et de la 
 population d'ici" dans 
les communes blanc-russes et polono-blanc-russes prises ensemble selon le compte 
identique fait 44,5%. 
Calcul: . 
Le nombre des Blancs-russes et de la 
population d'ici- votants dans les communes blanc- 
russes et polono-blanc-russes prises ensemble = 8051 + 5809 = 13860,
		

/Vilniana_034_05_171_0001.djvu

			- 


163 


Le nombre des electeurs Blancs-russes et des la _population d'ic;- dans fes communes blanc
 
russes et polono
blanc-russes prises ensemble: = 12427 + 18738 = 31165, 
Ainsi : 
La moyenne frequence des Blancs-russes dans les communes blanc-russes et polono
 
blanc
russes prises ensemble = 13860 : 31165 = 44,3 : 100 = 44.5n/
, 
Generalisant ces faits et tenant compte de ce que: 
l) Les communes lithuaniennes et les communes polono-lithuaniennes prises ensemble sont 
habitees par 
/1o de tous les Lithuaniens - habitants des communes rurales du territoire elecŁorai, 
2) que dans les communes blanc-russes et les communes polono-blanc-russes prises ensemble 
habitent '/5 de la totalitć des Blancs-russes (y compris la .population d'ici") habitants des communes 
rurales du territoire elecŁorai, 
nons constatons: 
l) La frequence moyenne des Lithuaniens dans le territoire electoral rural ćgale la frequence 
moyenne des Lithuaniens dans les communes lithuaniennes et polono-lithuaniennes prises ensemble. 
2) La frcquence moyenne des Blancs-russes (y compris la .population d'ici" et les Russes) 
dans tout le territoire electoral rural - ćgale la frequence moyenne des Blancs-russes et de la .popula- 
tion d'ici" dans les communes blanc-rnsses et polono-blanc-russes prises ensemble, 
De plus, pour eviter une faute possible: 
3) La frćquence moyenne des Lithuaniens dans les bourgades provinciales de la Lithuanie 
Centrale-egale la frequence minimum des Lithuaniens dans la Lithuanie Centrale (voir partie 1II, chap. 3). 
4) La frćqvence moyenne des Blancs-russes, de la .population d'ici" (et des Russes), dans les 
bourgades provinciales-egale la frequence minimum des Blancs-russes, de la .population d'ici" (et des 
Russes), dans la Lithuanie centrale (voir partie Ill, chap. 3), 
5) La frequence moyenne des Lithuaniens a Lida - cgale la freqllence minimum des Lithua- 
niens dans les districts de Lida (voir partie 1II , chap. 3.) 
6) La frequence moyenne des Blancs-russes, de la .population d'ici" et des Russes a Lida-egale 
la frequence minimum des Blancs-russes, de la "population d'ici" et des Husses dans le district de Lida 
(voir partie Ill, chap. 3). 
En consequence non s obtenons le pour-cent de la frequence moyenne rapprochć du chiffre 
rcel pour chaque groupe national chretien pris separement.
		

/Vilniana_034_05_172_0001.djvu

			164 


c z Ę Ś Ć v. 


- 


UDZIAŁ W GŁOSOWANIU GRUP NARODOWOŚCIOWYCH. 


PODZIAŁ TERYTORJUM 


DIVISION DU TERRlTOlRE 


OBSZAR WIEJSKI 
TERRlTOlRE IWRAL 


Miasteczka Litwy Środkowej, 
Petites villes de la Lithuanie 
Centrale 


L"da miasto 
I ville . 


W ' l miasto 
I no ville 


OBSZAR MIEJSKI 
TERRITOIRE URBAIN 
CAŁE TERYTORJUM 
WYBORCZE 
TOUT LE TERRITOIRE 
ELECTORAL 


;;... 0:1 
u C 
0:1 o 


o o 
A. A. 


Ilość wyborców 
Nombre des inscrits 


I 
 . 
c - 
0:1 ::I 
.
 o. 
'" o 
[;:0. 


'" 


.- '" 
CI) 

 '" 
::I '" 
-- ę 
. '" 
.... u 
.2 c 
'" ... 


 


N '" 


"O ._ 
>. ::I 
oN...., 


'" 
.- CI) 
u 
 


0:1 0:1 
.... .... 


0:1 0:1 


 


>. 


N '" 


'" 0:1 


0:1 0:1 
E- E- 


CI) 


E 


CI) 


'0 
 
b.O o 
O E- 


Ilość 
Nombre 


g 
d 


Polacy Polonais 


licz, przyblitona licz. maxymaIna 
nom, rapproche nom. maximum 


0:1 


CI) '" 
C ::I 
:; (3 
'O '" 
'" .c 
.c '" 
0:1 '" 
;.., 
 
.c - 
N = 
U oC 
u 



 
"'0 .
 

 0:1 
'" C 
'O o 
A. 'O 

 A. 
"'8 2 
o "5 
.c '" 
;.., c 

 
08 
8- 
.... 
0:1 ::I 
C '" 


CI) 
c '" 
-; ::I 
'O
 
'" .c 
.c 0:1 
'" '" 
>. 
 
.c - 
N = 
=-5 



13--4--5-6--7 -8-9- 10 


c 
CI) 


'" 


.
 (/) 
cc
 
0:1 CI) '" 
:

 
 
.." ....::1 
"- ::I 
 '50::" 
=ł wC .c (/)OJ 
u 
._ 
"2 :;.
 
.5 <:o 


lic: 
no. 



 
'0 '" 

 ";j 
o g 
A. 'O 

 A. 
'0 '" 

 =: 
o .... 
.c u 
>. 
 

 .- 


 
'" 
 
c '" 


"- 

 
c 
u 
.c 
. 


; 
. 
< 


.- c 


c '" 



 
 


...J...J 


11 


209,3!J3 23,664 44,2U3 11,010 ::!1O 28g,480 167,738 80'1 175,435 83'8 


51,234 


8,585 


300 


4,145 


7 


1,713 


4,097 


63,964 2,020 


810 3,047 106 


HI5 


2,374 


5,102 27,612 219 


22,HI1 


12,848 7,335 g5'6 


6,721 


2,!I22 


113 


79,348 42,807 


70'5 


83'6 


98,917 53,064 83.0 


43,118 


2 


7,566 88'1 


2,937' 70'9 


84'2 


53,621 83'8 


273,357 25,684 49,305 38,622 429 387,397 22U,802 80"8 229,056 83'8
		

/Vilniana_034_05_173_0001.djvu

			- 


S E C T lON V. 


165 


P ARTICIP A TION ELECTORALE DES GROUPES NA TIONAUX. 


. - 
g ł o s u j ą c y c h I 
d e s v o t a, n t s 
Litwini Lithuaniens Inni chrześcijanie (Biał., tut. Rosj.) Tatarzy 
Autres chret. (Bł.-rus., p. d'ici, Russ.) lydzi i Karaici Ogółem 
I licz, przyblitona licz, minimalna licz. przyblitona licz. minimalna Juifs Tatars et Total 
nom. rapproche nom. minimum nom. rapprochć nom. minimum Karaites 
- 


(1) CI) 

 ;:I 
-; o 
'O CI) 
CI) .e 
.e '" 
'" CI) 
>o 
 


 
u ..<: 
;=: u 



 CI) 
-o c 
c (1) 
c 

 ;'5 
:3:5 

 :3 


 :E 

 
 
>o c 

 .- 
o 
S
 


..... 
'" ;:I 
c CI) 


12 


(1) CI) 
c ;:I 
;; o 
'O CI) 
CI) .e 
.e '" 
'" CI) 
>o 
 

;; 
.
 -5 


13 



 
 I 
'0 (1) 
c 'c 

 
 
:3:5 
ił :3 
'
 :E 

 
 
>o c 
ił .- 
8
 


CI)_ c:: (f.)- 

U) .
 

 
;_:;:: 
 .__._ UJ 
:= u 
"

 
t::

 
"'" .
.r: 
 
 o
 .c p,: ił 
Q)

-=- ....0 u..: :g 

er::
.
 -5c:r:


 

 
-5 .- ż :c c.- 1:; 
 ł:: :E 
c...;g-= t:.:::3. 
-oI 
t:::::E ::1 Q) CI) --;:1 co";' Q) U) ..o U) 
._-
o..5::s .... (I) p. ..5::1 
 
 

.
'S & ;:I 'O ,g.
 
 & "O]::; 
.o c: UJ u) 
 
 
t: CI) v; 
 
 
 
 
>o.u) ,5 
 
 '" ił 0u) oS 
 .e '" ił'- 

 ;:lo CI) CI) ;:I o CI) '" CI) o 8 
g 00 2 
 
 ,8 o o 2 
 
 0..- 
,.....,-ol "";..- I. ..c :::: \ - 
 - I. ..rJ:::: ..- 
"'as:505 0
:C ",as =05 I _
:C ",:5 
C_CI) _ _ u c_ UJ__ _ u t: CI) 
1718-119201-21 


(1) 
c CI) 
'E ;:I 
'O
 
CI) .e 
.e '" 
'" CI) 


 
N 
 

-5 


CI) 

 = 
:B 
 
.
 
 

 ::.::' 
::.::'Qj 
o:: 
 

 
 
'" '" 
!-o !-o 
. CI) 
..... 
 
o oc 
.e u 
>o CI) 
ił .S 
o' 8 

- 

 
 



 

 CI) 
 en 
-;
 

 
(; en 
 
 
CI).e >Oc 
.e'" ił o - 
'" CI) o 
I 
:E S 
 
N ._ .... 
=: -5 
 
 
-- 
24 25 


..... 
'" ;:I 
c CI) 


(1) 
c 
 
"E o 
'O CI) 
CI) .e 
.e '" 
'" CI) 


 
N = 
.
 .r: 
_ u 


22 


23 


14 


15 


16 


2,082 8'8 1,847 7'8 19,670 44'5 12,208 27'6 4,165 37'8 152 72-4, 193,807 67'2 
25 8'3 - - 237 2!:J'3 31 3'8 1,186 38'9 64 60'4 8,847 68'9 


- - - - 15 Ni - - 24-5 10'3 - - 3,182 47'3 
- - - - 311 7'6 - - 303 1'4 68 60.2 43,489 54'8 
25 1'2 - - - 563 11'0 31 0'6 1,734 6'3 132 60'3 55,518 56'1 


1 2 . 107 


8'2 


1,847 


7'2 20,233 


41'0 12,239 24'8 


5,899 


15'3 284 


66 0 2 219,325 64'4
		

/Vilniana_034_05_174_0001.djvu

			ROZDZIAŁ IV. 


Różne dane informacyjne. 
Zawarta w niniejszym rozdziale statystyka wyznaniowa i narodowoŚciowa do- 
tyczy t, zw, okręg6w biernych oraz pasa neutralnego. 
Tak zw. okręgi bierne w przeważnej cz
ści znajdują się obecnie pod okupacją 
litewską (niewielkie skrawki tych okręg6w leżą w pasie neutralnym); w roku 1919-20 
wc.hodziły one do obszaru, pozostającego we władaniu polskiem. W okręgach tych 
wybor6w nie zarządzono wcale wobec faktycznej niemożliwości ich przeprowadzenia, 
Pas neutrelny został utworzony w końcu 1920 r. na życzenie Ligi Narodów, 
dzieli się on na trzy strefy: p6łnocną (powiat Brasławski i Święciański). centralną 
(pow, Wileński) i południo\\<1} (pow. Trocki). 
Wybory w pasie neutralnym odbyły się samorzutnie, zorganizowane przez lud- 
ność, na wieść o wyborach do Sejmu w Wilnie. Większość gmin zaś wysłała dele- 
gację do Sejmu Wileńskiego z oświadczeniem swej niezłomnej woli należenia do Polski. 


CHAPITRE IV. 


Autres renseignements. 
La statistique confessionelle et nationale contenue dans ce chapitre concerne 
les clrconscrjptions et la zone neutres, 
Lu circonscriptjons neutres sont dans ce moment en majorite sous l' occupa- 
tion lithuannjene (des parties inconsiderables de ces circonscriptions sont situees 
dans la zone neutre); en 1919-1920 elle s fcisaient pcrtie du territojre de la Pologne. 
Dans ces circonscrjptions la votation etait impossible, car ni le gouvernement 
de la Pologne, ni le gouvernement pro vi soi re de la Llthuanie Centrale n' avait pas 
moyen de l' ordonner, 
Conformement un desir de la Ligue des Natlons on a institue la zone neutre 
a la fin de l'annee 1920. La zone neutre est divisee en trois spheres: du nord 
(arrondiss, de BrashIv et de Swienciany), centrale (arrondiss. de ViIno) et du sud 
(arrondiss. de Troki). 
La majorite des communes de la zone neutre a delegue ses re presentants 
8 la Diete de Vilno en dedarant sa volonte invincible d' appartenir a la Pologne.
		

/Vilniana_034_05_175_0001.djvu

			. 


167 


c z Ę Ś Ć J. 


SECTION J. 


Okręgi bierne (pod okupacją Circonscriptions neutres (sous }'occu- 
litewską), pation lithuanienne). 
STOSUNKI WYZNANIOWE I NARODOWOŚCIOWE, 
C O N F E S S lON S E T N A T lON A L I T E s. 


OKRĘG WYBOR.CZY l. SZYR.WINTY. 


CIRCONSCRIPTION l. SYR.VINTY, 


c:>. 


- ---- :s - - -- - --- __o --
 ._---_._-
- 
'0", Wyznanie Confession Narodowość Nationalite 
'" u_ 

 -I: e 
OQ) "'''' N >, 
.00- u 
-E N'- >,. 
 '" 
GMINY ",.o 
 '" 
Q)'" o .
 en 
 '" 
 
NO ._.s:: '" 'c fi) :; "C'" Q) :Q 
 
o
 E", Q) 
Q) I: e 
 .- '" '" 

.:c "'''' e'" e 
COMMUNES Q) ::I "'
 o'" -- -< ,_ ::I Q) 
 -< 
o E'O >'0' _o NQ) .c "c Q).Q) '" "'... .-'c 
",'" u'- "'"C "'.... EE 
.;; ::I' .- , 
'Q) Q) :=:"0 00 Q.J:':::: 0- ...'" e", "'- .- 
9 -- O.s:: 
.s:: .....Q) 00 00 .- ue Ou .- ::I N", -
::I 
'0 '" -- .
'" ...-"" .s::.s:: e "'o _e ?;.s:: 

 
c:>. e 
bj)- ",- ",'" "0"0 "'''' 
Z o E=. "'''' ... ... o... -'" "'''' e -- ::lO e 

U 0..0 :E
 VJ::>:< :E:E - 0..0.. ;;3
 ;J;J N"::; E-o.. - 
- - - - - - -- -- - - -- - 
l 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 I 15 
3,!):
71 I 
1 Owanty , , 4,212 3,936 14- 262 
 - - 4. !ł 21i2 - - 
2 Malaty 14.,1.;81 12,763 218 1,4.1'1 i!!I5 - 24 6,140 7 6,677 1,481 .- 57fi 
3 Giedrojcie 11,fi!!ti 10,7[,7 94- 417 4:ł7 - 1 S,tl7:-, 30 2,029 -ł.17 "- 245 
4- Szyrwinty *) . 14,474 li!,O.t.f, H7 l,lS3 l S!) lS fi !1,949 - - <1,109 1,1
3 - 233 
5 Giełwany . , l,!160 1,79fi 17 138 10 -- - 1,7:--:f) -- i!I li!8 6 
6 Muśnicki "') , 7,.1.89 7,2ml 20 239 20 - I 6,2!IO 5 94,5\ 2:
9 -. 1<. 
7 Kukuciszki. 5,tfi(j 4,,902 7 206 !lO 1 
()2 4,m'2 
 23 
 
Ogółem Total ;.9,1,78 51,,408 407 3,tl26 1,087 18 32 37,s78 .Hi 1Ii,1'H2 3,!l26 23 1,123 
Co czyni w % 90'9 0'7 6'5 l'S 0'1 fi:J':ł 0'1 21"2 li';) HJ 
C:;a fai t en % . 
 - - 


-"" 
"C 
"" 


.o 
N 
U 
;J 


OKRĘG WYBORCZY VI. WYSOKI DWÓR. CIRCONSCRIPTlON VI. WYSOKI DWOR. 
l I I I I I I I --- --- I .- I I 
2 3 4 5 6 7 lo; 9 ]0 11 12 I 13 14- 15 
I I I I I I 
I 232 1 
l Jewje *) 4-,593 4,,249 112 232 4,244 36 22 5
 
2 Sumieliszki 8,139 7,732' ]11 236 36 IIi 8 5,144 44 2,592 236 123 
3 Wysoki Dwór 8,315 7,<152 92 34..1 30 5,lt14- 2 2,643 341 14- 121 
4 Hanuszyszki 7,910:1 7,612 19 308 36 l} 3,377 12 4,2
1I 308 4- 
5 Butrymańce 6,U87 5,038 19 813 211i 2,4!i7 2 2,5!18 813 207 
6 Merecz 5,3o:ł 4,U38 2:'0 1,235 5 525 l 3,536 1,235 fi 
7 Niedzingi 4,167 4,U77 14- 76 1,U34 2 2,H57 76 184- Ił 
8 Daugi , , 4',S70 4,ł-70 15 354- 17 14 778 87 3,610 354- 8 33 
9 m. Stokliszki , 1,637 1,231 .W2 3 173 l 1,UGI 402 
---1------- --- 
Ogółem Total -1 I 
a ,U9::! 4fi,29!1 407 5,9!17 97 282 111 22,936 IN7 23,1!I!1 3,9!17 206 567 
Co czyni w 0/O 90'6 0'8 7'8 0'2 0'6 -ł4'!I 0'4 45'4- 7'8 0"4.- 1-1 
C:;a fait en 0/ 0 . 
I I 


*) Część gminy lety w pasie neutralnym. 
Une partie de la commune est sitllee dans la zon e neutre,
		

/Vilniana_034_05_176_0001.djvu

			168 


,- 


, 


V) 
.z 
O 
er. 
V) 
Ll..J 
u.. 
-z 
O 
u 


u 
'(f) 
O 

eJ) 
0::5 
Q 
O
 
e::: 
<.Ll..J 
ZE- 
>-::3 


 
00 
zE= 
« 
Zz 
N 
>-UJ 

.....1 
'D UJ 
· o:t O:: 
....,J!- 

Z 
{jJUJ 
Z 
O 
E- 
.et 
...J 
UJ 
e::: 


;..." ..........Y"f"".. " 


; 
 I S;}Jłny !UUI I 
 
I .
 I 'uoHl1u S;}Jłny " ,_ 
: 
 I 'h\OpOJI1U 'llUl - 
i 
SU;}! Ul1m n!1 I:: I 
!U!MH1,- 
S! I1U OIOd l , ",: 
kmlOd - 
Sj!l1r !ZPAZ I:: 
I 
I
 


>= 
f- 
Z 
;;- 
O::" 
>- 
U'J 


....: 


C 
N 
>, 

 
:; 
O 
N 
'" 
'" 
.... 
Oc 
!::E 


z 
O 
i= 
p. 

 
U 
U'J 
Z 
O 
U 
O::" 
6 


i:
 -c 
'", 
..... . 
::I ::I 
f-c. 
O 
; P. 
; 


, '" I 
c 
.- '" 
:.
 '
 I 
..... ::I 
.- .c 
1-.1 
 
I ...:I 


'" 

 
I: '" 
"00 
 
2 'i" 
.£ 
 
'" c 
i:!3.s: 
co 


: >, o
 I 
u '" 
'" c 
- o 
o_ 
p. o 
p. 


>= 
f- 
Z 

 
O::" 
>- 
N 
U'J 


I 5 ' 
 
'" N -O 
- '" U 
I ..
.
 at: 
1051:1 


...: 


>- 
N 
U 
O::" 
O 
CO 
>- 

 
O 
tIJ' 
O::" 
:>::; 
O 


,::: 


'jUO:J S;}JłI1Y 
'UZAM 'UUI 
S;}JCOpOlnJo ' COl 
!UMtłSOh\I1Jd - 
s;}nb!I O ł l1 :) \ - 
A:J!l O ł l1 )f - 
'jUO:J S
Jłny I C 
'UZAM 'UUI - 
s;mb!loł!1:) I CO 
A:J!lOł!1)f 
°jUO:J S;JJłI1Y l ' 'X 
'UZAM 'UUI 
saxopoqpO I "'" 
!Uh\CłSOMI1Jd 
S;} l1b !lOł l1 :) I - 
Z 


U'J 
tLJ 
Z 
=> 
::E 
::E 
O 
U 


::s 
O 


I 
apJO.p OJ
WI1N 1 _ 
I1Mo>/pł:7Jod I1qZ:J!1 


j 


<>=2;f. 1 f;3 
,.o eJ ł::\I _ 
- 
I i I , I "11 
I ' I l. i i II' 

o:;oo IO>
 _ I I 
 
-- I.C' 
;::>;::>g??=>::r>;::> 
O>MO>O>_'C<-- I M 
l_ C\I O M 
 t- ł:- 
"'0_ 0>0 00 
",'CO,;M- ",,' cD 
I I i I I I II 
-ao i - I I I 1 1-:- 
I ... 
 i 1'<:> II :;;: 




;;:;
 II 
 
,- COl O> ,- -ao C> CO, I O 

:3$g


 
 


...OO
- -"'CD'" l""'" 
C'I: _ 


C'I: 



oo

f6

 
 
c.J'Zc.o
::r,:.
_ 00 
ł..!1"'-łti!Jf"'-"'wtifI1""_"r-.."aD'" 
... 

-- -O 


CO. 


e 
-*,. Q.) 
.- =o 
. .
 
 >,*,
 b.O 
>, o
c 1:'- '" O 
"E
EO
 

'g 



 

"fJ)
 
i:: "'0_ N0- ::s ::s 
O::SOU'Jo::E:,G 


-C\l"".ęłL":
r:-. 


ci I er., 
O I 

 
Q l 



I
 
o ,-' 
U'J I 

 I :::; 
- 

 


- 
N 
U 
O::" 
O 
CO 
>- 

 
O 
g;J, 
:,G 
O 


I I i ,- I I i : I ,- 

I C\1 I - I 
 ł I 
 
I 
o-JMCO\ I C\1oo- 1 
 
...OO-c:o::r><':)Ml_-ao ! 00 
...... 
 -.:t C\I C'.I 
 
,- 
 M - er., CO. - - ::r> ! er., 
gj 3 :::. 
 
 
 
 
.::: 
 :'2 
...ł;..O...O..ro..
.. _.. g:f 


.'\? J v- '"" 






S
:!.gs I 
 
- _ c.I .:: 


I I I I I I;;: I 


I , I COl ! I : I 


O"J o ...a-Ia 
I
'I
,S.-I 


-ao 


c-.'JO-"'M-Cooł
 l '" 

 l- 
 Jj - 
 - .t:' 
 -.:t 
COl M JO- M'Od> 
 
CO; 


M 


I I -I I 1 I I .1 


C\1 
- 


l I I I II 
 I 


! I:: I l 


o 


I I I C'> I I I t 


'" 


':'łJ"="I:r..r:/;JX:DI_=-_ \ ,- 
eJ :') 
 l- 0".1 Cł: .C - 
 o; 
1:':\ 
 C'-I ar=- lC" \Xl 
::. ..- 
";\-i
i
"r;ł.J"
"'C\i,:,:"-: 
.. 


00 


,- 



 


li: 


-ao 


M 


f."i: C/) ł
 _ r- 
 L- ::,11- C\I 
o: M _ 00 00 o c.D l- M 
 
..Q....Mo;;=-
-OOc.c: 0... 
-ao.oo.oo..... ",'.6 'Od>' "",,'_' ;;::; 


C\1 


" . .. -co 
... o 
.._.
:;;'" '
 f- 
.
Q 


 .&. U) 
".
.-

NC.:;;: E 
'" Q) 
 '" 
 u 'N ,- .3 '" 
.
o e - '" ::s ... "'"'O 00IiU'J :o 

 >,I:........"'::s 00Ii 

J5
:i:d5
z8 ej O 


- C\1 M -ao 10 '""' L- 00 '" 


! I-
- 
i I COl 
I ,- 
I 
_ 


. oc 00 
I
 


II 
: 
,I 
 , 
II 
 I 
I I COl 


I 



 
:; 
'" 
c 
'" 
c 
o 
N 
.s: 
'" 
c 
'" 
."'0 
5 '" 
>, .", 
EE 

 .00 
::s..... 
'" '" 
c G.I 
.
 
 
'" ::s 
Cle 

 g 
u 
>, 
oN '" 
",- 
- '" 
>,"'0 
o:; '" 
e: 
00Ii
 
'U C. 


 
 
u=> 


**
		

/Vilniana_034_05_177_0001.djvu

			1ńV 


CZĘŚĆ ']1. 
p A S N E U T R A L N y, 
STOSUNKI WYZNANIOWE I NARODOWOŚCIOWE. 
CONFESSIONS ET NATIONALlTES. 


CAł.Y PAS NFUTRALNY *) 


.. 

 
00; 
.:.:
 
"O "O 
... 
 
NO 
0:0 
P-o 
2

 
NE 
U - 
:iź 


STREFY 


SPHERES 


1 



 


1 
2 
3 


Północna - du Nord . 
Centralna - Centrale 
Południowa - du Sud 
Ogółem Total. 


STREFA PÓŁNOCNA. 
(pow. Brasławski i Święciański) 
-; \ GM1NY**) 
COMMUNES **) 


I,S Dukszty . . . o , 
IiI Ły ngmiany o . . . 
Ogółem Total. 


STREFA CENTRALNA. 
(pow. Wileński) 



 
'o '" 
u..... 
.s:: s:: 
'" '" 


 N N 
.
 
 CI) 
 CI) UJ 
 CI) (/):>, (/) VJ 
 UJ 
E C/) 
 
 
 c "a 
 
 
 
 s:: °5 
 
E o; >.0' ...; 
"E .
 o
...., ;::! >.0''''; 
 ::s .
 
...., ::s 
o; "O .
:.:: 
:'::: < >'''' oc: 
 < .
:.:: 
:'::: < >.'" '2°
 < 
_ _ - 0...._ u s:: I '-::S 'N I - o ....- u s:: .-::s 'N 
"o 
 .£ -5 ._.
 
..9 
..c "C -- .8 -5 --
"
 
.9 
.c "C 
blJ o C..:I
 o""" c 00 -...... 
 C t"O
 0""" c: 00......- >-. c 
o f-o ::.:;U ::E 
 .5 o.. o.. ;J:i oN .5 ::.:;u::E 
 s:: o.. o.. ;J:i oN .5 
-- ---.-- 

 ". fi 6 7 I I< 9 I 10 11 12 13 B 15 16 17 
7,524. 7,270 1 4-1 1 213 733 6,
.j.6 1 4-1 1 30.f. 96'7 o.:; 2'8 9'8 85'7 0'5 4-'0 
17,4-07 15,ti02 1,566 239 15,380 2961,566 W5 
m'6 !N) 1'4 88'.f. 1'7 9'0 0'9 
7,345 6,74.8 375 222 4-,256 2,514., 37;) 200 91'8 5'1 3 0 1 58'0 34-'2 5'1 2'7 
32,276 29,620 \ 1,982 1 674 20,369 9,236 1 1,982 1 
69 91'
 

 63'1 28'7 1
1
 


-
- 
I 


_L
c!
y absolutne 
Wyznanie 
Confession 


Chiffres absolus 
Narodowość 
Nationalite 


SPHERES DU NORD. 
(arr, de Braslav et de Svienciany) 


3 4- 5 I 6 I 7 I 8 I -9 1 10 
3,821 3,590 24- 1 207 337 1 3,283\ 24- 177 
3,703 3,680 17 6 3)1} 3,Hi3117 127 
7,524. 7,270 I
I
 733 1 6,4-.j.6 1
 30.f. 
SPHERE CENTRALE, 
(liTr. de ViIno) 



 ol 


2 


.j. 


5 


6 \. 7 
I 


l/a Jan!szki , 2,t;47 2,657 162 28 2,601 I 

kr.-p. inc. Niemenczyn 2M 254. - - 254 
" ". Podbrzezie . Mil 554 - 7 559 
1/8 Oiedrojcie 3,77H 3,362 2;)6 !fiO 3,403 
2/, Szyrwinty 6,446 5,2H8 1,117 41 5,091 
Skr. - p. inc. Mejszagoła ti2X 628 - - 62t; 
1/8 Muśniki 2,!-;!J3 2,859 31 3 2,1<4..f. 
i7,.W7 15,602 , 1,566 1 239 - 
Ogółem Total. 15,31:;0 


STREFA POŁUDNIOWA, 
(pow. Trocki) 


'-3 I 


I 8 ! !I 1 10 
56 l ti2 1 2: 
27 2;)ti 
2 
197 11,
i 41 
16 1 31 2 
296 1,566 1 165 
SPHERE DU SUD 
(arr. de Troki) 


1 I 


2 


3 


4 I 5 I 6 1 7 I 8 --I 


- 
9 I 10 
- 
25 
21 105 


t/ 3 Jewje 1,7!J0 1,755 - 3:) 1,7135 
tia Troki 1,44.0 0 1 ,272 21 147 1,314 
Skr,-p. inc, Sumieliszki 231 231 - - 231 
t!, Rlldziszki 9fi!/ 933 -- 36 879 
Skr. -p. inc. Hanuszyszki filO [)25 85 - 32 
1/4 Olkieniki 2,301:> 2,032 26!J .f. 35 1 
--- 4-,256 / 
Ogółem Total . 7,345 6,748 375 I 222 


33 57 
493 8i) 
,H!'R 2,,9 13 
2,514- 1 375 200 
I 


SECTION II. 
ZON E NEUTRE 


TOUT LA ZONE NEUTRE *' 


Procenty 
Wyznanie 
Confession 


0_ 
Pour-cent 
Norodowość 
Nationalite 


*) Z braku danych opuszczono: 
na północy - polskie osiedla gm. 
Smołweńskiej, - na południu -- litew- 
skie osiedla gm. Orańskiej. Brak wpły- 
wa jedynie na absolutną cyfrę zaludnie- 
nia, nie zmieniając zasadniczo wzajem- 
nego ustosunkowania wyznań i narodo- 
wości, 


- 


*) On n'a pris compte: dans la 
sphcre du nord - une partie de la 
commune de Smolva habitee. en ma- 
jorite par les Polonais, - dans la 
&phere du sud-une partie de la com- 
mune de Orany, habitee en majorite 
par les Lithuaniens, On peut supposer 
que l'inexactitude, qui en resulte, ne con- 
cerne que le nombre to tal de la popu- 
lation dans le territolre electoral et 
n'altera en aucune fa
on la proportion 
des groupes confessionnels et natio- 
naux. 


**J Ułamek przy nazwie gminy, ozna- 
cza, jaka część tej gminy Idy w pasie 
neutralnym, 


**) La fracŁion prcs du nom de 
la commune indique, quell partie de 
cet commune est situee dans la zone 
neutre,
		

/Vilniana_034_05_178_0001.djvu

			ORGANIZACJA GŁÓWNEGO KOMISARJA TU WYBORCZEGO 
NA TEREN LITWY ŚRODKOWEj, 


A, Kierownictwo: 


I. Główny Komisarz Wyborczy - Wincenty Łuczyński, 
II, Sekretarz - Wojciecb Umiastowski. 


B, Wydziały: 
I. Ogólny - Kierownik Wydziału Waclaw Siawcillo. 
a) referat personalny, 
b) referat kancelaryjny, 
c) referat finansowy, 
d) referat kasowy, 
ej feferat gospodarczy. 


II. Organizacyjny - Kierownik Wydziału Jan Wiścicki 
aj referat instrukcji i kontroli 
b) referat techniczno-wykonawczy. 


III. Prasowy - Kierownik Wydziału Wiktor Piotrowicz. 
a) referat prasowy, 
b) referat informacyjny. 


,\!llr. Jfll4 
UIIWttl.:fltOU 
.'CI1"I.
		

/Vilniana_034_05_179_0001.djvu

			f\a..pć\ uryznNJtoIDc 
tQreuvu1yborcZQqo 


-/.-
f--r""-'.
 
I' \
, IB01Nft 
, EAl:.KVNY ł-L1NO I. }lm..O- I.;m. .-. 

 __ . ""./ -ł"J:.J /.. '..łR- ' 
. 
./ .PLV..a;A , 
_ ., ,1łOfJKA. , \ 
, -..:;,- -"' 11,1. 
 \ ".,- 
-' BOR \ . '........ \/ , 

 O \ -'" I 
"Sa.. \ - I '.HI0JrY \' 
\ J
TYr---- lIt,..
 ...9 DZZ ) 
\-/---V"łT I OP.8A"\.. ..... " ..... \ 
L 
 " , AUr .,. ,,/......... , 
-TY RYM.B
 " 'V '" 
&, I- _q5.f" ' poHOJT ( " 
.. I ........._ -ł \ JODY \ 
- BOHlN" ' ""' I 
, WlDZ
 I ," 
\ ..........-. I - --- " --ł 

"....,.. &,.. I" - 
\ 
CI5ZIC1: I I ...... '\.L1.!z.n ł-- - -' IHVMIENOWO 
/ \.. J 
.) ./ I 19,' r- - - - - ........ o.f 
OWA'NTA __ 
 .......,......L....
 .J4-'<'a t I T\t'E
& POSTAWY" 
 ZoU;I'.IID. 

..- L.. ....... J,'f _ _,./ -- MI£... 
 ')3,9 / 
. 
 ' .ł,velG 
'\ MA'LJATY )...-". \ h.QI.O
JS2;"I L
GJANY\),-""/ r I r.!i: 
\. l " .... I' · 
 9
o__"" tlt,f ,i'OINt iLvt;
1 , .....r.

Jf0t // "\ I -
 
L- -,.. { ' 
".. PO
E

ł....-';. , _ L'PNI
_Jo _-
 , 
\ ", I I .
B:': : / - - l...../ - \.. .",r BAI@Z
Y 
J . " " BEIt..!iZ/rY" 
1"K.1l:1 
 J LID 
A ]E.W]r.ł (- -- \ r--- 
. ...
4 _ ..łt 
 'TA"J:tN
 O 
",- \ 
"I / 
i HO'ZłA : I \ NO\JVYD'N - - __ 10 J." ....'t I.ł. -.",...,..
 ,. 
. 1--... _ ....." ',-, ,.... 0ty ....t-..: ,...J --=::.--= ,DOK..... 'OV'
I
LO
 
t l . I - r- .\' ..... =- ',eST- '.... /w.\
'Lł-J _ ł'1 1YTQ -= 11>0. / 
J.£%I01'Q' L-AU<. "'

\"ttA,(SZłQ,../'''-=- ',' I ,H
 ' J I 
GJłOflNO - O ' /--.- '".,-..../"-'::-\ I
.
, L1!::aI 
' -= \ fMlr\ I ," 
..... ' - "...... - łt 
 , .'.., . NO 
Jn 
1-.....SK.\t)r.L....,......K{I
 .)Zavc.zv..... _.-- .-"......--:::- 1i -..... 'I f 'W U 
\,. _,.. '.... _....'" 1t1'0I1
 3'.10 C
o.t..VDO"" 
 K:.A ,,-.....-.... l o 
« . - rL\IN
 I./<"t' 
. '" -
 - ,1"0;1 _ - 
,_., '\ 
, ," '- --\. 1i..Ii6ZĄN
'... - - .,f:.. "\ 
I -
 1-'" (l" 
' . "",1 / .... - .,-. ,ZDZ'!i
I
 G Df'inIi"V 
. J " >" , 1H r . I IjU 
 I ,/ \ 
U.uJ.J, 
""'" Iq.
_ \ >....... 
 I BIIc,ow,);' 
I :
lI!.wi.:"(
-\ } "o ' -_'1.
'
' \vwo-, 
i. , ....

;:.
 ł. /... -_/ T(!-f-
 
'-- ,",: ,\"."" I. 
..... ) ,
Q3,: I .
. ,,'" 
. 
r \ , -.... " 
 
,.,.... ; '; '''i I } . 
. J , \ 
' I .. 
(Q)WOL
 (Q)SŁONftL 


"WYDANIE 
GENEąALNEGO 1{OMIfAIHA1'VWYBO
ZEGO 
"W1LN0195l.£ - 


MIŃSK O 


-
. 


LEGENDA 
.s
...
-'\ -/,'1.000.000___ 
G
AIV'f;E POWI'ATcfw 


- __..ł-,...."''''''''..-_ I, 


.I, ',Q/łf11Y 



 Q1{I'łN/U!. OI(/{/1>Ciaw WYBCJ'(CZ'YGH 



TOL.łIC'y PONAD 75;% 


SZANIł - W!FJ<:!Z. 
TOt.I(1ołVIL. o
		

/Vilniana_034_05_180_0001.djvu

			1 


I 


li 


t 
, 


,t
		

/Vilniana_034_05_181_0001.djvu

			\ 


.J- 
E R R AT A. 
Stronica Wiersz od Wydrukowano: Powinno być: 
góry 
5 16 wprowadzenia wprowadzenie 
9 26 owe owo 
14 21 i 22 H. P. HP 
15 6 (48) 48 
25 45 udzielaniem udzielanie 
26 12 letało 1etały 
27 24 w dn. 5.VII. w dn. 5. XII. 21. 
28 33 pracowiłtości pracowitości 
34 8 wyra:tne wyra:tnie 
35 41 jaknajprędzej. jaknajprędzej, 
38 13 zadanie zadania 
39 17 wziąść wziąć 
40 41 uprawniona uprawiana 
43 12 wschodu Wschodu 
48 4 włoścjańskim włościańskim 
48 14 ewentualne ewentualnej 
53 42 poczem o czem 
54 17 obwodowa ch obwodach 
"II 56 19 d'Hondta'a d'Hondte'a 
66 13 powitania powstania 
70 43 europejskiej europejskie, 
81 15 nazwisko nazwiska 
82 22 umieszczono umieszczano 
84 38 beztronność bezstronność 
91 15 XIlI VIlI 
149 20 minimalną maksymalną 


Page Ligne du lmprime Doit - etre 
baut 
99 1 Le objet L'objet 
99 4 Las superficie La superficie 
99 14 D' Autres Autres 
100 5 arce ave c 
100 10 On a pas On n'a pas 
102 7 compte comptees 
136 8 chretiens chretiennes 
136 14 listes electoraux listes ćlecŁorales
		

/Vilniana_034_05_182_0001.djvu