/Sponsorzy_011_02_001_0001.djvu

			.,o
 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEŁ HISTORYCZNYCH 


OPRACOWAŁA 


KOMISJA HISTORYCZNA POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI 
PRZY WSPÓŁUDZIALE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 
WE LWOWIE, POZNANIU, WARSZAWIE I WILNIE 


Z PODOBIZNĄ DOKUMłNTU RUSKIEGO 


W KRAKOWIE 
NAKŁADEM POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI 
SKŁAD GŁÓWNY W KSIĘGARNIACH GEBETHN£RA I WOLFFA 
WARSZAWA -- KRAKÓW - POZNAŃ -LUBUN -ł.ÓDŹ-WILNO 
1925 


I.
		

/Sponsorzy_011_02_002_0001.djvu

			ł 
I 
ł
		

/Sponsorzy_011_02_003_0001.djvu

			INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEŁ HISTORYCZNYCH 


OPR '\COW AŁA 


. 


KOMISJA HISTORYCZNA POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI 
PRZY WSPÓŁUDZIALE TOWARZYSTW NAUKOWYCH 
WE LWOWIE, POZNANIU, WARSZAWIE I WILNIE 


1 . 


Z PODOBIZNĄ DOKUMENTU RUliKIEGO 


W KRAKOWIE 
NAKł.ADEM POLSKIEJ AKADEMJI UMIEJĘTNOŚCI 
- SKŁAD GŁÓWNY W KSIĘGARNIACH GEBETHIIIERA I WOLFFA 
WARSZAW A KRAKÓW - POZNAŃ-LUBLIN -ł.ÓD:t-WILNO 
1925 


I 



 


, 



v e. 

 +. 
-< 
-; 
. 
vł/ .
		

/Sponsorzy_011_02_004_0001.djvu

			O.oboe odbicie I An:hiwum Komi&ji Histerycznej S. 2. T. II (0(6In. zbioru XIV). 


Drukarala Uoiwortytekl J-.rOeU
&luelfO pod -aan¥lun J. ł\iłipo-łHelo. 


O.YJO/2rfJ 7 


7
) 


-/-.
		

/Sponsorzy_011_02_005_0001.djvu

			Instrukcja wydawnicza 
dla średniowiecznych źródeł historycznych. 


Opracowala 


Komisja Historyczna Polskiej Akademji Umiejętności przy współudziale 
Towarzystw Naukowych we Lwowie. Poznaniu. Warszawie i Wilnie. 


UWAGI WSTĘPNE. 


W naszej praktyce wydawniczej niema dotąd ustalonych zasad. zwłaszcza 
w zakresie tródeł średniowiecznych, jeśli bowiem chodzi o źródła pótniejsze, 
od XVI w. począwszy, to przynajmniej dla niektórych ich rodzajów istnieje 
doskonała instrukcja ś. p. prof. Wincentego Zakrzewskiego p. t. ,. Jak należałoby 
wydawać zbiory listów i aktów historycznych z wieku XVI lub pótniejszychc l). 
Natomiast dla źródeł wcześniejszych, średniowiecznych, nie posiadamy dotych- 
czas takich wskazówek. to też w wydawnictwach tych źródeł panuje pod 
wielu względami niepewność i rozbieżność metod wydawniczych. gdyż każdy 
wydawca szukał sobie własnych dróg i każdy wprowadzał inne zasady I). 
Uwagi krytyczne o tych metodach, stosowanych u nas w wydawnictwach 
dyplomatycznych i o polemice stąd wynikłej, podał Dr Władysław Semko- 
wicz w zbiorowej rozprawie p. t. .Działalność naukowa Fr. Piekosińskiego c S). 
Potrzebę ujednostajnienia zasad wydawniczych odczuto już oddawna 
zagranicą i przez wydanie odpowiednich instrukcyj starano się wprowadzić 
pewien ład i ustalić porządek w tej dziedzinie. Wprawdzie nie osiągnięto 
dotąd porozumienia w kierunku uzgodnienia zasad wydawniczych w całym 
świecie naukowym (mimo nawoływań o to ze strony Giry'ego. Krumbachera 
i in.), przecież jednak w praktyce ustalono cały szereg zasad. których prze- 
strzegają najnowsze publikacje zagraniczne. 


t) Rozprawy Akad. Umiej. Wydz. hist. filoz. VII (Kraków 1877). Dodatek str. I-XXX. 
") Slaral Bi
 te sprzeczne metody skoordynować prof. M. Handelsman w swej Historyce 
Cz. I. Zasady metodologji historji (Zamo'ć 1921) 146-157. gdzie lei podaje Iiteratur
 polskI). 
i zagranicznlJ tego przedmiotu. 
'J Kwartalnik Historyczny XXII (Lwów 1908) 188- 21 9. 


a 


I
		

/Sponsorzy_011_02_006_0001.djvu

			2 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


Ujednostajnienia metody wydawniczej dla polskich tródeł średniowiecz- 
nych i dostosowania jej do najlepszych wzorów praktyki zachodniej, domagają 
się nietylko potrzeby n a s z e j nauki ale także wzgląd na naukę zagraniczną, 
która sięgając do polskich wydawnictw źródłowych, spodziewać się w nich 
będzie porządku, ustalonego w duchu zasad, stosowanych na Zachodzie dla 
tego rodzajt1 wydawnictw. W tej myśli Komisja Historyczna Polskiej Aka- 
demji Umiejętności w Krakowie, przy współudziale Towarzystw Naukowych 
we Lwowie, Poznaniu. Warszawie i Wilnie, ogłasza niniejszą instrukcję wy- 
dawniczą. Ułożona ona jest na podstawie projektu, przedłożoneg3 przez prof. 
Władysława Semkowicza a przedyskutowanego w wybranej w tym celu 
 łona 
tejże Komisji osobnej podkomisji a następnie w specjalnych komisjach wspom- 
nianych Towarzystw Naukowych; po uwzględnieniu i uzgodnieniu przeważnej 
części ich cennych uwag. Komisja Historyczna na posiedzeniu swem t.lnia 
17 grudnia 1924 r. przyjęła ustaloną przez podkomisję redakcję niniejszej 
instrukcji. 


Cel instrukcji jest czySto praktyczny. Ogranicza się ona wyłącznie do 
techniki wydawniczej, t. j. do sposobu odtworzenia w druku tekstu źródła 
średniowiecznego (bez względu na jego rodzaj) i do redakcji aparatu nauko- 
wego, mającego ułatwić historykowi korzystanie z drukowanego tekstu bez 
potrzeby sięgania do rękopiśmiennego pierwowzoru. Nie zajmuje się przeto 
ta instrukcja innemi zagadnieniami z zakresu metody wydawniczej, jak sprawą 
gromadzenia materjałów źródłowych, badania ich autentyczności, analizy prze- 
katów źródłowych i sposobu ustalania tekstu (restytucji, emendacji). Tu obo-. 
wiązują ogólne, znane każdemu uczonemu zasady krytyki historycznej, w ra- 
mach której nie podobna krępować wydawcy jakiemikolwiek szczegółowemi 
przepisami, podobnie jak zupełną swobodę trzeba mu pozostawić w doborze. 
zakresie i układzie materjału źródłowego, gdyż to zależy od charakteru i ro- 
dzaju wydawnictwa. 
O jednem wszakże trzeba pamiętać: że źródło historyczne może intere- 
sować historyków a nawet niehistoryków z różnych punktów widzenia. Tak 
np. dokument może służyć jako źródło do historji politycznej, historji prawa 
i ustroju, stosunków gospodarczych i cywilizacyjnych, gdzie większą wagę 
przywiązuje się do samej treści jego wewnętrznej; ale np. krytyka dyploma- 
tyczna niemniejszą wagę przykłada do zewnętrznej strony dyplomu, nawet 
do pewnych właściwości pisowni, która też może przedstawiać niejakie zna- 
czenie dla filologji średniowiecznej i językoznawstwa, nie mówiąc o nieokre- 
ślonych jeszcze celach, w których i inni uczeni zechcą w przyszłości korzystać 
z wydawnictwa źródła średniowiecznego. Mając te różne potrzeby i zaintere- 
sowania na oku, instrukcja pragnie pogodzić czysto praktyczny wzgląd uła- 
twienia w korzystaniu z tekstu, z naukowym wymogiem zachowania i nieza- 
cierania oryginalnego charakteru źródła; stąd ten kompromisowy jej charakter. 


-.-- 
l 


t 


ł 

 
I 


-
		

/Sponsorzy_011_02_007_0001.djvu

			DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEł. HISTORYCZNYCH 


3 


Dla uniknięcia zaś szkodliwe
o szablonu, gdy chodzi tylko o ład pewien 
w dziedzinie techniki wydawniczej, niektóre przepisy podane są w formie 
norm, nie bezwzględnie obowiązujących, lecz raczej wskazówek i zaleceń o cha- 
rakterze fakultatywnym, które licząc się z danemi warunkami i potrzebami, 
nie mają zamiaru krępować zbytnio indywidualności i upodobań wydawcy. 
Przy układaniu niniejszych wskazówek starano się nawiązać przede- 
wszystkiem do własnej tradycji, uwzględniając to, co doświadczenie i praktyka 
naj wybitniejszych naszych wydaw(;ów wniosła do skarbca nauki polskiej. 
Równocześnie jednak wzięto pod uwagę ustalone już w nauce zachodniej 
zasady wydawnicze, już to podane w przedmowach i stosowane w praktyce 
najlepszych wydawnictw zagranicznych (np. przedmowa T. Sickla do l tomu 
Diplomatum w Monumenta Germaniae, 1
79 i 1884), już to zawarte w na- 
stępujących nowszych instrukcjach ogólnych: 
I) Redactionsplan fUl' das Urkundenbuch der Stad t und Landschaft 
ZUrich, entworfen von Dr P. Schweizer und genehmigt durch die Commission. 
ZUrich 1885. 
2) Bestimmungen Ober die Herausgabe der Geschichtsquellen def' Pro- 
vi nz Sachsen. Halle a. d. S. 189 I. 
3) lnstruction pour la publication des textes historiques. Academie royaJc 
de Belgique. Bulletin de la Commission royale d'histoire, tome LXXXVI. 
Ile Bulletin. BruxeIles 1922. 
4) Report on editing historical documents. Bulletin of the Institute of 
Historical Research. Vol. I. Numb. I. June 1923. London. 
Ze względu na odrębny cel i charakter wydawnictw pomników norma- 
tywnych, prawnych i gospodarczych, zamieszczono niektóre wskazówki do 
wydawania takich źródeł w osobnym dodatku. 
Ponieważ wydawca nie zawsze sam sporządza odpis i opis źródła, lecz 
posługuje się w tej pracy nieraz pomocą mniej lub więcej wprawnych kopi. 
stów, którym daje odpowiednie wskazówki, instrukcja nie mając zamiaru krę- 
pować w tym względzie wydawców, jedynie tylko dla ułatwienia im tej rzeczy, 
podaje w osobnym dodatku wskazówki, jakichby się kopiści trzymać powinni, 
aby kopje ich odpowiadały jak najlepiej potrzebom wydawcy. 
Dołącza się wreszcie kilka wzorów, objaśniających szereg przepisów 
niniejszej instrukcji. 


1* 


-
		

/Sponsorzy_011_02_008_0001.djvu

			4 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


-- 


ROZDZIAŁ PIERWSZY. 
Odtworzenie tekstu źr6dłowego w druku. 


A. PISOWNIA I INTERPUNKCJA. 


I. Zasady ogólne. 


I. Tekst drukowany winien ile motności jak naj wierniej odtwarzać 
przekaz rękopiśmienny źródła. Od tej zasady istnieją dla pisowni i inter- 
punkcji nitej wskazane wyjątki. uzasadnione potrzebą ułatwienia w czytaniu 
i zrozumieniu tekstu. Przepisy poniższe obejmują ze względu na jednolitość 
zasad wszystkie części przekazu: zarówno właściwy jego tekst, jak nadpisy 
oraz wszelkie zapiski marginesowe i dorsalne. Jeśli wydawnictwo średnio- 
wieczne obejmuje w jednym tomie i wiek XVI, zachować dlań nalety te 
same zasady. 
2. S k r ó c e n i a wszystkie należy z reguły rozwiązywać w całej pełni. 
Wyjątek stanowią: 
a) Konwencjonalne skrócenia. jako to: etc. (et cetera), ss. (subscripsi), 
mpo (manu propria), NB. (Nota Bene, tylko w rękopisach). 
b) Powtarzające się często w danem źródle, zwłaszcza w rachunkach wy- 
razy techniczne, szczególniej w zakresie pieniędzy, miar i wag, np. den. (de- 
narius), fer. (ferto), fi. (florenus). gr. (grossus). scot. (scotus), sol. (solidus); dla 
funta (libra) znak 'fI,. podobnie jeśli często się powtarza: ord. (ordinis). 
c) Powtarzające się zwłaszcza w późniejszych źródłach wyrazy służące 
do oznaczenia dostojeństwa lub tytułu, np. lII is (lIIustris). lllmus (lllustrissimus), 
Mtas (Maiestas), RU' (Reverendus), Rm... (Reverendissimus), S.u, (Sanctissimus), 
S'., (Sanctitas), Serm... (Serenissimus), Ser'.. (Serenitas), V. p.; (Vestrae Paterni- 
tati). Wyrazy te motna także skracać przez ściągnięcie (kontrakcję): Mtas, 
Stas. Skracając jednak te wyrazy, nalety je podać w katdej jednostce wy- 
dawniczej pierwszy raz w pełnej formie. - Za pomocą sigi ów skraca się 
nadto: B. (Beatus). BB. (Beati), S. (Sanctus), SS. (Sancti). We wszystkich tych 
wypadkach, w razie częstego użycia większej ilości skróceń. nalety ich wykaz 
objaśniający podać na początku wydawnictwa, bezpośrednio przed tekstem.
		

/Sponsorzy_011_02_009_0001.djvu

			.
. 


A 


DLA ŚREDNIOWII!:CZNYCH ŹRÓDEł. HISTORYCZNYCH 


5 


d) W datach należy pozostawić. zgodnie Z pisownią przekazu, określe- 
nia rzymskiego kalendarza w formie skróconej: kał., non., id.. jeteli nie 
można być pewnym. w jakiej formie i w którym przypadku pisarz zamie- 
rzał ich użyć. 
Imiona własne podane w przekazie źródłowym tylko początkowemi lite- 
rami (siglami), nalety w razie zupełnej pewności uzupełnić w tekście, zamiesz- 
czając uzupełnioną część w nawiasie np. W(ladislaus). Jeśliby jednak wydawca 
miał w tym względzie jakąkolwiek wątpliwość. pozostawi w tekście tę literę 
początkową, a przypuszczalne rozwiązanie imienia poda w przypisku do tekstu. 
W razie, gdyby rozwiązanie nieregularnie skróconego wyrazu sprawiało 
wydawcy trudności lub budziło wątpliwości, należv w tekście podać domnie- . 
maną lekcję. w przypisku zaś formę skrócenia w druku wiernie odtworzyć, 
zaznaczając przy tern inne możliwe rozwiązania. 
Silnie skrócone części wyrazów, zwłaszcza końcówki łacińskie gerundiów 
i participiów. których forma budzi wątpliwość. rozwiązuje się w nawiasach 
okrągłych, np. venden(dum) lub venden(di), reservan(do) lub reservan(tes). 
Pisownię skróconych wyrazów należy w razie wątpliwości (np. gra = 
gratia lub gracia, Ira = litera lub littera) zastosować do zasad ortograficznych 
danego pisarza albo też danej kancelarji, w braku zaś jakichkolwiek wska- 
zówek. do praktyki odpowiedniego miejsca i czasu. 
3. W i e I k i e I i t ery. \\' użyciu liter wielkich stosować należy praktykę 
nowoczesną. bez względu na pojawianie się ich w źródłach wieków średnich, 
w których nie było w tej mierze żadnych ustalonych zasad. Pi
ze się przeto 
wielką literę: 
a) Po kropce, rozpoczynając nowe zdanie; po dwukropku tylko wtedy, 
jeśli następuje po nim cudze zdanie. (np. cytat biblijny lub tekst statutowy). 
b) Imiona własne osób, nazwy topograficzne (miast a zarazem ulic. bram 
miejskich, a dalej wsi. rzek, jezior itd.) oraz nazwy narodów i państw. W zło- 
tonych nazwach państw imię pospolite pisze się małą literą (np. regnum 
Poloniae. magnus ducatus Lithuaniae). Te wyrazy pospolite piszą się jednak 
wielką Iiterą
 jeśli zastępują nazwy państw lub krajów (np. Regnum
 Res- 
publica. Corona w znaczeniu Polski. Magnus Ducatus w znaczeniu Litwy). 
c) Przymiotniki łacińskie utworzone od imion własnych (np. episcopus 
Cracoviensis. grossorum Polonicalium). 
d) Tytuły dostojnych osób, ale tylko walIokucjach np. Rme Pater, V. 
Regia Mt.. (Vestra Regia Maiestas). Jeśli o nich mówi się w trr:eciej osobie, 
tytuły te daje się małą literą. 
e) Grupa wyrazów religijnych oraz związane z niemi przymiotniki. jak 
Deus, Deus Omnipotens, Dominus (w znaczeniu Deus), Beata (także Gloriosa, 
Sancta) Maria Virgo, Eccłesia w znaczeniu Kościoła powszechnego (ale także 
Eccłesia Orientalis), Sedes apostolica i t. p. Wszystkie sakramenta pisze się 
małą literą, dutą tylko Eucharistia. Corpus (Sanguis) Domini.
		

/Sponsorzy_011_02_010_0001.djvu

			6 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


f) Nazwy niedziel, świąt i czasów kościelnych (np. dominica Letare. 
Ascensio Domini, dies Cinerum, Quadragesima, Adventus itd.). 
g) Nazwy zakonów: Cistercienses, Fratres Minores, Fratres Predicatores. 
ale ordo S. Francisci. . 
Nazwy miesięcy i tygodni oraz okrdlenia rzymskiego kalendarza (ka- 
lendae, idus, nonae) pisać należy małą literą. Małemi też literami rozpoczyna 
się w dokumentach formuły protokołu, jak formułę obwieszczającą, następu- 
jącą bezpośrednio po intytulacji, np. Sigismundus . . . significamus . . . quomodo. 
Podobnie: Actum... praesentibus i t. p. (w ruhryce świadków). 
4. C y f r y winny być bez zmiany Wzorowane na przekazie źródłowym. 
Należy więc zachować w druku cyfry rzymskie (duże lub małe), arabskie. 
słowami wyrażone, lub w połączeniu dwa a nawet trzy systemy powyższe, 
stosownie do tego, jak są podane w źródle. Cyfry rzymskie w datach za- 
chowują nadpisane końcówki ablativu, np. MOCCcoIo. 
Wyjątek od powyższej zasady wprowadzić można w źródłach, w których 
cyfry występują zbyt często lub mieszają się ró
ne systemy (np. w rachun- 
kach), gdzie nagromadzenie cyfr rzymskich zacierałoby przejrzystość tekstu 
i utrudniało orjentację; tam te cyfry mogą być zastąpione arabskiemi, z za- 
znaczeniem tego w przypisku na początku dotyczącego tekstu. 
Ułamki podawać należy w cyfrach arabskich. 
S) I n t e r p u n kc j a ma być z pominięciem dawnej, zgoła nieustalonej. 
zmodernizowana, tak jednak, aby myśl pisarza nie została zmieniona. W ra- 
zach wątpliwych należy zaznaczyć w przypisku do tekstu charakter inter- 
punkcji. W dłuższych ustępach jednorodnej treści wyliczenia poszczególnych 
spraw, np. w przywilejach wyliczenia poszczególnych nadań zaczynające się 
zazwyczaj od słówka ,.item c , oddzielać należy'rednikami, chyba że od ,.Itemc 
rozpoczyna się osobne zdanie z podmiotem i orzeczeniem. 
Tytułu urzędowego, stojącego bezpośrednio po imieniu: nie oddziela się 
od niego przecinkiem, np. Sigismundus rex Poloniae. Johannes palatinus Cra- 
coviensis, Stanislaus et Johannes consules Cracovienses. 
lnnemi znakami interpukcji, jak znakicm zapytania, wykrzyknikiem, 
cudzysłowem, o. ile nie ma ich w przekazie źródłowym, należy szafować bardzo 
o!>trożnie, aby nie zacierać oryginalnego charakteru źródła średniowiecznego, 
któremu znaki te były przeważnie obce. Jeśli w tekście źródła przytoczone 
jest obce zdanie, należy je zamieścić w cudzysłowie. 
6. R o z d z i e l a n i e i ł ą c z e n i e w y r a z ó w stosuje się do zasad nowo- 
czesnych. Częstego więc, zwłaszcza we wcześniejszem średniowieczu naszem, 
łączenia przyimków z imionami. pospolitemi nie nalety uwzględniać, więc 
np. ineventum pisać in eventum. Wyjątkowo pisać utarte zrosty: extunc 
i exnunc, necnon, imprimis, econtra. christifideles. 


.. 


If
		

/Sponsorzy_011_02_011_0001.djvu

			-- 


DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEŁ HISTORYCZNYCH 


7 


.. 


II. Pisownia poszczególnych liter. 
a) W orygt'nałack: 
I. Odtwarzając w druku tekst łaciński iródła na podstawie oryginału, 
należy zachować w zasadzie ściśle wszelkie właściwości pisowni. Pisać zatem 
należy w ślad za pisarzem: nihil i nichii, legitime i legittime, condam i quo n- 
dam, Johannes i Joannes, Jhesus Christus i Jesus Cristus. Natomiast 'JjJc roz. 
wiązywać na Christus, zaznaczając sposób skrócenia w przypisku; podobnie 
spc (Spiritus) i epc (episcopus). Dyftongę a
 oddać należy wedle pisowni 
oryginału przez ae. ( lub e; podobnie zachować trzeba pisownię dyftongi o
; 
natomiast niema powodu odtwarzać w druku ligatur tych dyftong, gdyż mają 
one czysto graficzny charakter. Również litery c i t w zgłoskach cia, tt"a, do, 
tio i t; p; zastosować należy do pisowni oryginału. 
Od tej zasady istnieją następujące wyjątki, które jednak nie mają bez- 
względnie zastosowania do imion i nazwisk osób oraz do naz\y miejscowych, 
gdyż te oddawać należy w druku jak naj wierniej, bez najmniejszej zmiany, 
, 
wedle pisowni oryginału: 
a) Zdwojenia spółgłosek na początku wyrazu (najczęściej F i L) nie 
uwzględnia się. 
b).i oddawać należy przez t' (jbi, ibj pisać ibi). Wyjątkowo przez J 
pisać imiona i nazwy miejscowe, np. Jacobus, Johannes, Jazdow, Jordanow itp.; 
tak samo ij i Y przez " (hijs Jub hys pisać hiis, junij lub iuny pisać iunii. 

atomiast zachować trzeba y tam, gdzie ono zastępuje dźwięk pojedynczego i, 
pisać zatem w ślad za oryginałem: ymmo, ydoneus, tytulus etc. 
c) Nie uwzględnia się graficznej różnicy między długiem a krótkiem s 
i między długiem a krótkiem z, pisze się zawsze zwyczajne s i z. 
d) Litery v i u, których w wiekach średnich używano alternatywnie, 
stosują się do swej fonetycznej wartości: dźwięk samogłoskowy należy wy- 
rażać przez u, spółgłoskowy przez v. Zachowu.i
 się natomiast .w. tam, gdzie 
zastępuje zgłoskę vu np. wigariter, ewm. 
2. Pisownia p o I s k i c h tekstów, bądź pojedynczych wyrazów wplecio- 
nych w tekst łaciński, ma się stosować do oryginału tak wiernie, jak to tylko 
-w druku jest możliwe, z zachowaniem łącznego i rozłącznego pisania wyrazów. 
Natomiast niema potrzeby zachowywać liter wielkich tam, gdzie użycie ich 
nie jest uzasadnione dzisiejszą pisownią. Niema też potrzeby umieszczać kropek 
nad y, nosówkę zaś oddawać należy tym samym znakiem co w oryginale, tylko 
przekreślenie htery oddać można zapomocą ogonka, nie zmieniając wszakże 
zasadniczej litery. Dla interpunkcji obowiązują powyższe przepisy tyczące się 
tekstów łacińskich (zob. wyżej pod l 5). O ile to tylko możliwe, należy tekst 
,polski przed wydaniem oddać, choćby w korekcie, do przejrzenia językoznawcy. 
3. Przy wydawaniu tekstów ruskich najwłaściwszem byłoby użycie pisma 
Biblji Skoryny ż Połocka z r. 1517/19 lub Statutu W. Ks. Litewskiego z r. 158
		

/Sponsorzy_011_02_012_0001.djvu

			8 


INSTRUKCJA WYDA WMICZA 


wedle współczesnych, naj starszych wydań, co jednak na razie ze względów 
typograficznych nie jest wykonalne. Z używanych w wydawnictwach nauko- 
wych alfabetów ruskich, zarówno cyrylica jak i grażdanka nie posiadają 
wszystkich liter i znaków do oddania fonetyki języka ruskiego, dokumento- 
wego i aktowego, używanego dawniej na ziemiach litewsko-ruskich. Wobec 
tego, że momentem rozstrzygającym przy transkrypcji rękopisów średniowie- 
cznych i pótniejszych powinien być nie kształt liter, więcej lub mniej podobny 
do liter rękopisu (wszak i dla średniowiecznego pisma gotyckiego używamy 
alfabetu łacińskiego), ale możliwie jak największa ścisłość w oddawaniu stale 
tym samym znakiem drukowanym tego samego znaku rękopiśmiennego, nic 
nie stoi na przeszkodzie, aby dla tekstów ruskich zastosować transkrypcję 
odpowiednio uzupełnionego alfabetu łacińskiego (wed/ug wniosku Tow. Nau- 
kowego w WiblU). 
Obowiązywać mają przy tern następujące zasady: 
a) Pisownię tekstu oddać należy jak naj wierniej, litera w literę, nie wy- 
łączając znakó'r twardych i miękkich, które wpro
adza 
ię posiłkowo do alfa- 
betu łacińskiego (zob. niżej pod d). 
b) Skrócenia wszystkie rozwiązuje się, włączając litery nadpisane. t. zw. 
titły do pełnego brzmienia wyrazu i uzupełniając opuszczone przy nich litery. 
Natomiast nie uzupełnia się znaków twardych i miękkich tam, gdzie ich niema 
w przekazie iródłowym, czy to w samych wyrazach. czy też w titłach. 
c) Zachować należy ile możności łączne i rozłączne pisanie wyrazów 
(np. sowseju, perednami, czołom bite). 
d) Co się tyczy poszczególnych liter alfabetu ruskiego, podajemy po- 
niżej tylko te, dla których mogłyby powstać wątpliwości, jakiemi literami 
łacińskiemi miałyby być oddane: 
I" = h, KI" = kh 
'=e 


3, S = Z 
H, ił, l, r = i (oddaje się wszystko jednym znakiem ze względu na to, że 
nie można się dopatrzyć konsekwencji w używaniu tych znaków dla .ic lub »jc) 
Ą = l (bez względu na wymawianie tego diwięku I lub ł) 
0, w = o 
T nI = t 
0\', tI, r = u 
X = ch 
III = SZCZ 
., = cz 
III = SZ 
... = ". 


kJ=y 
k=k
		

/Sponsorzy_011_02_013_0001.djvu

			DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEł. HISTORYCZNYCH 


9 


-k=
 
IC = ju 
iii, 
 = ja 
16, 6 = je. 
e) Jeżeli wydawca zmienia W jakikolwiek sposób powyższy system uży- 
wania liter, winien to W odpowiedniem miejscu zaznaczyć. 
f) W datacji należy pozostawić liczby ruskie ściśle wedle pierwowzoru, 
rozwiązując je w przypisku tekstowym cyframi arabskiemi. 
g) Użycie liter wielkich ma się stosować do dzisiejszych prawideł pisowni. 
h) O interpunkcji zob. powyższe zasady pod l 5 (na str. 6). 
4. Przy wydawaniu tekstów c z e s k i c h obowiązują naogół te same 
zasady, co dla tekstów polskich. Teksty n i e m i e c k i e wydawać należy wedle 
zasad p
zyjętych w stanowiącem dział Monumenta Germaniae wydawnictwie 
Deutsche Chroniken (T. l str. 78, II str. 62, VJI str. CCCVl). 


b) f,V kopjach: 
Mając odtworzyć tekst ł a c i ń s k i przekazu iródłowego na podstawie 
kopji, trzeba uczynić różnicę między kopją średniowieczną a nowożytną. 
V: kopjach średniowiecznych należy do pisowni zastosować powyższe prze- 
pisy, tyczące się oryginałów; w kopjach zaś nowożytnych (bez względu na to, 
czy rękopiśmiennych czy drukowanych) pisownia, z wyjątkiem imion i nazw 
miejscowych tdo których należy stosować przepisy dotyczące oryginałów), 
ulegnie modernizacji wedle ogóJnych reguł filologicznych, chyba że niema 
wątpliwości, iż kopja zachowała ściśle pisownię oryginału, od którego bez- 
pośrednio pochodzi. . 
2. W tekstach p o I s k i c h, zaczerpniętych z kopij, należy zachować ścigle 
pisownię przekazów do połowy XVI w. wedle wskazań powyższych. Dla prze- 
kazów późniejszych należy, uwzględniając lokalne właściwogci językowe, trzy. 
mać się zasad wyłożonych i stosowanych w wydawnictwie pro£. Jana Łosia: 
Marcina Kromera Rozmowy dworzanina z mnichem (I55I-I554) w Bibljotece 
,pisarzów polskich Nr 70. Kraków, nakł. Pol. Akad. Umiej. 19 1 5. 
W tekstach o b c Y c h stosuje się powyższe przepisy, dotyczące ory- 
ginałów. 


B. POST At ZEWNĘTRZNA I STRONA GRAFICZNA TEKSTU. 


I. Zewnętrzna postać tekstu. 
Zewnętrzna postać tekstu dochowanego w oryginalnym przekazie, szcze- 
gólniej przy dokumentach. powinna by
 odpowiednio w druku uwydatniona. 
I. Odstępy w tekście (a linea) stosują się ściśle do oryginału i z reguły 
nie wprowadza się ich dowolnie tam, gdzie ich niema w oryginale. Wyjątkowo 
rozpoczyna się a lin
a w transumptach częś
 następująca po inserowanYlu 


ł
		

/Sponsorzy_011_02_014_0001.djvu

			10 


INSTRUKCJA WYDA WNJCZA 


dokumencie (wydrukowanym na innem miejscu, pod datą). Podobnie oddziela 
się formuły wstępne i kQńcowe w t. zw. widymatach. 
2. Formuły dokumentów, mające w oryginałach miejsca oddzielne (np. 
adresy w listach i mandatach, intytulacje w niektórych dokumentach XV w.
 
formuły relacyjne oraz podpisy wystawcy, świadków i urzędników kancela- 
ryjnych), winny być ile motności podane na tych miejscach, na których znaj- 
dują się w oryginałach. 


II. Graficzna strona tekstu. 
r. Części tekstu dokumentalnego, pisane pismem wydłutonem (np. in- 
wokację), nalety uwydatnić odpowiednim krojem druku lub odznaczyć ujęciem 
w dwie kreski pionowe: II II. 
2. Końce 2 - 3 pierwszych wierszów w dokumentach oryginalnych zaleca 
się zaznaczyć kreską pionową. Dla dokumentów do końca XIII w. zostawia 
się uznaniu wydawcy oznaczenie d!ugości wierszy w całym dokumencie. Po- 
dobnie zaznaczyć nalety w tekstach, zaczerpnięty£h z kodeksów oryginalnych, 
początek katdej nowej strony lub karty, a na marginesie lub w tekście podać 
jej liczbę. 
3. Wyrazy, wypisane w oryginale majuskułą, mają być oddane w druku 
takte majuskułą lub przynajmniej winna być na ten szczegół zwrócona uwaga 
w przypisku do tekstu. 
4. Dwa punkty, które niekiedy zjawiają się w dokumentach w miejsce 
imienia przed tytułem, pozostawić należy "bez uzupełniania ich w tekście, 
uwydatniając je jednak - dla odróżnienia od punktów oznaczających luki - 
tłustszym drukiem i objaśniając w przypisku rzeczowym, o ile zachodzi tego 
potrzeba. 
5. W bullach papieskich oraz w innych dokumentach zawierających 
rotę. miejsce jej oznacza litera "R.e, miejsce Bene Valete wykazują ,,8. V.e, 
monogramu: "M.e, znaku notarjalnego: "Z. N.e, przyczem dewizę i inne napisy 
wraz z opisem tych znaków podać nalety we wstępie do dokumentu (zob. 
niżej w rozdziale drugim, II, a, 2d.). Podobnie td należy zaznaczyć chrismon 
(zapomocą większego »c.«) i krzyż lzapomocą znaku krzyża). 
6. Każda zmiana ręki i atramentu w oryginalnym przekazie winna być 
zaznaczona w przypisku do tekstu i ile możności bliżej określona; w innych 
przekazach tylko wtedy, jeśli zachodzi tego potrzeba: 


C. APARAT KRYTYCZNY DO TEKSTU. 


I. Przypiski do tekstu. 
I. Wszystkie uwagi krytyczne wydawcy, dotyczące postaci zewnętrznej 
brzmienia tekstu źródłowego, mają być podane w przypiskach, umieszczo- 


.... 


-
		

/Sponsorzy_011_02_015_0001.djvu

			DLA ŚREDNIOWIEC:ENYCH ŹRÓDBŁ HISTORYCZNYCH 


n 


nych bezpośrednio pod tekstem na tej samej stronie, a drukowanych drob- 
niejszym drukiem (nonpareiIlem). Ze względów 'estetycznych nalety unikaĆ" 
w tekście zaznaczania wątpliwych lekcyj pytajnikiem a niezwykłych form 
wykrzyknikiem lub słówkiem »sicc'; wszelkie tego rodzaju uwagi trzeba prze- 
nieść do przypisków. 
2. Odsyłacze do tych przypisków (be? półnawias6w) mają być zaczer- 
pnięte z małego alfabetu w składzie łacińskim (nie wyłączając liter: j, q, v, w, x), 
po wyczerpaniu alfabetu nalety go rozpocząć na nowo podwójnie: aa, bb itd. 
Jeśli przypisek odnosi się do większej ilości słów, całego zdania lub całego 
ustępu, oznaczyć należy tą samą literką pierwszy i ostatni wyraz owego miejsca, 
a w przypisku pudać w ten sposób: a-a. W tekstach źródeł narracyjnych 
alfabet rozpoczyna się na nowo z każdą stroną druku, w dokumentalnych 
biegnie od początku do końca dokumentu, a na początku przypisków na 
katdej stronie podać nalety wydatnym drukiem numer dotyczącego dokumentu. 
3. Przypiski do tekstu powinny być możliwie jak naj zwięźlejsze. Przy. od- 
miankach tekstowych (zob. nitej pod V) należy poszczególne przekazy źródłowe 
oznaczać w skróceniach (np. or. = oryginał, kop. = kopja, tr. = transumpt). 
Skrócenia te podawać należy w przypisku po przytoczeniu uwagi czy od- 
mianki (np. scriptum or., Heinricus kop. I.). Przy liczniejszych kopjach należy 
wyróżnić je numerami albo paru początkowemi literami imienia ich autora, 
miejsca przechowania lub ustaloną nazwą kodeksu, w razie częstszego powta- 
rzania skróconą (np. Lib. alb. = Liber albus). Utyte przez wydawcę skrócenia, 
powtarzające się w całem wydawnictwie, mają być zestawione na jego po- 
czątku, szczegółowe zaś podane we wstępach poprzedzających katdą pozycję 
wydawniczą przy wyliczeniu przekazów źródłowych. 
4. Język, w jakim przypiski te będą zredagowane, stosuje się do języka 
ogólnej redakcji wydawnictwa (zob. niżej w rozdziale drugim str. 15): 


.. 


II. Luki w tekście. 


I. Jeśli w przekazie źródłowym znajduje się wolne miejsce, pozostawione 
świadomie przez pisarza, wydawca zachowuje taką lukę w druku, z zazna- 
czeniem w przypisku. do tekstu odpowiedniej ilości liter albo tet wyrazów. 
Je!eli zaś w przekazie źródłowym jest luka, powstała wskutek uszkodzenia 
rękopisu, czy też wskutek innych przyczyn nieczytelności pisma (wyblaknięcie. 
atramentu, poplamienie rękopisu), wydawca winien dątyć do uzupełnienia tekstu. 
2. Luka, której żadną miarą w sposób pewny nie można uzupełnić, ma. 
być w druku zaznaczona: 
a) Jeśli jest w środku wyrazu, tylu w przybliteniu punktami, ile bra- 
kuje liter. 
b) Jdli brakuje całego wyrazu lub więcej słów w tekście, lecz luka nie 
przenosi jednego wiersza, trzema. punktami, gdy obejmuje więcej wierszy, 


. 


...
		

/Sponsorzy_011_02_016_0001.djvu

			42 


INSTRUKCJA WYDA WNICI:A 


sześciu punktami. Tekst niedokończony (urwany) zaznacza się dwiema pau- 
"Zarni: - -. 
W przypisku do tekstu WIDlen wydawca określić rodzaj luki i podać 
w przybliżeniu iloś
 liter, wyrazów, wierszy, które ona obejmuje. 
3. Skoro luka w tekście da się na podstawie innych przekazów źródło- 
wych, znanych formularzy lub ze związku z całą pewnością uzupełnić, należy 
takie uzupełnienie zamieścić w klamrach kwadratowych [ J. 
4. Oparte tylko na domyśle wydawcy przypuszczalne brzmienie tekstu 
nie może być umieszcZQne w tekście, tylko w przypisku do tegoż. 


III. Błędy i korektury. 


l. Oczywiste błędy ortograficzne pisarza, pochodzące z jego nieuwagi 
(lapsus calamI): należy w tekście poprawić. Podobnie raz tylko drukuje się 
wyraz, wskutek nieuwagi przez pisarza powtórzony. Litery lub wyrazy. nQto- 
-rycznie z tego samego powodu opuszczone, należy uzupełnić w nawiasach 
okrągłych, np. solem(n)itate, Pyeschcow(asc)ala. . 
2. Wszelkie poprawki w tekście oryginalnym, dokonane ręką samego 
pisarza lub współczesnego korektora, mają być wciągnięte w tekst druko- 
wany, brzmienie zaś pierwotne poprawionego tekstu, o ile da się odczytać, 
należy podać w przypisku, oraz wskazać: czyją ręką (pisarza lub inną) i w jaki 
-sposób poprawki dokonano (na razurze, po przekreśleniu, skasowaniu przez 
punktowanie). W tekstach wszakże opartych na kopjach wypadnie podać 
pierwotne brzmienie poprawionych w ten sposób miejsc tylko wówczas, jeśli 
sens ich odbiega znacznie od poprawek, lub z innych względów ma jakie- 
kolwiek znaczenie. 
3. Uzupełnienia i dopiski ponad wierszem, na marginesie lub na dołą- 
.czonych kartach. poczynione przez !>amego pisarza lub współczesne
o ko- 
rektora, o ile należą bezpośrednio do tekstu, zwłaszcza jeśli mają do niego 

dsyłacze, winny być doń wciągnięte i objaśnione w przypisku do tekstu. 
-Glossy i inne przypiski do tekstu, pochodzące od pisarza przekazu źródło- 
wego, nie będą wciągnięte w tekst drukowany, ale mają być zamieszczone 
w przypisach tekstowych. Uwaga ta nie dotyczy glossowaoych rękopisów 
biblijnych, prawniczych i innych; sposób wydania takich tekstów pozostawia 
"Się uznaniu wydawcy. 
4. Poprawki w tekście oraz dopiski, niepochodzące od pisarza lub współ. 
czesnego korektora, bez względu na to, czy są współczesne czy późniejsze, 
o ile dają coś realnego i godnego uwzględnienia, mają być pomieszczone 
w przypiskach do tekstu, z zaznaczeniem ile możności czasu ich pochodzenia, 
w tekście zaś ma być zachowane pierwotne jego brzmienie. Jeśli jednak 
oawny tekst został tak radykalnie usunięty, że już się nie da odczytać, na- 


. 


.
 


.
		

/Sponsorzy_011_02_017_0001.djvu

			- 


.
 


.. 


- 


DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEŁ HISTORYCZNYCH 


IJ 


leży popsute miejsce podać w klamrze kątowej < >, w przypisku zaś podać 
przypuszczalne brzmienie tekstu pierwotnego. 


IV. Interpolacje i zapożyczenia. 
I. Interpolacje w dokumentach transumowanych i w sfał5zowanych za- 
mieslcza się w klamrach kątowych < > i objaśnia w przypisku. 
. 2. Ustępy tekstu, przejęte dosłownie z innych źródeł, drukować na- 
leży petitem; miejsca zapożyczonego tekstu, które odchylają się od swego 
pierwowzoru, drukowane będą petitem rozstrzelonym. W przypisku wskazuje 
się źródło tego zapożyczenia z określeniem jego sposobu (dosłownie czy 
z opuszczeniami). 


V. Odmianki tekstowe. 


I. Jeśli za podstawę wydania służy o r y g i n a ł, z reguły nie u
ględnia 
się odmian tekstowych jego kopij, rękopiśmiennych czy drukowanych. Od tej 
zasady stanowią wyjątek kopje a zwłaszcza transumpty wszelkich przy- 
wilejów, zwłaszcza nadawczych, i źródeł o znaczeniu prawno - publicznem 
(np. statuty) oraz edycje tychże, mające urzędowy charakter; w tym jednak 
razie odmianki tekstowe uwzględniać mają tylko zmiany W brzmieniu tekstu. 
nie uwzględniają zaś ortografji (z wyjątkiem jednak imion własnych i nazw 
miejscowych), ani notorycznych błędów pisarskich lub drukarskich. 
2. Gdy dochowały się dwa lub więcej egzemplarze tego samego orygi- 
nału, z których jeden przyjęto za podstawę wydania, należy uzasadnić, dla- 
czego przyjęto ten a nie inny egzemplarz, warjanty zaś pozostałych egzem- 
plarzy podać w przypiskach tekstowych. Miejsca, w których teksty od siebie 
odbiegają, drukowane będą w kolumnach obok siebie. 
3. Odtwarzając tekst źródła na podstawie dwóch lub więcej jedno- 
brzmiących kopij (wedle ustalonych zasad o emendacji i restytucji tekstu. 
któremi instrukcja niniejsza się nie zajmuje), należy podawać w przypisach 
tekstowych jedynie odmianki kopij, stojących naj bliżej oryginału, pomijając 
odmianki kopij drugo- i dalszorzędnych, od tamtych pochodzących, chyba 
że przemawiają za tern osobliwe względy (np. przy tekstach prawnych, ma- 
jących znaczenie dla praktyki). Odmianki te nie uwzględniają oczywistych 
błędów kopisty, orlografję zaś tylko w imionach własnych osób i miejsco- 
wości oraz, o ile to możliwe, w tekstach niełacińskich. 
4. Jeśli kopja dokumentu opuszcza dla skrócenia pewne części tekstu. 
np. formuły lub świadków, odsyłając słowami :łut suprac do innego po- 
przednio w całości przytoczonego dokumentu, należy tekst na tej podstawie 
odtworzony podać w nawiasach okrągłych, zaznaczając tę okoliczność w przy- 
pisku, gdzie także znaleźć się powinny owe słowa :out suprac.
		

/Sponsorzy_011_02_018_0001.djvu

			14 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


.,. 


5. O ile dochował się koncept obok oryginału, należy wziąć za pod- 
stawę tekst oryginału, a W przypiskach do niego podać odmianki konceptu. 
Miejsca konceptu odbiegające od oryginału, drukowane będą w kolumnach 
obok siebie. Podobnie postąpić należy, jeżeli się zachował nie sam oryginał, 
tylko jego kopja. 
6. Mając dwie lub więcej rótniących się między sobą redakcyj tego 
samego tekstu, dochowanego w kopjach, nalety je podać w kolumnach 
-obok siebie. 
7. Od powytszych przepisów tylko wyjątkowo moie wydawca odstąpić 
.z watnych powodów, winien jednak wyraźnie to zaznaczyć i uzasadnić we 
wstępie ogólnym do wydawnictwa. 


. ł 



 



 


... 
I 


-
		

/Sponsorzy_011_02_019_0001.djvu

			-- 


DLA ŚREDNIOWIECZNYCH :lR.ÓDEl. HISTORYCZNYCH 


15 


ROZDZIAŁ DRUGI. 
Redakcja wydawnictwa. 


UWAGI OGÓLNE. 



 


I. Wydawca zaopatruje odtworzony i aparatem krytycznym obja
nionv 
tekst źródła w odpowiednie: l. Nagłówki; II. Objaśnienia tyczące si
 prze- 
kazu (przekazów) tudzież literatury wydawniczej źródła; III. Przypisy rzeczowe; 
IV. Wstęp i Indeksy. Forma redakcji i miejsce zamieszczenia tych pozycyj 
zależą od rodzaju źródła; inne są w wydawnictwach źródeł narracyjnych, 
inne w zbiorach dyplomatów, aktów i listów. 
2. Językiem, jakim posługuje się wydawca przy redakcji wydawnictwa 
jest z reguły język polski. Wydawnictwa jednak, mające szerszy interes nau- 
kowy dla zagranicy, mogą być opracowane w języku łacińskim. 
3. Celem osiągnięcia jak największej przejrzystości w wydawnictwie, 
ma by
 wszystko, co pochodzi od wydawcy (taHe w nagłówkach i przypisach), 
.drukowane kursywą, sam tekst zaś źródłowy antykwą. Odstąpienie od tego 
przepisu, nieobowiązującego wstępów do wydawnictwa i indeksów, może być 
usprawiedliwione jedynie brakiem odpowiednich czcionek l). Fałszywe doku- 
menty, o ile się je ogła
za, drukowane będą antykwą odmiennego typu niż 
autentyki. Pozatern nie jest pożądanem wprowadzanie zbyt wielu odmian druku. 
Wyrazy innojęzyczne w tekstach łacińskich uwydatnia si
 drukiem rozstrze- 
lonym, co wszakże nie dotyczy imion osobowych i nazw miejscowych. 


I
 


I. Nagłówki. 
I. W zbiorach dyplomatów, aktów i korespondencji każda jednostka 
wydawnicza otrzymuje nagłówek, który się składa z bieżącego numeru, daty 
i miejsca wystawienia aktu oraz z krótkiego regestu. 
2. Każda jednostka otrzymuje w zasadzie osobny n u m e r, jaki jej przy- 
pada w porządku chronologicznym zbioru. Numer ten w cyfrze arabskiej ma 


') O utyciu petitu dla zapotyczonych miejsc tekstu zob. wytej w rozdz. pierwszym C. IV 2 
.str. 13. 


... 


-
		

/Sponsorzy_011_02_020_0001.djvu

			16 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


się znajdować u góry aktu w środku strony i być odznaczony tłustym dru- 
kiem. Falsyfikaty, o ile si" je drukuje, znajdą miejsce równiet w porządku 
chronologicznym, pod datą, którą udają, i otrzymają bezpośrednio pod nu- 
merem odpowiednią adnotację (falsyfikat). Podobną uwagę mogą otrzymać 
dokumenty podejrzane. Dokumenty niedatowane, o ile chronologicznie nie 
dadzą się blitej określić, zamieszczone będą pod ostatnim rokiem tycia lub 
urzędu wystawcy; dokumenty chronologicznie określone W obrębie terminów 
a quo i ad quem - pod terminem ad quem; mające zaś tylko datę roczną,. 
po wszystkich dokumentach danego roku, dokładniej datą określonych. 
3. Poniżej numeru, po prawej stronie pozycji umieszczamy miejsce i datę 
wystawienia aktu. Nazwa m i ej s c a otrzymuje dzisiejsze brzmienie, chyba te 
zaginęła lub nie da się pewnie zlokalizować, w którym to razie pozostawia się 
formę z dokumentu (drukiem tekstu). Jeśli miejsce nie jest w akcie podane, 
kładziemy litery B. m. (= :Bez miejsca); gdy jednak można go się z cał
 
pewnością domyślić, umieszczamy przypuszczalną nazwę w nawiasie okrągłym. 
4. Zaraz po miejscu idzie d a t a aktu, rozwiązana wedle dzisiejszej ra- 
chuby czasu a podająca dzień, miesiąc i rok w forl)1ie: Krakow, 14 sierpni" 18 35. 
W braku któregokolwiek z tych elementów chronologicznych podaje się tylko 
pozostałe, np. Poznań, 'Iti liPcu L4I5 lub Wilno, 1432. W razie zupełnego braku 
daty należy określić ją w przybliżeniu i podać w nawiasie, np. (po 28 lipca 
a przed L9 grudnia I42L). Daty notorycznie błędne podać nalety w formie 
poprawnej w nawiasie, w razie wątpliwości zaś zaopatrzyć je znakiem zapy- 
tania. Dwie datacje, o ile są w dokumencie, oddzielić należy kreską. 
5. R e g e s t dokumentu (aktu, listu) powinien być zwięzły i jasny. Roz- 
poczyna go z reguły imię i główny tytuł wystawcy w pierwszym przypadku, 
poczem następuje krótkie streszczenie, podające odbiorcę i przedmiot aktu 
z uwzględnieniem najistotniejszych momentów. Imiona własne osób i miejsco- 
wości otrzymują tutaj formę zmodernizowaną, ale w brzmieniu ówczesnem 
(np. Galhard de Carceribus, nie de Cahors, ale Jan z Lgoty a nie de Elgoth); 
nazwy miejscowe, o ile zaginęły lub nie dadzą się dziś odszukać, podaje się 
w brzmieniu oryginalnem (drukiem tekstu). 
6. KaMa stronica otrzymuje swoją numerację bieżącą u góry po ze- 
wnętrznej stronie tekstu, po wewnętrznej stronie umieszcza się numer bietący 
aktu poprzedzony słówkiem Nr (bez kropki), w środku zaś strony datę (roku 
i możliwie dnia). 
. 7. Pożądanem jest oznaczać także na marginesie każdej strony co piąty 
wiersz, zarówno tekstu jak i objaśnień, liczbowaniem arabskiem. 


II. Objaśnienia tyczące SIę przekazów i literatury. 
U wag a o g ó I n a. Tekst każdego źródła winien być poprzedzony obja- 
śnieniami wydawcy, tyczącemi się przekazu (przekazów), na podstawie którego 


f' 
I
		

/Sponsorzy_011_02_021_0001.djvu

			'fi 


r 


DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEł.. HISTORYCZNYCH 


(7 


odtworzony został tekst źródła tudzież literatury wydawniczej, poprzedzającej 
nowe wydawnictwo. W wydawnictwach źródeł narracyjnych, zbiorach zapisek 
i innych pokrewnych źródeł, objaśnienia te zamieszczone będą we wstępie 
na początku wydawnictwa. W dyplomatarjuszach, w zbiorach aktów i listów 
ogólne uwagi o zawartości zbadanych archiwów i bibljotek oraz o znajdują- 
cych się w nich rękopisach, z których zaczerpnięto większą ilość materjału, 
należy zamieścić we wstępie wydawnictwa, obja
nienia zaś tyczące się po- 
szczególnych dokumentów (oryginałów, kopij) kładzie się po nagłówku a bez- 
pośrednio przed tekstem. W uwagach tych pożądana jest jak największa 
zwięzłość i przejrzystość, który to cel motna osiągnąć przez schematyczny 
podział treści. 


aj Przekazy źródłowe.' 
I. Jeśli źródło wydane jest na podstawie o r y g i n a In e g o p r z e k a z u, 
na czoło objaśnień wysuwa się jego opis. Tu podać należy przedewszystkiem 
ITI i e j s c e j e g o p r z e c h o w a n i a oraz s y g n a t u r ę r ę k o P i s u. Przy okre- 
ślaniu zbiorów rękopiśmiennyc:t (archiwów, bibljotek, muzeów) nalety unikać 
wprowadzania sigIów, utrudniających korzystanie z wydawnictwa. Sigle użyte 
być mogą tylko tam, gdzie wydawnictwo w przeważnej części opiera się na 
materjale jednego zbioru, przyczem rozwiązanie ich podać należy we wstępie 
wydawnictwa bezpośrednio przed tekstem. 
2. Z kolei na'5tępuje o p i s z e w n ę t r z n y OI-yginału, podający w po- 
niższym porządku: 
a) Ok re ś l e n i e m a t e r ja ł u rękopisu i jego jakości (pergamin czy 
papier, przy pergaminie określenie jego rodzaju i sposobu wyprawienia, przy 
papierze opis i wymiary filigranu). Jeśli dokument ma formę poszytu, podać 
tu należy ilość i sposób złożenia kart. 
b) W y m i a r y d o k u m e n t u w cm. (z uwzględnieniem mniejszych od 
I cm. części w cyfrach dziesiętnych), podające szerokość (mierzoną wzdłuż 
górnego brzegu), wysoko
ć (po lewym t>rzegu) i zakładki (po lewym brzegu, 
a w razie nierówności w najszerszem miejscu z zaznaczeniem tej okoliczności). 
Cyfry szerokości i wysokości oddzielić można znakiem mnożenia X, cyfrę zaś 
dotyczącą zakładki od tamtych znakiem dodawania + (np. 45 X 25'5 + 65). 
c) O P i s s t a n u z a c h o w a n i a dokumentu, zwłaszcza na przestrzeni 
tekstu, przycZt'm należy wystrzegać się przesadnej drobiazgowości. 
d) Charakterystykę p i s m a, jeśli ono zasługuje na uwagę. Przy dawniej- 
szych dokumentach należy dążyć do określenia ręki pisarza lub do wykrycia 
skryptorji, z której wyszedł dokument; podać tu można nadto opis innych 
elementów graficznych, inicjału, znaku notarjalnego, podpisów własnoręcznych, 
gęstości pisma, podkreśleń tekstu, o ile te szczegóły zasługują na uwzględnie- 
nie; zaznaczyć należy zmiany i wahania ręki w piśmie oryginałów i wcze- 
snych kopij. 


a
		

/Sponsorzy_011_02_022_0001.djvu

			18 


INSTRUKCJA WYD
WNICZA 


e) Opis P i e c z ę c i obejmujący: I) właściciela pieczęci. 2) stan zacho- 
wania, 3) materjał (wosk, opłatek), 4) barwa wosku, S) sposób przytwierdzenia 
do dokumentu (wyciśnięcie wprost na dokumencie lub przez papier, przywie- 
szenie, opis wiązadeł, współczesnych woreczków lub puszek), 6) kształt i wy- 
miar pieczęci w mm. (w razie nierównych osi wymiar obu osi), 7) opis 
wizerunku pieczęci (obrazu, herbu) sposobem heraldycznym, S) napis oto- 
kowy. możliwie z zachowaniem lub określeniem typu liter, skróceń i znaków 
ozdobnych. 
£) Zapiski dorsalne, rzucające światło na powstanie dokumentu (zapiski 
kancelaryjne) i na jego historję (zapiski archiwalne z podaniem czasu ich 
pochodzenia przynajmniej w przybliżeniu). Przy aktach publiczno-prawnych 
należy podawać wszystkie. zapiski dorsalne, przy prywatno-prawnych tylko 
zapiski współczesne, z późniejszych zaś takie, które objaśniają lub uzupełniają 
treść dokumentu albo ważne są ze względu na jego losy (np. zapiski o obla- 
towaniu aktu). Natomiast długie nieraz, zwyczajne streszczenia aktu mogą 
być pominięte lub wystarczy o nich wspomnieć sumarycznie. odwołując się 
do ogólniejszych uwag we wstępie wydawnictwa, zwłaszcza jeśli się podaje 
hi
torję archiwum. Co się tyczy porządku w przytaczaniu zapisek dorsalnych, 
podzielić je przedewszystkiem nalety na dwie grupy: I) zapiski kancelaryjne 
i 2) zapiski archiwalne; w obrębie zaŚ każdej z tych grup zachować porządek 
chronologiczny następstwa ścisły, lub w braku dat przybliżony. Sygnatury, 
o ile da się wykazać ich związek z zapiskami, należy podawać razem; inne, 
luźne sygnatury zestawić PQ zapiskach, możliwie także chronologicznie. Uwzglę- 
dnić również należy znaki archiwalne, zaznaczając ich związek z zapiskami 
dorsalnemi lub z dochowanemi inwentarzami, o ile je zawierają. 
3. O ile w kopjach znajdują się wzmianl	
			

/Sponsorzy_011_02_023_0001.djvu

			-- 


I 
.. 



 


DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEł. HISTORYCZNYCH 


19 


. 


innych kopij, przyczem przytacza wszystkie zapiski w kopji, rzucające światło 
na ten stosunek (np. ex originałi, ex Libro privilegiorum pergameneo). Na- 
główki, jakie kopje mają w kopjarzach, winny być przytoczone. Wydawca 
daje nadto odpowiednie wyjaśnienia o wartości ka!dej kopji zosobna, w razie 
zaś różnicy w dacie kopij, zaznacza tę okoliczność. 
8. Jeżeli kopja zawarta jest w kopjarzu, który został we wstępie do 
wydawnictwa omówiony, niema potrzeby przy każdym dokumencie osobno 
powtarzać tych szczegółów. 
9. O ile kopja została zużytkowana przy odtworzeniu tekstu i przyto- 
czone są z niej odmianki tekstowe, należy w wymienieniu oznaczyć ją od- 
powiednim siglem, zaczerpniętym bądź z imienia kopisty, bądź Z miejsca 
pochodzenia lub obecnego przechuwania kodeksu. bądź wreszcie z utartej 
nazwy kodeksu. 
10. Jeśli tekst źródła nie jest znany ani z oryginału ani z kopij, należy 
poprzestać na dochowanych wzmiankach o istnieniu jego niegdyś w dawnych 
katalogach, inwentarzach lub sumarjuszach, bądź w pótniejszych przekazach 
źródłowych. Wzmianki te należy przytoczyć dosłownie. 


b) Litn'atura wydawnicza śród/a. 
I. Literatura wydawnicza ka!dego źródła winna wyczerpywać, ile możności, 
wszystkie poprzednie wydawnictwa, zarówno te, które podały pełny tekst źródła, 
jak i te, które wydrukowały go tylko częściowo lub w formie regestu. 
2. We wstępie wyda wnictwa mają być zestawione wal f a b e t y c z n y m 
w y k a z i e s k r ó c e ń dokładne tytuły tych wydawnictw, z podaniem wydawcy, 
miejsca i roku wydania. \V wykazie tym wziąć na1eży za podstawę tytuły 
wydawnictw, nie zaś wydawców, których nazwiska podać można w wykazie 
na swojem miejscu z odesłaOlem do tytułu wydawnictwa. 
3. Przy ka!dem źródle zosobna wymienić należy wszystkie wydawnictwa 
dawniejsze, ponumerowane w następujących grupach: 
a) Podobizna. 
b) Wydanie: 
tt) pełne, 

) częściowe, 
y) tłumaczenie. 
c) Regest. 
W obrębie każdej z tych grup nale!y zachować porządek chronologiczny, 
z zaznaczeniem najlepszej edycji. 
4. Tytuł wydawnictwa podaje się w skróceniu wedle wspomnianego 
wy!ej pod 2 wykazu skróceń. 
5. Wydawca zaznacza przy ka!dem wydawnictwie zosobna stosunek 
do oryginału, zachowanych lub nieistniejących kopij, wreszcie do innych wy- 
dawnictw (wskazując odpowiedniemi numerami); jeśli zaś dotyczące źródłu 
2* 


.
		

/Sponsorzy_011_02_024_0001.djvu

			20 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


. 


ma inną datę W wydawnictwie niż podstawowy przekaz źródłowy lub wy- 
kazuje w innych szczegółach różnice, potrzeba tę okoliczność zaznaczyć. 
6. Przy bullach i dokumentach drukowanych w wydawnictwach zagra- 
nicznych należy podać tylko najnowsze i najlepsze. zawsze jednak uwzglę- 
dniając takie wydawnictwa, \V których i poprzednie wydania są wymienione. 
7. Inne dzieła (nie wydawnictwa), wzmiankujące tylko odanem iródle, 
należy przytoczyć w bibljografji tylko wtedy, jeśli wzmianka ta posłu
yć 
może do historji tego źródła, lub zawiera uwagi krytyczne o charakterze i war- 
tości źródła. 


ej Uwagi wydawcy. 
I. W uwadze należy wskazać podstawę wydania tekstu i sposób zużytko- 
wania przekazów źródłowych. 
2. Wydawca może tu podać także swoje uwagi krytyczne, oparte bądźto 
na własnych spostrze
eniach o autentyczności źródła, jego genezie lub chrono- 
logji, bądź na wynikach prac swoich poprzedników, wskazując przy tern lite- 
raturę, która zawiera krytyczną ocenę źródła; jak najwięl{sza jednak ostrożność 
i zwięzłość jest wskazana w tych uwagach, które 'ograniczyć się powinny wy- 
łącznie do kwestyj krytyki formalnej. 


III. Przypisy rzeczowe. 
I. Przypisy rzeczowe umieszczone będą pod przypisami do tekstu. Celem 
odróżnienia od tychże, mają być drukowane odmiennym, nieco większym dru- 
kicm od tamtych (petitem, zob. wyżej w rozdziale pierwszym, C l I str. 10/11), 
a odsyłacze przypisów rzeczowych otrzymują cyfry arabskie (bez półnawiasów). 
2. Przypisy rzeczowe zawierają: 
a) Odsyłacze do innych powołanych w danym tekście źródeł, czy to po- 
mieszczonych w tem samem, czy w innem wydawnictwie. 
b) W razie potrzeby objaśnienia, dotyczące zdarzeń historycznych oraz 
ważniejszych osób, niedość wyraźnie w tekście źródła określonych (kiedy 
np. podają pominięty przy imieniu tytuł lub przeciwnie imię, pominięte 
przy tytule). 
c) Rozwiązanie i ewentualne objaśnienie dat, dalej miar, wag, monet itp. 
d) Objaśnienia treści w miejscach tekstu trudnych do zrozumienia lub 
zawierających sprzeczności. 
e) Objaśnienie nazw topograficznych. .N"azwy miejscowe, dające się uto
- 
samić niewątpliwie z nazwami dzisiejszemi, przytacza się w brzmieniu obecnem. 
Położenie miejscowości określa się podaniem województwa lub ziemi, nadto 
powiatu i parafji , dla Korony wedle ,.Źródeł dziejowych XVI w.« wydanych 
przez A. Pawińskiego i A. Jabłonowskiego, wskazując przy tern położenie i od- 
logł()ść względem najbliższei większej miejs-cowości oraz inne szczegóły geo- 


. 


. 


to 


"" 
I
		

/Sponsorzy_011_02_025_0001.djvu

			DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEł. HI8TORYCZNYCH 


21 


graficzne (np. rzeki). W razie wątpliwości lub w braku danej miejscowości 
w tern wydawnictwie oraz dla Litwy, dla której niema dotąd analogicznego 
wydawnictwa, należy ją określić _przy pomocy ,.Słownika geograficznego Kró- 
lestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" (1880-1902). 


IV. Wstęp ogólny i indeksy. 


u wag a o g ó l n a. 
Każde wydawnictwo poprzedzać winien ogólny wstęp, należycie je obja. 
śniający, przy końcu zaś musi ono nieodzownie posiadać odpowiednie indeksy. 


aj I-Vst(p OgObl)" 
I. Nie narzucając porządku poniższych wskazań, zaleca się wydawcy 
określić i uzasadnić w nim przedewszystkiem przedmiot, cel, zakres (chrono- 
logiczny, terytorjalny i rzeczowy) i przyjęty przez siebie układ wydawnictwa. 
Jeżeli podejmuje edycję tekstów w całości lub części dawniej już ogłoszonydl, 
ma obowiązek podaoĆ dokładne wiadomości o wydaniach poprzednich, scharakte- 
ryzować ich wartość oraz określić stosunek do nich swego wydawnictwa. 
W szczególności przedstawia swoje poszukiwania i prace przygotowawcze, 
wskazując zbiory, z jakich zaczerpnął materjały. Jeśli ogłasza w całości lun 
w znacznej części zawartość jakiegoś zbioru archiwalnego, winien podać wy- 
czerpująco jego opis i historję (np. w dyplomatarjuszu danej katedry lub 
klasztoru opis i losy ich archiwów, dotychczas wcale nieznanych lub niedo- 
kładnie znanych). Wzięte za podstawę wydania rękopisy (oryginalne lub 
kopjarjusze) muszą być z całą ścisłością opisane (format,' m;tterjał, objętość, · 
wymiary, oprawa, pismo, właściwości pisowni, zawartość poszczególnych części 
ich, czas powstania i t. d.). o ile to już poprzednio nie zostało dokładnie 
zrobione. W dyplomatarjuszach poleca się nadto, o ile to jest możliwe, 
opracować dzieje kancelaryj lub skryptoryj, z których dokumenty wyszły, 
tudzież charakterystykę pisma poszczególnych pisarzy. W końcu przedstawi 
wydawca zasady. które w ramach niniejszej obowiązującej instrukcji przyjął 
w tych wypadkach, w których ona pozostawia mu swobodę. 

 2. Po wstępie należy zamieścić: 
a) W dyplornatarjuszach wykaz chronologiczny dokumentów, z powtÓ- 
rzeniem datacyj i nagłówków oraz z zaznaczeniem na początku skrótem "Reg. c 
dokumentów podanych tylko w regeście. 
b) Spis częściej cytowanych dzieł i wydawnictw. 
c) Objaśnienie skróceń: używanych w wydawnictwie. 


6) Indeksy. 
I. Należy sporządzić do tekstu źródła (nie do uwag wydawcy) jeden 
41lfabetyczny indeks zarówno imion i nazwisk osobowych, jako też nazw
		

/Sponsorzy_011_02_026_0001.djvu

			22 


INSTRUKCJA WYDA WNICZa\ 


miejscowych. W wydawnictwach wielotomowych każdy tom, o ile stanowi 
zamkniętą całość, powinien mieć własny indeks. 
2. Z reguły nale
y umieszczać imiona i nazwiska w formie najbardziej 
utartej i rozpowszechnionej, nazwy zaś miejscowe w brzmieniu dzisiejszem. 
chyba że miejscowość zaginęła lub nie da się już dziś zlokalizować. Przy 
każdem jednak imieniu i nazwie trzeba podać wszystkie formy. występujące 
w wydawnictwie w brzmieniu oryginalnem, które nadto znajdą właściwe 
miejsca w indeksie wedle porządku alfabetycznego, otrzymując odsyłacze do 
owej formy zasadniczej. Jeśli jest więcej osób jednego imienia, zestawić je 
należy porządkiem alfabetycznym urzędów, przyczem nazwy osób umieszcza 
się pod miejscem pochodzenia, dając pod imionami odsyłacze (np. Wincenty 
z Szamotuł zob. Szamotuły). 
3. Pod nazwami miejscowemi umieścić należy związane z niemi urzędy 
i 
odności porządkiem alfabetycznym. 
4. Po indeksie imiennym zamieszcza się indeks rzeczowy, zwłaszcza 
w wydawnictwach zabytków prawnych i gospodarczych, przyczem wyrazy 
obce (nie łacińskie) odznacza się odmiennym drukiem. 
S. Przy cytowaniu należy przytoczyć: 
a) W dyplomatarjuszach i pokrewnych wydawnictwach stronę, a o ile 
na jednej stronie jest więcej aktów, to i numer danego aktu. 
b) Przy iródłach narracyjnych stronę wydawnictwa. 
O ile na marginesach stron oznaczone są wiersze, należy je w indeksie 
podać obok liczby strony drobniejszym drukiem. 
6. Po indeksach, przy końcu wydawnictwa, zamieszcza się w razie po- 
· trzeby wykaz omyłek druku. 


lir 


"' 


-
		

/Sponsorzy_011_02_027_0001.djvu

			DLA 'ŚREDt\IOWIECZNYCH ŹRÓDEł. Hl ST. RYCZI'\YCH 


23 



 


. 


D o d a t ki. 


"' 


l. 
Osobne przepisy dla źródeł prawnych i gospodarczych. 
I. Wydając pomniki normatywne, sądowe, administracyjne, skarbowe 
i gospodarcze oraz traktaty, broszury prawne czy polityczne, tylko przy 
oryginalnych pomnikach normatywnych. ujętych w formę łacińskich doku- 
mentów (w Koronie do r. 1506, na Litwie do r. 1569), należy ustalić 
pisownię tekstu według przewatających znamion oryginalnej pisowni; we 
wszystkich innych pomnikach należy wprowadzać pisownię jednolitą, tak 
jednak, aby - o ile chodzi o tekst polski - oddawała brzmienie (formę 
fonetyczną) tekstu, 'np. kożdy. wszytki, miłościam. Nazwy osób i miejscowości 
(topograficzne), a takte wyrazy sformułowane w odmiennym języku niż tekst 
główny pomnika, mają być zawsze podane literalnie, wiernie według brzmie- 
nia tekstu. 
2. W razie rozporządzania kilku egzemplarzami jednego i tego samego 
tekstu, czy to w urzędQwych (wiarygodnych), czy te! w zwykłych odpisach, 
przysługuje wydawcy swoboda wybrać jeden z nich za podstawowy, ale za 
odpowiedniem umotywowaniem we wstępie do wydawnictwa. Wszystkie od- 
mianki o znaczeniu rzeczowem, onomastycznem, liczbowem (daty) oraz uzu- 
pełnienia, występujące w innym równorzędnym tekście. winien zaznaczyć 
w przypiskach \I dołu wydanego tekstu podstawowego. W wypadku liczniej- 
szych i znaczniejszych różnic nalety części tekstów odmiennych umieszczać 
w kolumnach obok tekstu podstawowego 
3. Wydawane w całości księgi sądowe, administracyjne, skarbowe i go- 
spodarcze, w których powtarzają się te same formuły i wyratenia techniczne, 
mogą zawierać skrócenia tych formuł i wyrażeń, tak jednak, aby tych skróceń 
nie było za wiele, były łatwo domyślne i niezbyt do siebie formą zbliżone. 
4. Wyrażone w tych tekstach liczby bądi cyfrą rzymską, bądź arabską, 
czy teł literami (wyrazami) lub w kombinacji cyfr i wyrazów, mote wy- 
dawca - a wyjątkiem dat rocznych - dla oszczędności miejsca podać 
w liclobach arabskich. W tekstach rachunkowych (skarbowych, gospodarczych)
		

/Sponsorzy_011_02_028_0001.djvu

			24 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


wolno jest wydawcy ująć tekst w zestawienie tabelaryczlłe. o ile nie spowo- 
duje to szkody dla treści. Wszystkie skrócenia formuł i wyrażeń, rozwinięcie 
cyfr, ujęcie tekstu w schemat tabelaryczny, pochodzący od wydawcy. winny 
być przezeń zaznaczone we wstępie wydawnictwa i odpowiednio objaśnione. 
5. Przytaczając rotę przysięgi w zapiskach sądowych. nie należy tekstu 
roty zamieszczać w cudzysłowie (zob. wyżej w rozdziale pierwszym A l 5 str. 6). 
6. Poszczególne artykuły tekstu normatywnego można dla przejrzystości 
i łatwiejszego cytowania oddzielić małemi odstępami lub rozbić na paragrafy 
i zaopatrzyć bieżącą numeracją, przyczem należy dokonaną zmianę zaznaczyć 
w przypisku. 
7. Rozwiązanie dat w wydawnictwach ksiąg sądowych może być umiesz- 
czone w tekście, zaraz po dacie (w nawiasie kursywą). 
8. Objaśnienie nazw topograficznych w takich wydawnictwach można 
przenieść do indeksu 


II, 
Wskazówki dla kopistów. 


I. Do sporządzania kopij najlepiej użyć ark'lszy papieru in folio. prze- 
znaczając na zapisanie jedną tylko stronę karty i pozostawiając na niej mniej 
lub więcej (zależnie od potrzeby) szeroki margines u dołu i z boku tekstu. 
Margines dolny przeznaczony jest dla uwag kopisty, boczny dla wydawcy. 
2. Każda odrębna jednostka wydawnicza (dokument, akt i t. p.) ma być 
odpisana na osobnym arkuszu (arkuszach) i posiadać u góry odpowiedni 
odstęp dla _ umieszczenia nagłówka, o ile wydawca nie da innego zlecenia. 
Na każdym takim akcie podać należy u góry sygnaturę rękopisu (np. Rps 
Bibl. Jagiell. Nr 52 str. 7-10). 
3. Pismo kopij winno być zupełnie wyraźne i w każdej literze c:Lytelne
 
przy tern niezbyt wielkie ale i niezbyt drobne. aby uniknąć błędów drukar- 
skich, które mimo najstaranniejszej korekty pozostają w tekście. jeśli odpi's 
jest niedbały. Odstępy między wierszami powinny być dość duże{Nr 4 linjuszki).. 
4. Zaleca się. przy kopjowaniu rękopis kłaŚĆ po lewej a kałamarz po 
prawej ręce, przepisany zaś tekst zakrywać zakładką. aby uniknąć powtórzeń 
lub opuszczeń. 
5. Odpis powinien jak najwierniej oddawać tekst rękopisu. Kopista nie 
może w nim czynić samowolnie żadnych opuszczeń, zmian, poprawek i uzu- 
pełnień. do których nie u
oważnił go wydawca. 
6. Wszystkie skrócenia nie pozostawiające jakichkolwiek wątpliwości 
mają być przez kopistę rozwiązane w całej pełni, o ile wydawca nie dał 
mu w tym względzie odmiennych wskazówek (np. o zatrzymaniu pewflych 
siglów i skróceń w tytułach, jak M'" = Maiestas. Rmu.= Reverendissimu<; i t. p.). 
Ortografję skróconych części wyrazów należy stosować do zwyczaju w danym
		

/Sponsorzy_011_02_029_0001.djvu

			DLA ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEł. HISTORYCZNYCH 


25 


tekście (np. gra = gracia lub gratia, Ira = litera lub littera. zależnie od tego, 
jak jest w innych miejscach tekstu); w braku jakichkolwiek wskazówek w tym 
kierunku należy tę okoliczność w przypisku zaznaczyć. Skrócenia, sprawiające 
kopiście trudność w rozwiązaniu, lub budzące choćby najmniejszą wątpli- 
wość czy niepewilOść, winny być jak najwierniej na dolnym marginesie prze- 
rysowane. 
7. Ortografję i interpunkcję rękopisu należy z reguły wiernie zachować; 
jeśli jednak wydawca kopistę do tego upoważni, może on zastosować w tym 
względzie przepisy niniejszej instrukcji (zob. wyżej rozdz. pierwszy A, 
str. 4 i nn.). 
8. Początek każdej strony rękopisu winien kopista zaznaczyć w tekście, 
podając w odpowiedniem miejscu w nawiasie stronę czy też kartę (kartę 
Vt'rso oznaczać apostrofem). Przy dokumentach ma zaznaczać kOlice pierwszych 
wierszów wedle wskazań niniejszej instrukcji (zob. wyżej rozdz. pierwszy. B 
Ił 2, str. 10). 
9. Zapi.5ki znajdujące się na grzbiecie (,iI dorso) dokumentów oraz za- 
piski marginalne w rękopisach (glossy) przepisuje kopista na wyraine polecenie 
wydawcy. w sposób i w porządku. jaki mu tenże wskaże. 
.10. \Vszelkie odstępy (li linea) w tekście rękopisu winny być zachowane. 
Kiezapisane strony, ich części lub niezapisane linje, mają być przez kopistę 
jako takie wyraźnie zaznaczone. 
I I. Wszelkie znaki graficzne i figury (roty. monogramy, paragrafy, znaki 
nr
tarjalne. podpisy własnoręczne) mają być w odpowiednich miejscach tekstu 
możliwie najwierniej przerysowane, a znaki wodne kart papierowych do światła 
przekalkowane i do kopji dołączone. Również inicjały, nagłówki (rubryki) 
i pismo wydłużone. winny być przez kopistę w przypiskach jako takie okre- 
ślone i dokładnie opisane. 
I;;:. Cyfry będą oddane ściśle w formie. w jakiej występują w rękopi- 
sie, nierozwiązane (np. !\I°coIIIo lub millesimo CCCo quinto) Cyfry arabskie. 
jL'Śli w ich oznaczeniu zachodzi wątpliwość (np. przy podobnych do siebie 
w pewnym okresie cyfrach: 5 I 7), winny być na marginf:sie przerysowane. 
13. Zmiany i poprawki tekstu, dokonane ręką samego pisarza lub współ- 
czesnego korektora. winny być wciągnięte W tekst kopji. pierwotne zaś brzmie- 
nie tekstu o ile jest czytelne. ma być podane przez kopistę w przypisku, 
z zaznaczeniem sposobu dokonania zmiany (wyskrobanie. przekreślenie. ska- 
sowanie zapolllocą kropek i t. p.). Jeżeli zmiany lub poprawki tekstu dokonane 
zostały ręką późnieJszą. ma być w kopji zamieszczone pierwotne, oryginalne 
brzmienie tckstu rękopiśmiennego, poprawki zaś przeniesione do przypisków, 
z zaznaczeniem możliwie czasu ich pochodzenia. Jeśli poprawki i dopiski te 
pochodzą od kilku rąk ma być w przypisku określony ich stosunek i po- 
szczególne ręce wyraźnie scharakteryzowane. Kotatki i dopiski na luźnych 
kartkach. wszytych lub wklejonych w rękopis. które jednak nie mają wyraźnie
		

/Sponsorzy_011_02_030_0001.djvu

			26 


tNsTRUKCjA WYDAWNICZA 


zaznaczonego połączenia z tekstem, winny być osobno odpisane, z określeniem 
miejsca, gdzie się znajdują. 
14. Każda zmiana ręki i atramentu winna być w przypisku przez ko- 
pistę W odpowiedniem miejscu zaznaczona, a poszczególne. ręce, ile możności
 
scharakteryzowane i pod względem wieku określone. W razie trudności w tym 
względzie winien kopista podać przerysowane wiernie próby pisma. 
1 S. Każda inna zmiana formy czy układu w rękopisie (np. przejście 
z jedno- do dwuszpaltowego systemu) ma być przez kupistę także uwzglę- 
dniona i w przypisku zaznaczona. 
16. Luki w tekście, spowodowane uszkodzeniem pergaminu czy te! 
papieru lub nieczytelnością pisma z jakiegokolwiek powodu, winny być przez 
kopistę pozostawione bez uzupełnień i to w rozciągłości, odpowiadającej mniej 
więcej ilości brakującego tekstu (liter. wierszy), a w przypisku ma być obja- 
śniony powód i rodzaj luki. 
17. W razie, jeśli kopista - z upoważnienia wydawcy - czyni jakie- 
kolwiek poprawki lub uzupełnienia w tekście, winien je w każdym razie wy- 
raźnie w przypiskach zaznaczyć. 
18. Do uwag w przypiskach zamieszczonych mają być użyte odsyłacze 
z małego alfabetu łacińskiego: a, b, c, w ten sposób, że na każdej atronie 
kopji rozpoczynają się one na nowo od a. 
19. Kopista winien zawsze przepisany tekst skolacjonować ile możności 
z drugą osobą. W razie popełnienia jakiejkolwiek pomyłki ma cały wyraz 
przekreślić i na nowo go napisać. 
20. Na żądanie wydawcy ma kopista opisać rękopis w myśl wskazówek 
niniejszej instrukcji (zob. wyżej w rozdziale drugim n. str. 16 i nn.). 


-
		

/Sponsorzy_011_02_031_0001.djvu

			DLA ŚRRDNIOWIECZNYCH ŹRÓDEŁ HI8TORYCZNYCH. 


27 


Wzory. 


u W A G A. Wzory ponitsze dobrano z tekstów wydanych w podo- 
biznach, aby czytelnik każdy szczegół mógł porównać i sprawdzić naocznie. 
Uwzględniono tu przedewszystkiem wydawnictwa St. Krzyżanowskiego: I) Mo- 
numenta Poloniae palaeographica, zesz. 2. Kraków 1910; 2) Album palaeo- 
graphicum. Kraków 1907 i 3) Specimina palaeographica. Kraków 1913. 
NR Podane niżej drukiem tłustym krótkie tytuliki poszczególnych po- 
zycyj nie mają służyć jako wzory, lecz jedynie dla objaśnienia czytelnika. 


I. NAGŁÓWEK I OBJAŚNIENIA DOKUMENTU. 


Akt unji horodelskiej 1413 r. 
(Fodobi:;na w ksiqice »Polska i Litwa w dziejowym stosunku c Kraków 
L9[4, oraz w ro:;prawie prof. Władysława Semkowicca ..Bratel'stwo szlachty 
polskiej z bojarstwem litewski,'m w ullji horodelskt"J IłIJ r.C Kraków L9Ił r.; 
odbitka :; powyższej książkt). 


49. 


Horodło, 2 października I4I3. 
R0ń.J' szlachty polskiej przyjmuJą bojarów litewskich do wspólnoJci 
s'liJych herbów. · 
01'. Archiwum Radziwiłłów w Nidwie:iu, dok. nr 176. 
Dokll
nt perg'tlmitlowy, doić dobrze sadwwany, tylko pnr( małych 
dciurek po prawej sb'onu. na tekśc;" pismo tu i owdzie nieco wyblakłt', 
crcsstq naogół wyraśne. Pergamin indnie} gruboia: 73 X 27 + 9 cm. 
Przy dokumencit' wisiała megdyi prawdopodo/mu. pUCHlĆ krókwska, 
po którt'j pozostał ilad w dwóch okrągłych dciurkach na lewy", skraju per- 
gaminu, przeznacBo"ych do prBłWlrr::enia sznurów jl'dwabnych, a "adto wi- 
sioło na paskack pcrg'aminowych 47 pircc(ci ss/ackechich w dwóch ",zldach, 
z ktorych 30 było w gorny", a I7 w dol'lJ'M rz(dzir. Dzii pozostało jt'SJIczt' 44 


.
		

/Sponsorzy_011_02_032_0001.djvu

			28 


INSTRUKCJA W
DAWNICZA 


piecz(ct: Z IJ/c/l jedna wyłuskal/iI. Przed 70 lat}' istniała jeszcze jedlla, za. 
gi1/tlJ1la dzi! piecz(ć z he1"bem Janinq, z ktor"j odlew sporządztł B. Podcsra. 
szyński (dzi! w zbiorze sfragistyczny/m Uniwers),tetu Lwowskiego). Znalezione 
przy dokumnrcie, sztucznie (zapomocą nici) przymo,'owane dwie piecZ{cie 
z XVI W., J1 l/e1"bami Korczak i K01J'but, 1fsun(liśm}' w r. L9[2 z upo- 
wnżnimia arckiwu
n. PitCZfcże sq nastfpujqce: A. Rząd t; orny : I. PiecZ(Ć 
_fltkołaja (r,"qby) arcybiskupa gnieźnieńskiego, 11J cze,'w. wosku, okr., śr. 
3 8 mm, wyobmża pod gotyckiem podniebiem o b'zech łukach i tyluż ulie- 
żJ'cekach, postać biskupa in Plmtijicalibus, siedzącą na niskim stolcu.. prawq 
rfk( trzyma 01/ wzmFsioną do błogosławid/stwn, lewą dzierJy pastorał, 
u podnóża tarcza/na której w)/obrażolll' głowa ludzka.. w otoku napz:,' : 
...[n]icolai * bci * gra * I arc
itpi * gntentne. 2. Piecz. Wojciecha (7a- 
strz(bca) biskupa krakowskiego, ztI caerw. wos. okr., śr. 30 mm., w)'obraża 
w tarczy herb 7astrz(bit'c (podkowa ocelami do gór)' 2wrócona), nad tarczą 
popia"sit' biskupa z pastorałem w lewt'}: pra'wq l"fką w::;niesioną do błogo- 
slawit'1lstwa.. w otoku naPis: e' albtrri bti I gra cpi crac. 3. Piecz. W)'- 
łusktl1ltl. 4. Piecz. Jadwigi z LeŻt'l/te, W ziel. wos., okr., Ś". 22 mm., 
wyobraża w tal'cz7 herb Leliw(.. 1V otoku 1wpi,s: + e + 
tbroigie + bc + 
lan3cnic3, ;. Piecz. nie'wiadomego szlachcica, w b,"ul/at. wos., okr., fr. 
23 mm., w)'obmża w tm'czy ht'1'b romj; napis otokou')' zatarty. 6. Pzecz. 
.)(dziwojn OstrOl"ogn, "lV brullnt. "lvos., okr., śr. 25 mm., fvyobrnżn w ob- 
wódce, ZłOŻ01/t')' /1 czterech lułow, ukofllie poc//ylollq tarcz{, "lV której herb 
Na/fcz, nnd tal'czą /tełm, 1/0 ktorym dwa rogi /osiowe; w otoku napis: 
+ e . eanb' b'oer I rorog pal,u. 7. 1-'teC3. Jana [(urop"twy z Groazin)' albo 
z Łallcuchowa kas2telnna zfl"lvichojskitgo, w żółlJ'm wos., okr., śr. 25 mm., 
wyobrażn w obwódce złożonej z czterec// łuków pochylO1/q ukośnie tarc:,'(, 
a w niej herb S'rtm
IW(, nad tarczą ukoronowmty hełm, na któr}'m dwa 
'"dgi bawole', ozdobiollt dzwonkami sokolemi; w otoku napis: + e + io
.tI1' 
nie + I bc grob3in. 8. Piecz. 1J1arcina B Kalinowy kasztelana siemdzkiego, 
w zielonym wos., sześciobocz,ta. śr. 22/23 m111., wyo.bmJa w tm"czy ś/ad}' 
herbu Zarfba; z zatdrtego napisu widoczn£ litery: [mar]ril1\Je [bc calilnloroa). 
9 Ptecz. Protm Szaft'ańca podkomorzego kmko"llJsktigo, w brunatn}'m 
"lVOS / sześcioboczna, śr. 24/28 mm., wy/obraża w owalno-podłużnej obwódce 
ukośme poch)'/ą tanz(, w której herb Stary/koń, 1/'ld tarczą hełm ukorono. 
wall)' a na hełmie gło"lva psa; w otoku napis: 
' o PU:t:
'J o I 

S
2(. 
t1U:
 o LO. Piuz. Jana z Bogu11llłowic kasztelana czchowsklego. w jl1SllO' 
ziel. wos., okrqg/d, fr. 24 mm., wyobraża w tarczy h.. Po/uko::( (ośla 
g/owa z gWlilBdkq nad czolem); w otoku napis: + S insconie e bog\Jmilowk. 
u. Piecz. Dzierslawa ze Skrzyńska, w zidol/ym wos., okr.,' fr. 2L mm., 
wyobraża w obwódce dożonej z trzech łuków tarcz(, w któ,"t'} herb Łab(d-;; 
w otoku napis cz(fciO'lt'o uszkodzony: + eigiU\J1tt I bc[relai bc ec]rin. 
I2. Piecz. Jnna Z
 Sz
zekocin kasztelana . lubelskIego, w jasno zlel. wos., 


-
		

/Sponsorzy_011_02_033_0001.djvu

			DLA ŚRF.DNIOWIECZNYCł ŹRÓDEł. HISTORYCZNYCH 
. 


29' 


okr., śr. 2
 mm., wyobraża 'lV tarc::;y Izerb Odrowąż ; w otoku napis: 
+ s' io
is y 
ceco(
in
fr. IJ. Pi
cs. Janusza z Toliszkowa knszte/tma 
kaliskiego, 'lV czarnym wos., okr., śr. 20 mm., wyobraża 'lV tarczy herb 
Dryjf (w prawo).. w otoku napis: . S v iantl
ii: x be>< toleco\'\'. 14 Piuz. 
.'-J-tmnsława z Klimontowa, w csarn)'m wos., okr., Śl'. 25 mm., wyobraBa 
w tarczy h. 5ulim(.. 'lV otoku lWPtS: x eta n x ci mont
o\'\'bc3. L5. Pi
cz.. 
Florjana z Korytnicy kasztelana wiślickiego, 'lV czar. 'ltlos., okr., Sr. 
IP mm., wyobraża w tarczy herb Jelita; 7V otoku napts: x ei x Sloriani x 

 x be corirnic;a. L6. Piecz. Jakuba ::; Ro
oźna, w czarnym wos., okr., śr. 
22 mm., 'lv)'obraża w t,U-CZ)' lu'rb Awdaniec.. w otoku nnpis: + e . iacobi . 
be . r()co
no. q. Piecz. Andrzeja z Lubrańca proboszcZtl włocławskitgo, 
w cztlr. 'ltlos., 'Jkr., ir. 22 mm., u'Y0braża 7l' tarczy Iz
rb Godziemb(.. 
'lV otoku naPiS: * S . anbree' prepofiti \'\'Iabielatlienfi
. /8. Piecz Piotra 
z Falkowa podsędka sfl1zdomitrski
go, 'lV cznrnym wos., okr., śr. 25 mm., 
wyobraBa w obwodu z l1-zech łuków złożonej tarcJJ
, w której ht'rb Doliwa 
('lV pmwo).. w otoku napis: petri I be fa j Ico\'\'. Lp. Piecz. iJlikołaj" 
z (na:;wa miejsca znt,u-ta), 'LV cznrn)'m wOS', okr, śr. 21 mm, wyobraża 
'lV tarczy herb Rol( (koło, z ktorego wychodzą trzy lemiesze w prawo); 
'lV otoku napts ce(śdowo zatarty: + 
 nkolai * .....in. 20. Pi
cz. Klemensa 
Wątróbki ze :,trztlec kasztelana sandomierski/go, w czarnym 'Wos., okr., śr. 
22 mm., wyobraża w tarczy herb Oksz( (w lnvo); w otoku lIapis: + e . cle$ 
ml'l1tis' \'\'antrobfa . be' 2[. Piecz(ci t
j brak. J,V zbiorze sfragistYCI:1lym 
Uniozver.rytetu Lwowskiego (po B. Podcsaszyńskim) znajduje sif odlew tej 
pit'czfCt: sporządzon)' w r. 1854 W Nieborowit, gd)' ta pieczfć jeszcze 
tstllinła. Z odle'lvu i OPISU jej widać, że b)'ł., to piec::;(ć Macieja c Sue/zo- 
dołu, w ziel. wos., okr., śr. 18 mm., w)'obrażnłn w tarczy Iz. Jnm1tf; w ot()ku 
. napis: + S . matbee . i'tt' 22. ?tecz. Jlikoł"ja z Korabiewic, 'lVCt
l1l11o-::;idon.J'm 
wos., okr., śr. 2L mm., 'lt
)'obrnża w obwodu z s:;eściu łuków ::;/OŹ01U:j'ttlUZ(, 
u' której I,<,rb 5can:;a,: 'ltl otoku lWPtS: + i'tigillllm * nkolai be (l'rabl'\'\'W. 
23. Piecz. oderwana. 24. Pit'Cz. Sttl1lisłnwtl z Brze:;ia, 'lV czarnym WOS., ok,.., 
ś,.. 22 mm, wyobraża w tarc::;y herb Ciołek.. w otoku nnpis: + 
 * i'ttaniflai * 
be * (,re;e'3. 25. Piecz oderwfl1la. 26. Piecz. JJ1"ikołaja z TaczO'lva, w czar- 
lrym wos., okr., śr. 21 mm, 'lv)'obra:Ja w tarczy herb PO'lvałr; 'lV otoku napis: 
+ i'tigiUii nkolai be tbac;o\'\'. 27. Ptec:;. Dobka :J' OIl'Śnicy kasztelmlll wojllic- 
kiego, 'lV t'zllrnym 'ltJos:, okr., śr. 20 mm., 'lt'Y0brnia 'lV tllrcz)' herb Dfbno; 
w otoku napts: + fi + bl'bcl'nii't be oleibnk
a. 28. Piecz. niewiado1n
go szlac/t- 
ciea, w brunatnym wos., okr., śr. 22 mm., w)'obraża w tarczy herb 5)'1'0- 
komlf; w otoku napis. nt
czytelny. 2p. Piecz. Hmryka z Radomina, w C::;,l1"- 
n.J"" ::,voS., okr., śr. 20 mm., 'lv)'obraża w tarczy. lurb Pin'zchał(; w otoku 
lIapts: + e + benrici be rabomino. 3EJ. Piecz. WOJsnara 
Verkolowt{;za bo- 
jara litew.rkiego, w żółtym wOS., okr.. śr. 33 mm., wyobraża w tm'czy 
Ilel-b Kot morski (zwin'z kroc:;qcy w lewo).. w otoku lIapts: fi \'\'oyin
r
		

/Sponsorzy_011_02_034_0001.djvu

			30 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


. 


mcrfolomye;. B. Rząd dolny: 3I. Piuz. l'ł'/ikolaja (s Gorzkowa) biskupa 
wileńskŻt'go, w czerw. wos., okr., śr. 29 mm., wyobraża w tarczy herb 
Geralt (Osmorog); nad tarczą popiersŻt' biskupŻt'; w otoku napis: : e * ni
 
cola i * bd gra I * epi * mylnen.32. Piecz. 1Ilikusza Wilczkowicza, w czar- 
nym wos., okr., 2I mm., w)'obraia w tarcz)' h£rb Łodzię; w otoku 
napis: + e mycuf3 vile;covie;. 33. Piecz. Jalla Butryma z Żynllunow 
bojara litewskŻt'go. w bmnat wos, okr., śr. 27 mm., wyobraża w tarcz)' 
Juró Topór (w lewo); w otoku napis cz{ś,'iowo uszkodzony: + o e o io
ie o 
burrim o [be 3]irmunv. 34. PiecJl. Butowta Montygajlowicza bf?Jara litew- 
skiego. w brunatnym wos., ok,'., śr. 36 mm., w),obrasa w tat'czy Ilerb 
Gryf; w otoku llapis: [e. bu]romt m[onJri[ga]h)mve;. 35. I'I(CZ. Jana 
k/{żyka II Dąbrowy, w CZat'11ym wos., okr., śr. 26 mm, wyobraia w tarczy 
wzdluż przedzielonej na 2 CZlści h,rb Wadwicz (ryby ku środkowi zwró- 
cone); w otoku napis: + e + io
an + meneif + bc + bom[broma]. 36. Piuz. 
Jawny Wolimulltowicza, wojewody trockiego, w czerwollym wos, okr., .tr. 
28 mm., w)'oóraża w obwói/c złoson,j z trzecII lukow tarcz{, w której 
herb Zadora; w otoku napis: . e . iamny molimvntomye;. 37. Piecz. Sta- 
nislawa Saka bojara litewskiego, w czer. wos.. okr., śr. 20 mm" w)'obraia 
w tarczy herb Pomian (mit'cz między rogami ukosem, ostrzem zwrócony 
w prawo); w otoku napis: + eraniflaue 0 0 0 bce O
' eaf (
' 38. PiecJJ. Piotra 
z Koztowa (?), w cz,r. wos., okr_, śr. 20 mm.. w)'obrazu w tarczy herb 
Pobóg, w otoku napis niew)'rnźny: bni pttri be fojlomot'?I. 39. Piecz. 
Marka (nazwa miljsca 11iewyt'aźna). w CZarn)"11 wos., okr., śr. 22111m.. 
w)'olraża w tarczy herb Bogorj,; w otoku naPis niewyrainy: : e : m[ alrci 
lOt72CA	
			

/Sponsorzy_011_02_035_0001.djvu

			DLA ŚREI1NIOWIKCZNYCH ŹRÓDJ>ł. HJSTORYCZNYCH 


3 1 


In dorso Sltlpiski: I) Privilegium baron um regni Poloniae quo dominis 
Lithwanis concedunt anna nobilitatis anno 1413 in Hrodlo (r(ką X VI w.); 
2) zapisek wskutek smycia zupełnie 1Iiecsytelny, wedle iltwt'ntars)' Arch. Nie- 
.św;eskugo brzmiał tak: Przywilej łaciński stanów koronnych, przyj,¥cia do 
herbów stanów WOXfiLitt.o, u niego pieczęci 46, sprawiony wHorodle, 
anno 1413 de data 2 mensis Octobris. Litt. A. Szufl. I. Lit. 3 (r. q21); 
3) na karta naklejonej: Szuflada I, fascykuł I, sztuka 3 (r. 1744).' 
Podob. w ksiąice .Polska i Litwa w dzujowym stosullkuc Kraków 1914, 
oraz w rozprawie proi. Władysława Scmkowicza »Brnterstwo szlachty polskuj 
z. bojm'stwem litewskiem uP unJi' horodelskiej 1/13 r.c Kraków 1914; odbitka 
$ powJ'iszeJ ksią:Jki. 
Kop. Muzeum Czart. 1jJis LI (Teki Naruszewicsa t. LI) lir (q st1".325-328; 
l' od gór)' aktu zaP'J.'ek: Ex ms. Arch. Stan. Aug. regis Collect. Uogelii. 
'
yd. 1. Cod dipl. Poloniae t. J nr 162 (według OT. 1). - 2. Żerbi//o 
Łabuński j., Unit' Litwy z Polską, str. [97 (według "
vd. 1). 
T/IIn1. Żerbi//o Łabuński j., l. c. 


II. TEKSTY DOKUMENTÓW. 
lo Dokument Gedki biskupa płockiego, uo6, 7 122.3 r. 
(Podobizntl w il10llumenta Polonit,e pa/aeOl;raphica. Tab. XXXVII). 


Ego Getco Dei gracia episcopus a Mazouie I protestor et sum protestatus 
coram Conrado duce Mazovie et Cuiauie 2 I et eius baronibus, quod ataws 
noster W oycszlaus b I ex atavia nostra filia Kelconis, que fuit prima uxor I eius, 
genuit avos nOiltros Janusonem et Troianum 4. Post hec accepit secundam 
uxorem Dobechnam filiam Kilia!ni, de qua cum non suscepisset aliquam pro- 
lem, nec speraret se suscepturum, contulit ei uml1es villas, quas habet eccłesia 
Sancte Marie in Plocsk, que de nomine eius vocatur ecclesia Woyzlaue. ut 


1. . epc "I". b S wpisaru /q samq rtltq tuł pny li/,r., c, /1I1t ,ł6y ",ołna ",nim'Dt.
 
e pi- 
san IlIlial sas/q pić /q /i/,rq c. 


1. l Gedko biskup płocki wys/epuje W latach 1206/7-L223 (L'lanow.rki, Dok. 
kuj. i 11Iaz. w Arch. Kom. /list. /1' L50 O1az PhilipPi-H"oelky, Preuss. UrkJmdenb. 
/ n1' 4j. 
 J..'onrad ks. mazowiecki i kujawski H02-I2/7 r. B Prawdopo- 
dobnie Wojslaw, znany z Kroniki Galla jako stol
tik Władysława Herma1la i Pia- 
stun Boleslawa Krzywoustego (Mon. Pol. hist. / 436-8), wspomniany jako z11larÓ' 
w najs/arszej cz(ści nekrologu lubińskiego (tamże, V 575). 4 :!alltlsz i Trojan 
zapewne ci sami, którzy występują Jako dobrodzieje klasztoru kan. regIII. Ul Trze- 
mesznie na podrobionym dokumencie fundacyjnym Mieszka Siarego z d. 28 kwietnia 
JL4, r. (Kod. Upoi. I n,. II).
		

/Sponsorzy_011_02_036_0001.djvu

			3 2 


INSTRUKCJA WYDAWNICZA 


de eis facerf't quidquid velIet, silv]eC venderet. sive daret ilIas libere cuicun- 
que veIlet. lpsa vero Dobechna preponens Deum pecunie et omnibus amicis 
terrenis. defuncto eodem viro suo. edificavit prefatam ecc1esiam. quam do- 
datam d eisdem vilIis omnibus in consecratione contulit episcopo et kathedre 
ecc1esie Plocensis e . . . f ipsis prediis instituit in ea quatuor canonicos et unum 
prepositum, addcns eis quasdam [decim las '. Post hec dominus Wernerus r. 
factus episcopus h Plocensis constituit in ea Bertoldum abbatem cum suis 
mo[n]achis i . Rursus dominus . . ) episcopus post Bertoldum in
roduxit in 
ea k Folcoldum abbatem. Et ne propter antiquitatem per' successum tem[poris] I 
hoc factum lab[a]tur rn a memoria hominum. ego presenti scripto profiteor et 
sum professus coram eodem duce, presente Petre. . .n Troiani nec Contra
 
dicente. quod ego in eadem ecc1esia non dominor ut he[rJes D . quia nec ego 
nec cognati mei omnes habent aliquid iuris [cum u]niverso P iure in episco- 
pum et maiorem ecclesiam Plocensem coIlato per Dobechnam, que in nuIloq 
cognata nostra fuit, set dispono de ea ut episcopus. et omnes successores. 
mei episcopi habent de ea disponere libere. ł:t ne post d<:cursul11 longioris 
temporis cognati mei attemptent hoc ius avellere a kathedra Plocen(sis) 
episcopi et eccłesie. sicut aliquando frater meus Olto per violenciam atemptavit,. 
ego presens scnptum cunt1rmo auctoritate mei sigilli. 


2. Dokument króla Władysława III wydany w Budzie d. 10 sierpnia 1441 r. 
(Podobi::lltl 'W Album palaeograpllicum. Tab. XXl.X). 
Wladislaus Dei gracia Hungarie. Polonie. Dalmacie, Croacie etc. rex. 
Lythwanieque princeps I suppremus et heres Russie etc, significamus tenore 


............... ,. ... ,..
,.,.......,.. .......
-.,.. ......................-""-""-'
.JI"V".I"V",-"""'-'" 


I. e d.iurka 
II 'mi
scN lej lil"y, lak 
e ledwie j
 Ilad w górne; cI,/ci ."idocl"Y. d . lak 

v or. e dwie oslolnie lilery na ro.darcit4 fłabo caylelne. f daim Q w pe' ganlinie na .1- -I li- 
lery; jedynie a Pier.ws_ej lilery p030slały m,.łe Ilady u góry i 11 dołu, '/lIskaoujqu liler, h[ie] albo ra- 
eBej 
 = qui, pocsem po.oslaje juac.e miejsce na f - 2 lilery. proypuS2cBalnie 1 al"" ex; nalomiast -e 

vIgI,du na wspomniane Jlady 
ierwsI
 /ilery nie moina p....yjqć lel.'cji eum propono
t'anej prBea Via- 
nowsltiego (Dok. kuj. i moa. tl. Arch. Kom. Hisl. J V fSO. C d.it4ra no 5 "Ier; no pocaqtku 
tylko Ilad gó,.,.
 laski litery <.1, a prlY .łońcu dwóch ostatnich f/':Sl'nJ:ó.lJ litery m.. notychcaasowq .ło,,- 
jektur, villas wykiIleM ;wli liter, a Bwłmona b,'ak Ilatlll ostal"iegtl I. h epe or. ; n na daiu- 
ne: POBoSttłl J/ad dolnego .ło,ka tej lilery. J d.it4ra. miejscem na -I-S liter, I .łtórych niema 
iadnego Iladu; wypada 7v tem miejscu imlt biskupa płockiego, jednego o nost,pców 
Venlera: Lup"sa 
al60 Wila; lekcja Viluf 
v wierzyleln)"" odpisie "klu u Cawarukiego. k widoczne jesacle e i Ilad 
górt'ego końca laski dl".l{,ego _, rUl/y wyrolt4 brak a powodtt d.iw y. l daiura a tnie/sum na ol 
lilery. m a na daittr.e. "doim a a ",i
jsee'" na 8 -- 9 liter; ""my/lać si, motna l'etrecone 
filio; Ulan01llsŃi IIluJe/nin ł'clrenula (bel filia). .. r na d.itl1"CC. II doiu,'a na 2-5 liter. 
q drugi fI'aonek litery n 
v wyra.ie in i pierwsI y trumek litery u til "
I'rQaie skr,;£onytn 11110 tła 
dBiuru. 
J. 6 lVerner bis
ttp plocki prawdopodobnie bezpośredni nastepca Alek.sandra 
zmor/ego w r. ][56, wystepuje w dok. z r. u6[(Kod. Jl/pol. Jl 6), zabzty 5 lu- 
tego, rok nieznany, najpóiniej 1/77, w którym wyst
ptłje jut nastepca jego Lup,ts. 


.........-
		

/Sponsorzy_011_02_037_0001.djvu

			. 


DLA ŚREDNIOWIF.CZNITH iRÓłlEI. HlSTOKY"ZNynł 



3 


presencium quibus expedit universis, I quod quia ad specialem nostre mage- 
statis requisicionem certi nobiles et terrigene fideles lnobis sincerc dilecti 
de regno nostro Polonie huc ad regnum nostrum Hungarie, et signanter hii. 
qui sub direccione et capitaneatu excrcituali magnifici et generosi Laurencii 
de Calynowa castellani Siradiensis et Petri de Gay iudicis Poznanicnsis, sin. 
cere nobis dilectorum, sunt constituti, pro repellenda ac reprimenda hostium 
nostrorum reheIlione et sevicia se transł-erre offerunt ac disponunt; ne igitur 
eo quod, dum eos extra metas dicti regni nostri Polonie exire contingat. 
iuribus ipsorum antiqua et laudabili consuetudine dictatis et tentis quoquo- 
modo derogare viderentur, ipsis omnibus et eorum cuilibet satisfClccionem 
condignam pro captivitate ceterisque dampnis, si que, quod De\ls avenat, 
prefati nobiles seu eorum capitanei predicti incurrerint, toto posse facere 
ac impendere volumus et verbo nostro regio promittimus ac pollicemur. 
Harum q'uibus testimonio litterarum sigiIlum nostrurn est appressum. Datum 
Bude, ipso die B. Laurencii martyris 1 anno Domini milksimo quadringen- 
tesimo quadragesimo primo. 


Relacio magnifici Johannis 
de Tanczin pallatini Cracoviensis. 


3. Tekst dokumentu ruskiego. 


1\./\ "I r.ł:ĄM....... I"'.
AU,J\ Ic." .
. .."'1....9"...V b.. pA....,.... ..,,( .,...-;,;. '\,...., H. 'v''-'" IU''''''''V'I .at 
 acN....' 
...: 
 lU. P ..ł1\/lU-ł allD. 
 ,......".. HA .....w..l)' ".,.. \..;t ł- ..nd.....-
 a1(,.... "'
"..A""',"
"' 1; J"'''''''........;Cłt
 
li M...... I( "l\;4e .. p ,-YM 1V'ł--\.. ..." V"I'hlK. (,,,,,,,u- 81 "ł:Ą
 1.'.'0. iKUfU ...
 0" 1''''>110'''.. 
:"'''''ł:''' Ii....... 
H;.MV'.."'.'...."... 'f. A

.r..
M".. 

......,.... Y'1 r. 'ł. ur. ,. M ....,..."..ĄII........ r ."A
..r'c...;.. f4....
ANre 
I -....-r...."" ' ''-\; r .. '1 w ....". .. ., .. ..... ' 
Iłf.'....11,........"".4\..,........r.....-r'.....1 ",1,."'l[
 . 'n": "a r.fir-'1."'A.M"'O.WfJ....7:.
 
I A . ., . .... w .... .EI...""'" .,&.. r (...,.'.."ł-."-"....Kr.....-c.......T....4I'C..n r Ow'."..-."....l(h
. 
1'r

""'''. ....,,- N_e'. .'" ł- -"'., .. 
,""'.\A."""
." "('A.
.- .....n.lV'
 ..Ae '\,1'1..... 04.... n r U .......... ...-('C..... T..cT...... n."... ""-.,,-'<.e tO 
P......"..li...
w;...'\JI.
."'".
..ł.\k.r...'; r.... Uf, -r.J\A-
C '\...."'......M
....... ",.. "'..II}."....-ł...-... r V..N...r....;; 
A.... -.... 7 y.. N..Ą.... .,'orr... I "".....( ,GIł...... IIOr..:l .,..........rCl"
":.'" "r U ",, 1I ""''''''.'''F -łI. ........r.
Lt,.......t _,.... 
. . 
. .. ,",.c.
 ' L"'''''tI....t .c.A-- ----- -' 1 1 0;.--. ,t"...r,.-_""....,ł"....,..;.. "'''''' 
...d._... 
.....r'''. ,--. . -.. .......lt.c..............".r' 
,,,-,,-IV U T -(" .N.. tr.. t".
,,"" . -c. "r"" .rM. ....,...... t. "
It r .... ,. -ł... ......... .. .. . 
y.dU,....."".. ......... ... . . _ .. c..........r.:rrlt.""'.. 
. ...I\I" T " ....1:..4'V'1. ,...WH.lc.e r M 
 '{ "..1. ..'\1'..Y..,n.c:........,... -r" II c... r t-., ... KG r ." 
.....Pll(
 . , t'''''..C'.('e 
-. M 
r r .c."r... '-1I"'''I
 ' '''''.C ....,.ce.. ""A"" o:; I , ... 
'v -rł- .......... U!i.-\t'....... 1. ,. ._ t ' 
AC: rrll ti" \f ....." A"'tec
. 
... Uli .....UI "1\.1'"'. "' , .,., l...., .,'" f ....
C'-".. E"W' _ , ;Ił. -;.,... c..r;.... .....::.-, r .l...".. ł . 
'tr
t&-..CW
.. , 
 I -.'! ..... .......,.,.......,.. 
f._..
w....JI: "... ......""-'I,....
' .; . i-... '-.'A; ',' 
... 


L. 


\ . 



. 1 UJ s;erp,,;a. 
,.,ch Ito.... HI.I. S. I, T. II (01l6In. obioru XIV), 


] 



--
		

/Sponsorzy_011_02_038_0001.djvu

			. 



4 


INSTRUKCJA WYDA WNfCZA 


Poręka OIega Iwanowieza kniazia rjazańskiego za kniazia Korybuta 
dana w Perejasławiu 14 listopada 1393 r. 
. (PO,.. powyżssą podobisn{). 


.' 
My welikii knjaz Oleh'!> IwanowiczI. rjazanI.skii 1 znajemo cZIDlmy seju 
nalszeju hramotoju, ktokoli na nju wozritI. iii pakI. uslyszit, aże sljubuem':b 
i sljulbiIi jesmo i ruczimy i poruczIIi jesmo u welikoho korolja u Wolo,dislawa 
BO
Lljei mi\osti pulskoho, litowskoho i ruskuho i inych'!> mnohich a zemlL 
hospodarja, za jeho hrata za knjazja za Koributa I, i
e byti jemu wernu i po- 
slusznu swojeho brata welikoho korulja preźe napisanoho, a nikotorym'h we- 
remenem':b jeho ne otstati, ani protiw'!> emu byti, ni deI om'!>, ni slowom, ni 
pomyslom'!>, ani protiw'I. tych b, sztu sutl> pod':b jeho rukoju. Pakliby zjat moi 
knja
 Koribut'!> szto mysIii'!>, Hi szto by chotel':b ucziniti, iii by uczinil'!> protiw':b 
swojeho brata korolja i protiw'!> tych'!>, sztożI. sutb pod'!> jeho rukoju posluszni 
a za mojeju porukoju, tohdy my knjaz Oleh'!> jeho testl> i jeho porucznik}, 
imamy u tom'!> wo wsem'!> ostati naszemu korolju Wolodislawu preźe 'napi- 
sanomu, a samoho knjazja Koributa imamy postawiti pered'!> korolem'!> bezo 
Jsti, bez chitrosti. . l na krepostI. sej naszoi hramota naszju peczatI. weleli 
jesmo privesiti u naszom'!> horode u Perejaslawli, u denI. swjatoho apostola 
Filipa pod lety Ro
stwa Christowa tisjac7:a i T. V. r. jeho llita I. 


r- 


III. TEKST ŹRÓDŁA NARRACYJNEGO. 


Z Rocznika kapituły krakowskiej. 
(Podobizna w Specimi"a palaeographica. Tab. Vlll). 
M'CC'LIII' 
. Item magister Jacobus l et magister Gozuinus 2 ca- 
nonid Cracouienses ad Romanam curiam remittuntur pro canonizacione dicti 
sancti Stanyzlai. Qui sanctus eodem anno per dominum papam lnnocen- 



................-
-,,- 
- 


8. . mnihich or. 


b t'loch'h "", 


· /JarlJgra/,m "ddaj' si, lu 8wyc8aj"y 8"ak r08/oC8y"ajqcy u.rtlIJ n "ak"//",,y Tli '1S;' m;"jq. 
3. 1 Oleg lwanowicz kniai ryazański, którego córka była toną wspomnianego 
w tym akcie Korybuta Olgierdowicza, ksi(cia Nowogrodu siewierskiego i ob. Wo/jf 7., 
KniaBiowie litewsko-ruscy str. L78. s Dymitr Korybut syn O/!Jlerda, ksiąt, 
Nowogrodu siewierskiego i ob. Wo/jf 7. l. c. str. 277 i Ilasto II I4 listo- 
pada IJ91. 
1 O {)Im sław1lym doktoru praw obojga, Bmarlym 2L kwietnia J 268, clljltaj 
w {)Imte RoczniIlu pod r. u67 (data 1Iiedokladna). I Gocrvin syn Zegrama, kq- 
tlonik kat. krak. niewątpliwie jut w r. I2I9, wicearc"idiako1l katedra/n.}' u5D, ku- 
stoSB 12.)9, zmarł u63/4i jako mistrz ukaBuje si( doPiero I2-53 r. 


-
		

/Sponsorzy_011_02_039_0001.djvu

			m.A ŚREDNIOWIECZNYCH ŹRÓI)Jo;Ł HISTORYC
NYCH 


35 


r- 


cium I1Hm l canonizatur et kathalogo sanctorum martirum ascribitur I, eiusque. 
soIlempnitas VIII ydus maii I cum reverencia et veneracione statui tur cele- 
branda. Prefati autem nuncii spe non fraudati. desiderio potiti, adeptique sui 
negocii exitum peroptatum, leti et incolumes in Poloniam sunt reversi. Eo- 
dem anno dux Bolezlaus Cracouie a & et dux Wladizlaus Opol(iensis) I cum 
Ruthenorum exercitu terram Opauiensem vastaverunt et multam familiam 
et predam aliam idem Rutheni abduxerunt e. 
M'CC'L-IIII' Gedko 7 miles obiit. qui centum vel amplius annorum 
sen ex exstitit. Hic multa miracula sancti Stanyzlai magistro Petro preposito Kyl. 
ciensi 8. ea scribenti, et gest a Polonorum militum inc1itorum fideliter ennarrauit. 
M'CC'L'V' 
l'JI'CC'L VI' Rex Willhelmus de Holandia occisus est per Frisones'. 
Thomas episcopus b Wratizlauiensis 10 per Bolezlaum ducem Zlesie 11 captus 
tractusque misere in Legnich II fuit arte custodie deputatus. Eodem anno 
idem episcopus dimittitur II. Lanchicie provincialis synodus celebratur 1&. 
M'CCLVII' Cracouiensis civitas iuri Theutonico traditur et situs 
fori per advocatos et domorum et curiarum inmutatur, sed iidem advocati 
in sua advocacia modicum duraverunt 16. 
 Eodem anno ordo de Penitentia 
Beatorum Martirum intrat Polonia m le pontificatus Alexandri quarti 17. Eo- 





 


a wyras rt.łq pisorso nadpisany i 1lJ/
SD"y PD Bolezlaus. b Epc rli!. 
Ilnnoce1lty IV paPiet I243-I254.. :l Bulla ka1lo1lizaryj1la paPida 111110- 
centego IV z I7 rvrześnia I253 w Kod. kat. krak. I nr 38. 8 8 maja. & Bo- 
les/arv Wstydliwy ks. krakowski i sandomierski L243-L279. 6 Władysław SY1l 
Kazimierza, ks. raciborsko-opolski [246-I282/3. e O wyprawie tej, przedsiewzie- 
tej w czerwcu tegot roku przez wspomnianych ksiątąt wespół z Danielem ks. w/o- 
dzimiersko-halickim zob. Kronike wpoi. (Mon. Pol. hist. II 573) i Griinhagena Reg. 
1"/1 2 str. 28. 7 Nie jest identyczny z wspólczesnym kasztelanem sądeckim, który 

je jeszcu w r. L255 (Kod. Mpol. II nr 445). 8 AJistrz Piotr ka1lo1lik kat. krak. 
wystepuje w latach I224-I254. II Wilhelm hr. Hollalldji I234-r256, an{ykról 
"iemiecki od r. [247, zabity pruz Frysów 28 stycznia I256. 10 Tomasz l biskup 
wroc/awski I232-I268. 11 Bolesław Rogatka ks. Jląski I242-I278. 12 Li- 
g1lica, gród i stolica ksies/wa na Śląsku. 18 Uwiezienie nastąpi/o 2 paidz.i blit- 
sze szczegóły w Kron. wpoi. (Illon. Pol. hist. II 577), por. tet Grunhagen, Reg. VII 
2 str. 5 8 . i 66 (lras .semkowicz A., Krytyczny rozbiór Dziejów Polski Jana D/ugo- 
sza str. 275/ 6 . 1& Synod ten w ŁeczJlry odprawił Pełka arcbp gnieśn. I4 paśdz. 
I257i statuty jego wydane w Kod. Wpoi. I nr 36I, o przebiegu sY1lodu zob. w Kro- 
nice wpoi. pod tymle rokiem (Moli. Pol. hist. II 58 l). 16 Zob. dokument lokaryj"y 
miasta Krakowa wydany przez Boles/arva Wstydliwego d. 5 czerwca I257 (Kod. 
miasta Krak. I nr I). le Zako1l krsytowo-szPitalny ka1lonzków regula1"1tycll reguły 
augustjańskiej zwąrycll sie »od pokuty błogos/awio1lych mecse1l1lików", powstały we 
Włossech w drugiej pol w. XII, od macier
stego swego w Polsce ko.fclo/a Jw. 
i
'larka u' Krakowi
 pospolicie u na.f Markami 1IazJ'watij'. 17 Alelłsandl'1' IV pa- 
put 1254 -L.!6J. 


. 


3. . 


ł 


----- 


..
		

/Sponsorzy_011_02_040_0001.djvu

			-3 6 


JNSTRUK(;jA WYDAWNJCZA 


. dem anno pridie kalendas februarii a l, luna quarta, infra horam pnme factus 
est tern
 motus. 
M'CC'LVIII- Fulcu archiepiscopus b Gneznensis obiit I. 
M'CC'LIX' Holezlaus dux Cracouię cum oIlio B(olezIauo) duce Po- 
lont ie )' cum suis exercitibus terram Luciciensem 4 devastarunt C ó. Eodem 
anno Thartari barbarica rabie sevientes, fraude infidelitatum virulema. que 
quamquam ceteris barbaris sit inolita, hiis precipue est innata. propensius 
perpotentes et tanquam sevire helua semper prompta. terram Sandomir(iel 
ingressi sua truculencia inhumana, que nec sexui consuevit parcere nec etati, 
(Iue nec prece nec precio valet, nec servicio ad misericonliam inc1inari. ho- 
mint.s neci addunt, sanctuaria Domini igne cremant. totam terram depopu- 
lantur. Castrum Sandlomirie) magis calliditate doli. quam robore virium capiunt. 
in quo plurimis occisis paucos residuos captivantes. Cracouiam sunt ingressi. 
ubi homines plurimos occiderunt, plurimos eciam captivos secum cum preda 
maxima ad propria remeantes illesi abduxerunt. Et hii Sandol1lirie et Cracouie 
provinciis cedes. dampna et excidia graviora prioribus Thartarb inflixerunt e. 
NICC'LX' 
 Quidam homines turbatim glomerali, usque ad umbi- 
licum corpore nudi. agentes penitenciam, (Iue ferfur Perusii 7 recepisse ex. 
ordium, quam laycalis turba Theutonica fuit ferventissime amplexata, velati 
oculis. sua nuda dorsa flagelIantes flagdlis sin
uIis quadruplici corrigia con- 
nodatis. Cracouiam intratltes, ipsa penitencia peracta ad ecclesias d , de civitate 
subito sunt egressi. Et hii. quia auctoritatem ecclesie. que ipsos nequaquam 
decebat. temere usurpabant in ipsius ecclesie preiudicium et gravamen. ab 
. ipsa ecc\esia. sunt. deiecti, et tanquam pseudo penitent es, suo errore cognito 
non ultra coniuncti, immo sunt ah invicem separati. Penih'ncia igitur eorum, 
que per se ipsam sumpsit exordium, deficiens desiit in se ipsa 8. 
M'CCLX' Albertus prepositus Lanchiciensis et canonicus Craco- 


. febva4 ,-pi.r. b archiepc rPis. · odst'l "0 r cm. 1(1 'lisi,. d i"tl!rpullltga 
w tl!m ,niejsctl "i,s1t!."lrla: .! w rpsil!; Bil!/o1,'slli 'lI1 sWl!m wyda"ill tl!go rocsllika l.J.-loII. Pol. Aist. 
l 
o5) k/ad8il! w tl!m mIejscu .J kropki i 2a"_Cia "il!/cil/I!, 
I! tu pr
nl! mil!jst:l! 111 ,.pisil!; Plrt8 
Ul A"na/u P%nial! (Scr. rl!r. GI!Nn. in u. s. :16) k/ad"il! hl!spodstQ1l111il! ał 6 kr.ptlt . wyraa 
ptl1(1ttfnony, [,cs r,kq pis01zn pral!a podkroPko1l.allil! SktZS01('nny i ja/mejsa}'1łI ntrnr/lmtl!'" pr2I!kr#ltmy. 
1 3 1 styL'znitJ. 2 Pelka arCJ'biskup g1lieźnie'tski [23-1--1258, dzień śmierci 
-' kwiet1lia w Rocz"iku wpoi. (Alim. "o/. hist. II 32). s Role.rław Pobofm...' ks. ka- 
/iski L247-[279. ' LecfV'ca. 6 Doklad11iej o tym najeździe dokonanY".l .i1lj;.a 
octavas .5. jJ.fichaelisc (11liedfV' 29 'września a 6 paźdz.) w Krol'lice wpoi. (lJ1on. Pol. 
kist. II 5'
'), 8 () tym napadzie Tatarów CfV't. rozprawe B. UlallOwskiego Drugi 
1Iapad Tatarów 1Ia Polske (Rozprawy Akad. Umiej. Wydz. Hist. - Fil. 7: )( VIII 
.275-3 2 5) ora:: A. .Semkowicza I. c. st,.. -!78. 7 Perugja Hliasto -w .f1"odk. Włoszech, 
w Państwie Ko.!fcielnem. H CfV'tll:i mta'ogicz1lj' ustęp- o tej sekcie w A'ron. wpoi. 

JWon. 1'01. hist. li J87). 


.
		

/Sponsorzy_011_02_041_0001.djvu

			DLA ŚREIJNIOWIEl'ZNVCH iRUJtEI IiISTOIlYCZNYCH 


:37 


uiensis J, qui contulit villam Zelonki! ecclesie Cracouien!>i. obiit. Lełou 
castrum I per Kazimirum ducem 4 editlcatur et statim per Bolezlaum ducem u 
destruitur. 
MCCLXII' Johannes capellanus ue Luboricia fi XVI kalendas ia- 
nuarii 7 obiit. Semovitus dux Mazouie 8 a Lituanis in Jazdou II in vigilia 
beati Johannis a Haptiste 18 occiditur et Cunradus filius eius 11 capi tur n. 
:MCCLXIII' Ecclesia sancti Marci ad Fratres de Penitencia at'a- 
torum Martirum in civitate fundatur J1 . Ecclypsis solis in die sancti Domi- 
nici ". luna XXVII. Mendoch rex Lytw	
			

/Sponsorzy_011_02_042_0001.djvu

			JB 


INSTRUKl"JA WYIJA WNJCZA 


I. lnprimis. igitur verbo nostro regio pollicemur omnes, incolas Re
ni 
nos tri in iuribus, quibusvi:; ipsis a predecessoribus nostris datis, .integralitec 
conservare, nullique bona sua recipi mandabimus aut aliquem captivan facie. 
mus, nisi prius fuerit iure convictus. 
2. hem polIicemur, quod dum et quando nos extra fines Regni profi- 
cisci contigerit, omnibus terrigenis nostris nobiscum euntibus exolvemus iura 
terrestria, videlicet super quamlibet hastam quinque marcas pro dampnis 
eciam et captivitate ipsis satisfaciemus, iuxta quod ipsis a predecessoribus 
nostris est concessum. 
3. hem cum singula officia suis sunt actibus deputata, pollicemur, quod 
in terris Przemisliensi et Sanoczensi nullum palatinum in capitaneum terre 
preficiemus. 
(/?rszt{ postanO'l.vień .I.tatutu opuszcza .fi(). 
Hec.omnia rata et grata habere promittimus eaque inviolabiliter obser- 
vare observarique ab aliis faciemus. In cuius rei testimonium sigillum nostrum 
presentibus est subapIJensum. Actum in loco campestri dest;ensus nostri ante 
oppidum Radzyn, feria quarta post festum Concepcionis Gloriosissime Virginis 
Marie l anno Domini mi1lesimo quadringentesimo quinquagesimo quarto, pre- 
sentil>us ibidem magnificis et generosis Johanne de Cziszow' castellano et ca- 
pitaneo Cracouiensi, Johanne de Thanczin Cracouiensi, Stanislao de Ostrorog 
Calissiensi, Petro de Opporow Lanciciensi. Nicolao de Cosczelecz Wladisla- 
uiensi palatinis, Petro de Schamothuly Poznaniensi, Przedborio de Conyecz- 
pole Sandomi.riensi et capitaneo Przemisliensi, Johanne de Czarnkow Gneznensi, 
Nicolao de Zakrzow Wyslicziensi, Johanne Lyganza de Bobrek Beczensi castel- 
lanis, Petro Schaffranyecz de Pyeschkowa Skala Cracouiensi, Johanne Cvro- 
pathwa de Laczvchow Lublinensi, aliisque qU3mpluribus fidedignis circa pre- 
missa. Datum per manl1S magnilici Johannis de Conyeczpole cancellarii b et 
venerabilis Thome de Strzampyno magistri in theologia, decretorum doctoris 
et regni Polonie vicecancellario, sincere nobis dilectorum. 


2. Teksty zapisek sądowych. 
a) Z księgi sądu ziemskiego krakowskiego (Crac. III a). 
(Podobizna w B. U/anowskiego. Najsta,..sse ksitgi sądowe krak. w Star. prawa (Jot. 
pomno T. VlIL Tab. IX fig. 34). 
(str. 43) Feria quarta sequenti (II IL 1400). 
I. Cap.r - Staschco de Sandziuoyouicze confessus est Wenceslao ple- 
bano de ibidem contra Ossmanum iudeum; tUB ad tOS prox. (s. p., pocsem nad- 
pisano nad niq: Dimissus). 


.""'-"'...... .-... - 
--....
 . .........................


,_.......-------..- 


· w t,ltlcie b,tsjJolr,dnio i bets odst,pu. b cancellario Dr. · cap. = capellanul, fla = 
feria, iur. = iuramentum, n. = nota, prox. = proximu
, tU, = terminu., ts ,. = tsaPislta prukrell_a. 
I I [ gnldnia. 


. 


ł 


I' 
, 


l
		

/Sponsorzy_011_02_043_0001.djvu

			DLA ŚREDNIOWIECZNYCH' 7.RónH. HISTORVCZNYCH 


39 


2. lur. - Pelka de Maslomancza iurare debet contra Sismundum de 
Rudno, sicut ipsius est agrum dictum n y w a in Maslomancza circa mon tern 
ex opposito prati prepositi; tUR ad tO' prox. post Pascha. 
3. N. - Ossman iudeus cum Machna relicta Dziuissy de Przeczslauicze 
concordaverunt; cautum eundem a de t is dimisit. 
4. Testes Margarethe Dziuissy de Woyslauicze contra Stach nam relictam 
Nicolai Glamb de Charstnicza': Wroczslaus d
 Woyslauicze, Jacussius de Bo- 
browniki, Stanislaus fiIius Jacussii de Bobrowniki, : Derslaus dictus' Riss de 
Seczechouicze. 
Rota: Jako wyemi isswadczimi, esz Jan ma nsz Mal'gorzan- 
c z i n d a l n a s w o y d z e l n i c z i . n a d z e d z i n e Wo y s I a \I i c z e c h LXta 
grziwen dlya.wyana swey szonye Margarethe; tU' ad colloquium 
prox., si celebrabitur et si non celebrabitur
 tunc ad tOR prox. post diem 
S. Stanislai (s. p). 
5. Officialis constitucio. - Swanch' et Zmichna soror ipsius de Slomnik 
I' statuere debent officialem Rpanskonem, contra Andrełlm Nemste cle Czussow 
ad tO, prox. 
6. Nemsta de Slauoschouicze cum Msczugio de Koslow 
um perempto- 
rium habent ad tO. prox. 


b) Z księgi sądu ziemskiego czchowskiego (Czch. I). 
(Podobiznn tamże. Tab. IX fig. 33)' 
(.ftr. 7) Acta in Czcho,w t ia tercia post lnvocavit (9 III L400). 
Tui continuantur {ia tercia post Oculi mei semper (23.1.1.1 f4oo). 
60. ltem Andreas Crzewlinsky habet tum cum dominu Andrea Michal- 
czowski, qui a non comparuit b iudicio, quia mayus C habebat Cracouie et in{ra 
duas septimanas et habebit tum. , 
(Opuszcsa SIr tu dalsse sapiski). 
65- Venientes coram nobis nostro in iudicio Cracouiensis diocesis gene- 
rali dominus Hota heres de Tworkow iste compromittit pro suo privigno d 
nomine PrzecIao duos laneos in Przedancza, in
 quibus habebit II marcas census 
cum omni iure r, proposuit in acto marcis Pragensiu1l1 grossorum Polonicalis 
numeri computando pro qualibet marca quadraginta octo grossos, et si isti 
duo lanei non (dotqd t
kst w podobiAnie). 
- L(ittera) f s(olucionis); solvit 1lI grossos; due Iittere f (s. pJ. 






'-"""............
,..,
 


· Ulanowski l. c. str. 8z,5 nr 98,58 cl)'ta tantum eandem. b c:omparauit rpis. · do- 
myllić sil naldy iudicium: Ulanowski l. c. str. 907 nr Tl0ł.] u.upelnia: neiocium. .1 prawigno 
rpis, Ulanowski 1. c. cny tal prawiczno. B-B wpisane nad linj'l i po lewym IJoku .aPiski. . f-f wpi- 
(an, "0 marginesie po lew,j st,'onie .apiski.
		

/Sponsorzy_011_02_044_0001.djvu

			':JI 


40 


INSTRUKCJA WYJ)AWNIC
A 


TRESC 


Uwagi wstępne . . 


ROZDZIAŁ PIERWSZY. 
Odtworzenie tekstu źródłowego w druku. 
A.Pisownia i interpunkcja. 
I. Zasady ogólne str. 4/6. 
II. Pisownia poszczególnych liter str. 7/9. 
R. Postać zewnętrzna i strona graficzna tekstu. 
I. Zewnętrzna postać tekstu str. 9/10. 
II. Graficzna strona tekstu str. LO. 
C. Aparat krytyczny do tekstu. 
I. Przypiski do tekstu str. 10/11. 
II. Luki w tekście str. 11/12. 
III. Błędy i korektury str. 12/13. 
IV. Interpolacje i zapożyczenia str. 13. 
V. Odmianki tekstowe str. 13/14. 


ROZDZIAł
 DRUGI. 


Redakcja wydawnictwa 
Uwagi ogólne str. 15. 
I. Nagłówki str. 15/16. 
Ił. Obja
nienia tyczące się przekazów i literatury str. 16/20. 
III. Przypisy rzeczowe str. 20/21. 
IV. Wstęp ogólny i indeksy str. 21/22. 


DODATKI. 
I. Osobne przepisy dla źródeł prawnych i gospodarczych 
II. Wskazówki dla kopistów . . . . . .. 


WZORY. 
I. Nagłówek i objaśnienia dokumentu 
11. Teksty dokumentów (z podobizną tekstu 
III. Tekst źródła narracyjnego. 
IV. Teksty prawne. . . . . . . 


ruskiego) 


TV Krakowie d1tin [7 grudnia L9Z4 1'. 


Biblioteka Główna UMK 
11111111111111111111\\111111111111111111111111111111111 
300043929452 


Iłlr. 


1-:-1 


4-.1.4 


, 


15-22 


'I 


:!3- 24 
24.- 26 


2i 
 31 
31 - 34 
34 -37 
37 -:'19 


ł 


----ł.....