/Stare_Druki_001_51_001_0001.djvu

			.,... 


.. 


..;...:. 
I 


l 


- 
. 


II 


" 


. 


. 


.. 



 
"
		

/Stare_Druki_001_51_002_0001.djvu

			, 


- 


. 


.' 


-; 


. 


.. 


t 


., a 


'L 


Ił 


I 
. 


t 


"'.ł 


'. 



 


. 
. 


. . 


,} 


. 


.""'1 


. .. 


.. 


. 


.
		

/Stare_Druki_001_51_003_0001.djvu

			, 


I 
'" 



 
, 
'I ' 
.. 
l 
\ . 
, 


ł/ 


f 


.. , 


'. 1 . 


i 


. . 


...
		

/Stare_Druki_001_51_004_0001.djvu

			; I 
I GOTFRIDI LENGNICH 
I ' 
· 

.,--=-
--:.,--=------=-

--:=:-- = 
 - ------=::-=--


:-==-=-===-
-I I V S 
: - - 

- . -. =- -
 _
 
! . 't 
c__ I 


ł--. 
... 


ł 
 'L
 


== k 


\ 
.... 


;: 


, 

I 


. 
, 
. 


.\ ' \ 


. I 

 -"I 
., l _.. 
, . 
- = ""'i _ _= _ 
--c-= lIIIiIi -: 
11"..... '
- - - . . 
 
:}r;' "'

 
! IIIIIIII

III
I
IIIIIII


. ',' '


:,' ,}'ii,'I
IIIIIIIIII
III'1 
) . '
 

;\ I) 

 ". ... ... ...... :, \. " : 
 II .. I _" I 'I :' "" 
:;: fc7Hf - \ ., I :: i. 	
			

/Stare_Druki_001_51_005_0001.djvu

			n p '" 
II/lilii 
 r 


. -.-- .. 


.
 
 D' · 
4 . I 1.1 


") - 
.4 i, "r' 



fI",,'al._. 


 
'\ 
,. o. 1\\ 


;' 


ił' 
-"ą 


II 


. , 


r 
\':$\ ł:;.:\ 
 Al 

. i!! , 
 

 - lII. 
't: 

 .J \ 
. 
,'" .I
J " , ' I 
J -"",- ' 
/. llt
t ' 
J 
 "'-- ,J 
'- f' " 
.
,---:,.
., 
 .t'_ . 


C=- 
,1'ft
 - 


. 
ł 


, 

 


. ...-- 


" , 
',- 


'- " 
"I
 "('- \...., 
 
-ł' r S.""'ł".rtłlJJ.ł.{-ł.!ł
		

/Stare_Druki_001_51_006_0001.djvu

			j ILLrSTN/SS/MO 
\ .. 
RErEHEND/SS/lrlO 
EXCELLENT/SS/
fO 
ANDREAE 
. 
 
a ZAL VSCIO 
. 
ł EPISCOPO CVLMENSI ET POMESANIENSI 
1 CANCELLARIO REGNI MAIORI . 
ł ABBATI CZERVENSI ET PARADISIENSI 
AQ.VlLAE ALBAE INSIGNI 
, 
j CONSPICVQ 
D01YllNO MIHI BENIGNISSIMO 
D. D. D. 
GOTFRIDVS LENGNICH. 
, f\
		

/Stare_Druki_001_51_007_0001.djvu

			l 


J 


'\.. 


'1 


, 


t 


t 


. 



. ..J 
L:.
."..,:
, . " -.:'-'


 

"

"'\\' I 

.. ...... 
; 
. 
Ił"- 
... " \ @J ik .' i alin, Rcvercndiffimc 

'. " 
5;, "'\-1=Y"'
 .
!::' Eplfcopc, Cfll!li/l/OJ! e.f- 
.miiimi.;i... ."':i,i"
"::II" fit, ob fjllam, ill1!ftre 


Tuum nomen, i1l Opltrel/li bllilJJ'frolltc 
lcgeretl/r, jolII, quo emilzes, digllitlij. 
Jidficeret. CI/m ellim Cancellarii hl 
rcg1l0 1/ąfłro leg1l11l Cl!ftodcs }il1 t, li.. 
ber qui pl/b/ku11l 11/J traflat , 11lerito 
)( 3 Jitb
		

/Stare_Druki_001_51_008_0001.djvu

			DEDICA TłO. 
fi/b maioris Cancellarii tlItelmIt COllce.. 
dit, l/t codcm, qllo ipflle legc.r, prae.. 
jidio gOl/deot & protegotllr. Sed 
proeter bonc C(lltfń11l, fjl/oe 1/lihi efi 
C071Z111llJu:r Cl/'/11 OJJJJliblls, qui in eodelN 
ftripti011i,r gel1ere veljilJltl/1", {dia dl, 
qlloe me, imo Te, proprill.r fa7lgit, & 
Ql101JlI2011 ad Tuam dig;llitotelll, fl:d ad 
Te Ipfi1m refero. P blre.rji/llt n7lui, 
Exccllcntiffime Cancellarie, c,.:\:' qllO 
me ad Tuam bCJlignitatc1l1 odllli/Jillll, 
in nll icOrl/1/tllllllterO dfe vollJijli; pos- 
Jem hic clie7Ztis t'ocablllo l/ti, fltlllli- 
1111CrC1lJ Tuam bClzigllitatclll, fi me ad 
(lic1ltIII/I tllrbo1J1 delllittcre1ll, ql/i 1/le 
01l1(({ 1tol/tinc, fi q1/idem fnlllilinri.r, 
tli gllori 


DEDIGA TłO. 
diglloriJhles. Toto illo, qllQtl i1Jter- 
ccjJit, tev/poris fpntio, hZ7lull/era 
Jerc ji71glllllris pl07lC i1l 'illC qffe[h/.ł' 
Jit7lt doe me7lta, iuter quoe. 11011 po
 
fłre1Jl1l1l1 dl/co, a Te, lllugllis. Yiri.r, 
reg71i Proccrihl/,r, c071l1l1e71dotlllll, & 
fi ql/o71do de me iJlcitlcret .fermo,. bo 10- 
rtlkam, & I07lge jllpra 11/tritZl11l, fjl/od'. 
finlc e..\"igll1l11l ejł, mei 1/1e71tiollC11l fn.. 
[fom dft. Hohco ctiom qllod 1J/lllltfi- 
(clltiac Tuae i1/lplltC1Jl, & fllzte hte711Ji
 
ton JTflljili,itl1Jl nrcejjitl1111, hl Tuum 
C01ztl/berllil/1/1 recepijli, IlC toto, ljl/od 
egi ibidem, tcmporc, h1l11l1l1lijJi11lC n
 
plCXll.f, lit etillm tlc ,.ehl/s grovioris 
1/Z01llC1Zti, jemotis arbitris 11lCCZ/1IZ nge.. 
)( 4 1#ł
		

/Stare_Druki_001_51_009_0001.djvu

			DEDICA TłO. 
re relles:""'" l
blra lł011 1JJemoro, lłC 
ltlrrondlJ qllonta Tibi debel/1Jl, Tuae 
t'ei'CCllJlditze gravi.r .I/m, & qlloe e.-'-.... 
pqfili','\ł ,}ilfis & abl/nde demoJ/jłrollt ,. 
,Illlltn & 'lIlogJl(/ illwe col/ata tjJi:; JW 
qllihll,r Cl/m porellI grotiolll ręferre 11e"7 
gl/eolit,' r. qua1ltom POJJlllll, 01111Ji tempo. 
're babco, & dl/7!l 'l.'iVOlll, b([heho. 
. 
Sint, PraeCul Revercndiffimc, proc.. 
fentcs li tcrac, pietotis 1lleoc tejles 
publkoc; qllOC ll7lll1lI Te lortel/lltllr: 
pro 0Pl!fclllo clli1l1, . qllod litteras e.x'ci.. 
pit, rcrbo fizcert 
 illlldqllc Tuo patro- 
{blio ambitiqfr C01!llllClldarc; opl/,r /LO 
ejł ;,J .Tuam .finem nppello, qua Tibi 
Ol/lIlia mcn qiłoliÓCl171ql/e li1lt, flitis pln,. 
.., . ,, ( 
,. (CYC, 


DEDłCA TłO. 
(cre,' inlll oljm &./i/epc 1l1/mero c07zfir- 
mafii. Si tnlJ1Cl1 btlcC mea prolc.r fl'- 
gC1lcr Tibi 'i..id,'otllr, c"y/OrtclIl declo. 
1'0 Tuae grotiae oc tlIteltle ; bifeli.:\''" 
pllter tellJcritotis pOCJlflm grol)iorC11 
dore 11011 poterit., Plllr.a de mc & li- 
/Jello mca 11011 nddo. Tibi, Exccl: 
lenti1ulue Cancellarie, precor, 11tfili" 
, citote Tua pClfrltori,r qlll1111 dillttlJi'lll 
/11 boc cnim Tuo Jtljłigio, ., qllod per fi 
c01ifPi ellll1ll, A V G V S T I I I I. quo 
.'. \,.) . 
jlore.r, i1ldu/gentia, altjlls tollit /l/1Jl 
. .. .... i 
pro Tua, Qllfl1ll11O'Ci, alli1lli aefjllita- 
te, ql/id rotis adiicill1/1 "t'i:t" haheo. Ejł 
Tibi i1zflr11l071ihl/.r, i1!fidet fl1limo, 1/lO... 
glll/,r il/c Zamoifcius, qui 'll101lZ dilt 
'1 )( 5 ReJ-
		

/Stare_Druki_001_51_010_0001.djvu

			DEDICATIO. 
Kesp1/hlicn l1'!fł1"O, qU01l1dill t'irtllti 
jJ1"'ctilllll erit, cclchrahitllr; bllillS to.. 
gatmn digllitate11l dl/w Ji!ftillCS , tau.. 
tUJ/t Tibi dcbro1lt littcr/le, quant1lm o- 
lim Zamoifcio, ut h01iorll111 nrtil/11l 
Inftauratorem, pojłeritn,rTe celchret 
& ojłclltet.., Hoce redl l dł ad i11l1llor 
fnlitotellt via, od qllomftpicllt!flilll11S 
qltij'quc C011tclldit, & ql/OC Tuis 111C
i
 
tis illrc dchetllr. 


"T' 


1. . 


Strib. Gcdani if. Pl OE/ob. 


MDCCXXXXIL 


u 


\.. 


\ 


PRAE.. 


I 
ł 


* 
 * 
 * 
PI{AEF A TIO. 
,r ( cripferunt ante me, pubJiclun 

 Poloniae ius, Hortkllocbil/S, 
I' Cbvo!cot'ill.r, Zolnft.Oi..'il/s &, 

. qui eos integro facculo prac.. 
ceffit, CrOlJlCrIlJ, quorunl libri in lna- 
nibus funt & lcgulltur. f N on olunibus 
idC1TI prctiluu, red alius alii pr
fertur, 
ira tamen, ut in finguIis mutta de fide- 
rennlr. Hoc iBis efi: CQłllmune viti.. 
um, non tamen ipforuol culpa, quod 
nullus nofira.tempora tangat, Zola- 
jżovio, qui aetate poftren1us, dunl re- 
gnun1 Al/gą/łll,r 11 ingrcdirur, filbli- 
fienre. Mulra vero fequentes anni, 
aut mutara, aut recens indućła, aut 
quibus vetera illu!łranruf, viderunt, 
quac fi1.1ftra in filperioribus iuris pu- 
blici fcriptoribus quaeritTIus, CHIn ipG 
peractatelll illa non poterant non igno- 
rarc. Ex quo facile patet, qUalll exi-- 
guiufuscroJllcriPoloniafit, poft cuius 
cditionem aliam induit facicfi1 Respu.. 
blica, 


I 


! 
ł 
I
		

/Stare_Druki_001_51_011_0001.djvu

			PR6.EF A TIO. -... 
blica, lIt Cr011lcro, fi in vitam redire 
pofict, difccndl.un cerct, quod olim alios 
docuit. Sed non fola 1ill1t, quae illo- · 
rUlU auaorum aeVl.un cxcepcrunt, 
quorUlTI caufa argl11ll1tur; funt alia, 
quae difplicent. Plurilna, quae & f
is 
temporibus obtinucrunt, all
 filentlO 
transmifcrunt, aut tantum dchbarullt 1 
cunl ubcriorcln traćłatio11cnl JTIcrean- 
tUf. Contra infcrtaqllacdam repcri- 
Jnus fupcrvac'anca, quibusque in iurc 
publico loc115 rcćłc ncgatur. Interdu!11 
in antiquatis prolixiores fucrunt, 
n 
quibus magis placct brevitas. Aha 
ncquc a fuis incunabulis repetienlnt, 
nequc corUlll vices me111orarunt, quo 
faaum, ut minus fint perfpicua, quać 
pcninls intcllig-i debent. Praeter haec, 
hiitoria paHin1 ncgleaa, ex qua iuri pu- 
blico mutta lux acccdit; quid? quod 
quibnsdmll veteris aevi lnonunlcntis 
de1tituebantur, quae demum poił: iI- 
los cdita, cruditoruln ulibus ferviuI1t. 
-Tranfeo in quibus a vcro aben'arunr: 
t J 

 


PRAEF A TłO. 
langom enim eerct ncc fine taedio, iIla 
in {ingulis CIlunlerare. 


Credebałn ergo, non inutilem fore 
9pcram, qUJln in regni poloni publi- 
cum ius collaturus dlclll, fi virarC111 
quac culpantl1f in aliis, ac quac fi'u{tra 
in illisquaerul1rur , adiicercln. <.@adc 
CallC1., nihil eorum, quae ad prac{en- 
telu allllUlll conftituta, in quantl.un me- 
moria 11011 fcfcIlit, omifi; antiquiora 
'lutem noftrae aetatis cxcnlplis illuftra- 
vi. QQac priores au
orcs aut pIane li- 
Juerullt, cum tamcn illorlllll telnpore 
iatn obtincrent, aut qua(j in tranliru at- 
tigerunt L'1ltcm, ca uberius expofili , ut 
in noftra traaatione , interdlun intcgra 
c
lpita explcant, quorllln ab iIlis lcvis 
fatl-a 111Clltio. Contra abelfe iuffi, quae 
ad ius publicum nihil perrincnt. Q!o 
:ł;efero, quac apud HtlrtkJlocbil/1Jl Cle 
a11tiquis Poloniae incolis; de Polono- 
rum Regibus & rebus geftis; de regio- 
n.ibus fi.uitunis; de abdicatiollC IO
lnnis 
Caf
-
		

/Stare_Druki_001_51_012_0001.djvu

			PRAEfA TłO. 
Ca
!TIiri integris d
lodeeim paginis; de 
varns Rcnunpubhcarum forn1is nihil 
ad r.eln faeicntia; tun
 alia. eiusdcm ge 4 
nens lcguntur. Ahcna In Chrll!coi.,io 
& Zlllajżoriononrcfcro; mihi fatiseft 
iBis abftinuifie. Et Zal*orills qui dem: 
leaorum patientia finc rubore abuti- 
tur , dum elećHonelTI Stepbl/lli) & quae 
pofteatn, tumquacin eaufc1 Zborovia- 
na filb illo Rege aćła, Slllic(J'i.'ii, jJiqfi:_ 
cii, li'redro1/i.r & conftitutionlun ver- 
bis, quinquaginta paginarum {patium 
egreiIil
, rcpctit, ae toto fuo opere, in- 
tegras leges, foedera intcrreg-norum, 
& Regum ab Henrico paćła conventa 
cxhibet. 


Vitavi hace fupcfvacua, ncque an 4 
tiquatis Icćłofll111 hlftidium provocare 
vo lui : attigi haec in quantU111 pracfch- 
tibus fcrviuI1t, & qU
lcvis ad fua initia, 
ut fieri potuit, rcvoeans, viccs delnon
 
ftravi, donec in hodierno ufu fubfifte- 
rent. In quo hifto
iam mihi Inagno fu- 
iffe 


PRAEF A TłO. 
i{fc commodo , ac mulra me Arcbidin.. 
{O
lO C(l/c,rl1e
!fi an?
Ylno, DIllgqJJO, 
Blelji:lo, Re/(lelljłellllo dcbercnon dit: 
fitcor, ut in recentioribus, Pilf.!i:cil/s, 
ZIl'i.'tłd:.cilIJ', Z(ilą/Ci(IJJOe epiftolae pro 4 
fuerullt. 


Quod ad ipfam nofi:ratu traaatio- 
neo1, Tiic nlihi placuit ordo, ut primum 
dcR
ge, poił: decivibusagcrem. lam 
Rex Interregno eligitur; inaugurarur; 
babet aulam; exercetiura aliafolus 
alia cum Ordinibus; leges fe'rvat; e!tqu
 
no.nfol?IDre&,
, 
cd & familiae caput, 

Ul coruux & l1bcn. Ornniahaec apre 
ln
er re coha
rent, quae divellere no- 
IUi: 

 quod lura, quorum UfilS Regi & 
qrdt
ibus. co
munis, in aliud tempus 
dlfu
h, qULa pnl1s
łecivibus, exquibus 
Ordllles, tum de lpfis Ordinibus agen- 
dUln erat, quam horum iura explica- 
rem. Cum 

tem regnUl11, eui prac- 
eft Rex, varus ex provinciis coaluit, 
quae non uno tempore, neque uno 
modo 


.
		

/Stare_Druki_001_51_013_0001.djvu

			PRAEFATIO 
1110do iunćłae, & ex illis quac olitu iun.. 
aae, aliae pIane feparatac, aliac tcudi 
vinculo CUIll xcliquo c.orl?orc connc
 
xac: Ilontantlun prOVIllClas Incn1ora
 
vi quae foli adhuc Regi parCIlt, fed 

a
 ctiam quac iam in nUlllera alnifIa- 
rum funt aut {
ll vo Regis 1ilpremo do.. 
Ininio, fiduciaria lege fub aliorull1 
Prillcipulll ditiuIltln conccficrunt. Ut 
firnul conftaret fi qui dubitarcnt, qua- 
tc illud ius, q
od publićum appel1a- 
U1US, non alicnum videbarur, in ip{o 
traEł:ationi.s liIninc brevibus illud de- 
fcribcre, & fOIltcs cx quibus pctendum 
indicare. 


Hace opcris noftri priC?r tamus 
cuntinct, qucm ita cOlnpofi
l, ut .pcr- 
pctuis 1cgum 
 .h
ftori
e teftlln0I111S 
l- 
terer, quo qlllVlS 1I1te1hgerct, 
n.e qlud 
fcntiant illae, meis verbis rcddldt!Ic. Id 
cnin} carom, qui pllblicunl i"ł;ls tradunt, 
prilllUlTI ?fficiulTI 
ncri
o. 
UCltu
', pro.. 
cul a partlUl11 (tudIO, nI hl11ngcI1LQ dare, 
( .. {cd 


PRAEFA TIO. 
(ed omnia ad lcges rcferrc, quac CUln 
fcriprac & 110n fcriptac fint, neutras 
ncgligcre. 
Fui in legibus fcriptis & non rcd.. 
ptis, quashiftoriafidcliffime fervat, ci- 
I ta
dis continuus, iuris autem publici 
fcnprores, raro adlnodurn advocavi te... 
! {tcs., non alia decaufa, qualn quod ex- 
cuaurus lingula, olniffis his ri vulis, fon A 
tes peterem, haurirelnque ipfc, quod 
ufi.i clle vidercrur. Accedebat lTIetus, 
ncfcaando illos, excmplo eorUlll ab.. 
crrarcm. 
o faaUIll, ut ft quando a 
me confulri, iaeo con{u!ti, ne amitte.. 
reln, quorulll lllClltiO iu illis reperi.. 
rur. 


Satis de priore tomo ditlum exi.. 
ftimo, qucln pofterior, quam primum 
fieri poterit, fequetul', rcliqua publid 
iuris capita, quae in priore, fatis com... 
I marle locum habere non porerant, da.. 
tUfns. Tu J leaor, fi q,uod ex utroquc 
l' )( )l ad
		

/Stare_Druki_001_51_014_0001.djvu

			P RA EF' A T 10. 
ad te commodum, Ulud 011lnC ad A V- 
GVSTVM III referas, per CVIVS 
indulgentiam, oriul11. noftrum huk {tu- 
dio imperrire licuit: & fi civis es, fi tu- 
am fi reo"ni felicitatem inrelligis, PA- 
RENTI bpVllLICO, vitan1, incolullli- 
tatem, fecunda omnia, quam arden- 
tiffime ultro precaberis. Id eni1n 
unUlll omnium bonorU111 vonun, 
PRINCIPIS SALVS! 
Scrib. Gedani d. VII. Oaob. 
MDCCXXXXII. 


r 


INDEX 


* 
 * 
 * 
INDEX CAPITVM. 
LIB. 'I. 
Cup. L De iure regni Polani publica ge- 
neratim. p. I. 
Cup. l L De fontibus iuris publici , & de 
ftarutis ac conftitutionibus fcorfunl. 
P.3. 
Ct/p. I I L De paais conventis. P.9. 
Cap. I r. De PaparuIn bullis & ulti1na 
de Abbatiis conventione. p. 10. 
Cap. r. De paais cum exteris. p.12. 
Cup. r L De legibus Ilonfcriptis. p.I6. 
Cap. r I L De regni Poloni provinciis 
&dePoloniamaiore fig-illatim. P.17. 
Cap. r I I l. De minore polonia. P.24- 
Cap_ I X. De Litvania. p. 29. . 
Cap. X De provinciis lege beneficiaria 
collatis. p. 34. 
Cap. X L De provinciis atniffis. p. 43. 
LID. II. 
Cap. L De forn1aregilllinis Poloni.p.49. 
Cip. II De Rcge. P.53. 
Cap. l II De interregna & comitii
 
cOJlvocationis. p. 63- 


Cap.
		

/Stare_Druki_001_51_015_0001.djvu

			INDEX CAPITVM. 
Cap. I P. De Rcgis ele
ione. p. 
4. 
Cnp. r. De Regis eleEh ln
ugl1ratlone! 
defuncH quae inauguratLoncm elech 
praeccd
nt, exfequiis, & quae fc.. 
qVlllltUf comitiis. p. 169. 
Cnp. 17 L De Rcgis titulo & maieftatc. 
p. !208. I 
Cnp. J7 I L De Regis anIa & ITiilite prae... 
toriano. p.215. . 
Cap. ViI l. De ordine aqullae albae. 
en;: ;
. De inlignibus & figillis. p.226. 
Cnp.X DeRcg-isreditibus. P.239. . 
Cnp.XL De iure rcg
o in cOl1fcrendls 
dianitatibus& bonls. p.266. 
Cnp. XII De aliis !1
gis i 1.1 ribl1s. 1? 12
. 
Cnp.X/II DerchgLoncquaReg-ł CIVl- 
um iura fcrvanda. p. 355. 
Cap. Xl r. De amiffis a Rcge recupe... 
randis. p. 362. . . 
CtlP.1Y r. De funlnlis 
capollranls Re.. 
gis curae commendatls. P.3 6 7. 
Qlp..."'"V J. De Regina. p. 375. 
(r(/jJ:,x r 11. DcRegisfobolc. p.4fvs 



 


. .. 
/: .... r- 


" 


\ 


/1) 


łVS PVBLICVM 
REGNI POLONI 
LIBER I. 
C b CAP. L 
De 
lure Regni Poloni publico 
generatim. 
I. l. l l. Regni P%ni appe/lntio omnes provin. 
cias c0111l!leRitl/r, qlloe iI/i temporf (.1' modo 
diverjis zun8ae. 1. 111. Provinciar1l1ll iu- 
ra peculiaria. 
. I 
 
 II/s Reglli pubJi. 
CU111, eius i1lltia ttf tll/aUS. J. V I. lura 
cum exteris. 

. I. 
N on fola inreHigirur Polonia, quando Re- 
gni ifłius fir menrio, led omnes pro- 
vinciae, Poloniae ira iunćłae, ue ceno 
Qlodo unum corpu
 con{łj[u.me. 
A . 
. I I. 


.........
		

/Stare_Druki_001_51_016_0001.djvu

			. 



 


IVS PVBLICVM 


\ 


. 

. I J. 
Haeprovinciac, non uno tempore, neque es- 
ccm ratione, ad Poloniam 3ccefferunr, fed 
tempOl'c & ratione diverfis: quod {uo loco de- 
1110nl1rabimr. 
. 
. III. 
Habcnt etiam provinciae in nonnuIIis fua iu.. 
ra peculiaria, & fibi propria, quorum brevircr 
& in rranscurfu liet rnemio, quando e re effe 
vidcbitur. 

. IV. . .. . 
lura autem quac ad omnes provmcI3s peru.. 
nem ad quorum normam omnes quae Rcgi 
Polo
iae fub{imt, regu';1tur, ius. publicum 
ol?- 
num conftitullJ1C: CUIUS ubenor, traćłano ,fe- 
quetuf. \ 



. V. . . 
Jus hoc publicl1lD, non cum 
pf,? regno coe. 
pito Fuit cnim tempus, quo Pnnc!pu,m volun- 
(as pro lege habebatur I' ad qumn 
e 
l ves 
om- " 
ponerent. Sed cum eonuu arbltfIulU. fenfim 
magis ae magis refiringerctur, orrum lUS pu- 
blicum, aućfumque, donee ad praefcnrem, am- 
plitudinem adolefcerct. . Singularum partI

, "' 
ex quibus ius iIlud. velutI ,corp
s confłatum, 1111- I 
[ia, quantum fien potent, {UD quaeque loco 
indicabo. 1 

. VI. . . 4 
Imercedum etiam quaedam cum extcns lUm, 
ex paćl:is defcendemia, quorum e01l1m
m,ora.. 
(ionem nOI1 :Ilienam a propofitO nofiro eXll1ul1O. 
CAP. 


- 


REGNI POLaNI. LIB. I. C. II. 
CAP. IL 
De 
Fontibus iuris publici & de ftarotis 
ac confiitutionibus feorfum
 


3 


r 
1 


I. 1. Leges fantu juris pub/ici. f. I l. I 11. 
QJae vel ftriptae ve! non jcriptae. f. l v: 
J7. Stawta &' eonj!ttUtiOllfS. Statutum po.. 
lO
l., Herbu!.ti. 1.. T:.l. Statuta Laftollis, 
Slgzs1nulldt 1. PrtluJtt, Hcrburti 1atil1a, 
Sarniei;, la11ltftovii, Scze1"bicii, Patrum 
piarllm ji'holarllm. Slatlill/11l Litvanum. 

. VII. VIII. C01
!litlftionesexedit.Petri- 
covii c1 Patru11l piartl1ł1 ftholarum. De 
Karnkoviallis in trtmjiw. 1. I X [ndices 
cOl1flitllt. Ladovii , Madalinij , Koludzii. 
KozuchoWlt volu11leJl legum. 



. I. 
Vontes appellamus, unde ius publicum peten.. 
r dum, qui uno vocabulo legcs dici polful1t. 

. I J. 
Ad łegcs quod attinet, diuidunrur in fcript3s 
& nOI1 fCripras. Scriprac funt, quac calamo ex- 
cepra c , lcć1:orum oculis fubiiciunrur: non fcri- 
ptae 
 voc:.mrur coniuerudiues, quae promulgatac 
fJUlląuam, uiu tamcn parem cum icripris au- 
ćłOritarcm obrinuerul1t. 


ł. 


Al}, 



. II L
		

/Stare_Druki_001_51_017_0001.djvu

			4 


IVS PVBLICVM 



. I II. 
De potelłatc legislatoria & modo quo leges 
f
r3Iltl
r,. alio loco. agctur , i
 .praefcns fitffi. 
cIet, Iptas Icges fcnptas rccenfudTe, ex quibus 
publicum ius pcti dcbeat. 

. IV. 
Pcrtincnt co natura, conlłitutiones & Rcgmu 
paćła conventa. Sraruris & t:onfiitutionibus 
Ef3ecer publica , plLJrima quae ad privatorum iura 
f:lciunt, tum antiqua ae certo tempori fcrvi- 
entia, cOntinenrur, ut pars tantum Icgum iIIa- 
rum tild publicum ius rcferri poffic. 

. V. 
Diffcrunr fłaruta & conlłiruriones, :tctate 
qua iIIa priora & tcmpus Sigismundi Augufłi 
atcingunt, harum aurcm nomen filb Sigismun- 
do Augufło coepic, & adhue durac. Ncqlle 
lingua iBis cadem, qllod lł3tura lacina, ,conlłi. 
turioncs polona fcriprac. In comitiis a. 1563. 
& 15 6 4' id ncgorii I. HERBVRTO & duobus 
31iis da tum , ut fłarura polonice venerenr (...); 
quo d folus HERDVR TVS pedecit, jfatlltmn 
polollic1/111 Cracoviac 1570. t: publicans : cuius 
ca en aućłoriras, ut in foro ad iIIud provocerur. 
(*) Confiirur. a. 1563. & 1564. p. 4 J . 1 ir. Prze- 
łozenic. 

. VI. 
Statura, iuITu Alexandri Regis, IOANNES 
LASCO, Regni Cancellarius, a
 annum 150$' 
.. collcgir, fccurus tempo rum ()rdmc:m:t foedcn- 
},us 


REGNI POLONI. LIB.1. C. II. 


s 


ł 


bu
 cum Lirvanis ac Pruffis, tum iure eiviIi 
!\1agdcburgcnfi & feudali, ae Raimundi ucri. 
lIsqllC iuris fumma addicis (*). Secuca fCOrfi.1I11 
lłarura Sigisl11undo I. regnante lata quorum 
collcćl:or ignorarur ('''*). Ex LA'SCONE & 
fłatucis Sigismundi I. iimm opm collcgir 11\ C. 
PRILVSIVS, 
ddi.cis quae pon at1l
um 1538.ad 
annum 1550. fancJCa, fingula ad fuas macerias 
revocans, quas in perfonas, fes & arłiones di vi- 
1ic (***). PRIL VSIVM lccuClIs I. HERDVR TVS 
cui practer polonicam paulo ame memoracam' 
dupliccm cditioncm lacinam debcmus quarun
 
prior, PRIL VSII difiriburioncm in pcr'fonas, res 
& aćłiones ferv:ms, ZamofCii 1557. f. prodiit, 
, poflerior {tacuta innar LEXICI ad leriem licce. 
!a
um exhibens, Cracoviac 1563. f. excufa; 
JbIdemque, rum Zamoici & Gedani repccica. 
SlIam etiam operam in flatllt:ł col1tulcrunt , 
ST AN. SARNICIVS, I. IANVSZOVIVS & 
PA VL. SCZERRICIVS, addiris ad liu) usqllc 
tcmpora confłirutionibus: quos indieafTe in 
pracfcns filfficir. Exrcris camcn s C z ERBIC I V s 
placebit, quia totus latinus cfi. Noviffimc Pfltres 
piarul11 fcholarum V arf
łVienfes, cum Jaudabili 
filldio novam conflicutionum editionem para- 
rcnt, fiacuta integro volumine, ad temporum 
ordinem pracmiferunc, qllod a. 1732. Varfaviac 
in lucern prodiir. Adiicio jfatlltu111 Litva1lt11l1 
9U?d , quae pu
lici & privaci 8pud Litvano
 
JUns, polo nico iermonc cominer, mat
riis in 
certa capit:! :t his in arricltlos divilis: quibus ex . 
h 3 flam.. 


t 
t
		

/Stare_Druki_001_51_018_0001.djvu

			6 


IVS PVBLICVM 


, 


flatutis & conlHrutionibus polon. cxcerpta appo- 
nunmr. 
1
tuor funt i1lius 
ditiones, fed prae- 
fermr pnonbus ultirnll, VIInue a. 1693. f. ex- 
cufa, quae fe conOitutioOUlll excerptis usqrn: 
ad unn\.Im 1690' commendar. 
('I') Cracov. 1 ;06. f. 
e*) Prodierunr Crac. 1524. iternm, red aućła 
Zamosci 1602. f. 
r*
) Crac. I 55 3. f. 

. V II. 
Conf1itutiones, quarum nomen, regn:mte 
Sigisl11undo Augufio 7 pro fłatutorum vocabu- 
lo obrinuir, ut ex fingulis comiriis prodicrunt 
2Ib anno 1550. usque 1609. in LJI111ł1l volumc
 
AND. PETRICOVIVS, typographusRcgius,col- 
]egit, ferie paginarum continua, quam piarum 
(cho]arum Patrcs VarlJvienfcs margini a
poti- 
tam fervarLlnt, voluminc cditionis fime fccun- 
do, qllod totum PETRICOVIANVM cominct;' 
idquc imelligirur quando in 110ltra traćłatio- 
Ile, volumen confiitutionum adicćła pagina ci.. 
tamr. Idem PETRIcovIvsalio volumine eon- 
fi
tutiones ad annmn 1637. iunxit,fcd non una pa- 
gmarum ferie, cum fingulis conf1:itut iOllibus fiłUS 
fir numerus.Qyae has feeutae, fcorfum comparan- 
dae erant, quarum conquificio cum in dics dif- 
ficilior evaderer, imcgrum confiirutionum cor- 
pus, inter rariores libros ha beri coepit, donee 
ut modo memoraturn cO, piarum fchoJarum 
Pot reJ Varfavicnfes, novam 11atUtorum & eon- 
flitu- 


REGNI POLONI. LIB. I. C.lI. 


7 


I. 


l1imtionum editionem fcx voluminibus eura- 
rent, quae cum eonf1:itutione a. 1736. finium , 
ulrima adhuc quandp nullae cx ilIo tcmpore 
leges latac; binis eomiriis, quae eclebratae, 
fine fruBu abfiłmtis. Sexrum volumena. 1739. 
nbfolurum: optaremque lec10rcs, ut toto ope- 
re minor exfiarct erratorum typographicoruln 
numerus. 

. VIII. 
Sum etiam in nova hac conf1:itutionum cditio- 
ne, nonnulla, quae olim intcr eonllirutioncil 
locum non habuerum. Ut alia omittam , Je- 
guntur vol. II. p. 809. confiirutioncs Gcdancnłi- 
busfcriptae, vulgo KARNKOVIANAE voc3tae, 
quae civiratc eontradiceme, :1 Regiis legatis ]a- 
tac, nunquam in llfum dedllćłac & a Rcge Ste- 
phano a. 1584. abrogarac fu
runt, Senarus Rc- 
gni aućłoritarc fcqucmi anno acccdenre ("'). 

od, ideo moncndum cenllłi, ne quis civitaris 
iura ex Icgibus anriquaris oppugnarum car, mul- 
lis aćł:a i1forum temporum ignoranribus. 
(*) Hiftoria noftra Prufiica T. 11. p. 399. 403. 
T.III. p. 434. 454.455. 

. IX. 
Percommode fervit confiitutionibus, index 
polonus MAT. MART. LADOVII, a Regni Rc- 
ferendario,Revercndiff.ANDREA JOSEPHO ZA- 
LVscJO, in annum 1726. continuatus (*), 
cum LADOVIVS fuum penfum a 1683. finii1Tct 
("'*). Ante LADOVIVM, MADALINII index 
Ą 4 bre- 


.
		

/Stare_Druki_001_51_019_0001.djvu

			8 


IVS PVBLICVM 


brevior, opera conrinuatoris DZIENGIELOVII 
ad a. 16
3' prolarus, in manibus crae, quo iam 
carerc heee. Alius efi ind ex AVGVSTIN. KO- 
ł... V D Z KI, quem pro111t11arium leg:U11l (1' COllfl ilU- 
ttonu11l Poloniae &: Litvaniae vocat, Polnaniae 
J695. f. exculiIs, confiiruriones usqlle ad a. 
]690. cirans, & aHo quam LADOVIVS modo 
ordimuus, Litvaniac ceiam legibus a Rcgni le- 
parans. 
od ad lennoncm, aućł:or fiarura la- 
rino, confłiruriones polono allegar. Ncque li- 
lendum en t'oll(}}zellleg1ł1ll ST ANISL. ROZ v- 
cHown, qui laud3nda opera, confiituriones 
aućłoriratis perperuae &: ad publicum ius poriffi- 
Plum perrinenres, ab 3. 1550. ad a. J 726. colle- 

it , casquc imcgras polona lingu3, fiJb liIis 
q'!amque eitulis, ordine lirrerarum difpolitis, cx- 
hlbct. Commcndatum hoc opus in comitiis 3. 
1726. ubi per eonl1iturionem nonnullis ex Sena- 
torio & equelłri ordinc inillllt'1l1lU, lit iIIud 
Jufirarenc, & [i.blcripris filis llominibus, in fe- 
quentibus eomitiis exhiberenr, quo publico ki- 
to probari polTee. Peraćla qlliclem fime reli- 
qua, [cd opus comitiorum confj)cćłum non- 
dum fubiir. Nihilo minus privile
io Regio, 
ry
is aućł:oris, in eius praedio Mokrzk. 1732. f. 
edirum. 


(*) Iowenrarz KonAyrucyy Koronnych przez; 
Mac. Marc. tadowskiego W Lipsku 1733. f. 
(**) Pr. ValCaviac 1685. f. 


CAP. 


RECJNI POLONI. LIB.I. C. III. 


, 


I 


CAP. IIL 
De 
Paćł:is conventis. 
l. 1. I l. Pc: Cła convt11ta qliqt. f. lIT. !2!!t11tdo 
coepe
tn
. 1. I J7. Ohm ante, jam pójl re- 
H!l1lttt1tlOnem Regum ftrjbi. 1. J7. f2!Ja 
lmgua componal1tur. 1. V l. COlljfiWIW1U. 
bus i1if'eri. 

. I. 
P raetcr lłatura & eonlłirurioncs paćła eon. 
venta iuri publico infcrviunt,' quod vel an- 
tiqua iura £rmant, vel nova fanciunr. 

. II. 
Sum autem patIa iIIa, conventiones inter 
Rcgem elećłum & Ord in es quibus &: Rex & 
Ordines obliganrur. ' 

. II I. 
Exfiant quidem, quae LudoviclIs & VladisJaus 
I:rgcllo, Rcipublicae promiicrunr, nec millllS 
Sigisr:nur:dlls J. filium lucce{forem ad qU3cdam 
obfirmxIt (*): paćłorum eamen eonvcnrorulll 
nomen, demum poll Sigismundi Augulli obi- 
tum auditum , cum ccrrae eonclitioncs, quiblls 
Hcnricus rCf;oum adirct, inter eius Icg:1tos, & 
Ordines conHiruerclltur. . 
(*) Commenr. nofter ad palta convcnra Augua 
fti III. p. 2. 

. IV. 
Ex illo tempore paćła icripta, quodes 1l0VUS 
A 5 Rex
		

/Stare_Druki_001_51_020_0001.djvu

			1 


łVS PVBLICVM 


10 


Rex crcaretur, hoc difcrirninc, quod, cum Bn- 
te Michaelem, paćb renu!1tiationcm n?vi R
. 
gis, ferc fempcr pracccfIermr, cum Młchaelłs 
onuoribus non prius, ą';lam pofi renuncia
iollem 
transa8:um fuerit: CUłUS exe11lplum & 111 Suc.. 
celforibus obtiuuit. 

. V. 
. Paćła olim 1atina lingua [cribi folebant , iam 
polona componunrur primo excmplo a Vladi- 
slao I V. repctendo, q
od etiam pofi ipfum u{us 
probavir. 

. VI. 
Inferunrur pa88 <:onve
ta con!litl
tionibus. 
Augutli I I I. tamcn ctlam korfum legI poffunr, 
quae nofiro cum commcntario, Lipfiae a. 173 6 . 
typis lacine ex1cribi curavimus. 


CAP. Ir. 
De 
Paparum bullis & ultima 
de Abbatiis convcntionc. 
I. l. Bullae Leonis X. Pauli I I 1. Clementis 
V J l. Sixti JZ f. l l. Compojitio cum Pa. 
pa de conftre1ldis Abbatiis. 
P racter leges fcripras modo l11emoratas, . ha. 
bent in n011nullis, quae ad fi1crum oramem 
pertinent, aliquot Paparum 
ullae l?cu.n}. LEO 
x. a. 1515' con[tituit, ut In Archlcp1fcopatu 
Guc- 


, 


REGNI POLaNI. LID. J. C. IV. II 


GneIhenli & Epifcopatibus fitffraganeis, Craco- 
vjen
,Vladj
lavienii,P?fnanicnłi & Plocenłi, qua- 
term CanollIcams roudem non nobiljbus binis 
ThcoIogi.:Je & Iurium Doa:oribus, feliqui au. 
tem nobilibus obvenianr. . Hanc LEONI S X. 
bullam PAVLVS III. a. 1543.confirmavit me- 
dicinae Doa:orcm pro Archiepifcoparu 'Gne- 
filenfi & Epifcoparibus fingulis adiiciendo (""'). 

LEMENS "Y II. a. I.52
. mcnlium Papalium, 
]fi confercndls CanomeatJbus habcri f.nionem 
jubee (*.). Et S I X T V S v. quac de RcO'e no
 
nifi carholico, 
odemqlle ab Ard.licpTfcopo 
Gncfilcnfi fCł111nCI3ndo, de non admmendis ad 
I
JlInia 

a Archiepilcopis 
 Epilcopis nomina. 
tJS, 
dl a. Papa 
onfirmatI fucrinr, de modo 
peculllam .111 pubh.
as neceffirarcs alaero ordinc 
conferendl, ac allls, Synodus provincialis Pe- 
tricovienfis ianxit, a. 1589. approbat (u*). 
C') Zalafzovii Jus Regni Polon. T. I. p. 892 -.:.. 
9 01 . 
e"') ZaJarz. I. c. p. 90S. 
('ł'*"') Zalarz. I. c. p. 552. 

. II. 
De nominandisAbbaribu"" mulris annis Regi 
cum aula Romana. c?nrroverfia. inrercefferat (*), 
quae a. 1736. VarfilvJae, aNllnnoApofłclicoCa- 
milloPaolucio & Palarino Sendomirienfi Ioannc 

3r10 ira compofira, ut aCferta re1iquis Abba. 
tIIs cligendi Abbarcs faculrate, Regi inregrum 
effct, duodccim iJI commendam , ut vocamus, 
con- 


, 


i
		

/Stare_Druki_001_51_021_0001.djvu

			J
 


IV S PVBLICVM 


conferre, quibus Papa, eU.ID rat
m. habcr

 
convcmionem decimam tCftlam adleClt. lrn- 
fis aut
m ex illo tcmpore comitiis, compofitio 
legc publica probari needum potuir. . 
(*) CommcDf. ad pad. conv. Augufti III. p. 24. 


CAI.J. r. 
De 
PaCł:is cum exteris. 
I. l. laBa cum extcJ'is. j. 11. rum d01JloAll- 
flrjactl. 1. 11 l. l111perio. Ruffirum. 1. 1 

 
Cum Turcis. j. V. SuecJa. f. V 1. Dawa. 
f. VII. J{ege PI'uffi'ae. 

. I. . p' . . b 
I ntercedunt Polonis cum 
xterls 
mclpl us 
mucua iura, quac cx paćhs eognoicumur. 

. II. 
Sunt en im antiqua focder
 cum Dom	
			

/Stare_Druki_001_51_022_0001.djvu

			14 


IVS PVBLICVM 


('''.It) Theylfii Com men tar. ad hiO:oriam C.roli XII. 
p.162.163.166.HiiŁor.noft. PoJ.P.333. 

. v. 
Sigisnmndi II J. tempore, qnem Succi pater. 
no rcgno exucttlnt, grave inrer cos & Polano! 
()rrHm be1lUI11, in
uciis inrcrpcllarum, & pace, 
eui a coenobio. OlIvenfi nomen, u. 1660. com. 
pofirum (*). Tum Polani iurc quod ipfis o. 
Jim in Efionjam, & Livania armis ercpta, 
practer portioncm a1iquam, cefTcrunr. Pacem 
novum beJkllTI Jaeculi X V I I. fine cxccpit, hoc, I 
arll1is iam ce1fmuiLus, a. 1720. induciac ("'*), 
quac 3. J 732. V C1r1aviae, ad normam pacis Oli- 
venfis, in pcrpemam amicit
am v
rfae, muru. 
is d:mmis oblivioni datls, ae fi hol1:ilia non I 
praceeffiffenr (***). Superefi ut infiaurat3 pax; 
in comitiis lege publiea proberur. 
C') Olivenfis pax confiitur. 3. 166 t. p. 41. f. 
infcrra. & antea in convocalione VarfavienCt 
:I. 166c. prebata. 
("'*) Hilłor. neft. PoJ. p. 339. 
(***) Fama Europ. part. 344. p. 660. 661. 662
 
Hift. naft. PoJ. p. 343- 

. V J. 
Fervenre antc Olivcnfem pae
m cum Sueci
 
bello, a. J657.cUI11 Rege Daniac f<;>edus in Suc- 
Ci.1C Rcgem H.lfi1iae kriptum. etI:Jm poll bel- 
Jum dUfarurum, ut, fi.Sueci alrcrutrum aggres. 
turi, in eos tanquam cOm1l1uncITI hollem arma 
vemuuur (If.): idque in lcquentibus comiti
s 
Ord1. 


REGNI POLON I. LIB. I. C. V. 


IS 


Ordinum confenfu firmarurn (** ).. PaćHonis 
huius religio, una ex caufis fuir, quae AlI
u.. 
l1um I I. ad bel/um in Rcgcm Sueciac moverunt 
cum hic arma Regi Daniae imuliffet (*:11:*). ' 
(*) I. Auguftini fafterii lauru, aćłorum fubl. p.' 
120. f. 
(*.) Canftir. a. 1 6 58. p. 2. tir. Approbacya pa- 
cftorum 
 Krotem. 
(*"'''') Hift. naft. Pol. p. 294. 

. VIL 
Patł:a Vełavienfia &: Brombergenfia Cllm Ele- 
łł:ore Brandenburgico Friderieo Vi/helmo, qua 
Pruffiac Duce, a. 1657. confiirura , magni funt 
momemi, & quamvis in comiriis fequentis an- 
ni rata habi
a ("')? rnirandu
n. ramen, quod in- 
tegra conf!:aufIombus Rcgm mlerta non fil)[: 
qua ex caula aliunde peti debcm (***). Ex ił- 
lis parer, quac inrer Poloniac &: Pruffiac Reges 
J1]urua iura, &: quid invicem pracfłandum, fi- 
mul ad eorum noemam comroverfiae amice di- 
rimi dcbent. Recenrior cH convemio VarJiłVi- 
enfi.s a. J 699. (-It**), ex q
la Pruffi
lc Rcx P3?;OS 
EIlHngenfcs. & gCI1Ul1as ahquor: RCJpublicae Po.,. 
lonae, in plgnus rreccnrorum miIlium nummo- 
lUlU imperialium tenet, ąuar., cum dudum prae- 
flanda enent, adhuc exl pcćłamur. 
(*) Connir. a. 16 58. p. 2. tir. Approb. pad-orum 
z Kurfirfiem. 
(**) fufend. de reb. Frid. V ilh. L. VI. f. 77. r. 
e-) Za.
		

/Stare_Druki_001_51_023_0001.djvu

			16 


łVS PVBLICVM 


C'$>!<) zatuf. Epifi. T. U. p. 893. Hill. non. Pol. 
p. 29 2 . 293. 


CAP. Pl 
De 
Lcgibu
 non fcripris. 
l. l. f2!!.ae .lrges non ftrjptae. p. 11. llarum 
allE!orltas. 1. 111. Qyousque vigemzt. 
p. IV. E.xempla /egu11l llOn ftrjpraru11l. 
1. !Z De iis cOllrroverfiae a qur; djril/lm- 
dac. 

. I. 
L egcs non fcriptae, dicumur confuetuclines 
quia littcris non mandat3c, folo ufu fcr
 
vamur. 

. II. 
Earum aućl:orit3s nOll minor eO:, quam legum 
fcriprarum, ac raciro eorum confenlu Ilitumur, 
quorum cH, legcs fcrre & abrogare. 

. II I. 
Duram, doncc aur non ufu, aur uru contra.. 
rio, aur lege exprelTa coIlunmr: ex qua rarione 
non onmes confi1ecudines, quae olim, &: ad- 
huc vigem. 

. IV. 
Occurrunr in iure pub lico Polono mutra, 
quae cx eiusmodi lcgibus non fcripris repercn- 
da. Jus ilI ud , quo unus numius fua comradi- 
c1ione ob quamcunque caufam comitia irrira 
redderc 


REGNI POLONI. LIB.l. C. VI. 17 
reddere poten, quodque magni momcnri habe- 
(l!r., non le
e aJiqua kripra, led confuerudine 
nltltur; & h.cer primUlu 
xemplUln eillsque au. 
ć1:orem Ordmcs ex
ecratJ, plilcuir ramen ulu 
prob

e, ut a ł.uultJs p'upjlla I/h.ertatis vocemr. 
In H.ebun
. cJećhone, Jf) publIcls confi.lrarioni- 
b
.s, ac. a
lJsl oc.c
rrun
 plurima, de quibus in le- 
g.lbus fcnpns mlul Je
It!-Jr, qU:1e r.:Jmen uli. ob- 
t
nent, Ole eadem rchglOne, BC fi efTenc kri p r3 
1ervanrur. ' 

. V. 
Si de confuerudine conrroverJia eorum erit 

atllere,. penes quos legislaroria p
rc(łas, quod 

n POIOlll3 faćłll non adeo f.łcilc, quando l,lnus 
Imercedere porelł. 


ł 


CAP. YIL 
De 
Regni Polani provinciis 
&: 
De maiori Polonia figiUatim. 
$. 1. Regni Pololl
 in r1'CS genres divf{io. 1. l I. 
Htl
u1/l ge11t1ll1/l ordo. 1. I I l. Polonia 
marOT. 1. l v: Cui addira Maftvia. ff. v: 
Pruf/ia quall
o (f qllomodo fi/b Regis djrio- 
nem c01lCe[!erlr. Regill1en eius 11l1ItntU1Jl. 
j. VI. De t1'a{fu Drahiwe1ifi, quem Prus- 
fiae Rex rcnet. 1. VI l. Ager Elbillgelifis. 
!2!!(J iure Rex PruJ/iac ellm p€JjJidear. · .. 
B_,
 
. I. 
'r"
, _ -
,.\ 
..... 
 
.. r.r..\,)
		

/Stare_Druki_001_51_024_0001.djvu

			18 


łVS PVBLICVM 



 L . 
R egnum .PolooutU in tres.partcs' dividi. fole

 
Połomam Jl)aiorem, mmorcm, & Luvam- 
am: quae diviLio in tra ćbui on c iuris pub lici ma- 
gnam uriłirarem habcr, quia rriUlu gcmium, 
triu m provinciarum, p
ffil11 Jl1el1(i
 occurrir. In 
comiriis cx rribus gcu£lbus, per vJces, Mare- 
khaki creamur. Qyorics nomine l1umiorum 
nobiliraris, aliquod I1cgocill111 traćłandum con_ 
ficicndumque, aur Rex adeundus, aut colloquia 
cum Principum cxrcro
ulU oraroribus .hab
nda , 
Icgantur ,cx rribns gcntlbus.. QllO,d CtJ3J
 111 Sc- I 
nJroribus feruamr , fi qmd Rcg[s nommc ad 
conclavc Jlumiorum dcfcrmr, aur ex ScnatU 
nonnullis publica negoria Jlland:mrur. Inrcr- 
dum fiunr confi.J.łrarioncs provinciales, ubi iin- I 
gulae gemcs fcorlil1n deliberanr. 

. II. 
Vt autem inter maiorcm minoremque Poloni- 
am acqua liws [crvetur, qui ex mraque genre ad res 
peragcndas IcgulUur, per v.iccs" modo, 

acce: 
dum modo fequunrur, ut 111 Uł1JS comJtJlS, qm 
ex Jn'aiore, in alreris, qui ex 1l1inorc P
lon!a, 
primum locum habeanr. Ex cadcm ca
fa,. In- 
tcr Palarinatus Pofiłanicnfem & CraCOvJenl
m, 
qui urriusquc gcnris primi, caed
tl1 vi
es in lo.co 
{$z cenfendi ordillc obrinenr. Lnvanme tcruus 
locus manet perpcruus. 


.
. I II. . 
Maior Polonia in iure nofiro fCl1fu ałnpho
e 
aCCl- 


R.EGNI POLONI. LII? l. C. VII. 19 



ccipitur , ut eri:un Maroviam & Pruffiam COij- 
tincar. 

. IV. 
Mafovia, Poloniae oloniac a. 15 2 9. iun?:erc (*4**): Qllam Sigis- 
rnundus Auguf1us Lirval1iae partcm cfficere, 
Polollis imcrccdcnribu.s, frufira cona
atllr 
( 
t ). Srephat1us Mafovios 3. ] 576. in commu.. 
JllOnem i.urium Regni lu(cepir , Jlolluullis r-ł- 
men iIIomm conluctudinibus nllvis (Jf:ł:). 
(") HHł:oria notłra PoJona p. [2. 
· B 
 e''''') Bal.
		

/Stare_Druki_001_51_025_0001.djvu

			20 


I VS PVBLICVM 


(.>11) B
lbinul 
ifc. R. Boh. decad. '. Ii}. 8. p. 239. 
24 0 . 24 l. Sommcr
b. Scripr. rer. Sih:f. T. II. 
in acccHionibus p. 5. 6. 
(***) Hifio ia noOra Polona p. 22. Balbinus I. c. 
r. 68. UlugoU: p. 1099. 1[00. 
("'***) Prilufii Star. p. 799. 80c. 
(.t) Koialov. Hiftor. Litv. part. II. p. 489. 493. 
C':I:) Vol. Conft. p. 294. tir. Mazow{ka prawa. 

. V. 
Pruffia ab equitibns ordinis Teutonici, qui, 
quod CfUX ipGs in
gn.c cr3t 
 Cruci!?eri vulgo di- 
ceb
lIltl1r 
 .:id CahmlrLl
n 1.::Jgel
omd
n a. .1454. 
dcfccir, qUi emu Polonwc IUI1X)r, na qllldem 
ut pracrcr Regcm , cum Rcgno nihil cOl11mun
 
habcrer, led fiIis ]egibus agercr & regcrcrur 
(*). Idem Cafim!rus, provinciae a fe in quaru- 
or Pa]arinarus divlfac, ?;ubcrnatorem pracficie- 
bat, :IC cum Crucigeris de polfcffione acerrimo 
bcHo conrendcbar, clIi a. 1466. pax finem atru- 
lir, pef quam infignis Pruffiae pars ordini Tcu- 
tonico concciTa, rcliquall1 alitem Rex rerinuic 
(¥¥ ) : quac ex iIIo rcmpore in dirione Regum 
Poloniae l1l::Julir, ae practcr V.lfIl1.ienfcm Epi- 
lcopatum, rres Pa]atinarus, Culm
nkm, !\1ariae- 
burgeniem , & Pomcraniac comincr. Q!.lod ad 
rcgil11inis l11odum, ille ab :Huiquo mlllrum l11ur3- 
rus, promu]gmo a Sigisl1111ndo Augufło in comi- 
tiis LlIblincnlibus 3. 1569. decreto 
 quo Pruffiac 
EpilCopi, Palatini, Cafiellani) Sel1arui Rcgni, 
nobi- 


1 


REGNI POLONI. LIJł. I. C. VIL 21 


nebiliras concJavi numiorul11 Polonorum ad- 
lcripra, ut Prufii cum Polonis &. cadem onera 
fiIl1inerent, & iisdem comlUodis frucrentllf 
(iI**). Q.lod a Pruffis ilJo rcmporc acgrc larum, 
Ut publice conrradiccrem (****). Ob vicilli- 
tatem factum, ue Pruffia ad maiorem Polouiam 
refcrremr. 
C") Id patct ex incorporationis privilegio. quod 
inter iura Pruffiac legitur , ac in fi.nu[is Larco. 
Dis & Prilufii exhibemr. Add,!Omr bin
e no- 
firae dilTerra[iones, de norma rcgiminis ('ruten i , 
& unionis qua Pruffia iuogitur Folooiae indole. 
(**) Pacis huius rabl1lae habeDtUr in Statu[is La- 
fconis f. 14 '2. f. Prilufii p. 724. & intcr privi- 
Icgi.! Ordinum Oucatus (>ru{Jiae f. 2C. f. 
e**) Vid. Hifioria nofira Pruffica T. II. in Do- 
cumemis r. 194. 
(****) H ifio r. PJuff'. I. c. p. 197. 



. V J. 
Hoc loco non omittenda pr3cfećłur3 Drahi.. 
111enfis, Pala
il1arus Polilanienfis p.lrs, in finibus 
Pomcraniac hta 
 quam Pruffi:lc Rex pignoris 
iure renet. P.lćł:is enilu .Brombergcnfibus Ele- 
c10 r i Brandcn
u
gico Friderico ViJhelmo, 
pro mi]irc :1uxihan praelłando, ccnrum &. vi.. 

inti nummorum imperialium millia promirte- 
bantUr , pr:Jcfcćłufa prahimenfi f ignore confii- 
tuta '. li[ Elcćl:or, II fimulla pof rriellnii finem 
Ilon 1ol u(3 ) CalU occuparet rcrineretquc, doncc 
B 3 pccuni:ł
		

/Stare_Druki_001_51_026_0001.djvu

			2Z 


IVS PVBLICV,M 


pecunia repracfentara dIet. CUIn vero E1ecror fru": 
fira debirum po{lula(fet, po{l annos deccm, a. 
] 668. praefe8uram Drahimen(cl11 fibi a(feruit, 
:JC ad SuccelIorcs rransrnifir. Quam ob rem 
MichacH, qui pofł: abdic:uiol1cmloannis Cali. 
miri Rex cligcb:H.tłr. ae Rcgibus qui ipliul1 cx- 
cepcrtłlIt, rcdcmtIO Drahimi imer paćła convcn. 
ta commcndara (""). A. 1726. in comitiis 
Grodnenfibus, Poln
nicnfi & CaiiOlcnfi Palari- 
l1;iribllS fuie concclllllIl (*"'), rerram Drahi. I' 
mcnfcm lu:r pCCUl1i,J rcdimcre, ae rediribus frui, I 
donce Jumrus a Rcpllbliea rclłirucrclUur. Col- 
kćła c!"imn in hunc finem pCClll1ia, led imcrcc. 
dcmibus pon Allgll{li II. morrem turbis domc_ 
lłicis, a.c nummi
 ir
 alios ufus erogatis, Drahi- 
mum plgnorc CXIOU non dum po mir. 
(*) Commenrar. nofier ad P. C. .A ugufii 11f. 
p. 82. 83. 
e*) ConftilUf. a 1726. p. 19. tito Wykupno. . 
. 
. VlI. 
. Eodem, quo Dral1imul11, iurc, Rex Pruffiae, 
10 no{łra Pruffia, Elbingcnf
m agrum, verus 
civitaris parrimonium, rener. CelTerar per 
memorata paćła Brombergenf1a, Rex Poloniac 
Eleć1:ori BrandenburglCo, Elbingam a Svecieo 
pracfidio infeffiJm, ellln omni cius traćłu: led 
Elcaore urbi pecL1n iam praefcrenre, convenic_ 
bat, ut quadnłgima mil/ia thaterorum numcra- 
rerenrur, ae Elcćłor, donce pccunia praefiare- 
tur, Elbingam eiusque rraćłum pignoris loco 
habcret. 


REGNI PO'LONI. Llu. I. C. VII. 23 
haberet. Pace Olivenfi compofita, llatim Be 
urbc Sveei excclTcranr, pr,icfidium Polonicum 
impofirum, Elcćł:orc [ruHra eałU Iibi tradi po- 
Iłu/ante. Hic, quo pccuniac folmionem accclc- 
raret, iurc in Elbingam & cius traćhllulponrc 
deecdens , cenrUIl1 nummorum imperialium 
milIia remifir, ut ramen Braunsbergam & Frau- 
cnburgum, duo in Varmia oppida, rcrincrec., 
dum vel rcliquum pracfl:aretur, vel pignoris lo- 
co Elbinga fibi traclercrur. Sed, neqLlc pecu. 
niam, ncque in cius fidem Elbillg3m obtinuir, 
liece EpiiCopo Varmienfi lita oppida u/tro red- 
didifTcr. Longioris morae impaticns .Fridcricus, 
Fridcrici Vilhclmi, cum quo rransaćłllm, filius, 
Elbingam a. 1698. armis in luam potefimcm re- 
degir. Secura fine anni 1699. alia convemio, 
qua ciuiras rcflirura, & Elcćł:ori trecenta impc- 
rialium nummorulU, iutra trium I1lcnfium {pati- 
llm poO proxima comitia promifTa, . {imuJ in 
pignus gcmmae ex Regni tllcf.'lUro tradJtac: hoc 
addito, ut, pccunia confl:iwto tcmpore non 
l1umcrata, Elcćl:ori, agrum ElbingenlCm oeeu- 
piJ re , eiusquc rediribus, douce dcbinuulolu- 
tum., [rui licercr. Vfus iure fuo Rex Prllffiac, 
quo ritulo inrcrca Eleć1:or Rr:1I1denburgicu
 in- 
fignirus fuerar, peclInia poił eomiria Lublincl1- 
fia a. 1703. no
 nUlUcrara, agrum EłbingcnfclD 
poffidcre eocplC. 
Commentar. nofier in P. C. Augufii III. p. 8j. 
Hiftor.Polona p. 289.292.291.312. 


ł- 


B4- 


CAP.
		

/Stare_Druki_001_51_027_0001.djvu

			IVS PVDLICVM 
CAP. 171/1 
De 
Minorc Polonia. 
f. L Diverji 11ZillO
is Pololliau fll1.es. ff.. l r. 
Terrae Palat11latui G
acovle'Yi addltae. 
'p.. I l l. Osvieciwu1ll <5 Y.atoria qllomodo 
tlcceffirint. .ff. l V. Severia emta. 1. v: 
Scepz!!iułJl. Jf. VL R1LjJia <1 Volhinitl ar- 
mis JUbaaae (5 Regno vindicatae. '.ff. J: I T. 
Lis cllm Litvtl1zis de Podolia. Al1liJI.1 & 
reclIperata. f. VIII. Kioviae l J (l1'S fir- 
'Vllta.. .1. I X Pod/.'lchia mi1toris Pololliae 
porno. 


24 



. I. 
P oJonia minor proprie dićła, tres C'JJrcm 
Palarinarus, Cracovienfem, Sendomirien. 
km & LubIinenIem conriner, ar lenIu, quo in 
iure publico i'Jccipirur, fines eius longius Le 
porrigunr. 



. II. . 
Sed prius quam r
cenfe3m, quae 
egl.ones . 
minori Poloniae adiećłae, dicendul11 ahqUld de 
Osviecimenfi Ztuorienfi & Severienfi rralC}ibus, 
qui PaJarina;ui Cracovienfi aliunde accelTc- 
runt: tum de Seepulienfi rerra, qU3C 
pfi fin. iti - 
ma, & quae ad Poloniam, lieee extra dlam lita, 
pertinet. 


J. 



. III. 


.. 


REG NI POLaNI. Ln
.1. C. VIII. 25 

. I II. '. . 
Osviceirnum, Zatoria & Sevcna, S!Jefiae ohm 
partes in Hohel11iae Rcgis cliemeJa łucrun
. A. 
J 457. ioannes Dux Osviecimen.fis, hUllc . Luun! 
Dueatum, Regi Poloniac Cafinuro I I I. qllmqua- 
ginra millibus marcarurn hlcorum grolTorum Pra- 
gcnfium, quorum 9ua
ragi
c:I oćl:o una!TI 
)arcal11 
efficcrem vendidlt ( ). E1Usdem Regls f uprcl1lO 
dominio,' fe Zatorienlis Dux V cnceslalls J ubil'cic, 
a RegcBohcmi.lc rccedcns.Polł lumc I03lmcs,D!-I- 
carum Regi Ioanni Alberto a. 1494- oćlogima Imł- 
libus florenorum Vngaricalium vendidir, im £a- 
mcn lU iplc & uxor dum vivcrcllt, Ducarum rcri- 
ncre
c (
*). Tandem Osviccimum & ?a.coriam 
veluri Cracovienlls Pillarinatus partes, SJ?;ISmUn- 
dus Augulłus a. 1564. rcgno ardills iunxit, ae 
incolas rcliquis Poloniae civibus, {ilis [amen eon- 
iuerudinibus Jalvis, 3cquavit (H*). 
e) Prilu[ Stat. P.793- Sommersb. Script. rer. 
Silc( T. l. p. 808. f- 
C"") Priluf. Słał. p. 789. 79°.797. Sommc:rsb. 
J. c. p. 810. f. 
(*."') Confiitur. R. a. 1564. Vol. Cono-. p. 62. f. 

. IV. 
Severiam emit a. 1443. a VenccsJao, Duce i.n 
Silcfia TcOincn(j, Sbigncus Epifc
p
s Craeovl- 
en{is, pro epiłcoparu fuo, lex mdh
us marca- 
rUlU grofTorum Pragenfium: quod 3eg
e fercns 
Boleslaus Oppolienfis Dux., Vencesł
l 
ogna- 
tlIS, J.>alatillarulll Cracovlcn[cm arullS mvafir. 
B 5 SeClłt3C
		

/Stare_Druki_001_51_028_0001.djvu

			26 


I\TS PVBLICV M 


Secutne induciac, &- a. 1447. pax, qua Sevcria, 
8bigneo relićł
, Epiłcoparus Cracovicniis por- 
tio manfir; quam ob rem eius Pracfillcs Ducis 
Sevcricnfis rirulo utumur. 


Cromcrus Iib. XX.. p. 329. XXlI. 335. Sommersb. 
Script. Silef. T.1. p. 733. T. II. p. 3 2 6.328. 



. V. 
Scepufium V ngarici olim regni tratłus, 3 Si- 
gismundo Vngamlc Regc, Vhldislao lagclioni 
3.1412. fJuadraginra lexagcnarum .I,ltorum gros- 
f orlim Pragclllium m ilIibus, oppl
netarum e
 z 
promilfa quafi in L1llł
tam pan jUl11l
1a, mIl 
conl1ituto tcmporc rcdUl1crctur, addua altera , 
&: rcnia, fi & altem & terrio Jpario pecunia 
non praef1:arcrur: ut !>rilufius i8l11 fila acta re 
credidcrir, intcgri regni pecuniam redcl11rioni 
vix jufficcrc (*). Manlit Sccpulium pcncs 
Polonos, quod duodecim aurcorul11 milłibus 10- 
mmi Jordano oppigncrarum, onere hoc Sigis- 
JTIundlls I. cxcmir (**). Rcccmiori tcmpore 
Lubomiriamłc dOll1ui in lIfum colIarum, cx qua 
hodic Theodorus Princeps Lubomirius,. Cra- 
covienfis Palatinlls, poffidcr, qui & Caplłancus 
fcu Praefećłus Sccpufienfis vocarur. 


(...) Dług. Hilł. XI. 333. Bielfe. Chr. PoJ. p. 3 I 3. 
Prilur. 
tat. p. 798. 
(.*) Bielfc. p. 507. 



. VI. 


ł- 
I 


REGNI POLONI. LIU. I. C. VIII. 27 

. VI. 
. Qlod ad alias rcgioncs, minori Poloniac addi- 
tas, attiner, memorandae primum Ruffia & 
V olhini.a , quas Cafimirus M. a. 1340. armis 
fi.Jbaćłas, Regno iunxir: &. cum eas C<1fimiri 
1llcce{for LlIdoviclIS, ad Vngariam trans[crrc co- 
natus clfct, utramque cius filia Hcdvigis Polo- 
I1iae vindicavit, V ngaris, qui inlederaor, indc 
pul1is (*). Dein a Vladislao lagellone &. Si- 
gismundo I. l:mcirum, ur Ruffia aequo cum 
caerero Rcgno iure habeatur (** ). De V ol hi- 
nia autem imcr Polonus &. Litvanos, pro parte 
magni fui Ducarus eam habcnres, lis ona, 
quae l11axime Cafimiro I J I. rcgl1;Jnte fcrvcbar: 
quam Sigismundus AlIguflus, plIblico in comi- 
tiis Lublinenfiblls 3. 1569. lcitO compolllir, V 01- 
hiniam Poloniac alTcrcndo (*** J. 
e') Dlug.IX. 1058.1059. 1150. X. 37. 126 . 
(**) Priluf. Star. p. 704. 
("'**) Confiir. R. a. 1569. \'01. Conn. p. 155. 



. VII. . 
In codem numero cfll>odolia, qn<1tn 3 Cafi- 
n1iro M. regno aCQuifit
lm, Vladislaus lagdlo, 3. 
J 396. .Melftinio Palatino Cracovienfi , (5{ a. 1403. 
f
atri fuo Bolcslao Svidrigalo, cx Litvaniac Du- 
clbus, bencficiaria Iegc conrulit. Hic cum fc- 
quenti :mno 3d Temonicos equitcs in Pruffia 
dcf

i{rer , Podolia lub ditioncll1 Polonorum 
redut. Tum Litvani, provinciam quafi unmu 
ex 


..
		

/Stare_Druki_001_51_029_0001.djvu

			28 


łVS PVBLICV!\{ 


ex fi.lis fibi recldi exegerunt, & ]jc
t Sigismun- 
dus SrarodubJi:ius, a Vladislao lagellone ma- 
J?;I1US Dux Lirvaniae conf1irutus, publicis liueris 
fareretur , Podoli
Hn iuris Poloni dTe ("'), ni- 
hilominus Lirvaui in fila pofiularione per rcm- 
pLIS nliquod perHircrum, polonis non cedemi- 
bus. Manfir pcncs hos Podolia, usque ad Mi- 
chaelem Regem, lub quo CalU cum Camcncco, 
infigni propugnaculo, Turci armis occu
a
lInt, 
a quibusAugufio I l. regname, per Caroltvlccn- 
lem pacem inregra rcfiicucbacur. 
e) Plugol(X. 15°.177. 1 8 2 . XJ.6[S. XIH. 
38. f. 



. V I II. 
Rcfereb3Wr olim rora Kiovia ad minorem 
Poloniam, de C}U3 cum parirer Polonis cum Lit- 
vanis lis inrcrc
dcrcr, finiir comroverfiam Si. 
gisl11l1ndus AuguHus, Kioviam
(JI
mis in Lubli- 
nenfibus comiriis n. J 569. vlIldlcando. (1<). 
Recemiori autem aerate , pr:lcter portIonem 
ałiquam, MoJcico imperio acceffi.t, ..quod.de- 
J11onfłrabiml1s , ql1ando de provlIlclls 31luffis 
aćluri. 
C$) Va!. Confiir. p. 162. 

. IX. ' 
Superefł Podłachia , de qU3 non mi
us Pola- 
ni & Lirvani comenderunt & quam Idem Rex 
, . .. 
Sigismundus AuguOus, in iisd
m 
omItn.s 
ubli- 
JlcnIibu5) Polollam ctTe provlllC1a1l1 cdl](lr, ad 
Vla- 


REGNI POLONI. Lm. I. C.IX. 29 


VladisJai Iagellonis & filii tempora provocans, 
quibus Rcgni pars [uiffcr, & a quo Cafimirus la- 
gellonides caln legregaffcr (-It). Lirvani con- 
tra, nequicquam tamen, affirmabam, fibi paru- 
iffe Podlachiam, amequam ad Regnl1IU accedc- 
rent, & crepratU 
 !vlafoviae Duce Roleslao, 
mox aufpiciis CafinufI Iagellonidae, cum adh!-lc 
mngnus Lirvaniac Dux cffcr, recuperatalll [ms- 
fe (**). 
("') Vol. Conił. p. 149. 
e"') Koialov. hifior. Lit. part. r. p. 399. part. IJ. 
p. 179. 18S. 


CAP. IX. 
De 
Litvania. 


if. 1. Polol1i &' LitV01zi, dive1:1i olim, a lager- 
Ione foedcre ;lmai. ff. l l. Ex quo temjo- 
rt, Litvani modo JUis DlIcibus, modo jolis 
p%niae Regibus parue1'lJ1lt. Vtraque pens 
perpl'tlio ab 1/no Prillcipe re,genda. 1. l l L 
Dipl011latfl, ,!J.lJae COnilmaionem firmant. 
ff. I V. ArEł
Ui11la11l Szg'1S11lZ
n
lIJ Al/guf/us 
perfecit, eutllJ moduJ defcrlbzt1łr. 1. v: 
Lit'onia ad Litvaniam, lffinde jillllil ad Po- 
lonia11l occie/it. Cltr/andiae {1 SCl11galliae 
Dll X . 



. L
		

/Stare_Druki_001_51_030_0001.djvu

			go 


IVS PVBLICVM 



. l. 
F uir quondam rempus, quo Litvaniae eUlU 
Polonia nihil eommunc, led per fe amplis- 
.fimUll1 terrarum traćhuu eonrinens , a Juis Du- 
cibus regcbamr. Indc, ut lolct inrcf vieinos 
&. infeiłos , frcqucmia bella, mutuae eacdes 
&. popuJarioncs, donce a. 1385. lagclIo, regnUIl1 
& Reginae 1111ptias, line quibus rcgnlll111perare 
haud potenu, 3mbiens, Litvanhun , ut Polo- 
niae iUltgcrcmr, offcrrct. TulU texi eoepie 
vinculllltl, quod Litvtłniam Polol iamque tan- 
dem .Irćł:illime confłrinxit. 



. II. 
Cum enim lagello &- Rcginam & regnum ob.. 
tincrct, iunćła cH Poloniae hoc modo Litvania 
ut nunquam ab iIIa dilłrahcretur. Praeficicba
 
tamcn novus Rex, Vladislaus, cum facro fome 
in chrifi!anum ablucrerur, dić!us, Litvaniae 
fratrem Cafimirum SkirgeIlollcm, drulo magni 
Dl1eis, cum ipfc fupremus Dux appcllaretur. 
})oił hune & alii ma
ni Duces a Vladislao lagcl_ 
Ione eonlłimti, po1ł cuius morrem Litv
łłli nOI1 
exlpc8antes, ut Poloniae Rex Dlleelll crcaret, 
ipfi iibi ultro impofuerunr; ,qllod exempJa Cafl- 
miri Iagcllollidac, Alex:łlldri, & Sigisrnulldi 
probanr: qui cum iam e{fctJt magni. Litvaniae 
Duces, Rcgcs Poloniae renunciati, l11nulman_ 
ferUlu Duees, ncquc alii hanc dignitiltCm man.. 
darUl1t; nili qllod Sigismundus, a Lirvanis a. 
J 529. impcrrarer, ut filius Sigi
munelus Augll- 
fius magnus Dux declararctur. Hic pariter Rex 
}Jolo. 


, 


REGNI POLONI. LIB. I. C.IX. 


3 1 


Po
oniac creatus, utramque dignit:tteln lIsque 3d 
obuum g
ą1t, nequc poił: ill um 1cparara fuie 
unquam, led prius l:mcitum, ut qui Rcx Polo- 
Juae, unaLitvalliae magnus Dux cITec, & caelem 
 
elc8io, quac rolonis Regem) Litvallis Ducem 
darer. 



. I II. 
Antea, a. 1401. proceres & nobiIicas licva- 
na, habico y
lnac conventu , Regi & Regno 
Polano, auxlha conera quosvis hofies & Hu.. 
di
 _in procuran
is conUll
dis 'p
rpetl

, pro- 
flu1erunt, pan a Polol11s OffiCIO fibl illviccm 
praellando; acldiro, polł monem Viroldi, 10.. 
li VladisJao lagelloni , Regno iunćłos fe parcre 
v
lIe, n
c alilłm dominu lU recipere. 
Ddfi 
vero Vladlslaus ante Viroldum. line proJc obi- 
ret, Ordines Poloniae absque Vitoldo & Lirva- 
nis, Rcgem e ligerc non dcbere, eOlliunćłiollc 
imer Utnllnqllc gemcm in omne tCIllPUS lalva 
(*). A. 1413. convenru Polonorum & Litva.. 
norum, in 0PJ?i
o 
ro
lo ad f}uvi
łlu Bug, celc- 
braw, pubhcIS Jmens comunćł:lonc acrcrnUl11 
iterum finl'1a[
,:te repctitis, quac pracił:allda :lLl- 
>ci.liis '. c
)l1ih[lłtun)., nc Litvani poił rno:tcl1l 
Vuoldl ahum DUCClp" eol
renr, quam qui ipfis 
a Rege, proccrum utrmsque geneis canfilio 
pracficiclldus c{fCt, .& ut viciffim Polani, mor
 
tUD finc libcris Vladlslao lagcllone, coalilio Vi.. 
tO!
i Litvanorumql&c,.Rcgem Ebi cligcrcm; co- 
DlItl3 aurem com mull1 a, quoties c re vifuIl1 es- 
fet, LubIini aut Pllrc;zoviac hilbt:renr. 
i.. 
bus 


ł . 


.......-
		

/Stare_Druki_001_51_031_0001.djvu

			3 2 


IVS PVBLICVM 


bus :Ilia cle iuribus Litvanorum, ad Polonorum 
c.xcmplum, .:Jc 
c infi
n.iu.m confaoguinira- 
tlS

U
 confortlo 
 In quod 1.'1. a Polonis recepri, 
8.dll
lcbamu
 (iI
). 
ac 
n I:Irodlenfi oppido 
Jancua, a Lnvatus a. 1499. m luD convenru Vil- 
nae reperebanrur, hoc adiećl:o, Ut proceres & 
nobiles Poloni , ad magni Ducis, Litvani ad Re- 
gis PoIoniae, eJedioncl11 vocarclltur (*"'*). 
C') Lak Stat. f. 128. Priluf. Stat. p. 690' Koia!. 
Hifior. Lit. pan. II. p. 66. 
(**) Lafe. f. [25. f. PCllu[ p. 686. KoiaJ. p. 91. r. 
(;lug. XI. 337. f. 
(""1'*) Lafe. f. 130. f. Priluf. p. 692. f. 



. IV. 
Denique Sigismllndus Au
ufius, foJus ex vi.. 
rili Hirpe Iagellonic3 fuperfłes, & lobolis Ipc 
deflimtus, laboravir, Polonos & Litvanos ab 
uno Principe regendos arćłius iungcre, nc, fi 
pofi {uam mortem, illi Regcm, hi magnum Du- 
cem, ex diverfis domibus peterem 
 per diffidia 
vcrus vincuJuł11 diffolvererur. Pofl:quall1 <łmea 
fmOra (cmatum , opus hoc in Lublinenlibus 
<:omiriis a. 1569. co modo pcrfećl:um, ut dcfun- 
Cło SigiSl11Undo Augll{10, Pololliao &: Litva- 
niae, vc1uti uni "cx duabus gentibus conflarae 
Reipublicae, unus Rex, aPoJonis {$( Litvanis fi- 
mul cligendus praedfer, qui corlem [emporo 
Poloniae Rex & LitvaniIJe rnagnlls Dux rleclara- 
I'c[Ur; ut Regi£ jus }n Lirvaniam hlłcrcditarium , 
quo 


REGNI POLONI. LIB.I. C.IX. 


33 


. 
I 
I 
, 


quo ipfe iam ccfferat, nulJi fervire neque eon- 

unc.łioni .oHicerc po.tTe
; ł:r a no
o Rege pofi 
Jmmgur3tIOnCm, UllIS Jmens Polonoru11l Litva- 
J]orU
llque iura confir11laremur; una ab urraquc 
J?;
t
te .comiria, Litva.nis, imcr Senatores {$( no- 
bdu3tIS Polonac nuntlos, locum h:lbenribus, cele. 

rare
tur ; altera g
n
 alreram adiuvaret quo 
l
pe
lOrum Regum pnvllegia, &: quicquid olim 
lanclwtu )ndućłu11lque, a lilcceOoribus fervarc- 
tur; nllllafoed
ra Cll11.l exteris inircnrur, aut legaci 
ad cxreros, 1me mn.usque gemis conlenJll mir- 
teren tur ; monera In kegno {$( magno Ducaru 
eiusdem prctii cuderemr, ae in aliis Poloni & 
Litvan.i par
s ha
erc()[ur. Ab iIJo tcmpore, 
nOI
 ahus LJtYaIlIS magnus Dux, quam qui Po.. 
]O
lIS Rex fUlt, & ambo populi unam Rempu- 
bhcam effeccrum, in cuius lalurem veluti 
comnul11em, confilia "" opcs conrule
unr. 
Vol. Confiir. p. 169- 180. KoiaJ,p.487. f. 


D . . fi L . . 
'. V.. . 
lVllO Jtvamac, m Lltvauw01 proprie cli. 

am, R.uffiall1 albam, &: Samogiti31l1, in 
lure pubhco nuJJum praefiat u{hm: maioris 
1l10t
emi. eił 
ivol1iae accdfio 
 quae 3. 15 61 . 
certls Icglbus JUnćta, ut rranSdUIJ3na foJi ma- 
gno Lirvaniae Du
i parerer, cisdunana fuum 
D
cem,. Curlandtae &: Se11lgaJJiac, tituJo ma- 
??IU D.UCIS, penes quem fUl1lmum imperium es. 
fet, 6duciariul11, haberet (* ). Patta haee 8. 
15 6 7. rCpetira ac pZlffim iIIut1ratJ fuerunc (**). 
C Arćłiori
		

/Stare_Druki_001_51_032_0001.djvu

			34 


IVS PVBLICVM 


Arćłiori inter Poloniam 
 Litvaniam a.. 1569. j 
P erfcćło vinclIlo LiVOl1lLł fimu} Polol1lae ad- 
, rr: ., ( 'ł'** ) & 
icćb, ut mriusquc elle
 pr
vmeI:l. , 
Curłandiae Dux, Regm panter Prmceps. ocne- 
liciarius exil1eret ( **** ). Pol1ea OlUms ferc 
transdunana Livonia amiffa , ut cxigua t.311tUm 
portio, l)o}olli iuris, 1ilpcrfit; dc qua HIć1ura 
C. XI. ag ctur . 
('I) Koi.llov. Hifior. Lirv. palt. II. p. 447. f. Chr- 
traei Saxonla p- 529.974. 
(""') Koial. J. c. p. 479. r. 
("''''''') Vol. Conft. p. 182. 
("'''''''''') Conftitllt. editio nova. T. II. p. 80fJ. 


CAP. . X 
Dc 
Provinciis lege bcneficiaria collaris. 
I. 1. Prlll/ia Bra11denburp:iea fcudum Dljl1
 P
lo- 
11l (5 Dueatlts. QI
011l0tlO Marchzombus 
7,
 Franconia Brmu/elwu1'gicis, U.Po./l hos., 
tillsde11l domus EltBoribl/s obvmerzt. ff. l L 
Feudu11l in tcmpus./itblatlłlJl.. f..l 1 l. D/l- 
cams prioriblls pallis filvIS , 11l rcgl1llJJZ 
€veB,ls. (f. 117. Butavia c1.LeoburglI111, 
pruJ/iae POi01Wt traBus, Duczbus Pomcr{
- 
lliae iu feudu11l dati. J{eve1:{Os ad a11tt- 
.ouam C(J1lditiollem E/cElor Brandenburg. 

 , eodC11l 


REGNł POLONI. LIII. I. C.X. 


35 


rodem iI/re, quo olim P011lcralliae Duees, ac.. 
repit. j. V. Gothardus prjllJlts Cur/[l1ldiae 
Dltx, CU1Jl pojferis mqfi./Ilr"f Regis clii'/lS_ 
Lex de tollelldo pojf jfil'pc1Jl Gothm.di viri- 
lem DI/caw. .0-. V T. COllatlts Curlmlllo- 
rl/IJJ, ut et jam pojł Gothard; pojft'ros a fi/o 
Dl/ce regalltrtr; qui a Rcge f.1 RCpllblica 
p1'O i1'1'ito habctl/r. Fel/{!zI1JI ultimo ex Got- 
hart/i jłirpc co/latl/1Jl. ff. filI. Birollius- 
r:01Jl{,
, <:llrlmulis Dux 
latlls. Ql{{m ji
b- 
1to ell/S fOrllma C01JVe1j(l. Cur/audi jlil
 
Dl/ee. 



. J. 
F uit quond:Ull prum,le pars 
 quac c10mui Hran- 
denburgicac obvcnic, Brimdenburgica indc 
dićła , Regni Poloni beneficium. J:1m pacC' 
Thorunicnli 3. J 466. eon vcncrar , ut orclinis 
Teuronici Magificr, in cuius dirionc iI/a Prus- 
liae pars mancbat 
 Rcgi Polol1l:lc llmm fidclU 
iurciurando obfłringcrct: quod cum Frideri- 
{'us Saxoni.Jc Dux & Albertus Marchio Br
JI1- 
denburgcnlls 
 :Imbo ordinis Magifiri , deerc- \ 
darem, cum Alberto, qui Friclcrici Jlłccc[for 
 
: 1r lUis eerrarum. Bellul11 induciae, has a. 15 2 5. 
pax lcqucbamr , . qua AJhcnus, cx .1\1agilłro 
ordinis Tcuronicl, Pruffiac Dux evalie, eui 
Prufi]a, Ducarus vocabllJo, a Rege Sigismun- 
do I. iu feudum collaea, lit ipfc & eills loboJes 
mal.cula, pon hane frau.cs, Georgius, Ca- 
fi 111 łrUs , loanncs, Bnllldt.'nburgici in Franco- 
nia Marchiones, Cltl11 poLłcris Iuis eillsdcm fc- 
C 2 XlIS,
		

/Stare_Druki_001_51_033_0001.djvu

			3 6 


IVS PVBLICVM 


xus, pari iure tellere;)[; Albcrri autem & fra- 
rrum fłirpc ma[cllla exfiinćła, feudum dcfine- 
ret, & Pruffia foli Regi Poloniae liIbeffct (-). 
Alberto fucccffi[ filius, qui ipfi unus erat, AI- 
bertus Fridericus, cui, quod meme ill1becilIus, 
Georgius Fridericus, Marchio in Franeonia 
Anfpacenfis
 Albcrri fenioris fratris filius, iu- 
nioris prox1mus cognatus, a Regc Stcphano 
curacor, &- Pruffiae adll1inifirator darus. Hic 
3nte AlbertumFriderieull1 a. 1603. morruus, Hir- 
pem Marchiollull1 in Franconia filliit, & i11 c- 
ius locum, Rex Sigismundus III. Brandcllbur- 
gieum ElećłoreJ1l Ioachimum Fridericum, 3. 
]605. euracorem. & 
dminifiratorem confiimir, 
hocque intra tf1enmum defunćło, urrumque 
munuS, filio Ioanni Sigigmulldo Elećłori, eOI1- 
tulir. S..:curum Pruffiae feudum, iolenni inau... 
gurationc a. 1611. Alberto Friderico adhuc vi- 
ventc, ae datum fuccedcndi ius Elećłoris po- 
{kris malCu lis, polł hos eius frarribus, eorumgue 
virili fiirpi (Ul). Hoc modo Pruffiac feu- 
dum, veteribus in Franconia Marchiollibus 
exfiinćłis, ad Elcćłores Brandcnburgicos, f
m- 
guinis eiusdem, rranfiit. 
(*) Prifur. Stał. p. 762. Privitcgia Ordinum Du- 
car. Pruff. f. 32. p. 2. f. 
C'*) Hifioria noftra I'ruff. T. IV. p. 362. T. V. 
p. 36. 52. 53- Aćł:a & decrera Commiffionis 
Regiae il1 negorio pruU: Ccnfiit. I. 161 I. ad.. 
iełta p. 43. ł 


. 


.. 
. n. 


REGNl POLON I. LIB.I.C.X. 


37 


. 
. H. 

1emor.atI Ioannis Sigismundi nepos, Fri.. 
clencus V.dhclmu
, a. 1657. per pada Velavi- 

nf1a Rcgls Polomae clienrela exfolvcbatur ut 
Jpfe, &. 
mmes qui ex ipCo ma{culi, prumam 
fupremo lUre teneret, poił hos vero, provincia 
n
 Regem & 
egnllm Poloniae redircr, prae- 
clpua tulle fanone cognatofum Marchiollllm in 
Franconia, Culmbacenfium &: Anfpacenlium 
habenda, ut iis ante alios, Pruffia ad vercre
 
feudi formuJam, conferatur. In hUI1c evcnrum 
plac
it '. ut quo
ies nov
s Dux 
egil11cn adirer, 
praefennbus Regls Polomae legans , a Pruffis iu- 
rarctur, fe, m
llo ex Friderici Vilhelmi pofieris 
filccc{forc ma!cl.łlo, Rcgem & Rempublicam 
Polonam p.ro 
ohs pominis habiruros. Acce- 
debat Regls Iponho, Pruffiam Marchionibus 
in Francollia lege bencficiaria COllatLlIll iri 
qllamprirnlllll fub ditionem PoJoniac redierit: 

b . ha
c calIfam Pruffiac ilIi imer pro- 
"mclas m fcudum conce{f.1s locum dedimus 
ą.uod allćłorjtat
 paćlorum, ad priorcm condi
 
tlone m , quac lałll mutara, reverti poffir. 
Pufend. de reb. Frid. VilheI. Ilb. VI. 
. 78. 82. 

. III. 
E.1dem Pruilla , filb Fridcrici Vilhehni fiJió 
Frideri

 '. ex DUe
t
1 in Regnulll evehcbarur 
 
qllod lohcItos rcddldłt Polonos , licee novus 

e
, cum ante, rum poO inaugurationem iumn, 
knpto dcclaraiTet, falva manfura VeIavienfia 
C 3 paćła, 


-
		

/Stare_Druki_001_51_034_0001.djvu

			38 


IVS PVELI CVM 


paćl:a, ncc ullum ex nova dignitate m
tuen- 
dum dTe incornrnodum ( * ). Orra hine con- 
tro ver 1ia, necdulll compoCira, ob quam legaci 
Poloni adefie nequcunc, cum Pruffi luis Regi- 
bus lacramenrułJ1 dieunt, quorum tmucn prae- 
1cmiam pada Velavicnfia exigunt. Q!lo [aćhlllJ, 
ut Fridcrici, primi Rcgis, Filio & Nepoti, Fri- 
derico Vilhc1mo & Friderico, iuratum, CUlU 
nullus Regis & Rcjpublicac Polonac nominc ad- 
cffec. 
("') Hiftoria nołłra Polona p. 299. 



. IV. 
In rruffia Polona duo funt traćhIS , Butavi- 
cnfis & LcoburgenCis, PaJarinarus PomcrelJiac 
I?ilrrcs, qui rcmporc bell i 
 poił Pru{forum de- 
fcćłioncm cum Eqllitibus Tcutollicis gcfii, tu- 
tebe Erici, Ducis lJoll1craniac, commictcballtur, 
ut, fi qU:1ndo [cpctercnrur, redderet. Sed Ilon 
tantum man/crunr in Ducum Pomercmiae pOte- 
{tate, verum etiam Sigismundus I. Polonia.
 
Rex, Georgio & Barnimo, {ororjs ii.13C filiis, 
:t. 1526. trać1:us hos beneficiaria ]egc contulit, 
fimul a poHcris mafcuJis pofficlendos, quibus 
non exill:enribus, ad Regem poloniae rcdircnt 
(*). Contigit id a. 1637. BogisJao X IV, qui 
virilis fłirpis ultimus, mortuo, ac rcflituti bi- 
ni traćhIs {uo PaJatiu3tui, a quo, pon viginti an- 
norum inrerv.tllu1l1, iterum difłrahcbanrur. An- 
110 enim 1657. per Brombcrgcu
ia pacia, Elc- 
ćłori Bralldenburgico, Fridcnco Vilhclmo, 
eodC111 


REGNI POLON I. Lm. I. C.X. 


39 


corlem modo, QUO olim Pomerania e Duccs ob- 
t.iuucranr, in feudum ad omnes poflcros 111a- 
kulos tradebamur, ut tamen clicntelac reno- 
vatio. ' Jitreris ex .Rcgni canccIJaria tradenda, 
9110ues novus Rex maugurarcrur, aut brcvi poił 
JIl3ugunłrionem tempore, miffis Iegaris pcrc- 
rctur ( ** ). 
C') Hiftor. noftra PruR: T. r. p. 8. Priluf. Srlt. 
p. 787. 
(**) Puf end. de reb. Frid. Vilh.lib. VI. 
. 80. 

. V. 
Colllllt fupremum Regis PoIoniae dominium 
C.urJandia & Scmgallia, quac quondam Livo- 
mac partes, (oli ordinis Enlifcrorum MagiHro 
pa rucru nr , dance Gorhardus KcrtJerus Ma- 
giHcr illius orclinis ultimus, a. 1561. ca
teram 
Livoniam Regi Sigismundo Augufio , qua 1113- 
gno Lirv<łlliac Duci, traderer, & Curl:mdiam 
Scmga)Jiamquc libi pacifccrcmr, ut C:łS DlI- 
cis fiduciarii tirulo , ad modum Ducis in Prui: 
fia, tenerce , & ad poficros virilis fiirpis 
transmitrerct .C * ). A. 1569, idem Dux, 
CUlu !i.Iis Du
atIbus, linIUI Poloniac iungeb,1tur, 
lIt Rcgi, CUl ut magno Duci parucrat, etiam 
qua Rcgi fiłbdfct, &: Ilon tantum ad Lievani- 
ac, red fimul ad 
egIli tutdalll pertincret, 
privilegiis & immumratiblls, in quantum ill- 
ribus Regni non advcriarcntur, tal vis ("'*). 
lJofi hane mutationcm , Gothardus dCITIum a. 
J579. in vcrba Rcgis Poloni:łc iuravit, cum 
C 4 in 


-
		

/Stare_Druki_001_51_035_0001.djvu

			4° 


IVS PVBLICVM 


in c
fi
is ad Disnam , prope fincs Litvaniae, fo.. 
lenm ruu feudum reciperct (***). 
lia au- 
tem Ducams G()(hardo & eius pol1eris mafcu.. 

is. coucem, fecma 3. 1589, confiirutio, ut 
]Ihs exlłinćhs , Curlaudia & Semgallia, fine 
)Juce, ad exemplum Livoniae, folius Rcgis 
imperium coleret ( **** ). 
(*) Chymlei Saxonia. r. 53 [. 
("'*) Confiilur. nova editio T. II. p. 806. Hen. 
ningU t.hron. Liv. f. 49. 
(*>t*) Heidcnftein Rer. polon. p. [29. Henning. 
f. 69. 
e**.) Vol. Conftir. p. 5 I 2. tito Xięftwo. 



. VI. 
Cum ergo viri1i Kcttlerianae lłirpi occafus 
irnmincrct, uno Ferdinando, qui lenex & 
caelebs, fuperfiire, Curlandi anxii , ne pofi 
iIlius morrem , Ducatus in formal1l Palatinntu- 
um Polonorul1l redigercmllr; turu in locum 
Kcrrlcrorum aliunde Ducem JLlbfiiwcndi ius li- 
bi a{fcrcmes, a. 1726. Mimririum, Saxoniae Co- 
mirem, ex Regis Augufii I I. l
Inguil1c, vivi Fcr- 
dinandi fucce{forem ełcgerum ( '" )'. Non tu- 
Jerum Rex & Ordines, ncgleć10 JI1terdićł:o, 
Curlandos elcćł:ionel1l fcflin a {fe , qumn in co- I 
miriis Grodnenlibus, eiusdem ann i , irritam 
declararunr; addito, ut pofi Fcrdinandi fine ma- 
fcula pro le decc{fum, Curlandi3 & Semgallia, 
reliquis iuribus imegris, finc Duce, lub folo 
Rcgc, 


REGNł POLONI. Lm. I. C.X. 


4 1 


RCJ!;e, Rcgno & Litvaniae arć1:ius iunćł:ae c{fent 
( "'.). Mit1i hine auć10ritate eorundcm comi. 
tiorum, a. 1727. ex Senatorio & equcf1ri ordine 
in Curlandiam, qui futuram re
iminis for- 
malU, qllando nullus Dux cxificret, dcicri- 
pfcrunt: regiminc tamen Ferdinandi falvo, 
eui etiam utriusquc f)ucatlls, quod llondum 
rcccpcrat, feudum, folenni ritu, in {uo lega. 
to, Bulavio , a. 173 1 . Varfaviae a Rcge confe.. 
rcbamr ( *** ). Daturo enim hoc Ducis pro- 
većłiori aetari & meritis, lit non ipfe veniret, 
red legarum mirtere .po{fet,. quamvis confiitu- 
rio a. 1683. pracfennam eXlgercr (**** ). 
(*) Hiftoria D'J£\:ra Polana p. 340. 
C*) Confiitut. a. 1726. tir. Diploma p. 2. tir. 
. XiCC{two. p. 4. 
(***) Hiftor. no£\:. Pol. p. 34 2 . 343. 
("'***) Connit. a. 17 26 . p. 4. 

. V II. 
Scd 3d Curlandorull1 filppliccs preces, qU3s 
Ru{forum AlIgllf1a, Anna, fulciebat, rnuta- 
tum in eomitiis Varh1Vienfiblls a. 1736. quod 
antc decennium Grodnae obtinuerat, ac nova . 
Icge fancirum, ut defunć10 fine filio Ferdi- 
nando, Dllcaru s nihilominus a fuo Duce re- 
gcremur, eui Rex ad veterem ulum feudum 
e!fct collarurtłs, cuiusque dignitas ad po/kros 
eius mafclllos rranfiret (.). Decedcbat a. 
1738. Fcrdimmdlls ferc oćłogenarius, palIco- 
rum annorum maritLIs, {cd orbus ; & Rex 
· C S iteratis
		

/Stare_Druki_001_51_036_0001.djvu

			4 2 


łVS PVBLICVM 


itcr
ltis CurIandorum prccibus :1I1nucb3t, ut 
Frncllus IOalll1cs, Comcs BirouiLlS, eques Cur- 
):Jndus , a RufTorum Augufia, cuius liIprcmus 
cubiculi pracfcć1us erat, COł
1mcndarus, Dux 
efTct, ae qui5x iIlo m3rC5, jucced
rcnt. AIl- 
tca lCriptis tuit ecrtaullU) de Curlandorum, 
Ducem lilllm cli
cndi, tacuJratc, quam nc- 
gabant poloni , quod in primis c
m Gorha
'do 
Kettlero paćlis, mdla cJec1ionis, led JaJcem lu c- 
ccffionis, quamdiu cx eius fiirpe mares, men- 
tio ficrcr. Nihilominus fuit Miraviac quacdam 
c1el
łionis imago, collataquc in Bi.ronium Com
- 
tcm fuffragia, ił Rcgc &. Rcpubh
a Pol?na 1111- 
nimc prObat3. Scd ut Curlandłs ad fua.s prc- 
ces & Hurrorum Augufiac commendatIoncrn 
DuX' eomigcrat , ira ctiam EllIsclcm Augllfiac, 
Anl1ac amieitiae ae publicis commoclis clarum, 
ut a. 1739. novlls J
lł,\ abfclls 
 .in C?ratorc fuo, 
Fihkio ritu beneficJano, VarJ	
			

/Stare_Druki_001_51_037_0001.djvu

			44 


łVS PVBLICVM 


filii fuperO:ires, Boleslaus, Conradl1s & Miccis- 
laus, quibus Poloniac Dux Boleslaus IV. Si- 
lefiam reddidir. Tum provinciam VIadis- 
lai filii im er fe divifcrunr, & Conrado fine fo- 
bole morwo, a frarribus orri Duccs, qui in 

Iures fiirpes fegrcgari, Silefiam aliquot iaecu- 
lis rcxerunt. 
Hifior. DOft. PoJona p. 2. 9. Je. 



. I J. 
Nacla hoc modo Sileiia [uos Duces, nihiIo- 
minus Poloniae, cuius p:lrs fuerat, mancbat 
iun8:a. Inde Silefiae Duces, cum Poloniae 
Principibus in communc coniulra(fe; arma lil3 
iunxiffe; tu£clam acrare minorum lulCepilfe; de 
{ucceffiol1c in terras maioris minorisque Poloniae 
cerralfc, Cracovienfem & alios rraCłus obri- 
nuilTe, IcO'untur. Non ramen exifiimandum, 
quafi lege 6duciaria Silefiam habucrim, quam 
1upremo dominio, eodcmquc iure, quo maio- 
ris & mirlOris Polouiae, [um Mafoviac Principcs, 
iIIo tcmpore fi.ws regiones, renebanr, donce a 
Poloni:! fenfirn fecedenres, fllas rerras , Regi 
Bohemiac in c1ientelam traderent, quas ipii 
fub iIIo regerent. Ad quam murationem, Du- 
ces Oluncribus, promiffionibus, rarionibus 
minus idoneis, nec non armis, permoros 
fuiffe , Anonymus Archidiaconlls Gllesnenjis ( * ) 
perhibet. l'rimus fuit Dux Oppolieniis qui a. 
J 289. rute1am Re?;is Bohcmiac amplexus, cu- 
ius cxemplum Vratislavienns, Ligllicenfis, 
Opa.. 


RE G JS'I POLONI. LIB.1. C. XI. 


45 


Opavienfis, T cfchinenfis , Glogovienfis, & 
:dii, divcrfis quamvis annis, fequeban- 
tur (*"'). 
C') Sommersb. Scriptor. rer. siler. T. n. p. 1°4. 
(**) Hifior. nofi. Polana p. [8. Halbinu5 !v1ifcclJ. 
R. Bah. Dec:. J. lib. 8. p. 214. f. 
ommc:rsb. 
5'npr. rer. Silc:f. T. I. p. 804. f. 



. III. 
Tum de Silefia, inrer Poloniae & Bohemiae 
Reges lis, quae ut comp
:)I
crcrur, mifir C
- 
Limirus M. a. 1335. TrcnclI1JUm legatos , (] qUl- 
bus dcc1ararum, Regem ti.lUm eiusque haere- 
des, lub pocna exco1nmunicationis nullo mo- 
do Silefiam fibi vindic3turoS: Ioanne Bohe- 
miac Rege, eiusque filio Caro lo , titulo Regis 
Poloniae, quo Ioannes ulus, ac iure in re- 
gnum illud, viciffim cedemibus. Iidcm legaci, 
iureiurando fidem fuam obfłrinxerul1t , quic.. 
quid a fe promiffum, Regcm publicis lirteris ra- 
tum habirurum: quod a. 1319. fac1ulU. Me,. 
ł-l1or:1tUS autem Carolus, poił parrem , Bohc- 
O1iae Rex, a. 1355.' regno lila SileLiam in per- 
p
tuum iunxir, & Cafimiri M. fuccefior, Lu- 
dovicus 3. 137 2 . iurisiurandi rełigione, fuo, 
uxoris , , hacredumque nomine, fpopondic, 
ncquc Silciimn, neque aliam quamcunque Bo- 
hCI1)
ac pro
inci3ln, 

i arrog.aruros, n
ąuc 
adnlltfum in, fi qm fpome lua , fub clltlo- 
ncm Rcgum poloni:łe , redire veUem. Amea 
tamen
		

/Stare_Druki_001_51_038_0001.djvu

			r- 


4 6 


IVS PVBLICV1\f 


/ 


tamen a. 1343. Ca/imirus M. Fraufiadium cum 
1ito agro armis recuperavic; poił Ludovi- 
cum autem Sevcria, 01viccimum & Zcuoria 
Sildiac partes, ad Poloniam rcvertcrunc: u: 
C. V II I. 
. I. IV. dićłum. 
Hifioria nofira Pol. p. 21. 24. Sommersb. J. c: 
p. 774 - 778. BalbinusJ. c. p. 34.55.194. 
, 

. IV. 
Livania 
ransdunana, de qua C. I X. 
. V.. 
quaedam oC!currunt, ccmpore Sigisl1mndi I I I. 
fcre toca amitrcbacur. Ono cnim cum Carolo 
IX. Svecorum Regc bello, quod cmu filio 
Gufł:avo Adolpho ("ontinuamm, hofł:es Livo- 
nia1l1, quac trans Dunam, lilbeg
runr, prae- 
te
 partem, quae aclhl1c Polonae ditiollis en 7 
ex'guam admodum, fi cum caetera conferarur. 
Per inducias a. 162 9. & 1635. Svccis Livonia 
relićb, qua, cum iure in Etloniam & intulillll 
Oeleliam, Polani a. 1660. Olivenfi pac c in pl'r- 
peruum ccLTerunr (*). Erat quaedam rccupc_ 
fandi Livoniam [pes, cum novitlimo bell o Sve_ 
cico, focdus cum Pcrro f. lmperarore RlIffo_ 
rum confiitueretur, quam vanalll fl.lifJc cxitu
 
probavir. 
(*) Hifior.noft.PoJ.P.143. 1 5 6 . 20 4.313. 



. V. 
Obrinuir a. 1618. Sigisl11ulldus IIJ. per qua- 
tlIardecim aunorum & lex Il1cnfiul11 cum Mo- 
Icis inducias, Smolcllscum, Scvcrimll &: Czer- 
llicho- 


REGNI POLONI. Lm. I. C. XI. 47 
JliC
lOViam, quos rraćlus, additis cum [uis 
dg rIS aliis oppidis, Vladislaus IV. Regno tcr- 
vavit, CUIll rcpcrirum bellum pace a. 1634. 
componeret. Sed Ioannis Cafimiri rempore, 
recupcrarullt Molei regioncs, quibus olim cel:' 
fcr
I1t, & inducii
 Andrul70vienfibus a. 166 7- 
rcrmucrunt , V crauJa trans BorytłhcnclU 'CUIU 
Cotacis incolis lilis 
 .in perpetuum, & Kiavia 

cr bicnnium, addlUs: q
od pace 3. 1686. ira 
tirmatu1l1 , ut cum rehqms & J\iovia acternum 
in Mo
co
um dicione I?anerct, fic ut ne qui- 
dcm muhs carum reglOIllll1l , Rt:crcs Poloniac 
mercntur, quotics littcris CUIll aul;kuffica age- 
rcnt. 
Hm. noft. Por. p. 122. 1 53. 221. 261. ConLHt. 
a. I7IO. p. 37. . 



. V I. 
Moldaviae & Valachiae Principes, qui vulgo 
Palatini Vocal1Cur, olim Regis Poloniae li.tpre- 
J1lUIl1 dominium rcvcrcbancur. Primum 3. 
1386. Valac
iac Pal
ril
us , Pecrus, ultro in cli- 
enrclam Regls VIadIslal Ia
cllonis conceffit. Scd 
rcdiitTc vidctLIr ad Rcgem Vngariae, cuius lupre- 

)lam poteHatcll1 antca colueranc Valachi, quod 
Jlłorum PalatinulI1, a Rcgc V ngariae dclcitCcnrcm, 
Regi Poloniac a. 1396. te iterum tilbieciffe legi- 
m.lIs (*). A. 1403. Alexandcr & Rommms, Pe- 
tr
 filius, a Svidrigalo, Licv
mo Duee, captus, nec 
:łba condirionc dimi{fus, qU:llI1l1t in clicmeJa ma- 
nerct, fidel11 1ll:Jm Regi obl1rinxerum, conr
a 
quell1'11s
		

/Stare_Druki_001_51_039_0001.djvu

			48 


łVS PVBLICVM 



 


QlIemvis hofiem auxilia promittcnt
s, ord
ne 
Teutonico cxcepro, proptcr Pruihae longm- 
quiratem ("'*). Alexandri fiłiis, Elia & Srepha- 
I10, de Jucccffiotlc diffidcmibus, Vladislaus la- 
gcllonides, 3.14;36. V
lachia1ll inrcr cos divifi
, 
ut panem Polomac adJacenrel11, quae M
ldavJa 
dieittłr Eliae, alreram Stephano addlcercr: 
quorun: il\e fiatim Regi obcdicmiam iuravit, 
StcphaOlłs vero, pofi aliqu3m tergiverfatio- 
Ilem, clienrcm Je profiteharur (***). A quo 
tempore duo exfiuerunr Palatini, alter Mol- 
daviae Valachiae alter, cum adhuc unllS 
tori Valachiac, cuius pars Moldavia, praefuis- 
kr. Ambo paruerum Regibus Polon}ae, ira 
tamen ut imcrdulll fidem cXllemes, fuprcmos 
fllos l)ominos bello aggrederenrur, &: armis 
ad officium redigcndi efiem, donce fiłb Tur- 
ciclIm imperium planc conccdercl1t. Tempo- 
re Sigismundi I II. &l., 1617' fu,prcmus cxcrcltuS 
Dux Zolkievius fUJ 3ućtonrate, cum Tur- 
cis it; transeair , , ut in Moldaviam &: Valachi- 
3m Poloni nihil iuris fibi vindicarem = ae pax: 
ad Chocimum a. 1621. Turcis fupreIl1um do- 
minium firmavit ut tamen Moldaviac Chri- 
fiianlłs P acis l1
ldiofus, &: animo a Polonis 
, fi . ( *Jt** ) I . 
non alieno prac CJ3tur . ta pn- 
!Cum Regis' Poloniac in Moldaviam &: V 
I
chi- 
mu ius cxfiinćłuIl1, cuius recuperandl/pcs, 
ultimo CUIU Turcis bello affulgebar , Augufio 
) J. criam {ilUm fiudium &: operam otferenrc, 
ut Rcgnum in hoc ad anriquam amplirudinem 
rcdiret 


REGNI POLONI. LIB.I. C. XI. 49 
redi
et (t"'). Sed pace, de qua altero rcgi- 
mims anno, turbis domefiicis nondum com- 
pofitis, agi coepir, de Moldavia , &: Valachia 
nihil obrincri pOtuit, quod prioribu
 paćtis 
derogarer. 


(*) Bids. chron. p. 274. 280. 
("'*) Koial. Hift.Lirv. pan. n. p.67. Bicls.p.285. 
(***) Dlugoff. Xl. 367. XII. 69 0 . f. Bids. Chr. 
Vol. p. 354. 
(**"''') HiLł. noft. Pol. p. 1'23. 129. 
(t*) Propofir. P. C. Augufti Ił. adicćł:ac 
. Niem- 
niey Podok. 


L I B E R II. 
CAP. L 


De 
Forma regiIninis Poloni. 
$. L RegilJle1l P
loll1l11l qua/c. 1. I l. N
/11l 
eadem <1 ohm forma. ReguIJJ ms 'JJll- 
millltlt/1lz, cum iura populi cr£jcerent. 
ff. I I l. Mag nae , i11 regimillc, Ordiw/JJl paJ'- 
tes. Duo mi tres 01-dillesjillt. !J.!.tis pl.-i- 
mllf Regem .Ordincm dixerit. ,
'e11tc1l1ja 
hacc expendltur. 1. I JZ. fn Ord!.llum COll- 
fil/rati	
			

/Stare_Druki_001_51_040_0001.djvu

			5° 


łVS rVBLICVM 


!2!!ae il1dc illC011lmoda. j. v: De P%ni 
1'ep,-imillis forma iudici1l1ll, qliod illtcgrulIl 
hi/forine 1'dinquitttr. 


H 
. ł. 
abce locum de rcgiminc Polono , quod de 
primis Reipublicac ROll1a!l
C ee
lpor
bus 
Sallufiius (>I-) :lffirmavi[, hu{fe ImperIUm 
Jc a irimul11, nomen impcrii regimn. PraecH 
el
111 Poloniac Rex, 1cd po
etłatc1l1 li13111 a
 
legcs cxercct, quae reg
minis 111ocl.u!n c0!1lh- 
tuunr finO'lIlarem Offi1l1110 , ue fUl finulcm 
, b 
non h.lbcat. 
(*) Dc bdlo Car. c. 6. 



. II. ., . 
Q!.li amiq1l3 rempora llorunt, lpfic13.f1 n
n 
po{funt, Principum potcfiarcm c::hm rudle 10- 
lutiorcm, imo fbluriffimam, ue Iuo pIane a
c- 
rent arbirrio. Sed actaS, qU8c caetera 
ttererc 
foler & ilIorum imminuit ius, quod 
31
1 an- 
gufl:i; canccllis circumfcriptulll Ił
te1hgmlU
. 
Poren mmarionis initiul11 a LudoVIC? rep
tI, 
quiVngarus, in li.t
ccffi?llcPiam poHens 1l1al
u- 
lis praełatus, CUłUS filrpem per. n
arrcn
 
tnn- 
gebar, ut populi V?I
HUa(e!l1 lIbI conclharet 
 
de fi.la porefl:ate nonmhll rCI111lir. f\ućb popuh 
iura in Rcgiorum difpcndiu111 , lu
 dom o Ia- 
gellonica, ad quam r
.gnum per HcdvIgCIU., Lu- 
dovici filiam tr3n{ur. Accc{ferunc 3ba pon 
Iagcllonidas: per imervalla tcmporum, E
- 
ćhs 


REGNI POLaNI. LI B, II. C. I. 


SI 


ćHs convcmis novorum Regum, huic rei op- 
portunis. _ 



. III. 
Ira fcnlim f.1ąum, ur Rex poriores rcgimini
 
partes iam Ordmum-contcnlil exercear. Or- 
dincs duo fum, 
enarorius alrer, alrer equc- 
firis. Minus cmm appofirc vidcrur, tres Ha- 
tucrc, ut funt qui Rcgell1 pro ordillc habeanr. 
Cuius fenrenriac, quantum kio, primus autłor 
fuit Sranislaus Karnlwvius, Cuiavienlis iIIo 
temporc EpilCopus, qui pofi Henrici in:iUO'u- 
ratiQI1cm , in Senatu de interregno łoquc
s, 
Rempublicam tertio ordine caruilfe, dixit 
(*). Hoc quamvisPraeJiIl pro lubiru, novam 
appeIIationem ncquc ]egc ncql.1e alia ratione fl.ll- 
czens, valuir tamen ejus aućłoriras, ut crjam 
alii poft iIIum tres numerarcm Ordines , imcr 
quos Rex primlIs e{fet. Id quicIem parum ex 
dignitatc Regia, quia Rex Ordinibus aequ3tur, 
cum tamen cmineat. Ipli iIIi, quiblls efl: fcr- 
Ino de rrjbus Ordinibus, Regem ramen in co- 
Ibiriis Dominum filllm del11clItiffimum C0111- 
P
lIam , ql1ac num convenianr, illorum illdi- 
CIO permiuo. Ignorant Gmc Ico-cs rres ordincs 
ncque Rcgem CUIll Ordinibus ccf.l[llnclunr. V o
 
June iIIac lit RC'x Ordincs ad comitia convo- 

cr ; ut 
d cos ncgoria re [e rat ; ut cum iis de- 
Ilber
r & confiin13r.. . Iplae leges 
egis nomen 
p
[letcrUt1[, qui c(hcu te cas cx lemenria Or- 

mun
 tanxif1c: Rcge morruo, non ordo, 
1ed Prmeeps cxfiiuttus dicirur, & tum OI11IlC
 
D 1, Ordincs
		

/Stare_Druki_001_51_041_0001.djvu

			S2 


.ł 


IVS PVBLICVM 


Ordincs (**), ql1ac ex Rcipublicae ufu eon- 
tłiruunr; neque ad Ordinis, led [Id novi Rcgis 
elcćłionem cont1uimr, qui ełećłus renLmeia- 
tusquc, Ordinllrn iura firmar, & traditis regni I 
infigniblls inaugllratur. Vt alia. omittatu, quae 
Regem Ordinulll conditiolli CXlffiUl1t, & cum 
lupra iIIos cxtolłullt. 
(*) Heidenflein. p. 53. 
("") Inde initio confoederarionum generalium, in- 
terrcgni rcmpore, omnes Ordines nominantur. 
& omnes Ordines cum novo Rege pacifci di- 
cumur. 



. IV. 
In Ordinum con{ulrarionibus id noram di
 
gniffimum, Quod lmus llumius, quo nomine 
Voc,1I1tur, qui a llobilit	
			

/Stare_Druki_001_51_042_0001.djvu

			. 54 


IVS'PVBLICVM 


ve'zte, alii regml111 obve1fiat. Tt't11llli COl1a- 

l/.S o 10a/mis Cą{imiri, qui civill1Jl animos 
IrrJtavit. Excl!fatllr, ql/.od eius tempore 
jilccl'./!iollis [pes extocri! Prillcipibus .faEla. 
ff. , VI 1. DtIeruzt regnu11l Henricl/s, 
U' loml1les Cafimirlls fi illo nbdicavit. Vt 
Rrx peJ" totmn vitam reg1l0 p,"aejjt, legu vo- 
l1111t. . . Aąfiz in Al/glljfum l I. De regntJ 
(um alu s trtl/?/;gcre haud licet. ,0'. V I l l. 
PoteJI Rex .fimul extero reg1l0 praeeJ[e. 
Cur Ilenrico regml11Z abrogatum. 

. l. 
P raeefł PoJonis Re", [cd quando & quomo- 
do .hie titlltus cocpcrit" inter fcriptores 
domclheos & Germanos efi d,(fenfio. Poloni 
a(ofirmanc, iam Miecislaum l. a Papa regium 
dladema, [ru{łra tamen, petii{fe; filium cius 
BoleslamD I. h31)e dignitatcl11 
ł Cac{are Otto- 
nc I I I. impccraffc: quod iIlis dilplieet, qui 
fuo iurc, Ilon Caek1ris beneficjo, BolesląUlll 
ufillu crcdunt. Sed de hoc convcniunt, quod 
nomen regium a Holcslao ad lilcccffores trans- 
miffum o ' 
 inB
)lcslao II. ob caedc
n 
pilcopo 
Craeovlcnh, Stanisl:]Q illmam, dchcnt. Gcr- 
mani contra tradW1t, , Bolcslaum I. paulo ante 
l
ortcm, tiwlum regiułl1 citra f:lS fibi arrogaf- 
fe ; Miccislaulll I I. cius filium o' qui patris 
cxcmplułl1 fceums, adac1:ulll fUlffc a Cacf
lrc, 
ut abfiincrer; Bol
slaum II. CUłl1 iam aliquot 
annis Poloniam rexi{fct, 3. 10 77. infignibus 
rcgiis eondccoratum , eius ramen iucccfforcs, 
revcrCll- 


REGNI POLONI. Lm. II. c.n. 55 


reverentia in Cae1arem, ad cuius cliciUeJam, 
n.oń minus :JC priores, pertinui{fcl1t, in Ducull1 
tłtulo acquicvi{fc ("'). Non me fugit dilpli- 
cere haee nofłratibus, Gcrm.1l1is tamen, qui 
aetate priores , quiquc illis tcmporibus, de 
quibus tclłimonia pcrhibellt, vixcrunt, om nem 
ncgare fidcm, 10lis aUtem domelłicis fcripto- 
ribus, qui recemiores, ae illcertis auc10ribus 
3miqua l1lemora(]
 ' cr
derc, durum & parri- 
Um {łudio obnoxl.UtI
 vldCtur. Q.lOad tempus, 
exteris fcrc eonfcntlt, AnolZo ArchiJliacOllllS 
Gl1cmenjis, domcfłicus fcriptor, qui a. 1025. 
primum Boleslaum magmull Regc11l £1ć1um, 
& a. 1078. Bolcslaum kcundum, diadcmatc 

cdimitum I1arrat (**). Scd non officit ma. 
1cfiati regiac, quod cius illitia aliter fe h:lbuc- 
rint, ncquc libcrtatigcnris, quod antc ali... 
quOt L1ccula, inter angufHorcs limitcs conHituta, 
pracvalcmc11l Cacfaris potemiam rcvcrcri vo- 
lucrit: tIr iIIib:ua en Regum Daniac & Vngariac 
djgniras, łicct aliquando filprcmum Cacfaris 
imperium colucrint. 
CI) Hiftoria noftra Pol. p. 2. 3. S. Wippo ia 
vita Conradi Salici T. III. 
crjpł. rcr. Germ. Pi- 
itarii p. 47 0 : 0 477. Lamb. Schafn. T.I.Script. 
G erm. [,mOlU p. 4 17. 
e*) Scriptor. rer. Silef. Sommersb. T. II. p. 79. 



. II. 
D Id certum Premislaull1 111aioris Poloniac 
ucenI, Gl
csnae a. 1295. 3b Archicpifeopo 
D 4 Gncs-
		

/Stare_Druki_001_51_043_0001.djvu

			,6 


IVS PVBLICVM 


GnesnenCi, in Regem fuiffe unćl:um :Je diadema- 
te condecorarum: quo lequcmi anno monuo, 
VJadislaus loćłicus, 1ine regio tiwlo , maio- 
rcm Poloniam rexir. Polł hunc, Vel1ceslaus, 
Bohemiae Rex & minoris Poloniae Dux, maio- 
rem Poloniam naćhis , a. 1300. Gnesnae Polo- 
niae Rex maugurabatur. Hoc a. ) 305. dcce- 
deme , ccfTavit in Polonia rcgium nomen, 
donce a. ] 320. in Vladislao lodko, wtius Polo- 
niac Principc, revivitcerct, cui regia infignia 
C.racoviae rradebamur. Ab hoc tempore, re- 
gla digniras in fucce{foribus fuit comintlara. . 
(*) Hifior. noft. PoJ. r. 16. I7. 19. 



. II I. 
Nemo facHe ignorabit, eligi Poloniae Rcges, 
non iurc languinis fi.lcccderc: quod olim COIl- 
tra fuir, cum Duces fllas provincias per hac- 
rcdirarem obrinerenr, :Je Bolcslaus I II, f.1ćla 
imcr filios terrarum divilione, lanxi/ret, ut 
Cracovienfis traćlus [eniori imer pofieros obve_ 
niret, isque loco primus effet: qllod u[u mi- 
nus Icrvawm (* ). Neque primi Regcs, Pri- 
mislaus, V cnceslaus, Vladislaus loćłicl.Js, Ca- 
limirus M. elećłione nircbanrur. Idem hic Ca- 
Jimirus M. regnul1l in cxternułI1 Principem, 
Regis Vngariae fi/ium,LudovicUlU, translarurus, 
egit a. 1339. cum proceribus, ut lucccfTor de- 
fignarecur, qlłod ideo neceffilriul11, quia Pia- 
fłidis, Maloviac & Silefiae DUClbus, quibulj 
in regnum ius, praeferri debebac (*'" ). Suc- 
ceffit 


REGNI POLON I. Lm. II. C. II. 57 


ceCIit Ludovicus, & obtinuir, ut 
oloni p

- 
minercm le UIlUIll ex filiis & h nu/lus hh- 
liS, ex fili
bus unam, quem 
lłt quan
 
 vel iple, 
vel Rcgina nominarura, li[ cum JUlS polle- 
ris rcgnct, reccpruros ( 
** )= Q!.ml11 oh r
".l! 
paulo ance monem, proceres Ul vl:rba gcnen im 
Sigisl11undi adcgit.. Q.1od i,ra in!ml1tar
un, l
C 
Sigismundo, 6:- ellls tllt
1 !pooJac Mnnae, 1111- 
nor Ludovici fi.ha, Hed 
IglS, pracferrcru.r, 111U- 
tuac Jucceffi011Is paćl:o, llUer mramquc iororem 
eiusque prolem , in Poloniac 
 y ngari
e 
e- 
gna, confliruto ("'***). . 
edvI
ls Rcgl.na 111: 
augurJra, nup£ir Iagellol1l Lu v
l1Iac DUCI, qUI 
per hoc marrimonium POIOl1l3C .R
x cvah
, 
ac morcua Hedvige, regno fe excldlifc crc
l-: 
dit ut etiam Comitis Ciliac filiam, Caullurl 
M. per marrem luam, ncprem " ducerct, !1C 
Polouia movererur ( t). Hmc pofłca proll1Js- 
fum, rcccpcuIU iri ex duobus filiis Rq.!;cm, 
liter idoncus vifilS fueric (t* ). Succcffit pa- 
I tri fi) ius Vladislaus, & inaugurarus, decem 
, qll
n1Vis annorum puer, audirumql1e [uir, non 
c{fc ncgligendum iulłum & lcgitimmn hacre- 
dem ( t*1t ). HUIlC, quo d ipti mllla [obole
, 
frater Cafimirus excepit, qui cum rcgnu1l1 adl- 
re teruiverf3rcmr, Ma(wiac Dux Bolesl:ms, 
ex PiaRea fiirpe, eligebaru
,. a quo fl::uim d!- 
fc('rrulll limulac de Cafinun voluntate conlłl
 
, tiITCt (1-*** ). Regnarunt tres eius filii, 10al1- 
J1CS Albcrtus Alexander, Sigismundlls, cx 
, \ qllibus [olus Sigismundus prolem fufiulit ! ClI- 
. \ D S lUsque 

 '
		

/Stare_Druki_001_51_044_0001.djvu

			58 


IVS PVBLICVM 


iusque filium unicun1, Sigismundu111 Augu- 
fium , aetatis anno dcciul0, Poloni a. J 529. 
Regem declararunr , ac fcqucmi <111110 infi
ni- 
bus eondecorarunt, ut rmuen non prius, qU311l 
parre monuo, rcgnaret ( t""u* ). 
(*) Hifi:or. Pol. p. 6. 9. 
C*) J\nOD. Arch. Gnesn. p. 1010 Dlug. IX. 
1°55. 
(***) Anon. Arch. Gnesn. p. I 12. Lafe. Star. 
f. 40. 
(**U) /1noD. Arch. Gnesn. p. 144. 
Ct) Dług. X. 1 6 5. 
et") Dlug. XI. 53 6 . 
(t**) Dlug. Xl. 663. f. 
(t***) Dług. XlII. 17. r. 
(t*U*) Hifior. Fol. p. 52. 



. IV. . 
Memorati ergo Principes, non per elUsmodi 
elećl:ionem, qualis horlie celebratur , ad re- 
gnum pervencrul1t, ied c1cćlio qULlI1l paf: 
firn nominant feriptores, rcvera erat dec1ara- 
rio procerum & nobilium, quae p
aecedebat, 
8mequam regimen novi Principc
 
ngredcren- 
rur. Ipli Reges Iimguinis Iagcllol1lcJ, eon
en- 
fum civium .Illegabant, qui ideo neecLTanus, 
ut habcrem, quod obverrcrcnt Piafiidis, qui- 
hus pracreptum regnUI11 bel1c imotligeballt. 
Non 


REGNI POLONI. Lm. II. C. IL 59 


., 



on tarnen folo populi confenfu, fed paritcr 

ucceffiol1is iurc nitcbantur, ut fe Poloniae 
IUtlctarumquc Rcgno tcrrarum haeredcs, in Pll- 
blicis litreris nominarem. Sigismundus Augu- 
11us, fiirpis JagelIonis makube polłrernus, 
hoc drulo ulrimus U(ilS, quo dcfunćlo: ab Or- 
dinibus f.m.cimr 
*), ut iIlo Rcgcs pcrpetuO 
abllincant: &. 
lgls
nundllS Augufim , iure 
ąuiclcm hacrcdirill- ) 111 Litvanialll, Rcipubli- 
eae Polonae a. 1564. 
effit C ** ) ; hacrcdis 
tamen vocablllum ad vItae fin cm rctinuir. 
(") Articuli. Henrico Regi oblali Vol. Conił. 
p. ::J 53. 
("'*) Vol. Conlł. p. 49. 174.' 



. V. 
PoO Sigismundum Augufium, Henrico . iam 
e1cao, Jata lex, nc Reges, dum vivunr, 
c- 
g
m alium ddigIl(mt aut eligant, aut ad c1cc1lO- 
nem comitia indicanr, aut aliquo modo fue- 
ccfforcm in :łdcundo rcgno adiuvcnt; red ut 
pcrpctuis rC
11poribus., p
ll. Regl1m obitum , 
clcc.'łio onllubus ReglU Orchmbns libera manc. 
at. I lace verba initio artimloPu1Jl Hcnrico ob. 
lato rum , at 1100n .Joli Hcnrico, fcd & iue- 
cc{foribus eius icnptorulU, leguntur (
), & 
ił Vladislai IV. tcmporc, in Rcgum paćl:is con- 
v
ntis, fiarim initio, rcpctuntur. Secutae eona 
fhtutioncs annorum 1607. 1609. 1631. 1662. 
1
67' 1670. clcćłionis ius firmantes, & quas 
aho loco rcccnfiłimus ( **). Exfiat parircr 
diplol11a
		

/Stare_Druki_001_51_045_0001.djvu

			60 


IVS PVBLICVM 


cip10
m) 
ig
smllndi II I, 3. 16°7. fcriprulU, & 
confhrutIol1Jbus :I. J 63 I. in{crrul11 quo alie- 
J]um fe a liJbfl:iwcndo libi fuccdro
e affirmat 
eosque hofl:es pa(riac & publicac libcrtatis lilb
 
verfores iudicL1c, qni contra Iiberam elcćłio- 
IIcm ,lliquid 3ufilri cllcllt ( ***). Ad CXCI11- 
plum priorum RegulU, AlI
ufl:us I I. & Augul1us 
I I J. non tantum per paćb conventa {ed 
cti:Ull i
 comiciis, IHe a. 1699. Hic a.' 17'16. 
{i

m fuam obfłrillxcrullt, cłcc1ionis ius Or- 
cuubus iłłiLarum forc (*"'11* ). 
(*) Vo). Conftir. p. 253. Hcidenfi. p. 38.4 I. 
C'''') Commenr. noit. ad P. C. Augufti III. r. 4. 5. 
('""'''') Confiir. a. 163 I. r. 2. 
(*H*) Confiir. a. [69g. nr. Ube
pie(zcnie p. 40. 
ConftiE. a. [736. tir. Ubcśpiec!cnie p. 2. 


S . ! . I ' 7
' y
. 
 . l\' 
ervant tlrtlcu l -zC1lrlctant, prOXJmo y. CI. 
łati , Ordinibus liberam novi Regis, potł 
prioris moncm, clećłioncm. Idem en ten. 
1llS fequemiul11 Icgull1, ut Ilon nili interregni 
tcmporc de creando Principe agi qu
at. 
am 
ob rem civiulll :millli graviter turban, qllories 
rumor inccdcrcr, vclle Rc
el11 in alium crans- 
ferm regnum, aut luccc{forem fibi defignarc; 
qua {urpicione haud carucrum, qui pofl: Hen- 
ri
um P.o1oni3e praefuerunt Principes: ut 
CUJm cum ex hac tum aliis caufis SiO'is- 
d . J d ' b 
mun l I I I. tcmporc, multi a arma concira. 
rentur. 


REGNI POLONI. LIR. II. C. II. 61 


rentur. Io:umes Cafimirus, cum Ordil1ibus de 
filccefforc apcrtc cgit, rcm ad comitia rcfe- 
rc
s .' mul(is ab ea Ilon 
licnis; qune tamen 
rCllclebatur, expcnfis, qll:mra indc incommo- 
da, qllamumquc libcrtati dilCrimen imll1incrct 
( 11' ). Cum ramen Rex nihilominus in rua ten. 
t
ntia per(łarct, cxarferum animi usquc ad ci. 
vllc bellum, quod non prius ledaru!11, quaOl 
nlecus ex j ucccffore nova. lege roIlerewr ( H). 

lIb codCI1-ł I?ann.c 
afinll
o, exteris Principibus 
fucceffioms {
cs lmećła: {cd quod legcs non fe. 
rcbanr, cxculabar ncceffitas, eui iplac Icgcs 110n- 
nunquam ccdcrc cogunrur, ut labormui Rei. 
publicae, & fcre dcHitU£3C, :łdverlils Caro. 
lUlU Guf1avum, Svcciac Regcm, proffi[ius tub. 
vcnircrur. 


(*) Hilł. Polona. p. 208. 20g. 21 S. 2 I g. 220. 
Kochov. Annal. Clim.lI. p. 497. S05 - 5 J 3. 
Clim. UJ. p. 225. f. 
(**) Conftir. a. 1667. p. 3. tir. Warunek. 



. VII. 
Cum vcro !-Ienricus rcgnum defercret, & 
I03l1OCS C3finurus, Ordinum conlenfu ilIo te 
&1bdicarcr, urcrql.le pro monuo habit
ls, in 
«1u?rł:ł11 locum alIl
s c1igendus e{fct Princeps. 
Eft
elt t3!J1cn Io
nms. 
atimiri cxcmplllm, ut 
3. 1669. 111 cxorbZIantl1s, pcrpetu3 lex lancire- 
tllr d . d . 
, c retmen o per tOtam VU3m reguo & 
i
c de 
bdicando illo Regi ad Ordines reterre 
Jcerct ( '* ): qu
m legC1l1 Michael fuo & fi1C- 
cc ffo rum 


ł
		

/Stare_Druki_001_51_046_0001.djvu

			62 


łVS PVBLICVM 


, 


ce(forum nominc, in paćtis convcntis rcpctiic 
( ** ): Ex quo pa(er, quid femielidum cum 
paucl Sena
or
s & ex !lobil!tate aliquot', ab 
c":tcrno.Prmclpc , . ReJpubbcac hofie, iudu- 
ł- b , hUlUsq
c 
rnlls cOllfifi, Augufium II. 10- 
h
 
10verc l.u{hnereot, licce p
lUlo ante, in co- 
mUI1S 
u
lmcnfiblls a. 1703. nova lex Rcgi- 
:m
 a
dlCatIOn
1U dctefiata, & vinculuIll iorer 
Prmclpcnt & clves nova iurciurando firmatuIll 
ciTct. 
**
)'... Nequc fanl'łum iIIud focdus Scn- 
dOI11Ir1enle fequenri anno aliulll in finem, con- 
traćhllll, quam ut Rex dum vivcrc=t regno 
pracelfer. . V alllit eill
 au
oritas c?l
tra pa- 
ce.(!1, quam vll'łor cxt.ra PoJol1mm, Ordmiblls ill- 

CIIS, 3. ]70.6. cxror!lt, 
 qualcm lex amiquior 
III memor
tIs exorblt3ntlls damoaverat , de alio 
Rcgc vel llUra vel extra rcgnu1l1 tranfigere vc- 
laos (**** ). 
C') Exorbitantiae a. 1669. tir. In materia abdica. 
tionis. 
(**) 
. lako Kaida novitas. 
(***) Confti:. a. 1703. p. 4. tir. Oświadczenie'. 
Hift. PoJ. p. 3 1 4.3 1 5. 
(**"'*) Exorbirant. tir. cit. 



. VIII. 
Poten etiam Rex aliud fiIfcjp
rc, & fimul 
Poloniae Regnum rencrc, mllła id vetame Ic- 
ge, & cxcmplis probanribus. Vladislaus Ia- 
a;ellonides) l>oloniae Rex) ..b Vngaris elc- 
ćłus, 


REG'NI POLON I. Lm. II. C. III. 63 


c1us, utriquc regno praefuir. Sigismundus I I L 
m3nfit Rex l)ołoniac, licer pofł parentis mor- 
tem, in Sveciac RcgnlllU liłccedercr. Neque 
Hcnrico RegnuIll abrogarum, qlloo GanIa, 
[ratre defunćło , obvel
erat , red quia ex Po- 
lonia dam Ordinibus in1Ciis, abierar) & rc- 
dirc , pc; litteras. ae lfgacos rogarus) eti.mn 
pan eonfiirutUllJ, dJem tcrgivcrJabatW'. 


CAP. II L 
De 
Interregno 
& 
Comitiis convocationis. 



. 1. PoJl Rcgis mortem i1lterreg1l11111. 11JU,.- 
r. ex iłrchiepijcopus GIlCS1łcnfi.f & pl'O 
11lo EpiJcoPIlS Cuiavielifis. f. I L 
M.lIllU.f Illtcrregi
. . f.. I I 1. D
fCeptat1l11Z 
ohm) '
"11l ilrchlepifc.ofl GIlefi.lelljis jit, ;11- 
terreglll tcmp01'e comltla f511J1JlO1'es COllVe1l- 
tus illdiccre. . Lis compoIlitur. f. IV. 
EdifillJ1l !lrcbzepiftopi l)ojl Regis mortem, 
quid co11l11leat. f. V. 11ldicia ordillaria 
1lObilitatis &. aulica ił1ter1'cglli tempol'e 
cefftmt. Imilew cxtraordillaria) quae Cfl- 
Pluralia. f. V 1. Capu/1'alia 1mde dil:1a. 
VocabulwJl Kaptur. f. VI I. f2!!is illllicia 
bace cOllflitll{lt. Qf!,mdQ eoeperillt. Jl/o- 
'rulll
		

/Stare_Druki_001_51_047_0001.djvu

			64 


IVS PVBLICVM 


rum forma. 1. V l I J. ludicia i1llerreg;zi 
;n Prlł.!/ia. $. IX. Cur o1'dinaritlllobi/i- 
tmis iudicia CCjJełlt. In civitatihlls O1'dilla- 
ria iudicia COlltilJlłalltllr. Patent eti{l1JZ 
aEla rerl'efll'ja (5 caflrl'1ifi.a. 1. X COll- 
ventuS minores ante com;tia com:ocatiouis. 
Major jolito ad ea l1U1ltiorum 1l1l1nerllS ve- 
raWr. 1. X 1. Gomitta COll'i..'ocatiollis, 111/- 
de 11ome11 haheant. Q!fae prima. ff. X I l. 
Loms IIbi habcmltllr. 1. X l J l. Eoru1Jl 
illitiu11l. Pratjidet i1lis lllterrex. VIł1- 
bel/a Radujovii offcl1djt, illde amota. 
1. X J T
 NIl/lfii fi/h.fiw MarifC
a/co. Rc- 
fert bzttrrex ad Ordilles 1 e lf1l1bllS rOll[itl- 
tandll1Jl. /!.xemplmn relatzo111s ah lnterre- 
ge abfel1te 112tJfize. f. X V. Num Mnre- 
)choIco cm'ere po/lillt llUlltii. llllill.f rei 
exemplum. $. XV 1. E/e8uln effi Mare- 
Jchalcum SC1
atoribus 1l1mti
ttur, qui vi- 
cil/im 11Il1lttorum cOl1clavl gratulamur. 
Nlmt;i ingredill/ltur Sellatorum (o11clave. 
(1'. X V I l. Modus c01!ftltmtdi. .ff. X VII T. 
Novj Selzatores, a qllibllS id llonqumfiz- 
aum im'ant. 1. X I X f2!!ae 111 comi- 
tiis c
uflitlJa11tll1". Pax imer difJidelltes de 
1'l'liaione. Securitas. Trihllftl. Delega- 
ti ad the/fmros, oeronomias, ad torpus de- 
fimEli Rcgis. Prilllatis coujiliari; 
:'rUl1:ltis munus fu1ccplt Ca{lIUmlS Flonanus 
Czarroryfcius, Cuiavicnlis Epifcopus, qui a 
clefunćło Rcge nominar:us quiclel11 Gncsncf1- 
fis Archi
pi1Copu
, a Papa aurem nondLU
l 
confirmarus , pruuas c(fe non porerat: ql1la 
nominatis Archiel'iscopis & Episcopis, 11011 
prius 1l1unus fiulIl1 
erere liccr, quam bullas a 
fi PJpa
		

/Stare_Druki_001_51_048_0001.djvu

			66 


tvs PVBLICVM 


Pal?3 recC'perinr. Hi.ne . C7artapae bul- 
Jam rcccpilTcr, in cOl1joe
era.tlOlle g
nera- 
Ji , omilfo Epilcopi Cm3vlenfis. w.ulo, 
Gnesncnlis Archiepikopus & Regm Pmuas 
diceb:uur. 

. II. . . 
 
Interregis en, mo
te111 R.CgI
 dcnuntJar
; 'I 
comitia & COllvcntns mll10res mdlcere, COl1lI- 
tiis & confiIltationibus extra comitia pracfide- 
re' exrerorum Principum Jirrcras recipere, 
hdrum leg3£Os, fi comicia exl£
ćł:are noh!
t, 
audire, de his & omni
us alils, qU3e ic
re 
publice inrcrc(ł, ad . Or
lI1
s referrc, levlO- 
ra per fe curarc, qlUcqLUd lpfi com

ndanun 
perficere , omnia provi
cre , & 1111111, quod 
rcipublicae laJutare, ommcre. 



. I II. . 
De Primatis potcfiate indiccndl 
O
t)iti3 
 
rninorcs cOl1vemus , pon marcem Slglsmuudl 
Auguf1i diLccptabatur, cum 
ulla de ea re 
lex c{fct fcripra (. ), & Rcg
lI Marcfchalcus 
tulU hoc tum alia iura fibi per mterre
num as- 
fcrcre co'narc[ur. Hinc inirio paffilU COIlVCO- 
ms 


REGNI POLON I. Lm.I1.C.III. 67 


tus fine Gncsnenfis Archiepifcopi Jirreris habi- 
ti. Sed in comiciis convocilrionis conrrover-. 
fia ab OrdiJlibus compofira, eo qui dem modoJ 
Ut e1Tcc Archiepifcopi, pofi Regis lUorrem 
COIuirja & alios convenrus i:łdicere (**). 
Qyod autem ad c0ł"!1iria convocationis modo 
1)1emorara ilIa conienfti Senatorum urriusque 
Poloniac in convenru Kafkafenfi confiicura, qui 
paritcr 
obilirari diem dixerum, quo anCe 

omiria minorcs convcnrus cclcbraret ("*:, J. 
(") Priluf. Star. p. '9. 
("") Heidenfi. rer. Pol. lib. I. p. 7. 21. 
(***) Heidenfi. p. 14. 



. IV. 
Si Intcrrex VarCwia abcf1 , aum Rex moti- 
tUl' ccrrior de obiru £1ćl:us, co fciłinar, 6: 
h.lbiro cum Scnacoribus qui ad{imt, coufi- 
lio iisdem littcris Rc'gis dcccfTum l1untiat:; 
n\il;Oribus palatinaruum convcnribus, &: regni 
cornitiis diem dicit:; quac ex publico ulilOr.. 
dinibus commendat , & arcimu pracfcćl:is ill 
finiblIs iniungit', cxrcros, nifi commcaru in- 
firutłi , ad im prohibere , ae Icgacos Princi- 
pun} in Jimitibus rcrnorari , donce Jibcri iti- 
ner
s diploma ab Imcrrcge rcccpc. rinc ( '" ) 
 
HUI
 edić
o Senacorum nOlll1l11bus, qlll 
co.nLulri, adlCł
jpris '. 
gillull1 Imcrrcgis jmp
i- 
n
l
ur. Mattias LubII1IUS, Gnesnenfis Archlc- 
PI{c°PUS, a. 1648. Lovicii, habim ibi Cllm 
E 2 Senaw-
		

/Stare_Druki_001_51_049_0001.djvu

			68 


IVS PVBLICVM 


S
natoribus 
lj
uOl: eonulio, . interregnum edi- 
XI[, . 
 Calul11fl1s Czarroryfcius a. 1673. cius- 

no.dl Imcras il? Smar
cviciis, Epifcoparus Cu- 
la.vlcnfis pracdlo dedu, eum Scntlrores V ar1
- 
Vl3C COUlllluiffcr. 
(*) Vid. Edićta Pr:matum initio intcftegni publi- 
cata. 


. 
. V. 
Pubhcato illtcrregno, cefYant iudieia nobi- 
Jirmis, terrrJb.ja 
 caJl1-fnfia & t1-jbulItllitia 
pro. quibl1s in pahuinaribus & eraćhbtls llli
 
l1orJbus, ubi id uill obcince 
 iudicia cllpm- 
rafia, . lir Voc3nt, confiiruunrur, quod ut 
quampnmul11 fiar, l10biliras in ciraro lnrcrre- 

.is .c
ić
o moncru
. Ncql1e iudicia aulica, as- 
JijJorrolta & n'latJOllll1łl, per tatulU interre- 
gnum agulltur. 



. VI. 
ludicia capnwalia habcnt nomen a vocabuto 
Polono Kaptltr, quod proprie oucl1l1ul11, C3- 
piris tcgumclltul11 , mit1l1S proprie focdus ab 
Ordinibus pro fccuriracc iurilll1l & tranq
iIłi- 
rare, imcrrcgni remp()rc conrrac1um, denotar. 
Primus, ni fallor, Prilufius cillsmodi foedus 
hoc nominc appcllavir , qui dum inirulU poił 
mortelU Ludovici, in 1larnris cxhibcr in 
marginc ponie, focdus hoc Kaptur dici ' (* ). 
De caula nominationis anxills non {um, for- 
tafrf.
 <..oncorcliam fi
nificare voluerunt, qui- 
cUllquo I 


REGNł POLONI. LIB.II. ClI I. 69 
cunque ea primi ufi, quafi tot capita {ub 
UIlIUU cucullum rcdaćb fucrint. Q!..lia .Iutcm 
dUIll foedus, Kaptur, vi?;ct,. iudicia iIIa 
t'xcrcentur, poruit co.ptltrnlilllll nomcn iIlis 
cOll1modc obvenire. 
(*) Statur. p. 6. 



. VII. 
Iudicia cl1[>tlłralio. nobilitas fibi in minori- 
blIs convcnt1b.u
 confł.iruit, ql10d priml1lU 
poll morccm SlglSllllmdł Aug110i faćhul1 olim 
minus .necc!Tarium, clIm inrcr Rcgis 1
()rtelU 
& filccc(foris rcgimcn, brcve aut n
lIum ljxłti- 
Um imrrcedcrcr ; a Sigismundi Augllfti obiru 
:tu!cm longius interregnum forc, facile pro- 
Jplci pofYct. Ex hac caula, paffim in pahuinari- 
bus iudicia confticuta , quae in wrb.uorcs fc- 
"crc animad1Jcrrcrem (>I< ). In COlifocderotiolll! 
gCI
crali pofł: Stcphanum a. 1587. iudicia captu- 
ralla pril1lUlu ordinara, idquc, quod rum J3n- 
CilUlU, iCqucmes repctum , inrcrdum cxpla- 
l1ant , aut quaedam addl1l1t. Iuclices 1idlra- 
gi
rul1l pluralitatc eligl
nrur, quorum non 
uhlque 1':11' nUl
crus, led in aliis palatinatibus 

c trać1ibus m
lor , i
 aliis minor, ranrusquc 
9113.nrum conlucrudo mduxit. Elec1i, filb ip{o 

ud.łcii initio, rcć1c fe iudic:lturos, ex fo1'mul
 
]
lfISiurandi cribunalitii iur
nt, ac ex fenten- 
i:arUll1 pll11'alitJtC clecret
 ferunr. Affi
cr fcri- 
a , quod munus nota no , aut tc1'rcftn aur C3- 
fircnfi, aut cuivis a1ii, QUC1l1 nobiliras clcgir, 
E 3 confcr-
		

/Stare_Druki_001_51_050_0001.djvu

			7 0 


IVS PVBLICVM 


confcrtur. Habentur iudicia per tres hcb- 
domades jis locis, quae iudiciis cafl:renliblls 
dcOimua, f.1lva tamen nobilitati", alium locum, 
fi velit, de1ignandi łaclllracc. CcfT.lIlr tnblls 
ante, &: rotidcm pofi clcćlionis comicia hcbdo- 
madibus, :JC omni eorundcm comitiorum tcm- 
pore, cum interregno aureOl p]:lIlC finiunr, 
&: caufae usque ad dec rerum pcraćbe, ad ca- 
lłrcnfe, inchoarae falcem, ad tribunalirium iu- 
dicium remi(tumur. Ad capturalia iudlcia pcrti- 
nem eau{ae eriminales, homicidia, incen- 
cia, ipolia , ae aliae inillriae graviores. Ci- 
tationes quibus rei III ius voc3mur', fcriprac in 
membrana, ut vocacur. terre{łri, vel ca- 
fircn
i, confi
 iarior
n
 & Or
illllm aU.t proccrum 
regm, pa)atJt1Jrus 111JUs , eUlllS efi cItatio rim- 
)um praeferunt, ae per miuitlerialem d
abll
 
ante dic1um diem hebdomadibus exhibentur: 
:fi aurem damnati deeretO parcre nolum.. vi, 
evocara eriam in eos palatinatus aut rrać1:us ił- 
Jius nobilica£e, adigendi fum (*"'). 
C'') Hcidcnfi. p. 16. 
C".) Konfcder. general.:I. I S
7.
' W. Konfiy_ 
rucyi - 
. Securitatem vero. Vol. Confiir. 
p. 407 - 409. Konfed. general. a. 16p. 

.
. Trzecia. Kaptury & feq. Zalafzovii Jus regoi 
PoJ. Tom. l. p. 176. f. 

. VI II. 
Pruffi, lingulis filis palatinatibus iudices inter- 
regni, lic enim VOC3nt captrtrales , in eon- . 
ventu l 


REGNł POLONI.L
n. II.C.III. 71 


vcntu provillciae genera1i, omnium Ordinull1 
conieniu clig;unr. Praetes iudlCii clł loei Pala- 
tinus, ibidcmque exerecmr ubi caJlrclife ha- 
beri foler. CeITanc iudicia duabus .UlW clcć1:io- 
nis 'comitia hebdomadibus, .Id quac inrerie- 
ćło eodem polł comitia [patio, redimr. Ci. 
tationes 1eribulltur. in membrana tcrreł1ri, 
StarUlUl1 & OrdinuI11 terral'um Pruffiac nomi- 
De: in rei iquis, intel' hace PrulTorum & Polollo- 
rum iudieia captllra/ia, nullUIll fcrc dilcrimel1 
oeeurrit. 
Lauda iudiciorum interregni in PrufUa. 



. IX. 
Ccffant autem ex nac rationo ordinaria , 110- 
bilitatis ae all]ica iudicia per interregnum, 
quod Regis aućl:orit3re exerecntur: oppida- 
l10rum aurem in civiraribus conrinuantur, cau- 
faeque in quibus ad iudicium aulic
m pro
oc
- 
tum, poił novi Principis inauguranonem IUdl- 
cantur. Patem tamen aćła caJlrellfia &: tcn.e- 
Jl
.ja iis, qui tefiamema, donationcs imcI 
'Vivo; ecffioncs, & a1ia huiuscemodi , de qui- 
bus o'on litigarur , quaequc cOllfoederatio ge- 
Ilcralis a. 1587 ( * ) & {cquenres 1l1eIllOn]llr, 
cxhiberc volunt. 
(*) Vol. Cona. p. 4 J I. 
. vulnera Reipublicac. 

. x. 
.Praeter iudices captlirales, in conventibus 
mmoribus ctiam nunrii ad comitia COl1voea- 
, E 4 t tionis
		

/Stare_Druki_001_51_051_0001.djvu

			7 2 


IVS PVBLICVM 


. 


tionis eliguntur, quibus ea mandari {(>lent. 
quac .vel ad univerli regni, vel ad fingulorum 
palatmatuum rcrrarumque, vel ad privatorum 
c<:mmocla pcrrinent. Ad coruitia convocario- 
m
 :i. 1573. mU11Crus uunriorum (oliro maior 
nu1Tus (* ): quod & pofiea £1ćl:Ulll inde col- 
ligi potcl1 , . 9uia a. 1674. fieri vctitulll, ita 
ut I
on ,admJttJ debeanr, qui ).lItra nUll1CrU111 
orclmanum vencrinc ( **). 
(*) Heidenfi. p. 17. 
(**) Konfcdl:r. general. a. 167 4. 
. Uprz'1taią,C. 



. XI. 
Comitia convoc3tiollis a convocando nomen 
h:Jbcm, quia omncs Ordincs convoc3mur' & 
licet {'x hac c:.mlił omnia comiria convocati
nis 
poffim clici, manet ramen haee appelJatio ił. 
lis comitiis, quae mon cm Rcgis feqvul1tur 
qu
lia prim um poił Sigismuncli Augufłiobitum' 
inirio a. 1573. celebrata fuerum. ' 



. X II. . 
Locus horum comiriorum en Varf.wia, neque 
alibi ąuaITI hie, unquam c(
Jebra[3: 
 lex Ul1I1i 
1673' quac tenia comitia Grodnae m Litvania 
habcri iubet, iIIorum nllmero. eonvocatio.. 
nis, elećłionis & inauguri)[ionis. regiae exi.. 
mit, ae [uo quaeque loco rełinqmr. 
Conftir. a. 1673. F. 18. rit. Seym trzeci. 



. XIII. 


REGNI POLONI. Lm.II.C.III. 7'J 
_ 
. XIII. 
Comitia haee, Ur rcliqua c>mnia, a f.1CriS 
filUlu habenr initium. Pradiclct GneSt1cn- 
lis Archiepiscopus, kIla in mcdio poliw, Sc- 
Ilatoribus, ut alias, filo loco affidcnriblls. Mich. 


1dzeiovius, clcfllućło Ioanne I I l, Imcrrcx, 
fupra fuam fcllam umbcllam bald<1chinum 
vulgo, lil(pcndi iulTcrat, J
d nobilitas non 
deLłitit obfircpcre & rcclaruarc l}u3m umbcl- 
)<1 alUo
ercrur. 
a
dc!11 in tcr;lpl0, ubi Pri- 
I11atis fedcs hoc mhgl1l condccorara crar ac- 
grc & non fine eonrradićhot1c rulcrar: Radze- 
iovio rei novitarcm, cerc
nollia'j Romano, 
quod Cardina/is eTat, cxcułamc. 
Zalufc. Erifi. T. II. p. 75. 



. XIV. 
Numii, pro more, in fuo eonc1avi Mare- 
fchałclIłll eligum , & poOqu3m cum ilIo in 
-Scnanu11 vencrunt, Inrcrrex ea de quibus eou- 
fiIltandum refcrr: quac in comitiis eonVOC3- 
tionis 3. 16 48, maior Regni Secrcttlr;uJ re ci- 
tavit, cum Primas lua vocc nonnulla pracf.1- 
tus elTct ( * ). So/icovius autł:or cH (*-*), 3. 
J 587. Pnmatem ob valeruclinem abfcnrcl1l, 
rclationem ad Ordines fcripram mifitTe a quo 
. UtC 1l11ećła fuerit , rcticer. ' 
( * ) I I 
Kochov. Anna. C im. I. P.40. 
( ** ) P 
CommcDt. n:r. olon. p. 174. 


ES 



. XV.
		

/Stare_Druki_001_51_052_0001.djvu

			74 


łVS PVBLICVM 



. XV. 
In comiriis convocationis 3. ] 573. l1uIlus ele- 
ćłus Marefchalcus, kd fingulis diebus a)ius ex 
aIio palatinaru pracfidebat , ordine imer pa- 
Jatinatus fcrvato (*). Cum in cillsmodi co- 
mitiis :1. J096. de cligcllclo Marelchalco c!fet 
dilfenfio, audorcr	
			

/Stare_Druki_001_51_053_0001.djvu

			7 6 


łVS PVELI CYM 


gunt (* ). A.] 696. refifiebam nuntii, non 
qllod abrogari volcbant hane eonlitcmdincm {cd 
<łuia intcnli cram, novO V olhiniac Paliuino 
, 
1.. Jablonovio, 
etr(]
i aliquid porefbti Scn3to- 
nac credemcs, fI ad lUsiuranduIU non admine. 
rerur. 


(*) ZJJ. Er. T. H. p. 86. Konfcd. gener. ::I. 1733. 

. lchiIiC PP. Stnator. 



. XIX. 
In iic;dem comitiis, n011 tantum c1cćłioni Re- 
J?;i
e dies & toeus, led paritcr quae ad clc- 
chonem hane rite pcragendal11, ad lCcurita- 
tem, pacem domcfłicam & cxternam, tum 
i]lia omnia, quihus publica res adiuvatur eon- 
11ituunrur :. ue 9
9i11111l1 1101.1 minor potcfias 
frr, quam Hl conlltlls, Rl'ge Vlvcnrc dignita- 
tibus l
lltcm & bonis regiis cxccptis: quac, fi 
VaCłl:ł fuerinr) tiuuro Rcgi lerviII1tur, ut fuo 
tcmporc conterat. Non cH in pofłrcmis, pax 
intcr diffidcnres de rcligione ehriHiana, quae 
3. 1573. primull1 Janeita, in fingulis imcrre- 
gnis rCl'ctirur, ac in ultimo a. 1733. firma- 
mr, addiris iis, quorum in prioribus nul- 
lum exemplum, quibusque ROI11	
			

/Stare_Druki_001_51_054_0001.djvu

			78 


łVS PVBLICVM 



. XX. 
JIIud novum erat, cum 3. ]668. inter Or- 
dincs iusiurandum convenirct, ab iis prac- 
l1andul11, qui c1cćłioni inrcrcITe vellenr, quo 
obl1ringcrcmur, Rcgcm inrc?;re &: ex conki- 
cn
ia 
Iiger
, 
 ci
s, qui aur a
re aut pofł: 
pnons Regls abdlcatIoncm , modls haud lici- 
ris , conrra iura regnum atfećłalIcr, nullam 
rationem habcrc. Non reperirum hoc iusiu- 
randllm fcquenribus inrerregnis, nili quod no- 
viffimo aliud fcriprum, eligcnrium liberrari 
Bdverfiun, quodque obliterandum ccnfitit Res- 
publica , cum aćta imerregni in comitiis 3. 
J 736. retraćłarclltur. 
("') conf. gen er. :ł. 1668. p. 2. 
. Przyli
gam. 

. XXI. 
Q!13C autem in convocationis comitiis fimci- 
unrur, habenr nOl11en con[oedcrationis gene- 
ralis,. quod vocabulum ufu rcccprum, Guia 
Ordines ad ea ruenda, foedctc quafi fe iun- 
. gum, fide, honore, confcicnria, IllUtllaJl1 
OpClll comra turbawres fpondemcs. V OCJlltur 
eriam Kaptur, de qua vocc fupra 
. VI. dićłut11. 
Prac[erUl1t rirululll Confiliariorulll Rcgni 1'010- 
niac, magni Ducarus Litvaniae, provinciarum 
ad utrumquc penincnrium , JacrorulU & civl- 
Hum, numionun rcrrcłlrium, & cactcrorum 
omnium OrdinuIll unius & illdifTolubilis Rcipu- 
blicae; idquc ab anno J 632. obrinct, cum a. 
1587. provinciis rcliquis tilenrio transmiffis, 
PoJonia 


REGNI POLONI. Lm. II. C. I II. 79 


. . 


po10nia tamum & Lirvania, 3nno autem 1573. 
polonia maior & minor, magnus Ducams Lir- 
v:miae, Kiovia, V olhinia, podlachia, Rus- 
fi
, Pruffia, Pomerania, Samogirja, Livo- 
nia &. civirarcs Rep.;ni nomincnrur. Subferi- 
bunt Scnatores & pofl: hos Marcfcha1cus cum 
nobiliraris nuncii
. Confoedcrarioni a. 1573- ut 
en inrcr confiiru
lOn
s (*), non Jcgumur adkri- 
pra nomina, hec t .Ipfa confoederario in fine 
pcrhibear, & n?ll1I11a 
 figilla fuifTc appolita. 
Exfłam pon con1
eder:monem 
. 1587. jed mi- 
nori I1U1l1CrO, Ubl pracrcr 11unclOS vigimi rres 
Sen3rores leptcm, ioter quos unus Epilcopus: 
oecurrunr. ...ł\b aono' ]63'2. qnorql1ot praefen- 
tcs , Ilomina lita confoederariooi addiderum, 
PrimareSenatores, Marclch1Jco nuncios prac- 
cedeme. Imerregno pofi abdic3rjonem loan- 
nis Cafimiri, acccffcrunt civirarcs, Cracovia, 
Vilmt, Leopolis , Polhania , quaruJU able- 

ati confocdcrarioni , poił nobilitaris Iluncios 
tub{eriptcrunt, & in iplu iIIa confo
dcration
 
lllcmoratas civirarcs ad cam perrinerc affir
 
Illamr (**). Ex quo tcmpore iIJarum fi.łb- 
fcriprioocs 1
 conf
e
erationibus reperiunrur. 
Non rameo mdc. cXllhmandum, ae fi civira- 
tes ccnlcndi ae dIIT

ticndi habeant porel1arcm, 
fcd fola illis obfequIl gloria rclićła cfi A Ut 
nis- 
fi ab iis ad comina, confiirura ab urdinibus 
per fe va1ida, filbfcriben
o probent. pon civ
 
tares, n.omen Secretarz;. comitiaJis legi rur , 
quod p r unwl1 confocdcrlltlo a. 1648. exhiber. 
CJ Vof. 


! 
I 


\ 


t
		

/Stare_Druki_001_51_055_0001.djvu

			80 


IVS PVBLICVM 


. 


('t) VoJ. Confiir. p. 208. 
(""') Konfed. gener. a. 1668. p. 23. 

. XXII. 
Ex: iis autem., qui cOllioedcrationibus ap- 
ponum [ua nomm3, mulr
 cum coudirione fub- 
1Cribunt, ut vel comradlcam nonnullis, quao 
confoederatio lancit, vel ialva velim, qui- 
bus in iI/a non Jaris prolpećłum crcdunr. A. 
J 587. unus Goslicius Camcnecenfis EpilCopus, 
propter bOIU/m pacis fublCriptir, ad pacem in- 
rer diffidemes de religionc chrif1iana rdpiciens. 
Frcqucmiores pof1 Sigismundi I I 1.. n
orrcl11 
cum condirionc Jiłbfcriprioncs, quac 111 iequcn- 
tibus imcrrcgnis !Crvatac, imo Ilumero aućłat:. 
Civir:ues etiam con[oederationibus a. 16 96. & 
1733. lal vis lilis iuribus lilbfcriplcruIU. 

. XXIII. 
Firl11ata fiłbfcriprionibus confocderatio, iu- 
dicio caf1renłi VarfilViac offcnur, ut eius aćHs 
inrcrarur, & t}'pis cxprclfa ad Palatinarus & 
minorcs traćłus dimittatur. Ex:lłam confocdc- 
rariones imcr conl1inuioncs, illo quacque lo- 
co, qucm habcr cx ordinc tCl11pori
. Polt 
Hcnrici [amcn abirum nulla occurnt, quod 
tum nulla fCripra , comitiis cOllvocationis a. 
1575 , Scnacoribus & nu1ltiis ccrrclłribus ad- 
modum pallcis , inrra biduulU pcrać1is. Fuit 
falrcm de dic & loco regiac clcdionis eonicn- 
flIS, qucm Primas Iltis lictcris edix:ic ( .,. ). j" 
C.) Hift. noft. Pru
 T. III. p. 145. ł 

. XXIV. 


, 


REGNI POLONL LIR. II. C. II I. 81 

. XXIV. 
Imerfunt convoc3tionis comitiis omnes ił- 
Jac provinciac, quae rcliqua comitia frcquen- 
ta,m. Lirvani a
 ea fe non perrinere olim cre- 
dldcrunt, cum JI1 pjćlis, quibus rcgno iuntł:i, 
nulIa prorfas comiriorum convocationis men- 
rio ficret ("'). Mim. ral11Qn ab iIlis ad prima co.. 
mitia a. 1573. legati, qui cum Polonis de tempo- 
re &- loco el
ć1:ionis confilia conferrenc (>t*). 
Eadem Prufiorum quondam [uit fcmenria exi- 
flimanrium JUBm pradenriam faltem in el
tł:io- 
Ile &- inaugl
r3rione regia per I
gem rcquiri 
( ItH ). Pruf113C autem Dux, qm id tłagirave- 
rat, neque ad comitia eonvocarionis vocarus 
 
neque legaci eius, cum ultro vcnirem, ad eon.. 
filia admiffi (>I<>t**). 
(*) Bielfe. Chron. PoJ. p. 657. 
(**) HciJcnft. p. 18. 
C."") Hill. naft. PrulT. T. III. p. 144. 
("***) Bift. nofi. Pru{f. T. III. p. 31. Heidenlł. 
p. 2 I. 



. X X V. 
Tempus, inrra quod comida convocationis 
pera
enda , leg
s Ilon conHiruul1r ( >I< ) , [cd 
1
1terrex in litterrs, quibus Ordines ad comi.. 
tJa VOcat, monet, Ut quam brcviffimo abf()I- 
V:lI1tur. Comicia conv
cationis 8. 1696. Primas 
dU31
UOl. hebdomadum fpario circumJcripfit, Ii- 
eee IQ heterii eius nulla memio occurrat (**): 
F quod
		

/Stare_Druki_001_51_056_0001.djvu

			82 


IVS PVBLICVM 


quod tamen tempus Ordinul11 confenfil profe- 
reLJt1tur . ( 
*)f.). <;um 
llItCID priorc abliumo, 
novum lparmll1 cXlgcrerur, unil1s I1umii dis- 
lenIu comitia rl1mpebanmr (**>ł'* ). 
(*) Zalufc. Epilł. T. II. p. 85. 
(**) Non exibm iJJJe Jittcrae inu:r confiitutio- 
IlCS, gcnerali confoederationi 
 uc folem, prac. 
mi{fac, red J:uine verfo1e in Epifiolis Zalufcianis 
T. Ił. p. 37' Jegumur. 
(***) Zaluk. J. c. 
(*u*) Zaluk. p. 107. IO
. 

.XXVI. 
Q):l1uvis cnim plurima l'?IO!lorum corni- 
tia irrita fucranr, convocarloms {Hll1Cn usąue 

)d a. ] 696. lilccclTcraot, quo iIIa finire 
primum non ]iccbar, Horodinfcio pa]ati- 
I1arus Czcrnichovicn(js nunrio imerceclcnre ., 
qui pecunia redcmrus arguebamr (* ). 
od 
non obfuir, quo minus Ordines clecriooi tcm- 
pus & locum diccrenr, & Je prC!. iuribus, fe- 
cllriratc, & clec1-ione libera, ioeclcre iunge- 
rem, alia eriam quae praefCns rerum ąarlls cxiv;e- 
ret, f:mcienres. Sctipr3 confoedcratlO. apud Pri- 
matem & ab cius CanccłJario, l)ol\ryvl
lcio, Jećła 
publice, quod Marelchałcus nunnorU\l1 ob 
rupra comiria id dćrrećh1bac., ac Jhbfcri- 
prionibus probara : Iofcpho Porocio, Halici- 
cn(i Pracfećło, frufira conrradicente (**). 
Marcfchalcus {amen ex mctnorara caula & 
ex cadem Palawnacus Cracov icnlis nuntii, 
Ia 
l10111ma 


REGNI POLONI. Lm.H. C.nI. 83 
nomina 
on 3J'P
fuerunt ( *** ). Sen3tores 
&. IlUOtJI qUI 
ub
crjpferul1t,. tUlll Reipll- 
bhcac tum palauI1aubus & terns fingulis fa- 
culra.re:n h,)
endi rara, quae contoed
ratio 
cOl1tlOcbar, lIltegral11 fervarunt. ." 
(*) Zalufc. Epiit. T.II. p. 108. 109. 12 7. 
(**) Za!. p. 109. 12 I. 
C'*"') Za!. p. I 2 I. 



. XXVII. 

om
tia coovo
ar.i0nis, COO\rentus nobili. 
tans mmores CXClp1Unt, quibus in gcncrall 
confoedcrariotlc dics <;onfiiruirur ; quod 
:I. 1696. ob r,l
p.ra c,ol11ir
a fać1:um nOn en, ni- 
fi quod IlUntll 111 fubfcnptionibus cOIlventi- 
bus fuis dj
n! ' alii aliulll, adiec
tunt. Ap- 
,pe-ł1a,ntur I.I
l conv
nrus,. tclationu1Jl, quod 
Ibidem de 115 quae 1ł1 COI11JtIlS aćła refcrtur li- 
mul tamen de immill
.nrc Rcgia elećłione 
gi- 
tur l 	
			

/Stare_Druki_001_51_057_0001.djvu

			IVS PVBLICVM 
CAP. 1fT. 
De 
Regis eleaione. 
t. l. N,0ndwn eertlJ
. eleEfiolJis regia
 modus efl 
jCrlprus, . COlljiltu (1 operlI pro IlIo ;rr;t;s. 
1.. 
!. lIme ex tifii lloJi:endlls. 1. I 11. Co- 
11mZZ! el
Eljonis dies qllo1llodo eonflitliottir. 
Spat1lilJl11ller baee t.1 cOllvoeatjoll;s comir;a 
inecrtlllJl, quod pojl1J101'tem IoamI;s I I l. 
!ongiJ!imu1Jl fuit. 1. IV. V. E/ec71O ubi 
{f '! quiblis celebr.emr.. Nobiles t.1.1 i llguli 
adjl/1lt... & llUllttOS 
lJ1ttll1lt.. 1. VI. L;- 
c
t qltlbusda1J! .Po!omae f.1 £ttl/mliae civira- 
tzbus eldlto1l111ltereffi: Q;!ae illa
1im fa- 
cu/tas. ff.]f I l. Alza 1J1tlIOrll111 clvitatlt1JZ 
in P
l/fIi(11'a
io. E:" tJ.1I0 tcmpore jiiOS ad 
elca/ollelJl 1mttere drfier11lt, ill1'e a1ltiquo 
fa!vo. , 1. V I l I.. Dl/ces PruJliaefrujtra 
Ce1ifi:lldzpoteflate
ll t1l Regu!Jl e!eEf;oll;bus po- 
Jlu/arlmt. SC1'ZpttilJl fiifJrag1ll1Jl in eleE/io- 
ne Iotl1l1lis CaJimjr; & Iotl1J1lis III. exhibi- 
mm. 1. I X Dl/eibus Curlandiae t.1 POlne- 
raniae jillfragtl1I
i .faCl
/ras r. tiara 1lon e/l. 
J. X XI. Reglll e,,-"crettus (1' Co{aci.. cllm 
tanelem pererellt, rcielli. 1. XII. E/i- 
gunt Re8el

 Ord
lIe
 ex POIO!Iia, Litvtl1Iia, 
(5 prOV11lC11S relzquts. De ture Litva1lorll1Jl. 
& PrujJOrulJl lPeciarim. 1. X I I I. SeClI- 
rjtas ad e'efijonem pl.qficijcfnti1l1n (/ imie 
rede- 


REGNł POLONI. LIB.II. C.IV. 85 
'I'
delmtiIl11Z, qui aliis i1liu1'iam i1!ferre pa- 
rtter vetalltllr. Armat; in e!ećłiollis 
campo. Jf. Xl V. Comitill1ll ibidem. 
1. X v: N.0
i!es qui pl'aeter 11111ltios lU!fimt, 
extra C011!tt1!l11
 agwIt. ,1. X V I. Comitio- 
r
ł1ll e!e[l101!lS ll11ti1lm. Marifchalcus 1l1m- 
11orum. EXe11
pla tiuorlIm illunjs comitiis. 
jf. X VI l. JzLSt
i!"mIdlł1Jl Mm.efthalci. 1. 
X VII 1. 1!lmttt Senat1l11l aceedlllIt. Pri- 
mas. 
e qlllbllS agelllimn ad Ordi11es rifert. 
ludtct
l11z 
aptur(de geneJAaie. ff. XIX 
SeCllrztas t
l cal1
po. . Turbae lI011ł1unquam. 
1. XX. Exorbttalltwe. Cura ut c01'ri. 
p;ll1IrUr, .temper jere .filie fitCCeJlii. Qyid 
ante Micbae/is eteć1iOllem €ffcBu11l. 1. 
X.XI. PaE
a COllV
1lttl 1l0vi Regjs quamlo 
f)/Zm <5 a ql!t
lIS fi:rzpta. Ql};d de tewpore 
leges praeClplllllt. 1. X X I l. Comjt;oru111. 
t
mp
s faepe cOlltelltiOllibllS terjrur. 1l11pa- 

1
llt1a ex !ollgiore mora. J'. X X I I 1. 
I cmpus jutra q1łod comirja peraf!;f1zda 

pat;
lm i/JlI
 p
or
ga.tttm. 1. XXI v: 
Reg1l1 efl1zcltdatz t1ldtgellae f1 e"-"trmIei. 
PoJf Ioml
u'm I I I. lex illdjgella11l 11011 admi- 
fil. !J!!.lllmortu
 Au
'uflo I l. n01l1lu/li COl1- 
tra exterO S C01JaU:. P;ajli vocabulum. (f. 
XX T:". Reg lt11l ./i11l a!iis prae!llti. I/I fila 
l
all11
s J 1 I. ;Obole dtver.fimz placu;r. Re- 
gIs ./iba R(

lla, . <5 Rex lit e;us nzaritlts 
ifr, eleBt. Ctves com11Iftldati f1 ill fa- 
J' tgiU11l regium evelli. 1. X X V l. Ra- 
F 3 ri01Iel 


i4 


. 


;
		

/Stare_Druki_001_51_058_0001.djvu

			86 IVS PVELICVM 


I I 
I , 


rionu (01lf1'a Rcgem ex civiwl1 llT/mero. 
ff. X X V I l.. In exteris OPU1JJ 110n pOfire111G 
habenda raUO. !l!!anto iI/ac UfiJi fint. 
J. X X V I I l. Non ll{li Romtlllus cathaliC1/s 
t/igenJIIJ. Bulla Sixti JZ Leo'fS Je eligen- 
do. cqt!Jo!ico R01
J(mo. Addit!:ł.ncl1tum pro- 
:1(11111 t1lterreg1l1 a Republica rereEfU11l. Va- 
1ll
S '1'//11/01' de e/ige1Uio /uthert.mo. Ilrt:'ct 
dlvel:h religio candida/os a re,gia d
f!,lzitate. 
AI
[J;fljli 11. ext1nplum. ff. X X IX. CalZ- 
didaTlls Ile in campo pratjCns .fit. Ex bac 
tarif:.z Vladislai advellws Var/izviam difpli
 
fuit.. 0.Jid 11' Michae/
 t! _ [oamle J I l. 
[e12tlendf1111, qUI jiwe delftom t11ter:{z,e1'Ił11t. 
ff. X..¥ X Ca/l
idati per legatos regllll111. 
petunt. Legatt qua/es, fi candidmi illdi- 
genaf. Ab extcris Prillcipibus illdl
(J;el1ae 
t011lmelldati. l11digeJlas, qui 1'ep;num 110- 
luerlł1lt. t:'ommcndat etJlll'jlris ordo. ff. 
X X X l Lrgati exter; )ze tempore tlcćlio- 
nis Va
(rlViae 1l1łt in lampo vel'jrllf1w. 
VJilS recel1tio1'llnl te111pOrtł11l. j1'. X X X l 1. 
Legatis dies, quo audiendt, dmur. Pri- 
1111/S audimr Papae Nuntil/J, pojl hww 
Carjiu-is orat01'. Hi/palms tlt'gre fert , 
praclatosjibi Regir Galliae kp:a.tos. Sveci 
querUlltllr, quod Mofticl/s prtor ad11J
/1iJS. 
Ca
/ftrjs orator volmt ii/o dr
, qui Svais 
jlatutlls, audi1'i. Legati drem/ibj datmn 
imerdu1ł1 110n Obe1l11t. E xe mp/lI111 legat; 
non corom ftd per liaeras agc1ltis. P/uri- 
um 


6 


REGNI POLONI. Ll1.dI.C.IV. 87 
. tł1Jl Pl'11lci/mm oratores lwa auditi. ff. 
}{ X X I I l. Mi/li IZb Ordilliblis IZd legatos, 
f)ui eos in lOlIli.1IillJ1 deducallt. 1. X X X l v: 
QPOli20t!O excipial1tur. 1//01'11111.lfdes. ff. 
...Y X X v: O/im Jitb uEfo, iam .fi/b tlio au- 
dili11ttłr. VmbraCll/1/m Primati po/jWJJ1, 
qllod 11linime tulit l
obifjtas. Jf. X X X 
 J. 
exhjbitae fi legatts fidei bttlrae 1mb/lee 
1£'l:!.1mtlw. . 
cverel1tI:a erga Ptlpa1ll. Tiw- 
lus Sermiil/111ae Rerpub/ica{', de quo cum 
Cae(aris legato cOl1telltio. Jf. X X X T T l l. 
L(
'{lti 'L'ocr Cfllldidaros COI!l'!IC!U!tl1lt. f2!!.a 
liuf11Itlllta11tl/1'. Bohl'1lJlcl.lcrmollis eX('1/1- 
p/iim. Papae NIl1ltillS illtl'rpc
latlls. 1,!a- 
ditlllcgatio 1'ecitafa. COlIdltrOIlCS Clmdlda- 
torum typis expreffile. Legati 11011 01Jl11eS 
{luditi. ff. X X X V l I l. Legati dato re- 
fpotzjo dimittul1tur. ff. X X X I X Cal1- 
didati littel'is com11lflldati. A/ii Ie..p,ati 
p aeur eOJ qui cfl1ldidator1l11l Ctll!/ft velle- 
'"{Ult. Ducis ClIrlmulici B' lIalli Tattaro- 
rllm. Jf, XL. Ex c{{11dida;is optimus cli- 
uendus. Pretiu11l (1 vis 1((J,'ibllS Veta1ltlJr. 
jr. X L l. /Emu/atio iuter .FrlllIciae Rege11l 
(5 d011l U1 !1 A!l1riacam. Exemplu11l candi- 
dati a La
/ar
 <5 Rege Frt711Ciae C01l111lell- 
dati. !. .x L II. ElcE/jmlis ordo, qtJae 
Ut perficiawr P
imas mOlZet. HY1Jlll11! <.1 
precatio. Prrmate mortlio aut ex altqua 
r:{
1
ra alfmfe, p'{lrt
blls eius EpifCoplls 71lai
- 
ru P%lliae drjlł1lgrtlir. Epiflopt Cracovl- 
F 4 e11jis
		

/Stare_Druki_001_51_059_0001.djvu

			ss 


IVS PVBLICVM 


REGNI POLaNI. LIB. II. C.IV. 89 
jlitwn ab i/lis qui palla fi:r;pturi. Qga 
lillglla eompOnantlll', {5' qllid eOl1tjl1etmt. 
Scripra paDa ab Ordiniblls expendtt1lwr, 
qlłod illterdu1łlfaćfu1ll n011 efi. Legari 110- 
vi Re,gis i/la probant. Nomil1a SenatorU11l 
(j' nobiliuJJl filbfo'ipttl, qllibus quarulldam 
civitatlll11 aeeej]erullt. Slfhjćriptiones eu11/. 
tzliqua excep
tone. A1allda'1l/11 legato1'tl11l 
J'rgiorlllN adtcEll/111. ff. L I l. Legat;;n 
paBa iurallt. Exempla le r J"at01'//11l llOTl ca- 
t!Jo!iCQ1'Uł1l qui in paaa iur
;'ullt. Iw'iriu- 
r{)ndi flr11lula. ff. LII 1. Re/!,u p,'aeJhl- 
tes jlati111 illrant. liuiurandlł11l rejiriElio- 
re 11lf1lte praeJftt1l11l. Ilwisillrandi flrl1zu- 
la, clIi praefentiuł1l 1l0m;lla m!fCr;pta. 
ff. L I V. DCCretlml deilion;s , quod Reg; 
fi praeftl1s , pofi iusillrondlll11 in paEla tra- 
ditllr. Reddidit 01'ditlibllS elt'Eliollis deC1'e- 
tum 10aJmes Cajimirlls, Cl/m fi re.o;110 ab- 
llicarl't. ff. L r7. ExtrallelłS fi Rex ele- 
Elus, prl' Reipllblicae legatos illvitatllr. Vbi 
in paćla iuret J (
e/caionis djp/oma reci- 
piat.. Ex. e1 !2pla duoru111 dip/011latmn, lmi 
Reg t ex!)tb
t
ru11l. 1. L VI. CO'l1itioru11l 
tleclio1tt
 fi
l1s., Fxequiis defimEli, C1 ill- 
allg1JrattOl
t 110m Reg;s, mm comitiis po/l 
inal{!J;llrat tOJlem habend;s,. din diculIwr. 
Com;tia pro fir11la1lda Reg;s e/eajolle. £oe- 
dus ex eadem caufa. 1. L V l l. AEla in 
e/ea;olli' typis expr1Jil, addit;s in novum 
Reg e1JJ jiiffragiis. ff. L V I I 1. PeraElae 
F S e/eEl;o,,; 


łl!fiS exeI111,lu111. Pa/atjlltltuJ, ex qlliblLS 
tanr1l11l1l1mtii adfimt, in comit;o, ex qui- 
hus fin
lI/i venerimt lIobiLes, ;n campo ex- 
tra com1lta,. de ca1lCl
dtlto COllJilltallt. 
f. X LIII. pzverfUs cenlmdi modus. Qya- 
lis hodte obtzneat. f. X L I J/. NOII eii
en- 
dus Rex, 11
/i qui iura c01ifirl1111tl
rus. 
Q!!od ab iP.fO iU!juralldum praejlll1lCI1l1ll. 
J;t10dlu./i.!fJ'ragal1di. f. X L v: SujJragia 
111 U/lum c01iferemfa. f2J!olldo f1 qUD modo 
1tovi Regis remmtiatio pel'al?; debeat. f. 
X L V l. Exemp/a remmtiatorum Regu1l1, 
ill quos 11011 0llmil/111 con{fJ1jiu. f. X L V l l. 
Primatis efi Rege111 remmtiarp. Q!Jis illo 
1łlOrlllO aut aijel1te Re/!,em dec/aret. Rc()"is 
nominatio irri,a, licu a Primllte pera8a. 
1. X L V I l T. Repetit 1'fll1111tiacionem Re- 
gm Mardi:balcus. Declarationis a Ca1t- 
cel/ario rt'peritae eXfmplwl1. Te Deu1Jl 
laudtl1111/s e5 alia Pllblicae laetitiae {ignfl. 
ff. X L IX. Viflraćlis ill partes Ordilliblls 
duo nonntmqlla11l pro uno Reg es e/ecli. 
1. L. PoJf e!el/ionem filcra in urbis t{'mp/o 
10ann('0, qu;bus noVlU Rex. fi. praeji:lls, 
adejl. Ordt:lliblls qllod fiiffragta c01ltule- 
r;'lt, ;11 campo grat;ae al/al'. EleNo Re- 
gi a Marefchalcis li:ipl01ll'S,ft d demiJli. prae- 
ftrunlur. f. L 1. Ad fCrihcnda paEla ('011- 
vt1lta, modo poR, modo' ante eleEfiollem, ex 
utroque O,.dil1e nominat;. . lIor1J11l 11l111le- 
rUI. Vhi ftribantur. IUS1llrandu11l prae- 
jlillmz
		

/Stare_Druki_001_51_060_0001.djvu

			90 


łVS PVBLICVM 


eleE/jolz; tlllemi1ze C01zfradjcl'1ldum. 
tradżElżonżs eills11lodi exe11lplu11l. 


C012- 


I I 



. J. 
M odus quo Rex e1igcndus, in legibus pc
- 
fcriptus non cfł, cum Quac de hoc 111 
r01ifoeder61tio1ZiblłS gcneraJibus łcgunt1.1r, .pau- 
ca finr & minimc torum illud ncgotJum, 
quo d [a
lel1 in praecipuis, abLolvanr. Ag
- 
tatum quidem de co, Sigisl11undo Aug
{ło Vl- 
vente in comitiis, fed nihil con[htutum, 
quod in aJiud tempu<; differri pJ:lCCb3t .( *). In 
conventu Andreiovienfi :I. 1576. Ord.lI
cs dc- 
cernebanr ut in primis poH 
tephalU lI1a
lgll- 
radonem c'omiriis, dc mo
o /
ber
e elećtlOnis 
confi.Iltarerur (** ). Imcncćhs ahquor annis, 
Srephanus a 
obiJirate. rogams, 
c c.JCĆ
iOl
c 
Regia ad Ordmes rcmlJt , ur cero qllld 1LlI1Cl- 
retur. 
lod .frufir.a 
uit, a/iis exiflim
nri- 
bus minui clIgendl hbcrtatcm 
 fi Jeglbus 
c1auderemr; aliis fllfpicanribus , Rcgcm dum 
cłigendi mod
lm. conlll:
ndare;, co.n
r3 ipl
1ll 
dcćłioncm ahąllld molIn (**). Slg
SI
1lłI1(
O 
II I. Rcge renunt
3t.O,. . in convcnru Vls1Jcenh! 
idem neaotiulll dlIs hm commcndar.lIln, qm 
cOll1itiis l"pofi Regis inaugurariol1cm .1IJrerfmuri 
(****), 
 

IU .3. 1589' 
c .co dchb.er..arc[
lr, , 
ll1Utuis fidplclombus accldlr, lI.r 111 alI.ud 
tempus differrer
r ( t
.. Mal1
r mdc cłcćho- 
nis modus, leglbus de1cnprus, . J!1ter ca, 9uae 
adhuc dcfideranrur: cuius ur!lu	
			

/Stare_Druki_001_51_061_0001.djvu

			!?z łVS PVBLICVM 
rluodetrice6ma Scptembris c0.nrultation.i
u
, 
eletłionis ad diern quintam decnnam Mali fc. 
quemis auni ediccrentur: qU3c 0ćł0 fcrc mcn.. 
1ium procratłinatio 11lultis dilpliccbat. 



. IV. . 
Olim ante novi Regis inaugurat10nem Cra. 
coviae, aut Petricoviac, comitia erant. Ab 
illo tempore quo Sigismundlls Augufhls 
c
un. 
łłus non alibi quam in campo fub Varlavmm, 
Reg;s elećłi. ' Non enim 
Id aliam civit3fcl.ł1 
facile rransferri potcrat elcć1io, cum y 
.rravla 
ante finem Sigismundi AlIguHi, . comltHs 
a. 
bendis confiituta & campns Ideo placlllt, 
quod urbis arx, in 'Q1l3 .comitia alias cel
brantllr, 
multirudinem ad clećhonem confluentIum, ca- 
pcre nequir. In cOHvocationc a. 1573. L!tvani 
!)arczoviam in magni Ducatus & Polomac fi- 
nibus oppidum, quafi cactcris effct commo- 
dius frufira cornrnendarunt, cum campus ad 
vi11	
			

/Stare_Druki_001_51_062_0001.djvu

			94 


łVS PVBLICV M 


. 
. V I. 
In confoederatżoJle generali 3. 1632. primum 
urbes ReiplIhlicae, qllibus ius dTet ad c1e- 
8i
ncm vO
3baml!r , 9uod in lequ
ntibus rc- 
p
[I.[UIl1 (.>' J
 ul
lllla a. 1733, omi(fum. 
Hmc tilffragns VIadiSlał IV. 3. 1632. miffi :] ci- 
viratibu
 Cracovia, Posnania, ViIna, Leo- 
poli, lua nomina, quiquc in fine Palarin3rus 
j iIi, .adf
r
pf
r.um: qu
e eriam imer fiJtfragia 
Ioanrlls CahnurI & Immms I I I. Occurrum in- 
ter AuguO:i I I. vcro, Cracovia ranrum & Lco- 
pol i:; lcgumur. P<1ćłis convcnris Mich:)clis, 
praerer mcmoraras cliam Varfavia filbfcripfir. 
Vnde parcr, in cOlifo.cderl1tjoll
bl/
 per Rcipu- 
blicac civit3tcs, qUlbus clcćhot1l 3delfe lice- 
:J[ Cracovi31ll, Posnaniam, ViInam Leo- 
polim & Var[aviam imclligi, quar
m ta- 
men non amphor eO: faculras , quam Ut nobi- 
litari a(femiant. 
, (*) 
. Upatrui.1 c . 



. VII. 
Civitatulll Pruffiac alia elł rario, ex quibus 
maiorcs, Thorunium, Elbinga , Gedanum, 
Pruffici Senatus pars, ad cłeCłionis comitia 
profcćłae , ut lcorlull1 cum Pruffiae Ordini- 
bus, tulll de novo Regc, tum de iis quac 
ex provinciac fme utilirarc cifem, con/iłlra- 
rem, ac lUU01 fufiloagium, orc primi ex Prus- 
iia Sen:1toris, qui omnium OrdinuI11 norninc 
ccnlcbac, prodercm ( *-). luter filffragia in j. 
Ioan- 


REGl'H POLON I. LIB.II.C.IV. 95 
Ioannem Cafimirum coli ata , Palatinatui Cul- 
menli, civitares Pruffiae ll1aiores addlJlltur, & 
IO	
			

/Stare_Druki_001_51_063_0001.djvu

			9 6 


IVS PVBLICVM 


ces ad Regis e1ećłionem admirri voll1ernnr 
bane fuam poflulationcm, fingulis inrerregni; 
usqlle ad annum 1674. quo Io:mnes II I. Rex 
cre.3rus, urgcnt
s. : .qu3m Sigismundus I. in- 
folItam & Regm mtluutis advcrlal11 iam filo 
tcmpore habucrat, & ut ilIa dcfiiłcrct, ab 
Alberro r. Pruffiae Duce cxcgerar ("'). Q!.IO- 
ties pofłea .Du
cs co nominc o.r
ines com pel- 
)3.n
 nr, hl [auus duxerunr, S1glsI11undi J. iu- 
dlC10 fiare, quam in dilceprarioncm dclccn- 
dcre, aut iIIis inrer lilffrag,ltorcS ultro locum 
pe
n
irtere. Elcćło Vladisl
lo IV. legaris DlIcis 
qUI IlJud polłulaveranr rclponli.llu, Ordines 
p
r alia ncgoria, ius Ducis cxp
ndcrc nequi- 
vIffc, :mtl:ores tamen e(fc, ue I1lud vel novi 
Reg;is, aur eerrorum arbirrorum dccrero per- 
mittcret (1(."). Ncu{rum Duci placuit cu- 
bs oratores filb c1ećłionc Ioannis Cafimiri fuf- 
fragillm icriprum Primari cxhibuerunr quod 
is quidem , nullo priorum remporU1
 cxem- 
plo, rccipiebar, aćhs [amcn imerregni Ordini- 
bus comradicenrib11s,haud infcrcbarur. Ducis au.. 
felU legari, omi{[um e{[c acgrc ferenres, ue id iu- 

ibus offi
eret, publicis linerjs pon novj Regi
 
mallguranonem cavebanr ( "''''''' ). Perlłirir il1 
iure litffragandi, quod fibi :łntea Dux Pruffi,lc 
a{Jeruerar, etiam cum clicnrcla cxfolurus e(rcr . 
l
[ ipli 
oallni I l r. 
lećło, pcr lcgarul11 fcriptun; 
luff
aglUm, & alIud exemplul11 Epi(copo Cra- 
cov1enfi, :ł quo 1l0VUS Rex rClluntiarus crar 
cxhiberer. V (erque ilIud reccpir, & receprt 
tefiima- 


. 
REG NI POLONI. Lm. II. C.. IV. 97 
tcOimonium Epifcopus lirreris reddidir fu f- 
fragium ilJud., q
l3fi fi.Jffragium appcllans, 
Quod non :lefi JUrc Elcćłori conce{fum, fed ut 
1ignum benevolcnriae &: 11l1m:miratis ergil Re- 
gem .eleaum aeccpi1Tct. MarelChalco autem 
nUntlorum legarus fuffra
ium frufira obtulit 
cum accipere recu(aret (*."'.). ' 
(") Priluf. Star. p. 784. Hift. noR. Pru(f. T. I. 
p. ]26. 
(""') Hifi. Pruf( T. VI. p. 14. 
(*"") HiRer. neft. Pru {f. T. VIl. p. 
2. 48. Pu- 
fend. de rcb. Frid. Vilh. ub. III. 
. '.:1.7. 
r***) Pufend. XII. 80. Zalufc. Epilł. T. r. 
r. 673. 
Id fi fi " ... 
. I t X fi . H .. 
em u ragu JUs m e el.uone enrlCI, Du- 

es .Curlandi:1c &: Pomeraniac, per legaros 'UO! 
()bunere nitebanrur. Et Dux quidem CurJandiae, 
quod Regis 1& re
ni cliens, cuius rnulrum inrcr- 
dfcr, quaJis Princeps eligererur. Duees Pomera: 
niae.ve(.eres C?łlli!erudines & exe01p
um proavi 
Bo g1s 1:u, qUI pofi mottem (oannls Alberti 
.ad. eJe
CŁionem novi R
$is Pe
ricoviam vocafu
 
fudfet , allegaban
. Non ahus (amen legario- 
nUll1 ruie fru
łus, quam Ut rcpulfam referrellt. 
- mieICc:. (hron. p. 694. 6g S. 
_ 
_ 
. X
 

I c:on\'ócadonis comldis a. 16 3!2. 1bi1ite' 
I G.. depo-
		

/Stare_Druki_001_51_064_0001.djvu

			98 


łVS PVBLICVM 


depopofcerunt, ut ad .e1cćłionem admi
t
ren. 
tur (**); reeł diverJum placult OrdimblIs , 
qui in gencrali illius anni confoederatione, cle. 
ćłioni {e immiICcre, miliribus intcrdixerunt, 
idque in confoetlerarionibuJ a. 1648. 1668. 
J674' repetierunr (***). PofTunt ramen no- 
biles indigenac qui militant, ut nobiles, Ilon 
nomine excrcitus, iure fuo in elećłiolle Rcgia 
ud ( *"'* ). 
(") Piafcc. Chron. p. 444- 
(**) 
. Warujemy y to. 
C*"') Piafec. J. c. 

. XI. 
Col3ci qui in iisdem 3. 1632. comitiis, idem 
quod milites , cxperebam , I
on finc indigna- 
tione 3udiebanrur't quo d ex mfima plcbe col- 
luvies nobilibus acquari vellct: hoc illis da- 
łO refpon{o, quod ncquc ad e1ećłioncm, 
neque ad ul!:. pllblka confiłia pertinerent; 
red e{fe Senatorul11 &: nobilitatis de Republica 
agere. I 
. Piafcc. Chron. p. 444. 


J 


't 
. 


. ł 
. X II. 
Senatores autem & nobilitas, a quibus ReX' 
e1iguur , funt ex Polonia, Litvania, &: pro- 
'\'inciis Poloniae ae Litv3niae iunćłis. De 
Polonis nullum poteO fubnalci dubium. Lirva- 
 
nis tum per 3ntiquiora non unius temporis, r 
-, tulU t 
t. 


1 


REGNI POLONI.LIB.II.C.IV. 99 
tum per ulrimum a. 1569. foedus catltum, Re- 
gem iunćłis filis cum POIOIlOrul1l fuffragiis cre- 
:Jlldum cne ("'). Cum pofł Hcnricum Polo- 
ni d ilcordcs, pro 1I1l0 duos dcfignarcnr Regcs, 
haefirabundi Lit
al1i {ilum eonlcnlum poił Sre- 
ph3l1i inauguratIonem diflcrebam't cui ob- 
lequium f tIUlU per Jegmos profitebanfur: 
imperr3to viciffim pro 
i.IO iurc n'gio diploma- 
te Ile in eius diminUtlOncrn cedar, quod li- 
nc' ip'o.rUl
l fil
ragio Rex ciećhiS e!fer (** ). 
EX" pan dl{fenf
onc .PolonoruOl, Sigisl11l/ndo 
I I I. absque Luv3ms regnum deł.lt.l!lU, qui 
tum dCI11UlU acce{ferutlt , cum reglJs infigni_ 
bl/s condccorarus e{fcr (***). In Michaelem 
&. 10anneOl I II. Poloni i:tm eol1tuleranr iuffra- 
gia, Lirvanis aclhuc ambigllis , led Hon pri- 
us Reges dcclarabanrur, quam hi aITenfcrunc 
(**:+-*). 
lOd:td Pru{fos , hi in pac10 deditio- 
nis liwc, Jcu incorporatiollis p,'ivtlegio, facul... 
tarcOl un:. cum regni Ordinibus Regem eJi
cn... 
cli obrinucrum = & cum ipfis abfcmiblls Sigis... 
I1mndus Augufłus, vivenrc parre, Rex cren- 
rewr ius £ilUm laeIi.nn quereb3ntur, quo 
Ut ut
rentur, f
a {uffragia addebanc ( t ) . 
SigisITIundus I. ctImu declarabat, 13lvum e£fe 
PrulTorum ius , quamvis filius fine iIlis Rex fa- 
. ćlus e{fet & fi in pofl:crum eJećłiollcm cele- 
brari coddgerir, .Ordincs Poloniac, anre- 
q. lI31 u ilIam aggrcdl3nrur, Pru{fos de ea cer- 
u?res reddcre, 
 eos pro 3nriqua confuetu.. 
dme, eJ[ P rivileglOrum praefcripco, Yocare 
G2 & 


ol 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_065_0001.djvu

			100 · 


IVS PVBLICVM 


& admitterc dcberc. Qyod dip10ma inter iura 
111ullicipa/ia lerrarlllll Pru1/iae habetur. Src- 
phanus fine Pruffis e1cć1us, poO: inauguratio- 
Ilem ab ilIis Rcx n.
CCptus, cavit, ut pruffi 
perpetuis tcmporibus, cornmuni cum Po1onis 
eJec1iouis iuce uteremur (t*). Rcliquae pro- 
vinciae, ut in caercris, ira ($c eligcndi porc- 
:fiate, Polonis & Litvanis acquawe, emu 
cominuo utu exercuerum. 
am ob rem 110- 
vi Reges in padis [uis convenris praedicanr, fe 
fitffragiis omnium Ordinum utriusquc geuris 
Polol1ae & Lirvanac, Jingu13rumque provin- 
ciarum illis iun8arum, in regium fafiigiulll eve.. 
tłos elfe. 
(*) Commentar. noR. in raBa convcnta A ugu- 

i III. p. 3. 
(**) HeidcDfi. p. 100. 
(***) Heidcnfi. p. 261. 284. 
(****) Zal. Epift. T.1. po 126. 12 7. SS7. SS8. 
. (t) Hiftor. naft. Prua: T. I. p. 83. 85. 
( (fi') Hm. Pruif. T. III. Documcnr. p. 69. 



. XIII. 
Ne autem pro6citCenres ad eI

ionis corni- 
tia redeunrcsquc, in i[inere 111luriam reci- 
 
piant 't aut ipfi aliis infcrant, confoedcrado- 
nes generales providcnt ( * ). Eaedem ve.. 
tant, cum hominibus exteris aut tormen- 
 
tis bellicis bombardisqQC in cleć1:ionis 
campum 


REGNI POLONI. Ltn.Ii.C.IV. 101 


campul11 vcnire, fecus facluros hofies patriae 
dedaranres (U); pro quibus etiam cOlifoe- 
deratio a. 1674. ( *** ) illos habet, qui cum 
turmis milirllribus indigenis ad elcćHoncm, & 
cum bombardis ad vallum in e1ećłionis campo
 
accedere auli [uerinr. Conjoederatio a. 1733- 
iIlis, qui armari
 fłipati antiquo iure a
etTe po
- 
funt, lua vexdla dcmum od Var[avlam expb- 
care praccipit (*Jt.**). 
e) Konfed. gCDcr. II. J S73. 
. Obiecuiemy tef. 
a. 1587. 
. A ći w(zyrcy. Add. c:onfocdcra.. 
lioncs fequentium intcrrcgnor 
e*) Konfcd. a. 1587. 
. Cudzoiiemcow za.. 
dnych. a. 1632. S. Z firony. Q.uod ronfoc- 
derarioncs a. [646. 1668. 167 4. 
. eod. 
I. I 696. 
. Mieyfce. a. J 733. S. A ftrony.' 
firmam. 


(***) 
. Z firony. 
(**...) 
. A:.Gc po przcrzłycb. 


I 
 
 .
 
. XIV. 
, Locus , ubi ante Regis c1
ćtionem (:t">nful..' 
tatnr folfa & vallo c1auditur, habetque [res 
( pona
 unam orientem pro maiore, alte- 
raru n;cridie01 pro minore Polonia, tertiam 
occidcntem verłi.Js pro Litvania. Ibidem pro 
Senatu aedificiul11 ligneum affcribus advcrfus 
; 
 folcl
 <3£ p1uviam tcBum, ła[erib
s velis ob.. 
dućhs, hlbirarium opus, ad Utmm dlum aaum 
excitatun1 Szopa ro)onis di8um. Extra ae.. 
) G 3 difici. 


I, 


'.
		

/Stare_Druki_001_51_066_0001.djvu

			JO
 


IVS PVBLICVM 


dificil1
 c	
			

/Stare_Druki_001_51_067_0001.djvu

			1°4 


IVS PVBLICVM 


ut, . nili po{fet primo comitiorum die, 
Miłrefchalci elca:ionem quam celerrime ablal- 
verer. In comitiis tamen quae fequebamur, 
no
 prius quall1 feptimo die negotium hoc per- 
DCl poterar. Caercrum el1: 'ex generalis de Ma- 
relChalco primo comiriorum die declarando, 
quac alio Joco, ubi de comitiis genera... 
rjm agerur, memorabitur. De Marefchal. 
co in elećlionis comi[iis addo: nullum me- 
m?n
r
 in elećł:ione Henrici I, & quamvis 
JyleJlCtus (**'f.'f. ) l10miner Czarncovium, 
femcntiam ramen cius refie defiirui; in ele- 
ćł:ione S[ephani dil1raćła in partes 
lobilirate, 
pro iis qui Piaf1ul11 voleban
, NIc. Sienici- 
um Chelmenfcm Succameranum verba feci(fe 
(t); diverfis fub elećłionc Sigisn1Undi I I I. 
Ordinum fiudiis, duos 
1arefchalcos t Carpar. 
Dembinium &. Paulum Orzechovium creatos 
(t* ), & in Vladislai IV. eleć1:ione comemio- 
JlC{) de Marelchalco coepifTe, a1iquor diebus 
tum per difTenfum ab[umris ( t** ). Nolłra 
aeras duos in unis comitiis Marefcha1cos vidir, 
Amonio Poninfcio a. 1733. elcćł:ionem A V- 
G V S T I II I. fel icirer finieme, cum prior 
Franc. Radzevius iu alias partes fcceffiffet. 
(*) Zatur. Epifi. T.n. p. 327. 3
8. 334. Oz- 
. naymicnie Kroli 3. 1697. Confi. T. V. p. 978. 
edir. nov
. 
e"') Konfed. a. 1733. 
. Obieranie. 
(*"'''') S. Obieranie. 
, J (..."') Ko. 


REGNI POLONI. LIn. II. C.lV. lOS 


f''''*.) Korona Polrka T. f. p. 279. 
(t) Heidenfi. p. go. 
(t*) Hciden{ł. r. 250. 261. 
(t.*) Piarce. Chron. p. 447. 



. XVII. 
Novus M:lrCrcharcu
, fiarim illr3t per De- 
um & Hmćłam Chrifii crucem, te in officio 
filo fidelem fore, ac diploma ref;iae e1ećłionis 
non rradirurum , nifi legirimo omnil1m & fin- 
gu!orum conJeniu eJe
10.. Cocpir. Ma
eichal- 
cus comirioru111 elećłloms a. 1669. IlIrelUrando 
obl1rin'J'i [cd ali a & quidem ampliori formu- 
Ja (*),' quac 'equenci imerregno a. 1674. in 
brcviorem, qllalU modo mcmoravi, immu- 
tara ( ** ). In clcćhone Augufii I I. volucru.nr 
nonnulli nova m il1risiurandi formuh,m, 1ed 
per aliorum concradić!ionem prior manlir (Ifo**). 
. P . ... 
C) Po rz o1 d ek Elekcyi a. 1669. p. 8. m.'. uyslęga. 
("'''') POWł dek Ekk. 3. 1674. p. 8. tit. Przysi/łgll 
Im. P. Marfz	
			

/Stare_Druki_001_51_068_0001.djvu

			J 


łVS PVBLICVM 


I I 


cum ilIi Senatum, non nHi fub novo M
rerchal- 
1:0 adeanr. Peraćła eius elecho a tribus IC
3- 
tis, uno ex q1l3vis genre, Senaroriblls nuncia- 
tur, qui viciffim roridem ex filo ordine miffis, 
nobilitarem ad fe invirant. Poił acce{fum & 
Jlllltuam M:nefchalci & Primatis {alutarionem, 
hic de quibus agendutU refcrr, concordiam, 
lecurirarem in campo, paCl:a conventa futu- 
ri Regis, exorbitamias, clećłionis accelcra- 
tionem & alia pro rempore commendans ; non 
omiffis qllae a comiriis convocarionis accide- 
fum, & quae kire onmium Ordinum inrcrcl1: 
in quem finem fa quae ipfe ex confili
ri?rum 
fcnrcntia perfecit, Be exterorum Pn.nclpum 
lirrerae Icgul1tl!r. H.
ve
fis ad fuuln clrcululU 
numiis, Marefchalcus mdlces copllira/es, qua- 
tcrnos ex quavis geme nominar. talv
 conrra- 
dicendi faculrmc, fi qui s ex nominans difpli_ 
cuerir, ut a. 1697" alius fubflirui dcbcrer, 
cum uni conrradicercrur (** ). Confłiruimf 
enil11 capturale iudicium, ad difłinćł:ioncl11 
eorum, quac inrerrcgni rcmpor e in Palarinari- 
bus & minoribus tr3ćtibus vigcm, generale 
dićtum, quod omncs ex quoeunquc l'almin3- 
tu, rum exreri , qui in elećłioms. ('a
npo & 
vieinis locis dełinqvunr, ab illo 
Udlcanrllr. 
Vocarur nop 'ninns (ompofitum, .qUl
 ex Sena- 
torio & equcfiri Ordine componItur : prae(cr 
nobiles cnim 
 rres Scn,ltores , ex quavis gen- 
te unus , a Primare lećli afl1dcn
, fimllł Ma-- 
reichalci urr. usquc gcnris, qUI limt iudiees 
per- 


I 


........ 


REGNI POLONI. LID.II. C.IV. 107 


perpcrui , ius hoc cx ftlo munere obrincnres. 
Huius iudicii jam fir mendo in clećłionc Hen- 
riei (*** ) , Jed numerum iudicul1I cOllfoede- 
'"ario a. ] 63 2 . confl:iruit 
 fancirquc ut cx for- 
mula iudicii rribunalir}i iurem, &: iudicia aplld 
magnum Regni M.ucfehalcllm jn civi\cs &: cri- 
minales cauias, eadem qua rribunalilll11 iudi- 
ces aućloritare, cx tCl1tcnriarum pluraliratc, 
dum omnes Ordines congregari, usquc ad novi 
Regis in3ugurationem excrceaUt ("''''Ił''' t Ea- 
dcm in confoederatiollibus 3. 1648. 1668. & 
]674. f. Waruiemy rei to legunrur. COlł{oede- 
,"ario a. 1696. in hoc ad priorcs., &: ultima a. 
1733- in primis ad confocdcrauonem a. 16 74.' 
provocar. Iusiural1dum vero qllod a Senatori- 
bus &: nobilibus, rum:l Marclchalcis JcorllUl1 
prac(łandum, ordinario clećłionis a. 1632. ex- 
bibee ( t), &: fequenres reperunr. Scri.ba 
huius iudieii efi norarius terrcfiris Varravienhs, 
qui iurat [cereta fe non rcvclaturum, haberque 
fulariutl1 , qUólnrum llotarius tcrrefiris Siradi.. 
enfis. Dccretis vero lublcribullt tres iudices 
lUlUS ex fingułis gemibus (t*). J 
(*) Za'lIf. Epift. T. II. p, 3 2 7. 
(**) Zał. p. 340. 
(*.*) Vol. Conił. p. 212. 
(****) 
. \Varlliemy tez to. 
(t) . Porza,dek Elek. ,. 1632. P.7. 8. tir. przy- 
Slęg:ll. ł 
et.) POfZołd. Elek. a. 16 32. p. 5. 



. XIX. 


.
		

/Stare_Druki_001_51_069_0001.djvu

			r 


108 


VI łVS P.YBLICVM 



. X I X. 
Vr autem in e1eCłione oronia tranquille & 
cirra aliorum iniuriam fierenr, fcriprae pri.. 
mułU in comitiis clećłionis Hcnrici Icges ( 4< ), 
quae a. 1632. 311ćłac & iIIulhafLlc (**), ac 
in fcquenribus elećl:ionibus prob
Jtae fucrunr, 
ira ue imerdum aliquid omirrcrcmr adiicere- 
rurquc. Ad has iudicium capturalc in cos qui 
dcliqucrunt animadvertir. Pracrcr leges & 
iudieium capturalc, milimOl marefChalcalium 
fiariones, tum ad ponas comitii, rum alibi ex-' 
cubam. Diffirendum tamen non efi, elc- 
ćłiones hliUd fine turbis peragi , caedes & vul- 
nera, faepe impune inferri, jpfo
 etiam Sc- 
natorcs interdum in dircrimcn vemre, quod 
in tama hominum multirudine vix aliter fieri 
porefi: quid, quod Iiberras gcnris libi nonnul- 
Ja vindicare videtur , quae nunquam magis 
cOllfpieU3, quam imcrregnorum tcmpore, e{Te 
folet. In elcćłione Sigismundi III. comitiulU 
fanguine foedamm 
 acies infłrućlpe & nedifi.. 
ciuil1 Senarorium cxufium (*""1'). In Mich:!.. 
elis, difplofis ad vallum ldopis glandes per 
comitium volabanr, ut Scn3tores & nunrii, 
1a!uti fil3c confiI1mri ad porras rucr

r, qui 
obverfis in fe lClopis non fine ignam mm fedes 
1llas repererc adigcbanrur. Duo in vaUo OCCU- 
bucrunc, unns vulneratus, plurcs extra co.. 
mirium {*łI¥* j. In Augulłi J I. firićłis aeina- 
cibus minae in lnilircs marcrchalcales, & co.. 
Jllirium, ut Rcgni Marcichalcus de iniuri
 
qUCrl 


. 


REGNI POLON I. LIB.I1. C.IV. 109 


ąu
ri necdfc habcrcr; nUdaUll11 vagina fer.. 
rum in iplo numiorum circulo; prope horum 
:M,lfcfch.alcum Ilobilis felopo cxanimatus &: ipfc 
Marefchalcu
 exitio 3cgre {ubmłttus (t ). 
(.) Vol. Contł. p. 2 10. 
("") Porz. Elek. a. 1632. p. r. f. 
("'51) Heidcnfi. p. 25 1 . 2 52. 
(ssss) Zavadl. p. :36. 27. 
(t) Zal. Ep. T. II. p. 3 2 7. 330. H4. 336. 



. XX. 
Polłquam iudices capturales 
o
am Or
ini- 
bus iurarunr & legcs pro tr:mqUllhrare &. lccu- 
ritare probarae, fxorbitantial'um fit mencio, 
quae vox lupra 
xpofira (*). Hac ut ance omuia 
tollancur , neque prius l1d clećłi0.nem &. re- 
nuntiationcm Regis acccdlltllr, cOllfoe1ero1tollU 
ob 3!mO 1587.; (**), p
aecipiUl1t: mt
r qu
s 
r:onjoederaljo a. 1696. eXlgebiłr, ut fiatlłD pri- 
ma comitiorum eleć1:ionis hebdomade fex 
Senarorii, &. 9lIaterni ex lingulis ge;}ribus 
equeHris Ordmis , cum Regni &: Litvaniac 
millifiris Scnacoriis, exorhitalltias corrigercnr, 
&. rerria hcbdomadc coram Ordinibus recita.. 
rent quo omnium conlenfu probarencur (-łU!*). 
Q!.Io'd tamen in eJcćłione faBum non en 
quan1Vis id Ordilles fibi invicem, fide & honor
 
f
opondiLTenr. Idem.
 aliis temporibus acci- 
dn) Ut ab el
6łione Sl
lsnumdi III , ea quae 
emen- 


. 


-
		

/Stare_Druki_001_51_070_0001.djvu

			110 V 


IVS PVBLICVM 



 


emcndal1da , :lut ad novam anre Regis inau
u- 
radoncm confi.Jrilrioncl11, ( **** ) aU[ ad co- 
miria pon inaugurmionem differri debuerinr, 
praercr ea quae paćli.s 
onvcnris Regulll inlere- 
ba mur (t). In fohs clećłionis comitiis a. 
166 9. non pIane frufira [uir opera. Cum cllim 
qllarerni ex fi.ngulis gcnribus Scnarorcs, pr<łe- 
ter cillsdem Ordinis Mini{łros a Primarc nomi- 
J1ari, ac bini ex (iugu'is Palarinaribus, &. (in- 
guli ex minoribus rrattibus a J1l1miorum Mare- 
lchatco 'clLłi nobi'es, in Senatorium concJa- 
ve arcis Variavienfis conveni{rcnr:, poll ali.. 
qllor dierllm dclibcracioncm, exorbitanrias 
nonnullas corrcćłas Ordinibus exhibllcrunr 
qui cum l)rob
tTt:nr, reliq
as emen

mdas ad co
 
mida pon Regls maugurauoncl1l rClCcerum (t*). 
("') Lib. II. c. 3. 
. 19. 
(""
) Vol. Cenił. p. 4 [o. 
. Vulnera Reipubljca
. 
Confoed. fequemes 
. h iż w. Confoed. (69 6 . 

. UpdUui'1C 2.1
. (onfoed. 1733. h iż pod. 
C'*"') Confoed. 1696. 
. Upatrując ZJś. 
(****) Vol. Conft. p. 438. 
. Takie tei. ., 
(t) Porzą.dek Elekcyi a. 16 32. 1648. 16 74. tir. 
Osn
ymienie KroIa. .ł 
et.) Zawadziu!l p. 4. 6. 55. PorT. 
Iekc. :I. 1674. I 
tir. Exorbitancye. tir. Osr aym ieme Kroiol. 


\ 



. X X I. 
Olim eIcćlioncm aut clcć1i Regis renumia- 
tionClD 


. 


REGNI POLONI. LIB.II. C.IV. III 
tionem [cre 
emper pać1:a conventa praece.. 
d
bant, de qUlbus nonnulla alio loco ( "') di- 
x
mus. Ad ea conferibenda, ex urroque Or- 
dmc delegati, al1tequam in Hcnricum li..1ftragia 
conferrenrur . (** ). Srephanns vero iam erat 
ele{łus recunuarusque -? cum de pattis agcre- 
tur .( *** ): qll
e conItIrura , Siglsmunuo l ł I. 
a PrIl11are Rcge Jam declarmo led nondum a 
-Rcgr
i Marclc
ak:o renunt
i)
.d (""'."). In 
elcchone Vlad.lslm I V. lettl a Primarc ad paćła 
convenra terIlI Senarores ex fingulis ucnribus 
quibus nobiliratis Ilomine aliquor Mar
ichalcu
 
J)ulltiorum adiecir. Collaris in eundcl11 Vla- 
dis'aum (uftragiis, lećł:a 'cor3m Ordinibus pa- 
ćla & ab his probata , in quac cum Vladi5:łui 
)
g3ti iura(Jenr, Primas. ipfiuu Rcgem decłara- 
\lIt ( t). Cum cli
cndus cffet Ioannes Cafi- 
nlirus , Inrerrex aućłor crat , ur anre paćła 
Convenra futłragia cxcipcrclltur, led aljud pla- 
cuir OrJinibus, in quorum eon/ciTu prius Pil- 
iła Vladislai IV. reeitata, ue I03uni Cafimiro 
1ervircl1[, emcnd.mdi addcndique li ira vifum 
fucult3tc i!}[egr
. Sc
u
al elc8io, &: potl- 
qUJm noy! Rcg's. leg
n lOlclmi more in paćła 

o.nrcnfifient, PrJ.matIs voce renuruiario (t"'). 
I-hnc co1lfoedera
lo J. I668
 paćłorum conven- 
t?nu1} ante Reg1s nominationem &: dcnuntia- 
tIoneul meminit (t** J: verum in elećłione 
Quae Lecura altero a Regis renumiatione die' 
patta con;enra fcr:i

. coeperullt ( t*** ): 
Ex hoc tempore obunult J ue paćła iIla J Re- 
, gUlu
		

/Stare_Druki_001_51_071_0001.djvu

			112 
 


ł-Vs PVBLICVM 


gum rennntiationem excipercnr , licet confit- 
deratiollei poficriorcs vcrba ex cirara modo COll- 
flederatiolle rcpcrcrem ( t**.u ); elcćło 10- 
annc II I. multi ll1Uratum ordmcm ql1ercrcnrur 
( :1:)' nec non confoedertltio 
. 1696. praccipe. I 
ret ) ut paćta COllVCma {imul cum exorbitan- I 
tiis' prima comiriorul11 elcćhonis hcbdomadc, 
fCripta, rercia hebd0111adc publicc legeremur I 
<*'1-); Primas eriam in elećłionc AugulH I l. I 
monerct, ut pofi pacem exrcrnam 6£ do.. 
mefiicam, praccipua paćłorwucollvcncorulU ra- l 
(io habcrerur (***). 
(*) Lib. I. c. 3. 
(**) Htidentl:. r. 
7. 
(....) Hcldcnft. p. 92. 
- (****) Heidenf.t. F. 263- 
(t) Piafec-. p. 453. 455. BiOor. nonr. PruR: 
T. VI. p. 16. 
(t"') Hift. naft. Pruff. T. VII. p. 34. 35. 
(t'""') Konfed. a..1668. p. 2. 
. naprz.od. 
et*"'*) Zawadz. p. 43. , 
ot (t."''''..) Konfed. a. 167 4. 
. Y nj
. a. t 69 6 . 5. 
Pro fundamento. a. 17 S 3' 
. A Jako. 
(t) Zawadzi p. 4 06 ., 
<*.) 
. Upatruiąc. 
<*"'''') Zalufc. Epifi. T. Il. p. Ha. 



. XXII. 


REGNI POLONI. LIB.II. C.IV. 113 

. XXII. 
Pracrer dićb, in comitio etiam de aliis fermo- 
JlCS incidum, ubi difJircndum non eH mul- 
tum remporis per conrcntioncs fine ol
ni [ru- 
(lu perire. Si Ienrenriarum efi confenfio lex 
JCribitur, fecus dco quo aćłum , aut in n:edio 
relinqui, aut in proxlma poił J10vi Rcgis inaugu.. 
rarioncm comitia djfierri folet. 
3ndo vcro 
prorrahulltur confilw, Ut paud admodul11 di. 
es ex fp,ltio comitiis 
onfiituro lupcrfint, 
monet Pnmas , urget etJam llobilitas ut 0- 
mifTis aliis, ad 
)cćl:ioncm accedatu;; evu- 
firqucres 3. 1669. 111 rumulrum, cum c{fC[ lulpi_ 
cio, eleaionem Jlonnullorum 3rtibus [arda.. 
li ( * ). 
(*) Zalufc. Epift. T. I. part. I. p. 122. 123. Za. 
vadz. p. 2 S. f. 

. XXII I. 
Circumfcribunrur enim eJećHonis comitia in 
t:()llfoederatiollibus certo lpatio, £1ćłumque 
primum a. ] 63 2 . ut [ex hebdomadcs ilIis afli.. 
gIlarentur (*):. quod fequemcs (.'" \ pme- 
ter confoederauonem a. 16 74. repetunr. ,In 
bac enim tempus ad tres hcbdomades redii,irur 
{.-II"'). N?1l tamen ab .lI1no 1632. elećłiones 
1ntra conOlcutum tempus abfolvi potucrut1t 
fed dies aliquot omniulU eon ren fu adiicere nc
 
ccfTc fuit. Solus Augufius I I L ultima fextao 
h cbdo nladis clie Rex renuntiabarur. 
.., 
(*) Konfed. 8. 163 2 . 
. Upatrui
c. 
H (**)
		

/Stare_Druki_001_51_072_0001.djvu

			114 


łVS PVBLICVM 


(*ot-) A. 1648. [668. 1696. 1733. S. Upatruiąc. 
(***) Konfed. a. 1674. 
. Upanui"c. 

. XXIV. I 
EJigirur aurem Rex, vel ex il
dige.ni.s vet e
 
percgrinis , fucrunrque ab ob nu SI.glsmun
1 
Augu(łi, pr
eter Pol?uos, 
crn
al1l, Gall!, 
Irali, MOJeJ, SvecI, Dam, rranfilvam, 
inrcr rcuni c:mdidaros quod nullam natloncm, 
quaJis ilfa fi.lerir, lcg:s ab hoc f
fiigio ar
e"nr. 
In colffoede1 A atione a. 1696. Ordll1cs provldcl
- 
do nc per plllriu11l ambtt;ollt'1Il turbet1t1' .aut t[t- 
fłr
hatlJr Rejpublica., .ad I11clltcm omn
um. fc- 
te Palarinaruum, lI1dlg<:n
s I
llmero c.lIJdldn_ 
torum cximcb:lI1t, & Je. mVlccm fid
, ho- 
norc, & confcicnria o
nrmgcbanr, qUlcllnql
e 
ex civibus rcgnum pcmurus, aut cum nonll- 
J]lJturlls efTct , patriac hofiem habc
c ( *). :Ul- 
timo imcrrcgno a. 1733. nontlUlIl haud allUlU 
nifi vcrutl1 Polonul11 eligi vołcbant, quorum 
tamcn fludium Respublica minus. p
ob:łVitA 
Cacrerul11 indigcnac Piani voca.blllo. 1I1{1gl1J.un- 
tur a bono iI/o Piano CtUSVICCllh, qLH ex 
ruri
ola , miraeulis adiutus, polonorum Prin- 
ccps cvali(fc memorarur. 
(*) 
. Więc iako. 

. XXV. . , 
Intclliguntur autem per indlg
nas, .
UI11 Re: 
gum filii in Polonia nari tum CIVes alll. 1111 
omnibus prildari fucrum' exccpra I03lmis I I L 
( 'fu

 


REGNI POLONI. LID. II. C. IV. 115 
foboJe, a qU3 adeo averfi animi, ut praeci- 
puc proprcr hallc, omnibus civibus adirus ad 
Rcgiml1 dignirat
m pra:cluder
rur. Cum poIł 
obirum Sigismlll1
i. 
ugllfii, ex domo R
gia 
nuIJa lilperdfct vmhs fiirps , fuerunc qUI cx 
civiblls luccelI'orem cOlumendarem , quorum 
tamcn lemcmia neglcćła, iIuo in riliun vcrla fu- 
it (* ). .l\bdicaro Ht:nric?, l11i1juS pro Prin. 
cipe indigell3 lłudillm, 
UI ar
lImcl1tis defen- 
fus cllm alii, regno mmus Utilct1l, demon- 
, .. 
flralI'enr. Fuerunt etl&ł1l1 a łl13I	
			

/Stare_Druki_001_51_073_0001.djvu

			116 


IVS PVBLICVM 


fcius, fupremus regni Marefchalcus & cxcrcitus 
Dux, led ue idcm hoc defuna:o fieret, lex 

. proximo I11cmorata cilvit. 
(>II) Hcidenft. p. 28. 
(**) Heidenft. p. 78.81.84.86.91. 92. 
('I'."') In cenfura C"n.diddlorum fceptti Folonici. 
('**") In Bibl. Po). T. l. p. 421. f. 
(t) Za). EpiU. T. I. p. 488. 

.XXVI. 
Et fimt: quac ci vis elca:ioni obtlent. Pri. 
mum difficile en R
gel11 coterc & revere.. 
ri, qui modo _ int

 ;lcquales & f
miliares fuie. 
Dcindc djfiralut tU1l1110S aemulano & invidia 
ubi Rcgis cognati, praelati aliis, di1?niratjbu
 
& pOIIcffionibus exornanrur. DCOIquc cum 
Regii reditus fidłinendae ID:łieflati non fiIffici.. 
ant, amplius exigitl1r quam . privati patri.. 
monium unde, quod cx publIco dcfit, lup- 
pleri pomt. Habent adhuc locum, rariones 
ąuibus contra civem Archiepifcopus. Gnesncn_ 
fis, Uchanius, in e1ccłione Stepham ułus (*), 
&: quas hifioria 1uperiorum tcmporum con6r- 
mat. 
e') Hcidcnft. p. 78
 
I 
. XXVII. 
Exteri ergo, qui nomen inter candidatos pro.. 
fi[eri volunt, opibus prael1 cnt nece1fc elł, I
C 
ID 


REGNI POLaNI. Lm.n. C.IV. 111 
in regio fiłO:igio egea nt , & facultare ob1igandi 
31ios dd1.iruanrur. Tranfeo vetuHiora tempora, 
quibus LudovicllS ob Hungariam, & łagello 
propter Litvaniam Poloniae illngcndam, pcrpla- 
cuerc. Henricull1 Andegavenfem, amplae in 
Gallia po(feffio ncs , luccedendi in ho
 RcgnU111 
fprs , & quadringcnra. quinqu3J?;inra floreno- 
rum milłia quo vis al1110 In Poloniam importan... 
d,). commenda
anr.. Sr
phano praCcipUUl111110.. 
melUum Tranhlvam3 aftcreb
u, undc miles &: 
pr'clmia exfpetłabamur: &. qui codclU temporo 
1>. .Iximilianum Caelarem, Regem filUlU volc- 
bam non modice lolicitaballtur, quod tOt Re- 
gnor
lIn & Principamum Dominus c{fct. 11,\ 
clcaione Sigismundi I I I. non poOremum erat 
argllmentum, qllod SlIcciae hacres, duobus 
rcgnis nłiqmmdo imperamrus. Fridcricus A
- 
gUltus Saxoniae Princeps Elea:or, pracl:ttus 3h- 
is rea:e, ąlłod plus in regnlllU co,?fcrre qU31!1 
ex ilIo recipcf(
 pofTct: cuius menta non n11- 
nus de omni Rcpublica, quam beneficia erga 
privJtoS, in F I L I V 
 transm1crum Reguum. 
de qUO eadem fidllCIa, quae bonos civcs 
tamum 3beLlut defiirucrir, ut potius omnium 
exfpcćhrion cm , quae tamen rnagna erat, longe 
vicerit. 


. 
. XXVIII. 

c autem ex candidaris alills c1igatur, niłi 
ROIl1uuocarho1icus, leges fanciunt. lam 3. 
J 58.9- bulla Sixti V. Papae incerdixir, alium 
rcclpere R.egen1, quam vere catholicum, & ab 
H 3 I\rchi
 


-
		

/Stare_Druki_001_51_074_0001.djvu

			JJg 


rvs PVBLICVM 


.. 


Archiepifcopo Gnesnenli renunriari, qui lit 're.. 
1igionis dubiac & 110n Jl1anitcfłc catholiclls ( * ). 
Cum codem anno in comiriis, de modo elca.io.. 
,nis regiae omni rel11pOl'C fCl'vando, fruiha
.. 
gere
rur, volcbar ArchicpilCopus Gncsnenhs 
1cgem de Rege, Qui catholicac R0l113naC reli.. 
gionis cCfcr 
 crcando; Jed vifiłm fllprcmo 
Regni CanceJlario ZmTIofcio., fufficerc, fi filI- 
tem c:Jtholicus lCribercrur, cum pcr cacholi- 
cum, qui Rom:lt13C religionis, imelligarur (-11\1-). 
Poił annos oćłoginra in exorbittl1ztijs lub elca.i- 
. one !\'1ichaclis, primo loco polirum, Ile alius 
qWlm Roman'ae onhodoxae rcli?;ionis carholi- 
cae Rcx cligarur ( *** ): qu?d Regis i
l ius pa- 
dis convcmis in{ertum, &. 111 [cqllClltlUl11 Re- 
.gum rcpctirutn (*11*). Tr:mfiit iIla Icx in 
confocdcnJtioncl1l generałem a. 1696. Ut futu- 
'rus Rex lic verus carholicus ROl1lanus (t) 
praccipienrcm: qU:Ul1 cum IlonIlulIi in proxi- 
mo inrerregno dilarare ve1lenr, ut Rex patrc 
& m lcx de 
Regc Rom<1nocarholico cIiaendo rcccntJor, u- 
fu
 ramen, qui pro lege ;on fc
ipra 
abendus, 
fUlt perpcruus, ut non alius mfi eahs ekćł:us 
lit. I:uie quidem rumor poił Sigisłl1undum Au- 
g
(łum , acli quidam per ru n1Ulc UIl1, Sra- 
nIslaum Safraniecium CafłeJlanll111 Biecenfem, 
ex praecipuis Luchcnmis UDum, rcgno prae- 
ł. hcerc 


REGNI POLONI. Lm. II. C.lV. 119 


ficerc vcIltnt; u'd pIane rumor ruie '.. c
rc
 
3uclorc dcfiitutus ( t" ). Q!lam :mXll ahqm 
de St(.'phani iam cłcćłi religiol!e fucrin
, & 
quomodo Jcrupułułl1 omnem iple exen
c!.It, 3- 
lio loco mcmoravimus (t**). Slglsmun- 
d\lI11 parer IQ3ł1lles , . Sveciae Re
, i
 fpem 
rcuni Poloni carhohculll cducan volult, & 
ql
 po(ł Sigi;mundum Regcs crcari, non 
Ii- 
atu nili il/alU rcligionem profircbanrur. Hmc 
colUra Mofcorum Principem, qlloties i? IlU- 
lUero candidarorum habebarur, pracreI' aha, & 
rcligionis diverfiras alleg.
ua fuie. CU!l1 p
fł 
Michaelem, Rex Dmuac pro fr
ere Geo
glo 
rcgnum per
tcr,' erat imcr r3tI
mCS 9 u !bus 
commcndabarur, iplum a carh?hca rchglOne 
non 3bhorr«re, camque qllp mmus amplećl:e- 
rerur non rccuf:ullrum, cum & Romae lummo 
Pontifici rever
ntiam cxhibuilTet (t*** ). '.1\ 
rodcm interregno, Carolo Acmi]io Elećłons 
Br, ldcnbllrgici filio, alicna qu3c co]ebat, fa- 
era -ob fll cru m 7 non 
dmi{fo remperameC1
o, 
quod Epifcopus Cracovle(
fi
 &: ProcancclIanus 
hlggcrebant,. ql!odqllC ahb
 (t****) fidem 
Pufcndorfii feClltl , expofunTIus. Morwo 10- 
Bnne III. in FridericUI1l Augu(łum, Saxoniae 
Elctlorem Lurheranum olim, rum denllłll1 
fuffralria c
llfercb:mtur , cum quod carholicllS 
cerce bconfiarer : qui criam in paćł:is fiłis con- 
v
nris (t) promifie, fe in ha
 rcligione o

i 
vua PCrfhrurum, fccus eIedlOnoUl fuam UrI- 
tam vcllc. 


H4 


("') AfUd 


- 


....ol
		

/Stare_Druki_001_51_075_0001.djvu

			120 


IV S PVBLICVM 


(*) Apud Z
alafl. lur. Reg. Pol. Tom. r. p. S S
. 
("'ol') Heidcnft. p. 285. 
(*.*) Porz
d. Elek. 3. 1669. tito Exorbitancyc 
. 
Rc
 Catholicus. 
(****) 
,Lubo d
wne. In padis Augufi.i II. i. I. t 
(t) . S. Pro tundamC'nto 
. 
(t*) Hcidenft. p. 28. 
(t**) lo commcntar ad pada conventa' Augu- 
tU III. p. 7. . 
(t*
>\') Puf end. de reb. Frid. Vill1. lib. XII. 
. 73. 
(t*"""'*') In commcnł. ad P. C. AuguO:i ilf. p. 8. 
e:&:) 
. l. 
o 
. XXIX. 
mncs autem candidmi campo abcffe iubeo.. 

u
. Sub 
Ie
ioncm Henrici monuir Z:unoi.. 
CILJS,. ut mdJgenac qui vellenr fiIi radonem 
. habcfJ 7 ad modum legatorum exterorumPrinci- 
.. .tJd m lecederent 
 quo liberius cenferi po{fet; 
H9ue ab ommbus comprobatum [uit (* ). 
l.ne aeg.re rulerunr Ordines, eum Regius 
PrJllccps Idemque regni eandid:JtlIs, Vladislaus 
i: 1.63 2 . clcfłionis comitiis modo in
hoatis V ar
 
aVJam ve1lJ
c
 ('ł'* ): (5{ lIC idcm m polłerum 
li
r
.t, pn
ls 
olł inauguratio
em iIIius co- 
mitlIs lege lancJtLuu, ut candldatus regni a 
loco (5{ c0!1feLTu clećłionis a
fit . (***). 10an.. 
nes 
a
mlrus., n.e P?11: abdl.cauonem fua prac.. 
fcnUil hbcrcau fuflraglorU1l1 111 ele8iolle office- 
) ret, 


....... 


REGNI POLONI. Lm.II.C.IV. 121 


rct, promi1it fe longius a campo futurum 
(-
"'''), qui etiall1 antc comitia, cx Polonia pro- 
ficlfceb3tur. Nec Michaelis & Ioanni
 excm.. 
pla obfiam, qui ambo praefenres c1cćH, quo- 
rum tamen ncurcr Je candid:Jtum tlllenlt, fed 
iIIe calu, & pracrer om nem exlpCaationem, imo 
invirus; hic fi regno non ałienlls, occultis ami- 
corum Iłudiis, dum pablu conrradicit & Con- 
deum Principcm nlo Juffragio praeferr, in re- 
gium faHigiulll evchebanrur. 
(*) Heidenn. p. 28. 
(**) Piafec. p. 448. 
(*"'*) Con{\it. a. 1633. p. 13. tił. Candidatus. 
(****) t'chwała Scyrnu I. 1668. p. 4. 



. X X X. 
Cum ergo candidaci ipfi praefcntcs regnum 
petcre neqllcum, neceffe en, ut id, fivc extra:. · 
nei five indigcnac fint, per legatos fi8t : qUl 
lUo
 a mone Sigisl1lUl1Cli Allgufii in fingulis in-I 
tcrregnis obtilluit. Si c:mdidati funt indige- 
nac oratores ex civibus )eguntur. VJadisla- 
Us Sigisllluudi 11:1. filius, ad Ordillum confe{fullt 
rluos Senatorcs & qlłosdem cx l1obiłit3tC miłit, 
ąuihus ut 311
Umor effcr legatio, qU3tllor Viadis- 
lai fratres fe- iunxerallt ( * ). Nominc Ioannis 
Cafinliri pracrcr nobiles, tres Senarores, ac 
pro frat;c Caro)O Fcrdinando, qumuor Semito.. 
rc
 & nobilcs nonnu\li udcram (**). Nec 
IUlnw ab exterOrU1U Principwn lcgati$ indige.. 
H J · l1ao
		

/Stare_Druki_001_51_076_0001.djvu

			2 


IVS PVBLICVM 


J 


nae cOl11mcndari folent: quod officium Vla- 
dislao, Papa & Caclar (*J!:ł: ); Ioanni Cali- 
miro, Cacfar, Rex G,Jlliae, Regina Sueciac, 
& EJccłor Brandcuburgicus (*h*), praelłitc- 
flIm. Pro Iacobo, IOaIlIlis II I. fil io nam ma- 
ximo,. 
()Ius. CaeJaris or.uor vcrba fccit (t ), 
cum lpfe nllfi(fct ncminem. Id łi ng;ula re , 
quod ance elcćlioncm St
phani a nobilitate duo 
jndigcnac Scnarui comfficlldati ł quorum ncu- 
ter rcgliulll voluit ( t'" ). 
(*) Pi:afec. p. 450. Hift.::r. neGr. Prurr. T. VI. 
p. 15. 
(*"') Kocho\'. Annó1l. Clim. I. p. 73. 75. l:łifipr. 
naft. !--rul( T. VII. p. 3 1 . 32. 
( "''''''' ) P '"r. 
IaleC. p. 45 I. 45 z. 
(*"'*"') Hiftor. nott. PoJ. p. 169. 
(t) 7011. EpiCt. T. H. p. 347. 
J (t*) Heidcnft. p. 9 1 . Bie1f. Chr. p. 7 2 4. 



. XXXI. 
Q!lOd :Id 1egatos ex re ros , non licebat iis e- 
Icćlionis tempore VarIaviac degerc, mulro mi... 
nus in campo vcrfari, led łolebmn iplis in 
oppidis & p:lgis vicinis hofiJiria affiJ;nari ad- 
diri"i criam ex llobilitate cufiodibus, q:łi ob... 
fcrvarem, ne commcrcium cum iis, Qui in 
campo, fovcrcm, aut aliquid, quod libcrac clc- 
lłioni officcret, molircntur. In comiriis cle- 
dionis poił Sigisl1lulldum t\ugufium, orłłro
 

 res 


........ 


- - 


REGNI POLONI. Lm. II. C.IV. 23 
res 
rincipum, perorata Icgatione, ex Seni1tus 
co
JultO in loea llbi affign
ifa, Nuntius Papac, 
CUIllS pracłcntiam ferre nmlri 11Olcbant, ante 
SCl1atus decrctum fponrc Squcrncvicios, fe... 
cefT
runr (*), ut ibidem, donce pcraćła e- 
le0:10, mancrent. . AnreQuam Vladislaus IV. 

hg
r
tur. ' C
cfarrs & Regis Succiac leg
ui, 
111 vllhs Clrea VICum Volanl finem comiriorum 
cxfpećbrc rogati. CacJaris tamen orarori 
poił pau
os di
s fuit conCCffUtll, ut ad palati
 
um rcglllm luburballul11 Iazdovum rranliret 
( *111- ). Morem anriqvum, COl!foederatio 3. 
1668. ( "'** ) Prim:ui commendat , & 3. 
1674. (****) repC'rit, :mniveroI69 6 .(t) 
. exigit, . ut oratores extcri fe ud priores COIZ... 
flederatlones componant. Ulrimi inrcrregni 
focdus voluit, ut legari duabus ante elcćłionis 
comiria hebdomadibus VarfilVia difCcderent, & 
1upremus Rcgni Marclchalcus ilIos moneret, 
quo tum novi tum :mtiquorum fcitorum rario- 
nem habercllt (t* ). Idem foedus ( t**) 
nobilibus Po.lo.nis,. qui fua minificria lcgaris 
addixerunt, ItllUnglt, ut cx corum familia cxe.. 
ant, ni iure iuffragii in clećHono cftrere velinr. 
Confiat ramcn, i
l11. inrerregnis aliquor, lega. 
! tos exrcron
m. Pnn<:lpum per omnc clećłionis 
.. .. tempus VarłaVJac & m fuburbiis rnanfiiTc. 
(*) Gratiani vita Commendonii lib.IV.c.1 I. 
(**) Piarec. p. 452. 
( "'*. ) r.' 

. A iż lUl'pommul. 


(."''''ot) 
.
		

/Stare_Druki_001_51_077_0001.djvu

			J24 


IVS PVBLICVM 


e"''''*) 
. A il fupponimus. 
(t) 
. 
ieyrce ELkcyey. 
(t"') 
. O oddaleniu śi
. 
(t"'*) 
. modo citato. 



. XXXII. . . 
Dics & hora quibus :1Udic:ndl legau 
 3b Or- 
dinihus confiiruunrur , quod cum a folo Sena- 
tu olim ł
lć1:um videarur (.), iam nobilira.. 
tis l1umiorulll conlenlull1 requirit. Ancc Mi.. 
cłwclis ele8ionem, numiis rog:ltis, num.a
di- 
enclus Papae orator, hora fccund
 poił mendlcm 
fcC]ucmis diei placuic 
 nec ItlI11US ad cos de 
tempore caetcris 1
.,?;at1s dan
o relanun (*If-). 
Cum Jub Augu(1i I I. elcćhoncm, conlcn... 
JllS elfct, ut certo die Numius l)
pae ad.. 
mirtcrcrur , maioris Poloniae nobllcs ad- 
iecerunt condiriol1cm, ut prius comroverfia 
de inrc patronarus regio componcrcrur (-1(**). 
Inter Jc
atos ccrtus ordQ fCrvat ur , fitque ini- 
tium a Papae Ntłnrio, quem Ca,:l
ris, hunc 
Rc
is Galliac legarus cxcipit, eUI Ja!TI Impcrii 
Ruffici or:Jtor vi" cedcrct. In clethonc Hen.. 
riei, noluie legarus Hilpanus. audiri , quod 
Gallici fibi praclati ( -***). Hl11c cod cm tem- 
porc, pon Gallos admiITus Sue
lIs, cuius 
Regis Icgati in clcl'łione Sigisł11Undl I I I. :Jcgrc 
tulcrunt , comradic1ione cd an . 1 .l'rincipis fili 
rlignirarem tuentcs, Cli m, polłfJdIe q1l31l1 Mo.. 
f(:iellS 3uditi (t ). 1\. 16 32. ob tardiorcl11 
legaci CąeWrci advclltum, Succicis, ancC'q1l3m 
CaefiI.. 


....... 


REG NI POLONI. LIn.1I. C.IV. 125 


Cacf.1reo porerat, tcmpus conlł:irurum fuit, 
qui tamcn lupervcnicns, codem fibi adeundi \ 
Ordil1Cs dic copiam fieri percba[, qui Succicis 
rlmus, ut hi vel pracfcrri Cael:lreo, vel in 3- 
filitu diem rciici dcbcrcnr , cum codclU audiri 
I'Icquircnt, ncutrum :!urem fine aliqua iniuria 
iicri poITe Orclinibus vidercrur. Sed opporru.. 
ne 	
			

/Stare_Druki_001_51_078_0001.djvu

			120 IVS PVBLICVM 


cum Ordinibus agerc , quod ante Stcphani e- 
Ic8ionem 3ccidie, cuius Iegawrum .llecr Ge- 
org. Bla1ll1rata cum il.l .via aeger dc
iner
tu
, 
aIter MartŻ1l1LS Berzevtc11lS, quae fibl a PnncI- 
pc fuo mandata, in SenarUlll mifir ( t**** ). 
Neque hoc o
li
tendlłm,. in S

islI
undi III. ełe- 
{lione, C:ie/ans, RCglS HtI pallIac., &: J\u- 
flriacorum Archiducum oratores, qUI eadem ex 
cauIa vencrant, ulIa [ui{fc adn)J
ros, horumque 
nominc Epiicopum OIo111ucen1cm vcrba fecif- 
fe ( :ł: ). 
(*) Hcidcnft. p. 24. 74. 256. 
("*) Zavadz. Hift. arc. p. 8. 13. 16. 
(**.) Zalufc. EpHt. T. II. p. 339.343. 
(**"'''') Hc:idenn. p. 26. 
(t) Heidenfi. p. 256. 
(t*) Piafec. p. 452. 
(t*"') Zavadz. p. 17 - 20. 
(t"''''*) Zavadz. p. 15. 17. Za). Epift. T.I.p. U
. 
(t....**) Heidcnft. p. 75. 
(:I:) Heidcnft. p. 256. 

. XXXIII. '. 
Tempus, quo audicndi , 
Cg
tIS mdicatur, 
& ipii in confc{fum Ordinum I(1Vle
l
tur. Cum 
ante Stephani clcclioncll
, J1?bduas aIiquoc 
ex fi!O lJumero, minori Mc:>lcorum legato, 
GOllie, vulgo dieto, qui iplunl adducerent J 
obviam 


........ 


REGNI POLONI. LIB.n.C.IV. 127 


obviam nufilTet; arguie nobilirmcl1l Scn:Jrus, 
quod honor novus, nec ullius Chrilłiani Princi- 
pis legaro habirus eOce (*). 
ed non I1IC- 
minerat Scnacus, imerregno pof1: Sigisll1l1n- 
dum Auguf1:um, tresEpilCOpos, tres Sen mo- 
res jaeculfl.res, 
 .ł'rLleci.puos . ex nobilirarc, 
Papae numilllll cx hus a
dlblls 1
1 
al11plln
 dc- 
duxilTe idemqllc officIllm CaclarIs oraronbus, 
a Palati:lo LlIbli
]cnli , & Cllłellano Gcdancn- 
fi ( "'''' ) pracfiitul11 fu i £Tc : ljllOU rcl iqlloflłm 
Principum Icgiltis, aut ab iisdem Scnaroribus, 
aur ab aliis, procut dubio COl
tiĘif
c videmr. 
Legaci Vladislai , imer 9uOS prll1.1l. Jpfius 
an- 
did.lti fnures crant, C]UlqllC a
dm .lnte ahas, 
ex Senatu EpiJcoputU Cuiavicnlcm . dcdll
'ł:orel
l 
habuernm, cui proccrcs, honorIs c.mla, 1111- 
litcs lu os tlipatorcs addidcram . (**"*). . Ame 

leC1ionem Michaclis , duo Epricopl, lcx Pa- 
Jarini, totidctU cx J1obilirarc, qui !).lp.1C Nun- 
tiulU addut'crent; 3C cx cadcm caula, Se- 
ł1arorii non minus quam cqucltris ordinis ad 
Cae{aris IcgatulU m i lIi , imer quos [amen nul- 
Jus [uie EpiICopus (**"'*), qui lblum Numi- 
luu Pilpae adirc lblene, darumquc id [rarribus 
Vladislai eUlu ad eius łcgaros Cuiavicnfis 
PracluI fe' conferrer. Brandenburgici lev;aei qui 
in cIećlione Michaelis pelt Caeiaris erarorem 
3llditi eodem modo admiffi ( t ). Cum 
Auguftus I I. elif;cndus e£Tet, Numius Papac; 
Epifcopos Płoceniem & Kiovien/em, ae Pa- 
latinum Polocenicm, & tfes equet1ris ordinis. 
, dedu-
		

/Stare_Druki_001_51_079_0001.djvu

			128 IVS PVBLICVM 
dcdućłorcs habuit, ut: ex fingulis gcntibus 
iinO"uli Scnatores & nobiles c{fcnt (t*). Haec 
dcdudionum excmpla hifioria mcmorat, e.( 
'1uibus conficitur, non {btos aut cum liIis tan- 
tllm legatos Ordines .1ccedcre, [cd adeffe 
itlis Rcipublicac nominc, qui comitcQtur. 
CO) Heidenfi. p. 76. 
(*"') Gratiani vJta commcndonii IV. 10. II. 
C"''''''') Pi:łfec. p. 45 0 . 
("'''''''''') Zavadz. p. 8. 14. Zalufc. Epift. T. J. 
p. I I g. 120. 
(t) I'ufend. de reb. frid. Vilh. L. X. 
. 87. 
(t"') 7aluCc. Epi£ł. T. II. p. 344. 



. XXXIV. 
Legaci inrra .comitillm , lIbi Ordines con- 
fultam :mcliuntur, quo rhcda vetłi dum Varfa- 
via tcndunt, frc(jllens nobilit:ls armata {ub vexit- 
lis ad viae utrUł11QlIe latlls confillit ,ut in e1ećłione 
Michaelis , fiIb duoclcfcxagima fignis ultro duo- 
dccim mitlia Papac Numio, & ID3jC?t nume... 
fUS fub oćl:ogim3 oao vexi1lis, CacJaris lega... 
to hunc honorem h3bui{fe dicantur: Nuntium 
eriam CCIltum & viginti rhcdac amccedcrent 
(* ). Pro ya
10 comitii, pr?c
ru.rn milit
s, 
armis, vexdhs cxpanfis, conc!nclltJbus fig ms , 
advenicmes vcncramur, 
 
ngrefTos Mare- 
fehalci rcgni & Litvaniac cX
lpJ
mt (**). Cum 
a. 1 6 3 1 . VladisJni regni candldau fratres, lega: ł 
u 
, 


REGNI POLaNI. LIB.II.C. I V. 129 
ti accederenc, Prima s emu univcrlo Senatu 
ad. portam cOI
1itii occurrir ( *
* ), & in dc
 
ćb
)I1e Augllfh II. Nunrius Pap,le, pracrcr M
- 
rc1chalcos , a duobus EpiiCopis lalutarus 
(*M*'ł' ): qui ame Hcnrici clcćłionem (olos 
Mare
chaleos. obvios habuir (t). ' EideIU 
NuntJo, con(urgcnr
 [Oto Scnatu, Primas paf: 
fus al/QuO( occurfIr, dCduei[Que in locum 
qU
1ll incer ipli.1m &: {\rchiepikopUI11 Leopoli
 
en1cn.
 '. . aut hoc ab{enre,. proximul11 digni- 
t:ue 
pl
COpLlIll habct (t* )'. A. 1632. fratres 
Vladl
l	
			

/Stare_Druki_001_51_080_0001.djvu

			-130 tV S PV.BLICVM I 
(t***) Zav!\dz. p. 18. Zal. Ep. T.1. p. I 2 I. Fiafcc. I 
p.45 0 . 

. XXXV. I 
Ąucliuntur lc
ati coram Ordi.nibus Cilb cli?, 
quo d olim fccus erat, cum fibl mandata,. 11- I 
10 loco quo Scnarus habcbarur, 3dfia.I
[)bus 
. nobilitaris nunriis pcrorarcnt; q
lOd c
 .1IS pa- 
tct, quac de Hcnrici, . Stcp
al1l & 
JgIsmlU1
 
di I I I. elcćŁionc perlcnpt3 funt (). Sub 
Vladislai IV. clcc1ionem, primull1 Sena£Orcs ex 
fuo acditicio ad audicndos Princip.Uln 01"3£0- 
res in apcrrum fe conr

ifi.e,. & Jł1 formam 
c'rculi contcdi{fe 1l0bIhbus clrcLU
flłfis, me- 
J
orantur ("'. );' qU! mos durat, f
dctqu.c in 
humiliori fella antc Jupr
mos Rcgm 
 LUV.i
- 
niac, nunriorum Mnrefchalcus? ur 111 aIns 
comitiis. Sub cJcćłioI?cm A
Jgll
l II. umbracu
 
lulU adver[us folis radIOs l>runau erat pofiuuu, 
ł)uod minimc rulic nob!litas, uc eti
lll lablo: 
novius Lomfcnfis poclllaror, lcgan Cae{;uel 
fermonem iurerpellarcc , l1
q
le dcfiHcr
c, 
ł)1I3m 
"norum efTct, quod CIVlUU1 aequahta- 
tem offcnderc vidcbarur ( **
 ). I 
(*) Heidenfi. p. 24. 27. 75. 7 6 . I 56. Glatiani J 
vit. Com mend. IV. 10. 11. 
(*") fia[ec. p. 450. Zavad. p. 8. 12. Zal. Ep. T.I. I 
p. 119. T. II. p. 344. 
(*"*) Za). Ep. T. II. p. 347. 1 

. XXXVI. 


REGNI POLON I. LIB.II. C.IV. 131 

. XXXVI. 
Lcg:ui admiffi exhibent Jitteras fidei, hodio 
auas, Senatorio alreras, alteras cqucfłri or- 
.dini, cum olim unae Jil{łcccrinc (* ), & 
dLwrum prima menrio in clcćłione Michnc- 
lis fiac (*"').. Litteras ad 
cnanl[-ł.ł, magmis 
Rcgni Sccrctanus, 3ut 
ctcrcndano
ul1l alter, 
3d nobilit3tcm, M.1refchalclls IU1lltlorUt11 rc- 
ci£it &. qui reccperunt alta voce !cgunr ("iI**): 
£lCtu:nqlle rcvcrentia in Papam, ut eius littc- 
ras Marcfchalcus, in comitiis clećlionis Mi- 
chadis , nudato capire recirarcc (*n*). In 
iisdcll1 comitiis, Caehlris legarus , monims 
privarim a Primnte,. public
 litrcras 1l0!1 rc
- 
clidie quia Serclli/!illltle urulus, RClpubh- 
cae h
ud adfcriprus erat (t), quo d vocabu- 
lulU Ordines, quafi Reipublicac deberemr, tUI
1 
prilIlum dcpotCcban.t. Ipli in c1
ćłione HellrI- 
ci, fuum rq
num mclytl/m nommavcram. .111- 
tcrrcgnis po{ł Henricull1 & Stephanum 
 tItU- 
Jus Screniffill13C Rcipublicae non occurnr, nc- 
quc aegre fercbanc Ordincs, cum Regis Sveci.łe 
legari dcfunćl:o Srcphano Sigismundlltl1 
comm
ndantes , RcmpubIicam, uullo hono
 
ris cauhl additO nomine, appcllarcl1r. Eodcm 
modo vocavit Rcmpublicam Joanncs Cafimirus, 
Sigisltnmdi I I J. fililIs , cum pofi parrem , Vla- 
disl
Ulll fratrem Ordinibus in Regem commeu- 
daret, &- Primas in fua rcfponlionc Rempnbli- 
cmu, fine ullo in honorem cius verbo dixit, 
(UlU Vladislaum & fratrc
 Sercniffimorum ho- 
I a nore
		

/Stare_Druki_001_51_081_0001.djvu

			13 2 łVS PVBLICVM 
norc dignarctur (t* ). EJeć1:oris Brandcn- 
burgici onnor, primus, qual1£um kio, in clc- 
ćłio.ne Ioannis Ca li 111 i ri , RcmpubJicam nomi- 
navI[ Ser
nitftl:nam ( 
)f.* ), cuius cxcmpJull1 
contra alIos ll1111US fervlre potcrat) qllod E!c- 
ćło
 ob Pruffi31ll regni cliens, Rcipublicac 
Jn3lorem culrum debebar. Exrcrni ramen 
Principes, qui ad Michaclis e!ećłionem Icga- 
fOS miJeram, in liJis lirrcris Rempubliram) 
Scrcniffimae cognomenro colcbam ( t"**). 
Primarem aJiquanrum ramen offendic, qllod a 
Duce Lorharingiae inrer titulos fili mcmio [;1- 
ćła non dTet (t****). Ipfe Caefaris !cgarus 
in orarionc fila non omifit, Rcmpublicatll Se- 
reniffimam diccrc (:1:). NihilomimJs rem- 
pore clcćłionis Augufłi I I. lirteris Cacwris 
inclyrae Rcipublicac (itulus inlcriprus erar' 
quam ob rem nunrii inrerccffcrunr, quo minu
 
Ic
crcntllr , pofłularumqllc a kgato, ut, fi 
audiri vcllcc ) Rcmpub!ic
1111 Scrcniffimam in 
fua orarione voearer. Allcg:lbar legatus anci- 
quuITI eumqlle perpetuum morem, quo inclyrae 
vocabuJułU obrinuifTc:t: eui re'pondebatur 
Rempublicaluluo cirulo fponce carcrc voluilfe' 
quia) ut kripro promiferar, Rcg em cx Au
 
flriaca damo non elegi(fc{) fcd rcddiro 
ob Jiberarał11 Vicnnam hoc fcripra) ad 
u(ilł11 vcrcris dmli rcdii(fc ( :1:* ). Qyac 
racio vix iIIis fufficiet, qui in aćłls (uperiorulll 
tcrnporum v
r.erem illum ci!"ul ul11 . f
lIfira quae- 
fivcrunt J villls tamen in ea acqUlc1cere Cacfa- 
ris 


REGNI POLONI. LIB. II. C. IV. J33 
f.is J
g3tuS, & in oratione fua Rel
lpublicam 
lacpllIs Sercn}ffirnam appcllavit (*"'''' ). l)er- 
p}acer ergo h p
L!cmiffis fblitis ritulis, Primas 

l'llatores , (j ordo eqlleflris Sereniffiiuae Rej- 
pub/iclle nominantur. 


(*) Grati:mi vita CommcDd. IV. 10. Vol. Conft. 
P.249. Piaf. p. 45 2 . 
(**) Zavadz. p. 9.20. Zal.Epin. T.l.p.119. 12;'- 
("''''*) Zavadz. p. 9. 20. Z.al. Ep. T.I. p. 119. 122. 
T. II. p. 344. 347. 
(****) Zavadz. p. 9. Zal. Ep. T. I. p. 119. 
(t) Zavadz. p. 14. Za I. Ep. T. I. 12 I. 
(t"') Commetlr. noft. ad paBa conv. Auguni Uf. 
p. I I3. Pidfec. Chron. p. 45 I. 
(t"'''') Pufend. de reb. Frid. Vilh. L. III. 
. 27. 
(tu.) Zavadz. r. 18. Zal. Ep. T. J. p. [2 I. 
(t"'....) Zavadz. p. 20. Za!. Ep. T.1. p. 122. 
(:1:) Zavad. p. 14. Zal. Ep. T.I. p.IZI. 
	
			

/Stare_Druki_001_51_082_0001.djvu

			134 


IVS PVBLICVM 


fpcl'1anda eommodis. Papa ne ulli offieerc vidca- 
tur , p
crumquc gcncratim Prineipcm RomanUlll 
cath?hcumcol1uucndiJrc lolet, anno £amen 16 3 2 . 
publIce Sigismuncli I J l. filiutu naru maxituulll 
V.lad
sJa
lIn, aliis pmefcrebat (* ): & pofi 

hIdlsl;H J V. monem, aućłor erat, ur alter 
("JUS frJtrlllU Rex erearerur ( ** ). Lc- 
gad Jacina lItuntur Jingua, Quac illxra patriatu, 
in Polonia .publica elł, qua per Jcgcs ( ..... ) 
cum Cxtens agcnclum. In cIeC1ione Hcnriei 
Cacl
1ris legatus Rqcllbergius qui iplc Bohc
 
mus, bohcmice )ocwus (***
), gratum forc 
crcdcns, fi Jiugua, qllae PoIonae per candem 
matrem foror, utcrctur. Cum Vladis)alls Si- 
gisnułI1cli J J I. filius regnum peteret, frarer c- 
ius loannes Calimirus orationcm pro co poloni- 
cc eoepit, quam Epilcopus Premislicnfis cadem 
)ingu:1 conrinuavit & finivit (t). Solcm Icg3ti 
fibi manelara aur mcmorjtcr eliecrc, alit Icgerc, 
pofieriusquc apud Cacfaris oratores ulu obtine- 
re fcnur (i"'). Audiuntur ab Ordinibus fi- 
lemio, qlla)e in tanta corona c{fe POtel}' Cum 
ante cleaioncm Henrici, . Papac Nuntius, pro 
fua rcłigione, & ddcribcndo qualis ereandus 
clfct Princeps, nimius viclercrur JpfU01 Sen do- 
miricnl1s Palatinus intcrpcJlavi
, mcmineric 
Icgarum non eonfiliariulU vcni{fe, 1l10ncns. 
Q!łOd adco eommovir Rornanocarholicos lit 
quidam manu01 capulo acinacis 
dmove
ent, 
muruacquc caedcs mctucrcnmr: led modcra- 
tione Nu11tii rcdiit filcmiul11 & tranquilli- 
tas 


REGNI POLONI. Lm.n.C.IV. J3S 
tas (t**). Interp
1Jatum a
 uno cx nobilitato , 
led altcrius de caufa Cacfans oratorem, fub e- 
lećl:ionem Augul1i II. 
. X.XXV. 
ićłum. . In 
comitiis elećłionis Stcphalll, I?U.CIS Ferrar!en- 
1is lcgatus fuam lcgationcm fcnptsm exhlbu- 
je, qLlac l1
til11 publi
e lcćł:a (t-lt**): A. .1697. 
C,Jd:lris onuor, fcrmoIlC filo £inno, In co- 
dem conlelfu conclitioncs, qmbus pro Iacobo, 
IOaIlI1is III. filio, rcgnUll1 3mbiit , typis ex- 
prelTas difiribui c.uravit ( t il *** ). Qpod anto 
!u<łI1tJis I I l. clcćhoncm, forum eandidawrum 
nominc, qui publice r
f;num p
tebant? . fiebar, 

 in cł.cćłione AlIg
{.h I I. parJ[c
 ab I1hs ICia- 
tis, qui non 
mdltl ( *) : . I
UC! .9 uos 
- 
gatus Elcćłoris Sax
:>11iac, fi.u Prmclpls condl- 
tiotlcs cala mo fcnptas cxhlbcbat,. condućła 
jam ab .lliis typographi. oper.a, 
m non va
a- 
bat conditioncs Saxol1lcas lmpnmere <* ). 
Sub c1eć1:ionc enim Augu1H II. pra
ter 
apae 
Nul1tium &: CacIaris oratorem, r,?hqm leg
.t1 non 
admiffi quod Prima s tcmpons anguHus ex- 
cufabat' (***). 
e) fiafcc. p. 45 I. 
(**) Pafior. Hifior. pleo. p. z I I. HHł. noft. PruJ( 
T. VH. p. 32. 
(***) ComP1c:nr. noft. ad P. C. Auguf\:i III. p. 37' 
38. 
(****) Heidenfł.- p. 25. 
(t) Piafec. p. 45 I. 
(f) Z..I. Epifi. T. II. p. 347: 
l 4 (t
) 


\.
		

/Stare_Druki_001_51_083_0001.djvu

			13 6 łVS PVELI CVM 
(t**) Gratiani vi ta Commend. IV. [o. Hcidenft. 
p.24. 
(t**"') Hddenfł. p. 75. 
(t****) Za!. Epifi. T.II. p. 347.349. r. 
(::ł:) Za'. £pift. T. l. p. 586. f. T. II. p. 354. r. 
(:1:*) Lunig. Theatr. cerem. T. II. p. 33- 
(*.) Zat Epifł. T. n. p. 3 6 4. 
F' . 
. XXXVIII. 
IOlto fermoJIc, Primas & MarefehaJcus 
J1U
tlorum re{jJOnclcnt Jarinc :fe brevircr ira 
(I;'d
ł.)}. ut omnia liberac clcć1ioni & publicac 
. a, ut] Jt1rcgra .rcrvcnr
 1-); quod 
cxell1plum 10 con{uccudinem rranfiir. Vrroquc 
re! pon o acc:rr
, legaci lllrgullt, & ad Pri- 

l'łcern , qUI lllIs obviam nr, accedum. Eo- 
cm, rCI
porc quo legari, {inml toCus Scnarus 

.Or1lurglC, . 
 pOIł J1mtuas f:)Iurationcs, legaci 
usclem cOl
lInbus QUlbus vellcrunt, dilccclullt. 
J'lcqu
 ,cnlJn obcince, quod llJb clcćłioncn
 

Icnflcl P.lpae NImrio comigit, quem oml1C$ 


e SeCJa((?rc
 
d rhedam usquc dcduxcrunr 
( ). PnllClPlbus Rcgiis id da
l!m, cum a. 
16 3 2 . ad redun'odos ex conłltlO Vltldislai 
legaros , torus Scnarus confurgcrct (*** ). 
( * ) P r 
Jalcc. p. 45 [. 452. 


(**) 


REGNI POLON I. LIR. II.C.IV. 137 


(**) Gratiani vita Commend. IV. (I. 


( *** ) P . r. 
lalce. p. 451. 



. XXXIX. 
Non tantum miffis lcgaris, red eti:un per 
Jirrcras de candid3ris externi Principes agunc, 
qU3t' publice in Ordinum t'onle{1u rccir.lIuur. 
Hoc rilodo 3. 1173. TlIrciclIs Imperator GaI- 
Jum, &. iuxta hunc indi;cn3l11; Rufforum T za- 
rus fe ipfilm l *); anno aurcm 1669' magnac: 
Briranniac Rex, Prillcipcm PaIatinum Neo- 
buraicum commcndavit l **). Nequc Qmir- 
tendum , pracrcr cos, qui ob candid.ltos, 
eia11l 
ex aIiis caufis legaros ad clcćlionis camina vc- 
nirc: quod eXl'mpla Ducurn Pruffiae &. Cur- 
landiac, Hani Tacrarorum, ac aIiorum pro- 
bant. In c1cćłionc Vladislai IV. PrufI1.)C & 
Curlaudiae Ducum Iq!;ati 110n .Ib u
roquc Ordi: 
nc (il,uul, [cd Jcor1iun a Scnarono & equcHn 
alldid (**"'); in ICqucmibus camen imcrre- 
gnis ad mocIum aliorum lina SenaUlIl1 & no- 
bilit.:ccm adicrunr. Sub clcćłionem MichiJclis, 
in hoc minor honos Ducis Curtmdiae , qual11 3- 
liorul11 PrincipUlU Ol"i1toribus h.łbirus, quod 
nOI1 a Rc
ni & L
[vaniac, led..a. nobi!iraris 
Mare1chalco CXCCptl, &. non medll IIlcer fllprc- 
mas Mardchałcos Rcgni &. Lirvaniac, rcd cx- 
tra circulum SenatorUlU , ubi Palacinatllum Prus- 
fiae Iocus con(cdcrunt ( HU). IbiJclU iIlo 
tcmporc: T,uwrico legato [lratus hllmi 
l S erat
		

/Stare_Druki_001_51_084_0001.djvu

			138 


IVS PVBLICV,M 



rat tapes, pro quo, Regis ab[enriam cau{fatus 
IclJam pollubvit & obtinuit (t ). ' 
(*) Heidenfi. p. 27. 28. 
(**) Zavadz. p. 20. 
(*ł-*) Plare
. p. 453. 
(**.*) 7.avadz. p. 18. lal. T. I. p. I2 I
 
(t) Zavadz. p. 19. Zal. T. I. 121. 



. X L. 
Jam Ordinum en, cx eommendatis fibi can- 
rlidaris dignifiimum c1igere. Poił SigiSl11undi 
AuguOi morcem, d:Jti inciigen3e feli Piano 
Rcgi Succiac, Archiduci Aullriac, &: Duci 
J\ndegavcnfi, ex Scn:łtu fingulis fili laudaro- 
res , quorum quique filutn c:mdidatnm cclc- 
brarenr &: quae ex cO conul1oda demon(lrarent 
ut peofitatis ratiol1lbus facilius proccclcrcr cle
 
ćł
o (*). . In lequenribus imerregnis non pu- 
bhca :mćł:orltatc Ictłi, qui e3ndidatorum cau- 
f
m agercm, led privatim nav:ł
a opera, & 
fumma cura fuffragarorc9 eOl1ąuifiu, cum quis- 
qne pro iIIo, cni ipfc lludebar nircrctur. In quo 
tamcl1 ut folius Rcipublicac h
bcnrur rurio le- 
. . . . , 
g
s praCCJplUIJt, pceuma, dOIlIS, promiffio- 
mhus, :1 candidatis induci alit faćłiones pro 
illis ficri vetanrcs, pocna' qualis in publicos 
hoOcs, eonłlitura (**).' Hinc:t Miehacle 
l10vi Rcgcs in filis paćł:is conventis, Je obfłrin- 

lInt, Ilon l
racfł,lre, .I! q.uid privatis pro :łd- 
lUViłI1da clcdJOl1C promdenl1t (*** ). M
llro 
DUnus 


REGNI POLONI. Lm. II. C.IV. 139 


minus vi Rcipublicac Prineipcl11 imponcre licer, 
Ut advcrius ralcs vehui eommuncs hofics, civi- 
um .lrma iungi dehcant (Hjf*). 
("') Hc:idenfi. p. 28. 29. Gratiani vita Com mend. 
IV. 1 I. 
(**) Konfedcr. a. 1 573. 
. Naprzod. III. 1587. 

. 
1y Rady. a. 1632. 
. A między. a. 1648. 

. Naprzod. 
. A Klobv. a. 1668. & a. [674. 
. 
Naprod. a. 1696. 
. PlO fund.łmemO.;1. 1733. 

. A jako z3'W)[Le. 
(*"'*) Paaa conventa Michaelis , Joannis III. Au.. 
gum II. Augufii 111. 
. Ze by iuftitia. 
("''''**) Konfcder. a. 1668. 1674. 16 9 6 . 1733. 

. Waruiemy )' to fobie. 



. X L I. 
Intcr Rcgfm Franeiac & Aul1riacaffi dOI11uD1 
Vcms en aemulario, &. inviccm taboramI', ne 
qui altcri addić1:ior, Rex ercetur. Sinf;uJare 
erat cum IOaIl1les Cafimirus a Cacfarc &: Re- 
gc F
anciae eommcndaretur. Caefar quidcIII 
pro ncccffirudinc, CllO,1 pmruclis elfer, Rex, 
qllod 1ciebat, IOalll1Cm Cafimirum Vladislai 

 V. viduam dućłurum, nmam in GaIlia, fu- 
Jsquc popularibus De Regi amiciffimam. No- 
fira. ;:ICtas :Jcerrimum vidlr belIulU , qllod Po- 
10111:1111 Gcrl11aniam, Iraliam 2:ravirer afHi- 
. , 
 
Xlt,. q.uia Augufius I II. Cad
lri coniun{Łior, 
}{C
IS haueiac loccro pmcfercbarur. 


XLII.. 


ł
		

/Stare_Druki_001_51_085_0001.djvu

			14° 


IVS PVBLICVM 



. XLII. 
. Qumdo dies, quo cle{\:io pcr3genda, ve- 
mt, Scnatores & numii in comirio adlimr 110- 

ilitas .in :Iperro .campo per P:t1arinarus diviJ
I, 
m cqllls templIs luffr	
			

/Stare_Druki_001_51_086_0001.djvu

			. 


142 


łVS PVBLICVM 


n:Ito!cs qui _extr
 comitiulll pro Sigisml1ndo 
ccnlebam, fuas femenrjas mis qui Maximili.l- 
no AuHriaco acldićłi in comi;i() reman{cranr 
. b ** ) , 
mJttc am (. In elcL'tjonc Vladis- 
Jaj I 
. djćb
 .a S
na,torib
s 
clltclltiac, cum a 
numllS nobduaus lutfragla JJ1 eomitiUln relara 
elfem (*"'* ). Scd in fcqucnribus cIcć1:ioni- 
bus, Senarus piane non ecnlilir, vcrum Senato- 
ces , quique Ii.lis !).llarinaribus fcorJluu e:mcli- 
da ros commendanmt. Poil: Senarorum fentGn- 
tias in Hcnrici cJctłione, qujlibce Pillatinarus 
in lilUm remoriul1l eonceffir ut ibidcm de 
candid3tis deccrnerct (11--*')1.*): In comiriis 
elećłionis Srcphani, omni
 nobilit:Js iunćh 
promikue ccnlllir, doncc.1I1 duas partes cli- 
nrahcrcrur (t). . CUIU ehgcnclus elIer Sigis- 
n
undlls III: . n
blles. ad Scnarorum excnlplull1 
dlfcordes, I1hs mn{b manebant , quibuseul11 
fcmicbanr (t*). Mos ergQ ille, quo nobi- 
Jira
 p,:r Yal
rinarus , in aperr
 campo, & in 
cqms luffragla confcrr, a VJadlslai IV. clcćłio.. 
De reperi debet. 
(*) Heidenfi. p. 27.76. 83. 260. 
(**) Heid('nfi. p. 260. 
(***) I'iafcc. p. -4 S 4. 
(****) Heidenfi. p. 24. 27. 
(t) Heidcnfi. p. 83. 
(t"') Heidenfi. p. 260. 261. 



. XLIV. 


110..... 


R.EGNI POLONI. Lm.n.C.IV. 143 

. XLIV. 
In filffragiis ante omnia iurium habenda en 
rario, cx{btquc lex iam poił Sigismundi Au- 
guni. e
cclfun
 Jara, ne in. !10VUI11 Regem lic 
confenfus, mfi hac condltIonc, ut omnia 
iura quac ipfi pon clcćłioncl11 oblata fucrinr 
iureiurando finllct ( * ) : qu:un rOJifołdcratio
 
'lICi imerrcgnorum, ad nolłr
 llS<]UC tempora 
rcperuue (** ) , & ab anno 1668- fimul de 
iuribus per paćła conventa exhibendis loqvun- 
tur ( *** ). Hoc iusiurandul11 debet ad emn 
forl1lam pracfiari, ad qualll Hcnricus & fue- 
cdfores ficlcm [U3?1 obfirinxe r ul1t, idquc pri- 
mUI11 cOllfoederatlO 
. 1587. exigit & feqllcn- 
tes probant (**** ) : addito in cOllfoedtTatio- 
ne a. 1733. in qua1ltu1Jl iura <1 iusillralldu1Il 
jimEłae 1-eligiolli catholicae Romallae no1l {ldver
 
fl1ltur ( t). Suffragia vero hoc modo cxpe- 
diut1tllr. Primus in Palarinaru, :tur lllillOł-C tra- 
(tu qui feorrum cenfce, Scmror, live EpiJco- 
pus, fivc Palatinus, five Cafłdlanus is fue- 
rit eommcndat candidarum cLli iplc favec 
au
 fi nullarum ipfc parrium vel eil: vel vidcri 
\lulr , recen
cc om.nes, Dullum fila Jaudc de- 
frauclans ae lcnrenCl3s rogato Vbi difplicem 
()bfirepirur, quando unus pbcuie, 3cclam.1
 
tur, vivat! placet! . Polonis zgoda; neque 
fclopis brevionbus par
Itur, qu
 Hr<:nue di1plo- 
dUl1tur. Si placent d1Verfi dlverb clamores 
&. qui parcium 3ućtores, , laborant ue fi13
 
6rmCllt 
 diJTCllticmes fibi iungi.łnt. ' Vbi I1ulla 
eOll.
		

/Stare_Druki_001_51_087_0001.djvu

			144 IVS PVBLICVM 


eoncordiac fpes, folct imerduIU novus candi
 
darus commcndari., ut in elećłionc Michaclis 
f:lthl
l]. Di1cord
miblls enim mm de Principc 
Palanno Ncoburf,lco & Lorharingiae Duce 
lit Ilullus dfcr Palatinarus, qui turu.
 altcru
 
rrum vcllcr., nu!b9"e confcn!us .1 pc , O-icius., 
Succal11CrarIlIS Call1llcllfis, Hl hlQ Palacinaru 
pro 1\!ichacle \Vicsnovicio, qui imcI' candidatos 
non łuit, tamo omnium confenlu dixit ut 
fCPQlUe vivat Micbae/ acclamaretur , valuitqllc 
unius Palatinarus lilftra
ario, ut rcliqlli PaJati
 
na rus non confilio 1cd impcm in candem H:o- 
tcmiam fcrrcnrur (t'" ). Eadcl11 a. 1674. 
de Palatini Ncoburgici filio, & Duce Lorha.. 
ringi co d i {fcn {io , qU3m o
 
c.m cum Illfir.lgia 
contc.rrcn£uf., Ioanncs SObl
1cIllS, Suprel11US 
Rcgm Mar
tchalcLIs & cx
rcIrus 
ux, qui re
 
gnum publIce haud amblcrat, Jdon
us vilus 
eui iIIud dcłcrrerur ( t** ). In elcćłione Au.. 

ufii I l. inrer ipfi.llu & PrincipcUl Conriulll dif: 
rłdium ad cotlcordiam dcduci polfc Ilonnulli 
crcdcbam, fi rcrrius inrervcnirer; in quem 
finem Marchio Badellłis commendnbmur, fed re.. 
medium hoc ad con{Cllli.l1ll non liJcceffit (t*** J. 
e') Konfed. a. 1 573. 
. Naprzod. 
(**) Kmfed. a. 1 587. 
. My Rady. a. 1632. 
. 
A mięizy tcmi. a. 1 648. 
. AKroby. a. 1668. 
S. Ndprz. d. a. [67 4. 
. Y nie pi
rwey. a. 1696. 

. Pro fundamc:nto. a. q 33. 
. lako zawfze:. 
("'**) Konfcd. a. 1668. & fequentes 

. c:ir:uis. 
(****) 



. 


I 
REGNł POLONI. LUtU. C. IV. 145 
(""'*"') Konf
d. a. 1587. & fcqucotes 

. ,italiI. 
(1) 
. A iako zawfze. 
(t*) Zal. Epifł. T. J. p. 144. 
(t**) Zal. EpHt. T. l. p. 556. 
(t'''**) ZaJ. fpifi. T. II. p. 366. 



. X L V" 
Exigunt enim Icges ut iuffrao-ja in unum eon": 
veniaut. (*) 
 vct3nrquc aOe
]fum ndi clcćłio 
Unanl11l1S f ue rIt (** ). Vbi omnilun confcn.. 
fus, dcfcmnrur <ł Scnatoribus & nunĆiis lin.. 
gulorum Palarinatuul1l, & COrum rraćł:ulIIu 
qui {eorliuu cenlem , fuffragia in cOIl1itium 
c
i uni v er1a. nobiliras in equis propius 
ł(;ceden
 
clrcumfunduur. Suffragia, cirato a numio- 
rum M<1rclchalco cuiusvis P.IJarinarus & mino.. 
ris tf:łćł:US nominc, legunrur ab uno nunti- 
Grum ( **Ifo ). Suffragiis reciratis, imra co.. 
Il1irium circumequirans Primas tef quaerit ad.. 
fłanrcs,. num omnium in 
llndem Regem fit 
confen{us, ae num exorbUnJltiis fatisła8um. 
Si ac
lamatL
r &: nem
 coptradicit., Regem re.. 
J1l1nuar, addlto pro cms lalure & [elki rcgiminc 
1I0ro. Tum monet Marclchalcos Poloniae & 

itvaniac, ut renumiarionem repera nt ecli- 
C1[4
C filprcmus Rcgni Marclchalcus , ;eliqUis 
eOlIlI.t3nribus, ad. 
ngulas comitii porras, RegC1U 
OlUllIunl fuffragm; elcćłum a Primate declara- 
tl
111 , eundemquc pro vero & Icgirimo Priu.. 
clpe habcndulll cffe ( **** ). Vetanc autem 
K leges
		

/Stare_Druki_001_51_088_0001.djvu

			.. 


, J4 6 


łVS PVBLICVM 


leges rcnuotiationem , fi co!1tm?ić
,io pracccf.: 
ferit, adco ut hoftem patr13c lUdlccm, qUi 
Rcgem fil1c omnium Ordinum con{cnfi.1 nomi- 
na turu s lit ( t), & tcrnat11 de confcnli.1 ac 
exorbit
łt1riis interrogationcm , Primati cOlifoe- 
deratio a. 1668. iniungic (t"'), cuius aućło- 
rirarcm reJiquae 'lequut1tur (t**).. .E.1dem 
confoederatio primum exprclTc conlhtUlt, ut 
Rcgnulll , Lirvania, &. iunćłac provinciae in 
Rcgis clcćlione cOllfpirent (t"''fo'l' ), quod 
poHcri9res rcpcrunt ( tłl'fo>F* ). 
('I) Konfcd. a. I 573. 
. Naprlod. 
(**) ConfoederaEionibus & 

. ad
. XLIV. not. 
(** ) citatis. 
(***) Piafec. p. 454. 455. Zavadz. p. 37. Zal. Ep. 
T.I. p. 145. 
(****) Piafec. p. 455. Zavadz. p. 37. Zal. Ep. T. l. 
p. 145. 558. 
(t) Konfed.:I. I 587. 
. My Rady. &: reJiquac 


. ad
. XLI V. nora (**) CiE3lis. 
(t*) 
. Naprzod. 
(t**) Konfcd. a. 167 4. 
. Y nie pierwey.:I. 1696. 

. Pro fundamenro. a. 1733. 
. A iako zawfzc. 
(t*"'*) 
. Warujemy y to fobie. 
(t***") Konfed.a. I674.
' WaruiemYYło.a. I6 9 6 . 

. Warujemy 10. a. 1733. 
. Waruiemy 10 
iobie. 



. XL V.l. 


REG NI POLONI. LIB. II.C.IV. 147 

. XL VI. 
A. J 573. qui Duccm Andcgavcnłem Regcm 
volebam, armari in comitiul11 vcncrut1t, de- 
claravirquc Hcnricul11 Rcgcm Primas, cum 
multi urriusque 
rdinis Ilon eonfcnfiLTct1t) ima . 
in alium locuI111c

efiiffcnr (* '. Temporc 
elećłionis Stcphmll , omnis 110biJjtas dićl-is fen.. 
tcmiis ad Scnatum redi
t, & qua!cm diverfi 
Regem vellcnt, expof
lt. . Dcinde qui indi- 
gcn<łm volcbanr) lcorful1l JUtra comiria eon.. 
lulrabanr, voeatis ad te, qui idcm lcnrircnt 
Scnaroribus. Adverfił pars, quac pro Auf1:ri
 
aco nitebarur, pofi aliquor hcbdomadUłlJ mo.. 
I'am) com ido cxcclfir & Cacfarcm Maximi.. 
Jianul11 ; Piaf1ani in comirio Annam ,Rrginam 
& Stephanum Tr
lIlfilvanlll11, Regcrn renunri- 
Ilrunc ("'If). Cł!.'i a. 1587. Sigismundo Sve- 
ciae Principi addićłi, extra comirium & cle.. 
ćlioncm &. rcnumiationc1l1 pcregcrlll1t, cum 
1lunriorum l\1ilrclchalclIs imcrrogatTct, IlUm 
Sigisl11undulU. 
cgcm vclIem: i
 cornitio au- 
tem pon Slglsmundu111, Maxuuilim1Us Au.. 
flria
us Rcx nominabatur (*** ). Annis 
. 
697. ( **"*) 
 1733. renumiati a !1rimatc 
In eampo R
gcs, In q
os tantum abcrar, uc 
Omnium fil1lfcr confenjus ) ut potius multi ad- 
Jnodum ex Senatu tle nobilir3rc, Jcor!um eon- 
fificrcllt, &. pIane aliul}), ąuam Primas re.. 
numiLlbar, Rcgem vcl:enr; qui eriam aotca 

olU
Lldixcranr, &. qu
s . fru fi ra Primas &. qui 
m. ClllS pLlrribus, Jibl Iun
crc Iaboraveranr. 
K 
 Scepha- 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_089_0001.djvu

			, 
148 


IVS PVBLICVM 


, 
Stephanum olim fine Litvanis & Pruffis Si- 
gislllundum II I. fine Litvanis fui{fe eł
ćłos 
&. I fi. , , 
utrJUsque e e\llonC
1} illi qui non ełege- 
l'ant, ratam habUlffe, lupra
. X I I. cxpoluimus. 
(*) Heidenft. P.29. 
(""') Heidenlł. p. 90.91. 9 2 . 
C''''''') Heidenft. p. z60. 26 I. 26
.. 
(****) Zal. Epift. T. II. p.367. 
. 
. XL VII. 
Pc.rtU1ct ad Prim
tis iura, Rcgcl11 c1ećłum re- 
nunrJare, quam lpfi facultmcm, imcrrcgni 
quod Sigismundulll AuguRum exccpir temporc 
fuprcrnus Rcgni Marcfc
a1cus negabat libl 
cam a{fcrcns; fcd Ordmcs Primati vlndica- 
bant (*). Sccura bulla Sixti V. Papae la 
) 589. quae ius nominandi Rcgem, Archiepi
 
kopi Gncsncnfis dfc tclłarur, &- pon Rcgis 
c3rho1ici , lervatis Rcgni lłaturis & conluc[lJ_ 
diniblIs , renUluiationcm ab eo faćłam, aliam 

b 
Iiquo EpifCbporum &- aliorum !>raefulum 
nen vetat. ("** ). Confocderationcs ab anno 
] 668. ( *** ). renunriationis a primatc pera- 
gcnda
 ł:ncntIonem facium, & novilfimc, 
hoc .eJUs JUS confiimtio a. 1736. (****) fir- 
mavIt. <;łY
ndo vac
e Archicpifcopatus Gnes- 
ne!1fis, CU1avlcnfi
 Eplfcopi efi, R.egem declarare, 
CUIllS locum, fi 1IIe non adfuen r , Posnanicnfis 
cxplc
, . quod Reges no
inandi ta
ultas, poił 
t\rchlepl[copum Gnesncl1!em, unl ex maioris 
Polo- 



 


REGNI P.OLONI.LIB.II.C.IV. 149 
Poloniac Epifcopis fervamr; quam Primas 
Radzeiovius a. 1698. odio in Cuiavienfem Prae- 
fiIlem, in Lcopolienfem Archiepifcopum 
transfcrrc, fruHra conabarur (t). Ob mor- 
tem Primacis & nondum rccepras ab Epifcopo 
Cuiavien{j P.łpae bullas; Epiicopus Cracovi- 
enfis, Posnanicnfi prac1atus loannC111 II J. Rc- 
gem dixit (t*). Q,loties 'nutem Primas Rc- 
gem d
cI.aravir, 
ui. m<łgna. Ord!l1luu pars 
conrradlxlt, l1ommatlO elUS urita tuit. Src- 
phanum, in cuius parribus nulIus crae Epifco- 
pus, lo. Sieninfcills CIcri quidcl11 ordinis {cd 
dignitLlte minor, & polł aliquod tcmpus Leo- 
polien{is Archicpi[copus (t"'*); Augufium I I. 
Cuiavienfis; Auglll1UI11 1 I I. Cuiavienfi 3bfcn- 
t
, !Josnanienfis EpifcoPllS Rcgem renunriavir. 
IlsdclU temporibus, alii a Primatc nominaci fuc- 
runt Rcges , led nominatio pro nulla habira, 
quod non omnibus con[enricmibus peraćła. 
Ncque criam bulla Sixti V. pIane renunriatio- 
nem Epilcopis imcrdicir, fed rum demum fi 
Gnesncnfis Archicpilcopus in nominati
ne 
Regis, 
d fi:uLJta 
 coniuetudines Regni fe com- 
pofilcnt; a qUl
US tamen dcflećłie, quotics 
Regem fine OlUnlUlll confen[u cdicie qllem 
]egcs exigunr, & 1łt de co pIane confice ' ter ante 
nominarionCl11 Ordincs inrerrogari, praccipi- 
UlU: quod
. X L V. docuie. ' 
( * ) 
Hcidcnfi. p. 7. I g. 2 I. 
( "'''' ) 
Zdarzav. łus Regni Pol. T. J. p. S52
 
K 3 ("'**)
		

/Stare_Druki_001_51_090_0001.djvu

			IjO łVS PVBLICVM 
(*"'''') Not. (t"') (t..) dd 
. XLV. 
( 
*** ) . 
r. 94. m. Prerogi1tywy. 
(t) ZdJ. Epifł. T. Ił. p. 5 66 . 
(t*) Za'. EpiO. T. l. p. 55 6 . 
(t**) Bielfc. Chron. p. 7 2 4. 


E d 
. XLV liT. 
O rOI. tempore, QUo Rcgis relluntH1tIo- 
nem Ordll1cs Primati vindicarunt fimul de- 
crever lllJt f ' .', 
, Ut IIprenms Rcgl1l Marcfchalcus 
eaI
] rept'cerct (Ii.); idqlle ufil lerv:ltllr, im 
qUI
('I11, ut abfcl1tc lilpremoMarefchalco vi- . 

ilrlLln
 o
cr.lm prac/ler, qui ipfi ex M.lrc- 
ld].II
IS 
Ignjratc. proximus. Sigismundi I I l. 
nOIJunauoncm lupremus RcO'ni C . II . . 
Zam . , " .. h ance .lrlłłS 

 	
			

/Stare_Druki_001_51_091_0001.djvu

			J5
 


IVS PVBLICVM 


regno nofiro par3t3 en venia, nequc diO"cnfus 
in clećł:ionc pocna vindicatur, led licet in vi- 
am rcdire, fi difce{fUtl1, fama, dignitatc & £1- 
cultaribus Jalvis. Non ergo, ut mihi quidem 
videtur , Rcgcs imerdulll reWa Republica, 
rcd lciffis Ordinibus cJetłi: ql1ae privari ho- 
minis f
mentia nullam imponir nccemr

em, ut 
omnes Idem affirmcnr. Liberum efi alllS nam- 
crc, Rcmpublicam in partes tum flliffe lciffam; 
1ingulas partes fcor/luu egiffe; fingu)as fibi 
confiduil1c; partes iłlas imer 1e fcripris imo 
&. armis conrendilTe, & ramen candem Rcm- 
publicam Polonam manfilTe, led diJrupram in 
partes, quarum finguhł
 
cmpl1błicalll Polo- 
nam conrinucrinr, ue mhllol1unus una, non 
duac cff,:nt. 
łae, q
l
d ,Iubcns niteor, 
capere VIX po!Tum. ])Jf1en'erul1t Ordines, 
Quorics divcrfi clcc1i Principes, l
d Icges 
& quac Icgibus inn!titur Reipublieac lalus de- 
monłłrarullt, uter pracfcrendus e!Tet, qua- 
rum aućł:oritarc inrcr cives cOl1eordia rcdiit, 
Ut mox UIlUll1 colcrcllt Regcm, licet nou unulU 
crcu{[cnt. 



. L. 
DccJararul11 Regem, fi pracfcns '. Ordincs 
cx carnpo in urbem clcdueum: . qllI Michae- 
Jem, quod iam veJpcr:l , re'-'ła m arecm (*); 
Ioannem J II. quia mulrus ;:ldh
łC dies, pril1s 
in acdem S. IOaI1I1is cOl1mabantur, ibi- 
dcmque Ambrofii hymnus rcpetitus, & faera 
coucio 


.... 


REGNI POLONI. Lm. II. C. IV. 153 
concio habitu (** ). I\1ichacl polłcro die 
, 111i{fac &. concioni imcrfuir, & poił mcridi- 
cm, exfpcćłanres ipfum in equis Palarin:ltus 
circumcquiravit, gratias quod in fe eonmlc- 
rint lilfł-ragia, hUU1anifiimc agens ( H* ): 
quod rcnuntiaro Augufio I I. ab eius legaro F/e- 
Illillgio Jaćłum (*.** ). Regc ablcIlte, Or-: 
dincs ;1dcnnt templul11 IoanncnlU, ae AmhrofiJ 
hymnull1 reperulU : quod 3,. 1697. clcć1:io1H; 
dilcordi, ab mr3quc parte faćłul11. Solcnt 
ctiam rum novum RegclU Marefchnlci pracec- 
dere, fcipionibus t
mcn demi0is, qui de,- 
I1lUl11 poll: in:mgllr3tIOnem crcth p
acferuntllr 
(t ). Ablcnribus, cum primul11 
llchacl tc
u- 
plul11 adircr, Marcfch.llcis, Regm CallcclIanus 
1Cipiollcm gcllit (t*). 
(*) Z,łVadz. p. 38. Zal. Epift. T. J. p. 128. 
(**) Za!. Ep. T. f. p. 558. 
(***) Zavadz. p. 40. Z:l1. Ep. T.1. p. 128. 
(****) Lunig. Theatr. ceremon. T. II. p.37. 
(t) Piafee. p. 456. 
(t*) Zavadz. p. 40. Zal. T. J. p. 128. 

. LJ. 
Olitu ante novi 
egis re
UI
ti
tjonef!1' pa- 
8a Convcnta & fcnpra & PrmClplS nomme pro- 
bata fui{fc aliud mItcm in Michadis clccłione 
placuiffc) , hocquc iam obtiucrc, 
. X X I. 
K S cxpo
 


I 
I
		

/Stare_Druki_001_51_092_0001.djvu

			154 


IVS PVBLICVM 


expofilimus. Altcro e:lim a Michae1is renun. 
tiation(' die, nominati a Primatc ad pada eon. 
v.rura 
x lingu1is ?;cmibus, Epifcopus, Pala.. 
t 111 LIS &- Cafłcllanus, a Marelcha1co numiorum 
bini ex fing
lis Paltł[inaribus, &- ex milloribus 
tcrris fingul.l ()(. ). Qyod ad 11U111crum co- 
rum, a qUlbus paĆb leribenda, cOI!foederatio 
;ł. J696. (it* ), illum ad fex Senarores, & 
quaternos ex genribus nobiles, redegjt, qui 
pracfcmibus Regni & Litvaniae Minill:ris , hoc 
negmium conficerclU. In e1ećHone Augufl:i I I. 
amcquam ad 1i.ltfragia accederetur, Primas 
in priviłto confCffu, Senarorcs uui paćł:a leri- 
berem legie, quibus equelłris ordinis IvlRrc- 
lchalcus nunrios adicci[ ("'"**): at cum horum 
nonIlulIi in Contitmis panibus elfem Au'yu- 
110 J J. rcnunriaro, alii tilfficicndi cra
u. S
ri- 
bUlUur pa8:a in arce V:lrlavicn1i, & clctlo 
.Michaclc l10nnulli fruHra urgcbanr, ut i
 in 
comitio herct (*IPI'* ): qllod tmllcn pon cle- 
{ł:ioncm Augufli I I. faćlull1, ut ex fine paćlo.. 
rum patce, ubi verba a8111Jl [f df1tl/111 in com- 
. po eleć10rali imer Varfaviam ci pl/gllm H' ola 
legnlUur. Anrequam cadem AlIg
lll:i I 1. pać
:1 
fcribcrclltur, iurarunt quibus Id .ncgotium 
m:mdarum, conccptis verbis, fe imcgrc 
verf
turos, ac ante omnia libcrae elećHonis a- 
JiorlllI)que iurium rationetU habituros c{fe (t). 
Olim, quia ('UlU cxteris res erat, łatina lin- 
gua paRa fcribi placcbat , in clcć(ionc Vladis- 
lui 1 V. primulU polonicc compoIleLamur, 
quod 


100.- 


REGNI POLaNI. Lm. II. C.IV. J 5S 
quodPrinceps indigcn3 obligandus: qui fc.rmo 
&: in poficrul11lllanfie, Hecr pofi loannem II I. 
cum duoblls Regibus Germanis paćHones ine- 
undac e£renr. Cominent pada nonnulla ve- 
tera iura, quac in praecipuis habencur, qui- 
hus vel nova, vel ea quibllS vetera cxplanan- 
tur, tUm alia pro tcmporis ratione, nec mi- 
nus qllae Rcipublicac ufiłi, five 111a novus Priu- 
ccps ultro obmlerir, five ex Ordinum fcmen- 
t ja profećła fucrim, adiiciuntur: ncqnc Re- 
gis obligatio ad omnia iura {crvanda, & 
quid, fi fCcus fiat, leges civibus permiuane, 
omittitur. Cum ergo paćla conventa com. 
pledamur mulra, non potnir alitcr fieri, 
quam ut dilfufiora cvadercllt. Brevia tamen 
funt Henrici, Stcphani, Sigismundi II I ; 
Cllm VI:Jdislao IV. coepcrunr extendi, ut in 
3IUplirudineIU excrcfcercm. Pleraque criam in 
pofłcrioribus reperumur , q1l3c priora iaI? ex- 
hibct1t, imo P;IĆ1a Vhldislai 1 V. 
 10:111 111 S Ca- 
fimiri fill1t planc cadem, paucIs tantum in 
poficrioribus o.m i ffis , quac l.o
um habcre non 
poterant. Scrtpta paćła Ordl111bus exhibcban- 
tur ut 3b iis retraćłarentur probarenrurue 
(t*'); quod pofi eleć1ioncm Augulłi II. & 
Augufii ł I J. faćł:um non dl, led Ordines iI1is 
qllibus hoc ncgoril1m m:mdatum erac, crialU 
ut pIane conficerclU, inillnxerum: ex qua 
c3ula, Augu{\:i I I. paćb cxararuri, iureiu- 

and? obfiringeb31uur , nc quid contra Rcgni 
lura lIlfercrcm ut hoc 
. paulo ante mcnrio.. 
, . 
nC1l1
		

/Stare_Druki_001_51_093_0001.djvu

			J5 6 


IVS PVBLICVM 


nem fccimus. Confcnriunt in paćła, cIećłi Re. 
gis legati ad comitia mim, &. cum Michael 
:JC 10anl1cs I I I. rcgn1111l per oratorcs 110n peti- 
ilfcl1t , ex Scnaroribus & Ilobilibus :iliquot 
nominarunt, Qui pać1:is anl1lłCrem. Legato- 
rum nOllliua paCłis pr,lcponumur, Michaelis 
excc
ds , in quorum fronte ea 11011 legimus. 
NOllulla autcm li1blcribunt, non tantum illi 
Qui pro RepublicJ patła compoluerul1t, led 
& alii ex mroque Ordinc, indc longa nomi- 
Ilum lcrics paćlis appofir3 vifimr, Ilominibusque 
non t.Hllcn omnibus, timlus dcputator1J111 ad pa- 
Ba convellla additur. alim pac1is Henrici 
nemo ; Stephani , Joli cius legari; . &. Sigis- 
Jnundi I I I. practer ?ratorcs., . t
edeCIl11 Sen a- 
torcs & kprcUl nobllcs fubfcnplcrullt. In cal- 
cc paćłorum Augufii I I I. pon ipf
111 iurisiuran- 
di formulam, legatorum nonuna legunrur, 
cum Si
ismundi I 11. oratores ante Polonorull1 
fua appoluilfcnr. A Vl:ldislai IV. tempore, 
pro civitatibus Cr:1covicnfi, Vilncnfi, Leopoli- 
enfi, Posnanienfi ; Michaelis paćłis criam 
pro Varlavienfi; Augufłi III. vcro, pro nulla 
cx his civitatibus, JiJbkripnun. Singulare 
en, quod qui dićbrum civiratul11 POl11ine, 
pal'1is Augufłi I r. lublcripfcrunt, fe dCplltfltos 
ad paRa COllvc1lta nominaverint, qui titulus 
łllias non lcgitl1f: ncque indc colligcndum, 
:Jdi civiraribus ca data 8ućloriras, Ut una elłl1l 
nobilibus ius ccnlcndi habucrint, red V<1l1lłlll 
vidcrur !1omcn, ad [O]Ul11 cxcmpIum nobili- 
um 


..... 


. 


REGNI POLONI. Lm.II. C.IV. 157 


lnu ndicćłum. Vt vero eonfocdcrationibus ge- 
ncralibus, Scnatorcs &. Ilobiles cum illiqua 
cxccprione fi,bf
r
bunr , ira 
tia1
l Jub paćłis 
convcntis, rchglonem vel .llla lalva volul1t, 
cuius rei primul1l exemplull1 paćła Sigisl11un- 
di III. dedcrunr. Augul1i I I. &. Auy,ulłi II r. 
patia, in fine cxhibenr 
l.l11darum, quo lc
ati 
omnia ea, quorum ea.ufa [
liffi, conficcrc lU- 
bentur : qWlłc in paćhs pnorul11 Regum non 
occurrit. Paćh1 hace intcr '('ges rcgni locum 
obtillcllt (t
*), &: Vladislai IV. ac RC CT ut11 
fcquenrium [ciris comitiorum c1cćHoni; in- 
ferta ( t*."l ). Augufłi I I. ,&. Ai!guHi I l I. 
proptcr
difcordiam Ordinl11

, lerms .lIltcr regni 
cOllfłitutioncs recepra (t....*), 11110 Au?;u- 
fli II. iterum imcr ilIas a. 171 Q. Icgumur (:1:). 
(*) Zavadz. p. 43. 
(**) 
. Upatrui.}c dr,. 
(***) Za!. Epilł. T. II. p' 3 6 4. 
(****) Zavadz. p. 42.43. 
(t) Conftir. a. 16 99. poO: ql12rllm initium patia 
conventa Augufii II, hisquc praernHfum iusiu- 
randum. 
(t*) Piafec. P.453. 455. Zavadz. P.45. (407. 
(t**) Henrici Vol. Conft. p. 2 z 4. Ste phani p. 25£. 
Sigismundi III. p. 451. 
(t*"'*) VladislailV. Porz. Elek.a. 1632.P. 10.10- 
annis Cafimiri a. 1648. p. 14. Michac1is Q. 
J 669. p. 14. Ioannil 111. a. 1674. p. 15. 
(f".**)
		

/Stare_Druki_001_51_094_0001.djvu

			158 


IVS PVBLICVM 


(t"'''''"''') Augufii II. Confiir. 1699. p. 3. Augu- 
{li m. a. 1736. p. 53. 
(:j:) Conftir. a. [7 10. p. 8. 

. L II. 
. Abfentium RegulU legat,i,. pro 
lIis in t'3ćb 
!Urant , quod ab Henncl & Srcph3l1l in 
comirio, a Sigismundi I I ł. extra comiriulU in 
campo ( * ), ilb Augufii I J. & AlIglIfii I I l. 
oratoribus, !n aecle V.ar!ilvicnfi D. IO:1I1ni facra, 
coram praeclpuo altan ti1(
hun. VladisJai IV. 
&. Ioannis Calimiri legati , quamvis ipli Varfa.. 
viae aur _prope Varhłviam adctTcnt, pro iIIis 
tamcn in comirio iusiurandum praeil:ircrunc 
(** ), quod .ab .ii
 qui !,-1
chac!is & Ioannis I I I. 
nominc, paćhs fc,nb
ndls 1I1
ertucrunr, exaćłum 
non c fi. Caula dlvcrfitans non alja videmr 
quam quod in patia Vladislai IV. & IOncio rcpc- 
tebat; idem acclamabar P01l111fi:ms [ocderis 
pro novo Regc Marekhalcus, & Votum 
itcrum il cOllcione repetcbatur. . rum hymnus 
Te Deum, & exrra tcmplum milirulU bom- 
bardac tcr difplofae. 


("') Heidenfł. p. 29. 92. 263. 
("''') Piafec. r. 455. P.ttłor. Hifł. Pol. plen. p.2 21. 
("*"') LUDig. Theatr. cerem. T.II. p. 38. 
("'.....) Zal. Epifi. T.n. p. 455. 
(t) Porz.
d. Elek. a. 1632. p. 20. tir. Iurament 
Posłowo porl
d. Elek. a. 1648. p. 24. tir. lu.. 
ramem roSłg w . 


. 
. LIII. 
SI Reg es elcćłi praefentcs, flatim ipfi in 
paćła iua alltc maius .łlcarc in cadem S. I03l11lis 
acdc,
		

/Stare_Druki_001_51_095_0001.djvu

			160 ł 


łVS rVBLICVM 


acde , pOn mi£Tac f.'1crum iuranr forma in- 
r.isi.urandi po{l: clctlioncm V'adisl
i IV. 'arine 
fcnpra, &. pro IO,!IUle Calimiro , Michacle 
a
 I

nnc I I J. repe
lCa ( ... ), omilIis in ponc
 
rlO
lb

, qUi
C pn
res de VJadislai & Ioannis 
C
lhnl1r
 Icgaos cOl1tmcbanr. Iurane Rcges Be- 
XIS .gcmbus a.d eV{l11gelia &. per Dell1ll tlC evall- 
gelJ{l , pr
ICIVerlll1tquc lacramennul1 VJadis- 
Jao I y. }{cgn
 <5£ Litvmliac Cmcellarii (*II- ); 
Ioanm Odmuro maglllls Rcgni C,mcfllarius 
(.***); Micha
'i Gucsnenlis ArrhiepifCopus 
(
**** ). })rae{l:no:1 V'adislao IV. iurciurando 
conrradixir paci difIiclcmillU1 l)ril11as, ne Ro
 
manocarho'icac rcligioni dcra.garer, ł\llati. 
n
s vcr
 Bclzcniis Raph. Llfz
ZYllills, iura 
dJfIidcnt1Ull1 rucbarur ( t). MIchacli pub" 
obicćłum, qlIod pracdicalIet fe Ilon 11111 lic. /:e 
!Cd mclltc rclłrićłiorc in pa::ła iur
{rc,p qlu
J 
pro c
 ncgabat Procanccllarms, hccc Primas 
a.d RCgIS mulcOł:umque. conkicnriam prOVOC:IS- 

ce. .< t*). Iplum IlIslUrandwl1 ać1is clcćłionis 
JI1lcr
cur (t
*) , ha
crque c
nuu adfcripca 
1101111na, qUlbus pr:lelcncibus dlćłuI11. 
C') Porz
d. Elek. 3. 1632. p. 20. tit. furament Kro. 
Ja. 3. I 
48. p. 25. tir.lurament Kr?la. a. 1669_ 
p. 29. tir. Iuramenr.a. J 674. p. 3 I. ur.lurameDt 
(*"ł) Piafec. p. 45 6 . 
(***) Paftor. Hift. PoJ. plen. p. 227. 
(****) Za vad. p. 58. Zal. Epiił. T. I. p. r 3 I.' 
(t) Pjafcc
 I 


...... 


REGNI POLONI. Lm.H.C.IV. 161 
(t) Piafec. p. 45 6 . 
(t*) ZaJ.Epilł.1. 1 .1. p. 170. 3 22 .324. 
(t**) Vid. dtara lo\-a nota (*). 



. LIV. 
Simul ac Rex in paćla iuravit, tradicur ipfi 
elcćłionis dccrecum I:uinc fcriprum, in quo 
Or
lin
s, tum 
ircut7S f!0
i Principis, tum alia 
rcccnlcnr, .qll1bl
S 1Il J
fllm iuffragia tua eon- 
ferrc addućh fucrmr , fidem, culrum & ob- 
fcquiurn promirccmes. In flnc, Senatorum ae 
praccipuorum ex nobilitare nO/nina cum fi- 
gillis ponul1tur (* ). Vladislaus IV. diploma 
hoc ex Primaris (**); Ioannes Catimirus cx 
magni Regni Cancellarii ( .U); IO:Il1l1is 11 l. 
ex Epiicopi Cracovicnfis, qui Primacis U1une- 
re fungebacur, manibus ( *u* ) receperunt. 
Ante loannis I II. elećłionem, Mare!chalcus 
oumiorum iureiurando obHrićlus, dccret:um non 
traderc, nili H.cgi omnium con[eniil lcgirimc 
ercatO , ut filpra 
. X V II. demonlłravinius 
Cum Vladislao l V. ex
ibitlłm fui(fet elećłioni
 
decrerum , Cance
łarll verfi ad circumflal1tcs, 
alta voce pronutltIarunt, decretum ełcćłionis 
Regi legirime e'cćło 
ominaroque fuiffe tradi.. 
tum. Tum Ambrrijiz hymnus lequebacur a 
Primare eani coepcus (t). loannes Cafimi- 
rus r
cepto dccreto, ad 
anccllarii Jermoncm 
p
łUClS refpondebat, 
benus Bogusl. Lelzczy- 
mllS, .maiori.s 
olonJi)e generalis praefcćłm, 
& ółb elUS regumnc fccunda omnia fperare - iu- 
L bebat
		

/Stare_Druki_001_51_096_0001.djvu

			162 


IVS PVBLICV.I\ł 


tJebat (t*). Michaeli Scnatus nominc Primas, 
pro equcfłri ordine, eius Marcfchalcus re- 

nl!m gratulabatur ; ąllibus Rcx Glli,{cii, Pala.. 
t11l1 Culmcnfis, orc rclpondcbat: cuius termo- 
I1C finito Marelchalcus cllriac Rcgni edixir Po.. 
lonos ial.n I
girimum Rcgem haberc ( t"'JII ). 
Idem qll11!fCtlIS, eriam pro Ioanne I II. CUIU 
is c1cćhollis diplo111ił accepi{fct, vcrba Jccir 
polł laudes, regimell eills qualll fcliciffimun
 
3ugurams (t***). Cum IO	
			

/Stare_Druki_001_51_097_0001.djvu

			164 


IV S PVBLICVM 


.. 


vero, leg3torum equeCłris ordinis uno, pro 
i1la pace reponemc, Rcge per fllam comradi- 
ćłionem excipiente., quod in pać1:is de ceden- 
da . Efionia proml(fum. 
ccutllS Ambro.{ti 
hyml
us, 
Olł q
cm, Mareic
alcis ab(cmipus, 
Regm TheJ
uranus alta voce fignificavit , Re- 
gem reg
o lUrafi'e, cui tota concio, Vivat! 
3
clamavIt. Q/arro a praei1iro iureiurando 
dle, Sigismundo l I I. Gedani in Dominicano- 
rum templo, pon miffam & f.1cram concio- 
nem, decrerum clećłionis, ad praccipuum 
altare tradebatur , cum prius Procancellarjus 
orationem ad Rcgem habui{fcr, huic Cance1- 
Jarius Svccus Sparrius pro Rcge refpondifict ae 
dei n decrerum lećhuu cffcr. Reai qui eques 
ex tempIo hofpirium reperebat b 'duo mino- 
ris cancellariae ftcretarii c1ettiOl;is dccrcmm 
pracfcrebant ( t ). Augufio II. &: AuO'u- 
Ro III. Tarnemonti, Silełiae prope Polo1fiac 
fines oppido, fplendida leg:ltione regnum de- 
larum ( t" ), ibidemque Auguflus I I ł. in pa- 
da iuravit (t**), decrerul11 vero elećłionis 
ad Cracoviam in palatio {iIburbano conrifien
 
ti, 
łb Epiicopo Posml11ienfi & elećłionis Mare.. 
fchalco oblarum (t
** '. ALI
ufius I I. in vi.. 
co Picari in Cracovienfi Palatinaru iusiuranduIn 
praetłitit, cui & ibidem clctłionis diploma 
exhibitum. (t*
**
. .Vtcrque Rex pro uno 
du? acccplr.
lećl;lol1Js dJploIll3ta. Cum enim 
Prunas & all1 qUI ab II S averu, pon inauaurari.. 
oncm EOR VM 111aiel1:atem
 revcrcremu:', pl:!.. 
cuit 


REGNI POLONI. LIB. II.C.IV. I6S 


cuit ut in memoriam retłitutae concordiae, ali- 
ud diploma fqiberctur, in quo criclll1 Primaris 
nomen exl1arct. In fronte decreri pro Augu- 
fio I I. legirur tirulus: Mich. Steph. Radzeiow.. 
/ki ArcbiepiflopllS Gllłmelif;s - .. Senatores, 
oJJiciales, atque mclytlls equeJlris ordo 1'ep:ni & 
1l1aglI; ducatllS Litvan;ae. Subkripra funt no.. 
mina Primatis & uunriorum Marefchalci, ad- 
dito urriusque figillo pcndeme. Ante diploma 
Augufii III. funt Primatis & fingulorum Sena- 
torii ae cquelłris ordinis, qui praefctUcs fue- 
fU tU, nomina. Appcnfa dicumur ligilla Prima.. 
tis, Senatorum , Marefchalci, delcgatorum 
Minifirorum mriusquc gcntis. Addita ctiam in 
finc Canonicorum aliorumque nobilium praefcn- 
tium nomina. Deuique ad mandatu11l awplijJi- 
Jnor1l11l Ordi1l1l11l Regn; c5 11--1. D. Lit. lqephus 
Lipjki Regens Cal1cellar;ae maioris regni fi.bfcri- 
plir. Vtrumque diploma cOllnicutionibus in- 
jertlll11 (:I:), C)uod anrea comigit nulli. CUln 
eleć\o Henrico quaell:io dIet de formula , ad 
quam diploma {cribererur, fuggeffit ilIam Za.. 
'moiJi:ius, commendando qua Sigismundo I. re- 
gnum dc1atum, addita fan8ione ex lcripto quo al.. 
tcrurri filioru.fi V)a
islai lagellonis fucceffio pro- 
l11iffa, ut hofilS pubhcus haberetur, qui Regis im- 
perium.non cole ret ( ** ). 
(*) HcidE'oft. p. 3 O. 41. Vol. Coni1it. p. 223. 
p. 226. 


1.3 


(..) Arti-
		

/Stare_Druki_001_51_098_0001.djvu

			J66 


IVS PVBLI CVM 


(**) Arriculi Henricial1i in vat Confiit. p. 253. f. 
legumur. 
(***) Hc:idenn. p. 4 J. 
("""**) Ht:idcnfi. p. 92. 94. Volum. Con(\itut. 
p.249 - 258-. 
(t) Ht:idenft.r. 2°3.273. Hift. noft.Prulf. T.IV. 
p. 26. 
7. 
(t*). l unig. TheJtr. Cerem. T. n. p. 39. 4c. 
fam. Europ. part. 35J. P.-272. Aćłaimugurar. 
AlIgufii lU. quac Drt
ddC: 3. 1734. prc,dlC.:runr. 
p. 20. 
(t**) Connit. a. 173 6 . p. 73. Aćta inaug. Aug. nI. 
p. 20. 
(t**"') Fama Eur. parł. 351. p. 273. 
(t*ł"*"') I-' iftar. naft. PoJ. p. 280. Zal. EpHł. T. IJ. 
p. 447. 
(*) Coo£bt. a. 1699. p. 26. Connir. a. 1736. 
p.85. 
(**) Heidcnlł. p. 30. 



. L V I. 
Rege dec1arato, nobiles qui fuo nomint
 
non 11 li m ii , conflllxerunt reofilU dilabumur' 
. d ' , 

uJque ..mulIm .fuaro repcrcmes. Ordines 
111 
'omJtIO confilła conrinuam: &- praercr a 
no bIs 1l1emorata, cxfequiis defunćłi Rcgis, in- 
augura- ł 


REGNI POLON I. Lm. II. C.IV. 167 


3ugurationi elećl:i, comitiis quac inai1guratio- 
1lt:11l cxcipiunr, ae minoribus eoovcmibus, 
qui ea pracecdunr, dicll1 dcccrnum: quod ab 
Hcnrici clcćłiGnc obtinct (* ), folilIs Ste- 
phani inau
unuionc, in fcqucnti elcćłioncm 
cius gencrali convcnru confiiruta (**). 

łLlndo vcro iam omnia peraćł:a, unurnque il- 
lud renat, ut in paćł:a convcnta 3 Rcgc, iiiprae- 
fcns, aU[ fi ablcns, ab cius legatis iurcrur, 
finis cOl1liriis jurcr mutuas gratularioncs impo- 
niwr (-It*j(-), & vallulU, foffae, totumquc co- 
mirium proruuntur. Nonni.mquam {oler, di- 
fcordantibns in elcc1ionc Ordiniblls, a1ius 
conventus gcncralis, ante Rcgis ina

uratio: 
nem deccrni, quo clećł:io firmccur, liS, qlll 
fecdferum ad Rempublicmn rcdeundi copia fi- 
at, & quac rcmpori confemanc3 fanciantur. 
Eiusmodi convenrulU Polon i Poparćie feu <:on- 
firm3tionis voc3nr, qualcm pon Srepham .ad 
Andrcioviam, poił Sigisl1mndi I II. c1ećho- 
nem, propc Visliciam cclcbrarunt (****). 
.Augul1i III. c1cćłio nova focdcre firmata , 
quod fiatim, Ant. Ponin[eio Marekhalco, C03- 
Iuir. 
(*) Heidenft. p. 30. Vol. Conn. p. 220.222. 
(**) Vol. Conft. p. 24 2 . 
(***) Zavadz. p. 57. 
(*"**) Vat. Conftir. p. 235.r. p. 438. r. 


L4 


t. L VII.
		

/Stare_Druki_001_51_099_0001.djvu

			168 IVS PVBLICVM 

. L VII. 

Jae :Jutcm in comitiis e1ećłionis confiitu- 
ta. ' tum Regis dcnunriatio, eiusque ut amca 
dlćtUIll paćła conventa, uno volumine collcćła 
typis exprimunrur, ut. imer Rcgni legcs lo- 
cum habeanr. FaąuI111d <.ib He
uici tempore, 
habenrque ab elećhonc Vladi5.lm I V. genera- 
le nomen, ut aćł:a f Cli ordinario comiriorum e- 
lenio
is, 
olonis Porzą.deR nafeY1JJie walnym 
elel{cYl, dlcantur: qui timlus in elcdione 
J:-Icn!ici, pani tantum eorum darus, quac tum 
lancna fucrunt ( '" ). lila vero quae de elcćH- 
one Stephani & Si
 isnmndi III. Jcgibus infena, 
vocabuJlIm id n
n h.lbcnt. Ncque JuRm- 
giorllm index liknrio tr:msmirti debet no- 

l1in.a corun
 qui novo Regi afTenfi, qu
mque 
]I) luo pa1:mnaru aut reHa exhibcns. Primum 
ille aćł:ls elećłionis Vladislai IV. addirus, quod 
exemplum in lequentiull1 Regum e1ećł:ionibus 
fervatu
1 J !1ifi quod in Augufii I J. fufiragia 
del1UlJt13tIOOJ HC,e:is praeponllntllr, & quac in 
A VGVSTVM III. coHata typis 
e.rcripra nOI1 
funt. Ju nova conHimtionul11 ed'.tI,?ne. a pia- 
rum fi"holarum Patrihus curara Juftragl3 Vla- 
disJai IV. &- Michaclis defideran'cur, non aliam 
pro
lI] dub
o. ob c.lUlam, qliam qllod exempl0 
ad iuam edmonem ufi, in. qUO non exJłabant. 
('ł) VoJ. Confiitur. p. 2 10. 
· 
. L V I n. 
. Pcraćl:a omnium cou[cn/u e1ećłio a nem i- 
. . .' 
ne nrna rcddi potcfi, ut 131ll confocderatio 
a. J 573. 


9 


REGNI POLONI. LtB. II. C.IV. 169 
a. J573. (*), eum pub1icum hollem habc:1t, 
in quem omnes confilrganc, qui eiusrnodi e- 
lećł:ioni adverfacus fucrit. Comigit (amcn , ut 
Cum renunriato iam Michacle de eius paćlis 3- 
gcrcrur, Mart. Zamoiji:ius nunriorul11 unus, 
cui & fratri de bonis ex ordinatione ZamoifCi,,- 
na cum matre novi Regis lis erat, clcćłioni 
paćłisque con\'emis iam cOllfHruendis łilO.& 
frarris nomine inrercedcret, & cum hac fua 
conrradidione ex com ido exiret. Placuit Or- 
dinibus fratres rcvocare, qui cum rcdire nol- 
lem, confultationes non interrumpebamur ; 
quibus fere ad finem perduć1.:s, 
ltro ?amois- 
cii in conle{fum reverterunt, mfefhs voclbus cx.. 
cepti , ut nonnulli habelldos patriac hoHcs 
ccnlcrent ( u ). 
(*) VoJ. Conftir. p. 208. 
. Przcroz. 
(**) Zav.1dz. p. 52. 53. 51. Zal. Ep. T.I. P. 12 9- 
. J 31. 


CAP. r. 
De 
Regis eleai inaugurationc, defunEł:i s 
quae inaugllrationcm cleEH prac- 
cedunt, cxfequiis, & quac fe... 
qvunror, ccmitiis. 
1.1. lnrlw1lIratio Rf!ĘiJ quid efficiat. AmIi .,.e
 
gni ,:Um ab eleBi()1Ze, an ab iJlallg,urationt: 

 j IlUm:..
		

/Stare_Druki_001_51_100_0001.djvu

			17° 


JVS rVRLICVM 


1111111erl'ntur. IOa1mis I l 1. exemplu11l /i"- 
gli/arf c5 Ilb u/u djverJil1ll. f2!!.jd illi 1l11tc 
inaup.uratiOllem {t
 Ordi1libus cOllC1lil111. 
1. 11. Ordillum efi tnau,guratiolli diem dice. 
re c111ldemquc pro1'(;gm'e. !lEjd jibi liarc 
Hem'iclt.f crediderit. E'Ii:empla iJJfluQ,ura- 
1ionis il1 alilid temp1JS di!alae. Sp'iui1l11l 
inter eltBiont'111 c5 illaugm'atiolle11l. f.1 I I. 
Łoms ubi pera.p:atllr. Q!./id filij catifit ma- 
ioreJ Poloni fi Ludovico poflulaveriJlt. Leo- 
polis c01ll11/elldata ubi JOtl1l1lCS l l I. i1l11ligU. 
raretllr. f. IV. Pu.b/icus Regis Cracovi- 
Oln ill!{rcjJUs, qllem dt:,fuu8i ex{fquiae ie- 
qVU11lU1'. A quo tempore defimEli Rą
iJ 
t:x:fequiał e/eai illflllg u1't/ti,mem prt/t'cejJe. 
rint. Rf'gn quorum em'pora C1'acovi{le 1101l 
tOlUlita. Duorum RegulJl ex/rquiaejiltllll, 
(11mi"J bIS ce/cbratae. Regi Ę5 Re!!."żllae 
illjla pe1
[o/lIta. 31.. V
 Cm'pus dl/funEIi Re- 
gis in arce Vmfaricnji e.\:pf!fitu11l. Craco- 
viam devebittl1'. Cura il/illS quibllJ llla1zde- 
tU1'. f. V I. Sll1J/tuS in jimf/J ex b01liJ 
l1lelifi.ze regiae. De aulic;s, quomodo alcll. 
di, quae.firum. S(
'is1llfl1ldi Augufli cor. 
pus privtlti impenjis Cllrtlt1/1l1. f. VI J. 
Pompa Jimebris. f. V I I l. NoVllS Rex 
aedem S. Stallis/a; pedes adit. Pri11lu1J1. 
huius cOl!!uet1fdinis in bijlorif! exe1Jlplu11l. 
f. J X. Drftriprio inallguratlOllis. llls 
Arcbirpifcopi Gllemellji.r Regem inaug1/1'all. 
di. IluiUJ jurij exp/icario. E.xemp!a Re- 
gl/11l 


REGNI POLaNI. Lm. II. C. V. 17 1 


gum 11011 ab .Ar.chi
pifiopo iI1m
p'llralo"r1/1n. 
ł.ptfiopi Cll1flVtf11jt.S. tllS, .f1rcbtcpiji:opo 
abfeme. f. X. Rex m legeJ turat. .Łxem- 
p/a buius r
'i vet1łfliora. . T:eg
s 
e ,p,'ae- 
]łan do iur1'11l1'it1ldo. Anf1qllzor tuY1smrall- 
diforma. 0!
d per .il
lervalJtl telJ/()O
1l11l 
tulditu11l. Pax mtt'r 11iffidc1Jtcs de ,'elIgIOIle. 
ff. XI. RexullgitU1" . Vel/es qujb,u indu- 
tlIs ilum reg1li injip,mtl aedpit. f. X I I. 
0!ae 'regni ;lifignia, 
 ub; fervelltur. 
Lega de em'um euflodia. Ob ill1111il1l'nS di- 
ftr;men alio avetla. Clam aUqta f5./uo 10- 
tO reflit1łta. f. X l l l. Rex tnjign
b1ts de- 
corarus popl/lo /ijlitur. .(łccl4111at10ne
 eJ 
publicae laetititle rejfijicatl0lles. J!...cduur 
ex templo ;n Palatium. NU11l111t JParfi. 
1. XIV. Regum lIxoriblls todem teml!OJ
e 
diadem a imponitur. De mat1-e CtljU1lt- 
1'i M. quae hoc bOllore 1I1!rlJ
1l arcere. C
lltl!a: 
quem JOfl1l1lis l J l. COTIIUgl I
01
lll"lt I1lvtd
- 
ballt. ImpedimCTlt1ł1ll ex relrgtone. Regt- 
7la fimul ipon/a, cum Rege JpollfO reglis in- 
fig"l1iblls condecorata.' 31'. X r:- Pub/;eU/n 
tpulum. f2!!0
 Rex menfi!e tz.dbtbeat. lus- 
iurmzdu 1lJ Regt fi CraeoVlcltjtbus pra('flatur. 
l-quires C1'Cantur. Mos antiqlli/!iJJJ1łs qua 
Reges in jiw vcrba Cracovil'1l{i:s tZdcgerll1lt. 
Li.r ea occajione imer Duces Maflviae U 
,Ep
ftopoJ de loc
 J?e equitihus non
l1/I/a. 
Alit/S czvitllfCJ jlJ1llll.ftlC1'Omelltrl11"1 Regt Cra- 
toviae d;ce1'c. COlltToverjia de loco pr;ore 
iTltC,. 


\
		

/Stare_Druki_001_51_101_0001.djvu

			17 2 


IVS PVBLICVM 


intel' Villlam u' Leopolim.. ff. XVI. 111- 
ralllr ]{egi a Senatoribus &. l1obi/ibus. Le- 
gaws Senat01
ii .or
inis ad matores Pl'lt/liae 
-ciVltateJ, lJl
t. tlisturandu1Jl exC/piat. ff. 
X V II. Comma pofl Ż1zaup;urntiollem. QEis 
illdicat, {5' ubi habctl1ztlłr. Qgam tlilI. 
dl/rent. 10anni I I 1. eOllerJ/iI1Jl'!patiu1Jl ilIo- 
rum pl'ąfer1'e. Comitiorlll1l breviorWIl11t 
U' rupt01'um fxe111pla. f. X V I I 1. J(fus 
1zovorum fil!:illoru1JZ Reglli f.!' L;tvalliae. 
Iurill1Jl conf/1'matio. Huitls forma, de 
qua lIcuric; tempore a1'tatli1łl. Pax dis- 
jicil:ntilJlll 1'cljgionis ca
fiz. lllra utriusquc 
Prul/iae, B!'t()1.}lae, (!' Leo
lIr.!Ji. Illdi..
.e- 
1tattlS Pl'lIffiac P%llae. COl1.firmatiolli no- 
l1lilln.1J1'
lł:.J.i'1ltillm m!/Cripta. f. X I X De- 
11l11ltttltlO mallglWlltiollis rcgiae. Reditul' 
ad iudicia ordil1aria, qllne per imC1-re- 
gllll1JZ cc.fJart
11t. 1. .X X Rccellftt .Primas 
{'{fa pel' fe t11terrc[!,"Jlt te111pore, Clil grati- 
{l{' nglmtul' , f.1 lJuae geJfa leg'c proba1ltlll'. 
f. X X l. Łxorbit01ztiae. j. X X l I. lll- 
lijÓa in comitiis. CitmioneJ Regiae ]i/b fi. 
gi/Jo mdieii terl'eflris. 1. X J( lII. Lega. 
f;O Rt'gis ad Papam de obedjent1ll. 

. I. 
V t cleć1:io Rcgcm con(}imir, ita inaugurado, 
vulgo corolla/io, i1IulU Rcipublicac prae- 
ticie, ut eam ad JcgutU norma m regar. Ab 
iIlo tcmporc Rcx iura fila excrcct, & qui ante 
illaugurationem deUtu Rex .vocatus, rcccpri
 
reglu 


I 


REGNI POLONI. Lm.H.C.V. 173 


reani in(jgnibu

 fiarim Rex appellatur. Ex hoc 
h . . . .. .. _ 
Cti;HU f patIo II1ClplUnt :mm rC
11l currcrc, qUI 
in litteris ante inaugur:uioncm datis non ml1llC- 
ramur, led limul ae Rcgi corona tolcnni ri. 
tu impofira, li.rr

is ei
ls annus rcpni prir
)Us 
addirur cuius m1tlum I1uerrcgno finem aftcrr. 
Solus (
anncs III. ab e1etł:ionc regni annos nu- 
meravir (* ) , non alia ex caufa, Quam Quod 
iura rcgia ante inaugurarionc'lJ extrcuir, idQue 
Ordinum confcn(u, a Quibus ipfi. non r3nttUll 
pcrmi
um cxcr
irum in 
o1l:ern. d
ecrc,. led 
criam 1l1auguranon
m, h ob iubua pcncula, 
contliruro tempore cclebrari n0!1. po{fcr, . ad 
primam Ianu3.rii .)
75, &: conuna ad rcrU3m 
ciusdcm mcnhs dJt1crre, &: hacc, Quae duarum 
Ordines votucnmr, in tex hcbdomadum mu- 
tarc; lirrcras iuas quibus Rcmpublicam de pe- 
riculis cdoccrer, & minOł"CS muc comi
ia eon: 
VCntUS indiccrcr ftgilto camerae rnul1Ire; fI 
eiusll10di difcril
lina ingrucrent , lub codcm 
figill o Ilobilitarcm in bcllum cvocarc; cpi. 
notis Quas ad Tzarum Ru{forum daturus ) 
Lirv3
li3e ł1gillum illlprimcre, ad a1ios Prin. 
cipes callw- ae ud, 3C, fub ho
, novu
l. Ar- 
diiepiscopum 
Ilesllen(en
 ł:0mlł1are, 1.1 mau- 
guTt1rio L1lrra dlcm ab Ordmlbus dccreram pro- 
ferenda e£fcc ( ** ). 
(*) Denunciacjo Regis coronati loannis III. in fi. 
ne Confiit. Ił. 16 7 6 . p. 4. 
(**) Porz-tdck Elek. a. 1674. cir. Oznaymienie. 
f. I o. 



. II.
		

/Stare_Druki_001_51_102_0001.djvu

			174 IVS PVBLICVl\{ 

. II. 
Inaugur3tioni dies, ab Ordiniblls in elcćH- 
oni s co
miriis dicimr , lIr
. L V I. proximi ca- 
piris norarul11: qlloloniae, qui circa ipfi.lJ11 cra!1t, nun
 ea.. 
dem dies placerer " q,tłO Mareicha1cus 1113111 
per praceonem publJc
n cur
rt..
... Sc
 aegrc fe.. 
rcbant m:liorcs 1'010111 t fe wklls IJ1morcs Po.. 
lcnos inHugurLlrioll
111 proro
rimislalls, £Im olUl(fum dllobus r.leculJs. rc- 
giulU nomen rcfiiruir., Gllcsna
 infi
l1IbllS 
rcgiis condccoratus fUlr, 9uod 15 m:u(\rem 
tantum Poloniam, Ilon nUl1or
l1l, I Ił ąU3 
Cracovia, obriucb3r. (*). BulUs cxcmplllll1 
lecurus Venrcslaus, heec urramqlle Polonialll 
rcgeret , qu.od .crcdidcrar digniratem 
egial
1 
111aiori 1'ol0l113C mhacrere, qua ex cau(a , II- 
Ccr minor l)olonia iam in eius ditionc elrer, 
non prius ReX' inaugurari voluit, quam ma- 
jor acecffi(fcc (*"" ). pon hunc VIadislaus Lo- 
ćHcus cum minorem maioremque Poloni:uu 
aliqllo
 iam annis rexjlfer, regia it1figni
1 Gncs.. 
na allara , Cracoviae a. 1320. riru Iolcnni fulCe- 
Pit, iimul, Dlu
o{fo (cHe (***) J lilllCitlUn, 
uc 


I 
t 
t 
I 
I 
I 


--
		

/Stare_Druki_001_51_103_0001.djvu

			J7 Ó IVS PVBLICVM 
ut in poCłerum non nili Cracoviac, Regibus &. 
Rcginis diadema inponeremr. LudovicUln 
Jl1aiorcs Poloni oran1l1t, ut Gnesnae inal1gu
 
rari vcller icd pracfcrcbarur Cracovia: '\ quo 
tall1en poł
ni maiores delinircl1tur, promifit 
Rex vclle rcgiis in{ignibus ornarum in rem.. 
plo Gncsncn6 publice fe fitłcrc , eademquc in- 
tignia in iIIa civirare, ut cUlł?dir
t1[u
, reli,n- 
qUC'TC. Scd ncurrum, PoloBIs nllnonbns dlS- 
1iladrnribus, faćłul1l (*"'**). PoIłero rempore 
3. 1564. & 1569. ( t) Jcges inJll
lIrarionem 
RcO"is Cr,lcoviae a!Tcruerunr. Ne Ioannes III. 
bcDo Turcico fcrvcmc, Jongius a finibus di- 
fcedcrer, erant qui iplillu Lcopoli regiis in- 
fi
niblls condccorari vcJlcnr ,; icd dijplicllit 
plcrisquc lloviras, & CracovIa praclara (t*). 
C,) Hifi. noił. PoJ. p. 16. 17- 
(**) Hift. noft. PoJ. p. 17. 
(***) Lib. IX. p. 97 I. 
(****) Anon. A rchidiac. Gnesnc:nf. T.II. Scriptor. 
S;1ef. Sommer"bergii p. 104. 106. 
(t) Vol. Conft. p. 56. 174. 
(t*) Za). Epiił. T. I. p. 653. 



. IV. 
Rex diadcmate redimicndus, pau cis dicbus 
ante, magna pompa Cra
oviam. ingredirur, 
&. ab urbis ci vibus digno eJllS .m:uelłare appa- 
ratu excipitur: quo modo pnmus Ludovlcus 
Craco" 


...... 


REGNI POLONI. LntlI. C.V. 177 
Cracovia
11 int
oiit (* ) , cuius cxempIum a 
fucccffonbus krv3tum. Ingrc1Tull1 no vi Re- 
gis, defunćH ex(equiae, quibus in comiriis 
elećłionis dicm confiitllerum Ordincs ("'*) I 
feqvUI1t
lr, . iU9ue :I . Vladislai ,I V. rcmporc: 
S
ephan.. cnllu lU
a ałIql
Or lUcf1hbus Sigismlln-' 
dl I I I. mL.luguratloncm ketua (***); SiCTis-, 
n1Ulldi Augufłi, rribus diebus advcmum H
n- 
ri.c
 Cracoviam praccelfe.fl!nt (**** ): &- Srcpha- 
III Ip(C Rex fil,ccefior;. 
lglsll1undi Augul1i vero,' 
nonune Re?;ls Hcnncl !l'garus adfuir. Ca-) 
limiro M. duac conrigcrunt cxfcquiac, aIrcrJc 
priv3tae fecunc10 ab ooim djc, alrcrae publi-ł 
cac, pon Ludovici filcccfToris il1au
rmio!lem I 
(t). Noftra 3e£arc Ioanncs III. bis publice e- 
):nus, primmIl , corJ>orc a Comimzis Varlh- 
\'iac dercmo, ante AU?;lIf1i II ( t* ); ircł-luu 
filb Augufli ) I I. inaugurationcm, cum p
utio 
ante corplls Varlavia advct1ut1l fuiiTct. Rcgfs 
cnim :I Vladislai Loćłici tcmporc, Cracbviac 
condiri, pracrcr Ludovicum, Vladis);mm 1'3- 
gellonide!u; - Ale
3ndrum & Henricum. Li.I- 
dovi
us 111 VnTIa.n
 mortuus ibidem fcpulru
; 
Vladlslaus Ingc lomdes , 
{cx fimul Vngariae, 
d 
Varnam pugnans occuburr; Alcx3ndcr Vjlmł
 

bi mor mus , . humo .Iuandatus, &: Hcnricu
 
In Ga1liam 3b
cns, filUl11 ibidem ...jl'pulcnHn 
habuir. Rehquorum I	
			

/Stare_Druki_001_51_104_0001.djvu

			J7S 


łVS PVBLICVM 


.. 
mLJndi Anguf1i, Stcphani 
łe fueceITorum, qU1 
omnes alibi, "mu u Cracoviac exfpirarum: imo 
\ loannis Ca(imiri reliquiae ex Gallia apponilban- 
lur. Vivcbat is, cum rcgni infignia fucce1for 
.Michileł reciperer, hinc ilIius ex1equiaehuius in... 
auguratiollcm praececlere non pOteram. loan... 
nes (II. aurem duorum Regum, mcmoratorUI11 
Joannis Cafimiri & Michaelis funeri adfuit: 
&: Augullus I I I. praeter paremis Augufii I J. 
ctiam Ioannis I I I. t:xkquias profCcLJtus, ubi co- 
dem curru, praeter ipfius Ioanllis J I I. uxoris & 
unius filii corpora vchcbamur. Olim Vladis- 
Jaus IV. patri & 1'1l3tri firnul iufb per101- 
"iI: ( t"'. ). 
(*) Anon. Archidiac. Gncsn. Tom. 11. Sł:riptor. 

ilef. 
ommc:rsb. p. 101. 
(..) Cap. pracecd. 
. 56. 
("'*.) Hcidrnfi. p. 284. 
r....) BielO<. Chron. p. 7 0 4. 
(t) Anon. Ąrch. Cnein. p. 100. 104. 
(t*) Lunigii Thutr. Cerem. 1.11. p. 44-- 
0**) ł iafee. p. 4 S 7. 

. V. 
Eum in finem defunćłi Regis corpus Craco.. 
viam dcfermr; iniunćłumquc, Henrico jam 
clećło, nonnuJlis Scnatoribus, Ut Sigismundi 
Augufii corpus eo comitarentl1r (* ). E" 
quo tempore Varf.1Vienfis arx fedes regia 
eval1r, 


- 


REGNI POLON I. LIB. H.C. V. 179 


evafit, obtinet, ut Regul11, qui extra iIIJm 
obierunr, corpus, eo prills qU;IIu Cr.lcoviam 
deferarur , ibidcluque pon elcć1ionem u
que 
l10vi Regis lervctllr: idque cxempla Vl:1dis- 
łai IV. & Michaclis docelU, quorum alter 
Merecii in Lirvania, alter Lcopoli exlpiravit: 
nec miOlls loatllles I II. in villa nova, haud 
longe Variavia , & Augufius I I. in palatia {ub.. 
urbilOO defunćli, in eandem 
Ircem transIari. 
Ante Wos Sigisł11undus AU
lIHus Knifino, ubi 
obiir, Tycocinul11, .indt: Varnłviill11, tandcm . 
Cracovia m (".); StcphaulIS vero Grodn.l, in 
qua civitatc ani mam reddidit, retta Cracovi.. 
nm devehcbarur. Vt erillm olll11ia iu corporc 
ex dignitate regia fiaht, CUl'3m agullt Primas 
& Senatores mortis tempo re prOlclcmcs, do. 
nec in {;omiriis convocationis, ex Senatu & 
nobilirare nominilmur, qui lila praefcntia, ad 
elećłioncm usque, corpori dcbiwm honorcm 
})raefl:em: ql..?d primum palt Sigi,sł1?undi I I (. 
mortem prov[!um, eurca tamen 10l1s Senaro.. 
tibllS mandara ( H* ), quibus in comitiis eon- 
\locationis a Vladislai IV. obiru, qllid3111 ex 
tquclłri ordine additi ( **** ); idque & in 
po(leruln fervatum (t ). 
(*) Hddenlt p. 3 0 .3 t. Vel. Confi. p. 223. 
(*'1') Ncugcb. Hifior. p. 643. 
(***) Konfcd.a. 1632. 
. Jakodoł"d. 
(****) Konfcd. a. 1648. p. I S. 
. lako dOł4d. 
M Z '" (t) Kont 


....... 
- 


-'
		

/Stare_Druki_001_51_105_0001.djvu

			... 


180 


łVS PVBLICVM 


(t) Konf.a. 16 74. &.1696.
.Iakodot02d.a. 1733. 

. Confulendo di
mrati. 



. V I. 

umtus in appararum funebrcm & exfequias, 
TheJ
lurarii Rcgni & Lirvaniac, pro rata par- 
re ex rcdiribus bonorLIm ad, mcniam rcgwlU 
pe:rin.e
riulU l'roganr. Id primum 
ofł mor- 
tem SJglsll1undi I I I. lege decrcrul11, !ta ramen, 
U[ novi Re
is elećłio fumrus ilIos rcrmin:Jret 
(* ), qui in lcqucmibus inrcrregnis llSqllC ad 
exlequi.łfu111 dicll1 prohui ( **) : p
a
[cr 10- 
rima
 fiarim poił 
Jaudati loannis III. decc(fum habUle, quacre- 
bat Thelaurarius Quolllodo in aulieos, qui 
circ
 rcgium corpus, usqlle ad comiria eon- 
vocationis iimJtlls diIpcnl
lrct, cum de co in 
)e
ibus nihil pcr1criprum dIct, rogabarquc ut 
fibi in halle re[i) SCl1atorcS aliquo C addercnrur: 
pollerius negarum, !Cd conecflUD1, ue ipIe fibi 
Je?;erct, quorum confilio uterctur. IlIter 
quae Pararinus Siradienfis negab ar 
 clT'e alen- 
dos publicis impcnfis" qui vivcnre Rcge m8- 
gnas opcs cumulaITcnr ( t ). Ante Sigismun... 
dum I I l. Srephat1us Rcipublicae fumeibus cia.. 
IUS ( t* ). Sigisl11undi Augufii corpore ab 
omuibus 


...... 


REGNI POLaNI. LI1ł. II. C. V. 18f1 


omnibus fcrc de/1iruto, neque pecunia in 
promm, Jinrc3 & alia in pollinCłuram, r
- 
gni Refcrendariu
, Czarnkovius, de fuo con
- 
paravir ( t** ), cuius fumrus ex ducentls 
millibus nummorum 3urcorum , quae Tyco- 
cini torori {uac cum reliqua priV3t8 gaza tr
den- 
da 'rc1iquerat, 1arge. fi'ppeditari potUl,{fent 
( t***). Antiqllis Reglbl
s 
 quibus amphorcs 
rcdirus, ex opibus quas bbl paraverant, funu, 
curabaeur. 
(") Konfed. a. 1632. J. Strzeg4c dignitarem. 
(.") Konfcd. I. I 648. 
. Strzegąc dignitatem; a'. 
1674. & 173 3. 
. Confurcndo dignitati RcipubJ.. 
Porz:,d. Elek. 3. 1674. tir. Oznaymienic p. II. 
("''''''') C onftitut. T. V. p. 982. edit. novac. 
("''''''') Kont: 3. 173 3. 
. Confulendo dignitaci. 
(t) Zał. Epift. T. U. p. 3 6 . 37. 
(t*') Piafec. p. 7 1 . 
(t"") Hcidenft. p. ). 
(t**") Hcidcnft. p. 5: 

. VII. 
Q!.lod ad jpr
m P?I
p
lm fllnc
rem 3ttinet, 
paffim in hillona ddcrtbuur. Fnmus eam ex.. 
pofilie An01?Y'1111S A'"Cbidinco1l11S Gn
.f
ellfi
, 
in exfcquiis Ctfilniri M. . (11'0), & IJovllłune lU 
Augufłi I II. imll ł
ur3tlone (** ) refcrrur: 
Nos potiora dclib
bit11LłS. Corpus .dcfunąl 
M 3 Re
lS
		

/Stare_Druki_001_51_106_0001.djvu

			J8
 


IVS PVBLICVM 


Reg!s ex fu
u
bio in urbem, curru o8:oiugo 
vehJfur, CłVlbus, monachis facerdotibus 
ac
demia, praccedemibus. P;acfcruntur in e
 
qms palatinaruull1 vexma
 tum Regni & Lir- 
van{cull1; qU3mobrctU lJ1 comitiis elcćł:ionis 
edicitur, ut palCltinaruum & t
rrarum vexilli- 
feri, juno telJ1p(
rc Cracoviae adfint ('H¥o). 
sc
vuntur vexillikros, qui Regis defunćH 
pn.vatun
 vex!lIum eiusquc clypcum, en/es Rc.. 
gOI ac L
rvamae , e:quitcs gerunt; hos pedi
 
hus nobdcs, chorus canenrium facri ordinis 
porio!
s, Ep'ifcopi & Senarores';aecularu cum 
Re
n.ł Jl]llgrubus excipium. Funus novus Rex, 
qUI IIIuu 
rope arceIU in privara domo exfpc- 
{lat , !v!"relch
llJi-s.cum fcipionibus dcmiffis prac- 
c

entJb
}s, f
qlHt
r, hune proeeres, nobiles, 
aJ11. SI RegI
]a vl.dua lł!pereH, jlJiquc eom- 
modum, parucr u: exlequias (*
*"'). Ho- 
dierna Regina (oecd fui funus eomitata, . poll: 
qua.m m:uronae ineedcbant. Irur in ternplum 
arc,ls , ubi Archiepifcopus Gnesnenfis ilIo 
abJcnrc. Cracovicnfis EpiLcopl1s, miffan; eclc- 
brat, & UtlUS cx EpilCopis defuna:um orado.. 
J1C Jaudat. Peraćłis quae in funeribus fieri fo- 
IC.1It , M
ref('halci lcipiol1es, C:mccJJarii fi- 
gllla gyp{o cffićła, alii Rc
is dcfunćłi priva- 
tum vcxillum &: clypeUll1 ad fcrale pegma fran- 
gunr, tulU nOVllS Rex fuperiorclU h3fiae par- 
tem, c
 qlla vexIJ!um pend
t? fua manu a 
r
rra rollJt. In fl1nere Cafimlf1 M. criam ve- 
>nlJa PalmiU3CUU1l1 fraćła (t), quod in exfe- 
quiis 


...... 


1 
ł 


REGNI POLQNI. LIft. II. C.V 183 
quiis Augul1i II. parirer filćłum, in defcripti- 
One inauv;urarionis Augufłi II I. legi tur. Poił 
baee corpus [uOlulo jnfertur. 
(*) T. 11. Sc:riptor. Siler. Sommcrsbcrgii 1'. 104. 
).05. 
(**) Hiftor. ioaugurat.Augul\i III. p. 47. 
(""**) V ol. ConO:. p. z 20. tir. OznaJmienie. 
(*.....*) Biellk.Chron. p. S87. 
(t) Aaon.AI'c:h.Gpcsncnf.p. lOS. 



. V I II. 
A1rero, quam defunćło .Regi iuna .fać1:a
 
uie, tlOVllS Rex aedem Stams/ao facram, 3n.. 
te urbcm in editiori loco fitam., SanEf; huius 
reliql1ias vcnerarurus, pedes adit : quod qui- 
dem pcrpcru3 eonlllerudine fcrv3tuł1l vulgo na- 
d irur ( '" ), non tamcn ante Vladisl a . um ł V. 
in hifioria exemplum reperimus. HIe rheda 
vcćłus ad aedcm ante urbem, & inde pedes 
in aliud ciusdem StUlai templum, quo d in ar- 
ce rcgia, fc contu1it, ubi ad eius fepul.. 
crum f3cr3(
 cocnam, e n1anibus Archiepilco.. 
pi Gnesnenhs rc:cepit ('ł* ). De Henrieo le- 
. gimus, quod , cum arcern ingrc(flls Oatim 
templum adii£fet, ipfi ab Epifcopo C
acoyicnr!, 
ad lUaills alrare, pracrer crucem cum fanćhs reh.. 
quiis, Sranislai capU[, Ut okularctur, por re.. 
ć1u1ll fucric , *.'" ). 


. 


M4 


(t) r
rcc.
		

/Stare_Druki_001_51_107_0001.djvu

			84 ", J łVS PVBLICVM 
(") P.iaf€c. p. 4 S 8. 
i ("") 'Piafec. ł. c. 
(***) Hcidcnft. p. 52. 


.} 

. IX. 
Scql
i
ł!r .po[łridie inauguratio, SeAatoribus 
& nobduatls iwnriis , qui:'ld comitia mox ha- 
bcnda contIuxerum , praelenribus , in acde, 
quae el1 in arce, S. S/{lllis/ni. Eo fe Rex pe- 
des confen, . Rcgni &: magni Ducarus vexilla 
ac nIldos cnfes, Vexilliferis &: Enfiferis, in- 

gnia Rcgni, coronam, fceptrutu, pomum, 
111lguJis Senatoribus pracfcrcmibus, &: Mare- 
'chalJis cum dcmiffis,lcipionibus proxime art- 
tcccclcmibus. . In tcmplo Rex: contra praeci- 
]JUUlU aJtarc, 10 {olio confidcr cui Vexilli- 
fcri & Enlifcri cum lilo quisque 
exillo & eofe 
ndl1ant, inIignia autcm rcgi:ł, in :Jltari col- 
)ocal)tur. Miffiull ccIebrat Gncsnenfis Archie- 
pifcopus, cui praecipu:tc inaugurarionis par- 
tes, idque a primo tcmpore, quo Poloniuc 
Prillcipcs corona rcdimiti. Hoc eius ius 
Cafimirus IagclJonides a. 145" firnMvir, ut 
Regi & R.cginae, ab Ar'chicpi
co
o. Gnesncn- 
,fi coromllmpOnatur, etiamfi qms Eplfcopol"Um 
cardinaJiti1l . dignitate eminucrit (*): quae 
Jex a Sigist11undo Auguno a. 1550. probara 
! **). 
cC(;d
t: buI.'a Pap:lc Sixri V. 
. 1589. ius di- 
adema Imponcl1dl Gncsn-cnfiAr
hlepifcopo f

- 
vans (H* ), quod ipfi noviilIme confiitutio... 
IlC
. 17
6. a([cricur., ('I<
jt*). CUll1 Stcphanus, 
Archie- 


..... 


REGNI POLONt. LID.II, C.V. ' J8S 
Archiepifcopo Gnesnenfi in adve!fi
 p8rt:ibus, 
inaugural1dus elTet, 1anxcrunr qUI clr.c
 Regen
 
Cracovi:le erant Ordines, ue lex SlgJsnmndl 
Augul1i Archicpifcop
 fCrvie

, ,ruIU hab
- 
ret locum, fi is 3 publIco noblhmus con
enfu 
fc non JciunF:el'ct; . q
od .fi fiCT,:t, pnnll-!
 
ex maioris Poloniae EplfcoplS, qUI cum nobl- 
liratc femirer Archicpilcopi muncrc defun- 

crcrur. Qt.;od Jcitul1l intel' }eges qui

m re. 
larum non en, £1ttum tamen, ut Epl

o
m; 
Cuiavienfis Stephanum ungcrc't &: l'e
IlS m.. 
£gnibus ł:ondccorarct ( t ). }II) Vol.. Cgnftit. p. 3. 
. A naprlod. Pnluf. Sł.t
 
p.22. 
(""'*) Za1arz, Jus RC'g. Pot T.1. p. H2. 
("''''''''') Con£ł. a. 17 ]6. p. 94, tir. Prcrogtry'Y)'o 
(t) lleideDft.p.9S, 
ł 

., X. " 
R(:x e folio, medms iorcr EpifCopos Craco- 
vienfcm & Cuiavicnfem '- ad aJrarc .dcdućl:us, 
filbmittie genua & 'ab Archicpifcopo mtcrroga... 
rus num Rc1igionem, EccIcfiam, RcgnulU 
tue
i vclit ad tinglI}:"! v% refpondet. 
Uln 
fians in leics Rcgni iurat, hocquc cx ant.lqu
 
- - - :vI S Jnt1ł.. 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_108_0001.djvu

			186 


łVS PVBLICVM 


jnlłituto: ut &. Vladisl3us la
elłonides 3. 1434- 
jusiurBodum illud, :lct	
			

/Stare_Druki_001_51_109_0001.djvu

			188 


IVS PVBLICVM 


(t.*) Larco Star. f. . I 61. p. 4. Priluf. Star. p. ,.. 
DlugoH:XI1I. I 15. 
(t"''''''') Vol. Confiit. p. 226. 
(t**"'*) Vol. Confiir. p. 2 50. 
et) vol. Confiit. p. 447. 
<*") ConA:it. a. J 649. P.1. 
(*,..)' Confiit. a. 1697. p. 6.7. Conl\it.a.1736. 
p. 7). 6. 
J 
'. X J.. 6 d . . . . 
Dić1:o facramento, 111 cmus n
, JgltI In 
t!vanaeliorum libro ponunrur , Rex in brachio 
dcxt
o humcro finiftro & fronte ol co IIngi- 
tur, 
uod mox abfiergitur. D
inde in fa- 
cclll1lU cui Zadzikianum nomen, Vexilli cris, 
Enlifcris Senaroribus cum Regl1i infignibus, 
& MarcL
halcis cum demifIis kipionibus prac""': 
'ttdentibus, imcr duos Eplrcopos, fe conferr, 
unde filcro habitu ad folium, mox ad a'tare 
redir. Hune Ji:Jcrum habirum dclcripfir Dlu- 
goffus (*) in Vlad isla,i. Iagel lonidil
 inaugu- 
ratione, lpfull1 Jalldaltt
,. humera/z, al
a 
 
'llanipu!o, }lo/a, dalmattctf &: tarJpa pll/vzall 
indurum rcfcrcns, Anre ara/ll ab j\rchiepi1co- 
po cnte regni cingitur, qucm cvag inat UI11 con- 
vcrti.ls 2'ld populurp., tcr in crucis formam vi- 
brat. Reddiro vaginac enfe, corol
a qU:Im fupra 
caput ciu!; circumfiames Archicptfcopum Epi. 
kopi, dum ab ilIo preces hUnt, ren cm , 
b A r- 
d\iępi[copo imponirur. lccpcruU1 pomumquc 
nadun- 


REGNI POLONI.LIB.II.C. V. 189 


tradulltur, ac regium pallium humeris cjrcum
 
datur: Enlifcro regni imcr haec baltcum 101
 
\'CI1tC, ac Rcgi ircrum entem tradcme, qucm 
lhuim a Regc rceip
t, lIC in vagill3 prach:rar: 
rcgni V cxillcfcro h
11l
1 vc
illum cxhibclltc f 
quod Rex Jua manu jph rcddlc. 
(") Lib. XI. r. 66 1,. 

. XII. 
Libct nonnu1ła tlC infignibus r
giis inrcrer
. 
Sum ca, ut modo dićłul11, corOllO, }iqtrum 
p01Jll/m a Primisl30 Rege rcpctcnda; ('o: 
ronam 
amen vetufiiorcll1 fiaruir Dlugoffus (..), 
quali cadem lir, qua Boleslaus audax, & qui 
ipfilm praece!ferum, uft. Scrvabamur illfignia 
:t1iquot annos Gncsnae, dance Vlmlisl:ms Lo.. 
ćłicus Cracovia m transfcrri curarct ("'*' \, 
Binc a Ludovico in Vngariam deporrata, nc 
ipfo 
bfcntc, aliu
 iisdem con
ecorarctur. & 
a Siglsmundo Caciare ac Vnganac ]{cgc, Vla- 
dislao lagclIoni a. 1412. refiimra funt (***). 

a ex caufa. pr? codem Vladislao alia .c0ron
 
ae fccpcrum fabncandum, cum 3. 1386. maugu..; 
randus c£fct ( **** ). Loeus ilIis cH in rcgni 
thcfauro qui in 3r

 
r3c?vicnfi ( t ), & pofi 
clećHonem Henncl lancJtum ut ibi cu{łodi- 
amur a regni Thelaurario, lub figillis & cia.. 
vibus Cafiellani Cracovienfis & Pal:uinorum 
Cracovienfis Pofilanienfis, Vilneldls, Sen.. 
domirienfis' Calilienlis, Trocenlis; l1cque 
Theli1urus,' nili omnium Ordimllll confeniu 
re!cre[ur 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_110_0001.djvu

			... 


J90 IV S PVBLICVM 
rcrerer
r ( t*). Secura ali:! lex 3. 1632. nt 
conclave in quo regia infigni3, finc mCll1araris 
Senatoribus apcriatur, quae a. 1648. reper ira 
( t ** ). COIifoeder(Jtio a. 1668. hoc &1111- 
pHus addit, ur habe.lr ('onclave l
prem feras, 
lingulas fingulis Semuorum c1aviDus aptaras 
( t**'" ), idqllc confiederatio a. 1674. probat 
(t-ll-*** ). Qł3re Senatores illi, inaugura.. 
rionis tcmpore aut ipli adelTe, aur clavcs f uas 
mitterc lolem, quo inlignia dcprol11i poffim; 
pracicmiamque illorum hebdotuadc ance inau.. 
gurarionis tomiria, COI!{(){'(leratiol1es 3. 16 74. 
& 1733. cxigullt (:J:). r
emp?re belli SVcci
i 
fecundi, avcćła fucrunt mligma Lubovlam 111 
Sccpuficnli tradu, unde pace compofita Cra.. 
coviam rclata (:1::* ): & fervcntc rcrrium cunl 
Svecis bello, cura CuiaviGufis EpiiCopi Szem.. 
hekii, extra regni fin
s depu
tabantl
t, Icd 
reHirur<1 luo loco, cum pubhca rranquIlliras 
rediiffet (:t**). Interregna a. 1733, alialU 
ob caufiJm, infignia ex Thcfauro dam ablata, 
in quo, domctłicis diffidiis pei' concordi"l11 
compofiris, rcponcbamur (**** ). 
(.) L. vII. p. 877. 
(""') Dlugoff. XI. 97 '" 
(.**) Dlugo(f: X. ł 3. XI.13 I. 
.I ("''''''''') Dlugol( X. lOS. BicUk. Chr. p. t72. 
(t) Priluf. Star. r. 22. 
.. (t") Vol. Conn. .;a s6. 
 
oron
. 


(t'"*) 


r 


RfGNI POLONI.LIB.II.C. V. 191 
(t*.) Konfcd.a. 1632.&a.1648. 
.KEorymdiicń. 
(t***) 
. "by {}(arb. p. I
. 
(t**'"*) 
_ t\by {karb. p. 13. 
<*) Konft:d,a. 1674.
. Aby {karb. p. 13. a. 1733- 

. Skarb. Rzcczypofp. 
(
"') Cuna. a. t 661. p. l S. tir. Dek Liracya. 
<*...) Cona.lI. I
03. p. t 3. tir. Oddanie. a. 17 26 . 
p. 65. tir. odd...me. . 
C*"'....) Conft.J. 173 6 . P' 98. tir. kleynoty. .. 

. XIII. 
Vt ex hoc quafi diverticuIo ad inaugurario-. 
nem redeamus. Rex iIIo, qucl1l diximus, 
nlOdo exofn:\rus, in pegma, quod in mcdio 
templi e
citarum, Vex
łli(c
i
 vcxilla, Eu/i- 
fcris en/es, Mare[chalhs fcJplones adhllc dc- 
n)i([os praeferenribus , & Archiepilcopo Gnes- 
ncnG ac Cracovienli Epifcopo utrUl
}qtlc h
rus 
fl:ip:mribus, d
ducitur, ibidcl:nq
l
 Ipfi, fpe- 
aanre OlUni populo, ab Archlepllcopo folcn- 
nibus verbis rcgnum tradirur. Canitur hymnus 
A.mbro/ii poił quem ter acclamat Primas, vivat 
F..ex! on;ni ConciOlle rories relpondenrc, ncque 
bomb:lrdis rormcmisque extra templum lilc:nti- 
bus, qllac difP!
dulUl1r. ReverJus ne
 ad. a. 
tmn Archiepllcopo nUl11mos aureos Ul plOS 
ułus 
flirr & pofitis infignibus facra COeni) re- 
f1cirur. Deinde cum in6
nibus foliul11 repctit, 
& Archiepifcopus precatione cius l3lurem Deo 
f.01l11l1Cndółt, &: vel iple vel Regni Marelchat.. 
CUS, 


.. 


......
		

/Stare_Druki_001_51_111_0001.djvu

			J9
 


łVS PVBLICVM 



 


cus, iterum vivat Rex ! 
cr acc1amat ? qu
d 
a [0£3 concionc [er repcmur &. pu
hca. b
... 
tiria tormcmon
m fc
oporu(
lquc. ddplohOiłl'" 
bus tubis & ump3111S concmcnnbus declara- 
tur.' Dum Rex templo egredirur, lparguf!tur 
a regni Thcf
1Urario num mi, in .memOr!3m 
inauguratioois culi? . id9u,: fir, tora 10 
alatIl
1 
. 3 q UO Rex rc g lll mh g mbus decor.uus, vcx-d- 
VI , . '1.' l . 
lis cnfibus fcipionibus lam crCCI.JS prac aus, 
, , d 
 c. 
ad cpulum pc es le COll1crt. 

. XIV.. 
Qyod fi Rex matrimonio 
unćłus 
 fin
ul 
coniux diadcmarc exornatur,. .m quo 
 rzcl1us:, 
laus luccclTores cxcmplo pr
CIVJt! CUl.lIS UXIf.0r1' 
una cum JU:Jriro '. cOf<:)(].a lmpoht:
 
lIJt ( ); 
idque in Vladislał LoćtlCI, ClIfinun j\1. łoan.. 
nis I Ił. & Augufii III. <:oniugi.bus fervatul1
. 
Cafimiri M. uxor , q
o 1l1lnus dladcm:łte r
dl: 
mirerur, obHirir prunllm focrus,. VI

lslal 
Loćłici vidna, qnod non du
e R
gJl1ae In. re... 
gno c(fc po{fent, cauf.ara. ucd celfir prcclbus, 
filii, &. ne, ut ipfił quidCI11. cred
bat, l1lłruS 
dignit:ui officer
t,. Sandecllul1 
J1. 

. Clfl'J'ae- 
monafłerium., mfl:!tutlll11 F!anciftt 
mplexa., 
:łbiic (**). lo lo:mnis.! 
l. 1.llaugurar
one (
on 
decrant , qui comradu:hombu,s Rcgm.
m 1110., 
honore arcerc cOt:
łrcn
lłr., quor
un :1l11!l1tlm., I 
(l ui Rcgiae domU! addlCtlOrcs '. Ul con{cn!i1l11 
flexerunt (***). Ałcxandn & Augu{h ,I I. 
coniu
es corona non cxoruame, cum m
::, 
, , nu 


...... 


REGNI POLONI. LIJ
. II. C. V 193 


I 
riri iIIa infignirelltur, quod diverf:1m :) Romana 
carholica rellgiolJctn prot1tcbamur. Ante illas 
ludovici uxori, ob ablcmiam, honor is non 
Conrigcrar. In S£cphani in:mgurarione fimul 
cius {ponC1, Anna, SigisI1l11ndi 1. filia, rcgni in- 
lignia accepic, nuprjis pofiridic fCqLłclJtibus: 
& crat racio, qu	
			

/Stare_Druki_001_51_112_0001.djvu

			194 łVS PVELICV!\1 
toS adhibucrunt (t ). Aliae mcnf:1It 
pro Scnaroribus, . Ilobilibus & l113rronis inf1ru- 
untur. poOcro dlC, Rex in urbcm ex arce e- 
ques fe confcrt, Regni ac Lilvaniac vcxillis & 
enlibus (lIm inJignibus rcgiis, ab iIIis qui- 
hus id .;umeris, in equis praclatis. Iter pri- 
11lUm in curiam, hinc coron3, kcprro) pomo 
exorn3rus Rex. pcgma in loro cxcitatulll alCcn- 
dit & ab urbc Cracovicułi & .lliis eiviratibus, 
fi q
i ea.rum ł:ł0minc adfimr, iltsiuran?un
 in I
- 
lio a{hdcnubus ad urrumqllc larus 111 lcamms 
Scn:'Jtoribus, cxcipir: quo pcraćlo, aliquor Ilon 
nobiles cnle Rl.gni &. Litvani.le pcr vices rcr- 
gun
 le
irer fc
icn
., cquir.es ereat. Inr
r qua.c 
in hgnum ObJcqlllł , urbls claves Regl ex hl- 
bentur, fJU3S acccpras, Hatim rcddir. Poił, 
Rex in curiam, & po{it.is inlignibus, cadcm 
pompa qU3 vcncrar, . In .arcclU r
vc
drur.' 
Ilummis , qui in IUcmon31l1 l11a
lgura[)oms clilI, 
irerum fpar1is. lam V!:lclI.slaus Loćl:icus, 
poflridie quam regii. inhwubus decora.tlIs, 
Jplendido. app
rat.u, ex arce I
 urbem dc.kcn- 
	
			

/Stare_Druki_001_51_113_0001.djvu

			196 łVS PVBLICVM 

. X V I. 
Non tantum Cracovia &: aliae, quae eo fu- 
os 
)i.tru[][, civirare
, poił inaugurarionem 
RCgl )Urant , fcd euam Sen3Corcs &: nobilc:s 
f3cramenrU!11 dicum:, quod fibi praef1irum 
Henricus ems<]uc 1ilcccfforcs in {iii!': litteris fa- 
tentur ( * ). 
ia Lirvani &: Pruffi abfemcs , 
cum rcgni infignia Stephanus Cracoviae recipc:- 
r
e , illi miffis utriusque Ordinis Variaviam 
legatls obfequium detulcrunc (**); & Con- 
filiarii Pruffi Regi Thorunii iurarunr, nec non 
duo Palarini Poloni , Brełłeldis & Iunovladis- 
łavienfis, qui inaugurationi non adfucranr ( **'" ). 
Sigismundo] Ił. alrcro ab inaugurarione die Sc- 
D3tuS {acramemum dixit, & in comitiis pla
lIir 
ut Scnarorcs, Magifirarus, Praefcćłi bo
 
norum rcgiorum poffefforcs, qui nondum' iura!:' 
{cnr, imra quaruor hcbdomades, a publicato 
edićł:o, in Polonia in fuo quisque caHro, 
in Pruffia apud fuum quisque Pahr inum, fa- 
cramenrum Rcgi dicerenr, ad EpilCopos vero 
& Palatinos a Regc Secrerarius minercrur , qui 
id exigerct (-It"**). Vladislao J V. altero ab 
inauguratione die iuratum ad forl11ulam, quao 
fidcm &: ob1Cquium Regi praefiandum conrine- 
bat ( t ). Pro loallne Cafimiro, etiam die 
qui inaugurarionem fcclltus, iusiurandum cx- 
ceprum (t*). Comiriis, quac inaugurarionem 
I\.u?;ufłi I I. fequcbanrur, iam tinis imminebar, 
JlIrcinr3udo nondum praelłito. Moncbat re- 
gni Referendarius S;z:.c;wka, ut Senarorcs 6: 
. quibuS 


- 


-. 


REGNI POLONI. LIII'. n.c. V. 197 
quibus minorcs dignitatcs, in Rcgis vcrba iu- 
rarem, hocque cOllliria tcrminarc:ntur. Q!Iod 
anrequam Ordincs Cracovia dilcederem faćłuro 
( t** ). 
i rum in ConriaJlis parribus, iura- 
bant in Regem, cui ipfi fuum oDfequium pro- 

ceremur. Non deerant, qui confucrudinis 
Jgnari, finifire acciperent, cxigi iusiuran- 
dum a Senaroribus, qui in Regis defunćłi nomell 
iam iura([enr. Q!libus demonfiratum retle 
novo Regi a Senaroribus olim iuratis ' fidero 
obflringi, cum in Regem priorem ' non fi- 
mul in eius fucce£forcll1 iura(fent; 'e(fe eriam 
aequum ut dum Rex Reipublicac, Senarores 
viciffim Regi facramemo obligemur , idcmquc 
excmpla priorum rcmporum depofccre ( t*** ). 
Augułlo I I I. eodem die quo poll: inauJ;uratio- 
ncm comitia inchoabat, circumHames eius 
1bliu111 Senarorcs & alii facramenrum dixerunr, 
Cracovienfi Epiicopo, quod adhuc Procancel- 
larius rcgni erat 
 verba praeeume ( t**** ). 

i non Cracoviae iurarunt, iurant alibi 
quisque fuo loco, d3turque maioribus in Prllffi
 
civitacibus, ue ad eas vel alrcruter Cancellari- 
?rum Regni, v
l alius Senator, qui cxcipiat 
lusiurandU1D, mmatur. 
(*) Vol. Conftir. p. 
 2 9. & denuntiAtiones Ctngula e 
rum Regum, quae conftitutionibus coroitiorum 
coronationis praeminuntur. 
{'lO"') Heidenft. p. 100. 
r"'''') Bin. PlaO: T. 111. p. 2 17.2 I 8
 
N 3 (*ł>I'*) 


....011
		

/Stare_Druki_001_51_114_0001.djvu

			J98 IVS PVBLICVM 
- (*.**) Heidcnfi.p.
83. Vol. Confi.p. 473. ria(ec. 
p. 86. 
(t) PJafcc.p.4S9. 
(t.) Lunig. Tht;itr. Cerem. T. n. p. [4. 
(t.
) Zsl. Epifi. T.II. p. 444. 445.448. 
(f''''"') Za'. I. c. r. s06. 
et""'**) fama lurop. parr. 1; I. p. 276. 
· 
.XVII.' I 1 
Incipiut1t pofiridie, qU31U iuravit Cracovienfis 
civiras, comiria, quae a COr01/dt10Jte nomen ha- 
b(:nc , de quibus ea, quae iplis pCCltliaria, 
exponam ; communia cl
im cum aliis, alibi 
dicendi erit lOUIS. IndlclIntur ab Ordinibus 
a me qu{fc illo tpatio cjfquod pro tnfh 
rcgil11inis omine acccprum (t). 
(*) 
. s6. cap. praeccd. 
eol') Conft. a. J 67 3. p. J g. tito Seym trźeci. 
(..*) I>orządek ełckc. :I. 1648. p. 9. I. 1669. p. 9. 
a. [674. p. g. 
(.....) 
. I. 
(t) Paftor. hiftor. Pol. p. 48 S. 
(f'') Hiftor. noftr. roi. p. 232. 

. X V I II. . 
In his comiriis,. Rc
 fill
m r
?;.łmcl
 
iam ingrdTus, Rcgm.& LJ[val1la
 fi&llhs lItl 
incipit, qUJC nova utnusql.lc 
ent!s 

ncclla: 
rii accipillnt. Ante onulIa IJttc
]
 {ms re?;m 
iura confinl1at, quod a LudoVJCl tcmpore 
(Ii<) , ad llotlram usqucactatcm fa8um, ac 
N 4 faćlu- 


I 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_115_0001.djvu

			r 


200 


IVS PVBLICVM 


fa
ur	
			

/Stare_Druki_001_51_116_0001.djvu

			...-- 


202 


. łVS rVHLICV M 


pracfcriptull1 &. connituti
.)(.1(:1l1 a
ni . 16 47. 
Pruffiile indiO'cnis col13tum In, .JC qlllcqUld 
e. 
[lcrarim de 
on[crcndis vacuis honoribus bo- 
nisf/uc, paL'łis convcmis inlCnum,. Pru
o- 
rum iuri dcrogare hau d dcbcrc. Mlchacl1Ll- 
ribus Pn.ffiac ))ucalis, Leobllrgi &. Bmoviae 
addit. IOilllllis II I. confirmarioni nihil cn in.. 
jcrtlln1, qllod non in prioribus legcr.cw.r. In 
.A U?;U Ił i II. cum rc1iquaru1l1 .proV!nelarU
n, 
SmolenlCiae, Scvcriac, Czcrmchovlacque lU- 
ra occllrrunt, cum qUi! in om[)ib
s f'.uJ;u- 
fii I II. conhrmatio convcnit. Hl!IC 1Unul
l 
conhrmationi adkripra illorum [loJllll1a,. qUl- 
bus prac{cllt ibus data, idqu c a St
p.hJn
 tC!U- 
pore obtinct; & OJ 1 0301:11 s CafinurJ., . J
1 finc 
civiratcs illac, qllJC ad c1ccllOncm adll1lrU foJent, 
Jegunrur. Singllli
 ct
am Rcgcs, omncs fu(
S 
,dccdTorcs, a Cdul1Iro. 
1. 
sqllc ,Id proXl- 
111 um , 4uibus iura & pnvdeg w dcbcl1tur, 110- 
J11 i nal1t. ' 
- ("') Lraf 1 
tar, r.40. Priluf. Star. p. 26. f, lanufzov. 
Stat. p. 14. r. 
(t**) In pne p
H
\orum conventorum. 
C'**) Heidcnft. p. 52. f. 
("'***) Vol, Con{\it. p. 227, 
(t) Vol. Cooftir. F. 258. 26 9- 

. XIX. . 
Fraetcr confirmationcm iunum, 


Rcgis nO" 
min c 


REGNI POLaNI. LID. II. C. V. 203 


Inine ediclum hltine fcribirur, quo omnibus 
dl'nuntiatur, Regcm libcrc elcćhnu, firmatis 
iurciurando pa.!łis con\lenris, Cracoviam vc- 
niITc, ae celcbratis dceeflori
 flti exlequiis, 
pon iusiural1dum in Rcgni iura, oleo facro 
unćłum 	
			

/Stare_Druki_001_51_117_0001.djvu

			2°4 


IVS PVBLICVM 


pracmitTa funt, cum Cłatim pon in:mguratio.. 
nem 3. 1734. typis cxfcripta prodii{fent. A 
Sigim1Lmcli I I I. tempore, pariter iusiurandun1 
3 Rege in ipfa inauguratione praeł1icum .ad
li.. . 
tur: cui Augufius ł I. &. .Augufius II I. lUsm.. 
randunl in paćta conventa iungi voluerunt. 


, 

. XX. 
In comitiis pofl inaugurationem MarerchaIcu
, 
numiorum, cum primum conclave Senatu.n" 
um ingredimr, Rcgi regnull1 gratularur , Id.. 
quc fingubre, quod pan nobiles, civitat
s qui.. 
bus cłe8:ioni Reps adcffc lic
t, ad O!CUlll.l
 
manus rcgiae admirr311t1lr; Id quod m allls I 
comiriis fieri non fi)ler. loannis Cafimiri dex- 
teram, Cracovia & Viln<ł (*); Augufii ł f. 
praerer Cracovi
m & Viinam , Leopolis , Pos- 
l1ania, Var[.1V13 ofculo veneratae: quo. tem.. 
pore eriam ad cundcm honorem, a IlLmtIorum 
Mardchalco Lublinum fuit vocatum, Cl1il1
 
autem 'nomine nemo aderac ( ** ). lila de 
quiblls dcliberandum, ut in aliis comiriis, ore 
Canccllarii ad Ordines referulltur, & quando 
ccn(cndi tempus eH, Primas gef1a a fe per in.. 
terregnum exponit , faciumquc scnaro
cs ho.. 
norific3m de co in ulis (ememiis mcnuonem, 
& nunriorum MarefchaJcus, equei1ris ordinis 
11Omine, navatam ab mo opera m , grariarulD 
aaione profequitur (***). T
lm aćŁa imer.. 
regni confl:inuione probanrur, !ta ra
11cn lit 
 
notentur quae lccus faćła, quO Regt &: Ordl" 
nibus 


REGNI POLONI. LIB.II. C. V. 20S 


nibus difplicerc confier. Primum exemplum , 
comitia poił inaugurationem Srcphani dcderunt 
( **"'*), qllod in primis C]lIae Vlaclislaus IV. 
IOL1l1l1cS Cafimirus, &. Ioannes I II. habuerunt 
cominis, repetirum. Sigismundus I I I. &. Au- 
gutl:us II. aćł
. inrerr
gni fiłcu
io tran
n
it.crunt; 
Michael rcrtlIS ab mauguranonc conmlls rara 
habuir, qllod priora duo non fi.Jccc{fcram; 
Augufius III. rcgni tenio anno, in comiriis 
pacijicationis corum quae imerregni tcmporc 
dcc'rera, alia confirmavir, a1ia damuavit, omnia 
ad veterum iurillm norma m revocans (t); at 
in comitiis 
ofi inaugurationem, foedus Or- 
dinulll pro lita Maicll:are pofi cIcćHonclU ini.. 
tum affenfu corroboravir. 
, 
C') PQftor. hm. roI. plen. p. 254. 
C'*) Z11uf. Epift. T. U. P.44 2 . 
(***) Panor. I. c. p. 270. 
(****) Vol. Confiir. p. 295. tir. Intcrregni aćł:a. 
(t) Cona. a . 1736.p. 5. tito A
bintcrregni. 

. X X I. 
Nonnunqumn in Cf;J'OlWtiollis comiti<1. eX01'!Ji.. 
tantiae reiiciuntur, quarum corrcćho cum 
ł pon inaugurarionem S.igismund
. I I I.. 
bf()łvi 
non po(fet, in proxlma cO
l1tIa dlffcrcb
- 
tur (*). In e1etlione Vladishu IY. &. 
?ann.ls; 
Całimiri decreturn ut cl
 exorbttnnttlS, In 
'. . 
comitiis qllae inauguratloncm exClpcrcnt, age.. 
tcmr ( **): quod futurum, Michael in E
- 
chs
		

/Stare_Druki_001_51_118_0001.djvu

			206 


IVS PVBLICVM 


(lis fi.is promirit (*.**). loanne I II. Regc 
crc.lto,Ordines exorb1ttlntiis :lIrera pon inaugu- 
r3tionem comiria dc{łinarum (*H.): qui e- 
ledo Augufio .11. c
>nfłiruerum , ut Rcx, pe- 
culiaria eXOl'bttol1tl{l1'Um comiria lex hcbdoma- 
dUlll indicerer (t). Q.wre I11cmorarus Au- 
gulłus I I. pufł (iJ()m in<1ugunlfioncm, Ilovis co- 
mitiiS pacificntiollis & exorbitol1tiarulJl fe prom- 
tum dcclaravir, ur, in quanrum pofTer, vlll- 
neribus Reipublicae remedium adhibere.. 
tur (t*). 


e') Vol.Cc:mftir.p.49'. 
(*"*) Porz. Elck. a. 161 2 . p. 8. &:1. 16 48. p. S. 
(*....) P.c.
. t\ i:ł; fięmfle. 
(****) Pono Elek. 3. 1674. tito OlOaymleni
. p. 9. 
(t) Oznaymitnie Krola a. ,697' 
(t*) Confiir. :I. 1697. tir. k.ecu 
eymu coronatio.. 
nis p. 16. 



. X X II. 
'n huius generis comitiis, , ut in ordin3rii
 f 
iudicia excrccmur, fcd ciratIones fiulU nom i- 
ne Rcgis dećH, figillo iudicii tcrrc
ris appołi- 
to; quod rc
ni ligi1\o 
lti non
l111J hect. ( 11-). 
In comiriis pon 10am11S III. JI1;)uguratlonem 1 
Ordincs ob breve dUarlll11 hebdomadllm conni.. 
turum f
arium iudicia cclcbrari nólllerunr (**): 
quorum llulla fać1:a mendo, cum dic
 comiriis 
poił 


REGNl POLONI. Lm.II. C.V. 207 


.. 
poO Auv;ufii I J. & Augutłi I I J. ill:mgunuioll('m 
habcndis diceremr. 
(I') Porz.t d . Elek. a. [632. p. g.a. [Ó48. & 1669. 
p.9. . 
(""') Parz. Eltk.OI. 16 74. P.9. 



. X X II t. 
Finitis comiriis mirrir Rex le
a.rum ad Pap:1łu 
de Obl'dicnri:l. Bac ex call1
l, vCllir ad Vrba- 
num V I. a Vladislao lagclIolIc Posnanicnfis Epi- 
fcopus, difplicuirqlle Papac, quod f()lcnllis le- 
gano aliquanro rardi
S vCllcrit (*). Vnd.c 
colligi porell: , Vladlslaul1l lagellonem non pn- 
mum fui{fc, qui poił inaupmlriollCmliul1l11um 
Ponrificem IC;!;iłrionc coluerir. Eius cxc'I11plulll 
fccuri filcce{forcs, iurcr qlłOS StcpłwIJlIS ': ia- 
fum & remporum difficultatcs litteris exculiivir, 
qllod mo
c dccc{furllm JitOn
l
l .non ",'larim p\){1 
in311guratloncm orato
cn
 !J1JlcrJ[ ( .)
 .I\1Lw- 
mO rcgni .aclllu.l
 MaXIIllIIHJI1? II. 

dare, &: 
dit1idiis mrefłUlls compofins, IVlt RUllIam 
Pmtlus Vcha1zil/s, qui clIm Icnrius ircr facc\'..:r, 
lit ;J1rero dCl11um 311nÓ in urbcm vcnircr, Jilb- 
mitTus Petr. 
Vo!fCius, Plocenłis Epiicopus, fcd 
prior legarione pcrfuntłus, :uueqllam alrer 
iplill{l 3lrcql1eretu
 (***):. 
ta
n pro V.la- 
dish10 IV. Georg1lłs. Offill1ltlls, 
 hcl3uranu
 
cllria
 rcgni, a. 1

3' apll
 Papam or3rionem 
habUlr, rypis exfcnpr:i legi porefi (
*"'*). 
AllguLhłS II. Geo1.gium DziedOfzydum Olpir;J- 
neum
		

/Stare_Druki_001_51_119_0001.djvu

			208 


łVS PVELI CYM 


neum Zydaczevienfem (t), Augu{łus III. 
Stall. Grabovi1l11l, nOmil13tum eo temporc E.. 
pifcopum Culmcnfcl1l, Romam mifit. 
(*) OIug. X. I I I. Biclf. Chron. p. 273. 
(**) Heidenfi:. p. 10 I. 
(*>1<>1<) SUIiCOVll Commenr. rer. roJ. p. 1°3. 
C'***) Efi prima inrer orar.OffoJiOli quac Gedani 8. 
1648. prodierunt. 
(t) lunigii Lincrac Procer. Eur. T. lU. p. 580. 
5HI. 


CAP. rz 
De 
Rcgis titulo & Inaicfiate. 
I. l. Titultu 

g.is br
viJjh
Jl
S faecllI
 Xl: Vla- 
dislai LochCl cf Gajwl1rt Af. Lttva1l1a ac- 
cel1it titulo. C
r Vladis!aus Iagt'/lo fypr.e. 
l1l1lS, (1 tius ]ibus Cajimlrlls, 1ł/qJ."fllJS Ltt- 
vaniae Dl/x appellatus.. P
ull.ra.e terra.e 
titulo illftrtae. Brevtor C'!/tl1l1'" l l I. tl- 
tU/lIS. Ex qua caufa IOfi1l1lcS A/bertus .fU- 
premus, quam magllus Lit,!alliae Dux, voeari 
ma/uerit. Rex modo lOlms PrllJ!i
e, modo 
Prll/!iae DominlIs diEfus. Mą/ovlae cf Sa." 
11lof(iriae 'lomi1la. Reges 11
 fe heredes dl- 
ca;zt. Tirulus regills puvbea au[foritate 
[crjptuJ. Cui POdo/ill, Severia J Czernt.. 
,bovttl 


I 
I 


REGNI POLaNI. LIn.II. C. VI. 209 


chovia cf SlIlolt'lifCirl accejflrrmt. Qgid de 
Kiovia Smo/Cfljha, St"L'eria (1 Czerlli- 
chO'l.'ia " el/m Ru/lico imperio pallo eOlljlitu- .... 
tllJ11. Q!j.i tituitlS Regills zifit obtilleat. 
1. l l. Tirulo. Po/OIlO ex/ernus adciitur. 
Vellceslm , Ludoviej , Vladislai I I l. 
Ilcnrie; , Stephalli , Sig;S1111J1zdj I 11. Vla- 
dislai l V. Ioann;s CaJimir;, Al/gl/fi; 11. 
AUf,{lIf!i III. exempla. Triultu exterllll.f 
olii}l adieEllls, poJl 0112ij]US. 1. l 11. Rex 
p%niae eaeteris Regibus par. De priore 
loco inter Poloniae Y Dmliae legl7ttl1Jl eOIl- 
tC1ltio. Polollus non VlIlt Rl1/!iCO eedere. 
Ca
rarianorl/11l decl
rat;o. !itlilrlS Maie- 
flntis 
 quem CaeJar (5 Ga/lwe Rex, Re- 
gj Polonia! ne/{allt. Opera ut obtillerewr, 
quae.frujlrajilit. Rex Ce!fi/limus (5 Ex- 
ceIJentij!i111us appellatus, quod Smatores 
illcijgllati. 

. I. 
R cgis rirulus non fcmper fuit idem, red di. 
vcr[o tcmporc diver[us. In Kad/ubkoll;.f 
hiOoria (*) legitur epil10la VJadislai, qui 
Bolcslai '3udacis frater & filcce(for 
 brevein 
hunc ticulu111 praefcrcns , Vladislau.r Dei gra- 
ria Rex polclIiae. Pofica amplior placuit. Vla- 
dislaus Lotłicus, :mrcqu31n infignia regia rece- 
piITct Cracovim!is , Stmdomirie1ljis, Sira- 
dienji: La1lcictel!!is, Cuiavienjis, ReglIi Polo. 
niae 
e P01llerall;ae Dllx cf baeres dićłus (*..). 
Eiuii filius Cafimirus M. fe Dei gratia R£'[!cm 
O Polo. 


I 
I 
I 
I 
I 
,
		

/Stare_Druki_001_51_120_0001.djvu

			210 


IVS PVRLICVM 


PolO1zźac,11ec 11011 tcrra1'Um Cracoviae, Sandomz.. 
riae , Siradiae, La1lt:iÓae, Cuiaviae , PO" 
mcralliaeque DomilllOll (5 bae1'edem (***); OC" 
cupata Ruffia, P%niae (5 RlIjJiae Rt'ge1Jl 
(****) ; mox Rul/tae voc3bulo Eofł omncS 
rcgioncs poliw, Pomerll1ziap RuJ/iaeque Do.. 
mj,ZUlll [5 haercdem appcllavIt (t ). Iunt1:a 
Poloniae :I Vladislao lagellone Lirv;mia , coepit 
Rex Poloniac, Prillceps jilprcJlJlIs Litvfl1liaC 
dici, quac appcIlario inrcr Cuiavia11l & Pome.. 
rania1ll pOllebarur ( t* ):. ideo a
rcm 
cx 
Prillceps fi/premlls L1tvamae vocan vohm, 
quod iilb ipfo alius L
rvaniae 1
13
nlls J?ux prac
 
erat. Filius Vladislał lagdJoUls Cafinurus, no
 
men 1na r m; Dueis recepit, quod practer ipfiun 
non ali
 Dux Litvaniam rcgebar. Auxir ri(ll
 
Jum in eius dirioncm conccdens Pruffia, lit 
in fronte privi/egii inC01'pOrlltioni.r Jc
cretur, 
Cajimirus Dei l-(1'at!ll. Rex l!0lo
liae, ne
 
1011 
Cracoviae SendOll11rtae, Stradtae, LC1lCtC1llC; 
Cuiavjae ' Mtlgnlls Dl/x Litvalliae, Ru./liae 
Prlll/iaeq:,e, Cu/mellfis, KOll
!J.fbergC1ifis, E/- 
bi1l' T elljis <1 Pomeraniae Terrarum Dominus e1 
hae
es. Pace cum Ordine Teutonico confiitLI
 
ra KOl1igsbergnljis terra omittcbarur, quia 
:fid; potdłarcl11 Equirum TeutollicorUlll rcdic
 
rat (t**). SLUU eriam diplomata b
cviori ti- 
tulo in quibus Cafimirus x Potomae, 11la
 
gnus' Dux Litvtl1zitlc, Ru PrTt/liaeque Domi
 
lZllS u' haeres vocatllr ( t* . I03l1l1cS AlbC'r
 
tus fe id :lvi cxemplum ji'prClll1l1ll Duerm L
t
 
'ita1l1tlC 


. 


"-- 


R.EONI POLONI. LIR. II. C. VI. 211 


'i,)fl11iae ( t**¥. ) dicebat, quod frater minor 
nam, Alcxandcr, l11agnus Dux, Lirvani.3IU rc- 
gcbac. SigisJ1mndus l. qui fiduciaria Icgc Al.. 
berro Brandcnburgico Prut1ia(' pancm conrulir, 
& Maloviam lilis Duciblls dcfiituram reccpir, 
\tocamr Rex P%niae, ma.,gnus Dl/X Lirvalliat., 
R..ll/liae) totius PruJliac tle lvlą/oviae Domi1llls 
(1 haeres ( *) , vocablllo torius, ubi PruJIl.ac 
lit mendo, J1onnunqU	
			

/Stare_Druki_001_51_121_0001.djvu

			2,12 


łVS PVBLICVM 


3bfii
erent , quoties cum magnis Tzaris vel 
per h.ttcras, vel per legatos agercnr, led iis 
Tza
1 urcrc!1 tur ( :ł:** ). In rcłiquis lirteris 
& 
lplOm3[1bus [ervi!rur Regul11 tirulus inte
er, 
qUI Rex Potomne, magm/.S Dl/x Litvaniae 
RujJiat:, Pru./!iae, Mafoviae, .':iamo(J;tiae' 
K!ovi
e , Vothillin.e , Pod()
iae, Podt
cbiae: 
LtvOlllae, SwoJenfi:zae, Severrae, -Czerllichovi{Je, 
nolłra aetate legitur. 
(*) ..P. 668. edir. qUle eum Dlugo{fo Lipfiae pro- 
du r. 
(**) Dlug.IX.9 6 7. 
(***) Sommersb. SCiiptor. rer. SiJe( T.l. p. 77 5. 
(****) Ludcvigii Rel1qv. manufcr. T. V. p. 49 6 . 
(t) LaCe. Statut. p. 8. 
(t*) Lafc. Stat. p. [Z S. 
(t**) privileg'lI Ordinum PrulIiae p. 20. lura mu- 
nicipalia tc:rrarum Pruffi.łe. 
(t***) Intcr Pri vilegia municipalia terrar. Prulf. 
(t****) Lak Star. P.92. 
(:I:) Hifior. noiłra Pruff. Docum. p. 48. 74. &c. 
<**? Vol. 
onfi. p. 253. 
. Rady Koronnep. 226. 
tlt. forma IUramenri. p. 227. tir. confirruatio. 
<:ł:**) Tit. coniłlr. 1633. & 1638. pracrniffus. 
(****) Supra Lib. I. c. XI.
. 5. (aniU,. a. 1710. 
p. 38. 50. 


. 



. II. 


"'-- 


REGNI POLaNI. LIB.II. C.lV. 213 

. I I. 
Q!.lOd fi Reges Pololliae fimul cxternis regnis 
& provinciis pracfunc, aut in ea ius habellt, 
addunt horum Ilomina, titulo Polono. Ven- 
ccslaus &. Ludovicus fe dixerUl1t, ille Boht- 
miae &. P%lliae, hic Vll,
'ariae & P%lliae Re- 
ges ("'); poHponemes Poloniam, quod pri- 
us Bohcmiac &: Vngariae, quam l>oloniae Re- 
ges ev
Jfcr3nt. Vladislaus Iagcllonides Pololliae. 
61: VI/gm'iae Rex appełlarus, quod iam polo- 
uiac Rex, Vngari	
			

/Stare_Druki_001_51_122_0001.djvu

			2J4 


IVS PVBLICVM 


lon o :Jffignar
tur, id aegre ferens Danus; in 
JlIUI11 li(!1 piriuOJ. 
biit (* ). Q!łoties publici 

ongretJus h:łb.JCI, Pojoni <1cqualirarem quac 
mrer Reges obrlOc
 ' tucri non omi[erullt, lit 
a. 1698. .Malae
ovJUs, Pofilanicnus PaJ.arinus
 
de paec cum lurcis ad Caroli vicum conl1irll- 
cnda 'cgarus, .Molcieo orarori cedcre nol/et 
& Cac!ilris legari qui mleram declannenr, ncu: 
rrum Je priorem :łllt poHcriorem, led urrum- 
(jUC eodem loco habcre (**). Nee minus 
Rex ab exrt.'ris Ala;lliatis vocabulo compella- 
tur, practer Germanorum Caeiarcm, & Re- 
gem Galliac, qui Serel/itatis Ilomine urunrur. 
Cum :1. 1669. FpifCopus Culmenfis &: Regni 
ProcanccJlarius, Al/d. Okzovill,f Vicnnam mirre- 
rcmr, ad conciliundull1 Rcg/, cłłm Caefilris 
forore, Eleonora, marrimonium, imer alia 
ipfi inillnv;cb:uur, ut pro Rcge J\.1aiejlntis ti- 
tulum a Cacfarc ohrincrer, quia iIIo Galliae & 
Hifpaniac Hegcs dign
rerur. Retuljr poIlIilUm 
rcdlflll1ł Procancellanus .ld Ordincs non fru- 
fir
 fe Jabora(fc, led lvla ir jlatis n
men diffi- 

uJraribus, quiblls adhuc implicatum fuiifet, 
}.1m .c(fe expedirulll (1(.,1(* ). At fcfeJlir 0/- 
CZOVll11Jl opinio. Cacf.1r anriqui moris tenacior 
non defl:iric in lirtcris Rcgcm Serenźtatem appcl
 
Jare (*
j(*). E1ł ramen "pilłola ir
lIica lingua, 
Lcopolch m3l

1 a(
 Ioanncn
 I I I. [cfIpm, in qllil 
cum Vejlram iv1mejla(cłJ1 dlxit (t ). Pracrcr 
qllod Ilon aliud occlIrric excmpllll11. Inrcrrc- 
&1)0 pon J\'lichaclis JUonem, Allclr. Zaluftius, 
ad 


REGNI POLONI. LIB. II. C. VI. 215 
ad GalIiac Rcgem legaws, pro Rege PoIollia
 
Maicjltttis titulllm impcrrarc iubcbatur, [cd 
negorium in aliud rcmpus dilarum, infećhun 
luanlic (t
). Caercrum offcndic gravicer Se- 
narores, cum 3. 1689. inlitteris fidci quas le- 
gaws Gallicus exhibebar, Rex novo 1l1ore, 
Ce!fi.lliłJ1tls [,łr }.xcellenti/!imus Pril1cep.r dicere- 
tur, ut Icaarum lIan .tdmirrendum ccnferenr: 
\rerum aula
 cui manifclłum in Galliam fiu- 
, , 
diulTI , 1Iliud placcbat <. t** ). 
(ol') Bielf. Chr. p. 600. 
(""') Zal. Epifi:. T.II. p. 677. 6 8.5. 690. 
("''''ol') Zal. T.I. p. 212.2 6 7. 
(""'....) Zal. T.1. p
 1098. I [83. T. n. p. 57°.735. 
Lunig. publ. ncgot. fylloge T. I. p. 1184. T.U. 
p. 339. Eiusd. Litter. Proc. Europae. T. III. 
p. 208. 240.336.626. Dalerac Hift. arc. poJ. 
T.1. p. 384. 
(t) D..lerac T.r. p. 390. 
(t*) Zal. T.1. p. 52 5. 
(tł*) Zal. T.J. P.1I43. 
cAl
. PlL 
De 
Regis aula & lnilite practoriano." 
f. l. Regis fides ubi. Qgo temp
re Varjtzvi,!l,! 
translata. J. I J. Qyi dlca1ltl/r (lllbCl. 
O 4 E
ru11L 


I 
I 
II 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_123_0001.djvu

			216 


IVS rVBLICVM 


Eorum (omiitio. Aulica 1nunia SiaiJ1Jl1I1lfli 
Augufii . te111pore. Aulici lillt i
;digellae. 
Eormn./alar11l111 ex Regis tlX{fluro. Fue- 
rzmt intel' {[ulicos multi exteri. No- 
va in eos lex qllae CCrfllm tam en ('xterorwn 
l11/l11er1Jm permittit. Al/liCI fint nobila. 
}.1arrflhalca/is il'risdiBio in fllllicns. f. 
I I l. SigiS1l11l11do I I l. pe'r1l1illil1ll SVl'COS ha- 
bere ill ,alila, led ad Svrcica n(fl.otia. 
C
ncellar.ta Saxonira. Ne.fi' immiJceflt nego- 
tl1S rep:m. 1. I V. Miles praf!oriallus 
qllm
do cocprrit. Cromeri [5' PriluJii refii- 
monto. Practorianj tl'1llp01'C Steph(mi i" 
P
lol1ia <1 Litvania. Olim ex illd(fĘCllis lc- 
P.'1 debeba.n
. Eorl/11l numerus. Stipendia 
lt1lde reClp1tznt. J-lodie pro illdifĘC11is {U1Jt ' 
Saxones. Dtfi:iplinfl. .łf. v: Pl'aefeEluJ. 
hOr1l11l 11li/it1/JJl Tribll11l1s.feu Co/óllellus. 
Num i11(ligma an ex/raneus. lm'at Rec: i 
t1 Reipublicae, ac żurtsdiElio1Ji MIl
e- 
fthalcllli paret. 



. J. 
Olim Regis aula Cracoviae in arce fuit. Si- 
gismundus Auguf1us & Srephmms J;1CpC 
Varlaviac verf.1banrur. Sigisl11unclus II I. 

xfirućł:a nova arce ledem ibi figcbat, cuius 
exemplum fuccdTorcs Jecuri. Duac vidcnrllr 
tram;larae V ar{
1Vjam 8ulae fuifTe rarioncs: rum 
Quod Gm opportunior, Cracovia a Litvania & 
Pruffia longius remor:ł; tum ąuod Vilrfavia 
habcn- 


- 


REGNI POLONI.Lm.II.C. VII. 217 
J1abendis comiriis, paulo antc finem Sigismun- 
cli Augufii, ddećł:a fuit. 



. II. 
Q!.Ji in aula l11andaris fibi mnrliis fungunmr, 
au1ici vocamur, li.mrque diverli a miniflris Sena- 
torii & equellris ordinis; de quibus {ilo loco 
agerur. RcfcrlU1tUr ad aulicos qui pcrperuo 
circa Principem, habenrquc nomcn a eubieu- 
lo, rcdiribus, mcnfa, cclla, fiabulo, epi- 
fiolis, in quorum eriam l1umcro cphcbi, ia- 
nirores, alii, quos Rex pro luoim ercat, modo 
plurcs modo pauciorcs, &: li vitl.l11, :1 pro- 
curatione 3mover, nut eorum munia cum Re- 
gis vira finiunt, nifi a [uccc{forc probenrur. 
Aulicos Sigisl11undi Augulłi tempore enUłl1crat 
Pritu{r.uJ (* ), lecrerarios, gladi[crum, da- 
piferos, inei[ores, pincernas , meni.ac & 
culinac magif1ros, luccamcrarios, Cublcula- 
rio s , <.:ubiculi cufiodcs, pracfeclum, vc- 
:xilliferum , rribunum, cquilones, agafones, 
regii cquitarus mngifiros, pedires ad cutłodi- 
3m eorporis expediros, nomioaos; addirqlle, c[- 
fe eriam alionlm offieialium & 3ulicorum carer- 
vam, hosque arbirrio Regis inHimi ae mulri- 
plicari vel pro nuione Joci, tcmporum & nc- 
ccffirm
lm, defiirui ac minui. Henricus & Si- 

ismundus III. per pać1-a obfiringcbanrur, non 
hLlbcrc aulieos, qui narionis cxrcrac, red fi 
qllos adduxerint, quoruI11 opcr.) in minincrio 
domeHico uterenrur, eos foluris de filo lłi- 
O 5 pcn- 


......oóII
		

/Stare_Druki_001_51_124_0001.djvu

			218 


IVS PVBLICVM 


pendiis brevi dimittcre (**): & artżcu!, 
HCllricimzi Inutlia 
1Ulica indigenis fcrvanr (***). 
Vl:1di
/alls IV. & {ucccffores in filis paćłis pro- 
mi[crunr , aulicos ex Polonis, Litvanis & 
iunc1arum provinciarum civibus, lecundum 
:lI1tiqu:un con[verudincm lcgcre, illisque ex 
lilo thelauro, ut moris, f:llarium lolvcre 
(0I	
			

/Stare_Druki_001_51_125_0001.djvu

			220 


IVS rVBLICVM 


rynE/nlliS melItem, ut fe c:mccllaria filxonica com- 
pOlIcrer, criam Augufius I I I. volui[ ( 
H* ). 
(*) \' oJ. Conft. p. 4 S 3. 
. Rccipiunr. 
(**) Conftie. a. 1699. rit. Ubcft>ieclcni
. p. 40. 
(***) Traćłar. Varfav. in Confiir. a. 1717. p. 7. 8. 

. I\.rom tego. 

"'**"') p. C. Augufii III. 
. Gwardye. 



. IV. 
Pertinent ad nulam, milit{'s praetoriani, 
3ulica inde miliria, & cufłodcs corporis dićłi, 
qllod pro Rcgis lccnriwrc, ne co.rpori il1iuria 
fiat , c
cubanr.. Crollu'rl
.!, . qm 
I: 1589. ,vi- 
vcr.c dcfitr, perh1
)Ce,. fmfTe Jam ohm cqultes 
:mhcos, eqUls 
lpcndla merenres, pracfidii 
honorisquc caufa, Rcgcm comitanres led 
1łipmorcs qui in rurelam circa Pr!ncipcm: re- 
ccnris drc infłituri, hosQuc m3leHarcm 3ugc- 
re, & pr:lclol1J!;is lecuribus more Gcrmallo- 
rum nrrnatos, inccdentis Rcgis latera cingcre 
(* ). Forf:m miłcs practorianus eoepie inirio 
regni Sigi<;Jnllndi AU
lIfii. Priląjill.f cnim qui 
:1.. J 553. lila f1arura abf()lvit , qucmque tcHem 

. I f. ciravi, pcdirum ad cuno
ja.1l1 rcgii corpo- 
ris kmpcr expeditorum mCI11J11lt. . Srephanus 
regiminis primordio , :m1icutu cql
Itarum du- 
orlim circlter millium infiiruir, ac llli lo. Zbo- 
rovium, CaHellatlUm Gnesnenlcm, pracfc<'it 
(** ): quo rempor(' pr3('(er polonl1m, cri:łJl1 
n1iks prOlctorianus lievanus erat, cuius pracfc- 
cłus 


...... 


REG NI POLONI.LIn.IlC. V II. 221 
ćł:us Chril1oph. Radzivilius ('I''''-I(). Sum prac- 
tori.:mi & equires & pcdir
s? qllOS UI1:.l cum 
eorum praefcćło, p.lćła SlglSl1)undi II I. Re- 
gni & Lirv':lI1ia
 indigenas volunr ("'***). 1>J- 
ćła V/adislai IV.. & kquenrium R
gum aj Au- 
gll{1ulU I I. fimuł 1lI1lćlas Regno & Litvaniac pro- 
V
IlCi3S, . ex quibllS miles &. pra

ccl:us legen- 
clI, expnmutl[ ( t ), quac 111 SlgIsmundi I l I. 
convenriollc, Rcgni & Lievaniae vocabuIis inrcl- 
ligebat
rur. Numerus horlllll militum, qui 
8t1tCa 1I1
e
rus erar, a. 16-ł6. mil/e duccmo- 
rum definItur (t*), IlCqllC maiorem cxorbi- 
tami3C a. 1669' pac1a AuguHi l I. &co!1{łirurio 3. 
1699. concedut1[ (t*"'). Manet in pracfcn- 
rem dicm, idem l1lilirum pr3crorianorum nume- 
rus.. 9ui 
3ł1lCn. per Vary; Trn8. a. 171 Ó. non 
cx 1I1dlgen
s, led Saxonibus /cgcndus lupplcll- 
dusqlle, Jta ut non augcarur, quo nOl1line e- 
ius praecipulls pracfcćł:us, C%ne/bIS vlllgo 
iurciurando obf1rillgirur. SripcndiulU, ue o
 
lim, & hodic ex Regis rhclauro {olvimr 
quod militi liJflkcre debe[, quo commcarun
 
& ałia emat: gratis enim aliquid pofiułarc au[ 
cxtorQuere. fevcre vcriwm, ut punicndi qui 
fccus fcecrmr, :lUe ab inferioribus aur a lupre- 
mo practcc1 o , & fi hi dcrreć"łaverim, :1 Ma- 
rcfchalcis Regni & Litvaniac damnlll11 &łUtem 
p Cc unit1 ex miłiriae huius a
rario lareiendum 
( t**'" ). TraElawm Vaif. qui hace fancit, pa- 
ćb Aug u f1i III. f. GW(l1'dye &: conl1ir. :l. 1736. 
p. 4. probanr. 


C") Oc
		

/Stare_Druki_001_51_126_0001.djvu

			2
2 


IVS PVBLICVM 


("') De litu Poloniae p. 5 1 2. 
C'*) Heidenfł. p. 108. 
("'*"') HcidenfŁ. p. 127. 140. 
("'''''''*) Val. Confiit. p. 4 53. 
. Cufiodiam. 
(t) Pada conventa 
. Dwor Stanowi. Paćła Au- 
gu{tiIl.
. Takze gwatdye. 
(t"') Connir. [646. p.2. 
(t"'''') Exorbirantiae tir. O gwardye. . PadaAugu. 
fii n. 
. Tclkle gwardye. Confinur. a. 1699. 
P.4 0 .. 
(t**"') Conftit. a. 17 q. p. 8. 9. 

. V. ... 
Q!lod 3d fuprcmul11 nuIJtlac praetorianae 
praefcćhul1, qui 
'ribunl1s,. vulgo Coloncl- 
Jus vocatur eXIgcbant pnorcs Jcges, Ut es- 
fct indigcna, ;erum ilIo rcmp
re '. quo & gre- 
O'arios & infcriores praefcćl:os mdIgcnas c{fc o.. 
p
rtcbar. Scd Cllm hi per :llIcgarum Trall. 
Vll1fav. iam O!lm
S Sax
mc
, 
 de fuprem? 
pracfcć.ło , CulU
 l!Ic nanoI1ls e1Tc dc
ear, 111.. 
hil feorium praecII)J[ur, Saxonem etl
m prac- 
6ciendum cffe coI1igimus: I
r
t .11I
 
eg! 
& Reipublicae, ae Marc1chalcab 1I1nsdu
honJ 
filbcfi ('" ). 
("') P. C. Vladislai IV. & Ccqucntillln Regum 

. Dwodł:anowi. AugufiiJf. 
. Takze gwardye. 
(;onfiir. a. I 7 I 7.1. c. 


CAP. 


REGNI POLONI.Lm.H.C.VIIJ. 223 
cAl
. J7/ll 
De 
Ordinc aquilae albae. 
I. T. Ordo nqlli/ae albae a quo (5 qumlllo injlitll.. 
tIIs. Ejl/s i/ifip;lle. 
.. 1 T. Ordillis faput. 
A quo [1' qui 1l0V; equites ,-ec:ipialltlw. Pos- 
limt hi {'J!i.' i1Zlligmac (j' exteri, Impn'tl1ltes 
(5' privati. Num ctiam jaC1-i ordi1/is. Qgi 
prim/u ex hor1l1/l llumero. Jnjigllc q1to11Jodo 
hi gejlellt. Dllal! Ru.llorll1lJ Auguflae onU.. 
1lcm ilJujlrarll/lt. J. I T T. Ali praner bll1lc, 
plm'es eillsmodi eqll.ef!rcs in Polonia o!dillC!o 
V/adislai J V. co/!/Jlm11l, qliod 1l0l1.fucce/lit. 
.
. I V. Reges' olim exterllis ordi/JibTls COll- 
'/picuj. f2!!i i1lter tos p1-i11JIlS. Vclll/.r flll- 
rC1I1/2 .fine ulla illdc ob/igatjol1l! rtceptmn. 
Qyid Michaeli obieE/um. Dl
O . Rega al- 
Itr S. Mjc:hae/is, altrr S. S]J1rltlls eqllt'S. 
Regesli11Jltl alhae aquilae c5 exterllorlllll or- 
tlilllł1/l equites. Ordo S. Ilem'iej a l{ege in 
SaxOnitl lluper inflitutlls. 


I 
I I 



. J. 
F acit ad fpJcndorcOl auJac, equefiris ordo 
albac aqllilac, quem Augulłus I J. difficilIi- 
mis t
mporibus, :t. 17 0 5. Ticocini, in fidei 
tdTer3l1l infiituir. Jnfignc en, id
m quod re- 
gni, alba aquila, :I qua ordini nomen, quac 
exp:mIis alis, corOlla rcdi11liCiJ, ex tacnia cac.. 
rulca 


, 


......."j
		

/Stare_Druki_001_51_127_0001.djvu

			l 


łVS PVBLICVM 


224 
rulea undul3t3, quacu?r circiter digitos ]3r
, a 
nni{łro humero , intra dexr
UI:n bracllllll
l 
lumbo rCIlUs dcpcndct. In fuut1ra peć1:ons 
parte, gefłanr .cquircs Hellan
 aUreJlł:l oćt
ngula- 
rem radiis cmćh.11TI & aeu plćłam, In CUłUS me- 
dio 
rux argenrca [crc ad furmam Mdirenfis, 
cum tirulo, pro fide, Rege cf /ege. 


Dcfcripfir hunc ordincl
l Illl/fl
ijJ: 1. F
id. 
, Sapih{l, magm's Ltrvan. 
tlIlce//arlll
, 
in A/llLOtationibus hijlorlC1S, de orz- 
giJlc, a/ltjqu
"rate 
 exce/Jelltifl ontillis 
equiw11l aqm/ae a/bat'. 



. I I. 
CapU[ ordinis clł Rex, i.n, cllius cruc.e verba 
p1'O ./ide, /t:
e , cf gre..!t. e vlh.Ultur.. Iptc 
10VOS 
cquircs crea[, pracJcn
 Ibus mfigma exhlbcns, 
ablcnribus c;ldcm mmcns, quac ad Re- 
gem equiribus defunć1is., rcdeunr. Cooptm
- 
tur indigcnae & exrranCI, nec 
mltun
 pnvan, 
[cd criam imperatlres, Junrquc 111 CqUJ[U
l
 n
- 
mera Reges, Prillcipes, . tum. 


'I 


--"IIIi
		

/Stare_Druki_001_51_128_0001.djvu

			226 


IVS PVBLICVM 


mm. Augulłus I I. elephmlti Danici gd11lb3r, 
anrcqumll aqllilae :llbae ()rdinem inttirucrcr, 
poił qucm, aurci vellcris acceffir; & AlIgu- 
1łus l I I. polonae aquilac, elephanrum Dani- 
cllm iJurClll11 vellus, & Rufficum S. Andrc30 
iunxlr. Hi
 i!1lIulge1IlijJi11l1l
 Dom;l1Us a. 173 6 . 
quinrum addldu, cuius [p/f aućl::or eH, ha- 
betque a S. Henrico , C
1etjrc, nomen, qui 
tamen non pro 1:'010no, ted Suxonico ordinc 
efi habcndus. 
("') Bielf. Chr. p. 55 5. Hddcntt. p. 371. 
(*") Hcidenfi. p. 371. Zal.Ep. T. 1.1'. 
65. 3:32. 
(***) Za). Epift. T.I.p. 185. 
(t) ZaJ.l.c.p.18S.265.322.324. 


CAP. IX. 
De 
Inlignibus & ligillis. 
J. 1. l/?/igne rq!;lli deftribitllr. Eills O1'i!(O. 
j. I l. 111Ji.p.lle litVtll1111l1. Vtroque Rex uti- 
tllr. .(f. 111. Provi11ci611"U1J1 l.1 palmi,lalU_ 
um i1Jjigllia. j. 1 V. Sigi/la varia C5 ex 
his 111aitjfaricum. Q!j; al/Efor. t1. linde 110.. 
111el1. Jl/iIlS ujiJS. f2!!a
 bod
e l/lius fir- 
ma. . j. V. Sigilll/1Il rrg1l1 mams C5 mi1lus. 
Vrrlluqlle deftriptio. !J!!a. l1do Rege.r il lis 
71t( coeperillt. jf. V l. LztVa11iae .figilla 
()j,lIllria, iam duo. f2!Jae ilJorumfor111o. 
J. V I L 


REGNI POLONI. Lm. II. C.IX. 227 
I. V 11. Sigi/la t'l'gm tf Litvmlia
 ferV1l11t 
fiwf gm/is Callcel/arii. S
Q,iIJlI1ll reglli 
mimIJ furto ablatum. CII/parur Procan.. 
cel/ariuJ 
 quod abJcm ligiI111m ad Rl'..f.j.'em 
mifirit. Vmts aut p/urn Cancellarii per.. 
petllo fimt tiret1 Re,gem. SigiJ11l1mdllS Au.. 
B"uftus ob Cancellariorulll ,'eQni abJelltiam, 
llOVU1II .fi..
'illtt11l fak'rica!i iuJ/it, quo llJque 
od proxwlfl comiufl tl}IiS. Quid bodie .fiat, 
utroque il/ius gelltis Ct111ceJ]m'io ahfenre, 
cuilu jigill1.l111 reqltirjtll1". I. V I I l. In 
publicis 1lfgotiis 11012 tlili regni aut Litva.. 
'l;ae ligiU;s lttem/mn. Cur Livonia U' ClIr- 
/andiaJimu/ regl1i eJ 111agni l/ucatUJ figi/la 
exip;ant. EmIJ11erfl111urji:ripta quibus di. 
aa /il.(illn imprimenda. Eadem minor; qllae 
maiori.figillo au8orittl!. l.] X. MorUlO 
Rege l!{iJs.{igilloru11l ceJflzt. Not'o Pri1zci.. 
pe, fi;:[illa nOVa. !. X , 
 i i/lum Rrgis 
eubieu/nre. EiuJ firma C1' 11 UJ. Servat 
id eOmeNie notaril/J. Slgil um privarum. 
Q!}ibus Ji:riptis imprimlltU1'. Vrirut' ii/o 
triam Regis Jf)bo/es. SigilIi pt'ivari Q11t;- 
qllitas. 1. X l. Si!!illw12 (ubieu/are t5 pri.. 
'Vatu11l in publiciJ fiue,.;! /O(I/11Z 11011 habel1t. 
Epijlola, qtła Papae Cardinalis COlnlnC11da.. 
lit!, ]Ub privato jigtUo , clli Prorancella.. 
1'ius contrad;xit. 1. XI1. ]oa111zi III. 
conce/1U111, a11te/iłam il1augtłratiol1em, il1 
publiris litu,.i! figillo mbieu/ari t/ti. lnde 
peculim't figilJll1Jl (ubiell/are, quod Pro.. 
ClI11,dlarius ftri)flvit. 
P2 
.L 


. 


....IIi
		

/Stare_Druki_001_51_129_0001.djvu

			228 


łVS PVBLICVM 


. 



. J. 
I n6 g ":c r
gt
j elł, aquila a1ba corana redimit3, 
capnc In oextrum Jatus verfo ore :1 perto , 
lin,gua prominente , alis pcdibu
que diHclltis, 
in rubro ca
npo. . De origine huius figni varias 
congdfit Jemcnu8s Ni
/jccil/s imtio COr01ltle 
1!
lo/Jae . (* ), qU3rum ta 111 C n nulla illis place.. 
bu, qUI vetera tem pora, unde ilIud Jn:effi.. 

ur 
 ..no
unt. 
11!or him: Piafi'ciu1Il, magni 

U
lCU VIrł}1D, mhgne a c1ade Variana rcpc[i.. 
lfic, quab tUtlC Polonis, Arnlinii auxiliari.. 
bus, ex pr3eda Romana aquila obtigl"rir, 
ab ilIis in regni infigne verJa ( ** ): in quem 
errorem acvi ilłius ignoramia ipfinu induxir. 
De Pr
l?lisI30 T?lt
fJOj1iłS per
ibcr, eUIll a. 1296. 
cacłan m{filfe III fi
llIo aqmlam vocibus his cir.. 
cumd
tam, redc/idit ipje ]ilis vićb:icia jiglltz 
Poloms (***). Plemus hanc aquIlam idem 
DlugoJJUs fub 3. 1410. delcribit, quod lit alba 
corona redimica, extenus alis & in campo ru
 
bro (***11- ). 
(*) Korona Polska T. J. p. I. f. 
(**) Piafec. Chron. p. 47. 
(***) DlugoO: VIII. 880. ubi ł:lmen pro .fo/II/pil 
legendum, ut habel: tlieJfcius Chr. p. 202. 
("*"') Dług. XI. 240. 


. 
. II. 
P?'ono infigni, ti"vanul11 iungimus, quoc1 
eflln rubro campo equcs cataphraćłus, dextr3 
111,111 U 


REGNI POtaNI. Lm. II. C.IX. 229 


l11anu firićłum fupra caput enrem aut acinacem, 
1inilłra frcllum equi albi, Quem incitat tenens, 
1inilłro brachlo clypeo, in quo crux patrż.. 
archa./is, nllll1ito. VOC3rur hoc infi- 
gnc vulgo pogollia, ab infegucndo, ql10d e- 
ąues iIle infl'qui aliqucm vidt,tur. Ori
o eius 
110n liquet, cum incerra lint quae de ilIa me- 
J110rari foleant (*). Po{fet tamen ex patriar.. 
,hah cruce collipi , coepilfe circa finem deci- 
mi qllarri faceuh, pofłquam Litvania Chrifłia- 
naIU religioncm amplexa dIet, nifi veIis fia- 
tllcre,crucem h:mc in6gni vetul1iori tum acces.. 
filie. Primus dcfcripht Dlr
goJliu a. 1410. ubi 
enumerat vcxilla, qU:Jc pracłio Tannenbergenfi 
advcrfi.1s ordinem Tclltonicum inrcrfuerunt, 
in quibus eriam cubiculariorum regiorum vexil.. 
hll11, virum :muatlltn equo candido infiden- 
tem gl
diumque mmlU vibranrcm, in rubro 
campo, pro infigni habens: & de Lirv:mis 
copiis ibidem legimus , fcrc omnia corum ve- 
)"lIa exhibuitTe armmum virum, modo albo, 
modo nigro, modo rubro, modo vario c.. 
quo infidclltcm, & mamun qua gladium vibrat 
cxtcndcmem, in campo rubro (**). Rex' 
in filo infigni, fimul Bquila polona & equite 
Jirvano uti[LIr, im ut illud in quaruor campos 
diviliml priruo & quarto aquilam, {ccundo 
6£ tertio' equircln rcpracfemcro EH etiam feu.. 
tum ruedium, quaruor !lIis campis quafi in- 
cumbens, pro l{
gis inhgni gemilitio. 
F 3 (*) Nic.. 


.' 


,I
		

/Stare_Druki_001_51_130_0001.djvu

			23° 


IVS PVBLICVM 


(*) Nidic. Kor. Pollka T. J. p. 7 . 9. 
(""II) Dług. IX. 240. 
43. 

. III. 
. SU
t 
racrerea 
rovinciis regno &. Lirvaniac 
JUnćhs, JI1
O finguIJs palarinatibus, {im infignia; 
QU3.C d
.rcnbere prae(emis iufiiruci non eH. In 
ex(
quIJS <:;afimiri M. pr:serer re,gni, undccim 
reg!onum 1I
"gnia (* ); & in VladisJai lagcI.. 
JoOJs excrcItu ante Tanllcnbergenle praelium, 
p/ura l
lemOr
Utur. (*'" ). Poll: hunc, Pruffia, 
M
[OVJ3, Llvom3 acceLTcrunr, quibus in".. 
gmwn num
rus aućłus. Singulorum palarina.. 
tUlln
, novdlime Niejicius in {ua Corol1a pO/01l0 
oculIs Icćłorwn {ubiccit. 
( * ) i\ 
non. 
rC'hid. Gncs.l'. 1 °4. 
( ** ) J X f. 
D ug. I . 240. . 
. 
. IV. 

Jfun
ur Infign
a in. figillis, quac varia funt, 
rna
efimls,. regm 11131l1S &- minus, Litvaniae 
rn:tIlJS & ł"?1
US,. .Rcgis cubiculare & privarum. 

t" fi?guhs l peC:13m1J a
endum. SigiIlull1 ma.. 
J
{brls. d
bc
 Il!am originem Premislao, re.. 
gwe dlglH
atJ
 mfiaurarori, qui ligiIlum for.. 
!TIae gnmdlOrIs, cui duae facies, £1bricari iuffit 
J
 una iJ9uilam cum inf
rip
ione, qllae
. I. le
 
1 9,It I 
r ,malcera, Regls dladcmare redimiri in 
o 10 d f . fi 
, Cxtra ceprrum , mifłra pomum ku 
globum cruce fignacmIl tCl1euris, .i1U
łginem 
prae.. 


, 


REGNI POLONI. LIB.II.C.IX. 231 
praeferens, h is verbis circllmpofitis, S
![il- 
lum Przemjslaj Polollorum Regis (1 Dl/cis Pome- 
r/21liae (*). Appcllarum maiefi:łtis figillull1, 

uod Rex inlignibus regiis condecorarus, in 
łua maictlare vilcbatur, potuitquc hoc nomen 
facilius ind i , quod Polonis loliul1l regium, 
1Jlajejlat dicitur. Re
is imaginem , qualis in 
figillo maie{}aris, viderur cxhibuiffe in fuo 
Chl'01lico Bie!lcjus ( ** ), dum effigies Vladis- 
Jai Loćłici, Cafimiri M. Ludovici, VladisJai 
l
gcllonis, &. CaGmiri Iagellonidac fifiir. In- 
ferttltu efi maiefiaricum ligillul11 led LIna f.11celD 
f.1eie, IIIu(łri(f. Sapjehae annotat. de ol'dille a/bac 
aquilae p. 4S. c1łqllc fi cum Bie!fCio ( "'** ) 
eon te ri1 tu r , imago Vladislai Loćłici, nifi qLIod 
titulus abcfi, qui apud Bie/{ciu11l legitur , & 
in corona crux emincr, quam Ilon haber, 
quac Vladislai Loćl:ici caplIt regit. Fi[ tigilli 
Illaicfiatici in diplomaribus & hifioria mentio 
(HH ) , neque nofira aetarc iIIius U£ilS cetIar, 
dum regia privilegia eo nonnunquam muniri 
{ale3lu, cuius rei exemplulD in Epijlo/is Za- 
IlJfi:ltlllis (t), Augufio II. regnantc, hab
.. 
tur. Vix opus eH LIt adiiciam, novo Rcgc 
Ilovum maiefimis figi1lum 6cri, qui:! imagi- 
nem Principis regnamis praeferr. Au
ufii II I. 
praepo{iruIU Georg. Pet. Schu/tz;; C011l11lf1lt. de 
CallcdJarijs Rcgni Poloniae, ex quo cognoki- 
t
lr, unam habcre faciem, Rfłgcm in Jolio, in- 
bgnibus tuis condccormum, fignis regoi & pro.. 
vinciarum circumpo1itis, repraelenranrem. 


P4 


(*) Dług. 


-
		

/Stare_Druki_001_51_131_0001.djvu

			::3 3 


IV S PVBLICVM 


(ol') Dlug. VIII. 880. Miechov.lib.lV. c. I. Biel!. 
Chr. p. 202. 
(n) 1'.209.242'
71.286. 
(***) ChrOD. p.209. 
(**>!"
) Ludev. Rcliqv. manufcr. T. V. P.499. 501. 
514. Lare. Srar. f. 5
. p. I. f 129. p. 2. Olugof. 
IX. I 109. XIII. 459. Sommclsb. Scripr. ref. 
iJef. 
T.1. P.8 6 5. 
(t) Zaluf. Ep. T. UJ.p. 502. 

. V. 
Ell: tamen urus figiIIi maieJlatici rarior fre- 
. . , 
ql
ermor In10 .p
rpetuus, figillorum maiorum ae 
n
morum.. SJglllu111 regni maius, a magnitu- 
d
n
, C]lł13 
ł
e
o. quod minus, maius cH, ira 
dICJCUr. JneIf:lllh efi 3C]uil:. palona in 'cuius 
pcćł
re rcg
anri
 Rcgis in!igl1.c 
en

litium, ul: 
hodle ruta Jaxo11lca & enles Impern gcrmanici 
mar
fchalcalcs. Supra lelJtum quod aquiJal11 
cC?nrm
r, coron:] reg
a vifirur, &- infignia 
LItVallI
C, Pruffi
e aharumquc provinciarum 
ae paJ!itInmuum mmorc forma ambiunr, circa 
margmem vcro .non!en 
 .tirulus Rcgis legun- 
tur. Eadem 111l110ns figllh facics ut ex fola 
ma
ni!udinc 
live
fir:Js 'lir. An
um quo ufus 
malOr.Is &- 111mons figiIJi coeperic, indicare 
J1
)n hcet, id tanrum cx diplomaribus imelli... 
guur, quod Vladisl.łlls Loc1icus &- Cafimirus 
"ł'
'. n?!} UIlum [cd plura figilla habucrmt (*). 
SI mUlU1ll iJd ilJud tC111PUS refercndum, quo 
Cm- 


. 


REGNI POLONI. LIn. II. C.IX. 233 
C:mcdł:Irius & Procanccllarius fuiITe legumur, 
11Iaius &' minus rcgni Jigillum Vladislao Loćłico 
dcbentur, quia hoc Rcge, primum duo s ił- 
los C.mccllarios invcnimus (.* ). 
(*) Sommersb. Script. rer. Silef. T.1. p. 77S. 970. 
(*") Dlug. IX. 973. 

. V I. 
Litvaniac IigiIJa maius & minus, .ut rcgni, 
magniwdine differunt. Rcpraelemant magni 
huius ducams in!igne, ('ui mirra ducalis im- 
pofira ; fllpra hanc aquiIa poJona in fcuto ro- 
tundo minore, quod coron:Jm rcgii.łffi {ilfiinct> 
circa margjncm Regis nomen & tirulus; ad LI.. 
trumque lanrs arm3.tus, cumlcuto in quo in- 
figne Rcgis gcmilitium. OHm, &' adhuc pofi 
iilcculi dccimi Jexri initium tria lig iII a , maje- 
1huiclIm, lUagnum, &' anuulus Ducis fig nato- 
rius, fui{fe diculltur ( · ). 
, (") Mif;t;[Ołt Bifi:or. damul Sapihan.ac plrr.1. P'16. 



. V II. 
Sigilla hace fauu, quaeque pcnes fuac gc
- 
tis Canccllarios, iCrvanrquc maiora iilpren)I . 
minora l)roc3ucel1arii (*); ea quidem rcli- 
gione, ut aliis haud crcd:tnt, ncquc illorul11 
llfutl1 nili fe coram concedant ( 1\.... ). M
I- 
tum turbabawl" rcgni Procancclłarius, P:JdIl1e.. 
VillS, cum 3. 1559. ex eius conclavi figillum 
fur aufcrrcr, quo CUI11 tgillo, quod iam a/iool 
F 5 ql1.m.. 


........ 


-
		

/Stare_Druki_001_51_132_0001.djvu

			234 


JVS PVBLICVM 


Quantum cOrrllpmll1 , deprehcnfo, novum 
f.'lbncab
lrur (.". ). Tcmpore Ioannis III. 
uon caruit nora Proc:mccllarius Radzeiovius, 
cum łlblros ligilllllU ad Rcgcm IlJirrcrer, uC 
Jirreris, qwblls ad comiria voc
ndi ordincs, im- 
],rinwrerllr (UH). Solem Canccllarii, aut 
unus 
Iur pJures., perpe'tUO in aula vcrljri, Rc- 

ęm itrr facicl1[cm cOIllitari, ut cum li
illo 
PfiICH..-., (i lit , fi eius UlllS rcquiratur; SigislilUn- 
dus AII
II(łIlS, in Lirv:mia dcgens, ob ablCn- 
tialll OmcellariorUIH PoJonorull1, oovum 11- 
gil1um quarJrarul1I ticri iufJ)r, łJC Secrcrario 
nJ	
			

/Stare_Druki_001_51_133_0001.djvu

			23 6 


łVS PVBLICVM 


Jittcris acccclat robur, {ive rnaius live minu
 
figiIlum imprc{fUlu. 
(*) Vol. Conftitut. p. 2 S 5. 
. Obiecuiemy. p. 271. 

. ("od. 
e"') Canft. a. 1589. tir. Odprawa lifio'\Y'. tir. Ser" 
miki. Vol. Conił. p. 508. S 0 9. 
(*"'*) Henning. Chron.livon. f. 80. p. 2. 
("''"'''*) Lubiens. Oper. p. 52. 
(t) (onftit. 2. 1607. tito O niewydawaniu. Vol. 
Conft. p. 840. 



. IX. 
Rcge mortl1o, ufiłS iigillorum rcgni & ma- 
gni ducams cc{fat, primumqll
 interregno poIł 
Sigismundum Au
utłu!ll fuit conłłirurlJm, ut 
iI/a usquc ad nOVl Regls Imperium ql
ielCcrcnt 
("*). frangi illonull fimul	
			

/Stare_Druki_001_51_134_0001.djvu

			238 


łVS PVBLI CVM 


&. Litvaniac vindicavimus, idque ex citatig 
ibidem legibus parer. . Hinc Sigismundus I I I. 
irritlllU declarar, qu
cqllid in Reipublicae nc. 
goriis, fl.b fi?;i II o . Cublculari aut privatO prodic.. 
rit (*). Cll1
S fucce{Torcs a Vladislao I V. {e in 
UlU iIl or . lItU fi
l"orum, ad vetera jura in poĆłis 
convctUJŚ oblJgarul1r (**). Cum vero idem 
Vladislaus IV. edida pro miJitUll1 delećłu, cu.. 
biculari figillo fignalfc[, id in polłerum non 
fierj debere, luo & filcce(forum uomine {po.. 
pondic (*** ). Exorbitalltiae iI. 1669. firmant 
quod olim de legirimo horun! fi
ilIorllm ulil 
fancirum , nominanrque linml privilegia & 
]irreras tmivetft/es pro exigendis rriburis & )u.. 
lłrandis bonis, quibus iI/a non imprimenda 
(*
** ). A. 1674: ac
rc tulit regni Procancel- 
Jnrms, Quod fe U1rC1
, epiHola ad Pilp3m 
qua Cardinał<'ltlls candIdarus. cOlluncndat)atur' 
privato figillo obfignat3 fucrIC (t ). ' 
("') Confiitur. a. 1601. tir. O piCCl
ci. VoJ. Coollir. 
p.831. 
(""') In P. C.
. Pieczęći. 
("'''''') Conftit. a. 1646. p. 
. 
(""'''''') Exorbirancye tito O pieczęći. 
(t) Za]. Ep. T.r. p. 633. 635. 

. XII. 
. PIane extra ordinem, Ioanni I I 1. ob longius 
dilaram inaugurarioncm indultUm , in convo- 
candis ad comitia & COJ1ventus l11iuores ordini.. 
bus, 


REGNI POLONI. LID, II. ex. 239 
bus, excicnda nobiIitare ad beUlłm, nami- 
natiom
 novi PrilllJrjs, & (llIorics ad cxrcros 
l>rincipes liueras darcr, cubicu)ari, ad {blul1l :-,0- 
rem Molcorurll TZtInllll , Lirvo:Iniac {i
illo ud 
("* ). Manlir tamcn publicarum harun; lirrera- 
tum eura pencs Cancellarios, iutlirquc Pro- 
cancelJarius peculiare figi Ilum cubieularc, ab or- 
dinario diverllull leulpi, quod iple tervavir, 
lir Regiis diplomatibus & cpiHolis imprimcre- 
tur ( .. ). 
(") Port. Elek. a. ,614. tito Oznaymicnie. 
("") Zaluf. Ep. T. J. p. 63
. vid. Commcntar. nafter 
adP. c.AugufiiIII. p. 37. 38. 


CAP. X 
De 
reditibus. 


Reo-is 
o 
$. I, Diverjtz olim ac hodie ref!i01'll1n 1'edittJU11l 
ratio. Q!!ae alltiql/is t;mporiblls iiI uIu 
ji.łerint gellera. J. I l. SUJ/ulit Ludovicu.r 
praeter tml
1ll onl1lia. Mm!lit porad/ne. 
Qyt1llt1lłn fms n011liuf' praejlalldu11l. A rll- 
flicis exa8um. Poradlne {!tjilli!. ff. l I T. 
AmpltJlimae oHm Prillcipmn p
fJf'lli(mes ex 
q1/ibllS largi prOVf1ltllf plllribus jid/icientu. 
Mi,1Ult1Zfllr bona varia 11lodis, i1l quo Vla- 
dis/aus Iage//onicies lzjmius. Lex de procu.. 
rationr 


-
		

/Stare_Druki_001_51_135_0001.djvu

			240 


łVS rVBLICVM 


. 


rati01ze gmerali CracDvienji illtegnl fer.. 
vanda. Prillcipales terrat: , ill quibus ca.. 
pitallea
lIs, .Ile privatis 
eda!lt. De 
aJl(lo- 
mirielljt cnp:talleatll figzlltTl1111. [)ga COIZ- 
ditiolle regUl bona alieJtal1da. De eorum 
p(f!,'lleratiolle. Dcc:reli Alcxa11drilli hallC 
ob rem 'ali exfiClltio. 1. l J,Z Dm1Z 
reditus jiwltibus lloll.liJjjicf1'ellt, (,Olltl'nBa 
debila. Sż[(iJ1Jlundi Al(!!,ltjJi rejlamemu1I1, 
quo pojfi./!iollum.li/a,'um JOl'ores JCripjit h(le- 
relles, Irl'iw1J1. Debita {mtea cOlltrnEla ab 
Henrico jolveJlt!a, (f nb codem cena (Jem.. 
niae (zwmla ex Ga/lia jmportmlda. Q!f(1Ilt1 
i/lo iempore l'cditus ex Fredrollis.lf1ltemi,1 ; 
qui lameJZ ffillitm'. J{editus ab llt'1lrico 
imwilluti. j)". V. fTmlc Regi obvcJliaJlt l'e.. 
{!itru, IcgiblJS cO
If/.itlttum. fl(J1ln melifize re- 
8-iae feli oeco
(jl11rae. 1. r
. Sz,!vlelIfis oe.. 
COl10111ia opplgllerll
{l.. Saltsfodtnae Craco.. 
vicl1/ei quae & VtcllCZelJ{es fiC Bochnelifes. 
Ordillat;o tant1Jz a Ca!imi1'o M. quam Caji.. 
mi1'us I I l. repetiit. Sal l1obz/itatis trjme" 
firis. LlIbomiriorum fodjtla, Czmi!śtl1z"" 
da di8a, Vi('liezellfibus jlmEla. 1. V I [. 
Sal il1 J{uJ!ia ruhra, "fibul maioris Polo.. 
11iae palatillntihus llcjlinatus. 1. VII [. 
Fodinae Olkll./lienfts ttr/!,t:mi & p/zmlhi fe"" 
,'aees. lIlarum alltiquae divitjae, Q1/{lC 
hodie ,ml/ae. Ob/ata ab Atigujlo 11. ff. 
AI

u/lo I I 1. il1/lauYl7tio. !2!!o1JJodo ejficl 
poJ/it. J. I X AlllilJua te/oma ad regio J 
,.e.. 


1 


l 


REGNf POLONI. LIJ).lI. ex. 
4ł 


reditus pn'tillrllt, llOll1UJVfl. ff. x. Pr,1t'- 
fićłl/rae ,,)'aJJlborie,?!is <5' Sm/(JoJJJiric}!!is. 
VClltS lex de Sandomirien/.i p .ivatis lWI COIl- 
fermdtl. . Col/ata red,liwr, (5' iltrlJlJl 
confl'rrur. J. X l. lvlo.riacIJltrv,eł?/is OCfO- 
1łOmia gumJri momenti. Dir.lavieJJjis 
 Ro- 

;ełlbujaJJa.
 ff. X l l. Magna proCl-łratio 
Cracovjn?fl,r. . VJlde procuratio (iic{l/II1'. 
Q!!am t"JJp/a olim {uerjt. Qiae-eiuJ todie 
cOI
ditjo.. ł'.ertillu aei il Jam /watj"r{fura 
Nl{'polomzcCJJjlS. ff. X II l. Portorl/{J!J FI- 
'ł bing;elde {1 Gl
dallt'lJ/e, cJliod eOl1jfiw{iJ 
perperam l'fimdzolJ 'VOCfłt. Ro to 'ii }}J Ri- 
gen/e, pars oLim rrgiol'Tł!łz !"t'ditlil/1łl. cum 
.. . ipjil eivitatc amiJlil111. E.'I.billC!,elifiu1ł1 c' Gf- 
dllllCl!!iIl1JJ pt'ł?/i() mi a r 1/.jJ" IlOJJJell (f. XIV. 
Rediws ex 1IlfjllC(tl, a Regi.r {{{'rm'io'ad Rci- 
puhlicac t..rm-JJlari. ff. XV. Pl'ClJ1J1a pro 
pub/icis vdf/lri.f, il1. pub/iro! clIrflls '/.
t'l,l;l. 
l. X V J. Non poj!Ullt O('cOJlOlJlitl(? minIIi 
alit infra iuflu1JJ pl'etiuiJ1 /Ot'{Wl
 PoeJl
 
in i/los qui/JUs llliquid ex. oeconom;is dOlla- 
tZi1
I. . 1f2!!iequid fine Rejfllb!ieae c01J{elljil 
prrva t 1J' . 
oJict'/llllll , pro rrr1fo habeJlJllIlJl. 
Oceonom/u 'Tl1lituelldulIl, . qllod illis halld 
legitime dttraBw!z. ff. X V T l ĘXf111r ln 
hOlI
rlJ1n oeeOlZOl111c-or1l111 
eipllblicaf CO
!fi'llfil 
, ,op'pzgnerator!'!l1. Co l/tl!/US (X cOllflitl/tio- 
1ltbus cO!l;llofC1tur. Compm(alli1' '",o.d jl1cie 
1'fgiis reditibus deadi!.. J: X V I I l. Bo- 

 11(1 oeCOllomim tt Re...
't' 11011 allge;ula. Nrq 1J C. 
, -. u
 c. Q: '
( . c r II 


,\ \H 


...ł.... 


-
		

/Stare_Druki_001_51_136_0001.djvu

			24 Z 


IVS rVBLICVM 


lorum fin es proferre licer. Co1ltroverJiac de 

orllm limit linIJ quomodo di1'j/JJcllt!ac. f. 
..t'(l X. f2!!ibll s bOl
{l il//llocmu/a. A1'CCllWf 
plebeii, extrmze!, <5 ludaej. COlldllcend(l 
p'rajo qllam l1WXI1JlO. Localltur a collegio 
r((tioruJJ1 reditl/II1/J. Qwle illucl collegium. 
Mortl/o Rfgf, bOlloruw oecollomicoru11l C1I1'a 
Thl!!tl1/rariis 1Ilft1ldatlJr. Dclf:g(1ti temporC 
il1terrc,glli, qui flatll111 tJcco/lomiaru1IJ i/J1i1ici- 
Im!. PortrJ1'ia Elbingenje ej Grdane1!1e ex- 
ripiImrur. J. XX. TIJmJlmes oeconomiae a 
111ilitaribus exa8iollibus. NOIl POlej! illil 
peClmia imperari, 111ji comitioru/JJ au8ori- 
lale. J. XX T. Qgal/li Regis jiut allilU; 
reditus. J. X X J l. Rexfibi ac.fitis bOl1a 
llcquirere non pote/f. Terl'ae Zyviecell{is 
{!xemplu1Il Sigism
mdi. T 1 l. tcmporr. 10- 
tlmIi 111. hlleredltarltl: (5 regin bona, quat 
privatll.f babucrat , relJ
fa. Idem h01la oeco- 
llomica op}J
ftll{'rata, 11l fimm (5 jilOr1l111 11- 
fil1JI, Rt'ipubl. COlt.fell/it ,'ct/emir. Łlde11l 
Pllcelljis prfll:/"etlura obvCIlit. J7llde tantal 
opes cumu/averit. Augu.flo II. lex C07lCe!- 
fit, emla ad Vmfavia1llfilburbmza ad hae- 
redes Irll1zsmittere. 



. J. 
R edirullm rcgiorum 
łlia :tntiquis. ternporibus; 
ac hodie, fuit rmio. Exaćhonum, quae 
olim in Principum u[um, genem Cromerus 
rccenfct ( *), poradl Ile , przewod, powos, 
jlroza, flml 
 powo/ave, targoVJe, R..rOWfl, 
l'odw()dy, 


., 


j1 


REGNI POLONI.Lm.II.C:x. 


243 


podwody, . woie1l1zia , narzas, fep, POdW01'O- 
we, opolte, memorando; quae anriquifIima 
fui{fc , inde coIligerc lieet, quod Vladislaus 

l1aio
is .Poloniae I?ux.' qui
.. J 239. rnormtls, 
mcohs vlllarul1l Polnamenfis EpdcoPćłtllS, p01.adl- 
11e, .pod'ł:V0dy, j!roza & powos rel11ilir ( ** ). 
Addlt .łba CromerTls, quae Principis com modo 
ferviebanr , quae repctcre aut tribucorum mo- 
rum vocabu1:1 explicare, lupcrvacaneum duco 
quod ca omnia dudu m abrogara & Rej;um re
 
dims fe pIane aJiter habeanr. 
('") De Situ Pol. Jib. n. p. 503. 
("'*) Anon. Arch. Gncsn. T. II. Script. Silef. Som. 
JDCrsb. p. g2. 



. II. 
Ludovicus enim Vngariae ReX', Catimiri M. 
i!l Polonia
n dclip;na[U
 lucce
or, 3. 1355. pro 
fe & furuns 
c
łbus lpOpOl
dJ[, non cxadu- 
rum, quae CIVlbus a Cafimlro M. 
łUr eius pa- 
tre recens imperara, fcd ca tantum, quae al1- 
te cos ex :mriqua confucrudine praefłita iuris 
regii fucrint, & fi per regnum iru r;ćhlrus 
in privacorum bona divcrterir, alimenta & pa
 
buJunl [uis {umribus pararurum (* ,. Idem 
LudovicllS, iam Poloniae Rex, cum lilcce- 

cmli ius in r
gnum,. & pro ąliablls obtinuis- 
łct, a. 1374. mcolas m univcrlut11 omnibus tri. 
blUis & operis ex[olvit, praeter duos gro(fos 

Cll vicefil
łllm quarram ma
cae partem, ex quo: 
l1bet wimlo locił[o aut poficlfo, Jingulis annis
 
Q.. 
 dic 


I 
. 


. 


....... 


-
		

/Stare_Druki_001_51_137_0001.djvu

			244 


IVS PVBLICVM 


clie Martino fl1cra, in tignum fiJprcmi dominii 
pr:Jdbndam (..* ). Confirmavit hane ab cx- 
:J(
ł:ionibus & opcris imn1lJt1irarcm Vladislaus la- 
gelIo, ut talllcn duo illi uroffi ex finuulis 
m.1Ilfis 
 a rufłicis, qui KmerboJlcs vulgo, 
lol- 
-vercl1.tlIr (>f,,*). H?c tribuwIH 
 pomdlne ku 
:JgrarJum, POlłC3 C£lolm podymne, leu fUn1alc 
dJćłum (**h), ddiit relllporc Sigismulldi I l r. 
pro Regc e""i,ri, cuius tilills &. iilcccOor VI,1- 
disJaus IV. illlld Rcgni inco\is in perpetuum 
rcmilic (t). 
e') Dług. IX. 1102. 1103. 
C'Ao) hfco SIar. f. 40. r. 
. IanuCLO\Y'. Stał. p. 319. 
I1non. Archid. Gnc
D. p. [ (
. 
C'''''') L:ilfc. Sru. f. 5 I. p. I. Ianufzow. Star. 
r. 3 2 3. 
e'***) lanufz. p. 32 2 . 
(t) Pad.. C. V loldi
JolJ IV. 
. Podymnr. 



. I II. 
Nihil ergo Rcgi ex amiquis tributis fupcrcl1: 
praclcr. qU3c, Pril1cipcs ex 1ilis poffcHlonibus 
quas ohm habcbam ampliffill1as, rcditus rcci
 
pJeb;I11t: cum cxccpris privaronun hacrcdirari- 
is, . & c
clcłiis .11ł-łgnatis, omncs ad iIIorul11 
p;irflluomum perrincrenr. Hinc Polonia 1113- 
i<;>r 
 minor, & Mafovia, vctcribus limiribus 
.clr
LJl11lCriprac , quaequc fuis OOluinis & 
qllldcm pluribus 1ilfficiebant ut pro iłI
rull1 
temporum moribus, limO!' dignirarcm largc 
.s. lul1cu- 


REGNI POLON I. Lm. II. c.X. 2-łS 
ful1entarent. Scd poffeffioncs hae fcn6m do- 
narionibus & vendirionibus minucbamllr, ali- 
arum vero redirus crfTabam, cum civibus, 
vel in ulw!} frućłlll11 per omnem viram conce- 
dcrcmur, vel oppigncraremur. In quo 1110- 
dum exceffir Vladislaus Iagcllonides, ue, fi 
virJ eius longior, parUll1 cx rediriblls Iuperfu- 
ilfet ( * ). Mctllcbam ergo proceres , recu- 
1ante regnllm Cnfimiro Iagcllonide , ne Malo- 
viac DIlX Bolesłaus, cui illud ddl:inabarur, 3- 
Jicnara b(
na rcgia repolcerct (** ), &. Cafi- 
111 i rus pcr1iladcri fibi rcgnum tandem paffus, in- 
clIfilbar a. 1459. aerarii angll{łias
 pollulabarquc 
{rul1ra, lit fibi bona rcgia red
Crentlłr, quo 
ncceffir:uibus oppormnc filbvcl1lrc po{fec (**1(.). 
lam memorati Vladislai Iagcllonid<1c tcmpore, 
a. q,..j.0. cocpir Rcgum liberaliras rcfłril1gi, 
cum .Ib iIIo cdiw diplomatc promifTl
ll1, 

ona ad proc
m.1ti
)(1cm g
ncralcm. <;racovJen- 
km pcrrinCnt13, mregra lcrvatum 1f1 (**** ). 
Vlndisbi huius frarer & lucceffor Calimirus '9 
l1ullas ((.'rros prillcipales, in quibus capitanea- 
tus oppignerarc voluic (t), vetuirquc fe- 
orl:lIl1 pracfcćłuram Scndomirienlem alicui 
ql1ocll
que modo conferri, obtcmurum illam 
publicum hofl:em dcc1:lrans (t lf ). Alcxandcr 
gcneratim fanxir, ne bona regin alicnelltur, 
ni(i in uliJm Rcipubłicae , & SCl1arorum in co- 
luiriis confenti.l, nevc alio modo 3ntiqune 
f1ll1lm
lC, ql1ibllS bona pigncrara,augc	
			

/Stare_Druki_001_51_138_0001.djvu

			24 6 


IVS PVBLICVM 


ant,. q';10 iJJud, quod. ex provcntibus annnis 
ufilrIS fupercurrerer, In lortis diminurionem 
comp
rarer
r ( t** ). Cum aurem hoc Ale.. 

andn 
egl
 llaturum minus oblervarerur, 
II/ms ex
cclluo rempore Sj
ismundi AUj!:ufii de.. 
C
Ct3. fUle ( t** ): quam ob cauHnu in hino- 
na J!lorllm remporull1 frequens exftClttżon;s 
nlenno Occurrir. 
C',) DJug. XIl. 773. Riclf. Chr. p. 37 1 . 
(**) Dlug. XIII. I g. 
(***) Dlug. XIU. 249. 
(****) Lafc. Star. f. 84. p. J. 
(t) Lafc. Stał. f. 93. p. I. 
(t'") Lafe.f. 8s. P.2. 
, (t**) LaCe. Srar. f. 114. p. 2. 
et"'**) val. Confiir. p. 16. tir. O Statućie Kraik 
Alexandr
. p. 39. tir. Alexandrowym. 



. IV. 
Ił!lminuro ergo, non una de cau/3 bonormn 
Reglorum numero 
 provenrus ex ilIis, q1l3C 
fupercranr, . fumtibus haud fufficiebant na.. 
1ccb"rurque Jllud incommodum ue aes allcnum 
c?
1flarctur. . Sigismundus Aug
lłus, fiirpis vi.. 
nlls lagellot1lcae uJtimus, poiTeffiones reliquir 
QU3S 
rcdebat nvcn
ls obhga?
rur, .hoc 3
- 
diw, lI[ 
nguhs amus 
x red
tlbus fius GallI- 
cis, quadnngcl1ta &. qmn.q113g!nta 
orcnorut11 
millia in Poloniam
 pubhcos.1I1 UfllS. erogan- 
da, imporraret .C **). . Qlanr
 autem .1110 te,m- 
pore Rcgis fuermt rcdItus, VIX defimre auhm. 
Aplld Pred,'olll'1/l qui
cm, . Kona.rfcills .legati- 
oni s Polonac ad Henncum 111 Galham prmccps, 
redirus rrillll1 fCfC fłorcnorUIll millionum prac- 
dicat (*** ); led apl'rtc nimilIs c(ł, cum ca 
3crate florcnus llnus cum 
roffis vigimi qllaru- 
or nummum aurcum V ngaricum :łcquaret, 
ac ' rcdirus 3llrcorum nummorum mi1lionem 
cum dimidio cxccffi{fcm. ForJan tota oratio, 
in qua ad calculos rcdirus 
cgis vocat Ko,- 
narleilIS , ingcnio F1'l'dro1lts (\ebctu
,. Het.. 
dmjfeillio, qui pri.?r tcmpor
 aćla Panfils aplld 
Hcnricum fidclifhmc rcccn1ct, cam filcnre. 
Relinquo in mc
io rcdi
uum 1im1l11am; qu:un 
Henricus cffuhllS lar g lcndo, !>:lllCOrUm mCH- 
, d . 
iium IpatiO, a tnginta aurcorum nUllllllorUlll 
Il1iłlia inul1inuifre dicitur ( "'H¥ ). 


-- 


("') Hc:idcnfi:. p. 4. 5. 


, 


Q.4 


e*)
		

/Stare_Druki_001_51_139_0001.djvu

			z-i8 


IVS PVBLICVM 


("A<) Vol. Confiir. p. 22 5. 
. promittunt & (pon- 
dem. 
. Lonlulcndo. 
(***) hf..dro ł-IJitor. I'opuli Poloni [ub Henrico 
V,lldlO. p. 98. 
(****) HCldenfi. p. 61. 



. V. 
Primis anl1j
, ex 'luo regime!) ingrc(fus Si- 
p;isn
lIndlls 
 I J. Ic
ibus exprimebarllr, unde 
He?;) obvcmrcnr rcditu
. l'raeivir Lirvania, 
qULiC 3. 1589. bona Grodllcnlia, Szavlclllia, 
Br ,c{1cn{i:" Kobryncn{ia, Mohilovienfia & 
Olilcnlia cum mHiqui<; te!ol1iis a1Iignavit (*). 
Sequcmi :111110 Poloni addidcruor in rcgno 131is- 
fodll1as Cr:Jrovicnfcs 6/ RuHi:Je, foclinJs Olku- 
fienks, vcd igalia.r
'pl! Hulliac 6/ Ploccnłia, prae- 
fc<.'łUrLiS S,mdommcnkm (5[ S:unborienfcm cum 
honis Ozim;ncnlibus & I\Icdeniccnfibus, oc- 
c
)flomim,n Mar!acb.urgcnfCm, magnam procura- 
t
on
n
 
racOvlcn(clll, r.('rras J{oggcnhu(
lI1al11 
&. J)lrfav)cnlem, porrona Gedanelllc Elbin- 
gcn!c, Rigcn(c,.. reclirus c.x moneta :'. 
 pe- 
clln,,,s pro plIblIcIS vcc1uns praefian (olitas 
(**): His in Livonia, Doerpmcnfis & alia 
pr

J
,'łllra y:Jiici dcbeb;m£, ubi primuIn pof- 
1cl1or
bus 1IIIs vaC1I3e fllcrinr (***): quod ra- 
men taćhilll (1011 efi, Livonia bello vexara & 
poił amiITa. Bon3 & provcnrus modo el1
mc- 
r:łti, voc:mtllr mCl!fae regiae, Ot'collomiae & re- 
d £rllS oaOIlfJ/1l j( i, qllod Regis J1lclll
łC & omni 
rli Jomcl1:icac mlcrvium. . 


(*) V ul. 


REGNI POLONI. LIB. II. C.X. 
49 


(*) \' 01. Cann. p. 530. tito Ordinałio o prowen- 
łach. 
(**) Vol. Con
ił. p. 577. tir. Rationes fiotu. 
(***) Vol. Conftit. p. 508. tir. 
taroftwa. 



. VI. 
Non erir a traćbrionc no{1ra alicnum, non- 
!lulla de his bonis & provcntibllS li
illatim r
- 
fcrre. 
Iod ad Lirvanas oeCOn01J11fl.f, ex liS 
S7;JvJcnfis, in ufiml ReiplIblic:,e. lommis Ca{i- 
miri rcmporc oppignerara eH, & a multis iam 
anilis rcdirus menJilc rcgiae non praelłat , qnod 
infra dcmon(1r;lbirur. Imer Polonas mcmo- 
fantlIr P rimo loco f;ł1isfodinac Cracovienles, 
, I . 
qll:lC {iJlem rama copia largillnrllr,. ut. lUU 
)S 
iam Ji,cculis non 1011llU Poloniać tuffecenr, !cd 
ctiam vicinis {ilppedir:Jri poruerit. Caedirl!r in 
illis J
ll, & ingcnribus frulłis, qu
c bt7
lCJ aut 
balwt71li vlllgo dicunrllr , ql!adragll1t3 &: 
Iltra 
ccnren
ria ponderc :leqtl311t1btls, exrrahltur, 
Ut vcrius jidiji:idil/t7e qnam jali.ifodinae appcllari 
pofrcnr. C	
			

/Stare_Druki_001_51_140_0001.djvu

			'5° 


łVS rVBLICVM 


, 


mentio oceurric (**). Exfiat ordimuio ha.. 
rum lalisfodinafum a Cafimiro M. in Vislicenli 
cotlvenru a. 13 6 8. t
lćl:a, quam Cafimirus I J 1. a. 
J451. irerum publicavit (***), lalisfodinas 
nobiliffil113m provenruum partem habens (H'fJto): 
lInde confiare porelł, iam .l!1tiquitUs & diu 
antC confiitutioncl11 .mni 1590. ad Rcgis reditus 
perrinuilTc. Habcllt etiall1 privmi, monafie- 
ria, & alia Jacra collegia, cena annua., tUlU 
in pecunia tulll falc cOIlfiirura, alia perpecuil, 
:łlia in rempus: & perpetuH iam in ordiui)rio- 
ne Cafimiri M. occurrulU, qui libi fervavit lil- 
cult<1fem dommdi falem, Principibus, l1obi- 
Jibus & l1l0nachis, im ut certo prerio., quafi 
cLTer vcnditull1, in fiU1S rarioIles, a praefeć1:o la- 
lisfodinBrum refcrrcrur (t). Nobilifilri 
fal, certo, Iegibus dcfinito, &: millOrc quam 
:łliis prerio, inluos tamuJ}) UlllS a.d numeru m 
pracdiorHm vcndirur, quell1 prop1tJqui, Vic- 
liczka & Bochnia ip(j petUlu!, longinquioribus 
fubvehimr, ut 1ilis Iocis, vulgo camt',-is, 
dcpolirum, imra tres mcnfcs f('cipi:mt. Voca- 
tur lal illc, Polonis fol jilchedlliowa leu trimc- 
Jłris., ob (res Jllentes modo ll1elUOrJros; & 
liccr 111agnum inde Regibus d.unl1ul11 , fiullti- 
bus in operas, prcrium quod"a nobilirarc prn- 
dirur multum cxeedcnribus, Rcgc's ramcn a 
Michaclis rernpore in fuis paćłis promilcrunr, 
nihil in hoc nobiliraris conunodis dcrrac1uł1l iri 
(t* ). Propc Viclic7cnlCs fodinas, efi alia., 
Lubomirionun quondam, Cll1Jig"ll/uhl dić1.I, i 11 
horul11 


REGNI POLONI.Lm.II.C.X. !251 
horum villa Sviercz, quae (
urn Vieliczenfibus 
dam num adferret, his aućłorirare com1lli./li.. 
(mis .1. 1717. dccrctae iungcbarur, .ica ut ia- 
aura hace, familiac Lubomirianae 3ho modo 
compenJanda cercr: quod futurum, p118a 
Augufłi II I. nova fponfione eon firmant (t*it). 
(*) Dlug. VIT. 719. Biclk p. 176. 
("''') Dług. VI. 658. 
(""") Lafe. Star. f. 76. p. 2. C. Herb. Star. tit. fal. 
p. 4 I o. 
("""ol') Lafe:. 1. c. 
(t) L
fc. f. 78. p. 2. f. 80. p. 2. f. 81.p.l. 
(t*) Commenr. noft. ad P. C. Augufii III. p. 92. 
93. 
(t**) 
. Rekompcnr
. Commcnr. noft. ad P. C. 
AUgUft.l III. p. 94. 

. V II. . 
Non tanturr.. in Pałatinatu 
raco
lenfi, . red 
etiam in Ruffia rub
a., & qmdem 10 
r3ćhbus 
Przemisłicnfi & Habclcnfi, fili tum foduur tlhU 
coquirur. Hinc łalis Ruffici, & Brombergae 
civitaris, ubi. in ulus Palatinaruum POfilan!en- 
fis Całifficnhs, Brellenfis , Inovrodavleł:1- 
fis' & rcrrac Dobrincnfis deponitur J lU 
legibus paffim lic mendo. 

. VI H. 
Fodinae Olkuffienfes, licet in conltitutione 
ad
		

/Stare_Druki_001_51_141_0001.djvu

			25
 


... I
S PVBLICVM 


ad 
. V. .cit:Jt3, cri
m . Zuppy VOCCl1tur, funt 
(
mcn dlverlae a pnonbus narurac, cum pro 
J:lle pluIllbllm & argcmlllIl [cram. Siwe in Pa- 
Jminam Cr:lco v icnli, propc oppidum Olkllffi- 
um, [cu 
Ikuffium, a quo fodinis nomen efi. 
lnli}?;ncs ol!1ll 
x ii.s prov
ntus, iunć
ique fo- 
dalmlte pnvau, fUIllrus 111 operas confcrcb:łI1t 
& h
crum imer 'Ic partlcbanrur, Regc fllan
 
P?
[IOllem gratis, iure filprcmi domini i , re- 
CJpl
ntC: cui criam ante alios, .mctalla iufio 
prerio emcndi 
lcul
as erm. Illde oppiclani 01- 
Jwffienfes, qm fodm3s cllraham, opibus mul- 
tum 
ugebalUur, ncqll
 Regi in pccuniLlm &: ali- 
os ufus argcntl

n de
rc. poterat. Srephaui [cm- 
porc, . Olkll{]U officma mcmoramr, in qua 
J1U
ml clldcba
ltur ( * ). Scd a multis iam 
a
1ms ceml
Utlt lllae. diviriae, fodinis per iueu- 
nam hommum ruma obf1ruć1is; & aqu3 COf- 
ruptis: ut ad cgcl1l1tem iam rcdaćłi Olltufi)en- 
fes, &: Regis "crario nihil infcrarur. 1\Ugll- 
fłus I I. cum rcgni caudid3ml11 fe profircrerur 
imer alia, Rcipllblicac obrulit fiudillll1 (ilum il
 
fod
nis in/1:mr.anclis ('I''''); neqllc per Ipliuu 
flem, quo rnłl1US opus hoc pcrficcrcrur fos- 
10res &. alias rei mcrallicac gnaros ex fiw' Saxo- 
nia fmOra offerctltcm. Parem curam FililIs 
A VGVSTVS 
II. in p
ćł.is.lilis prolllifir (***). 
Supe!

 ut Or
lI1es Rep fe lllnganr, idquc in 
conmIlS co nfi ltlJa nt , quo fodinae infłaurari 
poffint, ut ran.dem 
is narurac opibus pon lon- 

aIll 1lloram CI ves trUiJmur. 


(*) H ift. 


REGNI POLONI.LIR.II.C.X. 1253 
(*) HiO'. notł. PruO: T. m. p. 355. 
(**) Propofiti ncs plu
tis adiećt. 
. Zabiegaj.
e. 
(***) 
. .Ekonomi:!,. E r9poiir. pad. adiećł. 
. 
Kru(zcow. Commenr. nott. ad cadem Faćb p. 95- 

. I X. 
Q!.lOcl ad vefiigaJi,l, C]1l3C panem regiorum 
rcditllum efficiunt , inrelIiglllltllr antiquitlls e:. 
Jcigi lolira, ql1aiia in uH. fuiHe 
aln a. 1237. me- 
n10rantur ('" ). 
Iac recennori rcmporc in- 
dućb, Reipublicac acrario cedum. I 
(*) Dlugo(f." I. 6 5 8. 


,) 

. X. . 
Praefctłura S[lmborienfis el1 in RumLI rubra, 
& S.mdomirienlis in palarinam eiusdem nomi- 
nis, 
c a Sandomiria civit	
			

/Stare_Druki_001_51_142_0001.djvu

			254 


lVS PVBLICVM 



. XI. . 
Mariaeburgenfis occonomi:t efi in pruffia, 
drca Mariaeburgum civirarcm, uberrare agro- 
rum, & vico.rum frcquemia infignis, ur iml1 
nulła rcrra 
eglac mcniae iIIam rediribus aequer. 
Servavit fibl tradum illum Cafimirlls I I I. fiarinl 
:JC bello ndvcrlus cqllires ordil1ls Tcutonici in 
cius ditionem vcnit. Dirlavienfis Oeconomia, 
quac Czczew , &- Rogcnhufim3, quac Rogocz.. 
110, in conlłicutionc a. 1590. nominanrur, pa.. 
rifcr in Pruffia firae, &- illa quidem in Pome.. 
rellia, haec in Palatinaru Culmenfi. Dirf
1Vi.. 
enfis faepc Mariaebllfg
nfi iungitur, ut ambae 
fub uno procurarore fuu, nonnunquamiCor.. 
fiun iingulac fingulis locamur. 



. X II. 
l\fagna procuratio 
racovic
fis, Polonis 
wielkorzqdy FcraJww.rluf, omm tcmporc pars 
fuir regionull rcdiruum, qumn eriam inregralll 
fe iervarurum, Vladislaus ItJgcllonides a. 1440. 
promifit, ut
. II I. didum. Nomen inde ha.. 
bet, quod certo rum provcntuum bonorumquc 
circa Cracoviam procurario, in comll1odl1lu 
rhefauri regii, privaro mandabarur, Qui in. 
de magnus procuraror feu wielk01,zf.!d1.tl appel.. 
larus, :tc nomine rcgii procuraro ris y;cncralis 
cafiri &- terrae Cracovicnfis, iam a Cafimiro M. 
a. 1356. mCll10rarur (*). Debuit ampla fuif.. 
fe hace proeurario, eUlIl Vladislaus Jagel1oni.. 
des, bona, poffcffiolles) civitątes, cHOr", 
oppida J 


REGNI POLONI. Lm.H.C.X. C!.S5 
oppida, vi11as, molendina, pifcinas, lacus 
referat, ut nomen magmlc I11criro obrinucrit, 
cuius magnirudinis ne umbra quidem hodie liI. 
pcrefi. Redirus i3l11 ex rabcrnis, l1lo1is, (tC- 
cijis in porris urbis Cracovicnfis pendi ioliris 
& ex decimis li
norul11 quac Vifiula dcmittun
 
rur, colligunrur, ac fingulis annis a condu- 
ćł:ore, viginri circiter fl,,>rcnorLIm 111 iJlia , bo.. 
nae, ut vocamus, mOlletae , Regis theJauro 
prilcOamur. Rcfertur ad hane procnrJriom:m 
praefeć1:ura Nicpolomicenfis, cx qua par it:re 
1i.llnma redigirur. 
C') Dlugoif. IX. 11 0 1. 



. X II I. , 
Portoria Gedanenle, Elbingenfe, &. Rigcnrc, 
confiiturio minus rcć1c FUJl{(ol 3ppelIat. Pfimd- 
zolt, Uf Ger:nani germallum vocabul.lIl.11 (cri- 
bunt, fuit vec1igal maritimul11, ordmIs Teu- 
tonici tcmporc in Pruilia exathun, quoJ per 
pać1:um dedirionis CaLi1l1i
us lU. p
anc llIHt/lit. 
Pfalgelclu11l vocarur e
ać1:lo 
 merclbus, quac 
rnari Gcdanul1l & ElbmgaIll unportantur, cu- 
ius mediam panem Gedancl1les, Elbingcnlcs 
toram RcO"i repracfenranr. Redirus ex porto- 
rio RigenR a. 1 
20. ddiit) quo lIrbs a Succis 
ad dcditionem fu
aćta e
. Praetcr eam 7 qumn 
ex portorio , cn:łm aham pccuniam annUaIU 
Elbinga & Gedal1um p
ndunr, quac a ralis di- 
cirur, quod pec unia partibus, quae ratae vo.. 
cad iblem, prilcfiatur. 
.1 



. X l V.
		

/Stare_Druki_001_51_143_0001.djvu

			IVS PVBLICVM 

. XI V. 
Rcdims ex moneta, Sigisllmndus I I J. 3, 
16 3 2 . paulo ante .morfem .' in, ReIl
publical
l 
transrulit., ur hulUs acrarlO, iubJuccc{fon- 
bus cedCTcnt ('" ). Q.łod ratULl1 habcns filius 
VladislauS I V. in pil
łis iuis lpopbnclu, neque 
fe ncquc liłccdTorcs rcchtlls l11ol1l'ralcs unqumI1 
libi vindic3ruros: jdcl11quc in p<łćiiollibus te.. 
qucnrium Rcgum repetitum (**). 
l 


25 6 


("') Conftit.:1. 163:'::. tir. Cpurzenie r. 3. 
(**) CommenJ. DOił. ad P. C. Augulti m. P.97. 

. XV. . 
NcqIJc pccllnia pro publicis vdłuris, . regio.. 
rum rcdiruum hoclic partclU dficir: de qua lei.. 
endum, quod ex oppidis &: vieis olim in 
rheJaurltJm rcgiu1U intercb:
tlIr, pr
) cquis & 
vchiculis quac amC3 grans concedcbanrur il-. 
lis qui' miffi ab aula per provincias itcr facic.. 
, h . 
bant, imperilta aurclll iJC PCCUIll3, certO 
prerio in oppiclis & vicis conduccbanrlJr (>t:); 
qua ex cauta pccUłlia hace vchicuLlris, pod.. 
wodna, appclIabarur. I Cum a. I 6 2 ? ylaccret, 
clIrfm publicos inHitucrc (
*) 8C .ll\
 a. 1647- 
ordinarcntur, peculli3 vclucularis 111 dlos ver.. 
tcbatur ( *** ). - 


("')' Vol. Conft. p. .78. f. 
- ("'*) CODftit. a. 1620. p. 17. tito PoCzty. 
 1 
(***) Conft. a. 1647. p. 9. lit. OrdYDacya poCzty. 

. X V I. 


,. 


-'1 


.REGNI POLONI.LID.n.C.X. 257 

. }{ V t. 
f\.1cmorat3 bona "& proventus, u110 modo 
imminui aut infra iullulU prctium locari, Je- 
ges vetanr, & privaros , qui ex iHis aliquid a 
Rcge obtenruri, cadem pocnJ dignos habenr, 
qU3c olim in cos decrcra, qui Sandomirien- 
!Cm praClfec1uram impctrarenr, & qUJm pu- 
blici hofłes, rei Maio1łaris & Reipublicac li.lb. 
ire folem (*). RemHfa fuit 
I. 1633. ilIis hace 
poena, quibus quondam a Sigismundo III. & 
poll: hunc, a Vladislao IV. inaugurarionis tem- 
porl', aliquid conccITum,. im tamen, ut ad iJ. 
lorum haercdcs haud tranhrct & pacna in po- 
flerum locum habcrcl: (**). Inrericćło rrien- 
nio in'ira dcclarabanrur, quaccunque Vladisla. 
llS IV. pofl: inaugurationis {'omitia largims fuc- 
rat (***), & a. 1638. iuffi, nili pocnas dare 
vclIcnc, po(feffione ccdcre, & lirrcras rcgias 
reddcre , quibus aliquid vel gratis col/amm, 
vc1minori pretio Jocatulll ( ,,>t:** ). Michael 
in {ilis pa{łis irrita dedłrat privilegia a loanne 
Cafimiro in dm,llllUlll mcnfae regi3
 fine Reipll" 
blic3C confcnlu concelTa , & taha a fe haud 
concc{fum iri (pondel:, clImquc infamcm & 
carccrc per medium annulll coerccndum pro.. 
Ilumiat, qui eiusmodi privilcgium impctram... 
rlls dTet (t ). In candcłl1 fenrenriam in luis 
pa8is (t*), MichacJis lhcceffores Joqvulltur, 
promifirquc Augufius 
 I I. Ilon fe pa{furum, 
ut occollom;ar per avuHa haud legitima mi- 
l1Uantur (t**). Qyam ob (;au[am, Augulłus II. 
R iam 


I 
I 


j 
I
		

/Stare_Druki_001_51_144_0001.djvu

			258 


łVS PVELI CVM 


iam 3. 1717. rcclIpcrarores conl1iruerat , I qUI 
quicquid mCllfae regja
 contra iura & mcnre11l 
pać1orul1l COllVcntorulU derraćt.lIl1, ad cor- 
pUS OecOl101IllCUJJl redlIccrenr, privik'giis (amcn, 
quae Icgmll1c collat.1, lalvis (t*** ). 
("') vol. Confiir. p. 577. tir. Rationcs. 
C"') Conftit.
. 1633. p. 31. tir. Ekonomie. 
(***) Co I1ftit. :I. [635. p. G. tir. O dobrach. 
**** ) 11. . O k ., h 
( Conu. a. 1638. p. 3. Ut. C onomlac . 
(t) Paćb Michadis 
. Ekonomii. 
(t*) P. C. Ioannis III. 
. Ekonomii. P. C. Augu- 
fłi 11. 
. PA tymi EkonomiJmi. 
(t**) P. c. i\ ugufii III. 
. Temii Ekonomiami. 
(t***) Con1Łir. a. 17 1 7. p. b4. tito ReJimegracya. 



. XV II. 
Po{funt enim bona mcn{ae regiae, confen- 
fil Ordinum in priv:Jros conferri, & mm pri- 
vilegia, qlliblls confcrunrur, lcgitima haben- 
tur; id qllod fi
ulłto Alcxandri 
. I J J. eitaro 
nitirur. Hoc modo h11isfodinae Vicliczcn[es 
Caefari (*); Bcrvaldcnfis ('1<*) & Tiigen- 
hofienfis ("***) ku Nowodworcllfis ager: ve- 
teres Mariaeburgcnfis oeconomiac porriones, 
& tora oeconomia Szavlenfis (
I(.*1f. ) in Lit- 
vania, priv3tis in pignus concefTae; bona 
quaedam ex Brefłenfi oeconomia Paulo Tcterae, 
Co[acico dućłori, & ex Mohilovicnli aliis Cofu. 
cis 


REGNI POLONI.LIB.II.C.X. 259 
cis, dum vivercnr, donata fuerun.t (t). 10311-, 
nes I J LviIlulas K1'Yllki & Nową/w/ki 
 in oe- 
eonomi.l Rrc{łenli, duobus nobilibus ex Podo- 
lia ab holłibus plllfis conrulit, qui de pofTdIi- 
one pcr pacb conventa AlIgufł:i I I. fecmi r
d.. 
dl/mur, danee {ila bona 11] Podo!i3 rcccpcrillt 
(t*). \h alitem de Ordinl/1l1 con!enlU cOl1tłcr, 
()uicquid ex b()l1i
 o
cOI1()mi",js. derrahitur, de- 
bet in conJ1itlłtionibus reccnfcri, quod me... 
morata moJa \:x:empla eon (Jrl11.a m : . Kegi verO 
iacłllra, quam jnde in rcditlbuS Jcntir, ex 
Reipublic:lc acr.lri? cC!m
e!lfatu". Opp!gnct
... 
to a(rro ] 'iig,l'l1hohenh, IIIll1nc1ul11 Th("młrano 
Rcg
i '. {ingulis imnis Re
i vigit
ti florCnOn!111 
milIi:ł folverc, & pro Szavlenh oceonol11J<ł, 
qll1łtlłorclccim floretJorulll mill,ia ex 
.irV
I
liil
 
provenribus deace.a ( 

* ). l':łlf{a. cnam hcgl 
potefias, ('x bOl1ls rL'gus, qllod f?rlllllltn \liI
U- 
11111 furrit modo non fir pracfcdura <.'11111 IU- 
risdićłion
, Qltodquc rcditibus l'ii

nhoficn.. 
[em iWrU1l1 .lCqncr, pro eodCI11 agro, mcn !
le 
fi",c i
ngcndi, doncc agcr I11
 ił _ł{epublica re... 
demtuS tuerir, cc(fame tum ex Rcgni thef
lU. 
to penfione (t*** '. Cllius.le
is :Jl
ćl:orirate1 
Al1O"uflus l I. pracfećlura1l1 KozJcl1Iccn/Cł1i oeco- 
1100
iis aclicci[, & thcfauro rcglli confłitur3 
fllmma remi{fa efł ( t¥-*.**). Qd erę;r) eon... 
fen fu Ordinul11, bona ohm men/ilc Rcgi.IC pos.. 
lirlellt, ilIis cxui ncqucunt; kd pro lcgitimis 
POfIclforibus habclltur ( * ). 
R 2. (*) Conlł. 


..J
		

/Stare_Druki_001_51_145_0001.djvu

			260 


IVS rVBLICVM 


(*) Con£ł:it. 3. 1661. p. 9. tito Eliberacya Zup. 
("'*) Conił. a. 1673. p. 27. tir. Kommi{fya Ber- 
waJdska. 
(***) Cootłit. a. J Ó 54. p: 7. tir. Zćliława Ekonomii 
N awodworskiey. ConiŁit. 1678. p. [5. tir. Kon- 
(cns. 
(****) ConR. Lirvanae a. 1661. p. 9. tito Za{ławlI 
Ekonom. 
zawel. ConiŁir. Litv. a. 1678. p. 6. tir. 
Wykupno. 
(t) Conftir. Litvanac a. 1659. p. 12. tit. Appro- 
bacya przywileiu, &: tito J\pprobacya przywi- 
leiow. 
(t"') P. C. Auguni II. 
. Krynki. 
(t"''') COnfiit.3. 1654. p. 7. tir. Z..naW3. Conlł. 
Litvanae:a. 166 I. p. 9. tito Zaftawa. 
(t"'*"') Conftir. a. 166 I. p. 8. tito Dc:klaracy:a. 
(t****) Conftitut. a. 17 10 . p. 66. tir. 
){:ub Ko- 
ranny. 
(:ł:) P. C. Augufii III. 
. Donararyufzow.&:Com_ 
menr. DOn. in cadcm P. C. p. 75. 



. XVIII. 
Vr in minucndis
 im in augendis bonis oe.. 
conomicis , )e
cs Rc
is porefiateI11 circumfcri- 
bunt, promi1itque Sigismundus l I I. poffeffio- 
Iles numero oeconomi3fum cximcrc, quas fil:! 
au80ritate adieci{fec ('" ). Poił illum, Re- 
ges a Vladis):ło I V. per patla fua ("*) fe ob- 
firillxcrW1t J bona me111ac fuac, 1ine Ordinul11 
(;OJl- 


REGNI POLONI. LID.n. C.X. 
61 
confcnfu non augcre: quod in conOir. 3. 16 33: 
( ***) repetirur , &. rcus pecularus haberur, qUl 
bona occol1omiis haud legirime iun8:a conduxe- 
rit aur adminit1raverit. Q!.lOd autem ad ve- 
ter
s oeconomias, iIIarum fincs in civium in- 
iuriam per vim proferre vetitu111 , conrro- 
verliis li quac inrcrcedunt, dccrcro recupera- 
' d o o d . ( **"'* ) 
torum lnmcn IS . 
(*) Vol. Conił. p. 834. tito O Ekonomiach. 
("'*) 
. EkoRomii. 
(***) P. 3 1 . tir. Ekonomie. 
(*"'**) P. C. Augufii II. &. Augufii 'III. 
. Ekono'; 
mit 



. XIX. 
Bona &- provcntus ad Rcgis mcnr.
t'ł:l peł: ti - 
nenrcs, privaris locanrur, fcd nobIhbus 111- 
digcnis &. quibus poffe.ffio ncs o fimt. Lex a. 
1638.de nobilibu.s Poło
us loqllH:ur (*); pa- 
ćh Michaclis & leqllct1tlut1l Rcgum non tantum 
h
mincs cqucHris ordinis , rcd cdam poffcffi- 
ones habentes , cxigullt, irrito cum plebeiis 
& exrraneis comraćlll, &. duorum millium 
l11arcarum in eos poena. Ncquc omittendum, 
Polonas polonis , Lirvanas Lirvanis, &. Prus- 
fiae oeconomias, Pruffis locandas efTe (**). I
- 
daci in Allgllf1i 11. &. A
gufłi I I
. paćłJ
. 11011U- 
n:Jtiln arcel1tur, fccus cJdcm, CUl plc
ell, poe- 
nac obnoxii (
** ). QlOd ad pretlum, cu- 
randUll1 ut qual11 m3ximo condllcantur (****), 
R 3 fiuntquc
		

/Stare_Druki_001_51_146_0001.djvu

			262. 


IVS rVBLICVM 


f]untql.ł e conventionc
 in annos aliquot, cum 
cullcgIO 
 Quod a ){cgIs en reditiblls, Cfl111er{/1Jl 
voc<łnr; llcquc cx.ęmpla priorum rcmporum 
de/unt, 1cge ptlbhca probilras fllilfe (t ). 
Col!eglllJ11 IlIud a 
cr;c AlIgulło II. infłirurut11 
ordm3rU!
lqlll:; Varlav1Llc in arce re.'gia habctur 
c
li Pr
dc.s SCll,lcorii ordinis, Prupraelcs cu: 
rwc 1 

filUrarius & afTclTores, JiuguJis LI Re- 
ge e
 hus provquiblls lalluio confl:iruro. At- 
I
ndlt bQllis & redit iblis I11Cllfi1C Rcgiac, ac de 
łlS qll	
			

/Stare_Druki_001_51_147_0001.djvu

			26 4 


IVS rVBLICVM 


viun
. ReipubJica
 
um[lJs Ordi'Jes aliunde 
prOVIącnt, ac de 
Ihs luo loco agcrur. 
atll 
vero Jummam. Rep finguli nnni pr<1cfłcnr, Ic
 
ges filenr, VIX tamcn Integrum l11illionem flo
 
l'elłorun
 11'lonet(
e bonae leu Prufficae acquabir, 
ąual11 
t1am ea/us, quibus provclltus obnoxii 
funt, .1tlCl'rtam rcdduut, lit modo maior, mo
 
do I:nJllOr, 
enlrio in[crarur. Num ea lplendori 
Rcgl? . pro laecuIi ł110ribus liJf}lciat, t1eilc 
definm potcfi. Aegre lillłinebat dignit
lrcm 
fU
iłU MIchael, eui ex ibłls bOllis oecollomicis re.. 
dirus crant. 



. XXII. 
Rcgcm hos [uos redirus novis occonomiis ZłU" 

cre n
m poiTc, 
. 
 V II I. dićłum, ql/OS er- 
lam aha modo :JfllpIJficarc, leges Vetam. £11:, 
quidem bonorum rcgiorum Jargitor, led ca 
iuis ufibus lcrvarc nequit, cum ql/DC vacua fu- 
erim, extra comin3, ljnuio lex hcbdomadum 
&. in comitiis fine mora can[ercnda, ue illfr
 
clocebimus : & quorum frućłus cxiguo hoc inrcr.. 
v
lIo, non Regis led RC'ipublicae aerario obvc.. 
nllll1t. Neque ei permit[irur privatorum potTeffi- 
one
 emtIOlle aut quovis lilio ticulo ncquircrc 
ut 1Ur
 hercdirario ad lbboJem aut cognato
 . 
t nm s 1111t t at. Q.mrc vendi dcbebat privatis 
terra Zyviecenfis, qual1l Sigismundi I I J. aJrera 
coniux fexcl'nris f)orcnorul11 mili iblis cmcrat 
(*) , Jcgc etiam Jata, nc bona nobiJ ium fi
 
ve donationc, 1ivc C11ltiOllC, 1ivc piglloris aut 
aIia 


REGNI POLON I. LlJUI. C.X. 265 


:-Ilio quovis iurc acquiranrur, ni.fi ab ilIis qui 
civibus Rcgni condirionc pares l1t1t, & ut ta 
quac Rc
i dono, caduco, pignorc, obvenc- 
rinr nobilibus indigenis coufcranrur C)f.). 
Ad 'hane Rcipublieae mcnrcm Augufius I I. & 
Augufłus 
 l L fuo & ii.lceeffofLul1 nOl
in? in pa- 
ais pronufcrunr, nulla bona haereduana com- 
para re ( ***). . Io
mlli I I I. non ta
1tum. hacre- 
diraria, quae prlVarus h:Jbucrar, 1cd e[Jam re- 

iił,quac ipli& llxori iure eommlluic3tivo eolla- 
ta tllcrant, rclinquebanrur, ut haec LUcrque 

lł monem usquc tencret (*)t'!<)f.). Imo per- 
mjfie Rcspublica , ut oecono
ica bona oppi- 
gncrata redimcrct, ab hacredJbus poffidenda, 
dunce pecunia reddererur ( t). Eidl'm Gl'- 
danUI11 pracfcćłura Pucenfi ccffir, quam civi- 
tas iure pignoris tenuer:lt, quamque Rex eo.. 
dem modo polfefLnu ad loboJem illam t
ans- 
m ifir Inde ut alias fil camus cau/as, I03nm I II. 
long
 ampliorcs quam. prioribus 
egib
s re- 
rlirus COłl(i
crunr , pmuuqllc opes [ms rehnqllc.. 
re quanras ante elUU nullus in Polonia Rex 
cU
1Ulavcrat, quibus etiam dum vivcrct apud 
cxrcros cclcbrabmur. Augufio II. a. 1726. eon- 
lHtutione fuit coneeffum, ero ta ad Var1aviam 
fiJburbana legitime poffiderc, & ad [ucce{fores 
ex {ho ll1l1g uine tr:msmitterc ( t
 ). 
(") Piafec. Chr.p.42J. Cooił. a. 163 1 . p. 3. tito 
O dobdch Zywieck. 
("'lO) Conił.a. 1631. p. 3. tito O dobrach Ziemsko 
Vol. Conft. p. 280. dr..O dobr
ch. 
I RS r
		

/Stare_Druki_001_51_148_0001.djvu

			266 


IVS PVBLICVM 


(**"') P. C. Augufłi I1.
. J. in finc. P. C. Augufti ur. 

. Dobr żadnych. 
(****) P. C. lo:mnis III. 
. Waruiemy. Cennit. II.. 
16 7 6 . p.24. rir. Staro{Łwa. 
(t) Conił. a. 16 78. p. I 
. rit. Cenrens. ConR. Litv. 
eiusd. J. p. 6. rit. '\ ykupno. 
(t*) Canit.:J. I 7z6. p. 59. tir. Pałac. 


CAP. XL 
De 
Turc regio in conferendis digni- 
tatibus & bonis. 


" 


J. l. Rex d(rtni
ates (1' bOllce lm:![it1I!". Diglli- 
fatum varw gel1e
a. . f2.!:!f}C t1ltelliganlltr 
bona. Jf
! l: I?,g nrt n. tes 11lt
grac ftrvtlll- 
tlae. Nlbl/1'l tlS, ni./! D.rd111lJ111 C01!fel!/it 
11lutalldul11. 1. 11 T. Dlp;111tates c1 bOlla lIC 
t'IlCl
a lIWl1Ca1lt. !2!f.o [patio extra comitia 
c01
ft'renda. Q!!mldo i11 comitiis. Licet 
nlllltiis Rcge1łl, ut cOl
{crat, 'łnOnerl'. 
Col/ata a ('(l1lcellariis recitanda. Lex de 
CanceJ/ariis in cOl11itiis cl'tamlis. EXt1Jlpla 
ext
'a comilia C1'eatorum. Q!jid cOllfoede- 
ral10 a. /733. Regi permiftl'lf. !2!!01lJot!o 
!lovi CalJCd/fll'ii a. 1735. dec/arari. Lex 
de prtlf!frEluris exerci tul/m i11 c01l1itiis cOllfe- 
rC1Ulis (5' publicum ex illa jllcol1l1llodulIl. 
Abro- 


REG NI POLaNI. LIB.II. C.XI. 26.., 
. 


Ab,"ogata lex, & Regi amiqul/11l ills rrf/i- 
tlItu1Jl. N()vijUprcmi c1min01'es exercitll- 
11m praeft'Ćli a. J 73 j. jf. I T-Z Num Rex 
ext
'a regllunł agens dit;nita!es c1 bona /ar- 
gin qucat. !J!!id de (acl.is (1 militarjbus 
1Jllllliis jlawenc!uIJJ. j. J1. Qgl drgllitatum 
<1 bOlloru1J1 ca1ulidati e.lft po/lint, quidque 
Icp:es divcrJoru1}] tempo1'U11l exigant. 1. V l. 
Nobilitas c{l1ldidatorum, qlllle fxpliCClwr. 
PO/OllU11/ vocabulul1l Ziemianin. Nobila 110- 
vi. Nobilu urbal1i. Ad digllitates eve8i 
qui 'Wll tlati l1obiles. Vrballis bona regia 
col/ata. }.;laioru11l in Prulfia civitatuIJZ 
mcNor (ondjtio qllll1ll Polo1larulll. f. V l l. 
Q!ji jiut indi
e1zac. Novi ind
f!l'1lae inter- 
(/um veteribus lwres. Amp/iores bot/ie in- 
digcllatus /imites ac olim. 11ldlgenatlls 
Pl"l/!/tite. Lis mOll Po/{mi in Lirvallia, c1 
Litvalli i1l Polonia pro illdi!!rnis habendi. 
Pruf/iae i1ldil!;enatlls /(fJ;iblls/ir
llatU1" Vbi 
ZlIll)etrari pollir. f2!!id de Lrvonia pl'aeci- 
piant lt:rtes. 1. V I l 1. Digllitatum Jaew- 
lariu11l <1 b{'J1lor1l1lJ regioru1Jl candidati ba- 
bea1lt pojle/lio1lts. Q;fa/es i/lae c1 ubi jitae 
eJJe debea1lt. TIl Livonia poft dignitnrcm 
p().flt//ion
s cpmparari pojjimt. EccleJiaf/i- 
Carli111 dJg1I1tatum cmulidati fine poUcJlioni- 
hus. . f. I X COl1firl'11dae dignitates c1 bo- 
lJa ref/ja il/is qui 11011 jitp,'a cOllditiollem 1l0- 
biliU1
l. SjgiS1111/1uli T 11. filii diWlitates ci 
bona rcgja ()btill1Jcrzmt) a quihllS Rcgi ci 
Rei..
		

/Stare_Druki_001_51_149_0001.djvu

			268 


IVS rVBLICVI\f 


Rcipublicae itł1'al1i111. nuomorlo Pri1lcihPJ 
rcpJi ad nobilium COlldz?tollem defCc1ld
llt. 
Cur [oawzis I! l. }ibis lleqlle dig1l1tates ne.. 
que 
olla r(!!;Ja c011celJa. f. X Merita 
cfl1zdltlatorll1Jl. Dirmitates & b01la rerJia 
IZC dOllis alit promijJiollibll.r acquirallt
tr. 
P
iuatll11l iusilwamltl111 &./itbmijJioJles CaJl" 
dlllat01'UJ1l I0f11111is Cąfi1Jlz:"; teJJJpore. fl!!ae 
llOVllS Rex pro opera Jihi 111 elcElione llaua1/.. 
da pr()111f{cl'it, i,'rita habe1lda. f. X T. 

,{l1Ididatorll1Jl iufla Iletas ej illgelliu1Jl. 1. 
X 1 I. Vt fim R01Jlf11lOcatho/ici 1l0llll lex {xi.. 
git. Qyid rl1ltul ohrilluel'it. f.' XII l. 
Rex 11011 potdl c011{erre lliJi quod vere vacu.. 
mu, J.:xli>
antiolles il1 'ł;?aCfltIJra (1 dip/o.. 
mata rep;ta CUJJl t'nems Ji>atiis 'lJctantltr. 
r:e./!iol1cs d

'llitatl1111 a/iis faElae. Ne Ul1um 

'.lC{t7lS dllohus c01l{eratur. Qg.id ea de cau- 
fa Cf!llcel!m'iis mandatum. Qgae 1Jlll11ia ill 
11110 t1l1fglurqfll'fl11t. EXC1'CŻtlIll11l Duees ue 
.fint fil1m/ Miniftri ftnatorii ordinis. P/u- 
ra, quae vocalltur, incompatibilia. Nt: 
u/tra. 11111'111., e
: eotioribus.pacis helJi mini.. 
j/rrtls, tm! famtliae ObVe111aJlt. Co1ltraria 
pri01'l1111 tmiporum exempla. 1. X I TZ Ar- 
rb(epifCopi & Epiji-opi 
/il1
 l! f!lis Capiuilis 
ebgeballttł1'. !2!!ae Pr111ClplS 111 hac ele[lio- 
ne pm.te s. P alJaf qflC1'ela Epi (copos i 1l Epi [i'o- 
lJ1lfllS alios filaPl'illcipis vol1l11tatc,trallsfir- 
rio J,
/dovia
s Rex alios, q
al1
 eleEłi, EpUcopos 
1J0J1Ul1tilt e.1m V,lcafl.lroS E!)ijcopmllsex./pdla- 
lioflei . 


...... - 


111 


REGNI POLONI. LIB.II. C.XI. 269 
ti01!
S Itl1'l!;it1ł1'. Vladislaus lag'ello modo 
EP?/copos dec/arat" modo fligclllio.r e0111- 
mendat. Papae hanc ob rem expoJlulatio 
qui. uega!. nomillat
ollcm łpifCoporu/Jl tjJ; 
tur1S regtl. Cajil1lt1
lIS 1 I l. ilJJpetl'at il Pa- 
pa e(/1lfenfi.111l 
 lit certllJJl 1Ui1J1C1'1I11l d

'llita- 
tum ec
/eJt4ltcarum fila llOlJJiJltltiOllf COl1j"e1'- 
re poJ/tt, Cllm pcrprtllam 110111il1(11/(/i filCll/- 
latcm jrlljlra roga[Jet. ff. X v: Idcm Ca- 
Jimina I J I. libe1'iorc iure lIfia. Lis. ii/o 
regl/mIte de 1l0VO Cracovie1!fi Epiftopo. AHa 
t:q1ltro
erfi
l. de Vnr!JJiell/i Prtlejitle. Jus e- 
11(!,e1
dt EP!/copum ilU/m ql
O 
Jlodo Varmienji. 
Capt.tulo aJftrl1t111. R
gH 11Z ele(fiolle E/>;- 
fl
pt Varl1
lenfis aliaorr
as. Ep!fi;opi Vllr- 
11lze,yes qltt IlOll de greł1l1O Capiwli. Pll- 
pae vellia, fine eX{,l11plo ill pojlel'os. .o. 
X V 1. lus rcgitl1J11l0JJlilla1ldi Epiliopos') ej]e 
ex p1'ivilcgio ApoJlolico, l!(/pa clec1arat. 
1łtomjnnri et Papa. eOlifir1/la1
dl.. fJJ.!alltlllJl 
valetlt c0l1fi1'J]l(lt10. N01JltJltlttoJlCS jrritae 
tjuod coujir1lJatio1lcJJZ lleg av tt Papa. Jf: 
X V 11. llls patl'OlW!1Js reg1ll1Jl ql/od IrgiblIs 
ft,'I11f1t11r. ReguJJl ctlra lit illud iJltegrllJJl 
ferverur. . 1. X' V II I. Q!fae olim RCC?:1J11l 
ill Abbaubl/S cretllldis alllłU1'itas. lferJes 
1lOVOS Akba!U dęfi.
llaballt. COJltroverfi%cie 

tlre r
gtO t1l 1101JJt1la.lldis Abbatiblls, quae 
111 curta Romana ag
ttltur. ('()1Jlpofiti{.}.fru- 
fira temata. Regtl/Jn jus lcgiblls aJ]i:ritllr. 
FiniJ ,oJltrOvel:!iae, certo /łbb{l/ia1'ltJJl 111l- 
mero 


,
		

/Stare_Druki_001_51_150_0001.djvu

			, 


27° 


łVS PVBLICVM 


mero Regi permijTO , quas in comme1lfla11l 
t'ol?{e,'at. .Q'. X T...""f. .llllte comPC!fitiof/f/ll 
eleNio Olh'e1!lt
 <1 Pelplilll'l?{is fł.bbf!rulłl jjr
 
mata. ff..x X Abhates fint l1ultgenae [j 
/lubiles. Babeam aNatem iufla1Jł c1 meri
 
la. Eoru1Jl Coadiulores ne tlll1lis millfJrl'S. 
ff. X X T. Praepo{illlraf & alia lIlullia {ncra 
ql/ales fihj dl'poji:rmt crwdidatos. ff. X X I l. 
Capital1('fIS SalłloQ)tiae c1 Palalini P%cm.. 
}is ae Vitebsce/!Iis a ji./a 1wbi/i/ate el
!!,ml" 
tur, c1 e/e80s Rex probat. De (tl1Ulid{l
 
tis m;'lOl'U1n digllitallllJl Regi a nobi/i/a.. 
te ob/iltis. 1. X X T l T. II/s regillJJJ com.. 
mendamii Papae C{wdi11a/atus ealldidattJ1Jl. 
Primus III Polonia Ct.wdilłalis fi Rege n01S 
c01/l1/lendatlls. Lex lIe dt:f?,llitas haec J{Crre 
& SC1!{(!orilJlls il/fi:iis impl't1'etur. Prim!
s 
qui a Rrge eom1nf1Uftltlłs, ('J;,'frrmeus .fliif. 
Ti'eJ Cardi!,a/ei Rrgis CIl1
ta ereati. Re
'iJ 
fommelldatlO llfg/d/a, qllod af!!re /atIlJl1. 
Exteri eOlłlmendati, c1 dl/o P%ni 11011 COł/J- 
mendati, Cm'dinrt!cs creantur. Re.
is ficer 
Cardil1a!is ex generi eom1JlelUlatiolle. Cm'" 
tiillali ext1
alleo pi/eus a }{cge puhlice i1llpo
 
fitus. Regi1l11l jus eommC1ldll1uli Cardill({ltl
 
tlis eandidarunl in pać1iJ C011Vfntis firma.. 
tum. Epijcopl/S Cracoviel1.fis Ctl1'dillali.r ex 
Rcgis maml pi/emil recepit. ff. X X 1 V:' 
ProteE!or P%lliae ill Papae alt/a. E.'I(J>O
 
f/u/atio Cl/m i/lo, qllod tum Lr
/italliae, 
t1l11l gelltilitiafita, polollis illjig1libus prae- 
pojut... 


REGNI POLONI. Lm.II.C.XI. 271 
pifiterit. 1. X X T/. VaClltle dŻfJ;llirates 
f.1 bona, interrt'f.Ęni tt'JJJporr ć01!/crri lle- 
quelł1lt. Dec/art/tus illo Ji}atio a Pru/lis 
Culmen{is Epifcopus repu!lnm tufit, alio a 
llOVO Rcge llomillrlto. Pa/atilIus Ru/liae c.1 
Cajlellanus Lublil1ClljiS, a llobi/iuzre i/ltf1'- 
7'Cgno ereal i, a novo l{ege proballtur. Di- 
gllitiltes a PrllJ/is col/att/e, iteYulJl irrjtt/c. 
.ff. X X V l. BOlla re,gia qll(l1't! ita clica1lt1łr. 
Ad Re!(tL11l pt/t1'imolliuJJl olim pertilluif/e 0- 
jfendjtur. Locata ea privatis, {/lfladmi- 
11iflralllla C'oncl'jJa. lIodje millus ex iis ad 
Regem frltćhu. BOlla rq
ia hene merelltj- 
1ml c1 hen e 1J/eritoruJJl pallis. .łort/m TlI- 
dex. ff. X X VI 1. Capitaneafus qui P%.. 
1lis {Urof1:Wil. (Jui {'X i/lis cum iurisdićfio- 
""-' 
ne. Vmfe 1lomen. Numerus illorI/m. ff. 
X X V I I l. C{lpitcl11ratus fine iurisdjElionł 
q1l1 dict1lJtllr. f2!!i hOlli P"OVCI1!US. ff. 
X X l X. Tenlltarlll1l nomell. Nll111 tCllU- 
(al' olim qui cflpitalleatllS ./i1JC iurisdićliolle. 
DiflinUio te1Jularum ex reditibus. ff. X X X 
Advocatiae lł1ldt' orttle. Numerus earum 
t1nmił1lłtTlS. Q.ltlc.filper:/imt ftrval1dae. NO/t 
t:Ollfi'rC1l
lle illitu trać/us, in quo .filar 
Capiul11e1s. .0.. X X X I. Palatini c1 Ca
 
flcl/ll1li 1
e /ill
 in filo pa/atillal1ł Capitall£'1. 
anll ilłrrsdlćltOlle, Pa/mino (5 CaJlel/{lllO 
Cracovie1!fi exC'cptis. GapitanellS cum iu- 
risdiBiolle Ile habtat i1l eadem terra mino- 
rem tligllitatem. Dive1jil in his Litvlmia t' 
P%llia. 


I' 
I 



 '
		

/Stare_Druki_001_51_151_0001.djvu

			27
 


IVS PVBLICVM 


polonia. III Prui!ia Palatin; illJUo Pala. 
tżllaw fiwut Capitcmei cum iurisdiEljolle. 
fil Polonia Paltltini t.1 Cafie/lani extra .IiI. 
1/1/1 p{ll{ltina
lIm, . capitanearus cum juriJ" 
ilićfiolle; nUra z//zI1Jl, fine iurisdi[/ioIlC 
capiul1lcaws, (('nutas 
1 advocatias l'ećle 
tellC1lt. Jf. X X X I l. Alilites per vices 
(u1łl togatis mi bona rl'gi Ił admi tt i VOlllJlt. 
Ale4ili/Jl mi/ittwiUIIl ori,go, f.1 qui jlli. 11. 
lorum ,'arjo habt'lula. f. X X X f J l. Ad. 
'VoCf/tiae mi/itibus /arq;iel1dae. Decem tul.. 
vocatiae jilis, qltOnl1łl opera Rex ill dome.. 
jlicis 1J{'gorjis lijilS ,fCrVa1ltUl'. Tnllltae fOliI 
llobilibllS cedant. 1. X X X l V. Singu/is 
jinp:uli ulpitant'tltllS el/m iurisdiaione, 1Jon 
ptrl1'cs., . (lt:11l
w. 0J.i ell/OS atpitaJJeaws 
(1IlU 1lł1'1Sdz[flOlle habl/1t, in ius vocaflf/. 
N01l pott/! (l/ter ei1ls1Jlodi capitml('(/fl(S addi, 
erjanif; 1I1ll1S digllitati pa/iltillali iUIlBl/s. 
Licitu11l tamen capitancatl!s jilte illrisdjUio.. 
Ile, tcnutas c1 advocatjt!s adiicerl ' . f. 
X X X V. V/tra duos tapira/leatlJs fille ill. 
,.isdiEliol1e, aut tl'llutas qui/ms ampliores re. 
(faus, ulli lle de1ltuy. 1. X X X V l. Bo.. 
ntl regia ad uxorem f1 liberos, Rl;gis rOJlfi'll- 
fil tl'll1lsmiUi poJfimt. Jus (o11l1JJltl1icati. 
v1l1n.feu advita/ztas. l11s cOJ/IIJIunicativ1l1Jl 
"lI01l babel l/oCl/11l in capitfł11Ctltibus CllI/l iu.. 
risdićllOlIJ t.1' limitalleis. Nc duos capira. 
lll'atus finc iurisdićlzOllf alit tellutas exC{'. 
dat. J. XXXVII. li'!ii [5' fi/i{le in bona 
r{'gia, 


REGłj1 POLON. LIn.II. C.XI. 273 
,.eg
a , C
!!{ell(zt Regis ft
cede!e pojJimt. 
QgIIlll ]ibiS eXlgatur ,]i vetmt Juccedt:re hz 
C£lpitaneatus quibus iurisdiEfio {'fi. Jf. 
X X X V J I l. Si bona regin illre baeredj- 
tario, aut cmpbiteutico, (lUt piglloris loco 
conat/fllda, OrclillulJI l'Ollf£nfit opus. 
'. 
X X X IX. Rf'x di/.UIiqtcs U bona 11011. au- 
fi>1't,Ji:cl deliE lis , lato in reos ut!Creto, aJJIit- 
tuntltr: E

1lIpla co .:U1Jl {
lli .cligllitatibus 
t.1' b01lu 1'egl1S mu/ulU. (aptta leatus 10- 
mmis 
afimirj tempore {olo Rcgis a 'bit1:iv 
adc11It1 '. quod ąrdiJli
us dffplicuit. ,1. 
L,X. Ltc
t Rcgu COJYCJJ!U'/l' dignitate ab- 
d1care; ul quod exempbs dOCelU,.. Eodem 
Rcgis cOJy'e;ifu bona 1'egia il1. alios trallsle- 
"Ulllur. 
 r. 
 . 
I 
. r. 1 
O rdo trać1:andorum ad iura, quac Rex [olus 
cxcrccr, deducir, in quibus praecipuull1 
efł, quod in confcrendis digniraribus & ()ohis 
Guibus .regi?rum nomen en, verl
ltur, Quod
 
GUc pzq(eCtllS 
.,.) 
cć1.c aućłorirntis regiae 
nervum 3ppcllavIt. DJgllIratcs non fimt unius 
generis, {cd vel facrac, vel J:łccularcs; harum 

liac togatac , aliae milirarC's; omncs autem in 
Senatorii & cqucHris ordinis dividumur. De 
fingulis libro crtio agcrur. Bona rcgia fimt 
t:apitmzcatttJ, tcnurae & advocariac.. quae 
prac[enri capitc explicabo. 
C') Chron. 1'- 50. 



 & 


s 



. I l.
		

/Stare_Druki_001_51_152_0001.djvu

			274 


IVS PVBLICVM 


I . 



. 11. 
De modo dignitatcs & bona regia conreren.. 
di, lcges mulra praccipiunr, quorum in iu
e 
publico no.n po0rcma. h
bcnda ratio. , pn.. 
l11um in dłgnmltlbus mhll mut3ndull1, fcd tła.. 
rus ili:lrum, cuiuscunqllc gcncris fuerim, in- 
tegcr {crvandus, ut ncqllc porcHati neqllc pro- 
ventibus ilIarum aliquid fi.tbrr:lhatur, aur in 
vererull1 iniuri31l1 novae inil:itua11lur. Exf1ant 
hane in rem leges a LlIdovici tempore ( · ), 
quas exorbitanriae a. ) 669. (**) ilI ufł rant , 
 
Vladislalls IV. ciusque fuccefforcs in filis paCtIS 
confirmant ('ł'-** ). Si qui d ergo Ilovandum, 
Ordinum confcn[lIs exigirur. 
('") Lafco Stat. f. 4 I. p. I. f. 50. p. I. Vol. Conftir. 
P.4. 
. Doftoieńftw. p. 255.
. Urzfldy. p. 277- 

. Urzędy. 
(**) Tir. O urzt;dach. tir. O cało
ći. 
(***) P. C
 Vladislai I V. & loannis Cafimiri.
. Ur. 
z
dy. 
ichaelis, lo:mnis III. Augufti II. Augu' 
fii lU. 
. Dygnirarfiwa. t\dd. Commcnr. noft. 
in P. C.AuguftiIII. p. 3 1 . 32. 



. III. . 
Nequc dignitatcs & bona regia v3CU3 re1inql1i 
poffunr., fcd debent conferri. Vacuis Cafimi.. 
ri I I I. tcmporc , iam per 
iennłum praccipuis 
rnagill:ratibus, id anre OI1101a in COIuitiis Petri.. 
covicnfibus a. 1472. agcndl1nl fibi crcdcbam Se- 
natores , ut Regcm, quo iIlos con£crret, per 
move.. 


REGNI POLONI. Lm.lI. C.XI. 275 
moverent (*). Po{fum conferri, tum extra co.. 
mitia, rum comitiorum rempore: certo extra 
comitia definiro fpatio, olim tex menfium, 
( ** ) iam totidem hebdomadum, ( *** ) ex 
quo vac:lrc Rex tciverit. Q!łOd fi ante hu.. 
ius imcrvałli finem comitia inciderint, n c.. 
goriu1D hoc in iIlis antc alia omnia co nfi ci en.. 
dum (**** );. conce(fa ctiall1 ordini cquefłri 
urgendi iIIud tacultate, ut ad fim confiłia Llcce- 
dere non obligcrur, nifi obtinucrir (t): quam 
poil:uILlti
)(Iem ad 
cgcm EoH Senarus contulro.. 
rum lećhonem ddcn'c .iph conccfTum eil: (t*). 
Vr nurem conil:er, qUlbus vacuae dignit3rcs & 
bona obvcnerinr, recitantur iIIorum nomina 
coram Ordinibus, 3 Canccllario ( t** ) , a 
Polono quibus Polona , a Lirvlmo quibus Lit- 
vana contigcrunt. Q!Jod ad ipfos Cancellarios 
iltrinet, notandum, vełle vetu s fiatlJtum Ale.. 
xandri, lU: non nili in comitiis creentur (t*H 'j 
quod ira ufu lcrv:łtum, ut nihilominus interdum 
extra comiti:l, Jlovi Cmccllarii dccłararemur, 
lnc010rabunrl1rql1c cxempla , quando de Can- 
ccllariis fcor[um 3gctur. C01ifoedcratio a. 1731' 
futuro Rcgi tcmcl tantum conccdir, criam poił 
comiti3 novos cont1itUcre rcgni Cancellarios, fi 
id in pril11is comitiis ficri ncqucat (t****): 
riccidirque, ut a. ) 735. comitiis nc qllidcm ad e.. 
Jećł:ionem Mare(ch
llci [uccedentibus, led rem- 
porc, qllod iBis dcfłinatulU, fmOra abliJl11to, 
ambo regni & 1t13gnus Litv3niae Cancdlari- 
us, Senatu & nobiliwtc praefcncibus, publice 
S 2 renun. 


....... 


-
		

/Stare_Druki_001_51_153_0001.djvu

			27 6 


IVS PVBLICVM 


renuntiarcntur. De exercituum praefećłuris, 
fuprcmis & mi.noribu
,. 1l
)(} nifi in comiriis 
confcr
ndis, 1Il Vli1javlenjt l1'at/atu a. 1716. 
]ex 1cribcbarur ( :I: ). Verum cum praefećł:u- 
ris his & in rcgno &: in Litvania vacuis, diver- 
:fiic competirorum partes comitia turbarenr, 
ut lllrimis AuguHi 11. annis Bulla Ji.u:cedcrent, 
cirata confocderatio a. 1733. eodem 
. flmxir, 
\Jt praefcćłurae iłlae, nili proximis comitiis! 
intcrveniente aliquo impedil!1CnrO, confcrrt 
pofTent ad ius maiclłaticum tururi Regis redi
 
renr. Aleera eiusdcm anni confoederacio, 
quae elećło A
gufio, I, I I. pro cius J1)a
efi
re in
 
fłiruta volult, ut lraElatus Var.favlenfis nul
 
Ja rati
nc habita, pracfeć1urac in poHerum lc
 
hcbdomaduł11 [patio, ex quo vacuae filćłae, con
 
fcrrcnrur. Hine a. 
 735. pon <:;ancellarios, er: 
ia11l exerciruum 111:1JOreS & nunores Prae[eth 
creab:mtur, & fcqucnri anno, nova ]ege e:l:*) 
Rcgi antiq
um ius .rcddcba
ur, c
iam c:,tra co
 
snitia pracłcćturas dIas .c
:)t)teren
l, 1

, 11 vacuae 
drem iilccclfus COlll1t10rUlll ddficIlJ.Or redde.. 
, 
rcmr. 


(") Dlug.XIII.484.48S. 
("*) Vol. Conftit. p. 468. tito O WaUncyach. 
("**) Pafta C. VladislailV. & fequcntium Regum 

. W:ilkanc\ f. 
("*"*) P. C. VI:adislai IV. & SUccdf.
. Wakancye. 
(t) Vol. Conft. p. 468. tir. O Wak
ncy
ch. p.833'; 
dr. O. Wakincyich. 


(t*) 


RE G NI POLaNI. LIn. II. C.XI. 277 


(t") Conft. a. 1690. tito Obieasnicnie. p. 2. 
e t**) P. C. VIJdlslai I V.« 8uccdf.
. W ak
ncye. 
et'"*'") Lafco I\łat. f. 113. p. 2. 
et'""'*"') Konfcdcr. a. 17 33.
. Obiasniai-1 c . 
(:I:) Anie. V. Conft.a. 1717. p. 3[. 
(::1:*) ConR.2. 17 3 6. p. 5. tito ada inłerregni. 

. IV. . 
Non confcrt Rex digniratcs & 
<,?n
 fua, qU3l'!- 
a \ extra Poloniaffi agir (*), mh {aera aut 1111- 
II\Jria munia fuerint C'*), rcliqua cnim a C3n- 
{jid-łtis cxfpećhmda funt, donce in Regnum rc- 
die
it. Qya cx cauJ
l, Aug.uł1:us I I. & Augu- 
fills I I I. qllorics rerum Saxomcarum cura, ]on- 
giorem in Polo.nia !noram haud conccderec, 
Frauł1:adiul111 aut 111 altum prope 6ncs locum, v
- 
l1erunt, ut cum eaercra providercnt, tlm
 
l- 
gniratcs & regia bona, qua
 vacabant, dhs, 
quibus per lcgcs fas cfi, larglrentur. 
(*) Tr:ilćt. V:arf. a. 17 I 6. in Conftir.:II. I7 17- p. 10. 

. Niemniey. 
(**) P. c. Augufti III.
. A ponieważ pańO:w o . 



. V. . . 
Non cnim promifcue ol
1tlibus, ad d
g.l1Ita- 
tes & bona rc
ia patet adltus, fcd noblhb
l
, 
indigenis, poffcffiones hab('m

us, . eond
tl- 
one aItis :;\cqualibus, bCl!C l11crms, mfiac .1C- 
taris & inO'cnio viO'cnubus. Hace lcges. :I
 
D D S 3 dhs
		

/Stare_Druki_001_51_154_0001.djvu

			278 


łVS PVEŁI CYM 


jl
is pol1uJam? qui munificentiac Regiae parti.. 
Clp
S c{fc pC
lUnr. lam ił. J 37+ Ludovicus pro.. 
nlIhc, .dlgm
atcs, . cafira, civirates, fe non 
cxr
anels , led 
ern
cnis 
enris Polonac & in.. 
colIs tcrr:lru.l11, lU qt!Jbus vaCU3 dignitas exi(łar, 
modo non fmr cx 1tlrpe Ducali concdTurum 
(
 ). 
adem filie mens Vlcldisla
 lagelloni , c- 
Jngcnu ramcn a lIobili merita & bonam fiunam 
(H). Calimirus lagclJonis & loarmcs Alber.. 
tus, 
afi
uiri filius, practer priora voltJcrunt, ut 
conclls fe ad vccera iura de Du.. 
cali 


REGNI POLaNI. LIB.II.C.XI. 'J.79 


ca1i ?;cn("re, nifi confcnlil Ordinum in contra- 
riUID acccdcnte ( tJt.* ). Poił qucm Reges, 
pracrcr 10anncI11 II I. in [uis 
aćłis . ( t.*** ) , de 
tcrrigcnis , indig;c
is, panrare I
ms £!audel
- 
tibus, bC1le Il1crltls J actatc & clifcrettonc Vl- 
gclltibus loqvulltur. 
(*) Lare. StAt. f. 41. p. [. Priluf. Stat. p. 17 S. 
("*) Lafe.f. 5 o .p.2. Priln(p.175. 17 6 . 
(*"'*) Lafe. f. 92. p. 2. Pril. p. 17 6 . 
(****) r.afeo f.. III. p. 2. pril. p. 17 6 . 
(t) Priluf. p. 178. 179. 
(t*) VoL Conn. p. 25 5.
' Urz
dy. 
(t**) Con(ł.a.1631.p.4Iir.OWakincy'ch. 
(t*"*) 
. Wakancye. 

. VI. . l u 
Q!.lOS 1cgcs nominant te
flp;en3s, . non 3 11 
funr, qU3111 nobiles; 
xp

n
uqllc prIl!S voc
- 
b ł n P olonicum ZWJl1alltn, quo JI1 agns 
u Ul , . 11 .' b . 
iibi & fuo iure vivens l1
t
 l
ltur? ql1a
 
o 1- 
lium in Polonia cO: condItI?, q
l non clvl
ateS 
& oPl'ida, fed 1i1a pracdl3 habItanccs, VIt.31U 
filO arbitriO difponunc. Dcbcne autem 
()blles 
clfc nud non crc3ti, quorum dCtl1U1
1 r
rtJa pro- 
genics ' qui finu pr.onep?r.cs, ad 

gn!rares .ad: 
mittenda ( * ) , llih mc
ItIs con{.p!cUl fucnnt. 
tl1nc el1im lex eos vetenbus Iloblhbus 

quat, 
& fiatim publicis muniis, bonisque regns ob- 
tinendis lQOnCoS declarar (**). fuerullt ta IDc . n 
S 4 Epl-
		

/Stare_Druki_001_51_155_0001.djvu

			8o 


IVS rVBLICVM 


J
pircopi, qui patribus non nobi/iblls orti ut 
Jlo,fC1/llIJ feu a Curzis, llqfills &. Cromerlts 'Var- 
n.. ,"U1CS .Pr.lelulcs: n
que alii Epilcopatus cxern- 
p
J
 de
I
uun
ur., }
r
erllS &. Gi/ius pariter E- 
P A lico
 l l. V arnucnles SJgIsmundi I. & Sigisl11undi 
, Ul!..lI1 1 tcmpo
c) 11011. £)uidem cral1t u:rrigcn,lc 
Jcd m urbe lWU, nobdItatcm tamen 3 maiori- 
bus acccpcranr. Q.lerimoniam de Sigisl1lundo 
Angutło, quod rabulas) homines condicionis 
fordIdac, &: 	
			

/Stare_Druki_001_51_156_0001.djvu

			282' 


IVS PVBLICVM 


'. 


pro 
x
<:ris ha?cns. Cum Si
ismundl1
 
II. 
Radz.tVllzu1Jl Luvanum, CracoVlcn[em Epl
CO" 
PU111 declara:er, n:ulri Polonorum id a.c
re lere- 
bant quafi Epifcoparus conrra Rcgm lUra col- 
Jarus 'elIer: quod ncgatum ab aliis, quia Rad- 
zivilius qu:unvis Lirvanus, "Regni ramen in.. 
digena habendus (."'**)'. Eo

m Rcge, 
irva- 
ni non n iIi fuae genns Eplfcopum V tlnen- 
fem pofiulabant, quibus II Polon!s dcmonfin
- 
tum, po {fe di
ni.rlJ[es. Ecclefialhcas, prOl
l
- 
[euc POlOllis &: Luvams, dumlllodo l1obtlc
 
alrcrurrius nationis cifem, confcrri ( t): qUI 
n ihilominus refificbant, Cllm Epifcoparus ille, 
Macieiovio Luccorienfi Pracfi.Ili, conringerec 
(t*); legis anni 1573. 
. V. citatae i1111Uemo- 
res, quac digniratcs lItrJusquc gcnris indige- 
nis ;łfTcrir. Poflca comrovcrfiae nullae mo- 
tac, qu:mdo Poloni ad Litvanas, Lirvau.i ad 
Polonas diunirmes cvehcbanrur. 
Iod J
lCpe 
faćłmn ex
mphł loqvunru
, v
dimusque. noH.r a 
aer3tc, SczuRas, PomatovlOs, f:1nifz.eRt.os 
ex Polonia in Lirv:mia; CzarroryftlOJ &: VIS- 
llOviecios Lirvanos in Polonia munia obiiffc. 
Imo id rećł:e fieri ' ctiam Va1favie1!fis Trafia- 
tlIS docet, qui fcqueori 
. al
cg
bitur. In 1'
1ł
- 
fia, proptcr provinciac mdlgen 3ru l11, fohs 
Pruffis honores & bona Rcgia cedere de
cnt , 
(luod iu
 .in privilegio, ut vOc3.rur, t
lCor- 
p01 o atiollis ddcriprum, 
eg
mJ dlpIOl
aub

, 
paćlis convcmi
, & conlhtutIo(1C Regm (.t ) 
firl1liJtur : iiuuqllC in hoc patia Augulh 11.1. 
3mph- 


I I 


REGNI POLONI. LIB. II. C. X!. 283 



mpliora, qU3C fimul nullas dcclarant lit
eras 
rcgias, quas in dignirares &: bona cxrranCl fint 
obrcmuri (t*** ); in qu.lm fenrendam, na- 
tim pon ini1llgurarionem Re
ium diploma fe- 
quebarur (t****). Ea de caufa, quorics Re- 
ges aliquid in Pruma Polonis comulerum , 
quod t
lćhlln en faepe, non folum excu{;lrum, 
led criam, ius indigenarus cxemplis aJienigena- 
rum haud imminutum iri, dt.'dararunt. Prufli 
\lero, pofl:qU<1l11 ius liłUm comradić1:ionc . tu
a- 
ti, indigenam donarum, quiblJS a Regc II! {
Ia 
provincia aliquid obv('nera[. Indigen3tuS hlC In 
gcnerali Pruffiae convenm, publico O
dim
t
 
kitO feu lal/do impctratur, qllcm euam 1111 
110nn
nqllmn perlitu, qui aliqu3ndo ffiunia ibi- 
dem obire de1l:inarum. Hilbenr ergo Prum per 
1ilum privilcgium incorPQrarionis id praccipu- 
UlU, ut cum per onmem Poloniam Litvani- 
amąue fior indigcnae, ipfi Polonos &: Litvan
s 
in llm provincia extcris annumerent. De Ll- 
vonia J:mcitllf11, ut dignirJrcs Senaroriae &:Ca- 
piraneatus, per viccs, Polonis, Li[vanis, Livo.. 
nis , obveniam ( ::I: ). 
("') P. C. Michacł.s & Succe(forum 
. Cudzoiiem- 
cow ani. 
("'''') P. c. f1Ugufii II. & Auguf\i III. 
. Cud::oźicm- 
cow ani nikogo. 
(**j P. C. Michc1tlis & Succe(forum 
. 
akancye. 
(****) Hcidenft. p. 294. 298. 


. 


(t) 


-
		

/Stare_Druki_001_51_157_0001.djvu

			284 IVS PVBLICVM 
(t) Heidenft.p. 31 J. 
(t*) Hcidenft. p. 343. Piafec. 156. J 57. 
(t**) Confiit. a. 16 47. p. 36. tito Ziem ł'rulkich. 
(t***) 1'. c. Augufii III. 
. Providcndo omnibus iu- 
ribu s . 
(t""""*) Commcllt. DOft. in P. C. AuguiU 111. p. 64. 
N. [r. 
(:J:) Conił. a. 1677. p. 26. tir. Ordynacya. 

. VIII. 
Sed practer nobilitatem &. indigcnarum , ut 
di
nirarum &. bono rum regiorum candidati 
potTeffioncs habeam, neceffc efi (* ). Per 
po{fefi1oncs 3utcm inrclliaunrur bona terrdłria 
quo v?cabulo nob.ili
ll
 p
aedia fi gn:m tur , qui
 
bus aha, :Je ecclehafilcls, occonomicis & civita- 
tum, efi eondirio. Neque lufTIeir, li quis bOlla 
terrcflria conduxerir, aur in pignus renCj[ 
fcd dcbet illortIl11 verus cfi"c dominus: qua e
 
c.ll1f:l,leges de bonis & po{fcffionc haeredirilriis 
)oquuntur (** ). Exigirur eriam pofTcffio in 
iIIo PaIatinaru & traBa, in quo quis dignirarcl11 
vl..
l capitanc3tum eum iurisclićłionc obtinct 
(H* ): nam capifśUlearus quibus nułla el1 iuris- 
diclio iunĆła, tum bona regia alia, pofTUl1t 
criam clari, eui nulla in tl'iJ(
łu ilIo poffeffio 
modo nobilis indigen3 fit (."'If*). Pariter ad 
mąiora minil1cria, ut fimt l\1arcfchalcarus 
Caf1ccllariarus, 'l'hcfaurariarus, & ad di(7nit3tc
 
aulicas, datur Jdicus, iu quacunquc tc
ra quis 
po£fdIi- 


... 


R E G N I P O L O N I. Lm. II. C. X I. 285 
po{feffionem habeat; quod ex fiaruto Cafimi.. 
ri J I J. (t) patcr. Idem de cxercituum Du- 
cibus affirmandum. Scd l)oloni in LirV3nia 
nifi ibidem bona terrefłria habucrinr &. Lit
 
v3ni viciffim in Polonia, nifi eadem 'eollditio- 
IlC, munia obire &. rcgiis bonis frui nequcunt 
providcndumqllc Canccllariis , ne fi quiJ 1ccu
 
eo\larum fucrit, Regiis diplomatibus 1i,)"illum 
imprimatur, cum onmc .illud pro vactfo ha- 
bendum fit (t*). De Livonia lex fcript3 ql10d 
poffit succamc
3rills 't Vexillifcr, ludex', Su b- 
iudcx & NotarlUS terrcHris crcari, cui nulla i'l 
regione iIla po{feffi?, 9uodquc ipfi liceat, pon- 
qU3m munus obtmU1C, polfeffionem cmcrc 
(t**). Hacc
 tamen, quam expofili, po{fcs- 
fiOllUtn nccclIItas, ad Jolas /fleculares dignjt
- 
tes pertiner, eccłcfiaJ1icarum eandidati ab illa 
pIane immullCS habemur. 
(*) lanurlowii St:uut. p. 302. Vol. Conftit. P.42. 
tir. Ośiadłosc. Confiir. ar 16 [ 3. p. 33. tir. W:l- 
o runek. 
C"II) LaCc. Stat. f. 92. p. 2. Priluf. St2t. p. 176. 179. 
(**"') Vel. Con£łit. p. 23. tito O ósiadłośći. p. S l S. 
tir. Osiadłość. Conftit. ". 1 Ci 31. p. 33. tito W
. 
runele. 
(*""11"') Vol. ConO:it. p. 24. tito O ft!trofiwach. 
(t) Larc. Star. f. 93. p. l. Prifu( p. 18 J. 
(t*) Traćt. Varfav. a. I7 d
. Confiit.3. 17 I 7.P.I:I. 

.l'u)'wjleiow . 
. (t."') 


,
		

/Stare_Druki_001_51_158_0001.djvu

			286 


IVS PVBLICVM 


(t**) (.onił.a. 1677. p. 26.tir. Ordynacy:a. 



. IX. 
Q-łia autem in Poronia omnes nobiles acquo 
iure eente
tur, verant leges, in digniearibus & 
bonis rcglls, eorum prac lI1iis haberi rario- 
nem, ąUOS lpJendQr nawliuIU Cupra ceterorutl1 
conditionem cxto!lir. 13m Ludovicus & V13- 
disl:JUS I:1geno, quos
. V. cir3vi, nulIi Duci 
mJ[ Principi, aur ex hmguinc Ducum defcen- 
dcnri, 1e pracfećłuras mandaruros polIiciri, ut 
Ducibus Mafoviac, Silefiae, Pomeraniae, {Jui 
& ipli Duces, & Poloniae Ducum pro
enies e- 
rant, viatU ad publiea munia praecluderem. 
Rcvocab3tltur horlll11 Rcgulll natura in IUemo- 
rilm), Sigismundo III. loanni Alberto filio E- 
pifcoparutn. V ar
11iel1lcl
1. c.onfercme: 	
			

/Stare_Druki_001_51_159_0001.djvu

			288 .! 


łVS .FVBLICVM 


(f") Co:nfil(ut. a. 1 6 33. p. 20. tito Konfcns 1101 0." 
FalIwo. 


" 



. x. 
His qUił C hać'cl1us de dignitatum & bono.. 
rum r
giorum c:mdiclaris mcmoravimus, lcgcs 
addunt merira in ł{egem & RcmplIblJcam, livc 
iIla rogae livc bclli fucrinr. Ame Au
uf1i II. 
regnum, audicbatur Querela , maiorem prerii 
quam virtutiS h3l>
ri raBonem , 
 plus otfc.. 
rClltibus obvcnirc, quac bcnc meriris clrbc.. 
rentur ('ł"). Binc cum Augufłus II. & Au.. 
O'ufius I I I. in Reges Ordinibus coulIlH:ndarcn.. 

Ir, ilIorum nominc promilfum , l10n uifi cx: 
mcritis & in vircutls praemium dirpcnl
)[urOS, 
quac vacua futura, quod m.Jgnus illorum ani.. 
mu
 ab: incligno łucro abcffct quam longiffime 
(**). Super 9U?c!, Al
guHus.II. in fiłis pa(ł:s 
filb rc1igionc mrlSlurandł prol1l1hr, pro colla- 
tis, quaC vacua, nu\la fe acc
p(Urull1 dona, & 
qui ex civibus ałiquid obtulern aut dcclcrir, il- 
lum non [olulU elignirJrc prac1Clui carere, [cd 
etiam inpofierum ve)uri minus idoneum , nulli 
publico muncri admovcri, & 3d deJariOllcm 
cuiusvis nobilis , coram tribunali C<111( i1 111 eliee- 
re dcbcre C**). T cmpore I03unis Calimiri, 
cum lllecdIionis ncgotium vivcI
rc Regc perfi- 
ciendum fcrvcrcr, Jlova, 	
			

/Stare_Druki_001_51_160_0001.djvu

			29() łVS PVBLICV.M 
girur de dignitatibus & capir:m
:łtibu
 non. mi.. 
norennibus, !Cd actate & r bl . . 
fucrit vcrantur " LI Ica :łutem muma 
· in 3lio'S crjJione trallsfcrri t
orbitantitlt 3. 166 9. 
11011 concedunr (* ... ). Paritcr cautum, ne 
llnum quod vacat, duobus confctarur; hoc cu
, 
f:tm.. digniwtUill & bonoruill rcgiorulU COp13 , 
. T a tlC
		

/Stare_Druki_001_51_161_0001.djvu

			29 2 IVS PVBLICVM 
ae candidatorul1l Illultiwdinc longc maior
, per 
errorcm t1cilc fieri poffir , regia privilegia in- 
alb metrices rcfcrri, Oc canccllariac fceum in- 
viccm con1l11lUJicare dcbem, ne cadem divcrfis 
figncl1tllr (t). Sum cdalU munia, quorum duo 
uni eon redl ncql1cunt , qualia ius nolłrum in- 
compatibilia vocm. Q.IO pcrrincnr duo officia 
1errejlria, tulll rerrejfre mmm & aulicum u- 
JUKU. quac in uno iungere hand licet (t* ) : 
quod parircr de miniflcriis Scnarorii ordinis & 
exerciruum Praefcćluris diccndum. ut Duccs 
excreimum maiorcs & minores, fimul Marc- 
fchaki, Caneellarii, Thel
lUrarii cffc ncqucanr. 
Hoc o1im fCCllS fe habebar, cum Duc'cs miliri<1e 
facpc una Mi
li{1.ri SCllat<;Jrii c{fcnr. 10. Zamoiji:iuJ 
& Stall. ZOllUCV1US rcgm Canccllarii &: cxcrcitus 
iiJpremi Duces; Georg. Lubomjrills &: 10. So- 
bieftills fupremi rcgni Marckhalci & Duees e- 
xcrcitus; Vince1lt. Gt[sievius Oc Mich. RadziviI 
exercirus Litvani minorcs Pracfećłi, & iIIe fi- 
muł Thefaurarius, hic magni Ducams Procanccl- 
Jarius, fuerunr. Id qllO minus in poflerum ob- 
tinerct, exorbitantiae a. 1669. & quae cas fe- 
cuta Rcgum pada convcnta prohibuerum (t**). 
Hine hodit'fI1I1S filprcmus exercitus Litv
lI1i 
Praefcćłus, Princcps ViejilovicillS, :1.1735. non 
prius hane diguiratc1l1 obtinuit, qU3m iupre- 
m.u
ł: Canc
lIariarum po[ucrat; & Princeps Rad.. 
ZtVtJlllS dehncbat euriac Litv3n:le Marefchalcus 
cffc, cum eodem 3nno minor exercitus Dux de- 
dararctur. Plura fiUlt ciuslIlodi incompatibilia, 
Ccili- f 


REGNI POLaNI. LIn. n. C.XI. 293 
[cilieer, ne 
rchicpi.re.opus & maiC?r Epifcopus 
Et Cancellanus; Muuflcr Sen
1tor1l1S Palatinus 
a
J[ Cat1ellanlls} Poloniae maioris gencralis C3- 
pltanClIS, Palatlllus & Cafł:cl1aulIs, rUm Po{j]
mien- 
Es tum Califficnfis; :Je alia, de quibus tilO lo- 
co, qllando dig,?it3tc
 iigiłłatim explicabumur. 
Non t3ntlllD de hn
uhs, lcd etiJm de inrearis 
familiis legcs aliqui
 praecipiul1t, quod hie 
d- 
de.u
uI11: Amea, lIltcrdum lIni familia
 plura 
nun.lt1.ena pa
is & belli obvcniebant. Tcmpo- 
re SlglsmlludJ J I I. Lirvaniac urcrque Mare1chal- 
C3ruS 
 ,
 cxcrcitus 
uprcma pracfećłura, ia 
RtldzlVrllOrum; Vladlsl.'łi IV. iidem Marc1chal- 
catus, lupremus Canccl1ariatus, & minor e... 
xcreims praefcćlura, in cadem domo; Ioannis 
Catimiri, Canccllariarus & Thef
1Urari:1tus Re- 
gni pencs LtjczYllios, Litvaniac Cancellari:lrus 

 excrcitus praefc
ura pcnes Pacios; 10311- 
JUS I II. Marelchalcl Regni Lubomirii, Litva- 
niac Thclaurarius, Marcfchalcus curiae, Dux 
excrcitus, Sapihae, Canccllarii vcro Radzi- 
vjli; crant. A
 in pa
is Augu(łi I I. unam fami- 
l1am dllO
US elllsmodl !lliniH
riis cxornarc, pri.. 
mU!l1 VeUtl.llU, qnod In paćhs Augulłi I I I. rc- 
pen placlU
 ( t*** ). CUlll ergo Princeps 
.1\;1ichacl. Vifi.lovieciTl.r, 3. 1702. minor exer- 
CHlIS LltVal11 Dux crearctur frater eius 
cu
iJC Lirvanae M
I
elchalcus,' pro hac di.. 
gn1carc, qual11 polmt, Villlcn[clU Caficllana- 
tU1l1 aeccpit ( t
jHHt ). 


T3 


e> p
		

/Stare_Druki_001_51_162_0001.djvu

			294 l 


IVS rVBLICVM 


C") P. C: AUftuG:i II. 
. Waruiemy za Naj
śniey(z", 
Augufi[III.
. Toteżwaruiemy. 
("'II<) L:lfc.S[ar. f. 50.P. 2. (oniŁitut. a. 1117. p.ll. 

. Nikogo. 
("''''II<) Conftit. a. I 7 [ 7. p. 1 2. 
. Przywileio\V. 
( .."'.... ) E b . , 
xor n. A. 1669. tlt. De incompatibilibu6. 
(t) P. C: \tfichadis &: !oannis nr. S. W tym fię rei. 
Auguih II. & Augu(h III.
. aotca citato. Conftir. 
CI. 17 [7. p. I 3.
. I'rzywilcio'\V'. 
(t") Exorbit.l. c. P. C. Michaclis, loannis III Au. 
gufii I1.
. c.' . 
(t**) Exorbir.l.c. p. C: Michaelis & loanni! nr. 
. 
c. Augufti II. & AugufillI1. 
.Incompatibilia. 
(t"'U) . p. C. Augu{h II.
. Takze w ieden dom. Au- 
gulb UJ. 
, W kdcn dom duo. 
(t*"'''*) Zalufc. Epm. T.III. p. 158. 

. XIV. 
fl lntfr digl1irat
s facras, QU3S Rex, ut 
a
C!llareJ , confcrr, primum locum Archi- 
cp
lcopatus & Epilcopatlls obtincnr. Anti- 
qUIS .tempor!bu
, Archiepi1copi & Epi/copi 
a HUS Cnpuuhs clećH (-11-), ima imer- 
d
.m a 1010 Pa.pa, nulla cum pracceffi(fc( C
ł- 
Pltulorum cIećho, crea£i (**). Principcs til.. 
I
lcn qUCIll vcllenr eligi, Cnpirulis cOl1lmendal. 
f
 
:.¥), imo li clclł:i, qui dilplicerenr, ad 
F,pI. cO
:Jtus n
)!1 aclmilitTc (***
 ), legimus. 
D/lIgojJus pcrlllbct (t), Duces 111 quorum di- 
, . 
tlOne 


REGNI POLON I. Lm. H.C. X I. 295 
tione tral'llls Cracovienfis, usque ad annum 
1207. fuo arbirrio ilJius loci Epilcoparum COI1- 
tuliffe, & Capitulum iIIo demum temporc, eli- 
gcndi ius, opera cuiusdam Iotlll1lis Archidiaco- 
ni, con{ccutlul1 eere. A. 1102. Papa Pafchalis I I4 
in cpinola ad Gncsllcn{clll Archiepifcopllm que- 
rimr, EpiICopOrUlll rrallslationes non t1eri au- 
aoritate Apofłolica, led Regis nutu (t¥): quo 
timlo Poloniae Principes appellat P,lpa, qui 
tum DlIces vocabantur. LudovicllS Rex, pa- 
rulU curavit clcćłioncs, clIm alios qU31ll clećłos, 
nomin:1ret, ima .etiam in Epilcopams '. 8me.- 
quam vacarcnt, JUS fuccedl'ndi per ex}pe[fal1- 
cmem largiretur (t**). Vladislalls lagello , Jc- 
cums Ludovici cxcmplull1, Archie Regii, 
{cd Summi Pomificis e(le, ecclefiis vacamibus 
providere; Papam illterdml1 precibusPrillcipum, 
T4 fi
		

/Stare_Druki_001_51_163_0001.djvu

			r 


29 6 


IVS PVBLICVM 


fi dignae afTenru, 3nnUere, interdum 'a1iter, 
ac JUpphC3CUIU, eonlłiruere (*** ). Cafimi- 
ru.s 111. Vladislai Ia.g
lIo[}is .filius, rogans Papam 
NJcoI3um V. ut fibJ hcere[ falvo iure ordinu.. 
rio! 
mnil! ben
ficia, pe'r qUBe dignit3[eS ec.. 
dcha(he
e lIUe'lJgcndae, eonferrc, eius eon- 
f t: ufu m 111 nomin.łCiones non3gima impe[ra- 
vit (*!f** ). 
(*) A Don. Archid. Gnesn. T. II. Script. Siłcf. Som. 
rnersb. p. 82.85.92. I3 [0134. 149. Olugo(( Vr. 
609.618.630.643.648. VII. 69 [. IX. [ 151. 
(**) AnoD. Arch. Gneln. p. 79.80.93. Dlug. VI. 
594. VII. 77 J. 83 2 .IX. 9 1 9. 986.1087. 
("'**) Dlug. Vl.6og. 6'8. IX. '15 1 . 
C......) Dług. VII. 77 5. X. 57. AnoD. Arch. Gnesn. 
135. 
(t) Vl.603. 
(t*) Raronius T.XI'. adan., '02. n. 8. quem locum 
ex Sever. Bioii collcłt. conci1ior. Har[kDOchius de 
Repub. Pol. !ib. 2. c. 2.
. 10. cjravir. 
(t**) AnoD. Arch. GnejiD. p. 133. 135. 136. Dlug. 
X.57. 
(t*"'*) Dług. X. 137. 143.155. xr. 3 12. 315. 
(t.***) LJug. X. 173. Xl. 350.468. 4 6 9. 6 39. 
(*) Drug. X. 124. 
(t*) Ra}'naldus ad a. 1427.
. 17. 
(*..*) Rdynałdus ad a. 1429.
. 14. 
(tł: '.*) ulug. XIII. 29.4°. 



. ;X v. 


REGNI POLON I. LID.n. C.XI. 297 

. XV. 
Licer Papa nomination{'s bcncficiorum ad cer- 
tulU nUl11crulll reHrinxilTer, Cafimiru" [amel} 
libcriorc iurc novos eecłefiarum Praeli.Iles deli.. 
gnabar ( * ): & clec1:ioncs, qmmdo Capim- 
lis permirrcbat, 3d cius voluma[em ficbant 
(** ») ue Epileopum Vladislavienlcłll f
 invito a 
Papa cre3rul11 non admi[[crcr (*** ). A. 1460. 
de EpiLCoparu Cracovicl1fi g
avis ona lis, 
Iio 
Epitcopo a l)ap:J cre3CO, lIlIo a Rege 110nlln3-' 
to, & alio,:] Capirulo clcćł:o; Icd quem Rex 
volebar,compe[itoribus cius prlłcfcrebarur . ****). 
Ab hoc [empore , Re
cs Epifcopos nomina(fe! 
Bie!fCii en {cmcnria (t), quos iam 
nrca fibl 
hane potcllatem a (fe ru i (fe , ałla[a 3 noblS exem.. 
pla probant. Regnanre eodem CaGmiro, de 
Epikopam Varl1licnfi edam armis ccrramm, 
Nic. TllllgenifJ a Capjrulo dcć1:o, fllbf1:to Opr.- 
rovio a Rege Epi{copo decl\lr.\to. Scd '[ Ullgem.. 
'lIS Iliułtn cłcćtioncm eo Juccc{fu tuebamf, ut 
Rex tandem ab Opcrovio defificns, ipfi Epirco.. 
pamłJl permirrer e [ (t*). pan Tungeniuł1l non. 
minus VarmienfC CapituJUlll cłcćłionis ius cxer.. 
cui[ , &- ut conrcnrioni quae indc naki poff
t 
occurrerer:ur, a Sigismundo I. a. 1512. confh.. 
tu(um, Ul: Epi.fco.patu 
acuo, . Re
 qU;Jruor 
Canonicos Vanl11cnles, l ruffiao mdJgenas no.. 
minaret ex quibus CapiruJum filUm Pracfu" 
Jeru cliJ!
rct (tU ). Id uii. Jerv\I[U111 in no.. 
firmu ac[a[el11, {oJcrqlle Rex qucm ex qU3mor 
candidatis cligi vcli[, prac aliis commCllclare 7 
Ts &
		

/Stare_Druki_001_51_164_0001.djvu

			'" 8 IVS PVBLICVM 

9 
&. C3pirulum Regiu
l fenfum rcvcrenter fequi. 
Sigisl1lundus I I I. fil
um Ioannc
l Albenut1
, E- 
pitcoplIIU Varmicn1cm dec1aravlt, quamYls de 
gremioCapimli ł:l 0n crat (t**
). Hodlernl!s 
Cclfiffimus Praclul Sta1l. Grabovlus, non era t In 
CanoJ1icorum numero , cum Capitul0 in 
pi- 
(copum commendandus elfet, kd Papa. Iplum 
£
oprer merita &: vinut.e
, fitatu
o Slglsmllu- 
(ił J. eximcns pro Jcgltlmo canchdaro, DC fi 
Canonicus ccfct habcri illffit: mcmorarum 
S1gismundi decre'tum &: Capituli iura) in po. 
lłcrum talva praecipiens. 
(*) Dlug. X III t 83. 87. 338.393. 4 0 7.&C. 
(*>ł) Dług. XIII. 46. 11°.338. 
(*"'>ł) Dlug. XIII. 49. 
(*""
"') Dług. XIII. 262.3 I
. Bielfc.Chron. p. 428. 
(t) Biel£c. Chron. p. 4 2 8. 
(t"') Dlug. XIII. 4.10. SS [. Hift. noft. Pol. p. 43. 
(t"'''') Privilegium bocCapituli Varmienfis. habctur 
inter iura municipalia terrarum Pru{liae. 
(t"''''''') Hiftor. non. PruR: T. V. p.1 55. 159. 



. X V 1. 
Pr3ctcr unum Varmicnfcm Prae
11cm, 
r... 
chiepifcopos &. Epif.copos. 
ex !10mmat, &,
us 
hoc Rcgi ex ApofioJlco pn
IJqpo.c{fc, bulla SIX.. 
fi v. dcc1arat ( *). NOl11man p.łpae com men- 
dalltur , ut cos confinuet) quod ab III? fi
, 
lmens 


, 


REGNI POLaNI. LIn. II. C.XI. 299 


)jttc
ris cam in rem daris. Ante h:mc confirma.. 
tioncm , nominari, locum & iura Epiicopalia, 
tulU regimcn ac adminifiratiollCl11 ecclcfiae eius- 
que bono rum fibi vindicare, eadem Sixti V. 
bulla prohibcnrur, fccus ncque \Id iIIam eui 
dcfignati, nequc ad ullam aliam eccIcfimn un- 
quam admirrcndi. Confirmationes raro l1egan- 
tur, non tamen omnino excmplis dctliruimur. 
Stephan. Vierzboviu1/l Posn:mienlcm Epitcopum, 
dcfignawlU :1. 1686. a Rege Gnesnelltem Archi- 
epikopum , Papa non cunfirm:1Vir, quia Hier. 
Lubomirii Melircnfis cquiris matrilUoniul11 pro- 
bavcrat (**). Tempore Augufii II. quidam, 
Epilcopus Livoniac nominatlIs , ob aliam cau.. 
1am a Romana aula repuHam [Ulir. 
(*) "pud Zalarz. lur. Reg. Pol. T. J. p. S 5 3. 
("'''') Zaluf. Epift. T. J. part. 2. p. 979. 1009. 


I 
. 
 



. XVIJ. 
Efficir hacc ArchicpiiCoporum & Epifcopo- 
rum nominatio, praccipuam partem il}ris 
patrOn3tus rcgii, cuius imcgritari lcgcs protpc- 
xcrulU. Ioanncs Alberrus iIIud temeraturos, 
profCribi & corum bona publicari iuffic (-1(-): 
&' Alexandcr non tolum ipfis rcis, lcd etiam illo- 
rum amicis & confanguincis, ciusmodi poenas 
irrogandas edixit. (*. ). V13dislaus I y. a{fc,:,c.. 
rat {e Iblum hoc llIS cxerccrc, & nClIuncm ems 
participem reddere vclle (***). Io
nnes I II. 
1e illud tuiturun1 J nec pafi'urum, ut qUlS fine fi
a 
. nonu-
		

/Stare_Druki_001_51_165_0001.djvu

			3°0 


IVS rVBLICVM 


nominatione [acras dignitatcs invadar, in paclis 
conv.entis fpOPO!ldit .( **** ). Au
ulłus. 
 I. Re!- 
pubhcae promihr, m confcrclld1S EpIfcopan- 
bus, Abbi.lriis, Praepołiruris, & aliis bene.. 
.ficiis ecclefiaHicis, ius p.uronarus fine ulła dimi- 
nutione [ueri, &- in cos, qui fine Regia nomi... 
narione, llbi ciusmodi munia arrogaruri e£Tcl1t, 
animadverrcrc (t): quod confiitutlonc a. 1699. 
(t*) probarum. Tra8atlts VIl1-javiel!/is 3. 
1716. Cmeellariis iniun
it, diligenrer artendc- 
re, ne iuri patrona rus derogerur ( t** ). De- 
nique cOllfiitutio <1. 1726. priores Icges pro ił- 
lo latas.. cOllfirmat (t***), quibus haud de.. 
rogatulll iri confiitutio a. 1736. a1fevcrat ( t*H* ). 
i 


(*) Lafc. Star. f. 101. 1'.2. 
e'''') la fe. Star. f. 118. p. 2. 
(*"'*) Conftit. a. 1641. p. [ 3. tir. lura patronatus. 
(**"'*) P. C. 
.Iura Maieftatis. 
et) Propofiriones patts conventis AugulH II. adie. 
ćtae, intet Conił. a.1699. p. 25. 
.Iu:a patio- 
natus. 


(t"') Confi:. a. [699. p. 48. tir. lus patronatus. 
(t*.) ConR.:!. [7[7.P. 1 f.
. Nikogo. 
(t'''**) Conn. a. 1726. tir. Pofelftwo do Cyca Swię- 
tego. p. 8. 
(t****) Connie. a. I 736. p. 9:3. tir. M odyfik&cya. 



. XV III. 


- 


- 


REGNI POLONI. LIB.n.C.XI. 301 

. XVIII. 
Reć1e iuri patrOllarus regio Abbatiae vindi- 
camur. Anriquiffimis quidcm tcmporibus, 
monachi luos J\bbares libere cligcbanc, ira ta- 
men, lit Rq:c contcio ad elec1ionem aceedcrcnt
 
&. cldłllS non pril1s inallgurarc£ur & Abbati- 
3m adiret, quam a Rc?;c proba£us e(fec ( * ). 
Deindc, ne alios, qU3111 ł{cj?;i placerel1t, Mo- 
Ilachi crearem, Ilominabar, quos cJigi vellec, 
Jlcque ab aliis quam qui nomin	
			

/Stare_Druki_001_51_166_0001.djvu

			3°2 


IVS PVBLICVM 


Regc aliquid de iure filO remirteme, ut reli- 
quu
n lervarct; l
d. non lucceffic, comro- 
vcrha cciam pot1 I
hus monelU agirac3 (** ). 
AiTcrra camen. Re
1 cO
lferendi Abbarias por e- 
fias, in p"0 1 . S AlI
ulh II. (***), cuius pro- 
po!itiOll CS padls adlcaac, tulU 111 reliquis cli- 
gnitaribus eccIellafłicis, rum in Abbariis ius p3- 
tronatus Rcgium [orrircr rucllCur, ut proximo 

. X V I I. dClllon{łrarum. QI,I de caufa obuJlie 
Augufius 1[, fumu CLI ram , ut nominari a Ioan- 
tle I I I. Abbarcs, lilis digniraribus fruercurur 
(""łI;**). In eomiriis a. 1699. mulrum indignad 
Ordincs, plures a Rcge nominaros Abbares a 
monachis Ilon admifios, ali os quos Rex non 
nomio3fTct, rcditibus frui. Plaeuir hillc ut 
bona l\bbati3nm1 a regiis COlJlmiffi.triis d'oncc 
l)Jpa nominaros a Rcge pr?barrct,. ad:niniłlra_ 
remur Abbarcs aurem lmc Rcgls lIominario_ 
IlC cre
ci arccrcnrur ( t) : cOllllituriollc ad- 
dira, ucpofi comiria lcges de iure parronams, nul- 
la inrcridta mom, cxcrccanrur (t*). Scd 
tlefJue fllb AuguHo I I. lis de Abbariis ddiit, Je- 
J';arione Romam omilfa (t**), ad Quall1 a. 1726. 
dcledus IOall1lt'S Tar/o, Lublinenlis co tcmpo_ 
re l)alarinus, ut praccer alia, cfficerct, ue Prin- 
cipis aućłoriras in nominandis Abbatibus, 1110- 
D:łchorum aufi!\ in po{łerum imminuercrur. Eo- 
dcm tempore vecirum, poffidcrc Abbatias in 
<:1amnum iuris parronarus, ut eriam vi pelli de.. 
berclU, qui cas u1urpa(fcm (t.."). Nova ofłel1- 
deb.ltur fpes) po1Ie pon longaul moram eon- 
trover- 


. 


REGNI POLONI. LID. II.C.XI. 30] 
. 


. 


troverfiam tandem componi, Augulło I II. in 
1ilis padis opcram offcreme (t>l<-ł!**), &. fin- 
gulari in auhłm Romanam grat ja, Abbares 1ine 
Rcgia nominarionc a Papa confirmaros, in co- 
miriis a. 1736. probamc. In his fimul, Lubli- 
ncnli olim, iml1 S
łI1domiricnfi l)aI3tiI10, If'ga- 
60ni Romam a. 1726. delłinato, dabarur f.1cul- 
tas, cum Papac Nunrio, qui erac Camillus Pau- 
Jucius , de iuribus Maiclł:uis &. Parron:łtus a. 
geildi ( * ). Confcćhun negOtium Varfilviae, 
die fexra AuguHi ciusdem 31111i, co quidem 
modo, ut, quae ad curam & adminifirationem 
Abbatiarum ac redirus, coulliruris, Summi 
Ponrificjs nominc, Rcg.i undecim Abbati:lc 
&. una Pracpofirura, quas in cOlllmcndam, ea 
qua Epifcopos nominat, nłrione, confcrrec, col- 
Jarasquc luis bullis Papa probarcr, permirte- 
renrur, rcliquos vero Abbatcs Monachi elige. 
rent, ab aula Romana confirma!ld
s. Pofiula- 
tum quidem , ut quaruor Abbal:Ias 111 commen- 
dam dandas Papa adiicerer, fcd pro iIIis una 
falcem obr1l1cri poruir. Sunt aurem h,lc Abba- 
tiae, l."-inccenjis, LubillC1zjis, Plocellfis , VIl- 
chocenfis, c/arae T[{1Ilbae, Suleiovit'll/is, V;!- 
J!;roveuł!/is, Alll1rtiovinljis, Pa1
adi{iOlJis. 
Czervłł!{is, Trt1Jlesl1el
ljs , llebdovlt'1
/ts , &: 
Praepoficura Miechovielifts. COllvenrioncm in 
Scnarus con/ 1 lio fraufiadienfi, a.1738. Rex rar3m 
habcbac ( :t:* ). 
(*) tafco S:ar. f. 74.7 S. 


r.)
		

/Stare_Druki_001_51_167_0001.djvu

			3 0 4 


łVS PVBLICVM 


(*>11) ZaluCc. Epift. T.n. p. 780.f. 
(


) P.C.ALJguLHJJ.
. Td" Zewiedendom. 
(>11*">11) Propo(it. P. C. Augui\i II. adicćł. 
. A te 
KontrO\); erij"a. 
(t) Zaluf.1. c. p. 782. 
(f') Conftir.a. 1699. P.48. tir . tusp:mon:uus. 
(t**) COIT,mcnt. noft. ad r. C. I'.ugufti III. P.48. 
11. 3. 
(t"'.*) Conft.a. 1726.p.7.8. tir.porełO:wo. 
(t****) P. C, Augufti III.
. Inftancyował takle. 
(t") ConO:ir.a. 173 6 . p.93. tir.Modyfik
cya. 
<*....) Nova Fama Europ. part. 43. p. 588.1:. 



. XI)t. 
Dc Abbatiis in Pruffia, 01ivenfi & Pclp1inen.. 
fi Cifiercienfis n:gulae, ipeciarim 11or3ndum, 
, . 
quod ante mel11"oro
am cUJu PapLI conventl?neł11, 
monachis eleć1ło (uorum Abbatlll1l permdTa fu.. 
erit, qllos alias Rege,s !uac 
Ol11il
atipn! alfcru.. 
rrant, 'l)ruffiae Ordlnłbus lUS chgend[, pro 
monachis tuentibus. Conf'ł:imtio 3. 16 99. quac 
Ieges 
e iurc p
tronatlł
 
cgio excrceri iubct, 
ł\bbatIas Pruremcas exclplt ( *
. Paćł3 con- 
venta AuguHi ł I I. nominant Olivenfem & Pc!.. 
plincnlem, qllarul11 cum cactcra, tum elcćll" 
onis ius Rex intev;ra 1fervare , 
 e1ećłos Abba- 
fes, 'modo nobilcs non plcbelL!C condItioniS 
{uerint , i1pprob
re vclit ( "'" ). 


(*) Ci.. 


RE ONI POLONI. LIB.H.C.XI. 305 
(It) Citała paulloante conftitut. 1699. 
(*.) P. C. Augufti Ul. 
. Oroinis Ciftercienlium. 
Add. COlJlm
l1tar. no1t. in eadtm p. C. p. 100. 


ł. XX. . 

ebcnt. enim Abbatiis, indigenaa nobili fan- 
g
une mm prace(fe. Stamrurn 3. 1538. pracci- 
plt, Ut fi mtel' nlOnachos ilIius Abbmiac cui 
novus Abbas pracficiendus, nullus idone
s no- 
bilis fir, is ex alio mona!l:erio eiusclem rcp'u- 
)ae pC[3(Uf, quod li &- ibi h:łUd fi.lpperar, t
lI11 
dcmum p
c
eii rado habearu
. (.). Scquemi 
anno, Slglsl1mndus I. prollubr, fe ordinario 
Joci Epifc
,po nc:>[
 itlium in Abbatcm praelema- 
turułU, 11Ih nobili loco nmum, & ex (enii. mc- 
morati fiaruri clc
łum (**? Alia lex a. '550, 
vulr Abbarem per parrem & marrem nobilem 
&: fi talis, qui muneri aprus 
 inrcr m()nacho
 
non repcrirctUr, ex alio loco iIIius dioecelis 
arcelTcodu01 , etiam6 regulam Abbatiac n011 
profitemem '. 
rofdTi
rum ramen, cum pri- 
mum Abbas IOfhrurus tucrit C'.*). Conlen.. 
[iunt rccemiora tempom, p.łćłis Au?;ufii I I. & 
Augufti.11 ł ('tlH*) 
 A
batias folis terrigcnis 
:lffercnnbus. Praeter nobile genus, eti3ł11 iu.. 
flam 3Ct3tem & merita h3bcrc debenr Abbatcs 

t), .quo 11łuneri idon
i & iIIo di
ni fint: 
Imo et13m Abbamm coadlUtores , qui infra iu- 
flam acraretn, .creari pr.o
ibcntur (f"). Q!.ł3C 
lex pofi Ioańl1lS CafimIl"l abdicationem ideo la.. 
ta J quod illo re
llante coadiutoriae Abbariarum 
V mino-
		

/Stare_Druki_001_51_168_0001.djvu

			3 06 IVS PVBLICVM 
minoribus ccfferallt, quos nmalcs & parentu111 
cogn:Jmrumqllc mcrita cOł1lmcndaballl (t*-ł<). 
(") Pril\1f. Star. p. 147. Hnburt. 
tar. p. 3. 
(**) i1rilul: I. c. Hnb. p. 4. 
(**"') rriluf. p. I 48. Hetb. J. c. 
("'***) P. C. Auguili II.
. T
kze W ieden dom. Ąu. 
gufii III. 
. W icden dom. 
(t) P. C. Aogufti II. & Augufti III. 

. ce. 
(t*) Exorbir. a. 1669. tir. O opaćtwac:h. 
(t*"') Zal.EpiLł. T.I. p. 87. 

. X X I. 
Sunr Pmepofiturac 
 limr alia mut1ia f.,cr3, quac 
Rex confcrr, de qllibus idem 
 qllod de Abba- 
riis, diccndulU,. 
łt candidari (i
r. 
obiles 1 
indigcnae, act3US mfiae, & mcnns mfigncs. 
Prilu( Stal. p. [47. Herb. p. 3. lixorbit. 3.1669. tir. 
O opa8Ił'ac:h. 



 X X II. 
Rcdco ad Scnarorias dignitatcs, in quibus 
fimt quas nobilicas conferr, collaras vero Rex 
probar. Eli
ir cllim Capi
a
lCUJ11 Sa!n
gitiac, 
cui inrcr Scnatorcs IOClIS, I1hus provmcJóle no- 
bilitas, clcćhunquc Rcgi commendat , ut ipfi 
dignitarcl11 cOllfirmet: videt
rquc ho
 nobil!- 
tati$ ius pofi Scephallu
 c	
			

/Stare_Druki_001_51_169_0001.djvu

			3 0 8 


IVS PVHLICVM 


(*"**) ConO:. Litv:łn. a. 1699. p. 4. tito Approb. 
prlyw.n.1 ciek. \\'oiew. Witebskiego. 
(t) Zal. Ep. T. J. p:ur. 11. p. 15 p. 

. XXI Ił. 
Satis in praefens, ut opinor, de iure rC160 
honores inrra Rcgnum confcrendi: filpcrcfł, 
ut quale illud exrra Rcgnum (ir, adiici.łm. Ee 
habct Rex, ut alii Rcges carholici Romani, por c- 
fiatem, Ulmm, tive civern, (ive exrraneum, tito 
J10mine commcndandi c.mdidanuu, qU3ndo 
Papó1c confł:irutum elł, plures Cardinalcs crca- 
re; clłquc commcndationi ea aućłoriras, ut pro 
conrcmru &: iuris rcgii immmutionc habea- 
tur, fi fru{1ra fl1crir. Primum Polonij halmie 
Cardinal
n
, Carimiri 
 I I. rcmp?re, Shigne- 
um OlesntC111I1l, Cracovlcnfcm EPlfcopum, cui 
purpura non Rcgis commcndatiolle, [cd Papae 
tponre, ultro conrigit, in honorem (amen, 
ut iple praedicabat Papa, Rcgis &. re
ni (ił ). 
Cum aurem hanc digniratclll iiI Cr.lcovienu PnIe- 
fule aegre ferrenr maiorcs Poloni , iuribus 
GnesncnfisArchiepifcopi merucfłtcs, venircrque 
rcs imer utriusque Poloniae proceres ad diffidi- 
um, Jata fu ił: lex, ncquis Rege &. confiliariis 
inkiis, Cardina larum pctat aut obtineat ( 
* ). 
Idem Cafimirus RlltlO/phu11l Epifcopum L3vanri.. 
Ilum, l)ap,łe Nuncium, ut pro opera in eon.. 
ciłiata cum ordine TClltonico pace gratiam rcfcr" 
ret, in Cardinalcm commcndavit (***). vft 
hoc iurc RCies in poficrunJ) (3lltumquc valuit 
apud 


. 
REGNI POLONI. LIR. II.C.XI. 309 
3pud Gregorium X I I I. Stcphanus, ut in eius gra- 
tiam a. 1584, tres Cardinales, Georg. Radzivili- 
'lIS Vilncnfis Epikopus, Albtrws BolognetlIs Pa- 
},ae in polonia Nunrius, &. Andr. Batorcus Re- 
gis fratre gellims, &: hic ql1idem extra ordi- 
nem, crearclł(ur (*JI*
). Gravirer ergo fe- 
rebar Ioanncs Cafimirus, Pl'trll1Jl BOllfilllll, Bi- 
tcrrellfem Epifcopum, Galliae Rcgis legarum, 
ad purpufam frufłr3 a fe comI11Cndatl1lU, ac 
ius fuum rarionibu
 demonfłrabat (t). Ex- 
cufi1l1s Pnpam Alcxandrum V I I. fucccfTor Cle- 
mcns IX. BonfillllZ ad Michaclis pofł:ulationcl11 
purpura cxornabat (t if ). Non preffit indigna- 
tiollcm IoatUlcS I II. candidaro filo, EpitCopo 
Bcllovacenfi FurbiJlio, a PapaInnocemio X I. in- 
u'r novos Cardin.llcs omifTo. Ncquc lcniit eius 

il: im' un, ql10d illo tcmpOl'e duo Poloni , Mich. 
Rad Lt'iovius Varmicn{is Epi{copus & lo. Caf. 
D!'nb{)fius Abba=-, ae cum his Papac in Polonia 
Nuniius PnLJ(Jvicillius, purpura infigniri, quia 
nullus ex his tumu dignitlJtcl11 Regis nominati- 
oni debcbat ( t** ). Mclius Rcgi lucccffit [0- 
ceri fili .Marchionis A1
qui{l1li commcnd:uio, qui 
il1tcr Eccle1iae ROl11allae Purpuraros coopt3barur 
(t***). Idem obtinuit pro 10. Raptifła Sa!crllo S.1. 
Augufłus II. elli mifTutl1 .. Papa piłcum, ip[e 
Rex Vart
1Viac a. 1720. publicc in aede Io:umea 
impoflłir ( t h *). fus hoc dcfignandi digni- 
t3tis eardinaliti3e candidatos, quod Rcgcs iam 
lango rcmporc excrcl1e
al1t , a. 1 '(33. JCf:C fir- 
matu m ) Augufio II I. In fi.lis paćhs, hac po- 
V 3 telła[e
		

/Stare_Druki_001_51_170_0001.djvu

			I 


glQ 


łVS PVBLICVl\1 



efiarc re 
furum, promittcn.t
 (-* 
: Ql,Ii c
- 
]mu cHeca, ut a. 1737. Epdcopl Cracovlcnhs 
lo. Ltj!fCii in Augl.1lłos 
 Rcmpublicam merita, 
Romana purpu
'a m11gmrcmur; CUillS caplIt SLt- 
era R

i
 Mmcfias, fcquemi allno, pridie 
qU<1\l1 JlJchoarcnrur cO!T1itia , pileo condccora- 
re d ignatą cH, viccm quafi rcddens, cum 0li111 
ex eius manibus regni infignia n:ccpi{fct. 
C',) Dług. XJIJ. p. 40.50. 5 f. 
("'''') OJuR.P.54.5567.Priluf.Srar.p.8S. Herb. 
Srat. J', 64. tir. Cndmal"tus. 
("''''''') Dług. p. 393. 
(""""'''') Heidroft. p. 2 t 8. 
(t) Za!. Epift. T. I. p. 6. 7. 
(t"') Z.łI.I.c. p. 116. 161. [62. 301.634. 
(t*"') Za I. T. I. pan. 2. p. 973.976.992.993. 
(t"'*"') Luoig. Pubłicor. negot. fyłlogc p. 12 1 3. 
(t"'''''''''') famd Europ, parł. 23 6 . p. 7 1 3.f, 
(*) P. C. Augufiilll.
. N a leg3cY'1. 



. XXIV. 
Haec de Cardina1ibus commemoratio, 3d P:J- 
tronum regni, Pr()!c8orem vocanr, deducir, 
qllcm arl exemplul11 alianull n:ltionum, Polani 
Romae habcnr, lit de ncgoriis quae ipG man- 
danrur, ad Papam referat, & in cius aula con- 
fici curcr. fa is ex IlUIllCrO ilIorum Cardinali- 
um, quibus iu urbc llabilis kdcs, cui 1J1l1nllS 
hoc 


REG N I POLON I. LIE. II.C. XI. gIl 


hoc a Rcge Scnaroribus eonrciis confermr, quo, 
dun
 vivir, funai fbIer, nj(i ad {1I1l1l11l1111 Pon- 
tilic3mm evec1u
 fucrit. Q.la ex cauła, Pa- 
HOnLlS olim confiitUtus, :I nova Rege filo di- 
plom3te in hoc munere <:
nfirl11atur, i
qlle pa- 
rirer ex Senatorum conhho. Non ahenllm a 
traćbrione nofira vide rur refcrre, loanncm I I I. 
indignatutn, cllm Cardinali.s Vrji1l11!, P1'ot
- 
Bor,. pril!IlUU 
cgni Lu.fit:.u
J,le, delt1d
 [al111- 
Jiae l uae, mfigma 1'olol113e m porra dOtnllS [uac 
pofipoILli{fc£ ; uc ctiam qllcrimollia ad Papam 
dcf\..'rrcmr ( >I< ). 
(*) :lal. Epilł. T. I. r. 627. 673. 674. 

. XXV. 
Cum Regis eCł, dignitatcs & bomł eonfer
e, 
illtcrregni tcmporc. contcrri 
lequellnr., fed 
quae runc vacanr , h.nuro R
g
 pcraćł:
 m3ugu: 
n1tione lerv3IltUl.. Poił SI
ls!l
undl Au
ufil 
morr em , Pruffi Rartbol. PlemmJc1UlIl, Cuh
l
n- 
Icm Epikopum deGgnarunt, probaruIU Ul <1 
novo I{ege lpcralltcs : QlIod irrirum [uit, Ptt. 
Kojlka, a Regc H
IUico, Epifcopo declar.ato (*). 
Interregna ante Stcphanum, Rllffiae .11	
			

/Stare_Druki_001_51_171_0001.djvu

			::p
 


IVS PVBLICV
f 


burgenfen1, Calłellanum Elbingenfem, guc.. 
camer
..ium & Vcxilli[erum Miłri3eburgenfe
 

reantJbus. . Nam Augufłus I I. cuius re
imelt 
mr
rrcgm
m 
lIl1d excepir, vacuas in Pruffia di.. 
gUJrares, lUD llIre u[us, aliis comulir. 
C') HI1łor.nofi.Pruff. T.III. P.20.:9
77.80.97. 
(**) E-:cidenlł. p. 93.94. Bielf. Chron. r. 7 2 7. 
(***) V ol. ConfŁit. p. 245. f. [{yccrftwo wf
yftko. 



. XXVI. 
..R
(łar.nt adiiciam, qU:lC Icges de bonis re- 
gl
S l
orfum praecipianr. Horum, ut 
.1. dićłum, 
[rIa h
nr gen era , capiraneams, tenutae & ad- 
"\'ocanilc, quac vocabula minus I:nina indućła 
alim, pcrpcrUlls ufilS probavir. Vocar:tur bona 
legia, quod amiquis rcmporibus parrimonium 
RCgllll1 erant, quorum provemus recipicbant, 
qUJl:qllc iIIorum nominc a pracfećHs leu procu- 
ratonl>us adminifłrabanrur , aut eriam privaris 
certo prerio Jocabantur. Bace bona, Ut adhuc 
funt. per omnes rcrras eranc fparJa, babebanc... 
qu
 Regcs ubique lua horrea frugibus referra, 
quas prQcurarorcs vendebanr, aut pro operis 
dcprOl11cbam (*). Cafimirus M. in rel1amcl1- 
to pr
cdi3. vicos, oppida &. inreg
os trac1us 
JcgavI[ ( *Ił ). Ludovicus Cuiavicnfcm rcrram, 
duol-us millibns tuJrcarum, fin}!;ulis annis ill 
J{l'gis rhclallrum iutcrendis, locav ir, cum pri- 
orcs Capirauci [::lutum oć1ingcn ra s pepcndiHenr. 
Idem Clpicaneo Cr
covieufi, lingulis 
nnis in 
IiulltuS 


REGNI POLONI. LID. II. C.XI. 313 


filmtlłs mi1le mareas grolforum, a1iquot mo- 
lendina &villas cum luis allodiisl1ffignavir(*'I<*). 
lJolł ioąugurarionem Vladislai Iagellonidac, quod 
iplc annis minor, in fingulis [erris finguli pro- 
vilores, in Cracovienfi aurem duo confłinui, 
Ut rcdirus rcgios & alia eurarcnr, allnllO quin- 
quagima 111arcarum cx iisdem rcdiribus falario 
('I	
			

/Stare_Druki_001_51_172_0001.djvu

			314 IVS PVBLICVM 
(....) Anon. Arch. Gnefnenf. T. H. Script. Si1ef. 
Sommers-bcrgiip.IOo. Dług.IX. [16[. 
("'$*) Anon. Arch. Gnesn. p. II 8. Dług. x. H. 
e...) Dług. XI. 668. 669. 
(t) Dług. XIII. 341. 
(f") LokAcya zimowa woyfi	
			

/Stare_Druki_001_51_173_0001.djvu

			3 16 


IVS PVRLICVM 



. XXIX. 
Tcnutis a tenendo nomen, quod qui tClIU- 
tam habent renem aliquid Jeu pofiident, di- 
:xitquc Lud
vjcuS in diplomare
. X X V I I. ci- 
tato etif/rl/111 fill firttłlitium regendll1Jl (1 te- 
tlelld
1111 c01flmiuere: & pon cum in. fcript}s il- 
lorum temporum , callrum aur 0J?PI
UlU m t
- 
11l1tam dare, Jacpe legimus. <;ah.nurus II I: 111 
Pru(forum priV1"iegio incorporatlOllll, nonun
t 
caHra & tenut3S civitarum &- locorum , & m 
alio illorum privilcgio, caO:ra in rcgimeo & 
tenuta m collara : ur poffir col ligi , capit3nea.. 
rus fine iurisdićłionc olim tenuras appcllaros 
fu i (fc. Voc3rur tcnuta l)olonis dżierżawa 
complcćł:iturquc agros & vicos, cum in capita- 
neatiblls c[iam arccs & oppida tint. Ipłac ten u- 
tac imer te differunr, ob redirus quibus 
1liae 
aliis praclłanr: & tcnut3S ampliorum provCll.. 
tuUłU , lex znaczne, infigues, vacat. 



. X XX. 
Advoc3tiac, quac &- fClIltc
iac, tertillm bon
.. 
rum regiorum gC(
US
 Polo
ls woytoJfwa, capI... 
taneatibus & tCI1ll0S funt mmorcs, ut agros a.. 
Ji q uo[ iU ,,, . f " 
vicmn aur m1llm aur pJures connneóot: unt 
tmucn quac tenuta s redicibus 
cql1
n
, ł
()1
. 
Ilullas c[jam Jupcrent, quo nonlIne Je m prul1Is 
advocatia Brombergcnfis com:ncndat. Orrae 
vidcntllr cum Duecs & Rcgcs olim terras in.. 
culws prl v3tis conccderent, ut ad agriculru... 
ram 


REGNł POLONI. Lm.n.C.XI. 317 


ram infłrucrcmur, ac villae & vici conderen- 
rur, data illis in novos colonos iurisdićlione, 
cum aliquor in uJum frućłum iugcribus, ac 
aliis, quibus in commodum fuum uteremur (*). 
Harum .11iac capicancaribus quondam :.idicd.le, 
ut iam illorum partem ("fficianr, aliae civi[<]ti- 
bus donar<]c, 31iac .Id llo11ral11 usquc actatcm 
[corlum ha
irae, co, quo rcliqua bona regia, 
modo confcrumur. Has c:łpitanca[ibus inferi, 
Icgcs vCr3nt (** ), ur CUalll Augu£1us II I. 
fpondcrct, fe advocatias ICorłum confcrri Joli.. 
ras, CIpirancis Ilon collarurum (*-11:* ); & 
imclligend.le ndvocatiac £lWIC inrra capit31H.>iUlIS 
limitcs firac, ne i\lae loei Capitalleo ccdam, 
quod Capit.1Ileus filcccfTor, ilIas tanquam parres a 
capitancacu haud lCparabiles fibi vindicarc pos.. 
fet. 
(ae rario cum in advocatiis cxtra c.(pi.. 
t3ncacum firis ceffct, Capitaneis rcćłc concc.. 
dumur. 
C") COBferatur de originc advocatiarum Lubienfci- 
us Oper. p. 208. 209_ 
(U) Vol. Conn. p. 53 8. tir. OkaduHch. Confiit. 
1620. p. 6. tir. Nagroda. 
("""") !.c. AuguftilIl.
. To tez waruicmy, ze nic 
będ::lC:my. 

_ XXXI. 
. 
ibus bona regia obvenirc. dcbcal1t, e.x fllpe.. 
noribus contlare pOtefl, ub} fiOlUl de I1lorum 
& dignit:ltLUll candidatis aćłmn. Hic {altcm ad.. 
dcn..
		

/Stare_Druki_001_51_174_0001.djvu

			p8 


łVS PVBLICVM 


.aendum, Quod in Polonia, iam ex lhutlto Ca(i.. 
lniri l I r. Palatinus in {ilo palntinatu, &. Caficl.. 
lan
s in Palatinam 
 t
rr
ł in quo efł Cat1c1lanus, 
capltancatun
 ClU1'1 łllrlSdl(
Honc habere ncqucar, 
praetcr Palat1l
u.m & Can
lIan
m Cracovicnfem, 
Quiblls fimullbldem Capuancls efTe licet (*): 
Quod lłarutum Sigisll1undi I. (**) &. conl1i- 
turio a. 1562. confirm:mc (***). Idem di- 
cendum de minore dignitatc aur magi{łratu ut 
CLlm ciusmodi capitaneatu, in eadem terr; uni 
C'ondngere ncquc:Jr: quod etiam de ipfo pala- 
til1:Jtu CracovienLi intelligi debet ( **,,* ). In 
Litvania uliud obtince, &. in Pruf1Ja foli Pillari... 
hi habcnt Cjpit:'lńeatu
 cum iurisdićłione, ut 

al:1til:lll
 {in1l
1 in tilo Pa!atit1(u
1 c:Jpital1t
us cum 
lurlsdlćhonc he (t). EXtra tUlIIU PlIlaril13CUl11 
etiam in Polonia, Palatini & Cafiellani CU1J 
· JUrisdil'l:ionc capi

meatus legitim
 tcnem, in 
fuo autcm palatinatu, capir.mcarus fine iuris. 
dic1ionc, tenut.1S &. (ldvoci1rias. 
("') L&. Stat. f. 92: p. 

 tmu(t. fit<1t. p. 103. 
(**) Herburt. Star. tito dignitates p. 14 3.IAl1ufz.l. c
 
(***) Confiit. a. I 56
. tito O osiadlo
d. V ol. Contł
 
p. 
4
 
(
***) Confiit.1. c. 
(t) Gonn. a. 16 ( I. tir. t<śięgi zitml'rulkich p. 3 l. 



. XXXII. 
111 C01l1itiiS a. 1662. poflulabanc foederati excr
 
cims, 


REGNI POLONI.Lm.Il.C.XI. 31
 
citus, 
t. per viccs, uno. anno civcs togat i , 
:tIrero n
IIJtarcs., bo
a re.gw reciperenr.. 
i- 
bus. Regls n?mmc rcJponfll
 
 dcbcre hn
ulis 
:m 111 S I11cnfes quatuor mthubus fervire ur 
quae ilIis vacua tiercnr bona regia ioli
 qui 
armis be
c 1
1criti. obvenircm (
).' S
queb3" 
tur conHuut1o, 111 qua'qmlCuor lIIi l11enles no... 
minabantllr, LIt efTenc fcptcmber, ołl:ober 
n
)Veł:n

r, de

m
er, q.uibus. bona reghl; vi
 
fIS I1l1lma eonl plCllIS, habJr3 rauot1c cOIl11Ucnda.. 
cionis DUCUI11 ucriusquc cxercitus, cOf1fCr
l1.. 
da eO:cn
, . nl.lvo tamen i
l
e de capitane8tibus 
cum IlIrJsdJ(
hone, Ilon ntll illis, Qui ill tC'rr;1 il- 
Ja pofTeffioncs habcalU, dal1dis (** ). Ex hac 
caufil vocam leges qwulłor illos mcnlcs, mili.. 
rarcs, PC?lonicc 11licśi1ce zolnierj/\.it, QlIOS ob1er.. 
vatum trI, AuguOus II. &. AuguHus 11 I. in pa. 
t1is [uis dcclararunt (-I!If" ). 
C') I	
			

/Stare_Druki_001_51_175_0001.djvu

			3 20 IVS PVBLICVM 
nomicis :lut ad Rcginae reformati01lt1n, qU3m 
dill re.formatio du
at, pcrrincnt,. 
 9 ua . c 
civiraribus leuc pubhca, aue Capnancls 1UrIsdl.. 
aionem cxerc:emibus, in rem iudicii, collarae. 
Manet ctiam per eandcm confiirurioncm militi.. 
bus liberum, .1dvocatias regio conlenlu no- 
bilibus vcndere, {imul Rex advoearias 
 plcb
- 
iis obremas vaeuas dcehJrar, bcnc mcr1£1S 1111- 
)iribus dandas, faculrarem vcro fibi lcrvar, de- 
cem advoearias largiendi illis, .quibus in .nego- 
riis domefhcis urirur. Jn paćhs convcl1tlS Au... 
gufU l J I. meritorum promil
ue hace habC'
ur ra- 
rio ut eriam qui non llobIles ten}..łr:ls Jpen1fc 
pomnt, fi eg


iis faćłis e.onlpicui fuerim(***): 
qllod in COI1UCIIS 3. 1736. mmuItatum, ue Igno- 
biles nuUo modo tcnuws contcqui dcbci.lnt \ ****). 
(*) Val. Conił. p. 838. tir. O KaduUc;b. Confiituf. 
a. 1620. p. 6. tir. Nagroda. 
(**) Conn. 2.1662. p. 1 S. tito DeI ł&ricya. 
("'''''') P. C. Augufti III.
. To rd \V'aruicmy, 
c 
przywilejow. 
(.**"') Conft. a. 1736. p. 9 z, tir. W'runek. 



. XXXIV. . 
Non autem regin bona in unu
n c
lmulanda, 
red ea certo numero & modo diIRen{a
da. C
.. 
pirancarus cum iurisdi0:io.l1c, finguh finguh
 
l:onferri po{funt, pubhcat1
)I1e bonon
n
 
 du. 
cent:arum marcarum mulra lł:ł eos, qUI IUI
 prc. 

ibus alterwu ciusmodi caplCaneatulU "btIn.uc. 
Ilut, 


REGNI POLONI. Lm. Ił. C.XI. 
2t 
rint, decrcra , &: LI[ 31rerurrum lładm dimir. 
tam (* ). Rado Icgis elł, quod credirum, 
non poITe 1I11lU11 Capitaneul11 duobus loeis ius 
diccre. Po1łca cum Laryczoviac in Podolia 
iudicium caflrcn{c inHirucrcrur, płacuir, lit 
C;lpiranclIS Camcncccnlis limul LJryczovienlis 
dler (** ). 
wlc exemplum in Siradienfi &: 
Pcrricovienfi eapiranc3riblls, mcmoraram Jcgem 
pracce!ferar .( *** 1. A. ]631: in comiriis, 
Mekhtor 
Velht'r Culrnenfis P.!larHlUS rClIS age.. 
barur, qllod comra Icgem praerer Kovale. 
vicnfem dignirati palarinali iunćl:um, Valcen. 
lem, alrerum cum illrisc!iL'1:ionc ciłpiranc
tlI11J, 
in rnaiorc Polonia h3bercr; qui dcfen{us, quod 
Prll{Ji conl1itutionibus regni h.1UCl renerenrur 
pocna abtÓlvchatur, dabarurque eius mcritis' 
. . , 
lit urrumqMc capmlł1carum rermcrer, ne ramen 
in polłcrum 1I11us PalarinorL1m Pruffiae, prae... 
rcr capit,1I)earum qLIel11 habcc qU	
			

/Stare_Druki_001_51_176_0001.djvu

			92
 


lV S PVBLICVM 


(***) Confiit. a. 1557. Vol. Conftit. p. II. 
. Za 
prmb'1 ziemie. 
(****) Hifi. naft. Pruff. T. V. p. 242.252. 
(t) P. C. AugOfti 111. 
. Takie iedney ofobie. 



. XXXV. 

lOd ad capiranearus linc iurisdićłionc, eo.. 
rum ultra duos qui flIm ampliorum reditlllllu. 
tłb uno haberi nequeul1t ('*); ialva tamen Re.. 
gi porcfiatc addcndi quorum provemus funt 
tenucs. Idcm c rCllutis opimioribus pracci- 
pirur ( ** ). 
(") P. C. Augulłi II. 
. ledney Z3S ofobic. P. O. 
Augufii IU.
. T.lkźe iedncyofobie. 
("*) P.c. Au!ufti II. Be i\ugufti III. 
.citat. 



. XXXVI. 
Habent id prac digniratibus bona regia , quod 
in ea, Rcgis conIenlu, lIxor & liberi lueecdcrc 
qucam. Jus quod ceł uxori, filceedcndi in bo- 
na regia quae marirus renet, appellmur ius COJJl- 
1nunicativu1n, quia mariti ius cum uxore COO1- 
rnunicatur, ut 10la poO: iIIius d(C
fTulll, po.. 
tclł3tC [rucndi bonis gaudear. V ocarur etialll 
I1dvitalitosuxori concclla, quod ius per omnem 
rius vitam dur.u, ut liecc ad fccunda Vota tran.. 

cat, bona regia ex priorc matrimonio rerine.. 
at, quac etiam altcri marico relinquere porefł, 
fi con{cnfus re
ius praccdfcrir: ficL1ti maricus 
1l0UO CiUSnl0dl con1enlu mdigcc J quando una I 
( ) d
 


REG NI POLONI. LID.n.C.XI. 3!23 
delunćła, ,alteri coniugi ius (on1JJ1lmirativuJ1Z. 
pararc CUPlt. Non debct: hoc ius c()1Jl1Jlunicati. 
VI!łIl. locum 
abere, in capirancaribus cum illris.. 
dlćhonc &: Juniral1eis, quia urrisque focminac 
per Icgc.s ar
cmllr, (*). Cu:n a. 1647. ius 
'OJ1.J11J1mlC
ttll'TtJll cnam ad Palat:inarum PodoJiac t 
qucm alu pro Iimiraneo habucranr exrcnde- 
. -' 
rcrur , C
lpl[anearlls clIm lurisdićłionc Homina- 
[im e
ci.pic.ba!lCUr (""* )? q.uod 
tiam capirancarus 
CII1111l1rIsdJćhonc hornltlIbus ldoneis & rarione 
,:i
el1tibus obvcnire clebem , racite foemiliae 
fubmo\lcł: wr , . £lilia per lcxum &: quod ingeni.. 
um clodnna IlUnllS excolulU, iudiciis b
lbcn- 
dis p
ru!l1 .id
incae eredllnt:ur:. 
mo. Ci.łpiranei 
Cllm 1l1nSdląlO
e, ob hane IUrIS dlcendi po.. 
tci1a
cm, d.lg!1uarc .gauclcm, i1d quam lcxu
 
feqmor admm
 n
quJ[. .Li.mi.r
nci capiranciłrus 
vocamur, qUI m rcgm Irll1ltlbu
 habcban... 
wrquc olim in limirancorul11 ł1um
ro rantum 
9ui in V craina) fid . ( u* ): yoi1ea etiam, qui 
111 Ruffiae &. lodohac palatm3t:ibus limiranci
 
:ldiicicbancnr, in quibus ius c01/1JJlUllicativllJłllo.. 
cum non hnbcrct, &. fi iam obtentum irri.. 
tulU 
l!ct ( *
¥
). H
nc illud ius, quo'd. Mi
.. 
C7yn
cl1.. uxorl. Ul ca.pJ(.anc3
um Krzcpic
nfcm 
contJgcl,:lt, qUI:1 ex Imll
ancJs, per conlhrutio... 
nem wllcbarur (t). VlfOS cnim eiusmodi ca... 
pitaliearus exig
H1t:, qui pro finium JCcuritJte 
ex
ubcnr, &: II quando vis ingruit, dcfcnfi.. 
O
llS curam ::gant.. 
od ad caerera bona re... 
gHł, lex anriquior ius C0 1n 1JJlmicati'i)lI1ll:id duo 
X 
 refirin- 


.1It 


,.
		

/Stare_Druki_001_51_177_0001.djvu

			3 2 4 


IVS PVBLICVM 


retl:ringit, fiv
 capirane3tl1s five tenl1tac fu
rint 
(t*). Paćła convcn
a r\ugufii II. &. Au?;ufłi III. 
de capirancaribus,qUlbus boni provenrus,loqvun- 
rur quorum non plures quam bini uxoribu5 
iur
 C01J/lIllll l icmivo reIinqucndi l t"'* ). 
("') p. C. Augufii I'. 
.Iedney zasofobic. p.e. Augu- 
fii Ul.
. Takle iedney ofobie. 
(**) COQfiit.3. 1647. p. 34. til. Dekl
1 
cya. 
(*"'''') Confi. a. [635. p. 27. tito O fUroftw' 'ch. 
e''''.''') Conftit. a. 1662. F. g. tir. Doiywc.ćic na nf-, 
roftw
ch. 
(t) ConR.a. 1678.P. 13. tir.Ooiywoćie. 
O") ConlHt. a. I 66::ł. p. 9. tir. O doiywoCiach ni 
Krolcwfcz)'lna(;h. 
(t**) 1'. C. Augufilll. & Augufii III.
. c. 

. XXXV II. 
De liberorull1 in bona regia rucrcffione no- 
tandum , pofTe hoc ius 110n rantum pro 6liis, 
red erialU pro 6liabus obtineri, ex Icgibus ali- 
tem, quac uxoribus capinmearus cum iurisdićH- 
one &. limiraneos non permittullt, [cqui, quod 
ad filias rransferri nequemlt; filios vero, fi pro 
iis filcceffio in capirancatl1s cum iurisdićłione 
impcrranda, ea acr3te & ingenio e{fe debere, ut 
iudicia exercere valc:Jnt ( * ). 
("') Confi. a. I 562. tir. O doi)''W'oćiach. Vol. ConR. 
P.20. 



. XXXVIII. 


REGNI POLON I. LIB.II. C.XI. g2S 

. XXXVI II. 
His, quae memoravimus, potef1
s Regis in 
confcrendis digniraribus & bonis abiolvitur: 
Quando vero bona regia privaris in perpetuum 
iure heredirario donanda, aut in feudum, aut 
iurc emphyrcm:ico in cerros annoS, aut in ali- 
QUO[ gencrarioncs, alit pignoris loco, rediri- 
bus in u!uras contłirutis, concedurirur, Or- 
dinum conlenfus in comiriis requiritllr. Exem- 
pla e confiirlltionibus coIlcćła Ladovii index, 
cura Jojephi Andr. Za/uJej; aucłus, [ub divcr- 
fis titulis ( * ) cxhibet. 
(*) Sub ritulis Dobra p. 8 I. f. p. 96. f. Srarofi:wa 
p. sog.SuJ!)YP. 5 I S.f. 



. XXXIX. 
Largitur Rex dignitares & bona, red non 
u- 
fert: po{funt ramen delićłis fi rei iudicio 
damnatj, mnjrri. Cum Stephanum iam in3u- 
);;uramm Ordincs ro
arel1t, ut in unuln alre- 
rumque eorum, qui perrinacius Maximiliani Cae- 
(aris partes werentur, feverius animadverrcret, 
Rex Sum. Czarnkovium Plocenfi capitaneam 
l11ulravit (*): qui cum fcre fblus in fuo erga 
Caelarcm fłu
io perfiarer ae in Germania abet: 
jer, eriam Rdcrcndariam excidir ( **). Iudicio in 
cos, qui comra Si?;ismundum I I I. in Maximilia- 
ni Archid	
			

/Stare_Druki_001_51_178_0001.djvu

			9 26 


IVS PVBLICVM 


1 


rius !lier. RadzeioviuI dignit3rc fila & vit3 a Ma.. 
rekhalcali iudicio damnatus; quale decrerum 
in geor,gill.I1l Lubo
llirillm, {ilpremUll1 regni M
... 
refchalcum &. I11morem excrcims Ducem, 111 
comirjjs 3. 1664 larum (****): qllod rmuel1 
Ordines in comiriis clećłionis a. 1669. irrin.:m 
declararunr (t). Foedus Golcmbicnl
 a. 167'Z 
.Archiepilcopum Gnesnenfem Pl'aZmOVI1JJ1
 cli... 
gn;rare & iure ccnlendi in Scnatu, Palannul11 
Plocenlem & VexiIliterum curiae, Archiepi... 
fcopi frarr
s, honoribus & bonis rcgiis exuit, 
qui reddira mox inrdłim concordia, in imegrum 
rcil:irucbanrur (t*). In focdcre Sandomiricn.fi 
Ordiues eos, qui Rcgi fito conrllmares, pubh... 
cos hofłes dcclarab.mr &: dignit3tiblls & bonis 
eXlIcbanc ( t** ). Regmmrc loannc Cafimiro, 
nOI1Uullis capiram
arus minus lcgirimc &: lino 
dccrctD iudicijjli adcmri cranr, qui, ut ad prio... 
rcs pofic(forcs rcdirent, in exm-bitalltjis tUfU. 
lO Regi COł11ll1cndabaotur ( tH-II- ). 
("e) Heidrnft. p. 20
. 
(**) Hcidenfł. p. 108.203. 
(***) Vol.Confi. p. 471. r. tito Proceffu, contra re.. 
belles. Heidenft. p.:! 8 5. 
(**-¥*) Kochov. Ann
1. l lim. I. p. jOS. Clim. 11(. 
p. ł 57. tJi1ł. huK T. VII. p.9 0 , 3 0 6.307. 
(t) Porząd. Elekc. .8. 1669. p. 10. tir. Deklaracya 
dealctu. 


(t.) 


REGNI POLONI. Lm. II. C.XI. 327 
et*) 221uf. Epm. T.r. P.409. Confł:ir. R. 1673. tito 
Confiitutio pacificarionis p. 3.
. Grunruiąciako. 
(t**) KODfcder:ac. SaDdom. 
. lako zaś zadne Kro", 
lefiwo, & feqv. Hitł. noft. Poj. p. 3 I S. 316.. 
(t*.*) Exorbir.a. 1669. tir.Starofiwł. 



. XL. 

i ulrro muncre aliquo fe abdicarc vol
ąt, 
Regis confenfum exorant, ut nupcr Frllllc..Brlm- 
ji:iUI, iam filpremus rcgni Marcfchalcus, qu
 Thc- 
f.'1urariatu Pruffico, & ante cum Thefaurarms rc- 
gni Maximil. OjJolillius, qui hoc filo magilłratu 
cdIit. A.1735.Rex precibusPrincipisMicb. Ulis- 
lliowiecii annuit, ue magnum Litvaniac figiIlUIn 
redderer, pro quo ipfi fuprcma cxcrcirus 
it- 
vani pracfećłura obvcniebat, &:/. 1724. Prl11- 
ceps Cąt: Cza.rtoryftius acratem. ver
cncem & 
corpus imbccIllum cxcuf.1ns, fihum In Procan- 
cellariacu Lirvaniac fucccfTorem habuit, ipfe 
ad Vilnenfem Caflcllanatum evećł:us. Tempo- 
re Ioannis I I I. Uicykills Epifcopatu Kiovienfi; 
fubSrcphano Mieltcill.s cxcrcicus pracfcćł:ura;.& 
regnantc Sigismundo Augufło, LifzczY1l111j) 
Brcfłenfi paJarinaru, fe abdicarunr. Bona regia 
paritcr Rcgis con{cnfu in nlios cransferunrur:J 
1bJerque ccdens fibi ab co, cui cedir, certa m pe- 
cuniile liunmam paciici: quod uius mulds cx- 
cmpIis doccr. 


X4 


C.dP.
		

/Stare_Druki_001_51_179_0001.djvu

			28 


IVS PVBLI CVM 
CAl
. XII 
De 
Al iis Rc£!is iuribus. 
....., 


. 


I. 1. Rex p,.arc!rwa111 Reipublicae C1l1'a1n agit, 	
			

/Stare_Druki_001_51_180_0001.djvu

			33° 


łVS PVBLICVM 


ll;fll'or1/1lllltitllY. Cel'WS nT/merlls SCl1ato- 
rum qui pe1'petuG in aula verftrur. Qztan- 
110 is i1lJlillltus. Mil/ta il1 abjcmes. Qgo- 
1IJodo {lbJi:ll
it! łXClijari polJit. PI'a
/elltia 
int1'a rl'g1ll.lillfS, 11011 extra eOJ. Numerus 
Sl'11flfOr1ilJ1 in aUl1l1llutlitTir. C01ifi.t1t;S fUa 
110milltl jubji:1"iblt11t, <1 in comit;;s rario- 
llf/Jl jellf(l/liaru1Il jilarU1Il reddttllf. COlifUl- 
[oymu le[fjo i1l romitiis. Vt in Regis aula 
p1'aeter SCl1atores ttia1Jl ofTI.cialcs tulJint. 
ff. XII. Scnatores rcjidentes pl'1
eJ R.egem 
ill comitiis ddigllantllr. f2!!anclo td prt11lum. 
faUum. Dtjigntll1tltY e
ialil comJtii! a
r1l- 
ptis. Nomillfl eormn 1łl confhtut101l1bus. 
ff. X 11 T. 0!ol1lodo Rex Senatores rcJiclm- 
tes cOl1Jhl{lt. Q!Jae poJJi"f Cllm iis c(}njłiwi, 
<1 quae {ld (omilia drffC1'cn
ltl. Dl'o'eto- 
1'U1Jl tribwllllitior1J1Jl auE/OI'If{lS. j. X I1/. 
Reg; in milloris moment; uegotiis legatos ad 
l'Xte1'OS 11litterr licet. His ;nilmćla, Win 
qUI1(, ab iis aE/a, cum Ordillibus in comiti- 
iI com1JlUnirflnc!a. Lep;at; exteri qUflIldo (J 
Re
'e extra comitia aT/diJ'i f1 dimitti queallt. 
J.....X V. Praefil1te;l1 ex{!rÓtu RelTe, 1)f1le.f 
ip{u1Jl fIl i11lpei'ium; quod 
Xel11ptJi proba.. 
tlIr. Cura exercitulI11l Re!!:, c011l111endtltllr, 
7tt ('os per filOs rcgim('nr
lrios regat. Du- 
(f.f eXerciUl1l111 & Re,!!; f1 Reipllblicae jid
l
.. 
tfltc11l itwal1t. f. XV/. SO/liS Rex llobzlt- 
talf1JI ad arJna evocl1t. Nobilitntem a Pri- 
mate ill be/hu1l excitam Rex pegl'l' wlit, li- 
cet 


REGNI POLONI.Lrn.I1.C.XII. 33 1 


ret Primate11l Re,gis diftl'imen exclI[arer. 
primati id illterrq.{lli tempore licet. J. 
'X VII. Num Regi fine Ordi1ll011 confell{it 

:X'f1'a regmtJJl pr(jict/i:i permijJum fit. Ex- 
empla Regli1Jl qui bac fam/tatc ufi. POle- 
flatt in hoc rf.(lriEfll, Sigis11l1l11dllS II l. 
Ordilltl11l cOll{en/it in SuccimJ'l fi eontulit. V- 
filS prijćo illre. Jlladislarts 1 
 quod in pojle- 
rum l{ge vetit1l111. loml1lis I I I. ;n AuJlri- 
11111 y Vngm'ia1Jl e>.:pcditio, qui Sl.'llntu11% 
ronfiduit, thermas exteras petilllrus. Au- 
B'lI/lo I l. l!'...f!;e permijJiml eXU'{l reg1lll1JZ pro/i-- 
cijCi. AHa lex de ee'rto temp01'is fjJat10 {,."<- 
tra 1'e!Ę11lJJJl t1"fl11sigendo. Legis .lcn/ils. 
J. X fi" I I I. lliS rt'giulIl ill Reademiis l5 a- 
liis Jeholis injlitllf1ldis. Ffleuitas ercfl1uli 
Magijh'os, LicelltiatoI f1 Doawes collep;io 
S. I. PoJllaniae COllC
/Tfl u' ret'ocata. Cur 
11ecel!e de llOVis [cholii Ordines cOlifitlere. 
ff. )( I J¥.. Qyid jł-atlJemlilm, fi de jure regio 
dlłbit
1tur. 



. I. 
H atłenus dc Re
ds potcl1:atc in confercndis di- 
gniraribus &: bonis. Supcrlunr alia iura, in 
quorum comtncmorarionc brcviorcs erimuli. 
Rex quafi ad clavum Icdcns , praccipuam Rei- 
publicac curam gcrir, &: quotics de eius com.. 
modis agcndull1, Ordincs convocar , ue con- 
fi 'ia confer:mr, & una , quod urile fie, eon.. 
fiitlliHlt
 Billc comiriorutU 1 &: qui ad comiria 
praepa..
		

/Stare_Druki_001_51_181_0001.djvu

			....- 


33
 


łVS rVBLICVM 



 


pracparant , mil10rum convcntulln
 neccffit3s, 
quorum qll3mvis rem pliS Icgc dcfin
tum, ) non 
tamen ()rdincs ulrro conflulIm, fed a Rege, 
ut vcnianr compcllandi. Hoc jus Rcges 0- 
mili tCl11p
rc cxcrcucrunt, ncque ab alijs cx

- 
ccri paili funt. Sigismundo. AlJguO.o 
n- 
fl:iruri conventus, ut per fcdJtJonc
n Rep 111
- 
l)crium abrogarerur: led 
ol11pulh ad po cm- 
tcmiam :ll1ć\orcs, quam llfurpavcranr porcJła- 
tem, iplj dilIl1narunr. Vi
it eil1st.nodi nefas 
AuguOi I I. regnum., cum Prunas Mrchl!el R.ad- 
zeiovius a. 17 0 3. pnmum SCllarores, deJ
 ett:1nl 
nobilirarem ad fe Varfaviam cvocarct, [corlum 
:fine RcO'c e
n(illr3turllS; nilurem Rcipublieac, 
pacem b eum exrcrno hofie, ipfius Prineipis 
commodum, fpcciofc obtendens: Q!.IC{1:US de 
inj"quir3tc liucris ad Senarores datJs Rex, pro- 
vocab:u ad leges, conventlIs eiusmod! vetames , 
qui Princ!pis aućłoritatcl1
 &. OrdU1Ul11 eon- 
cordiam fllbvcrranr. pf)mar
m l1
ol1cb3r fu- 
premlls rc
ni Canccllarius, ZalufelUJ, Icges 
hallc pordłarcm non concf'dcre, Macieiovium 
ArchicpifC::0pul1l GlJcsncnJem, cOl!1pcllar
m 0- 
Jil11 a maiori Ordinllm parte, ut emsmodl eOIl- 
Vcn
Ull1 inll:iruercr reJpondilf e , ne quidclu 
., Sc- 
.... 


REGNI POLONI.Lm.II.C.XIf. 333 


Scnatllm fua 3nćłorir3re convoearurlll1l, quod 
id rcgii muncrjs lit. In conlll.io 
I
łt
m. l1lagno 
Mariacburgenh, convclJtllS Pru113t1S trrtrus de- 
clararus, quia in aućłoriraris rrgiae iniurial1l, 
contra legcs conluctudincs &. priorul1l [('111- 
poru m exen;pla indi
łus (**). A. 1717. cer- 
to die eomiriis &. convcnriblls conlłirllto, rc- 
gium ius in convocandis Ordiniblls & aliis p

- 
3gendis, qWlc minores conVcntus &. comma 
praecedcre {oJem, firmabarur ("'H). 
(*) r,ielf. Chron. p. 59 [. 
(**) Zalur. Epift. T. Ul. p. 385.386.4°6.4°7.42('. 
45 2 . 
(***) Confiir.:2. 1717. tir. Regularnen p. 54.
. 
Gwoli czemu. 



. I f. 
Non modo Rex Ordin
s ad comiria, f}l/ac, 
quod tcmpus dcfinitum ordil'aria dicun.t
Jr, ('on- 
vocat led etiam ex SCHat?rum conhho cxtra- 
ordil1
ria indicit. Hoc UIre Rex ab illo ip!o 
tempore, quo celebrari 
oeperunr c
n
itia. l
- 
fus en imo ante elećhoncm Henrlei omlll:! 
comiria' exrraordillari:1 fucrunr , Ilon certo fila- 
rio eonl1:iruro, intra quod habenda eJTcnr. AI1- 
tiquulI1 hoc Regis ius cria11l legcs recentiores 
C") comprob:l1lr. 
(*) Vol. Confiir. p. 2 55. 
. Sc\'m. Conftit. 2. 1 (j 3 7. 
p. 1.2.11. [646. p. 7. tlt. Seym.:I. J 7 J 7. Eir. Rq
u 
JaJlI\:/l 


J....
		

/Stare_Druki_001_51_182_0001.djvu

			334 


IVS rVBLICVM 



 


Jamenp. 54'
, Gwoliczemu. 3. 1726. p. 3. tito 
Secułitas. 



. II f. 
lila, de quibus In comitiis dc1ibcrandur11, 
confilio Senarorum in aula pr<.lc;cmium Rex 
con(łiwir, ciusque nomine 3d Scnatarcs ablcn- 
fes per lincras , & ad nobilira(em in convcmi- 
hus milloribus, miffis co Jer-aris, defćrumur 
(* ) , li[ i1Ii anre comitia finguJa expendcre, 
nobiliras vcro nllmios fum; maudatis illf1ruerc 
qucar. Comiria non nifi Rl'ge praefclltc habcre 
licet, ut IpJc merita Prac/es, imo 
lI1ima com i- 
fiorulU diceudus {jr. Fucrum tiHu6n 3IJ[jquio- 
ribus tcmporibus cornitia c.riam ablcnrc Rege 
cclabrata: H.cg
ame Vladislao,Iagellonc, a. 14 2 3. 
& 14 2Ó . JI1 oppldo Varta, fiue Regc (H ); &: 
Jagcllonis filio Vladislao in V ngaria agcme, 3. 
] 44 2 . IJctricoviae & Siradiac , :Je lcqllenri an- 
no irerulU Pctricoviac, quo legatu:. rcgius ve- 
nicbat , comiria pcragcbanrur (***). Alc- 
xa
dcr o
 n
goria . magni ducarus. i.n Lirvania 
:łb1ens, mdlćb a 1e 3. 1503, comJt la cclebrari 
voluit, nominaris qui praeliderent Scnatoribus, 
($z, quac ab Ordinibus conf1iwra probavir (****). 
1\. ) 534. Sigismundo I. V ilnac degenrc, Polo- 
ni Pcrricoviac habucrunr comitia, &- a fe de- 
creta, UH)
		

/Stare_Druki_001_51_183_0001.djvu

			336 


IVS PVBLICVM 



 


(**""") Lafco Star. f. I [ I. r. I. 
(t) Sielf. Chron. p. 57 I. 
(t*) SielCe. Chron. p. 583. 
(t*"') Z,II. Epift. T.1. pan. II. p. 1302. r. 
(t'''**) Konfedc:rac. Sandom. 
. lakoz.asz.Jdne. 
(t****) Poparcie Gencral. S,tndomirskicy Konfcdcr. 
a. I7 10. p. 2. 3. tir. Ube
picclc:nie. 



. IV. 
Exigirur Rcgis prac{enri3 in comiriis, non 
omni quo agllntur tcmporc, fed tum 1altcl11, 
qll:mdo urcrqllc Ordo in conclavi Scn3torio COI1- 
grcgams, Rcmpublicam linir. Nobilirare le- 
orfilm,311t in MarclChalci fui clećłionc occupara 
aur de iis quae conOiruend
. 
cłiberanre , Re
 
cum toto Senatu abdl; mh Itlrcrea illdi('ia co- 
mirialia cxcrccanrur. Nihil ergo ad Ordincs 
rcfcrri, nihil ab illis dcccrni parcH, nili Reac 
pracłcnrc, qui ClJlU illis Canccllarii orc agir. 
Aegcr ex febri, iacebat in p31atio lasdovienli 
filb Varfavia Ioanncs C3fimirus, cum 3. 1652. 
ircr1l111 habcrenrur comiria, quorum inirio 
nobilir3tis numii fe in palatium confcrcbanr. Ibi 
fedcnribus in conclavi 3nrc cubiculul11 Semlto- 
ribus, Rex in Icdo aperris foribus nunriorLIm 
Marc1chalcu111 .łUdicbat, &: ea de quibus deli- 
bcranclum, per Procancellariul11 ad Ordincs refe- 
rebat. Hi quidc1l1 in arcc Varf;lvicnfi confi.llta- 
bant, leci pcraćlis con1iliis palatium rcperebarur, 
ubi 


REG NI POLONI. Lm. II. C. XII. 337 
ubi coram R.cgc. in lećlo cuhame, quae placc.. 
b
nr, con(hturIS, finis comiriis imponebarur 
(). 
def!l Ioanncs Cafimirus, paulo antc 1iI
 
am abclIclltJon.cm. 3. 1668. protratłis in 1l0
 
l):em con.rultan
:)(}I
US, tacdio morac, cx con
 
1e(r
 OrdmUl

 111. f.uulU conclave, non conlcnri
 
cnnbus nl\nrll
, dIlcedeb3t , quod hi ita inrcrprc- 
ta;:anrur '. ach :I Reg
. cOl11ilia abrupra e1fcnc 
( ). HmcRegcs, UbII11 fine laborilnt comiria 

er cotam noćten
 il
 die
n lcqu
ntem rell1aner
 
I Jolem, ut COli fi ha In uf.ulU RClpublicóic tcnni- 
n
mur : ob quam c.lUlam mcmonuus Ioann 
C:;afimirus de v ira fedcnraria qvefius, qua libcr

 
r
 exoprarct. Iuchoar3 a. 1733. comitia, fia
 
t
m ddincbam, cum e1cćlo Marcfchalco mm
 
t!	
			

/Stare_Druki_001_51_184_0001.djvu

			338 łVS PVBLICVI\1 


rumque, rcd omnes premcret. Obtinllit eius- 
modi cum Senatori
l
S confiJltationes a Sigis- 
mundo AlIgulło nobIlnas (.). Fucrum ctiall1 
Sigismundo I I I. (
*) &: VJadislao I V (***) re- 
gnamibus. Imo SlglSlUlll1dus III. 	
			

/Stare_Druki_001_51_185_0001.djvu

			34° 


IVS PVBLICVM 


ł - 


ut conlHtutionum nomen fo1is legibus re1in- 
quam, quac Rcgum .tel.l1I?0re fanciumur, ea .JU- 
tern, quae imer
egl
ls lph decernum, confa:de- 
ratiollum & ordlllatt01Ul11l vocabulis infigl1ianr. 

. VII J. 
ReBe etiam Regi praecipua legum cur:t vin- 
dicatur) ut vigeam & omnia ad illarum men- 
tern peragantur. Cum enim in lcges iuravit, fi- 
mul recepir, fe proviLurum, ne ab aliis ncgligan- 
tur vio]enrurquc, (5[ quia Jeges cives a civium 
iniuriis rmos praefhuu, difcne in paćlis Li:JisAu- 
guHus II. & Augulłus III. fpoponderum, Le 11011 
Jaturos, lU pOtcmior minori gravis fir ( ł); ad- 
didirque prior, fe non ex .mimo dimi{furum J 
quod Rex dams i
 fubfidiUl:n oppre
s, iIlis {ci- 
licer, quos porem lor &. mmor op
rul1e
e poffir. 
Hinc Rex pcrfu
ium en Illorum, 9Ulbus 
lves opi.. 
bus va1idiores molelłi funt) lubvcnnque {his 
mandatis, tum ad rurbatores, rum ad cos, quorum 
cfi turbatorcs coercere. 
("') P. C. AuguRi n. circa finem 
. I. Rady Ko- 
ronne. P. C. Auguiłi III. 
. Zachowując prero- 
gaci"e. 



. IX. 
Judicia Regis nomine exercentur, hine de.. 
funćło Rege ordinaria ceflant, & extraordina- 
ria, quac captltralia, inłliruulltur, ut fupra lib. Ił. 
c. 3. 
. 5. dićłum, & redirur ad ordinaria, fi- 
mul ac edi,ło connac) Regem e[c inaugurarum, 
quod 


REGNI POL ONI. L IB. II.C. XII. 341 
quod ex c. 5.1. 19. patet. ComitiaJibus & re.." 
Jatiollum iudiciis ipCe Rex praefidee, reliqua il.. 
lo abieme habemur. Caufac ilIo ordine iudi- 
canrur, quo in indice, regfjJrll11Z vulgo appella- 
tur, tum lCriptae, & decrera fium, ue maior 
pars eorum, qui Regi affidenr, cenfuit (*). In- 
terdum cauLiłc a iudicio triburu1lieio & aLTefforia- 
Ji ulrro ad Regem remittul1tur , fi maximi mo- 
mend fuerinr, aut iudices decerncre nolint. 
Nonnunquam Rex a iudicio a.lfiffiriali ad rela- 
tionum caufam evocat? u.t p
a
fen:5 c.ognofCat 
iudieetque. Illos qm a mdlelo cItau, coraln 
quo forum non habenc, Regis aućl:orit3S a iu- 
risdićHone tuetur: etiam decretum iam latU1n 
fufpcndit, commcatu, feu falvo condućlu, ad 
agendull1 damnatis dato. 
(*) P. C. M;chaelis, loannis IIJ. Augulłi II. Au. 
gufti III. 
. Na S
dach fcymowych. 
(*"') P. C. Auguni III. 
. Iudic:ua quorumvi,." 



. X. 
Non folum Rex providet, ne civibus fiat iniu
 
ria & lit iIlata vindiccrur, led etiam nova iura, 
tum finguliS, tum coUcgiis, tum civieatibus ac 
aliis aut primus confcrr, aut coli ata olim, con- 
firn;ar. Perrinent co privi]egia rcgia, quae neque 
iuri communi Po]oniae& Lirvaniaecontraria c{fe, 
nec in aliorum iniuriam, Rege ignaro, impetrari 
acbcm. Prioris generis, in regio iureiurando & 
confirmationibus iur
um generalibus habenrur 
y 3 pro
		

/Stare_Druki_001_51_186_0001.djvu

			42 


łVS PVBLICVI\'I 


pro !is 9
3eRe?:et11 milHIS obligam , & Augufius 
UJ. 111 IUIS p:1dis,. priyiJcgia pubJicLJ & privaro- 
rUI
] tUtri promiht, 111 ijuanrum iuri publico & 
Jepous non rcpugnanr (*)'/ Si vero in 3lio- 
ram d
1Unu.m .imperr3rulU pri"uilcgium, qui im- 
pc
n
vJt., Hl łUS VOC3Wr ut privilegium redd
lr. 
pnvJlc
1tl hiJCc, non li, lIt unius, led varii gene- 
ris, qu;rc CnUl}ll'Wrc' opus non en, lalrem Wo- 
rulU. '.Hcnrioncm I;,bam, ąl1ibl1s firti/orialUJ, 
n?b,I
f;/s, & ampJiorc6 tiwli conterumur, St'r- 
VJt
1'latll.r d
1tur jjs, qui non nobiles, quo in pe- 
clllw.re \{('gls parrocinil1IU recepri, inferionun 
u
"gdlraruum iurisdidionc eximllnrur, ur non 
mu cor;uu Regc CillSqllC illdicio rcljJonden.> dc- 
beam ( ** ). Q!.li tamclI jCrvit01Aj{/(tLS, iurisdi- 
ćl:iol
"Jl) iII

lInl .ci.vira.
um .minllcre n
ąuir, qui- 
b
,s I/Ja rcgus prl vIlCgIIS erram advcrf us .fCrvi to- 
,.t.atlfm jnrcgr
) afTerra; ąlIod Gedallo pcr T1"ttćfa- 
tum ponorii a. J 585. comigi[ (¥OH). Noblli- 
t
reJU im porcH Rex lilrgin, ut qui impcrravit 
CI
SqUC pollcri nomen łwbeam nobilium. Q.,od . 
cnlln ad iura, quibus nobiles indigcnac in Po- 
Joni.1 urumur, e,) i/lis obveniunr, qui conlcnlu 
OrdinlllU in comiriis ad nobilir;)rcm admiffi. 
Anriquis remporibus non 'olum rin!lum, led 
cum riwlo 
 iura nobilium Rex Inrg;iebarur, V€.'- 
flllll a. J 578. lex lara, ut nobilcs in comiriis 
Scn,lru conlCio, aur in exercim ob res tonircr 
&. cg.rcg ic gdłas, .crccnrur (*y-**). Quod ad 
B;.IrOll łI111 , MardJlonulU & ConJl(um nomina, 
Ius l'()IOUiUll nobiliri![cm condecorari Jcgcs 110- 
lUIl
 


REGNI POLONI. LIB.H.C.XII. g43 
Junt (t); fed ferv:Jtur JIIa honoris accelf10 ex- 
rcrrs 1i1ccurrirque exemplum Alexandn Sallo- 
roli I;ah, Rcgis Theo
ogi & apud Pa
3.m Mini- 
Iłri quem cum frarnbus &: tora fanuha Augu- 
flus' II. 3. 1703. ad dignirarcm Marchionum, e- 
vexit (t
); quo tir
llo loannes I I I. !'-1areil!a- 
num, mcdicum BOllomel1fem, exornavlt (t ). 
C.) P. C. Augufti m. 
. PUywileie
'fzyftkie. 
(*.) Duo Cerviroriatus diplom:na regia exfl:anr, obi 
viI quacrcrentur , in epilł:olis Mart. Ruari cent.al.. 
tera p. 4 [ 4. 4 17. 
(...) Trałtar. porto rH 
. A iurisdiłHone. Curickii 
Chron. Gedan. p. 167. 
(...*) Vol. Confiir. p. 334. tir. Plcbciorum nobili. 
tatio. 
(t) (pmmcnt.noft.adP.C. 'Augufti JlI.p.17. 
(t*) Zaluf. Epilł. T.III. p. 50? 
bi ipfum dipJoma 
coUati M,1fchieoatus. adfcnptls Senatorum & no- 
bilium pracfcmium nominibus, fub figillo maic. 
ftatis exhlberur. 
(tU) Zał. Ep. T.., p. 7 0 8. 

. X T. 

łia Rex in. omnia '. quac fiunt, i
tentus, & 
ipfi exrra cOlluria Ordmes confulcndl nulla co- 
pia eH, habce circa fe, praerer Miniilros prae- 
eipuos, aliquor Senarores, quorum 
o.nfiho u- 
tarur. lam SigislUundus Auguflus m
lł dccer- 
ncrc voluit) llifi de quo CUIU Senatonbus co
- 
y 4 mum-
		

/Stare_Druki_001_51_187_0001.djvu

			344 


IVS PVBLICVM 


, 


. J11unicaITct (* ). Poił iIIum Henricus fllO &: 
fi'c
drorum llornine p
omifit, fine ScnarorLIl11 
urnusqu
 gcmis confilIO , in negotiis Rcipubli- 
cae h;md aliquid fiarucre (*-): & ut practcr 

1inil1ros
 femper in aula c(fenr, quo s Rex con- 
fulc

[, hm 1I1 provifiun, in fingulis comitiis le- 
dCC1I11 SCJ
atores, eo ordine, quo in Senatu fe. 
d
'.lt, deJJgll7. lex iuffir, Senatorcs qua. 
tuor bebdomadibus poił comiria in aula adcffe, 
& .Ibfcmcc; mille marcis 11111ltare, Scnatoribus 
faecularibus Jummam duplicem &- digniraris 3- 
miffioncm, ccclc6afiicis [ex marc.lrLlm millia 
irro
Jl1s, lli6 llJlIlram cerro tcmpore lolverinr. 
Eadclll lex permillr Scnaroribus abe(fe, fi legi- 
tilJ1u.n
. imp
dimcnrul11 filerir, quod sb iII i s ' in 
COJ1l1tIJS Hamu pot1 nominationcl11 indieandllmj 
:limu] voluit, ut pr:Jcfcnres cum Minilłris utri. 
usque.gcnris, de publicis l1egoriis confultarcl1t, 
fcnptIs a c3ncellari,J COIlIl.łtis lira nomina appo- 

c.renr, & in Jcqucnribus comiriis 
 fiIorum co n- 
l!bo
utl1 rarionem rcddcrcnr (u**). Ad nobi- 
Jlta.tls pollularionem a. 1609. Scnaroribus faecu. 
]anbus ob ilbfcmiam mułra dupl
c3barur, & 
CUI1l co tcmporc qui dam iułłal11 tui cxcuHłtio. 
Ilem nfrcrrcnr, Rex pro iIIis alios nominabar. 
Non t<łtncu S
nacorcs hi obt1rićłi fum, Regcm in 
extcras 


REGNI POLONI.Lm.I1.C.XII. 345 


exreras rerras fcqui, red eorum praefenria fal. 
tem intra Regni & Lirvaniae fines cxi
irur (t). 
Numerus horum Scnarorum a. 1641 l1lut3CUS,ut 
ab iIIo tempOl'c ad pracfenrcm acrarem, in duos 
annos viginti otto, qU3tuOr EpiJcopi, 080 Pa. 
I.łtini & fcdecim Catłclhmi, fiuguli Epilcopi in 
medium annum, finguli Palatini & bini CaHellani 
in tres men/es defigncnrur. Haberur etiam pro 
10la Jcgitima caula, per qU:1I11 pbnc abe(fe pos. 
fit Senaror, morbus, qui coram Ordinibus, in 
proximis eOl1liriis, t"ćlo pcćl:orc, iurisiurandi 
loco, probandus. Libcr ramen. J?
cna habetur, 
quem beHi tcmpore propt
r Imlmam abe
c o.. 
porrllit.Vult eadem lex anm 1641. ut conflllrls et.. 
jam Homina SCl1arorum & .Miniiłrorum pracfemi- 
um a cancctlaria praeponanrur, Senarorc
 acMi. 
I1ifiri lilbfcrib:mr, & conrl.1łra in fCquel1ubus co- 
miriis, po{ł Scnatofllm/enrenrias publice leg	
			

/Stare_Druki_001_51_188_0001.djvu

			34 6 


IVS PVBLICVM 


(

"') Vol. Conlł:ir. p. 254. 255. 
. CZęA:o (j
. 
("'''''''''') Vol. Con(Hr. p. 830. 83 l. tir. O miefzka- 
DlU Senatoro"'" . 
(t) V ol. Con£ł. p. 889. 890. rir. O mic[,k.Senał. 
(t"') Conftir. a. 1641. p. j. 4. tir. de rcddend. 
ratione. Exorbir. a. I 69. tito de fccreris con. 
fiIHs. Conftir. Q. 17 17. p. 66. tir. Rea{fumrio. 
(tU) ConHit. 3. 17 l 7. p. 12. 
. Dadzł f na 10. 



. X II. 
Ir:Jque Rex, duIU dl in Polonia, nunqmnn 
confilio Senatorum dcl1ituir:ur, primiquc Sena.. 
tcres rejidentcs , hoc cnim nomen datur iIlis 
qui in aula vcrt::mtur 7 in comitiis poO: Stcphani 
inaugurationem ar 1576. dcfignati (*), quod ab illo 
tcmpore u[u lCrvt,.) 


-
		

/Stare_Druki_001_51_189_0001.djvu

			348 


IVS PVBLICVM 


I 
ł 


(""I'.) Trałłat. Varf. I. c. Vol. Confiir. p. 2 B. 
. 
A W fprawcch. 
l..**) TuB. Varf.1. c. 



. XIV. 
Hoc filO canGlio conicio, Rex 111 negotiis mi.. 
Iloris momcnti, ex quibus nullum damnum :łut 
molelłii1 in Rcmpublic3ln derivari queat, ad 
exteros lega ros mirrcre porcfi, red nobilcs indi.. 
genas & poifeffioniblls gaudemcs. 
ac his man. 
data, Senatorum confultis inferenda fum, & in 
proximis comitiis, coram Ordinibus a Canccl- 
Jario recit:mda, ubi ctiam legati quae pcregerint 
fcripto exhibere, & fi Ordincs poHulam, iurarc 
debent, fe praeter fibi mandat:!, de nullo ne. 
gorio egiffc (*). Q!.1Od ad cxtcrorum Princi. 
pum o;3ror
s, fi :Id 
olllm 
egcm, . 
b. res de 
quibus RC}?;l lłarucrc heee, mdli, adhlbms Sena- 
toribus ,.ejidetltibuJ 3udiunrur ac dimirrunrur 
(**); fi vcro & coram Ordinibus m:łndata ex. 
ponerc volunt, aut ncgorium, CUillS cauia ve- 
nerUllt, tami mOl11cmi en, Uf Ordinum con- 
[enfu opus fit, exfpcćhmda ilIis JutU comirill: ne. 
ccffit:ne :łutcm hanc moram non fercnrc, pos- 
filUt ex f(
ntentia corundcl11 Scnatorum dimit- 
ti ( *** ). 


(.) P. C. Michar:lis. I02nnis 111. AugufH II. 
. To 
tci wAruiemy. P. C. Augufti III.
. PosioW' w Ic- 
gacYi1ch. 


("'''') 


REGNI POLONI. Lm. II. C.XII. 349 
("'''') Vat. Confti,. p. 25 3.
. A w fpfi1Wach. 
(*"'''') P.G. AugufiiIIl.
.c. 


. 
. XV. 

oties Rex belli tempore 
xercitu:n in ho- 
llem ducit, pencs ipfiull efi imperium, ac Du. 
ces fupremi & minores legarorum l11unia obc- 
um. Id ufi1s i
;que perpeeuus docct, qui ex hi- 
noria cogno[cir:ur, ubi Regul11 cxpeditione
 me- 
moram
r. C?mjtto 
eml?ora, quibus Principum 
in omm regu1Ul1C folutIor erar poccHas: See- 
phani & liłccefTorum ad nofiram usque aeracem 
excmpla dClllonlłranr., penes Regem, quando in 
expe
itiollem 
rofećlus, praecipU:ls fuiffe par- 
tes: lp{iml COpl3S lu(łraffc; cafiris locum, id. 
neri tcmpus conł1ir:uilTe; militari coniilio prae. 
fedi
e; aci
l
l in
rux.ilTe; {iĘn
'
 & mandJta 
dedtffe; 1l1lhtes In hiberna dilluhlTe, & :Ilia 
quae fieri folem, iIIius aulpiciis &Ićl:a e!fe. Cum 
:finc a. 1674. filpremus exercitus Lirvani Dux 
contra Regis imperium cllm parte copiarum abi
 
iffer., cr
ditum, pr

1Un
 h

 {ine Regis prac- 
fentls lluffione, mllu:ms dJlccfTus elTe CXClll- 
plum, idquc in allćłorcs icverc vindicandum 
nec forc ullum qui tanrum nC'hJs probarurus fi
 
(*). Ordioatis a. 1716. alio modo excrcitibus 
Ducumque aućl:oritare circumfcripti1, Regis cu. 
rac commendatu.nl, quicquid in hane rem eon- 
fłirucum, tueri, & ut cfficiacur, providere) fi.. 
mul exercirus per le
mos, RegimentllrioJ vul- 
go, ab ipLo crC:;JtOS re
erc, doncc Duces od 
nov.un 


-
		

/Stare_Druki_001_51_190_0001.djvu

			35° 


t 


IVS PVBLICVM 


Ił 


novam f
rnlU1am i
r
verinr (**). Fadem hace 
formula firmar. ){cgls 
mpcrillm milirare, qlla 
DlICCS, & Rep & RClpublicac ad fidelira[cm te 
obHringullt (>1"1<>1"). 
(*) z,1Iuf. Epifi:. T. II. p. 644.64 6 . 
(""') Traćt. Jarf.a. 1716.in Coufiit. a. 17 17. P.43. 

.A po rakow ym. 
('***) Tract. Varf. in Confl:it. c. p. 3 I. 34. 



. X V I. 
Ad bcJtutti pcrtinet, evocare nobilitatcl11 in 
generalcm expcdiriollcm, qU;lc pO/po/ile 1'u/ze- 
llie nol1ri.1tibus dicirur. Hoc ab 
llio nifi a f{c....c 
ficri hau d parcH, iw t
1111Cn li[ Ordinum co
- 
lcnlus in eomitiis pl'acecclar, nobiliri1tcm ad ar- 
ma cxcicndmll c(f
 , (*). A. 16 7 6 . H.cgc cum 
cxcrcim in c3{łris luis prope Lcopolim 
ł Tur- 
cis Tar[arisque undiquc cinćło, Primas cx Se- 
natorllll1 Vadiwiae praefemiul11 conlilio , liJis 
hercl is cvocaha[ nobili[arcl11, & bCllc glli.1rus id 
libi non lice re , cxculaba[ hoc lulIm t:ł(łlll11 ex- 
trema neceffiratc, & quod lpcrarct, Regl'm id 
ratUm habirurum CH). Scd Rex 
I
grc tulir 
fuum ius ił Primate ulilrpatlll11, ue criam pcri
 
culutTl quod adit:ra[ minus crl'dcrct, qlwrn ut 
tamo impcndio li.w falus redimi dcbuiLTet (*ł'-"'). 
Non opus dTc exiHimo, mulris 111 oner e, imerre- 
gni rcmpore nobilirmem :id arl11<ł rcc1:e a Prima- 
tc vocari, quod id ex luperioribus facile colliui 
potc{ł, ubi morwo Rcge pnlccipu'Im auć1orir
- 
(ClU 


" 


REGNI POLONI.Lrn.II.C.XIJ. 35. 
tem penes Primatem eITc, & Ordines etiam tum 
fi c re fiJcrir, generalem Ilobiliraris expedirio
 
ne1ł.ł d.ecerncrc, cxpo!
i C ****). 
od autem 
:Jd rplam hanc expedmonem, de ea fuo loco 
agcmr. 
C.) Vol..Confiir. r. 
o8.
. N2prlod,p.254.
. O 
woynle. 
(n) ZolI. Ep. T. I. p. 662. 69 t. 
(*"'''') ZaLI. c. p. 691. T.III. p. 5- 
(*"**) Lib. II. c. 3. 
. 2. 19' 



. xvtr. 
Super rncnlorara iura, AUf;lIlło II. 1ege cott.. 
ccLTum,per ilHerv
łłla in Saxoni
1 abdle, idqllc pro 
SucccLTorc Augu(1o III. reperirum : cum mltea 
Rcgi {ine Ordilw111 aut Senatorum cónlc-nlu rc- 
gno exire haud liccret. Prifcis quidem tempo
 
ribus, Rcges in hoc libcrius cgcruI1t, Cllm Cali- 
mirus M. Temonici ordinis I\1agi'łrulll in Pruf- 
fia; Vladislaus lagello C:.Iefarcll1 Sigisl1lundul11 
in Vngaria., Il.e,9ue Ordinibus neque Jolo S
natu 
conlilito, m
l{crcm; & Ludovicus ferc perpc- 
tuo in V ngarI;J agcrcr. Pofłea tamen hoc {ccus 
fe habcbar. Sigismundus I. a. 15 I 5. confenIii 
Scnacorum in Ungariall1 & Vicnnam proficisce
 
batur (*). In paćłis convemis Sigiullllldi III. 
provilluu, vt fi poił patris obi rum , eius prac- 
remia in Svecia exigeretur, eo fe Ordinum COI1- 
renfu couferrc[ (**): qui codem modo pa- 
trem ViVUIU a. 1589. Rcvahae illvifit (Uf') neque 
aliter 


-
		

/Stare_Druki_001_51_191_0001.djvu

			35 Z 


IVS PVBLICVM 


:ł1itet' bis in Svecimn a. J 593. & 1598. rraie.. 
cir, red im anrca littcris promi£To (*H* )0 
Sigismundi III. 
lius', Vladislaus IV. Ordinibus 
iniCiis in Au(łrwl11 ad Badcnfes thermas, vale- 
tudini; caufa a. 1638. ivir et); quod cum his 
difpliceret, a. 1641. perpcru3 lege camum, fi- 
ne dcclaraco omniulU Ordinum conjenfi.l , ulera 
rc
ni fil1CS non proficiki et"). Abiic Io
m- 
nes III. cum imegro excrciru, Viennae opcm 
Jaturus, & ha
 liberata in U ugariam; (cd abiit ex: 
focdcre, Ordmum volum:1te cum Cacfarc eon- 
flituw. Idem ob corporis langllorcm [omes ca- 
Jidos extra regnum a. 1696. perimrus, retlllit de 
fuo propofiro ad SCII.3tuS eonfilium, & c
I1L'1is 
qui i.ldcranr probanubus (t**), mors mrcr- 
ccffit. pan cius obitum , l}oloniac Augu{łus II. 
qui Elcćł:or Saxoniac, .Re
 conrin
ebat, cuius 
pracfCntia ten"ac heredłtanac non Ita carerc pot- 
erane ut pcrperuo abc[ct. Hinc nonnun- 
qlla£l1' excurrcbat in Saxoni11>11) Heidenft. p. 28,. 1>iafeo. p. 75. 
(***>11) Heidenfi. Pd.o
: 
4 3. Piarec. p. t0 9 . 156. 
V oJ. Conlł. .p. 63 5. 1tl1rlO confiir. a. 1.5 9 3. p. 686. 
initio
on£hr. a.ISg8. . 
(t) Piaf c. P.s03' J ) 


'\ 


.. 


z 


1"1 


(f') 


-
		

/Stare_Druki_001_51_192_0001.djvu

			S4 IVS PVRLICVM 
:.: (t") Connit.3. 1641. p. 4. tito O odie:t.dźir. 
"(f''') Zaluf. Ep. T.II. p. I. 
(t""") Conił.a. 1703. p. 19. tir. Pozwolenie'. 
- (t"**") Conft.a. I7I7.p. IO.S. Niemnicy. 
(:j:) P. C. AugufH III. 
. A pon.iew:łi pańftwo. 



. XVII r. 
NCqllC regium ius in acaderniis & aliis fcholis 
inlłirucndis filendum ell. Cracovicnfis acade- 
mia Vladislao Iagcllol1i dcberur, a quo &. !ilc- 
ceiforibus, reditus &- privilcgia, quae ampla funt, 
rec
pit, quac. fibi Or.d!
les h
lbl1cnłl1t commcn- 
datIfIima, lit 10 COIJ1ltl1S Icglbus &. Rcgum pa- 
8is conventis firm3ri curiłrem C"). Vilnenfem 
a. 1579 Stcphal1us infiituir,huiusque aućłoriratc, 
etiarn Polocenie collegium ortum (**). Al1tca 
Sigismundi J. eonIcnIiI Poli13niae, {iJmtibus Lll- 
brtJ1(cii lod illius Epifcopi, GymnafiuIIJ acade- 
tnicum eoepie, & Ioanncs J I I. cum eollegio S. I: 
quo d in eadem en civitate, filculearem ereandl 
in Theologia & Philo[ophia Bacca/tllłreOS, Ma- 
giflros, Licentiato! & DoE/OJ'eJ conccffifTet, in 
grariam illius Gymnafii, quod liJb eura acade- 
miae Cracovicnfis en, privilegium hoc revoca- 
vit (*** ). Q!.1olliam vero eiusmodi. publicae 
fcholae, rcditus, five cx bonis regiis lIve occo- 
nomicis confiituendos) exigul1C, in hoc vcrO 
potefias Regis en rcfirićła 
 eti:Ul1 de academiis 
Ordincs confillcndi ue fi probarcm) paritcr 
u ltuS pro[picercm. Excmpla aliaru1111chola- 
ruI11 


REGNI POLONI. LIR. H.C. XII. 355 
fum Orc:tinum confenfi1 infiiwt3rUti1, in illdice 
-Ladovia110 tir. FWlda''Ye legul1tur. 
(*) Z21;):2. lUf. R. Pol. T. I. p. 566. r. Commc:nrar. 
noft. łld P. C. Augu{łi III. p. 101. 104. 
(**) Sułicov. Com. rer. pol. p. I 2 [. I 21. 
(""*) ZaJafz.l. R. P. T. I. p. 6°9.6 13.. 



. X r x. 
. Haec de iuribus, quae I{ex exercet , fiłfficianr. 
Si incidcrenr alia quae Ilon arcigimus, dTctque 
dubium, lItrom ł{cx per te, -3U vcro Ordinul11 
con/cnlll (łatuere poffer; ncdcrcm, filemc le.. 
gc, rarionem pro Re
c milir3re, ur in cO po- 
re(łas cifee intcgra, 111 quo ncque lex fcrjpra 
 
neque ufilS e,mdcm rcHrinxiITet. Aućło.. 
rjras cni m Rcgis antiquior eH Ordinum , CUIU 
quibus non rora, [cd partes quaedam, h:nfim & 
per interv311a (cmporum communicatae, ue vi.. 
aeamur rećłe colłi?:ere po{fc, Regi manfiffc in.. 
tcgrum, in cuius communionean Ordines non 
venerinr. 


CAP. -"y II L 
De 
Rcligione qua Rcgi civium 
iura fervanda. . t 
) 
l. 1. Civium iura 11011 Ullius gf11erzs. OmlJia a Re.. 
ge ftrv(l1u]t . Vllde i/Ja oblig{Jti
 . 1. l L 
Z 2 Civiwn 


r 


ł 


-r
		

/Stare_Druki_001_51_193_0001.djvu

			3S G I 


IVS PVBLICVM - 


Ch'
1/1n fieles {5 obf
qllium bllic Re,gi! oMi. 
galIOni iunt/a, qltort Hcnrico djsplimit po.. 
loni /('g(ltj cxp!icant HCllrjco, ql/fmd() Rex iu- 
ra non jcr.ua/je dicelldus, f..1 cives a fide ($ 
olfequ;o lLb
r1 habclldi. Explicmjo 1
cpeti- 
tur c1 I
Q1blls ill[erjtrw. 1. 1 I l. Sigis- 
1J21l1ldi I II. 1'f,p,num tllrbatl!'
l.. . mm mufti 
rrede1
ent, Reg i oh nOIl Iervata ;ura, o
je- 
QUi1l1ll llegari pojJe. Rex, fi iuriu1Jl l1JJ1Jll'- 
mor., monel/dus. Qyomodo c1 quon"es hoc fi- 
trI debeat. Nova lex de 1ll011t'11dJ modiJ, qui.. 
bus mg/eBis, adve1jUs Rrgem turbas exci- 
ta?", crimC1l habetur. f. I J7. COllliitio de 
11011 praejltlllda obedie11tia, IJaćlzs conv{'1ltis 
(ll!i
'ćla. !'ł'Ient;o cOl/fi il1ltiomlłJl qltibus crJ1l
 
datO eXfJlzcatur.. F..adt'1Il memio ;11 i1l1'-eiu- 
,.ando regio. ff. J1. ludiciu1łl de rac (ondi.. 
zione. An ii/a alJr10r dicclll1a. Num civq 
od llecejJitatt1Jl exuendi fidem <1 ob{cquiwn 
71nqllam redaBi. QEid de l101mulJorU1Jl fa... 
Bo .adverjils Sigis1111mdu1ll I J ,. ./e11tielldum. 
ArgiJ quorulldam contra Augujimil 11. iII quos 
fledu! S(l1ldomirielife allimadvertit. 
., 

 
D . n l . 1 C ;. t. .. . I . 
luum a 10 OCO ), Regls ImperIUm egl. 
bus c{fe rcOrić1:um. Ex his Icgibus oriun- 
tur civium iura, qU3c vel funt generalia, quod 
omnibus, vel ł pecialia, quia nonnullis faltem 
. :łut fingulis ferviulU. Generalia JUnt potiora, 
ac rcgiminis fOrmił1}1 cOnfiitULUU, caque traćl:a. 
.> £ . tioniS , 


REGNI POLONI.LIB.Il.C.XIII. 357 
tionis 11O(łrac libro quarto exponenmr. Speci- 
alia minoris habemur momemi, in hoc [amen 
generalibus paria, quod a Rege eadem religio.. 
J1e ae generalia krvanda. Id patet ex RegUIn 
iurciurando in ipla inaugurarionc, & iurium 
confinuatione gcn
rali poO inaugurarionem 
(*ił- ) , ima ex iphs iIIorum paćłis convemis, 
quae 3b Hcnrici tempore, hac Regum obliga.. 
[ionc finiul1t. 
C') Ub. n. c. l.
. 1'- 
(**) Lib.l1. c. 5.
. 10. 18. 



. I r. 
QIO :Jutem hllic obligationi maior vis :łcce. 
c1crcr, pofi elcćłioncm Hcnrici, 3d calcem tlr- 
ticu/orlim HeJlriciallOt'u11l, fuir adicc1um, lit fi 
quid R
x comra iura, immunit3teS, articulos, 
paćła egerir, aur aliquid non impleverir, inco- 
Jae rcgni utriusque gemis ab obedienria & fide 
Rcai dcbira liberi elfem ("'): &- in forma iu- 
risftlrandi rcgii. ił coIac regni omniumque ter- 
rarum, iplo [aćło ..b omni fide & obediemia li. 
beri declarabanrur, fi Rex iusiurandulll fillun 
violaret (**). Difplicebat hacc condido Hen.. 
rico, cum ipG a leg:uis Polonis Pariifiis propo- 
neretur, LIC de ca dikcpmbamr, donec legaci 
iIIam fcripro liIis figiIlis muniro cxplicarenr: iu.. 
ra & immunitares Ilon violaras exifiimandas ef- 
fe, li per errorem humanum. Rex contra C3S LI- 
liquid admicccrcc, led fi VOICllS & fcicns, iura 
Z 3 & 


.........
		

/Stare_Druki_001_51_194_0001.djvu

			358 


IVS rVBLICVM 


1 


I', 


& immunirnres vi opprimcrcr, aut pcr contem.. 
tum &. tcmerit3[em in dubium vocaret ut ad- 
.mo n irioneSeI?3tu S O r dinumquc nihil effi
i pofTet. 
Pofłulabar: qllldcm Rex, Ut condnio iuriiurando 
piane exj
nerctur., led legati formulam Ordi.. 
num conlen[u fcnpram, :I fe murari pofTc ncga.. 
bant (*"'*). Manfic inde hUł;=C condicio in iurc
 
jurando, non talltum Henrici, led criam filc.. 
ce{forun
, quiomncs eandem in fila inauJ!;ura[io.. 
ne rcpencrum: quue cum non minus' Sreph:mo, 
quam ance cum Henrico, dura &. turbis occafi... 
Ollcm damra. vidererur, ipfi eodem modo, (lUO 
J1upe
 Hennco, ab Ordinurn legmis in Tran- 

lvaOla, 
 pollea publica Icgc, in comiriispolł 
]nm!1WrarlOn
m :I',1576.cxpticabmur (**"''''); lit 
parncr fururlS Reg,bus, tum ipfis civibus quae 
mens Rcipublicac c{fer, cont1arer. ' 
(*) Vol. Confiit. p. 2 
 7.
. Kondycye wfzytkie. 
(*"') Vol. Conlł. p. 227. 
("'**) Heidenlł. P.40, 
(**"*) Vol. Conlł. p. 279. tit. Dedaratio articuli de 
obedicmia. 



. II r. 
Non carcbar: Sigismundi I I I. regnuJ'11 r:urbis ab 
iBis conciraris, qui Rcgem iurium oon Icrvdro.. 
ru,? :łrguentes, legis aućłorirarc obiequium e.. 

Ul pofre credcbanr. Qyorum contumacia no 
]fi cxcmplulTI ircr , vcteri legi, a. 1607. mo.. 
dus, qui in 1U011CI1do Rege tcncI1dus eifcr, ad.. 
UCIC- 


REGNI POLONI. Lln.H.C.XIII. 359 
iicicbarur: ut, fi f:Jtis conlłaret 3C probari pof-. 
let, Regem delibcraco 
mimo publicum ius vio.. 
Jare, aut aliquem contra hoc ius :JC liberc3tem 
opprimcre, cuivis Sen3corurn Jicerec, cum no- 
bilitare rraćłus fui de co communicare, ac ad 
!Jrimarern referrc, qui fivc [Qlus five una cum 
31iis Senaroribus, confilio prius habiro, Ref;em 
lUonercc, ut in quo ał)cn:Jrul11 corrigeret; 
hoc fi non fierct, ut Prim3s cum 'senaroribus 
ircrum monerer; &. poił hane alterarn moniti- 
Ollem, ncceffiratc exigenrc, rem Ordinibus in 
comitiis exponeret; &. fi Rex ncquc tum iulłas 
£1ćłi fui rariones allegaverit, Ordinumque pre- 
cibus locum dedcrit, his ex lege de non prae.. 
fianda obcdienr:ia agcre concefTum etTct (* ). 
Poił bicllniuII1, nova acccdcbac explicatio, lit 
quicunque Rcgem contra lcgcs agerc noverir, 
id vel ad Prima tern , vel ad Senacorcs in aula 
vcrfames, vel ad Senatorem querncunquc dcfe- 
far, qui vel omnes, vel ex ilIis unus Regem 
moneac 
 hoc fi fruOra , cuivis ex his Senato- 
ribus, out etl3l11 illi qui Regem derulerit, liceat 
felU in conver1tu ante comiria, nobilit:ui cxpo- 
lIcre, ut nunriis ad comitia iniungarur Rcgem 
J1lonere S qu.
 
 nihil ob
il1eant, Ordil1um in 
iisdell1 comJtiIS .Implorandl auxiliul11 potcLłarcm 
habemu; Ordmum vero prccibus irritis, tum 
dcmum legi de non praefłanda ohediemia locu!; 
detur. 
l
mdo autem his monitionum ?!radi- 
bus, & aliis quae de hac re f.1l1cita neglećhs, 3- 
liquis li1icem l
gcrer, ac tumultu concitato pa- 
Z 4 
Cm 
\ 


........
		

/Stare_Druki_001_51_195_0001.djvu

			3 6 0 


. 
IVS PVBLICVM 


ccm. turbaret, cauf3m pr3ctcxens, qu
di Rex 3- 
liqUld COł1tra falurem Rcipublicac & volumatem 
3!?CrCr, eut1dc
 ad cOl1mia cit3ri, & ab Ordi- 
mbus, Rcg e abłemc, iudicari debcre (**). 
(*) Vol.Confiir. p. 8 6 7. tir. KonUuzyc feymu. 
(""") Vol. Confiit. p. 888. 889. tir, DeklaracJa ar- 
tykułu. 



 IV. 
. Paćłis convemis Vladislai IV. primum condi. 
tIO de non pradhmda obcdicmia in fine addita 
& in fucceLTorum rcpctira filit, im qui dem , ut 
:firnul ad confiitutionem tł. 1609' ranqliam ad 
J]orl113m 31
quam p.rovocetur: pracrcr quam, pa- 
8:1 Auę:ulh.1 I l. ctJi/m. confl:it.utionum u. 157 6 . & 
16 0 7. menrIOncm f.1clunr; In cuius iurciurall_ 
do, civcs ad mentcm carund
m confiiturionum 
oblequio exlolvumur, qllod in formula prio. 
rum Regum fimplicitcr fatlum, fi iura nOlllcr. 
va ren tur. 



. V. 
,Non diffitemur, expofitam condirionem, quam 
tU:JIn [ł'8m2 cOlnmijJOria11l' VOC3m, paulo durio- 
rem videri, li infpici3tur uti in fiuc articulor1i11l 
He!lrjc
a1:O
Uln & iurisi
randi r
gii leg!tur: 
Iid 
elllm rJgldms, quam CIVCS l1aU1n obfcqlllo cxi- 
mereo' ubi Princeps contra iura & paćła cgerit, 
Ut: 
tJi1m humanunl errorel1l, quo per fU:1I11 na. 
tumm immunis 110n efi, imperio luar, dcfinat.. 
o que 


REGNI POLONI.LIB.I1.C.XIII. g61 


quc e(fc Rex, fit11ulac infcius & imprudens pcc- 
c3verit, cum & fupicnriffimus in tanta legum 
copia labi po lit ? Sed tcmpcramclltul1l quod 

. II. & II I. dc1cripfimlls, 1i.lbvcnit Principi ad- 
vcrlllS hlll11tł1llll1l crrorcm. Potelł Hex'pcccarc 
in leges J
I1va lu.) l1laieHare, li monitioncm non 
unnm, led tcrnas 311diens, errato dciifiir ilIud- 
quc corrifTit. Habcnr comitia cum :llia, rulU 
hoc coml
odum , Ut Ordines Regi iura in mc- 
mori:t111 rcvocarc & 1l10dcfic CorUIl1 811ćtorira- 
rem commendare qucam. EH Cxtra comitia 
Primas quafi in fpccula; fum circa Rcgem. C;3n- 
cellarii , quiblls Trllfltlt. Var{. a. 171 ó. bgIlla. 
fim iniungir, arrcndcre, lIC Rex regnum ad le.. 
gum normam fcliciter regat, & pacla convcnt3 
tumma rcłigionc obJCrvet ( * ). .Memorar hi.. 
floria frequcmcs ll10niriones, modo extra comi- 
tia 1 modo comirionun lpatio, iilllul cclebrat 
f:'ciliratem Regum, q1l3 lpome re
ieruJ1[ ad. re- 
(TU lam, a qua minus tciemcr, ahorum pot1US, 
qWl1111iIo con(ilio, deflexerant. 'Nunquam ci. 
ves neccffiras lubcgit, Regi obfCquium & fidem 
rennntiare, fcd per ilIull1 licuit, utrumque ad 
eius llSqUC obirum intemCranul1 praellare. A b... 
rogamffi qui?cm Sigislllundo II I. rcgnum, led 
id t)cinus rr1Ll
 Senat?nłl
J, paucorumque 110. 
biliu1U fuit, (IUl quo hbenus turbarcl1t) Rcgcl11 
violatorum iurium reum pcragcbam, mox fe 
iplos damnantes , cum Principis clemcntiam im.. 
})Iorarent. Idem a. ) 704. in Auguf1um I I. qui.. 
dam SCll:1rores & 110biles auLi J quos Ordincs in 
Z 5 focde.. 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_196_0001.djvu

			3 6 2. 


łVS rVBLICVM 


foed
re Sandomiricn{i pcrdudlcs & p3triac 110- 
Iks, iI10rumquc conventum Varlavi:lc habimm, 
conventiculum il!ffl111e (5 crimil1C!fiml dixermlt: 
ut ncquc Rcgi obiici poffit, qllOd in remerandis 
im'ibus tam pcrvicax, ut ne quidem monirioni- 
bus ce{ferit, neque gCllCi lloHrae hacc macula 
inuri, qllod Regi, mcritis in civcs iuunorra1i J 
contra publiclUll ius parcrc dctrcćłavcrir. 
e> Confiir.:I. 1717. p. II.
. Nikogo miano'lJ'iicir. 


CAP, XI F: 
De 
AmifIis a Rcgc rccupcrandis. 
f. l. f2!!i !{egul11 pn
11I1J ({.111iJ/i! 1'ecuperm:e pro- 
- 11lifent. Repettta prowiJ/io a JucceU oY1h u. s , 
cum ;11 iurl'illrando, tlllJl i1l paBis COl1ventu. 
.
. l J. Q!jtU' amiJ!a reCllperll1uia, & q,!ae 
./im i/licire ohmata. Q!jfl1ldo repet; pojJmt, 
q1łae per paćla i11 atiorUln ditiollem vellerullt. 
lufla "efupl'ralldi amij}tl occn/io. f. l T l. 
A111iffii armis ,'{'petendn, quibus line Ordi- 
71U111 (olifCn/;1 ut; ht1ud licet. EXC1!(andus 
/łll
1ilius j l. quod ex SCllfltorU1fl COJ
/ilio Li- 
1:01
ifim rl'ClIpcr::rl' volllerit. Lex poJlerior J 
bel/mu o!J flmijja .plle totiUJ Reipublicae .co,
- 
finf;./. illchoare vetall.f. f2!!fl( tam J{e.rz1S 1JZ 
{l1l1ij/is reCllpcr(t1ldis par/ci. f. I V. p,'t1{'- 
. Jcćłllrll 


L 


REGNI POLONI. Lm.II.C.XIV. 3 6 3 
feBura Drahimenfis u' ager E/bingenfis ad 
a111ijja riferri llequCllllt. QJ.ltl via ad i//o.. 
,'um uJilln u' fru811S redelllldum. Ord;num 
opera dejiderfllur, ReB'is cura adhIlc irrita, 



. J. 
N on femper eosdcm regniPoloni fuilfc fines,fed 
modo angufiiores,modo :!mpl iorcs,modo ad.. 
icćłas,modo dctraćtas rcmlS, hifłoria docer. 
l3e 
di[ionis Polonae c{fc ddierunt, jus nofirum V3- 
riis, Ilominibus (j
nat, avu1fa, ami(fa:J iniufłc 
alicnata, diHraćł:a appeIlans. Regname Vla_ 
disbo Loćł:ico, T euronici ordiois cquires Po- 
mcrclliam li..b potcfłatcm flwm rcdegeranr, 
quam cum ocquc VL1dislaus ncque filius Cafimi- 
rus !\t. rccuperare po{fcnr, hic eo facilius indu.. 
,,-'[us, ut Ludovicum, Caroli Rcgis Vngariac fili... 
um, ti.lcccfIorclll dcfignarer, cllm patcr eius no.. 
minc promitrerer, ipfum PomerellJam, 
 q.uod 
practer hane ad reglIulU peninucnt, [U1S {UIl1- 
tibus rccuperaturum: quam condirioncm cum 
aliis Ludovicus rat3m habuir (*). Idem Lu- 
dovicLlS, iam Rcx Poloniae, affirmab3r, fe in fiHI 
inau.gunlrio nc pollicirum, nullas a rCf;no terras 
	
			

/Stare_Druki_001_51_197_0001.djvu

			:;64'
 IVS PVBLICVM 
ctiam conventa a VlaclislailV. 'clcc1:ione (***
), 
de amiHis &. avulfis rccuperant\is łoqvul1Cur. 
(*) Anon, Archid'3C. ncsnenf, Scriptor. rerum Si- 
JtC Sommcr
bergii T.I1. p. 101. 
C'''') Lafc, Star. f, 40. p. 2. 
C"....) lafe. Star. f. 16 I. p. 2. fritu/: 
tat. p. 20. Vol. 
Lon{łir. p. 227. tit, Forma iur.\filenti. 
(****) 
. Paćl:a & foedera. P. C. Auguni III. 
, A- 
vulforum recupcrauonem. 



. I I. 
AmiiT'a lib. J. c. XI. mcmoravimus. Hicqu3C.. 
ritur, lItrllm omnia 311 nonnulla; &. li nonnultJ, 
(]uacnam cx illis rccupcrallda fiur. Luclovieus 
ad omnia nomill3tim ad Pomcraniam, QU3C ho- 
dic Pome;ellia dicirur, 1e obHri
)x.ir., clli.lIs ju
- 

ctTores in fuo iurciurando, de 
lhCJ
r
 ahcnat1
, 
veł bdlo vel quovis illio modo dIll.r
l..h
, 1!1,:n
l- 
onem faciunt. Scd rcmancr dllb1ll11l ]fi Ilhelte 
alicnatis, Cllm qllae alicnara? Ij
ite alicn
t
 finr, 
quia H.cgis & Ordinul11 cOl!{cnfu, pl
b
ICIS pa- 
ćłis inrcrccdenribus in ahorum clUmll1lUl1l VC.. 
ncrm1t quod cjt:atLI
n c. XI. lib. I. doccr; kcus 
pro ina
}ibus habenda dfem pacl.J !lIa, fi minus 
]icire provincias in alios 
rans
ulJn
nt.. 
o au. 
rcm iis quac de iJlicJrc alrenatIs faneILIt1tllr, 
1ila filI vi; paćłis conllct: 3ućłoritas, non alialU 
videmur i1dmitt:ere cxpliearioncm , quam ut: ;1- 
Jicnata, prp illicirc alict1m:bant illiut1e, quae iIIis per pac1
 
ił fe remcrat.J relida er.II1t:, ae Regi łOJnni 1 ł L 
obvcnicbar :1milTa rccupcrandi occajio. Obri... 
nlleranr non minus Sueci Olivcnfi pace Livoni-; 
nm, ae pcr eand
n
 I
girin
i poffefTores. f;Jc!i 
 lIt 
provincia pro dheltc :Ihenata h3ben ulllumc 
patucrit. Scd pace Olivcnfi ab iis non fcrv.aa, 
Livonia cuius cdlio pace ilIil nirebarur, a Po.. 
lonis iullc pater.lt rcpcti, quod ipfi Sl(('ci, ius, 
quo ee{fa Livonia, non UHO modo infrqdfTc ar.. 
guebamur. .Morus ergo paćłonu.ll convel1t(
rum 
& iurisiurandi religionc Augufl:us II. conOItUC_ 
bat o. 1700. Livoniam 
 cuil1s. iur.e Sucei 1
1
 
culpa excidcrant, 3rnlIS ad Relpubhrac corpus t 
a quo diOrada, reduccre. I line palta conventa 
AuguOi ł I I. aVl1Horum reeupcrarioncm, data 
()cfa/ione illf/a (1lcgitima, eomt11cnd.111t (..): 
quaiis occ
fi.o tunc łilppediramr, quando il
c, 
in cuius dmoncm Polonorum quondam reglD- 
nes venerunt:, paćłis. non vulc obligari , :te fuo 
fnć10 Polonos liberos rcddir, ne ipfi IU:l ccflia
 
Ile rcnc3ntUr. I 
(*) P. C. Augut\i1I1. 
.Avulrorllm recuperation
m. 
.1 
. 111. 


, 


---"
		

/Stare_Druki_001_51_198_0001.djvu

			3 66 


IVS PVBLICVrv{ 



. I II. 
Vt 3ut
m provinciac bell o funt :JmifTac, fic 
fłrmis rccuperandae. Arma Rex non luo arbi- 
trio movcre poreO, [cd Ordinml1 conlenfils e- 
:xigitur, de quo filo /oco, qUimdo iura quac Rex 
t..mil cum Ordinibus excrcet, memorabimus_ 
Au
ufius I I. Quidem , Livoniam recL:pcraturns, 
non omnes Ordines conlu/uir, Senatorum [:ł- 
men & inrer hos Primaris conli/io ułus, ncqllc 
iIIim [cmporis rarioncs ftrcbm1t, cum omnibus 
Ordinibus in comi[iis agere, quia celandum c- 
far prLlpofirum, oe occalio opporruna admo
 
cum corrumpercrllf C ł '). Ac('edebat, quod cum 
leges beIlum finc Or
inlll11 eonfenfil infcrrc ve- 
t3rcnt, eaedem leges cOlTImoda rccuperandi a- 
mirra occafio,!c u
i, nifi re ad Ol'dincs prius 
rclata haud JI1tcrdJcercnr. Aup,m I [I. de- 
ml1mp.1ćła, ob flvulforum r
cllperarionem, oc- 
cafione legirima dara, bella ttlco1!fiilta plella Re- 
puhlica incho:rrc prohibem ("'*): utQue adeo 
in recuperandis :IVU !lis, non ali3e Regis partes, 
quat11 1I
 
blat3 iufia oc
afionc, cm
l Ordinib
ls 
in comlUlS agat, num1110rum caula bellum fu- 
f£ipcrc velinr. 
(*) Zal. Epifi:- T.UJ. p. 396. Mcmoires furles der- 
nieres revolut. p. 5- f. 
C'*) P. C. Augufi:i lU. 
. c. 



. IV. 
In 31lli£Iorum numero Jlon fi.mt, praefećl:ura 
Drahi.. 


... 


REGNI POLONI.LIB.II.C.XIV. g67 
Drahimcnfis &. agcr Elbingenfis, liccr ab alio Re- 
ge tcnC'3mllr. QIO iurc in Regis Pruffia
 pote- 
fiarem venerinr, fi.lpra (*) ci itl-um, ue pIane 
poffit con(łare, non c(fc a rcgna no(łro diOra- 
ćła., fed ulum &. [ruc111s tallr1lll1 imcrccpros, 
qUlbus carendum, donce Sen
niffilllo Polfe(fori 
f3cisfaćhun fucrit. Hoc li[ fiat, Ordinum en 
curare, Regis :mrcm non aliud munus, quanl 
ut hos monc.IC, negorium ad pllćlorum normam 
conncC're. Neqllc plus exigunt paĆła Regul11 a 
MichacH? tcn
por
, '1uae Drahi.menlis pt aefe- 
C1urae pJ
non eXJmendac mcnrlOnem [,1ciunt 
(**), CUl Augulłi I I l. Elbingen{cm fIgrum 3d. 
d
'
r. ':rraquc. r
s aliąuoties nominc Rcgis Gr- 
dUllbus m COll1lfWj coml1lcndat:J, nominaci et- 
i:un I ex Senatu &. Ilobilitatc, qui cum Regis 
l)ruffiZlc Icg:lto agerCllt, Led ncgmium nondum 
abfolvi poruit. 
(') Lib. J. c. 7. 
. 6. 7. 
(*"') 
. o cJiberacY'1 Orahima. 


" 


C.l1J). xr
 
De 
SUffilnis Ncapołiranis Regis 
curac cOlnlnclx1aris. 


$. 1. Neapolita1Jae.lim1111a,e 111lde dicl1ntuT. EI1- 
rUm IIU[/OT {j quallt1fas. IInłrfdu ql
i t Si- 
gW1lTOZ- 


. 
. 
l 


......
		

/Stare_Druki_001_51_199_0001.djvu

			3 6 8 IVS PVBLICVM 
giS111t/1lduJ J! l. cohafres dOl1a
 fuam portio
 
nem }{eipttkbclll' Polol/ae. F.zrl
Jatw' dOIl
- 
tio novo dtj-lo11ll1te pojf Regli mli:t.
l/1.lill0. 
Ile11l. De}ttllUa Regina An/la, a/tera ponio 
ł--\'itriS11lulldo. I I T. obvellit, (uj ex illlcgris 
I jit

l!/l!S ujilrile m//lJcratae,. .1
ep'ublica .'.li/
ll 
reCJpwlte. Vji/rarlllll d1VYIO ;!ltc
. ,\lglS- 
11l!¥1uli I I J. ex priore l1Utt1'IIJJ01l10 filtum 
 
a/teram (olliugcl11, quae morllla jiltl11
 p
nlO- 
nem tul /iber.os f1'allsmifit, qllam iIlll jU{/C 
Jorori COIl(if!ł'UIl
. ff. J T: V/llll
.flnl/s l J:.. 
<1 Iomme.r CafilJl1rUS, .\lgwJlImdz I I l. filz
, 
l1il)i/ de {imn/Jis Neapo italIis ill ujiiJJI Ret- 
pub/icae 'collflitueI"U
lt " lica de iis 
lI1Il 
)r- 
,lillibus a,r:
;cn' promifCrl1lt. Sororu dcl/m- 
Uae portio m!marit1!.lłl l.J r i1icipem Pa/atT.llum 
Ner;bu1"gicl/JJl trallJm. .p"". J l J. C!r!ll1llł11l 
(lira, lle jUiJJ1lJf!e pofl Ioa1l1l1s .C,!Ji1tl
rl 1I10r- 
tem fili;s obvl'mrent, {t quo 1l1hl/OIll11ll
S (l11- 
na GOllza((n in tejfli.1J1ento baeJ"eJ .IcY1pra. 
Vxor COll
lei P,-illcipis, ad{}ptara n Ioamze 
Cafimiro }ilia., f!/mmas . Neapoli
(lllas pClit, 
qllflS fibz Chrifl:z1}tl 
egma Succza.e, (j Res.. 
publica POl01Ul vmdzca1zt. Deulll't tt!ura. s 
fiscus Neapo!itnlli 
eglli ,,! qt/fl./i Regz J-Jt- 
JPa11iae in jil1ll1nt}S m/ ejJt.'t. Fruflra. Po/
- 
'Iti nitlt1ZWY ut [ummas fi flentls ex .Jli11lł1ltS 
accipiallt. 
01l(lei ux
r l{uras .nclll'JlJpu!. 
obti lIet. Ep?fCopus LtVOlzza£' (mil/s ll
!ĘOltt 
tflUra ad Cae{are11l/egat1ls 11J!!Jus. f2Ezdef- 
feccrrt. Jlju1'aru11l (lIlIlUarUI1l ponio, fa.. 
Ilu/we 


. 


I 
I... 


REGNI POLON I. LIB.II. C.XV. g69 
71liliae COllderlllae [olvitur. ff. 1 v: V1'gent 
Polo1li fiU/m ius. 1111pedrme1/t11111 quo minus 
negotiu111 c01!fjceretlir, qllod Orclillcs t1Itt'r- 

 regno pojf Augufium l l. Epiflopo Cuiavienfi 
&J tommC1ll!arUlll. Jl/ius 11lcmio in Re!!is jilc- 
ceJ/oris llaE/is couvemis, ut]iw au[foritatc 
Reipuvlicae ius fu/ciat. 



. 1. 
H abet Polo
ljae regnum ir
 certas pccuniae 
fumm
łs JUS, qu
w, quod Hl Neapolitano re.. 
gno Jocarac ibidem adhuc hacrent, Neapolita_ 
nac vocamur. Regina /Jona, Ioannis Gillcacii 
Sforziac, Ducis Mediol:mcnfis, filia, Sigismun.. 
di I. aIrera l1xor, qu:.JC pofl1l1
riti morr
11l a. 
) 556. Ita1ia111 repetens, in rcgno Ncapolitiłl10, 
Barrii, lequenti 3nno decefi1t, Regi Hifpaniac't 
qui &. Ncapolis Rex erat, foel1cri dedir quadrin- 
gcnta trigima miJIia ducn[OrumNc3poli.ta
orum, 
:mnuis ufiłris quadragimJ qU3wor Imlhblls & 
quadringenris 
ucaris. confiirucis, ex većłigali.. 
bus, quac FoggJae eXlgebamllr, pr3cfiandis (*). 
Bona 1Uorruu, hacrcdes erallt &. forris & UfUrti- 
rum libcri, Siv;ismundus AlIgu(łus Rex Poloni.. 
3e, &. qU3mor filiac, ex quibus foJa lilpcrHes e.. 
nit Anna, St

hani vid
a,. cum Sigisnmndus, 
lJrinceps SuccJae haere
htanus, 3. 1587. Rex })o- 
)oniae elig
retur. HIC, per matrem liJam Ca.. 
tharinam, Bonae nepos, poił marris dece1fum 
dcbiri Ncapolitani cohacres iaćl:us, in paćłislu- 
is cOllvemis promine, fe dc cenis bonis :tC [UI11- 
&
 . h a ,... mis 


i I 
I 
II 
J 


I 
.......
		

/Stare_Druki_001_51_200_0001.djvu

			370 łVS l)VBLICVM 
mis Neapolinmis 
 Bar
nfi &: Rofan.enfi DU
3tn, 
ncc non dUOallfl łoggm, pro rata tUj pomol
e, 
Reuno Poloni
le & magno Ducami Litvamae 
€cffurum ("'.). Indc ius Rcipublicae Polonae 
in fiIl1uuas Neapolitanas primum n3tllm, quod 
idem Sigisl1lundus III. fłatim poIł .intluguratio- 
nem filmu d. 2 I. Januar. 8. 1588. dlplolUarc fir- 
mavit cena.bona feu lbrtcm illorum, nec non 
1i1mm
s pccuniarias penLioncsq;
capolicanJs,pro 
fua parte &. raca po ni one, Regno Poloniae & 
. 
D. Litv:miac dans, infcribens, &. rcfignans, 11- 
Jaquc in Rempublicam plene, nillibi &. Succci:' 
{oribus fuis eorum bonorum fumrnarumquc re- 
Jinqucndo, trans
undens (***)'. 
ofł l110rtem 
dil'l:ae modo Reglllae Annae, Slglsl11undl1s III. 
huius [uac matcncrłJC ex fummis Ncapoliranis 
portionem
 t
nqu
m p,roxi!l111S co.gn3tL
S fibi vin- 
dicabat, mlul dc I1ltł 111 1Ilu
n RClpubhcac lh!tU- 
cns, ql1a
 nc quid
n
 ex lila parte, qna 
{cx 
ceffenu aliquid reclPlebat, cum Is foh fibl ex 
Neapoli:anis fi1mmis uliIras prael1:!ri cur:lret: 
do nec a. 1626. imer prioris macrimonii filium 
Vladislaum &. alceram coniugem Cont1amiam, 
eas divider
t, ut finguli mcdium fOCllUS cape- 
rent & ad fuos hacredcs rr:msmitterenr. Hinc 
Cont1antiae a. 1632. defunć1ac partio, eillS filiis 
ł &. filiac obvcnit, qu:un filii imcgra!l1 filiae per.. 
milerum , ut fo!a per om nem vItam fruere- 
tur (****). ł L ł 
(*) Fałłum. ius & fłatus negotii Neapolitano-polo.. 
nici,tcmporc com' lonJJD II. 1740. pub1icatum p. S. 
1 (*1 


L 


REGNI PpLONI. LIB.II. C.XV. 37 1 
... 


(**) P. C. 8iglsmuDdi nr. 
. Pccuniam. 
. . 
(***) F a ćł.u m ius & fi,ltU5 p. 14. 

 (****) fattum &:c. P.7. 
l 
 IŁ 
Rctinuir fuatu .
rrioncn1 VI.,disl:ms 
 pot1 o- 
bitum pmris Rcx clećłus, &. quamvig in pać1i
 
convcmis promirrcret, fe de fllmmis Neap"oJi- 
tanis, eUln Ordinibus in comitiis poił inaugu- 
r:ltionem dcliberarurum ( * ), nihil t:1Incn in 
Rcipublicac ul.um eonnitucbat
r, fe? 
bdislai 
port
O J po{ł 
ł
IS mortem fr
tn !oanm 
afil1lir? 

OIl{JgJ{, qlll Idem qllod \ la
lslaus, 1!1 p3ćh
 
lilis pollicitus ' ('1'*), nullo panter regnł PolOlu 
frućłu. 
od 3ute1'n ad partem, qu
e o/im fo... 
rori Annac Cacharinae conceffa, hane fibi poił 
eius mortem maritus, Princeps P:Ilatillus Neo- 
burgicus, PhiJipplls ViIheImus , vindicavir, :JC 
lil:tc fami!iae af[eruit, licct uxor tantum dUlll 
. viveret, u{itris [rui dcbercr. ' 
(*) P. C. Via islai IV.
. Su_mmy. 
(**) P. C. I02nni!l CAfimiri
. A l firony. 


.. 
. .
. I II. 
t Abdicabat fe re
no Io
'It1ncs Cafimirus:I. ł65g. 
"& in cius locum Michael W ij110viecillJ cligcba... 
tur quo it13uguiato, Respublicą iuris Jili in 
tiłt
mas Neapolitanas Incmor,. I coolcmicbac 
quidem ut Ioalllles Cafimirus) dum dIet fuper.. 
. ) a. A a 
 ,t ]l).., I tles: 
(1 . :1 t 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_201_0001.djvu

			. ... 


37Z IVs PVBLICVM 
fles, focnus ex iIIis reciperct, ne t:Ull
n ipli li- 
cercc, 1ive d0I13tione imcI' vivos live cc{łamen- 
tO, liJmmas iIIas in 
lios mll1sfe
rc. Q!m de 
caufa roJ?;abatur Caefar, Rcgcm HirpaI1iac per 
fuum Icg a t,!fil compellarc, ue fi altcrmrum :1 
Rege P01011l3C ficrcc, id irritum habcretur (*). 
Ar. Ioannes Calimirus in teOamenro haeredcnt 
fcriplir Annam G01Zzagam, defunćlac 1llLle uxo- 
ris iororem, Edvardi Principis Palatini viduam, 
cum iam ante, illius filiam Annam, Henrico 
Principi Condeo nuptam, adopt3frec, quae, 
loanne Cafimiro a. 1672. in Gallia l11ormo, ut 
£lia per adoptioncm, Jummas NCólpolimnas pe- 
tebat, quia maccr haereditatc fponte ccm'rat. 
Per.ebmu casdem {ummas , Chri{Hna Sveciae Re- 
gina i
lr
 c?gnationis, & Michael Rex, nomi- 
ne RClpubbcae Polonae, nec decrant qui in cas 
Regi Hifpaniae ius afferercnr, ut cum difccpca- 
retur de forte, fiLcus Regius in Neapolirano 
regno, ufilras f
qucfiri iure lervaret (**). De- 
funćł:o Michacłc, Ordines Regem HifpLlniac 1'0- 
gabant, ue fine mora & fors & u(itrac repnle- 
1entarentur (***), idemquc regn:mte Ioanne 
III. 3. )680. )686. 1695. pofiu)atum C"'*.*). 
Succcdclltc Philippo Burbonio , cx C3roli I f. 
tefiam
llto , in Hifpaniac & illi iunćła regna, 
obtinuit m
morara Anna Condei uxor ufuras, 
quac ceffabanr, Ncapoliranis fub ditionclU Ca- 
roli Aufiriaci conccdentibus et). Ad hune, cum 
Caefar dIet, Vicnnam Chrijlophorus Sumbek, 
Livoniac tum Epifcopus, CcUiffimus i:lln rcgni 
Primal, 


REGNI POLONI.LIB.II.C.XV. 37' 
:Primas, a. 1713. legarus mitteb:1tur, ut Lhperi.. 
oru,m annorum foenus obrincret, effiecrctquc 7 
ut ll1 
ofierum dlud Rcipublicac Polonae, ad 
quam Jolam fors p
rtinerct, fiato tempore prac- 
fl
retur., . donee mtegra quadringemorum tri- 
gIl1r3 llulhum ducatorum Neapoliranorum film- 
ma perlo/uta effet (t*). Tocam enim [ortcm 
pofiulabat Respublica ex Sigismundi I I I. dona- 
tione, 
uius ,
Ifi.łras fponrc eidem Sigismundo 
I I I. & ełUS fillIs VJadlslao & loanni Cafimiro ' 
:permififfet, & quae his dcf
nćłis ad ipiatn rcdi
 
drerl
. Cacfar ad polłulatIoncm legati Poloni . 
de tota cau(a &. iure Rcipublicae, a fifco fu
 

eapolital1o rcfcrri iuffit (t*C), red nihil pro 
IUa decrevir, cOI.ura Principi COlldeo a. 1725. 
fucc
ffic, ut aą t
lbunal r
giorum redituU1ń Ne.. 

polltal1um refcnber.ctur, ut auditis partibus, 
1I1r
a 311num 
u
 brev1US fparium dccrcrum ferrcr, 
ac mrerea Prmceps Condcus ciusq; frater:Je foro.. 
res, tum duae ilIorum maccrrcrac, ex fimdis regiis 
a. 1650: 
ffi
n3tis, undecim millia quadringen- 
ros &. v
gmtl oćl	
			

/Stare_Druki_001_51_202_0001.djvu

			,..- 


. 


g7 


łVS PVBLICVl\ł' r, 


(t"') Fałtump.1;.2. 
(t"'*) Faćtump. 3. r. 
(t***) Faćtump.23. 


r-- 



. I V. 
Dum p:Jrrc ufimJrum familia Condcann frui. 
tur. nu/lum iercme dccremrn rribunali, Polo- 
Da Respublica 3. J 728. {ilum ius apud Cae1arem 
urgebat, a quo irerul11 mcmorato (ribunali man- 
daium, ut finc mora de c3ula cogno1Cerer, red hoc 
t3rdame, rurfus a. 1732. adeundus erat CaeJar, 
qui extra ordinem dclegabar, 3 quo hoc nego- 
tium conficererur (*), confećłumque fodan 
iam dIet, uiCi mors Augufł:i I I. & quae C,lm cx- 
ccpit, reflltn converfio interccffijTem. Ordin
s 
t;:lmen fummas Neapoliranas inrcrrcgoi tempo.. 
re obIivionc non rransmilerunr, Epikopul11 Cu- 
iavicnJCm, cundcm, qui in pradens Regui 1>ri.. 
mas, in cOl1foedcratjonc 3. 1733. per amorem 
parriae rogamcs, ut in tlw fłudio vjginri iam 311- 
nos Wis navaro p_'rfitłat (**): firnul pl3cuit, ut ne.. 
goriulll hoc paćłis fururi Rq
is inferercrur; quod 
ira filĆłul11, U[ .i\llgulłlls I I I. promi([cret, curae 
fibi forc apud aulam V icnueotem, ut Rcspubli- 
ca & fonem & ulur3s obtincat ('***). Parc- 
bar, cum Rex pacikererur, Neapoliranllm re.. 
gnu m C;lcl
lri, .Carolo V I. (IU3 ex caula cum V i.. 
ennenli <.lula [1
clldum crat, led rcgna brcvi palt 
in dirioncm Caroli Burbonii concedcnrc, :llio 
vcrrcnda Rcgis aućloriri:1s, Ut Rcipublicae ius 
(ulclarur. 


REGNI POLONI.LiB.II.C.XVI. 375 


'1. 


(") FA8:um p. 23.24. 
("'*) Konfed. a. I7 33.
. Summy NcapolitaDskic. 
(.,..) P. C. Augufii I1I,
. Wind)'kacya fumm. 


CAP. XYZ 
De 
REGINA. 


(ił) 


I. l. Regina fila1n digllitaum Regi debl!t. E.. 
xempla dliarU111 , qune eam a popu lo hllbue- 
runt. ff. I l. £2!!ae Regi iu
Ela dWl!. el!-
i- 
lur, fi modo catholica,. mm. tp'fO reglu t?zfi- 
o'1zihus condecoramr. Ohm Regu de mt- 

ndo matri11l011io ad Smalum retrłlerlmt, li- 
cet 1101Z .ftmper eius jenfi1111/tCuti. Jl"xor 
 
Sirrismundo Allg"uflo dam duBa, ,nde Ordt- 
111
1l cum Rege gravis expojlulatio. Lex de 
711atr;,.nonio C01!frl1/i1 SenlllOrUIn. cDnt!,ahend
, 
neque temere diffilvef!tlo. Dtv
rt1U1!l a 8t- 
giSl1lll11do Au.
ll/lo aglt
l1im, t
, ()rdt
es!,ł- 
Jliterll1lt. 81g11 1n1m dt l 11. przus comugzum 
fine SenatOYU11l confilio. Q!fid pofleriori o
- 
ieElum. Pacla Regulll cne/ibum, de matrt- 
7110nio SenatoYlIm cOl1fetifU, Michael incu- 
{atllS, qllod 11011 ex paBo fuo egerit: qui 
dife1ldit1iJ
. f. I! l. Ducentla u
o
 R:Dma- 
noclltbolica. R.f/{tna graecae reltgtO!'
s 11011 
illaup;UYtlta, prtvato Ja.cror,!m exerctl10 fil.. 
110. Matrżmollitllll relrgionzs dl1)erfitat
 lm- 
Ą a 4 pedltum. 
I
		

/Stare_Druki_001_51_203_0001.djvu

			37 6 


IVS rVBLICVM 


pediwm. Leges de Regi,.za Romanocatholica. 
Exemplum Reginae rel
f(iollis LuteranIle. 
J. l J7. PojJunr Reges ex quavis natio1Je CO/l- 
itlges fihi kge1'e. Dive1farum geJttium Re- 
ginne. Lalłdantllr qllae ex dom o Aujlriaca. 
f. T
 Nt/pliae ubi cclebrm'i.foleant. fllter- 
dum extra CracOl.'iam pera8ae. f2!!is Re- 
p;em e1 Regillam Cb,
ijfiaIlO1'Um ritu iUllgat. 
Diverfirum excmpLa, qui mumls id obie- 
YUllt. I. V L Illaugurf1tionis tempus. Lo- 
r cus Cracovia. l{cgil1ae bis Var.faviae llia- 
demate iJifigllitae. Archirpi{i:opus GlleS1lm- 
lis, <1' eo a
/ellte, Cuim;iełifis ł..pi/copus mune- 
re boe dęfimgitur. Archiepijcopi Leopoli- 
('nfis po..{lu!atio. R{'!	
			

/Stare_Druki_001_51_204_0001.djvu

			.. 


IVS PVBLICVM 


378 
jl1'fllWr. Imlicia in !
S Regis llom;ll
.... QgtW- 
ta f.1 donativU11l ex 11S pellrlendum. Ex oeco- 
lIOm;;s bona quaedam in dotalitiumnJ1igna- 
ta. 1: x. V. Fru!tur Regina dot(JJi!i
, d/lllz 
vidu(l & m P%ma manet. Exc!dlt ,/lo E- 
k01lOra, quia e",' 7"egllo profeEla trerum. nu- 
l
/it, quod Mariae 1'clic.1um, cum OrdmUl
z 
C01!ftnji, vidun apud exteros dp¥eret. 

gt- 
1Ul dl/oblls RefJibus llupta prJUs dotalmum 
retil1uit. C01tdiljo dot {{Iitio adjeaa, fi ma.. 
riws per omncm vitam Rrx 1llaneret. Do- 
talitilll1l ad ban"etles nOll tt{l1I/it. ff. XV: 1 . 
Re{(illae vid1łae jedrs ubi r. 1. X V I 1. Etui 
ex!eq1łiat. FU1l1/S LudoVlctle, pojl qu()d no", 
(I/żlld 
egjllae ftlJifimz ceJebratum. 

. I. 
R egis iuribus, & qUjJc eiu.s curae ,c
mmen. 
damul', expofitis, ad reguHll tumlmm {Jw- 

rcdiol' , quae Regin.3 
 fobole compomt!ll'. 
Babet Reuina fumu dlgmratem a Rege, eu1US 
coniux en, tlili quod hiHoria du
s .mcll1ora
, 
quac eam populo debc
anr. Hedvl
ls LudoVl" 
ci filia imperilbar PO)OI1lS, 3nrequ
l:l 
 lageHone 
in matrimoniulTI pereremr, & CUllp(a Rcgnum 
in dorem affcrcbat. 
nna Sigis
l1l1ndo I. mJta! 
Ordil1lll11 fiIfłragiis, hlllu1 Rcgmil l?' Srcpha11l 
fpon{a falla, cui po(lrid!c quam lI1
ugurata, 
jun
eb3rur. Cactcra
 ReglO ac , aut la111 erant 
coniuges, cum mariti regnum cape!fercnr, aUł: 
rą;m:mtibus nubebłll1t. 



. II. 


. 


REGNI POLONI.Lm.II.C.XVI. 379 
I 
n, ., .
. !1' d . . . 

łae rnatrJffiomo IUnuac, UlU mantIs regul 
digniws obvenit, eodcm dic quo illi, rcgiis in.. 
1ignibus condccorantur, nifi diveria religio ob.. 
Het, ut fuo loco (*) cxpofiJimlls. Si Rex 
caclebs e1ecll1s, aur priore defunćł:a, ą1renłlll du.. 
ccrc vlIlr, de marrimonio ad Scnarorcs rcferr. 
Horum confilio VladisJaus lagello fecund:łm, 
iłłis vero dislvadcnribus, tcrriam & quawull fi- 
bi coniugcm iunxit (**). Sigismundo l. Scnarores 
i1ućł:ores cranr, ut matrimonillm inircr, qui in de. 
ligcnda priorc ux.orc., fra[ri
 Vladislai, Vngari
e 
{5{ Bohemiae Regls, fcn[ut11 fcquebarur, 11lulus 
Polollorum minus probamibus (*** ). Bac 
morrua, duas ipfi commendabar Caefar Maxi. 
miliauus I. ut altCrurrilll1 clił?ercr, & Rex ex: 
Scnaroribus quacrcbar, num hbi ducenda uxor J 
& urra ducenda; Budirisque iIlorum femcnriis, 
an imum in BOllfll!1 Sforzjam flex ie (
H*). Si. 
gismundus Augllfius UXOTC1l1 lecundatu, Barba.. 
ram Radziviliam, GafloMi Troccnfis Palatini 
viduam, dam duxir, quod gravircr fcrcnres 
Ordincs urgcbanr, ut Rex uxorcm dirnirrcrer, 
quia in[cio Senaru dutła: fed ut divorrium face.. 
rcr, adduci non paruie (t). PoO Sigismun.. 
dum Augufl:ul11, in lle1l1'icialli.l articulis pcrpc.. 
tua Icgc vetabatur , iniciis & non con[enrienri.. 
bus mriusque genris Senatoribus, aliquid de 
matrimonio conlłiruerc, aut prac[cr caufas in 
hlcTa icriprura mcmoratas divorrium quaererc 
( t łf ). Potkrius fancitulll, quia Sigismundus 
. .Augu- 


......... 


----"
		

/Stare_Druki_001_51_205_0001.djvu

			98 0 


IVS PVSLICVM 


Augufiu
Papam fol
citaverat, ut m3trimonium 
cum tenia uxorc dIlfolvcrerur, & Regina fani- 
dium mariti non ferclls, cx rcgno abier3t, hin<; 
Ordines 3. 1566. in comitiis Regem obfecra- 
bant, ut Rcgin:uTI rcvocaret, & cum ea co n- 
iugium colerct: qllod Regi adco durul11 vide-- 
batur, ut maIlet vitam amirrere, quam cum lI- 
,,"orc fua verfari (t*"'). Duxit SigismundllsIlI, 
fine Senarorum confcnfu priorem coniugem, 
quam ob r
m, qui maximc matrimonio advcr- 
fi, de impedicndo ilIo confilia conferebam, nul- 
lo tam en fuccc{fu, cum m3tur:ttus fponfac ad- 
vemU5, & (hnim [ccurae nllptiae, illorum co- 
nams fi{łcrcm (t***). De altero coniugio Si.. 
gisl1llmdi I I J. conflllri Senarorcs di{fcmiebam 
 
aliis hall d probantiblIs , quam fibi Rex deHina- 
verat, aIiis annuemiblls, &: Rex maiori cOl1fcl1- 
tJcmium numero fe tuebarur, cum poHcrillS 
D13trinlOnium non ex praeLCripto Icgum COntra- 
tłum obiicercrur (t****). Sigismundi III. filii 
Vladislaus & Ioannes Cafimirus, hem Michael 
Wisnoviecius, qui cacłibes clcć1i, ex Senarus 
con{ilio Je matrimolliulU inimros,in paćłis con- 
ventis promilerunt (*). Michaelem tamen 
publice incuravit Primas, confi.1lros quidem de 
fluurimonio Senarores, verum ilIis praefemibus 
nihil confiirmum, red ncgotium dam paucis 
confCiis confećłulU fuiITc C:I:*). Pro Rcge allcga.. 
b3tl1r , pr3ccer tres Scnawres, olllncs, ut ex Cae- 
fhris domo uxor pereremr, unum, Ut l11:1rrimo- 
nium in aliud tC111puS diffcrrctur( *'**), ccnJui{fc. 
(.) 


... 


REGNI POLONI. LIB.IlC.XVI. 381 


(*) L. n. c. 5.
. [4. 
(**) Dlugof. X. [66. Xl. 379. 446. 
(***) Bie1s. Chran. p. S I 3. S 18. 
('''***) I'rilur. S:ar. p. 20.21. lanufz. Star. p. 2o.8iclf. 
p. 537. 
(t) Orichov. T. II. Dlugoffi r. r 488. f. Bie1r. p. 589. 
_ (t"') Vol. Conftir. p. 25 6 . z 7 8. 
. A iź na mał:ieńlł:- 
..-ic. 
(t**) Bielf. Chran. p. 620. 621. Gratiani vira 
, ) Cammend. II. [ g. . . J, 
(f'*"') Piafcc. Chran. p. 9 2 .97.98. 
(t"'''''''''') Lubicnfc. Oper. p. 24.32.52. 
(::t:) P. C. Vla
i
lai I V. loannis Cafimiri J Michaelis 
, 
. Z firany małżeńftwi. 
(t"') Zaluf. Epift. T. I. p. 2
2. 26S. 
<*""") Zał. I. C. p. 237. 


J 



. I n. 
· In de1igcnda 

gi uxore, ante omnia religio.. 
!lis habenda rauo, ut lit Rom
lIJa catholica. Du- 
xcrat Alcx31lder rcligionis graecae, [cd ante- 
quam Rex Poloniae dfer, & cum fbklm Lirv:J- 
niam regerec. Ex hac caufa Regina regni infi- 
gnibus non cOlldecorara, ut alio loco dictum 
( · ), cui ramen licuie faer:! dm 
raeco, in Cra. 
covienh arce, ubi iIIo cempore {cdes rcgia erar, 
inf1rua:o in hanc relU facelio, colere ( *. ). 
Cum Vlndislao IV. confiiturum ef[et, matrimo.. 
u "fum
		

/Stare_Druki_001_51_206_0001.djvu

			382 


łVS PVBLICVM 



 


niul11 inire, dellin3verat fibi inter :łlias Frideri- 
ci V. Elcć-łoris pa!atini iam defwK1j tlliam, Re. 
j"ormatorllm, ut vocant, filcra p
otl[ent
l11, CU. 
ius coniugiul11, quod Romanam carhohcam re- 
ligionem 3mplecli (1OIcbat, avertab
ntur Sena- I 
torcs & Rex in Aufiriacam mcmem fumu flexic 
(*** ). In exorbita1ztiis iJmc Michaclis. cleai- I 
onem, primUll1 i
meitur, ut Re.gina li.t rcljgio
is 
catholicae Rom
mae, five llattone, hvc vacatI0- 
1le (*H*): hoc en, ut vel in iIla naw, vc1 vo- 
ratio1lt iurerna permota ad .eam acceffcrir. Le- 
gem hane 1\1ichaclis & iilccdfćrum paćła. con- 
venta (t), item c01l.foedcratio gencralis 
I. 16g6. 
( t"') repccunt. AuguHi l I. c?lJiux luthcranae 
rcligionis, 3ntcquam Rex ehgcrerur dućb, 
nunquam in l
oloni31n venit, viram in Saxollia, 
ubi perpcruo degerar, finicns. 
. 


e) L. II. c: 5.
. 14. 
C'*) Bitlfc. Chr. p. 494. 
(*"'*) Pia(ec. Chr. p. 492. . 
(*'""'''') Exorbir. a. 1669. rir. Rex Cltholicus el1:o. 
(t) P. C. \t1ich:aełis, loannis III. Augulti 11I.
. Lubo 
dawne prawa. i\ugufiilI.
. I. Rad1' 
(t"') 
. Pro fundJmcnto.' . 



 I V. 
 
I RcHgionc Romana catholica fMya, Reges ex 
quavis natione iibi coniuges Icgcrc poiTum: ae 
fu<:rUIlt a V.Ladislai Lotlici tempore, inter Regi 
nas 


REGNI POLONI. LI 


J. C. XVI. 383 


nas tres Polonac, totide.ll LitV3n:W, ex Silclia, 
Bosnia, Vngaria, Ruffia, Tnmfilvania, Iralia, 
fingulac, du
c ex G.łllia, & undccim Gcrma- 
nae, inrcr qU3S ex una domo AuOriaca oćło c- 
minełłt, quarumque in Poloniam merira lhuJr. 
OlczoviuJ, Culmenfis eo tempore Epifcapus & 
regni Procnnccllarius, cx fide hiiloriac mcmora- 
vit (*). 
(*) (' enfura Candido fcepr. Pol. tir. LOtharJngus. Zal. 
Epift. T.I. p. 96'97. : 

. V. 
Nupriac plerumquc Cracoviac cctebr3tac 1 id.. 
que non ex ,kgc, 
cd quod urbs illa 3I
tiqu
s 
tcmporibus tcdcs rcgla.crar. Inrcrdull1 al!ac Cl- 
vira[es praelarae, Vladlslao lagellonc cerU3S Sa- 
noci in palacin:ltu Rut1iae, 9uawls Novogrodc.. 
ci in Lirvania (*); Vladlslao IV. dutls Var... 
filviac C.*); loanne C3fimiroibidc.1lI (***), & 
Michacle Czennochov.ia
 (**"'*)', (uas p
ra
cI1... 
tibus. Dum Regi 1ponta chnf1lano rlrLl Illlt- 
gcnd3, pium hoc mllnus non lem per cundcm, 
ien modo Archiepifcopul1l Gnesncl1fcll1, mo- 
do Cracovicnrem aut ,11ium EpifcoPUIll, modo 
l}apac Nuntium obiifTe, legit11l1s. VladisJaus la- 
geJlo tertiis nuptiis 
rchiepifcopo l:eovolic.n(j, 
qU3rtis Vilnenfi Epifcopo, utroque lI11ua dloe- 
ccLi, ufils (t). Li
 erat intel' Gncsl
cn(cm Ar.. 
chiepilcopull1 & EpIfcopum CracovIeniem , lI- 
ter CafimirUlu I I I. eiusque fponfam copu]arec, 
Archiepilcopo mc:cropoliticum, Epifcopo di- 
occe..
		

/Stare_Druki_001_51_207_0001.djvu

			1 
384 


IVS PVBLICVM 


oeccfanum ius al1cgantc, & ncutro ccdente, 
placui[ mnnnS hoc. Joanni Cl}pifirall
, Papae 
Numio dcferre, qUI negabat hnc conlcnfil Cra- 
covj
nlis EpilCopi, ranqu:ml Dioccejimi, id a fe 
-fuftipi po{fc; quo imperrmo, intercedcbat im- 
pcdimemuU1 ex polonac & germani
ae linguae 
ignoramia, hinc muncrc eo Cr3co
lenfi
 }Jra
- 
ful dcful1
ebarur (t*). Srcpham 1113 t run 011 1- 
um EpilCopis rcliquis abfemibus, non ab 
l
o, 
nifi 'a Cuiavicn(i iungi porcra[ (t**). SI
IS- 
mundi II r. u[rasque nuprias Cracovienfis Epi- 
1copus iniriavi[, led 
d i\lum aćłum a P
pa 
un- 
tii rimlo condc..£Crarus (tJ!**). Vladlslm IV. 
priorcs ab ArchiepiJcopo Gncsncnfi, p	
			

/Stare_Druki_001_51_208_0001.djvu

			386 


IVS rVBLICVM 


poflpofirum ąuerent
; cui refpondebatur, 
ra
- 
1i1lum maiorisPolomac e{fc, Regcm & Rcgmmu 
jn1ignibus regni e
ornarc (t )'. . Nec ł:ł1inus p
- 
lleriori Sigismundl I I I. comug 1 m6gma 3b Epl" 
fcopoCl
i
vicn1i rradira, quia nominarus a Rcgc 
Archiepdcopus Gnesnenfis, a Papa nondum 
confirmarus crat (t"'). Vladislaus lagelło rcr- 
(iam uxorem, ab1enrc in COllfianrienfi conciłio 
i\rchicpilcopo Gncsnenfi, 3 Lcopołicn
 inau- 
J;urari volllit: quod Gncsnenfis moleiłe tereba[ 
(t**). Cafimiri M. alteram & [erriał}}, rum 
Vladislai Iagellonis (ecllndam lIxorem, fblenni 
mon: illlignia acccpiffe, hifioria 110n memorat. 


(*) ('jarce. Chr. p. 496. 
("*) Confiit. a. J 638. p. 24. tit Koron
eya. 
(***) Confiir. a. 1670. p. 13. tir.l\,oronac)'a Krolo. 
wey. 
C'''**) Prilur. Stat. p. 22. 
(t) Heidenft. p. 29 6 . 2 97. 
(t*) Pia(cc. Chr. p.'22g. 
(t**) Dlug. XI. 382. Bielf. Chr. p. 316. 



. VII. 
Regina in eadem facra acde, in quaRex, prac- 
fenre Rcge inaugurarur. Archiepiicopus Gnes.. 
nenfis, miffa celebrara , EpiiCopis cindlls, un.. 

ir Reginam, unćh1e coronam imponir, ac 
1ccpcrulll cum pom.Q tradic. His i111igllibus ex.. 
vrnaca 


REGNI POL ONI. Lln.II.C. XVI. 387 

rn3.ta 
olium fiulm 
fcendit, ad laevam regii t 
111 quo Jp(c Rex eonhdet, Cf>nrra maius alrare 
pO(iUIII1. Aec!.lmamr vi'Cat Regina; canimt 
AmbroJii hymmls; fium ali:) publicae laetitiac 
fig na ; fparguntllr I1l1mmi 111 memoriam iuau. 
gurationis cufi, & ReV;in3 cum inligniblls in 
palatium redir, quam kex eodem modo eonde. 
coratlls praeecdit. In palatio epuluUI) ut iuRc.. 
gis inauguracione, in{łruicur. 



. VIII. 
Habet Regina fuam aulam pro dignit:lte, qU:lln 
ira enumerac Cromerus (*), ut mcmoret, .Ma.. 
gifirum & Magifirmll euriae, C:mccllarium vel 
J
crerarium, thelilUrarium, pincern,3,ł1I five po.. 
cdlarorem, f1rućtorem mel1(ae, dapderum fitb.. 
dapiłerllm, culinae & (bbuli magifiros fingulos t 
mapparium, abaci cullodcl1!], dilpenl:,rorem, & 
ianicores: quibus gynaeceum adaendum. Nu.. 
merum aulieorum leges non d
finium, hinc 
modo maior, In\Jdo minor efi"c poccfi t Contra 
\1olunt Jeges aulicos indigenas, ita tamcn ut 
ilnt eciam nOl1lllllli extcri. Vladislaus ł V. qui 
caelebs elećtus, primu
 in pać-łis promifit, fi u.. 
xorem extcram dllxcru, 111 aula eius non piu.. 
res per
g
i.n0s nec 
iutiu! agcre dcbere, quant 
SenatUl vI/um fucrIr: quo d a loanne Cafimiro 

n fuis paćtis. repcti tu lU f **). Ambo RCj?;es 
lunxerllnr fibl exteras cOl1Iuges, de p'eregrmi
 
:łutem, quoS cirea fe haberem uihIl a Senatu 
decretu1l1 ł fuiffe tamen cirC3 ioannis Cl11imiri, 
Bb a qU3e 


. 


..
		

/Stare_Druki_001_51_209_0001.djvu

			388 IVS PV BLICVM 
quae YJadis13
 IV. vidua, plur
s, . q
3
n aequi
 
animis Polom fcrrem, ex hlfiona dhus reglU 
conOare potei.ł. 
am. ob caur.1.lTI p

 Ioannis.Ca- 
fimiri abdicatlOnem, m exorbttll1ltl1S, Regmac 
exccrac faltem lex foeminae fiJac nationis, & 
ad fola eubiculi miniOeria permictul1tllr ('1'''*): 
idcm Michael cad cbs , Ilomine fuwrac uxoris, 
:fi ex cera fuerit, in pać1is fiJis polliccrur, addi- 
to ab iIlis lex focminis infirnas OpCf3S praefian- 
da; elTe (****). Miffus a Micha<:le Viellna
 
Culmenfis Epifcopus, Audr. O!t:ZOVtllS, Cilcfa
IS 
fororcm in m3rrimonium petitum, .curae habUlr, 
DC fururac Reginae aula otfendercc, .pl:l
ui
qu.c 
ue cum ilIa lIHa matrona, finc ullo dl!!:l1lraus u- 
tulo, cuiusque confuerudine Regina uccrerur, 
tum quaruor virgillcs, totidemquc JCXlIS virilis, 
inter quos coqvus, a
3ci &: f
pcnećl:ilis firućlo- 
res finguli , in PO)OIllLJIU vClllrem". (t). Augu- 
flus I I. in elcćł:ione qu3tuor foemmas, fed no- 
bilioris condirionis (t*); Augufius I I I. Regi- 
nac 3ulicos Polonos, Senatorii & cquelłris ordi- 
nis, pać1:us, firnul tamen exmmeos, pro diglli- 
tatc &: in quantum decerct ( t*łf ). 
("') De Situ &' gen te Pol.lib. n. p. S . 2. S 13. 
("'II') P. C. Vladisla; IV. 6'c loannil Cafimiri S. 
Z {bony małżc:ńft'W'SI. 
(...) Exorbir. J. ł 669. tir. Kralawa. 
("'.."') P. C. Michaelis 
. Z firan)' ruałżcńftwa. 
(t) ZaI.Ep.T.I.p. I6 5. 


.. 


(t"') 


REGNI POLONI. LIB.II.C.XVI. 399 
(t") P. c. Auguni II.
. T:łkZe Navia
nicyfzJ. 
(t*"') P. c. AuguftiJII.
. T:łkieNayiaśnieyfza. 



. IX. 
Primus in Regin:Jc aula efiM:1rcrch:łlcus,quem 
Cromerus 
. pr:lccederui curiac Magiflrum va- 
cat, & quo nomine etiam antiquis tcmporibuS" 
appellabatur. Praecfi is 3U).IC, & ut omnia r
te 
&. ex dignir3te fianc, curam agit. Rcginae, fi lo- 
b prodic in publicum, fcipionem pracfert, fi 
cum Rege, Rcgni &: Litvaniac Marcicha1ci prac- 
cedunt. Solct cfIe Senatorii ordinis, occurrit- 
quc jam VI:łdislai lagellonis tempore AlbertllS 
Ma!fyk, Cafiellanus Lcncicicnfis, curiac Rcgi- 
llae Magifier ('to). Proximo faeculo imer Ma- 
rclchalcos memorantuf Gerh. DCllhof, lo. Le- 
fzczYllills, V/ad. Key, £rl1. Dmbqf, Rap/). Le- 
fzczynius, onmcs Palatini. Hodic. hoc Im
ncre 
fung itur Car. Sed/llicius, Po
lachIac Palatmus, 
quem Petr. Dunin, Radomlcnfis Cafiellanus, 
praeecffir. Proximus a Marcfcha1co en Cancel- 
)arius, qui Rcginae nomine vcrba facir, & lit- 
teras aut ipfc {cribit, nut fcribi curat, ae cius 
figil1u
n fcrvat. Habet Regina fuum ngi!ll![!1, in 
{}Ufl ruor , ut Regis cubiculare, campos dlvdum, 
pro polouiae & Litv:iniae infigni, in medio duo 
kuta minora iunć1:a, alcerum Rcgis, alterum Rc- 
ginac genri1itio dccorarum (**). En Can<:clla- 
rius facri ordinis, Canonicl
s, Abbas, Eplfco- 
pus, & fi non dum Epifcopus. cum fa8us Car
- 
<.:cllarius, 1I1:met quaAdo ad Eplfcopatum evdu- 
B b 3 tur"
		

/Stare_Druki_001_51_210_0001.djvu

			- 
99 Q 


IVS PVRLICVM 


tur, nifi fponte n1lmerc 1110 fe abdicet. Habuit 
tamen Ludovica, loannis Cafimiri coniux Om- 
ccllarium faecuJarem, Vlllllislaum Rey qtJ fimul 
Thef:mrarius curiac regni crar (*'to*, ).' MagiOra 
cLlriae, ue Cromero 
. c. dici[l

 ' praecH gy- 
naec.eo, . a
 
x m;]rronis Senarorus legitur. Rc- 
]iq
1I a
llIcl 
1I1Jt equctłris condirionis, de quiblls 
£
llIa[JIn mhil norandllm, neqllc ilIorum nu- 
merus c
 cerrus, J cd lim t, lIC d ićłum fu pra, mo- 
do pauclOres modo plures, quibus ex Regi
 
thelauro merces & aha praefłantur. 
(*) Dlug. XI. 575. 
(**) Vifirur Reginac figillum anteGe. Perri Schuh. 
zii Commentar. de CanceUariis, 
(U*) Confiir. a. 166 I. tir. EliberacY:l p. 10. 



. X. 
Vr autem Regi publica flmt munia, lic Regi- 
t1ae priv
)ta, quae domi cxerceat. Haec enim 
Re
i iunć1a, ut frrrum regni curis :mimum , lila 
confverudine 	
			

/Stare_Druki_001_51_211_0001.djvu

			392 IVS PVBLICVM 
foemin3s :mlicas fieret 3ttcndere, & fi fieret, ad 
Rcmpublicam deferre iniunv;cbamr (***
). No.n 
famcn opus fuit, leguI11. 311ćl:orirarem Ml
haehs 
ternpore inv,?care, Regma Eleono.ra .regm curas 
mariro permmenre, quae modefha lpfi PoIon
- 
rum animos adeo conciliavit, ue morruo M
- 
chacIe, funu'i Regis coniugem optarcnt. I
r.ł- 
ta hacc vota, Rege non caelibe elećło, qUI m 
padis, eadem quae Michael., pre:> tua uxore 
pollicebuwr (t). Sc:d longe alrus hmc,.ac Eleo- 
Dorae fuie animus , U[ argueremr, ad f
łal
 vo- 
)unrarcm eccleliafiicas ae laeculares dłgnu3tes 
confcrri; cum ip13 publica negoria traćłari, an- 
tcqllmn de iis Ordines aut frJlus Senat
s cdoce,
- 
tur; dU35 in aula eius exteras focmmas donu- 
nari, &. qui a discordes, in dU3S ilIam fiJćłiones 
diflraherc (t* ): alias querimonias, quae in 
commcnrariis iIIorum temp.orum J
f;
ntl1r, fi- 
Jenrio rransmiuo. In Augulh II. paćhs idem quod 
in priorum Regum prohibemr, & praeter C
nccl- 
Jarios ac lupremos Camerarios, Marer.chal
is rem 
hanc curae libi c(fe manclarur, J1UIltIlS enam, fi 
quid in hoc contra lege
 fiat, Regem in comi- 
tiis compellandi faculras permittirur (t.*). po- 
tuit Auguflus I I I. magna 6ducia pro
mtere, S
- 
reniffimam coniugem, neque 
ubhc
 negotl3 
traćłaruram, neqlle fibi partes aliqu8s In canfe- 
rendis dignitatibus vindicaturam effe (t***). 
(*) And. Ołczovii Cenfura c30did.1t. fcepr l PoJ. tir. 
Lotharingus. Zal. Ep. Tli. p. 971 


(."') 


REGNI POLONI.Lm.II.C.XVI. 393 
(**) Orichov. Ann:al. T. n. DlugoO: p. 1577. Vita 
Per. KD1irhac. T.II. Dług. p. 1615. 1616. ł 61 7. 
1020. 
(***) Exorb. :i. [669. tir. KroIowa. 
("'***) P. C. Michae1is
. Warujemy za prz)'fz1ł. 
(t) p. C.loannb III.
. Waruic:myza małionk
. 
(t*) Za', Ep. T.I,par. 2. p. 1092. 1039. 
(t**) P. C. Augufii II.
. Waruierny za Nai4śnicyfzą. 
(t"'**) f. C. Augufii III. 
. Warujemy za NaJAs. 



. X I. 
Non habet Regina peculiares reditus, rcd 
fumrus cx Regis aerario erogamur, practer duo 
llUllUllorum aureorum millia, quae łingulis :m- 
nis doni, nuptialis nomine, ex falisfodinis Cr3- 
COViCllfibus,1 ab carum condućłoribus repraelen- 
tantur. lam Cafimiri M. tempo re, Regina quo t- 
:lnnis ql1inq113gima aureis florc
is ex iisdem 13- 
lisfodinis dOl1abatur (*), qUI donationis nu- 
ptialis tiwIo, a
 cl
o millia creverunr,. h.mcquc 
1ummam confiuutio a. 1593. ex antlqua COll- 
fvctudine rcperit (**). Polfeffiones privaro- 
rum hacreclitarias emcre, aur ex donatiol1e, aut 
jure hypothccae obriuere, leges non permittunr, 
ab aIiis haberi vetatłtes, quam qui nobiles J in- 
rligenae & aequo CLI£? 3liis iure cenfe:mrur, ut 
{upra dićł:um; 
bi hmuI Zyviccenfis terra
, a 
Regina ContłantIa emrae exemplum occurrIt, do 
qUi COllfiitutum, ut vel privBtis velReipublicae, 
Bb S ea
		

/Stare_Druki_001_51_212_0001.djvu

			394 


IVS PVBLICVM 


ea qU3 comp:trara fumma vcnclcrccur (**¥"). Nc- 
que Regi Heee bona rcgia Reginac conferre, ut 
provenribus ex iis [rmuur, quod & ilIa debenc 
cecl
re iis, qu
 nobilibus condirione pares, ut 
fuo loco expohrum. 
13 dc c:lUla, non acquis 
animis larum, ClUU Sigismundus I I I. lU_cmor,uae 
fuac coniugi Confiamiae a. 1625. duos in lJ ru t1ia 
capiraneaws, Srrasbllrgen[em & GolubenLCm, 
conferrer, fuirque Ordinum conlenlu opus, qll
m 
Rexa. 16 3 1 .perfuainRempublicammerira (****) 
obtinebar. Ioannis I I I. coniugi Mariae, 3dvi- 
taliras in bonis regiis, qu.:Ul1 habuerar anrequam 
marirus in regium faf1igium evehererur , lcgc 
firmabarur ( t ). 
(*) LaCe. Stat. f. 80. p. I. Ianufz. Stał. p. 4 1 . 
(**) Conftir. a. 1593. tir. Opraw
. Vol. Coni.itur. 
p.64 1 . 
(..*) Supra L. 11. C. I O. 
. 22. 
(****) Piafec. Chr. p. 382. Hifior. noft. Pru{f. T. V. 
p. q 6. Conftit. I. 163 [. p. 4. tito Staroftwo Brod- 
Dicki
. 


(t) Conftir. a. 1676. p. 24. tir. StilfBft'Rl. 



. X II. 
Rcgc morruo, Regina vidua dotaIirio fuo 
fruimr, quod ad ccrram funlluam rcdaćłum, cx 
;mnuis rcditibus bonorum regiorlll11, in quibus 
iJlpd confiiturull1, praefiarur. Olim ipfi Rcgcs 
dotalitiuU1 affign
bant. Catimirus Ił J. tcrras & 
nrccs 


l 


REGNI POLONł.LIB.II.C.XVI. 395 
arccs ipfe nominavit, quibus iltlld inhaererer, 
ac quinque aureorum millia ex faIisfodinis CnI- 
covienfiblls, in finglllos 3nnos addidir (*). Si- 
gismun.dus I. Hm :!lIdorir:Itc Maloviam Rcginae 
Ronae In doralicium addixit, quod Polonis dis- 
plicuir, ue <':Ulll Rege de doralicio in alias terras 
transfcrendo [aepc, led frllfira, 3gerem (**). 
Doral irium Annae, qua
 coniux Srephani, iu 
comiciis, Ordinum conlenlu decrerum (*¥IIL), 
quod cx iIIo tcmpore perpetuo ufu obrinuir. Mtł- 
morarac Annac, lIC amea eius m3tri, Malovia 
conrigir, hoc addiw, ne in połłcrum unqU<łI11, 
rcgio illa doralitio inferviar. Eidc111 Reginae 
in Litv:1Ilia bona conceffa, quorum annui redi- 
tus undecim mil1ia dllcenri & quinquaginra Bo- 
reni c(fcm. Poił Stephani uxorem, Reginis non 
imegra regio, f Cd capitanearus & tel1Urae per 
Poloniam, Litvaniam & Pruffiam fparfa, in doca- 
Jiciul11 affignabamur, qllod in priore Sigismlln- 
cli I II. lIxore coepjt, & in feqllemibus ferva.. 
tum: fimuI redirus dowlitii nomine, eideIU 
priori Si
isn'undi I I I. c
mi
gi, quinquagint:t mil- 
liulll fłorcnorum confiltuu, parem autem fum- 
mam ratione iIlarac doris Rex fine mora dari 
promi£ir, cum 3nnuis duobus nummorum au- 
reorum in donum n
lprialc millibus (**** ). 
Poiłeriori Sigismundl uxori Confiantiae parcs 
fiłlnmac, & doralirii & ilIatac doris nominc, ex 
bOl1is rcgiis decrer3e, acldiris etiam duobus BU.. 
reorum numnlOrum millibus, ex lalisfodinis Cra.. 
covienfibus ilnguli
 anois pcudcndis (t). V- 
naql10
		

/Stare_Druki_001_51_213_0001.djvu

			39 6 


IV5 PVBLICVM 


traqnc fumma tum dota1itii tum iJI:Jtac dotis cau- 
fa, Ceciliac Ren:1rae priori Vladisl;ti IV.coniugi de- 
creta, Reginis autem (equenribus duplicat3 fuit, 
maneoribus duobus 311re0rum in nuptiale do- 
num millibus : qlJod ex confiirutionibus ea de 
re lcri pds patet (t*). Augufius II I. cum re- 

num liIfciperet, eiusmodi doralidum Reginne 
pathIs , quale Ludovica, Eleonora & Maria ha- 
bucrant (t*at:). l)robavit fiImmas confiitucio a. 
173 6 . &. bona linde aliquando reeipi dcberem, 
ex primis vacantibus deLignari voluit (t**.). 
(*) Dług. XIII. 12 J. Bielf. p. 398. 
(**) Orichav. Annal. T.II. Dług. p. 1486. 
(*"'''') Conftit. 8. 1581. Vol. Cona. p. 382. til, 0- 
pr.iwa Krola'Wcy. 
(****) Conftir. a. 1593. Val. Confiitur. p, 64 1 . tito 
, . 
Oprawa. 
(t) CODftitut. a. 1609. Vat Cenfiirut. p. 893. tir. 
Opr
w
. 
(t.) ConO:.2. 1638. p. 4.3. 1646. p. 8. 
.1670. 
p. I7 ,II. J 678. p. 4. tir. Opraw
. 
(t**) p.e. AUlufti 1II.
.Opra
'
. 
(t***) Con{\it. a. 1736. p. 94. rit. Opra'ł'2. 



. X II r. 
Q!.tia autem bona regia, quae in dota1itiull1 
Rcginis affign3banrnr, vaeua non erant, adde... 
biuur in confiitucionibus de doralirio Jcriptis, 
iiilvis 


l 


REGNI POLONI.LIB.I1. C.XVI. 197 
f
Ivis praefentium po{fc{forum iuribus, idql1c 
etiam ad penfiones & ius c01Jl111ullicativu1Jl, qui- 
bus bona iIIa obligata, exrendcb:.łrur. Cum er.. 
go eonringerc pmcrat, ut bon
1, Rcge morien.. 
te, po1fcfforiblls fi.Iis vacua non elfem folebat 
Regin3c ex tełoniis aut 1
lisfodinis Cra
ovienfi- 
bus affignari, ql10d ex bonis regiis non prae.fia- 
retur ('*). Morwo Vladislao IV. viduae eius 
fumrus ex bo!]j
 occ
nomicjs promi dcbcbant 
(...), & poił Mlchaehs. dC

rrllll1 
 Reginae Ele- 
ono rac , quod ex boms fm doralitii nihil re ci- 
pcrc poterat, cx occonomicis in m1tluIU unum 
fi interregnum tam dill duraret, dl1cenra flore= 
lIorum millia confiirucbantur (***). E3ndem 
fUI:nmam ex bonis o
eon	
			

/Stare_Druki_001_51_214_0001.djvu

			398 


łVS PVBLICVM 


(**) Konfedcr.gcner.a. 1648. 
.Strleg4c dignita- 
lem. 
(***) Konf. gener. II. [67 4.
. Confulendo dignitati 
Reipublic.łc. 
(*"'**) . P. C.loannis III. 
. lako na przefzley konw o. 
kIcy'. 
(t) Confiit.a. 1649. p. 7. rito OpatrZenie fiołu. 



. X I V. 

:mdo bona dor:1
i(ii po(fc!T0ribLls v

u:J,
c1- 
miniłłramur illa RcgInae nomIne :1 noblhbus In- 
digcnis, quibLls po{fcffionc.s tunt, &. quidem , 
quae in rcgl
o fir
, a Pol?l1Is, quac m maf,
o 
ducaru a Lnvanrs, qU:le łI1 Pruffia, a Pruffis ( \. 
Iudicia 
3l11cn Rcgis :mćłorit.uc &: modo quo 10- 
Jem exerccmur; finml qu?rra Ra.vam, &- ex: 
bonis Lirvaniac donarivum 111 rhcf
1Uru
n magni 
ducarus inferrur (*-I(). Nec hoc hlenrlo trans- 
l11inendul11, quod, cun
 doraliriUl.n i!l bc;n is re- 
giis con{łiruaru
,. I
anms III. conmgl CW'I111 ex: 
oeconomicis Dlrłavlcnfis renura affignara fit, ca 
cOlldirione
 Ut poił Reginac morrem ad Rcgis 
men fam redeat (***). PraecefTcrar exemplull1 
in dorałirio Confłanriac, pofł:erioris Sigismun- 
di III. uxoris cui in Lirvania ex oeconomici
 
bona quacdan; cnmt concclTa, quod iuribus oe. 
conomiarull1 nihil derogare debebat (****). 


(*) 
f'*) 


Conftitutiones de dotalirio Antea allcgatae. 
Vid. eaedem de docali[io ,onO:icuuoncs. 


,..., 


... 


REGNI POLONI.LID.If.C.XVI. 399 


(***) Conftit.a. I6 78. t it.Oprhvap.5. 
(****) ConHir.:iI.le32.tir.Op:mzenic. p. S. 



. XV. 
Regina antc Regem moriente, dora1itium Je- 

c rollirur (*). Si fuperfies, fruicur ilIo per 0- 
mnem viram, qU31ndiu Regina Poloniae &: 
inrra re?:ni .JUr Litvaniae fines lll:1net (If.*). Hillc 
Eleonora Michaelis vidutl redi[ibus fuis excidir, 
cum Au{łriam repcreret , & per OlIteras cum Du- 
ee Lorhariny.iac nllptias pQloniae Regina effe de- 
finercr. Maria pon mariri Ioannis I I I. obirum 
Rom3m abiir, Hllvis ramen rediribus iuis, quod 
con{cnfum Rcipublicae rogavcr:1t, & Ut libi iu- . 
ribus lilis frui li
cret (*"'*). Ablcns iam ul tra 
decennium, a. 1710. novum impetrabat eon fen- 
(lun (*If.*"'). Nec Vladislai IV. vidua per alte- 
rum marrimonium doralirillll1 3mifit, qui:! loanni 
Cafimiro (uccelTori Iluptit. Siogl
laris cr
t. condi.. 
tio prioris Sigismllndi lU. llXOrlS dotahrlO adie- 
ćła' ut Regina 1110 {uo tempore fuererur, fi Rex ad 
"it
e fincm regno pracdTet; (t) & ideo crar ad- 
iećł:a, quia SigismundllS II I. fuspicione labora- 

ar, acH Svcclam praclaturus, Poloniam in ali- . 
UlU mmsmittere ve!!ct. . CacterulU Rcginae fo- 
boli aur ejus cogn3rlS, m bona doralirii nullum 
dl ius, ncqlle redicus aliis) quam ipfi Reginae t 
Ilumeramur (t*). 
(*) Confiirut. a. 1607. Vol. Conftitur. p. 837. tir. 
Zniesienie oprawy. Conftirut. II. 1647. p. 4. tir. 
Zgie. 


..Ao...- 


-
		

/Stare_Druki_001_51_215_0001.djvu

			4 00 


IVS PVBLICVM 


Znicśienie reformacyj Connie. 3. 1632. tito Opa- 
trzenie. p. 4. 
(**) Conftitutioncsdc dotalitio jam citatae. 
(***) Z
I. Epifł. T.U. p. 5 I I. 
(***"') Pop:arc. gener. Sand. Konfcd. a. 1710. p.69' 
tito Pozwolenie.- 
(t) Vol. Conft. p. 641. tir. Opr
wa. 
(t") Confiitutiones de dotaluio aliquoties allegQtae. 


. 
. XVI. 
Vidua Reidna potcfi arcem a1iquam in bonis 
fili doralicii legerc, uhi aulam habenc: non e- 
nim cenam Jedem ipli legcs conDiwunr, ni1i 
quod de aula Elconorae decretulU, lIC vel POS- 
uaniae, vc1 Thorunii, vcl Grodnac vel a1ia 
)oco, Cracovia tamen cxcepra, 
g
ret (* ). 
Placuic Rcginac Thorunium, ubi menJes 3JiqllOt 
filbfłici[, donec ex Polonia diJccdcrct. .Mariae, 
quac 10annis III. vidu<ł, praclenriJm, comicio- 
rum convocadonis ecmporc VarJaviac Ordiues 
non fcrcb8nt, quia eius ingcniun: formidabacur 
(..). Haec nullibi lłabilem fibi fcdcm dc1igens, 
t(
nio viduitads anno l>olonia exccffit, ncque 
rediit. 
C') P. C. lo:annis IIJ. in 6ne 
.lako Dl przefz.łey. 
("*) Zal. Ep. T.II.p. lOS- 

. XVII. 
Rcginac mortuac, Cracoviae in aedc S. Stal 
nislai, 


l 


REGNI POLONI. Lm.I1.eX\"I. 401 
nislai, ubi Reges, conduntur. Summs in ex- 
fcql1ias Rex murirus, fi vivir, crogar fin mor- 
euus, cx Rcgil
3C rcdi
ibus 1
lppecliran
lr. 0!131l- 
do Jurem RCgl & Reglllae huml cxfcqlliac fiunt 
Ut. 
1a?C Sigismundo I I I. & cius coniugi, pu
 
bhcI
 lmpenfis peragumur. Rcgin
c Mariae ill 
GaUra, quo Roma co n ccficr.lt, dehmćłae cor- 
pus in Poloniam advedum, cui pofi aliquot :łO- 
nos, una cum loannc I I I. honor cxJcquiarum a. 
J734' publice habirus. Pompa [uncbris infirui- 
tur ex dignit?cc, & d
fundae. corpori, quod 
currn oc1omgo vehuur, mfignia, coro- 
113 , lcevrrum , pOI11lIIU regale 	
			

/Stare_Druki_001_51_216_0001.djvu

			4 0 2 


IVS PVBLICVM 


hona obtbwerunt. Joan1leJ lIT. .{uis i11lpm- 
jis a/uit liberos ac filiam dotavit, filiis ve- 
ro re/iquit, u1lde ex fila tl
!!,llitfJte viverellt. 
Augujlu! 11. 
 Augt:tjlus I I T. qujd .foboli.r 
llo11li1le III l!aBtJ pro11liJerint. f. l l. Cur 
Sigi.f1Jllmdz l I l. liberis 11011 lilii Ordinu11l 
'
I!ftlifil d(p''11itates {5' bona eon/en-j porue- 
rmt. BOlla collata lWtllra1ł1110n mutabnllt, 
(f a 110bilibl/.f indjgenis adminifh-anda eremt. 
Reditl/s ex iis, donee.!iliis extra reg1ll111l ob- 
'Ve1lirem, Y filia lll/here!. Fi/ii propter di- 
gnittltes e1 bona, Regi e1 ReipubliCtJe i1lra- 
hallt, tenebamurque jureilll'andó qua11l tlilI 
in regllo mallerent. f. I l 1. Non iuravit 
J7ladis/alls Sigis11Jundi I I I. naw 11lflximus 
/j/jus , c.,
i redit./
 ex bOl1;S rcgjis, f1 qui 
11l negOtl1s publtczs vel'{fibatur. JUsiul'ml- 
al/1Jl a filiis 10all1Zis III. n01l praeJlilU11l, liret 
legeJ exigere11t. f. I 17. Fi/iis Rrg1l1Jl mil.. 
Jum in reg11tl1Jl illS, poJTUl1t !alnen e[fe regJl; 
candidati, 11eque il/is olim a/ii prae/ati. Ll'X 
contra IOa1mis III'.lObolcm fi:ripta. Re,iiit 
erga regium jil1lguille11l o./feaus in ell'Ćfione " 
AWllljli III. f. v: Michałl e1Jommes III. 
llohłeru1lt, ut fila jOboles c01ll1iticJ1lcm nobili- 
um excederet; tupra qUfl1ll Sigis11l111lcfi l J l. 
liberi erant. Idem de AlIf!;ufli 11. <1 Alł{!U- 
fi; I l l. prole dicmdulJl. Jf. VI. RegU1ii./i- 
lii Ordinu11l C01!{e,!/U pub/ieis negotijJ adhi- 
bf11tur. Exemp/a ill Vladis/ao f1 eiuJ fra- 
lribzJJ. No/ucrzmt Ordi1zcs, ul jiliul 101l1
- 
mI 


REGNI POLONI. LIB.n.C.XVII. 40) 
7iis I J 1. cOllji/iis Reipublicae ade.JTet, qui... 
bus eriam displiwit, c:um paz,ti exercirus 
praęficererur. ,1. VII. F01"1l1Jl rep;iae ]Obo- 
lis in aElir.J1lihus perJimalihuf. Aćliones 'rea- 
les ex hOllis orielltu uhi il1jlituel1dae. Q!!ae 
h01W /ibn.; Rrgis habere pojJillt e1 qualia ha- 
hUl"rillt JOalmis J I T. filii. Horu1ll .boIla a 
quihus admillijlrat,a. ,1. V J J l. Soboles re- 
gia ScrcnifIimae tttulo ftal.ldet. Vtitttr in 
jt
'j/lis i'l/i...r.Plibus Regm C5 Litva1ziae. EiuJ 
jura jirJJlllta. ReguNl, fi ex civiuJJI Ill.lwero 
e/eElj, co'!fimguinci, l'cliquis llohjlibus paru. 



. I. 
R eginam rcćł-e Regia foboles cxcipir t Quae 
ipti natura iungirur. Educatur i1Ia regiis 
fimuibl1s, qlloclolim ob ampliores rcdirus com- 
modc fiebar. Cal1mirus I [J. lex filiorum toti- 
dcmqlle flłi:Jrum pater, filfficic.bat impcnfis, qui- 
hus tam numcrofa profes ..(cnda erat, ut cti.H11 
fililll11 na tu maximUln, in obrincl1do Rohcmiac 
rcgno O
!bllS adil1
arc, tcnium a
verlils Vnga... 
ros copns, & fihas quatuor dotJbus illOrucre 
potuerir. Immim
tis 
ejn 
cgul11 rcditibus, 
Sigismundus I I I. cm filu qumque & una filia, 
educ:łtionis onus acgre fuHinens, adultos Or- 
dinum curae commendavit: quorum confenfu 
3. 1620. Vladislao nmu maximo, terrarum a 
Mofcis receptarum adminiOratio, cum parte re- 
diruum (*), fcqucnti anno duae in Pruffia te- 
n\ltac, Diuk & Meft/antz., collacae ("'*), & 3. 
C 
 a J 626. 


........
		

/Stare_Druki_001_51_217_0001.djvu

			. 


lVs rVBLICVM 


4°4 


1626. reditibus eius annuis, quindccim floreno- 
fum m iII ia , ex bonis rcgiis adicda (***). Erat 
Vladisl:IUS iIIe filius unicus prioris quod ad 
pofłcrioris matrimonii liberos horu
u commo- 

is, tu
l Sigismu
do I I I. regn
nrc, tum poO e- 
JUS obitum 
 Ordlllcs non minus con{ulucrunt. 
Nam Ioanncs Caumirus prilUufll dmłS tcnurQs, &: 
deinde duo alia bona rcgia (u**); IOat1l1cs AI- 
b

tus V.Jr1l1icnfem, polt hun c Cracovien(cm E- 
pdcopanuu (t); Carolus Ferdin:mdus Abba- 
tias & Ploccn[cm Epilcopauun (t*); Alexan- 
der Carolus duas tcnuras; & filia Anna Catha- 
rina Strasburgen{em & Golubcr.fcm Capit:mearus 
(t**) obtinebanr. Ioannes I I r. non faIulU filis 
opibus.prolcm 
llllit, lcd ctiam filiae, practer fil- 
pcllcćblcm & mundutn mulicbrem , qllingcma 
nummorum impcrialium miIlia in dorelU l1umc- 
ravit (tłU), & filiis reliquit, unde virmn pro 
fua dignir:uc agerenr. Augufłus I I. in fuis pa- 
ćłis declaravit, non gravem fore prolem fiwm 
Rcipublicac, Saxonia fiumibus abundc filffici- 
e'!tc (t**
*). Q.uodAugufio III. cum regni can- 
dldamm fe profitercrur, rcpetC'rc placuit <*). 
("') Conftir. a. 1620. tir. Ordynacya p. 8. g. 
("'''') Hiftor.nofi. Pru{f.T. V. p. 155. 
(*"'*) Conftit. a. 1626. p. S. tito Audia prowiz1 i. 
( **"'''' ) C O" 6 . 
onl\1f. a. I 32. p. 2. 3. tir. Opatrzenie 3. 
16 4 I. P.5. tir. Pl"oWizYII. 


(t) 


REGNI POLONI.LIB.II.C.XVII. 405 
(t) Conftir.:II. 1631. p. 4.tir. Wirmia. HiRor. naft: 
Prua:T. V. P.252.Conftir.a. 1633.P. Ig.lit.Kon.. 
fens n:\ Biskupftwo. 
(t*) Connit. a. 16 
 3. p. 20. tir. Konfcns na Opatł. 
wo.a. 1635. p. 6. tir. Konfens na Op:lldwo. ConR. 
a. 1649. p. 7. tito Konfens. ConRit. a. 1 6 4 1 . p. 4. 
tir. Konfens na Biskupftwo. 
et"'''') Conił.a. 1632. p. 2. 3. tir. Opatrzenie. 
(t**") Za!. Epifi. T.1. part. 2. p. 1385. 
(t"''''*''') A ugufi:i II. ,Propofir. P. C. adicftae. 
. Oba. 
wi.1c fi
. 
(*) AuguiH III. Propofit. P. C. adiełł. 
. A gdy 
cenie. 



. I J. 
E3 vero ex cauf.11mcmor:1t3e Sigismundi II'. 
proli, rcgia bona, Abbatiac & EpifCoP3tuS,Or- 
dinum con{cn[u confcrri dcbcbant, quod pet' 
fl:łtales conditioncm nobilium excedebat, & lc- 
ges exigunt, ut Rex illis f	
			

/Stare_Druki_001_51_218_0001.djvu

			I 


4°6 


łVS PVBLICVM 


autcm nub
ret C'**), PrOpter eadem bOM, 
Ioallllem Cafimirum & AJexandrum Carolum a. 
1633. Regi &: rcgno ill
 I ,. F. . ( " , 
oeen.em .pl COPUI11, Jacramcntum SenatOri.. 
UlU dixiffc, e. XI. 
. 9. doccr. 
C') C. XI. 
. 9. 
(**) Confiir. a. 163 z. tito Opatrzenie. p. 3. 
(***) ConfHr. a. 1632. I. c. 
(****) C. XI. 
. 9. 
(t) p. C. Vladislai IV,
. Naiaśnieyfzych krolewi. 
cow. 
(t*) Conn. a. 1633. p. [4. tito luramenr. 



. II I. 
.Ex modo dićlis pater, a fiJiis Re
Uln adulris 
fi In re
no de
ere? b
nis rcp;iis frui CJc pllblici
 
!l1ll.nenbus praeficl vclmr, Reb' & R
jpubJicae 
lUS1Urandum lJrad1andum : quod tamen a Via.. 
. dislao 



- 


REGNł POLONI.LIB.II.C.XVII. 407 
disJao, Sigismundi I I I. filio nam maxinlO, fa.. 
ć1:um efTe non Ic
ill1us, liece bona regia obd- 
nuerir,ac in Reipublieac negoriis verf.1ms fir. lo.. 
annes I I I. rres filios relinquebac, qui in parris 
bQ(

 haeredicaria,. 
 ea quae pignoris iure, ex: 
reglIs &: oeCOn01U1CJS renuerat, lilecedebant. Ab 
his exaćłum, ut vel in cOll1itiis pofi Augufii II. 
i!13ugurarioncm, vel in proximis, quae hace 
lequcrcmur, Regi & Reipublicae iurarenr (.. ). 
Sed Ilon pracfiitum iusiurandUIll, & cum inrcr.. 
ea alrcr fiJiorum regiorum Alexander Romae 
morcrerur, Qui fuperfiites, Iacobus & Conlłan- 
tinus, in Vm:lizvien/i TraEfatu a. 1716. moneban- 
tur, ut priori Jegi fatisfaccrcnt (If.*). Deceffit 
Confiantin
s intra regnum, facramcnro non di- 
ćło, &.3 101<;> 
upcrfijrc beobo paćła conventa 
Auguth III. IUsmrandum pofl:ulabant (***) qui 
parirer fine a. 1737- lolkieviae n011 iuratu; de- 
cetIit. 
("') P. c. Augufti II.
. Rca{fDmuj-iCpal
ła. 
(**) Ccmft. a. 17 I 7. p. 37- 
(***) P. C. AugulU III. 
. Rca(fumui'lc p.da con- 
venta. 


li 



. J v. 
OHm filii parentibus in r
gnum filcccdebant 
(" ), quod ius clcfiir,. ex quo libera Regum 
dećł:io inHituta; ut etlaIU Reges in paćł:is pro- 
1l1ittam , liaam d01l1um neque fucceffionem, 
C c 4 neque
		

/Stare_Druki_001_51_219_0001.djvu

			4°8 


łVS PVBLICVM 


neque ius 
li9uod in reg11lUU, qu
 aliis prac- 
fcratur, llbl vindicnturanI (** ). Poffu(lt ta- 
men Regum filii, lit :lIii candidati le Ordini.. 
bus commcnda
e quo ,c
iganmr. Po'O Sigislllun- 
dum I l 1. VhJdlsl
us lIIms Rex creabatur, prae- 
ter qucll1 ncmo le candidi1tUm pro[e{fus. Hoc 
orbo defunćlo, duo cius fratres candidati e- 
rant, &- iuniorc fpomc cedeme, maior eli- 
gebatur. Sola invidia, qua I0311nis III. do- 
Jl
US l
borabar, faćłum, ut eo mormo, in- 
dJgcl1ls ad rcgn!-lm adirus praecludercmr ("'**), 
Quod non obfUJt, q UO minus lacobus Re(Tis 
£. 1 " , b 
I.J IUS naw maximus , imcI' candidaros cffet & 
in cum luffragia con[c-rrcmur. Lex criam' pot1 
Ioa
ncm_ I I l. !iłb vo
a
ulo indigenarum.' contra 
rcgmm kl1lgumcm. lcnpt3, ad unum Illud in- 
terregnum perrincbar, ncque lequentium Rc- 
gulU liliis ofTIccrc porcrat, ut reć1e ad priscu111 
morem in elcc1ione Auguf1i III. rcdircnc Ol'.. 
dines, Auguf1i II. FILI V M candidacis reli- 
quis prac[crcmes. 
(*) Vid.lib.ll. c. 2.
. 3. 
e*) P. C. Michaclis & Augufii lU. Rea{fumuj
c 
wfżyLtkie prawa Ioannis UJ. & Augufti 1I.
. I. 
Rady. 
(***) Sur. c. 4.
. 24. 25. 



. V. 
<;aererul11 Rcgum libcri, in Polonia pro pri.. 
YłłW; habclltur, &: IiCCt in ipfis maict1as purris 
cola.. 


REGNI POLONI.LIB.II.C.XVII. 409 
cola tur , nuJla ramcn iBis indc accedit aućłori- 
tas. Michael & loar1lles I I I. lcrvarunr proli fu- 
ae nobilium condirioncrn, ut iuribus par exifii- 
marcrur (*). Nam quod ambo nari nobiles, & 
elcćłionc rcgium fafiigium afcenclcr3nr, liberi 
:Jd parrum condirioncm, quam narura habuerant, 
redire debcbanr. Contra Sigismundus I l I. qui 
regio lauguinc orrus & Svcciac haercdirarius 
Princcps erat, cum Poloniac Rex cłigcrcmr, 
maius qu
m cqlleiłre dccus illlilos filios deriva- 
bar ut his nece{fc cifct, fe dcmitrerc ad nobili.. 
um 'acqualitatcm, cum bODa &: digniratcs obti.. 
nere vcllcnt. Augufius I
: & AUgl
fłus I I I. ip
 
S..1xolliae Duces & impern Romal11 Gcrmal11Cl 
Ełcćłorcs, tłc parre Duce & E1cć1orc nad, non 
3d Michaclis & IOalmis II I. excmplum, pralem 
fimm nobiIibus acquaruut, cum I l) S I Ortu mul.. 
tum cmincrcnr. 
(*) P. C. Michaelis 
. Realfumui.1C wfzyfikic prawa. 
P.C.loannili JIJ.
.I. Rady. 


, 



. V r. 
Q!.lOd ad pU,bli
a ne
otia, illis Reg.um fiI
i 
Ordillum conieniu adlubenrur. Vladlsl30 SI.. 
gismulldi I I I. filio nam maximo adolefcente, 
nobiliratis numii 
. 161 I. ei
s pr
eicłltiam in co- 
Iuiriis flag;irarul1t, ut Relp'lłbh

c 3{fv
fcer;r: 
qui in fella ad lacvam regu folu 3(fcdlt ( ). 
Eidcm 3.1616. & 1632. bcllum l\1ofcicum, Or- 
dinUIl1 dccretD mandarum) falv:! tamcn Ducum, 
ł}U:ł praclimt cxcrcitui, potclła[c: quac cond}.. 
C c S tłO
		

/Stare_Druki_001_51_220_0001.djvu

			, 


4 10 


IVS PVBLICV
{ 


tio 3. 1632. verbis adiiciebatur C'
..); &: 3ntea 
a. 1617. quo Vladislaus in Morcoviam movcb:tr, 
copiis fupremus Dux Lirvani excrcims impo- 
l1eb:uur, Bdditis Senatorii &: cquellris ordinis, 
quorum confilio rcgius Princcps uterctllr (*h). 
łmcrfuit idem expcdirioni Chotimenfi advcrfils 
Turcos, tum bello in Pruffia contra Svecos, in- 
tegra tamen Ducum, qua polIem, aućłorirare. 
Vladislai frarres, loannes Alberrus &: Carolus Fer- 
dinandus, in numcrum Senatorum , Ordinibus 
pcrmirrcnribus, coopcati, ut c. XI. 
. 9. dićłum. 
hffedir a. 1687. in Senarus confilio Ioanni III. 
ad laeval11 fiIius Iacobus, quod aegre larum a Se- 
natoribus, &: cum idem fieri in lequentibus co- 
rnitiis deberet, ut Ordines confentirel1t, effici 
Ilon pomir ( ."'.*) ; neque lacobus unqual11 
pofiei1 publicis conli.Jlrationibus adfuit. Eius- 
dem lacobi dućłu, memor
to anno pars exerci- 
tus Camenecum tenravir, quod non tantum Du- 
ces maJe habuit, led ctiam publko fcripto con- 
tra jura faćhun, quia in[ciis Qrdinibus faćłum, 
declarabaruf (t). 
(*) Hiftor. Doft, Pruff. T. V,p. 54. 
(**) Conft.a.1616.p.2.tit.OMQskwie. A. 1632. 
p. I. rit. O Moskwie. 
(***) Piafec. Chron. p. 300. 
(..**) Zal. EpiR. T. I. pan. 2. p. 10 42. 1058. 
IOS9. 
(t) Zal.l.c.p. 10 38. lOgI. 



. VII. 


REGNI POLONI.LIB:n.C.XVII. 411 

. V II. 
Hoc roboli regiae praecipuul11, quod in aćłi- 
onibus perjimttHbl/s, ad Rqds &: Senarorum in 
comiriis cognirioncm pcrrine:tr (*): in quo iu
 
, re paćta Auguf1i II. prolem Ioannis I II. confir- 
matU (**), &: in TraEl. Vm:fav. Rex &: Ordincs 
iniuriam vindicaruros promirrutU, fi quis CalU 
ad forum minus competclH; cvocaverit (*U). 

()d aurem ad aćł:ioncs realu ex bonis prove- 
1I1enrc
, ad iudicia pertincnr, quibus bona lilb- 
filllt: Idem de iis diccndum, qui Principum rc- 
giorum nominc bona adminilłraur (****). Hacc 
bona non po{funr e(fc alia, nili rcgi;:1 Ordinum 
con[enLit Regis libfris collma, trrJ'ejlria enim, 
quae &: hacrcdiraria, Rex Lilae roboli comparare 
I1
quir, ut lupra demonfiram111 cH (t). Q.lOd 
enim ad fiIios Ioannis I I I. qui bu s bona haercdi- 
taria erant, ca parer habucra[, ar.HC regi:
m di- 
gnitarcm, qui ea Ordinum contenfil rcrmens, 
pofi moncm ad filios transmirrcbar. His acce[- 
lerullt regia &: oeconomiea, a Ioannc I I l. dum 
rcgnarct, permirtcmibus Ordinibus , pi
noris 
tilUla comparati'ł, quac codem iurc a filiis poffi- 
dcballtur : quorum bonorum , rum h:lcrcdi- 
tariorum tum reliquorum, procurarores, ut e(fent 
nobiles, indigenae &: poffcffionibus gaudenres) 
Ordines curae habcbant (t"'). , 
(*) p.
. Vladi
lai IV .
.NaiasnievflychKrol
wicow. 
(**) P, C. Augufti II. 
. A gdyby iaka fprawa. 
l ***) Conft. a. 17 [ 7, p. 37. in Tratt. Valf. anie. 6. 
(""..)
		

/Stare_Druki_001_51_221_0001.djvu

			,... 


412 IVS PVBLICVM REGNI &c. 
(****) ConLHt. a. 16p. tit. Opatrzenie p. 3. P. C. 
Augufii II.
. h \V dobracb. 
(t) Lib.lI. c. I O. 
. 22. 
(t.) p. C. I\ugufti I1.
. A w dobrach. 



. VIII. . 
Tantum de robolc regia, quam le
es Se,.
ms- 
jimae vocabulo colunt, & cui 
oloI1lae & Lltva- 
niae infignibus in figillis fi1i
 uu c?nceffum. lura 
eius in pać.łis conventis 
 M!c
aeh
 tcmpore fir- 
mantur, ut tamcn & R.elPubhcae Lalva m

n
ant 
e). Michael & lo:mnes II I. cx n
mcro. ClVlliln 
RcO'cs dccH de fuis confangvincls addldcrunr, 
ut 
cquo CU
l reIiquis llobilibus iure ccn{eri d
- 
ł>cant (*"'). 
(*) p. C. Michaelis & Ioa
nil IU.
. 
rewnych 
wfzyfi:kich. Augufii II. 
. LID
a de lumbls. i\ ugu- 
ni III.
. Rea[umui:
c wfzyftlue. 
C'*) P. C. Michaelis & loannis III. 
. c. 



 


.. 
INDEX 


l 


* 
 * 
 * 4 1 3 
INDEX A V CTOR Vl\I. 


A NONTM I Archidiaconi Gnesnen(js brevior 
Lhronica Cracoviae. T. II. Scriptor. Sile(ia- 
corum S0111wersvergii. p. 78. 
BohusJ. B A L B I N J Mifccllanea rcgni Boherniac, 
Decades II. Prago 1679. r. f. 
Caer. R A R o N I I Annales c:cclc:fiafiici T. XU. 
Antv. 16[0. f. 
Marc. BIELSKIEGO KronikJ Polska (Bielfcii 
Chron. Polonum ) \V Krak. 1597. f. 
Nk. CHW ALKO\VSJU Ius publicum regni Po. 
10niaC'. Regiom. 1684. 4. 
Dav. c H T T R A E l Saxonia. Lipr. 1599. f. 
CONSTJTVTIONES (ingulae [eorfum editae. 
c o N S 'f I T V T t o N V M vołumcn. . 
	
			

/Stare_Druki_001_51_222_0001.djvu

			4 1 4 


INDEX AVCTORVM. 


lo. D L V G O S S I HiCłoriac PoJonicae libri Xllf. 
Turni II. Upr. q II. 1712. f. 
I; A C T V M, ins &: 
arU$ praerens ncgotii Neapa.. 
Jitano- PolaniC!. Varf. I7 40. f. 
I)ie cturopaifd)e F A M A (Fama Europaca) 1702. 
r. 8. 
';Die neue (furop. F A M A (Nova Fama Europaca.) 
1735. r. 8. 
Andr. Max. F R E D R O Gcfia populi Polani fub 
Hcnricu VaJclio. Dam. 1652.4. 
Ant. Mar. G R A T I.Ą N I Vira ConhDcodoni. Paris. 
166 9. 4. 


Chri£1:opb. II A R T X N o C H de Republica Polani. 
ca. Lipr. [698. 8. 
Reinh. H E I D E N S T E [N Rerum PoJonicarum ab 
cxcclfu Sigismundi Augu(H Jib. XH. franc. 
1672. f. 
6a(. 
e""i"g H

lmbifd)e (£
\ronica ( Hcnningii 
Chrunicon llvoolae) !CIP5' [ '>94. f. 
lo. H E R B v R T t Statura regni Polomar. Samarc. 
1597. f. 
la. I A N v S za w s K I E G O Statuta (lanurzavii na. 
tuta) w Krak. 1600. f. 
I V If. A municipalia tcrrarum Pruffiar. 4. 
A Ib. W iiuk K O I A L O W I C Z H ifioria Litvana pars 
pr. Dant. 1650. poltcr. Antv. 1669.4. 


KON- 


INDEX AVCTORVM. 


4 1 5 


K o N F E D E R A C T A genł!talna pod S
ndomier. 
zem 17°4. (Foedus generale ad Sandami- 
riam. ) 


Mac. Marc. ŁADOWSKlEGO Inw
ntarz Kan- 
Uytucyy Koronnych (ladovii Jodex con- 
fiitUtionum r(goi) w lipsku 1733. f. 
1. A M B E R TV s Schafnaburgcoli5 T. 1. Scriptor. 
rer. German. pifiorii p. 301. 
lo. L A S C O N I S Statu[a rcgni Poloniae Crac. 
1506. f. 
L E G E s, n
[uta, confiitutioncs, privile
iJrc
ni 
Polomae. Varf. typ. Patrum piarum (chola- 
rum T. VI. 1732. r. f. 
Gotf. L E N G N I C Ił Qjefd)id}tc "er !attbc 9)r('u
rn (Hi. 
(toria PrulIiac) T. VII. ';t)an5iq 17:;;2. r. f. 
liIVSD. Paćła convcnra i\u
ufii 111. commcma. 
rio iIIulłrata. Upr. 1736. f. 
E I V SD. HiIŁor;a Polana. Lipf. 1740.8. 
:El V S D. N
rma regiminis PrullicI. Gcd. t 722. 4. 
I D. De umol1ls PoJoniac & PrutT. indole. Gcd. 
1727. 4. 
E I V S D. 
J.Mni
i}e 
ib(iot
ec (Bibliotheca Polana) 
T. II. q 18.8. 
Stan. L V B I E N SX I Opera poflhuma Antv. 1641. f. 
lo. Per. L V D E V I G I I ReJlquiac mam
rcrip[Orum 
omnis acvi diplomatum T. XII. franc. 1720. 
r. 8. 
lo. Chr. L V N I G ed)aup(a
 
es 
uropaif
cn j)of.unb 
	
			

/Stare_Druki_001_51_223_0001.djvu

			4 16 INDEX A VCTOR VM. 
lo. Chr. L VNIG publieorum negotiorum ryIloge. 
Franc. [694. 4' 
E IV S D. publicorUlI1 negotiorum fyllogcs comi- 
nuatio. franc. 17 02 . 4. 
El V S D. LiHc:rae Procerum Europae. T. HI. Lipr. 
1 7 1 2. 8. 


Mart. M I C II O V II Chronie! Polonorum. T. Ił. 
Corporis hiUoriae Polonicae Pifioriani. p. 7. 
Ant. Aloys. M I S Z T o Ł T Hifioria domu5 Sapic. 
hanae. Vilnae ł 724. 4. 


Sal. N E V G E fi A V F R I Hifioria rerum Polonica.. 
rum Hanov. 1618. 4. 
Karp. N I E S I E CK 1 E G o Korona Polska ( Carp. 
NicCiecii Corona ['olona ) T. H. Leopoli 
1728. f. 
. 


And. o L C Z o V I l Cenfura candidatorum rceptri 
Polani. [669. 4. 
Stan. o R I C H o V II Aonalcs. T. 11. DlugofTi p. 
I 
33. 
Georg. OSSOLINII Orationes. Dant. 16 48.4. 
lo. Augurt. ]'I A S T o R II Laurus aćłorum pub lico... 
rum. Franc. 1 6 58. 4. 
Ioach. p A S T o R I I Hift:oria Palona plenior. Danr. 
1685. 8. 
Pauli PI A S E C II Chronica Amrt. f. 

o. P I S T o R I I Seriprorrs rerum Gcrmanicarum 
ex edir. Struvii T. III. Ratisb. 17 2 6. f. 
lo. 


L.. 


.INDEX A VGTOR VM. 4 1 7 
lo. PI STOR U Polonicae hifioriac corpus. T. III. 
Bar. 1582. f. 
Jac. p R I L V S II Statuta rcgoi Poloniar. Crar. 
1553. f. 
p R I V l L E G I A ber 6tanbe. bc
 j)er50gtum5 
reu
en 
(Privilegia Ordmum PrulIiac). 5Srauns&. 
I 6 [6. f. 
Sam. PVFENDORF de rebus Friderici WilheJ(I1i. 
T. II. Beroł. 1695. f. 


Odor.;RA TN A L D I Annalcs Baronii continuui 
T. VIII. Col. 169[. f. 
Mart. R v AR: Epirtolae. Cent. J. Amft. 1677. 
Cem.lI. Aroft. 16S I. 8. 


lo. Frid. s A.I' I II A de origine, antiquitate, excel.. 
lentia ordinis aquilae albae. Varf. 17 30.4. 
lo. lac. s c H M A V S Cor pus juriJ gcntium ac ad cm. 
T. II. Lipr. 1730. 8. 
Frid. Wilh. de s o M M E R S B E R G Scriprores rerum 
Silefiacarum. T. III. upr. 1729. (. f. 
lo. Demer. SVLICOVII Commcnr. rerum Po'. a 
morte Sigistnundi Augufii. Dam. 1647.4. 
W. T H E T L s M
l11oires pour (ervir a I'fufioire 
de Charles XII. (Commentarii ad hifioriam 
Caroli XII.) a Lcyde 17
2. 8. 
8ern. v A P o V II fra
mcntum CrQmero in edit. 
Co}onicc(i a. I S86. adieaum. 


Dd 


WIP.
		

/Stare_Druki_001_51_224_0001.djvu

			4 1 8 INDEX AVCTORVM 
WIPPONI
 vita ConradiSalici T. III.Scriptor. 
rer. Gecro. Pijforji p. 459. . 
Andr. Chryf. Z A Ł V S K I E pifłoJa
 hiIlorico.fa.. 
miliares T. III. Brunsb. 17 0 9, f. J 
Ca(im. z A W}. UZ K I HHŁoria arcana I ó99. 4. 


INDEX RERVl\f. 
A. 


I ł 


) 
A bbates. Regis alim auL'łoriras in eleaione Ab- 
batom 30 I. hon aJii cligendi t nifi qui a Re- 
ge oominati. ;0 [. controvedia uerum 3 Re- 
ge Dominandi. an a monachis eligendj. 101. 
lis a Papa iudicanda.' 3 0 I. eompofirio tema- 
tur. 302. im norninatiollis regiae a(feritur. 
102. le
atio eius (aUra ROł11am defiinata & 
omiłT". 30
. compofitionis nova fpel. 303. a 
Rege non nominati red elećłi & a Papa eon- 
firmati admittuntor. 303. de lite transigitur. 
3 0 3. duodecim J\bbates a Regc nominandi. 
3 0 3. reliqui a mónachis eligendi. 303. eon- 
v'entio a Re
e rata habetur. 3 0 3. 
Abbatcs fint nobiles. 304. 305. iodigenae. 
05. ha.. 
beant iun:am acratem & merita. 305. 
Abbatum Olivenfis & Pdplinenfis elećłio a{ferta. 
304. confirmatur. 304. 
J\bbat
s commendatarii. 301. 3 0 3. 
AbbatUm c03diurores habeanr iurł3m aetatel11. 
305. annis rninore$ con£łitutj. 305. 3 06 . 
J\bba" 



 


INDEX RERVl\f. 419 
.Abbatia
.pertinent ad ius patronatus regium. 301. 
de 
IS controverfia compofir:a. I I. 12.303. 
Academlae a Regc in£łitutąe. 354. de (umtibu5 in 
eas Ordincs confulendi. 354. 
Aćła cafircn{ja & terrcflria, patent interregni 
tempore. 71. 
.Advitalitas in bonis regiil qualiS'. 322. ubi locum 
non habeat. 32 3. numerus bonorum iure ad- 
I vitalitatis. 323. 324. 
Advoc.atiae quae. 3 [6. unde ortal". 3 [6. aliae ca- 
puaneaubus adiedae, aliae civitatibus do. 
natae, aliae feorfum conferuntur. 3 17, quae 
fuperrum conferventur. '317.. Joci capitaneis 
nc: conferantur. 317. ante allos miJitia bene 
mericis obvenia
t: 319. 320. quaedam excipi- 
unrur. po. noblhbus conferendae. 320. ali- 
quot earum Regis domefl:icil rerv3tae. 320. 
Albertus Brandenburgc:nfis Marchio, primus ia 
PruITia DUK. 35. 
J\lexaDdr
 Regis coni
x., quod graecae reJigionis, 
corona non rcdlmu3. 192. 
AJexandri Regis fiatutum de non alienandis bo- 
nis regiis. 24;. ftatuti huius ex(c(utio com- 
mendatur. 246. 
Ami{fa recuperanda. 186. 201. amHTa quat". 363. 
quis rccuperare primus prornir
ri.r. 363.quae 
rccupcranda. 364. quando pro tłhcite amiffis 
habc3ntur. 364. iUI in ami{fa quando revivi.. 
fcar:. 364. 365. re
uperandi occa(io. 3 6 5. 
'ł.U0I110
O r
euperarl po(fint. 366. opus to- 
tIUl RClpubhcae confenru. 366. quae ia recu- 
pcragdis amiffii Regis panes. 3 66 . 
D d 
 Anna
		

/Stare_Druki_001_51_225_0001.djvu

			4 20 


IND EX RER V I\-f. 


Anna Sigismundi I. filia Regina ełi
itur. 1 I 5. re. 
nuntiarur 147. ante oup(ias cum Stephano 
caro na redimita. [93. 378. cius do[ali[ium. 
395. 
.AqUll ae alb
e 
rd.o, quancło & a q
o infiitutu
. 
223. CIUS mh
n
. 223. 224. qUI ordinis ca- 
pur. 2
4. quomaJo creentur equite
. 224- 
qui creari poHint. 2:;4. c[iam eccldiafiici. 
224. quomodo hi mligne 
e(łcnr. 224. ordo 
iUt in Polonia uniem. 225. 
Archif'pifCODUS Gnesnenfis. vid. Gnemenjis Ar- 
cbiepiji'opus. 
Archiepllc<>pU5 Leopolicnfis. vid. L.eopolienfis Ar- 
cbiepf/c()pus. 
A nic: uli Henriciani 163. diplomatc confirmati. 
1 6 3. 
Augu.ft us H. aJiis candida[i
 praelatuł. 117. non 
priu! in iprum ruffragla colla[a, qUam Ro- 
manocatholicum c(fe confiaret. I 19. cius in 
religiom
 confiantia. 119. a Cuiavienfi Epi- 
fcopo ł
ex declaratuf. 149. ab codem inau- 
guratus. 185. coniux ob rcligionis divcdita- 
tern diadcmatc non redimi[2. 19 2 . neque ił- 
]a unquam in Poloniam vcnir. 38 2 . cancc))a- 
ria Saxonica ad (ola negoria Saxonica ei per- 
mHfa. 219. inftituit orcłinem aquilae albae. 
223. "COlt ei tmta ad Varfaviam ruburbana 
haercdi relinquere. 265. eius aućłoritas a 
Prim3tC temerara. 332. 33 5. 339. facultas 
conceffa certum tempus in SaXOOld degcnd;. 
35
. nonnulli rcgno cum exuere fruHra co'" 
naci. 62. 36 r. horum nefas a Rcpublica da- 
moa'" 


l 


JND[X RERVM 


4 21 


mna[L]lT'. 
62. fotdus pro co S3ndolnirienr
. 

"' 62. iulta de eaura livoniam recuperare vo. 
IUlr. 365. non argu
ndus C]uod ideo Svecis 
bellUll1 IOmlerir. 366. y 
Augufł:us 111. ad Kamienam Rex elećłU!. 9'2.quid 
rius elećłionem adiuverir. Iq. ab hplfcopo 
Posnani
n{i Rex renuntiatu$. [49. a Craeo. 
vicnli inaugurarus. 185. eius caocellaria Sa- 
)Conka. 220. in(htuit in Saxonia e<1uefirem 
ordincm S. Henrici. zz6. ip(j per inrervalla 
in Saxonia abtCfe )jen. 3 q. Neapolitanae 
rumma
 eius curae commcndantu r . 374. pa. 
ćłus Reginae dorali[ium. 396. in elećłtone 
reliquis candidatis ad veccrem morem reat 
praelatus. 40S. 
Auta Regis ubi. 2 I 6.. . 
Aulici Re
is qui. 2 17. numerU5 rorum incertuI. 
217. R
gis arbluio crcamur. 217. ne lint ex- 
teri. 217. :318. lalariul11. :2 18. certus extero- 
ru
 numcru
. z [8. {im nobil es. z I 8. qu.i in- 
fenora muma curant, potrum & plebeli & 
cxtranei elTe. 2 I 8. prace(\: illis Marefchalcu,. 
2 I 8. po{funt cxteri adhiberi ad negotia pro- 
i viociarum cxtcrarum. 2 19. 
Auta Reginae. 387. aulicorum numerus incerrus, 
. 387. (im indigenac. 387. po{fum e{fe intcr 
eos exteri a1iquor. 387. numerus exterorum 
iufl:o maior. 388. lint (ex foeminae exterac. 
j88. numerus cxterorum pro Reginae di. 
gnitatt. 388. in aula Reginae rtiam Senata- 
rii ordinis. 383. 389. aulicorum ralarium. 


"'>9°. 


Au- 


D d 3 


ł 


ł
		

/Stare_Druki_001_51_226_0001.djvu

			4 22 


INDEX Ił.ER VM. 


.Aulic
s 
quitatus a St
.phano inftitutm. 2'0. 
Aufirsaca domm. Amiquum cum illa foedus re.. 
peti
UtT1. [Z,. repetitio nondum publice rata 
habua. 13. IIlter cam & Galliae Regem in 
eligencło Rege 1?0Joniae aemulatio. 139. ex 
G?3 bel1u
 onum. ] 39. quot Reginas 1'010- 
mac. dederlr. 383. RegInarum ex hac domo 
mcm3. 383.390. 39 1 . 


B. 


, 
8
rva.ldenfiJ ag
r oppignera[os. 258. 
BlComU!! (Ern. lo.) fit CurJandiae Oux. 42. feu. 

um 

r Jeg
t
m a Rege recipit. 42. Ruffici 
Jmperll admlOlO:rator. 42. triO:is fonunae e- 
ius converfio. 42. A 
Bohemiac Rex tiruJ? Rcgis Pol?niae :defifiit. 4
 
BoIeslaus J. num prrmU5 PolcOIae Rex. 54. 55. 
Eoleslaus II. quomudo regiam dignitarern conre- 
cutUS, 
_quomodo in iIlo defierir. S4, 55. 
Bona haercdłtaria a Rege acquiri nequeunr. 26 4. 
26,. . 
Bona menfae regiae. vid. Oaono11liae. 
Bona rcgia cur ira dicanrur. 312. diverra 3 bonis 
regi.3c. menfae. 313. corum in regno & Ut- 
van..a mdex:.3 T 3,. quot eorurn gcncra. 273. 
rednus , cx . IIi ollm ad Regom pertincbanr. 
3 J 2: pnvatls loeata, & proviCores iis. prac- 
fećll. 3 I 2. 3 [3. hodic nulli ex iis frućłus Re.. 
g! obvel
iunr.. 3 I 3- ali
na[a- z4). terrae prin.. 
clpal
, In qUlbw capltaneatu5 nc oppignr- 
rCDtur. 24S. nHi in ufum Reipublicae, De ali" 
cncntur · 


l 


INDEX R RVM. 
. 


4 2 3 


en
ntul\ 245. Rex fibi i1la rervare nequir. 
2 6 4- ne VJcua maneanr. :274. quo temporis 
inu:rvallo confer
nda. :275. nuntiis in comi.. 
tiis Regem monere lieet, ut conferar. 1.75. 
Domina corum, quibus collaca, rccitantur. 
275. Rex extra regnUl11 abCens, bona non 
conferr. 277. qui bona regia obtincre pos. 
linr. 277. 278. non terrigtnis collatiJ. 280. 
irnFuraturi nobilium condltioncm ne exce. 
dam. 28G. fecus fe ad nobilium conditionem 
demittant.2 86.2 87. candidati {jnt bcoe meriti. 
288,: bona n
 prerio comparemur. 288. non 
FoBunt confcrri, nifi quae vere Vołcua. 29 I. 
cadem duobus non confcrenda. 2gi. inter.. 
regni tempore conferri nequeu m . 3 I I: per 
vices togatis & militaribus conferantur. 319. 
cenis \rnenfibus rniIitibus bene meritis u.. 
dam. 3 [9. non uni mulu confcrenda. 3 20 . 
in ea uxor & libtri Rcgis confcnfu fuccedcre 
queunr. 322. & maritu5 uxori. 322. in quae. 
dam uxores fucccdere non pofrunr. 323. non 
tantum fi Iii s . red ctiam filiabus obvenire 
que
nr. 
24. quando in conferendis bonis 
Ordmum conren(u opus. 325. per deIiaa, Ja. 
to in rcos decreto, amittuntur. 325. 3 
6. re.. 
fiituenda quibus [ine decrcto adcmt3. 326. 
Regis confenfu in alias transferre licer. 327. 
Bona Sforzia a Sigismundo J. in matrimomum 
dućb. 
79. culpatur. 391. Marovia ei ih do.. 
ralitium coofiituta. 395. vidua in Italia mor.. 
tua. 369. ab :ea r-;eapolitanae (ummae. 3 6 9. 
Brandenburgici Marchiones in Francocia obti- 
Dd 4 ncnt
		

/Stare_Druki_001_51_227_0001.djvu

			4 2 4 


IND EX RER VM. 


ntnt Pruffiae partem. 35. ]6. pan: hos Bran- 
d
nburgici EJećłoru. 37. ąui Pru01ae Reges. 
31. paćła cum EJcćłore Brand. Velavienlia 
& Brombergen6a. 15. convenrio VJrravicn- 
fis. 15. Brandenburgici Elećłoris 6lius Polo- 
n
ae regnum ambir. 119. difficul£3s ex reli- 
glOnt". 1[9. Eledoris legatus Rempubr. Po- 
lonam SerenifIimae tiwlo appeJlar. 132. vid. 
Pru./liae Dux. 
Brertef1fis oeconomia donarionlLJUs imminut3. 
z58. 259. 
Bromber
enfis advocatia a reditibus commenda- 
tuf. 316. 
But
via & Leoburgum Pruffiae partes. 38. Ouci.. 
bus Pomeraniae lege beneficiaria permit.. 
tumur. 38. redeum ad priorcm conditio- 
nem. 38. Elećłori Brandenburgico in feu- 
dum tradumur. 38. 39. hOfum traćłuum iu- 
ra firmanrur. 202. 


c. 


Caefar quo timlo Rempub1icam Połonam appel- 
. bre (olitu$. 132. cius le
atu$; vacat Rempu," 
blicam Sererufiimam. I3 2. 133. cUr Respu- 
b'ica olim a Caerare Serenif1irna dici nolue- 
rir. 132. I
garus in elećlionis cornitiis pan: 
Papac Nuntium auditur. U4. (uam oratio- 
... nem re
i". [34. 
Cancdlarii regni, quando primum duo inveni- 
amur. 233. eorum praefcntia circ! Regcl11. 
, 34. ad abfebteS Iitterae, quibus Cigiłlum i
- 
prl- 


I 
l 


INDEX RERVM. 


4 2 5 


prjm
ndum, mittu'1(u r . 234. abrenribm 

- 
re(chalcis, Re
is rełlunriauo 3 Cance1lano 
repema. [50. ab eodem Regi fclplO ptael a - 
(us. [53. Ij
llIa Cancellarii in Regis C'x(tąuiis 
fran
unr. 18'Z. in comirlls creandi. 275. di- 
gnitas hace inrerdum extra comir1a (ollat
. 
275. R
r.i conce{fum, ut (emd extra coml- 
tia Cancellarios crear
r. 27;. Cancelldrii no- 
vi, comitiorum tempore lam ab(u!1lw. 275. 
Candidari regni ex quavis narione elTe Pl) {runr. 
114. ne intcr eo! fit indicena. 114. extrane. 
os arcere quidam conari. I [4. unde indi
e- 
nae Piall:i dicanrur. 114- Regum filij aJiis 
praelati. - [14. avcrłi animi a Ioannis lU. fo- 
bole. I I 5. non placet indigena. 1 [5. mu Iti 
in cum proni. 115. duo Smatores candldad 
commendanrur. [[ 5- Regina indigena elećła, 
Ut elećło exrraneo per matrimonium iun
a- 
tur. II 5. indi
ena com menda tur. [I;. cur 
cxrraneus praeferendm. I [6. extranei Ut 0- 
flibus praefł:ent necdre elt. I [6. fint Roma- 
nocatholici. 117. I 18. in campo eJećłionis nc 
praefemes fint. 120. aegre larum, 	
			

/Stare_Druki_001_51_228_0001.djvu

			426 


J TJ:)EX RERVM. 


torcs. 138. quomodo pro itIis ruffragatores 
conquiranrur. [38. quid hanc in rem legci 
fanciam. 138. Ii qnid pro adiuvanda elećho- 
ne priV3[is promiferiot, irrirum habendum 
138. 289. nefas en: pro ilłis 3nłla pararc
. 
J 39. in candidatis i\ullriaca domus & Galliae 
Rex diverfi. J 39. exemplum caodida[i ab u- 
troque commendati. J 39. de candidatis olim 
S
natorum fentemiae dicl:a
. 14 I. a Scnato- 
ribu5 nobJliuri commendati. [42. non eli- 
gendus ex candidatis, nirj qui iura firmatu- 
rus. [43. ,qu.ando de candida[is di(fcn(io, 00- 
vus propoJ'1Itur. J 44. . . . 
Caoonicatus aJiquut; . non noblhbus conferenc:h. 
r l. menrcs P,'palcs. II. , 
Capiftranus (lo.) Papac Nuntius, quod germa- 
vicae & polonicac linguae ignarus 
 Regem 
, . .' . 
Re
inae ID l11acn111omum lungere neqł.ur. 
384. . . 
(:apitaneatus qui dicantur. 314. corum dlvlfio. 
314. qui cum iurisdićłione. 314. corum nu- 
merus. 314. 31 s. fine iurisdićhone. 3 I 5. bo- 
ni provcnt\!s. 315. nc rninoribu5 conferan- 
tUr. 290. neque diffidentibus de rełigionc.
. 

91. cum iurisdićłione a PaJatino aut CafieJ- 
]ano loei, item a rnagifiratu minor e haberi 
nequeunr. 3 [8. eorundem finguli .finguli
 
conferendi. 320. exempla duo rum elUsmoda 
capitancatuum, quibus un
5 J'r
e
fi. 321.i
 
ius vocatus, cui duo cum IUrlSdlĆbone capi. 
tane3[uJ. 321. fi digni[3ti aJii iU:1ćłus cum 
iurisdićłione capitancatus J De cidem alcer 
coo- 


l 


INDEX RERVM. 


4 2 7 


-' 
conf
ratur. 3ZI. potcfi is (um capitanead. 
bus [Jne iurisdlcłione, tenutls & advocatiis 
fimul haberi. 32 I. in capitaneacibm cum iu.. 
risdićłione non habet locum ius comoluni. 
ca[ivum. p 3. capitaneatus fial: iurisdlćłione, 
fi ampliorUll1 r
diU1UI11, u!tra duos ab uno 
" , hab
ri ncqueunr. 322. (ed addi po(funr, quo- 
rum proven[us tenues. 322. capiraneatus Ii- 
mitanei non adrnittum jus communic3[i- 
vum. 323. concelTum eiu
n1Odi ius fubla- 
tum. J 2 3. quid rcquira[ur, li filius patri in 
capi[anecłtusu cum iurisdić1ione fucccdere 
velir. 3
". 
Capturalia iudicia. vid. Iudicia captura/
jf. 
.CardinalatUs candidatum commendandl Rex po- 
tefiatem haber. 308. primus in Poloni
 Ca
- 
dinaJis. 308. ne quis Rcge & Senatu l
rCIIS 
cardinalatum pcUt aut obtinear. 308. prJmus 
a Rcge Cardinalis Papac commendatus. 3 0 8. 
tres Cardinalcs in Rcgis grariam creati. 309. 
commendati non babiła ratio. 309. duo Po- 
Jani a Rege Don commendati, Cardinales 

 J creantur.109. creati ad Regis commcndatio- 
nem. 309. nova Cardinali a Rege pileus Im- 
po(itus. 309. 310. ius comrnendandi ardi- 
nalem nova lege firmatum. 3 0 9. 
Carolus Ferdinandus Sigislllundi 111. filius, faBul 
£pi(,opus Plocenris, iurat Regi & ReipubJi- 
l · cat'. 281. 
Ca[Jmirus 111. pofi t
rgiverration
m r.egnum. fu- 
fdpir. 57. numcro(i\l11 prolem. fUls fumtlbus 
atuie. 403. 


I 
r 


, 


r 
t 
( 


t- 


Catho-
		

/Stare_Druki_001_51_229_0001.djvu

			4 2 8 


INDEX RERVM. 


CathoJicus non alius q\llm qui Romanocatho1i- 
CUS. [J 8. 
Ci\'it3tes Polonae quaedam interfunt comitiis 
convoeationis. 79. quanc10 ad clcHionem 
Regis vocari coept'rJm. 94. earum nomil1il 
jnt
r ru{fra
ia.. 94. quae earutU in elećłione 
facultas. 94. nOl'nina re
iae confirmationi 
jurium al'ifcripra. Z02. ad regiae manus oku- 
lum, in comitiis pon: inaugurationcm adrnit- 
tuntur. 204. 
Civitates Pru(fia(". vid. Pru/liae civitates. 
Collc
ium rcdltuum reglOrum) vulgo) camera 
regia. z6z. 
Comi[iorum neceffitas. J 3 I. a Rege indicuntur.. 
332. eovivente ab alin indki ncqueunr.332. 
potelłas hace ab a1iis minus rcćłe Ururpa[a. 
3 p. 33 3. praerente Rege hahenda. 334. oHm 
imerdumfine Rege habira. 3 34. indll.
h ob 
Regis abremiam non ceIebr..ua. 33 5. quo 
tempore Rex in cornitiis praerens clfe debe- 
ar. 336. coram Re
e in lećło dccumbente 
habita. 336.317. rupta dfe creditum, quod 
Rex conclavl cxccffir. 337. non continuata, 
Rege in iIIis moriente. 337. confentieme Re- 
ge fine iIIo Ordanum conrultationes. 337. 
quae fam:iul1tur Regis Domen pracfcruo r . 
339. 
Comiria omnia olim cxtraordinari:a. 333. 
Comitia ordinaria ob Regis abfemiam in aliud 
tempus dllata. 33 S. 
Comiria convocatiOAir. vid. paullo pon: Convoca... 
ti01Ci.s comitia. 
ComiEia 


INDEX RERVM. 


4 2 9 


Comitia int
rdum pan: elećłionem & ante inau- 

urarionem habira. 167. 
Confoederatio generalis in comiriis convoca[io- 
nis. 78. quorum namina praefcrar. 78. rub- 
fcnptiones. 79. Guaedam civir3rC's Polonae 
poll: nobiles lubfcribunr. 79. Secr('rar im co- 
mitiorum fuum nomen apponir. 79. fubrcri- 
ptiones cum condirionf. 80. aćłis calhenfi- 
bus V arfa vicnflbus infentu.. 80. inrer confii- 
turioncs locum haber. 80. confoederatio 
ctiam rupti! convoca[ionis comitii5. 8
. cui 
frufira eontradicirur. 82. Marefchalcu! [a- 
men & quidam nunrii, ex hac caura non (ub- 
fcripfcrunr. 82. rubfcriprum ab aliis, fi eon.. 
foerleracionem raram habcrer Rcspublica. 
83. 
Confoedcratio pon: e1ećl:ioncm Regi!) pro ele- 
ćłion
. [67. quac in comi[iis iDau 6 urationis 
probara. 205. 
Confoedera[io Sandomirienfis, ur Rex, quamdiu 
vivcre[, regno praecfTer. 62. 
Confii[utiones 'eges vocantur) quae Rege vi- 
vente feruntur. 340. quid comineanr. 4. quo- 
modo a fiatutis differanr. 4. Gua 'ingu a feri- 
bantur. 4. quando cocpc:rinr. 6. e ioncs. 
6. 7. 
Conlti[u[iooes Karnkovianae minus re'ćłc novae 
confiiturionum cditioni in(ertaf. 7. 
COnfuetudo, quiJ de ea controverfiam dirimar. [7. 
Comradicendi ius, quod unus numius in comirns 
exercer, unde refcrcndum. I
. 17. contra- 
diaionis vis. S
. 


Convcn- 


...... 


...
		

/Stare_Druki_001_51_230_0001.djvu

			430 


IND EX RERV1f. 


I. 


ConV
ł1tus {jne Rege habitus ab Ordinibus, irritus 
declaratuJ. :; 
 ';. 
Convemus mioores comitia praecedunt. 332. a 
Rc
e iodicuntur. 332- 
Convemu5 minores ante convoC3tlOnis comida. 
70.71. pan iIIa. 83. ob rupta comitia diver{i 
dies confiiruri. 83. dicuntur relationum. H3. 
quid in iis agatur. 83- <]uando primi celebra- 
ti. 83. dubiu[Um an haberi debeant. 83- 
CODvocationis (omieia, prima a quo indićła. 67. 
Dumiorul1'1 ad ea numerus, ne ordinario 
maior lir. 12- ąl!3C prima. 72- nnde ilIis no- 
men. 7:. uhi habenda. 72. in iti um a racris. 
'13. Primas praefider. 73. quomodo habean- 
tur. 7
. abfens Primas fcriptam relationem 
ad Ordin
s mirtie. 73. prima nullo elećło 
Marcrchalco habita. 74. confilium Ut {ir'1e 
Marefchalco habcanrur. 7oJ. Marefchalci ele- 
ćlio Senatui nuntiatur. 74. Senatu s Dumiis 
MareCchaki eIećłionem grarulatur. 74. aegre 
tu1it nobilitas, quod legat i fui ad Senatum 
{\antes auditi. 74. modus con(uJtandi idem, 
qui in aliis comitiis. 75- Senatus non cenruit, 
led ł1:atim nuntiis promendi fentemias facul. 
tas data. 7 Ił. Senatores, ąui fidem RcipubJi... 
cae nondum obfi:rloxerunt, iurant. 75. id 
quo minus fiat, nobilit35 impcdi!. 76. quae 
in comitiis decernanrur. 7 6 . dignttates & bo- 
na regia conferre in iis non licer. 76. pax:: 
intcr diffidentes de religione (ancita & fir" 
mata. 1 6 . nomen eorum quae ibidem decer.. 
nac.tur. 7i. civitatcs quac:dam Palanae CO" 
mitiiS 


INDEX RERVM. 


43 1 


mitii! imerfunr. 79. har um potefiag. 79. co.. 
mitiorum convocationis exempJum, in qui. 
bus nulJa Ccripca confoederario. 80. intra bi.. 
duum abfoluta. 80. Litv3ni olim crediderum, 
comitia ilJa ad fe non pt:rtincrt'. 81. DUK 
Prumae, qui inr
reffe voluir, neąue voca- 
tus, n
quc: ad
lffu
. 81. tempu5, inrra quo d . 
abfol.vcnda, leglbu5 non definitulT1. 8 [. quam 
brevlffirno abrolvenda. 8 I. (patium prom.. 
gamm. 81. 82. ruptorum unicum cxern- 
pJum. 82. 
Coronatio Regis. vid. 11laugttratio. 
Cofaci ad Regis elećłionem non ad11lim. 98. 
Cracovia olim regia fedes. 2 16. Rcgcs & Reginae 
ibi in3ugurand;- 175. 385. ex quo tcmpore 
ilJud obtinuerir. 175. 385. publicusRegis an- 
te inaugurationem ingrelTus. 176. Regis & 
Rcginac ibi cxCequiar. 177.400. 401. rcgni 
infignia ibi (crvą,lltur. 189. urbs Regi prac. 
(cnti iurat. 19-4. 
Cracovicn(is acadernia a quo infiituta. 354. redi- 
rus & privilegia. 354. rub cius cUra Parna- 
nicnrc Gymnafium. 354. 
Cracouicnfi5 Epircopus eur Dux Severiae appel. 
]etur. 26. femeJ cJećłiooi Regis praefuir. J 40. 
Regis ab eo renumiari & inaugurati exem- 
plum. 185. lis cum Archiepircopo Guesnen(j, 
ucer Cracoviae Re
cm Reginae in marrimo- 
nium iungar. 383. 111 quo Cracovien{is prae- 
JaruS'. 384. idem ab eo pc:ragitur, cum fum 
in finem titula NUDtii Papac iD(ignitus elfet.- 
3
4. . 


Cra. 


....
		

/Stare_Druki_001_51_231_0001.djvu

			43 2 


IND EX RERVM. 


Cracovienfes Epifcopi ami	
			

/Stare_Druki_001_51_232_0001.djvu

			"3
 


JNDEX RERVM. 


rnilitare!. 277. quibus obvenirc qU
ant:277. 
278. non nobll:bu5 colJatae. 280. coof('rantur 
illis, qui nobilium conditionem non excc- 
dum. 286. aur fi eminent, d
mi[[ant fe ad 
nobilium conditionem. '286. 287. candidari 
fint bene m
rit;. 288. oe prerio obtineamur. 
288. nova, loanms Calimiri tempor
, ad 
dignitates vi;? 288.289. nc candidat.i 
nr: an- 
nis :minores. 289. diffidenr:es de rt'łlglOnc ad 
dig:1itates non admiUt"ncii. 
 91. diplomat3 
in eas regia cum fenefiellis vetantur. 29 , .ł1C 
p'uribus una eonfer
tur. 291
 plures ab uno 
nc rcneanrur. 292. mterregm rempore eon- 
ferri ncqu
um. 311. collarae a nova Rege 
non probatat'. 311. 3 I 2. coUatae, ad Ordi- 
num preces ",rabatal.". 3 I I. per decreturn ex 
dditło amiuumur. 32 5. 
26. ilIis fc abdica_ 
re Rcgis conrt'n(u licer. 3:7. . 
Dirfavien(is oeconomia imerrlum cum Mana
- 
burgenfi, ;nrerdum feorfum curamr. 254. in 
doralitium Reginae affignau. 398. 
Diffidemcs de religione, pax imcr iIIos in comi- 
tiis convocationis fanciu & firmatiJ. 76. fer- 
vanda. 187.201. alim ad dignirates & bona. 
regia iIIis patebat adituJ. 290. iam iIlis ar- 
ceutur. 29 ł. 
Dotalitium Reginae. 394. olim a rolo Rege con- 
fiituturP. 39(. 395. iam 'Ordinum conrenru. 
395. non jmer,ra regio, rcd rparfa per regnum 
& Lirvaniam bona affignamur. 395. fumma 
redimum. 395. dora)jrium in pałtis convcn- 
Cis. 395. ex primis vacantibus conUituen- 
dum. 
. 


INDEX RERVM. 


435 


dum. 395. delignantur bona non vacua, fal. 
vis po(fdToribus & iuribm iJlis inhaerenti- 
bu!. 396. reditus (]ui ex bonis non prarlła
. 
lur, aliunde recipiendi. 397. ex oeCO!1ornus 
tantisper. 397. ex primum \'acJturis in fup. 
płemenrum. 397. bona ab indigenis admini. 
firanda. 398. [uam condirionem non rTIutanr. 
398. ex eeconomiis :ł1iquid in dot
litium as. 
.ignatum. 398. Regma l1)ortua, vJVe
te R
- 
ge, dora'ltium le
e toJhtu.r. 399. frultur Ił- 
)0 Regin:! dum Vldua &, In re
no 
1aner. 
399- rctinuit, quod ircrum 
fgl 
uphr.399. 
dotalitium cum eonditione h mantui per o- 
mnem virarn Rex manrerir. 399. nulłum in 
ilłud Reginae haeredibus iur. 399. 
Drahimenfis praefećłura olim E)ećłori Br
nd. op- 
pigncrara. 21. occup
tu.r. 22. red
mno com- 
mendatur. 22. pecuma In redemtlonem fru- 
nra collara. 22. non ad amlffa referenda. 
367. Rcgil cura Ut redimatur. 3 6 7. quae ad- 
huc non fuccdTir. 367. 
Duces exercituum non nili in comitiis creandi. 
276. quod i
de incof!1modum. 276.. 
racfe- 
ćtuue exercltuUI11 enam extra com ula con- 
fercndae. 27 6 . non pelTum firnu) eWe mini- 
Ori Senacorii ordinis. 292. olim Init1iltri fuc:- 
runt. 292. ponencłutTI elt min!fic:rium, fi 
minifier cxcrcirus Du" c(fe vehr. 292. prac- 
f
ćturac exercitUu!11 & minifieri] Sc:natorii 
ordinis non po{fum firnu) uni f.1miliae c
n- 
feni.293. quod a/ter frater £?ux CXerCltU5 
faćłus, aJtcr minjfier e'Te delinl[. 293. Du- 
E C 
 cum 


-
		

/Stare_Druki_001_51_233_0001.djvu

			43 6 


INDEX RERVM. 


cum aućłorit3S circumfcript2. 349. iuranł ad 
novarn formu.lam. 358. 
Dziengc:Jovius continuator andicis confiitutionum 
Madahniani. 8. 


E. 
Elbin
a cum rUD agro E'
ćłori Brand
nburgico 
oblarl. 22. oppign
rata. 22. non tradira. 23. 
ab !<.Jećłorc
 occupat3. 23. reddita. 23. pecu- 
nia promiff.. non (oluta a
er occupatur 23. 
qui pro amilTo non habendu
. 367. red
m- 
tio Re
i commewbta. 361. non per ipfum 
{leti( quo minus redillltrt'tur. 367. 
Elbin
enft porrnrium non rećte vocarur Pfimdzol 
255. Pflllgeld1l11l dicendum. 255. ro£um ({(- 
Fol repraC:lcmarur. 255. ratae Elbingen{}um. 
255. defunćło Regi porrorii cUra non ad 
Thcfaurarium perriner. 262. 
Elećłio Regum libera. 59. 60. hofies patriae ha- 
bendi, qui contra eam aJif)uicł aurud. 60. 
non ni() Rege monuo locum haber. 60. m
- 
tUS nc qlłid contra tlt'ćłionem fiat. 60. 6 I. 
vivente Rege, (ruCha novi eletłio Ordinibus 
commendata. 61. (pes (ucct'fTil)nis nonnullis 
ex ncceffirate inidb. 61. de Rege eligendo 
iusiurandun1. 78. aliud iusiu ra ndu!1l' quod 
non probatUt"p. 78. modus elećłioms legibus 
perfcripms non e(t. 90. debebat modus (cri- 
bi, (t'd res fucccfTu caruir. 90. com menda- 
tur ut cerrus modus (cribarur. 90. 9 [. pl
ra- 
'1ue in elećłione ex ufu percnda. 91. a quo 
tc:mpore ufus. 9 J. 


Elcłłio- 


....... 


INDEX RERVM. 


437 


Eleć1ionis comitiis qui! diem confiituat. 91. rpa- 
tium ad ea a convoca£ionis comitils. 91. ubi 
cel
brentur. 92. cur in campo. 92. Parczo- 
via placui[ Luvani!. 92. campus ad Kamit'n. 
92. ad Volam. 92. lex Ut ad Volam cleaio 
cclebretur. 92. ad comitia mirrumur nunrii, 
ad eJeaionean nobiles (inguli conf1uum. 93. 
polTum etiam miffis nuntiis adelTt'. 93. quae- 
dam civiratcs Polonae admirrumur. 94. ius 
civitatum .PrulTlae maiorum. 94. 95. Dux 
Prufliae non admi{fm. 95. 9 6 . 
xhibitum ab 
co fu ffrag i U 111 , aćłJs imerregni infcnum non 
e£ł. 96. oucel Curlandiae & Porneranicr: fuf- 
fragll IUS pofiularunr. 97. item milites& Co- 
(a ci. 98. Lirvani ad elcćtlOnem perrinem.98. 
99. nec minus PrulTl. 99. reljqua
 provin- 
clac 
odem iure urumur. 100. recuritas ad 
elełłion
m euntium & incie- redeunt UlI'. 
100. rUrmae militares ahefTe iubcntur. 10[. 
quidam armaris fiipati adeCfe '.Iueunr. 10 I. nc 
cum bombardis ad vallul11 accedatur. lor. 
locus pro confultarionibus quomodo inftru- 
atur. 101. Szopa qU3r. 10 J. quid Koło. [02. 
qui Jocum co!1fulrarionibus inOruanr. 102. 
ubi agant qUI non numii confluxerum. 102. 
103. initium comitiorum. 103. Marefcha1ci 
e'ećłio. 103. Senatores non iurati poffunt iu.. 
rart. 105. primas ad Ordines referr de qui- 
bus dehbenndum. 106. iudicium capturaJe 
generale confiituitur. 106. )eges pro rccuri- 
tatt. 108. militum marelchalcalium fiatio.. 
DCf. 108. turbae nonnunqum, ima caedef. 
E e 3 lOS. 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_234_0001.djvu

			4 8 


INDEX RER VM. 


J 08. exorbi[antiae tollendar. 109. paćła con; 
venta. J I I. mulrum temporis fine frućłu 
terirur. 1 13. urgerur elećłio. 113. tUt11ul[us 
in tardantes dcćłiont'111. [13. rpa[ium comi- 
tiis confiirlJ[ult). 1 [3. brevlU5 tempus. 1[3. 
tempus prorogarum. J 13. finiu comiria ul- 
timo confiirU[i remporis dlt". 1[3. legato- 
rum cxrcrorul11 pradcmia. 137. quomodo 
peragarur elećłio. 140. eJećłioni Prunas , co 
abfeme, maioris Poloniae Epifcopus praedł. 
J 40. munus hoc Cracovien(i FpllCOpo man- 
dJ[ul11. 140. modus eligendi t qui ab 3ntlquo 
en diverfLJs. 141. 142. non eligendus kex, 
niCi qni iura cOnhnnd[urus. 143. rutfragia 
qIJomodo f:xpediantur. 143- e/edio rit ornni- 
um conrenru. 145. (uffra
i
 publice Jegun- 
tur. 145. llobilitJre ter i:ucrrogara, num eon- 
[eociu, Rex renunciarur. 145. qui non re. 
numiandus nil] conknru onmium. 146. ele- 
ć1io non ornnium confenfu. 147. 148. !irrita. 
149. ligna lae[i!iae palt repcti[3m a Mare- ' 
fchako renuntiarionem. 150. elećłio difcors. 
15 1 . quae caura. 151. in clećłione dilfcnfus 
non poena vindicamr. 151: 152. quid port 
elećłionem fiat, fi Rex adrit. [52. [ 53. qnid 
fi abfens. 153. finis comiriorum elc:ćłioniJ. 
166. 167. elećłio pcraćta non potefi irri[a 
reddi. 1 óS. 169. comradlćłionis ex
mplum. 
16 9. fpa[ium ab eI
ćłione ad inauguratio- 
nem. I7 5. 
EJećłiol?is aćła feu ordinatio legibus infert3.. I (jS. 
qUI d comineam. 168. 


Elcaionis 


INDEX RERVM. 


439 


Ele8ionis dec return quando Regi tradatu
. 16 [. 
eius forma. 161. quis £radar. 16 I. R
gl ab o- 
mnibus dećt.J cxłubendu\ll. [61. quomodo 
trada(ur. [6 [. nomine Re
is grauae agun. 
tur. 161. 162. a Rege in abrlicalione Ordi- 
nibus reddltU,t'. 162. Rege extraneo elećło, 
modo extra regnnrn, modo inrra regni li- 
mites traditum. 163. 164. pro uno duo de. 
CrC(3. J 64. riculus in froDte. 165. pra
poCita 
& adfcripta nomin
. 16.5. confiitu[ionibul 
infertUI11. 165. qUIs pnmam formulam fug- 
gełTerir. 165. .. . . 
Eleonora Regina, qUI 10 elUs aula txtcn.. 388. 
abfiim:ns negotlis pubJicis, amor
m cl
1Um 
fibi conciliat. 392. cxciJit doralttlo qUla e?C 
Polonia abi[. 399. aula eius per tempus ah- 
quo d Thorunii. 400.. . 
Epifcopi cum Ducibus Mafo
lae .de prl
re loco 
cerrant. 194. olim a CapJtuhS elełtJ. 294. a 
Rcgibmcanjidati Caritul
 cOI11
C'nda
l. 
,94. 
Ilon eligi' dcbebant, q
1 ReĘlb
s dlsphce- 
rent. 294. Epifcopos Regls arblUlo transfer- 
ri, Papa qudłus-. 295. quando omiera ele.. 
ćłione a Regibus nominari coep[i. 295. e
- 
fpećłationcs in cpifcopatus 
atae. 295. Epl: 
fcopi interdUł'l1 a Papa creatl. 294. 295., q
1 
graviter tulit. a Rcge Epifc.opos nonunarr. 
295. nominanonem non Regls,red Papae
(ft'. 
295. cłcćłiodefinit & 
pir
opi Regis na mlna- 
tione fium. 297. nommatl a Papa co
firnl
n- 
di. 298. nomlOati ante Papac conhrmatlo- 
(lcm dignitatcm cxcrccte Dcqucunr. 299. 
E c 4 cxemplum. 


....... 


. 


-
		

/Stare_Druki_001_51_235_0001.djvu

			44° 


,INDEX RER VI\-f. 


exempJum nominati, quem Papa !onfirma- 
re noruir. 299. 
Equites a Re
e port. inaugurationem creantuf. 
1,94' 195.. honor IS 
ur. defpici coepuir. [95. 
Exercnus Regls prae[entls Imperio parent. 349. 
Exorbi
a!:1tiae <}uid denotem. 77. iIIarum In co- 
mlCIIS convocationis menrio. 77. aore ele- 
ćłionem Regis corrigendae. 109. ad eas ex 
urroque ordine delega[;. 109. in ariud [em. 
pus dl/ataC'. 110. quaedam In Re
um paB:is 
correćłae. 110. quaedam (ub erećłionC'. 110. 
carum memio pen: inau
ura[ionem. 2 0 5. in 


q
en
ia comi[ia dila[3. 206. peculiaria pro 
liS mrbrucncia comitiJ. 206. 
E.xrequiae. Re
is. virl. Regis e
{equiae. 
Exrpećłauones corum qu,ac vacatura vetantur. 
29 1 . 


F. 


Ferdinandm ultimus tx fiirpe Kcttleriana marcu. 
Ja CurJandlae Dux. 41. feudum per legatum 
. a Re
e accipir. ,p. moritor. 41. 
Fmes regn; proferendi. 201. 26 3. 
FraurbdlUm cum fuo traćtu a Rege Poloniae re. 
cuperatu r . 46. ibidem Cenatus confilia. 33 8. 


G. 


Ga1liae Re
is le
atus in elC'ćłionis comi[ii! ante 
Hifpanum a'uiIlU5. 124. in[er fum & AuUri. 
acam domum in eJećłione acmula[io. 139. 
bcllum iol:: onum. 139. 
Gcda- 



 


........ 


INDEX RERVM. 


44 1 


Gedanenre porrorium non Pfimdzol (ed Pft7/gel- 
Jwu dicendum. 2 SS. nleciłum elUs I(egl re. 
praefenrarur. 255. rata e Gedancnfes. 255. 
portorii cura, defunćło ł{e
c, non ad regni 
Theraurarium pemne[. 262. civira[is privi- 
legi um , ne ruae iurisdićboni CcrvitoriatuI 
regius offici
t. 342. 
Gne!nenlis Archleplfcopus Re
e defunćło Inter. 
rex. 6 S. r<."
ni Primas. 6 S. norninatus red non- 
dum confirmarus haud potefi e{fe Imerrex. 
66. munia inrcrrcgni rempore. 6
. porelłas 
indicendi tum cornuia & minores convC'mus 
impugnamr & afTerimr. 67. quomodo 
eg!s 
obitum Ordinibus numicr & convocatlomS 
comi[ia indiear. 67. 68. comi[iis convocatio- 
ni! praefider. 73. umbellarn fibi fupra (dram 
fnspendi iubc[, quod non fert nobirita5.73. 
con(jJiarii ipfi adduntur. 77. Guae in inter- 
regno extra comiria patcnas. 77. pra
tft co- 
mitiis elećłionis. 106. de qUlbus dehberan- 
dum ad Ordincs refcrr. 106. rub dio in Dr- 
dinum confdfu ipfi umbraculum pofimm, 
quod noluit ferre nobili[as. '30. ad conre.. 
renda fuffra
ia in novum Regem OrdlOes in 
campum dil11itti[, dulU ipre in comitio ma.. 
ner. [40. qui!, fi abelt, par[ibus eius defun- 
p,atur. 140. elećłum .Regem renuntiar. 145. 
nonnunquam renuntlavit non ornnium co£1- 
fcnfu ercćłoJ. 147' ius renuntiandi ad ipfum 
pertinet. 148. rcnumiatio, quod nonomni- 
um confenlu, irri[3. 141). in Regis exftquiis 
milfam cclebrar. 182. praecipu.Jc cius in ł{c- 
t c 5 gis 


-
		

/Stare_Druki_001_51_236_0001.djvu

			442 


INDEX RER VM. 


g
5 i
augurari0!1e part
s. [84. quando hoc 

1U5 JUS coepc:r!t. 184. (jUliJ Icgibus firma- 
tum. . [84. pr,a
J[ Regi inaugurando iUliuran- 
dUII
 Ul .rC'gr:1 lUra. I 86.lis cum tpifcopo Cra- 
covl
nh de lungendo Kegis mauimonio. 383. 
Reg
am regni in{ignibus exornar. 385. atła 
a .le. Interregni rernpore, Ordinibus poIŁ Re- 
gl
 Jnaug
rationem cxponir. 204. (jUD no- 
n1ll1l" grauae ei agunrur. 204. non poten vi- 
veme 
e
e comiria indicere. B 5. neque 3- 
IlUm convcrJtum Rcge infcio Lelebrare. 335. 
Gnesnenfis 
rdl!eplfcDpuS, ut (ub camerac Irgll- 
Jo de!l
ne(Ur, R
gi nondum jnaugura[o 
concelfum. q 3. ohm a hw Capitulo ekćłuf. 

94. a R
ge non admi(fu5, fi eleć1us dispJi- 
cerct. 294. nonnunąuam a PIpa crealu,.294. 
Jam Rex .eum nominat & Papa confirmat. 
298. l1omlL1arUJ, ame P Jpae confirmation
111 
dlgnitatem {uam exercere nequir. 299. c- 
xempJum nominuj, cui a Papa conhrmatio 
negar3. 299. 
Graecarum ccclcCiarum privilegia probantur.201. 


H. 


Haeredis titulo Regi uti 'non licer. 59. 
Hcdvjgis Re
ina (oniux Iagdloni iungirur. 57. 
mariro regllum in dorem auulir. 378. 
Hcnricus ad Kamienam Rex cldłus. 92. regnum 
dercrir. 61. eLJr a Polonis rcliquis eandidaris 
praelarus. 117. rec1irus cius gaJlici in Poloni- 
am importandi. 247. regios rcditus multum 
minuit. 


. 


INDEX RER VM. 


443 


minuir. 247. claufula commilforia iuribmad- 
ictła ipCi dlfplicet. H7. hinc vulr ut omiua- 
[ur. 3 58. 
Hcrburtus (lo.) vcrtit latina natura poloniet". 4. 
(ta tura eius lacina. S. 
Hifpanus Jegarus ab Ordinibus 3udiri non vult, 
quod Gallus ip(i praCiatus. 124. 


l. 


lagello. vid. Vladislalls lagello. 
lClgc:Jlonica fiirps regnat. 57. quo iure. 58. 59. in 
mafculis delinir. 59. 
Janurzovłi (lo.) natura. 5. 
)lkutTicnfes fodinae. vid. Ol1{u.lli't!J!fesfidilllT.c. 
Inaugurationi Regis, qui! lhem eontti[uar. 167- 
quis comi[iis, quac inaugurationcm feqvun- 
tur. 167. quid inauguratio cfficiar. 172. ab 
ea regiminis anm numeranrur. 17 3. 
xem- 
plum iurium regiorum ante inaugurauonem 
exercitorum. 173. inaugurarionem & (orni- 
tia pon: iIIam, cle30 Re
i proferre concer- 
-fum. 173. Ordinum aućloritate inauguratio 
prorogamr. 174. acgre latum cum proro- 
gatio Re
is iulru publicarttur. 174. fpatium 
imer elcćłionem & inau
urdrionern. 17 5.1on- 
gifiimi fpatii exemp'um. 175. ubi iam inau- 
gurario peragarur. 175. olim Gnesnar. 175. 
placuit nonnullis,. Ut loann
s II J. leopoli 
Regni infignia rec'perer. [76.. 'luomodo in- 
auguratio tiat. 184. 185. pcraćła cdićło pu- 
blicarur. 203. primum public3ti cdićti exem- 
plum. 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_237_0001.djvu

			444 


INDEX RERVM. 


plum. 203. Quod confiitucionibus inreritur. 
20 3. 
Inauguratio Re
in3e, ubi, a quo, & quomodo 
flar. 385. 386. 387. 
Inaugura[ionis comitia, quando & a quo indie 
C3mu
. 198. ubi habenda. . 198. I<.egi non- 
dum m3ugurato facultas dlem comiriorum 
proferendi data. 198. Ordines, quousque du- 
rare debeanr, (i
nifjcanr. 198. (patlum i1Jud 
profcrre Regi eledo permilfum. 198. Ordi. 
num confenlu proroganrur. 199. comida 
breviora. 199. fcmel rupta. 199. in iIIis Ma. 
rekhalcus nunriorum Regi regnum grat ula- 
tur. 204. ad areulum regiae ma"us, quaedam 
civitates Polooae admiuumur. 204. ibi ex- 
orbitantiae corrigcndae. 205. 206. citatio- 
nes ad iudicia ibi habenda C)uomodo fianr. 
206. non fempcr płacui[ iudicia in iJJis habc- 
rio 206. 207. 
Incompatibilia. 292. 
Indigcnae qui. 281. quomodo exreri indigenae fi. 
ant. 281. novi veteribus non pares haben- 
tur. 28 [. proptcr merita illis aequantur.281. 
angun:iores olim indigcnatus limites. 281. 
Intercedendi ius. vid. Colltrlldicendi tUJ. 
Infigne rcgn;. vid. Polol1ille illjig11e. 
Infignia provincialum & palatina[uum. 2)0. 
Interregni tcropore quis comitia & minorescon- 
ventU! indicar. 67. tum extcri adveniemcs 
in finibus dctinendi, do
ec liberi itineris di- 
plomate in(łruantur. 67. quando finiatur in- 
terrc- 


.. 


INDEX RERVM. 


445 


ttrregnum. 173. aćła in comitiis porŁ inau. 

uratlon
m probanIur. 204. 
Interrcx vid. GlleSJloifis Archit'pifloplIS. 
Ioannes Alb
nus, Slglsmundl 111. tihus, Epik. 
Cracov. Regi & Rcipublic31: iuravir. :.187. 
Varrnicnris cpifcopatus iJli eollatUs, (11m 
cerer annoruIn novem. 289. 
loannes Carimirus vult ut (ibl rucce(for cligarur. 
61. rcgno fe abdicat. 61. diploma eJc:ćlionis 
reddir. .62. eius rellCjuiae ex Gallia in Polo- 
niam rc:portamur. 178. nuptias Varraviae ee- 
lebrar. 383. nova iIIo regnante ad digni[3rCS 
& bODa regia via. 
88. 289. regius adhuc 
Prinecps, quia regia bona obtinuit, Regi & 
Reipub. iuravir. 287. 
loannes III. Rex elcćłus. 115. 144. praerens in e- 
lećłionis campo. 12 I. iura regia ante inau- 
gurationem cxcrcuir. 173. exfequiae illi bis 
publice celebrarae. 177. quidam . jn:p
dir.e 
conantur, quo minus coniux regla mhgm3 
recipiar. 192. c<]ues ordinis cui a S. Spiritu 
nomen. 225. bona quae privatus habuerat 
ipfi relll
h. :.165. oeeonomias oppi
ncratas 
pro fe & fuis haeredibus redemir. 265. Pu.. 
cenrem praefc:ćłuram iure pignoris rcnuir. 

6;. unde tantas opes cumulaverir. 265. fo- 
cerum in Cardinalem commendavir.309. quia 
cius filii iurare detrałhrunt, ad dignita[C:s & 
bona rcgia non admiffi. 287. ut iurarem. le- 

ibus frufira fancirum.4 0 7. nolucrunr Or- 
dines ut port mortem parris in numero C.IO- 
clidatorum cerem. 402. natu maximus can. 
dida.
		

/Stare_Druki_001_51_238_0001.djvu

			446 


INDEX RER VM. 


-1i?3tum fe. profefTus. 408. idem femel ad pa. 
trlS IJrus In St'natus eon(jlio a(fedit, GUocł 
ae
re Ja.cum. 4 10: . pani exereitUl praepofi.. 
rus, CUI ab OrdlOlbus eontr adićłum. 4 [o. 
qu ae bona habuerim filii; 4 [ [. bonorum 
procurarore!. 4 1 1. 
Ioannes I.I
: noluit permittere, ut fe abrente, in 
eOIllI!U:i roofilia ordines conf
rrent. 338. e. 
vocatam a Primare in bellum nobilitatem 
3t'jlre [ulir. 350. parribm S.l. Posnaniae eon. 
Cf rrllm creandi Ooćłores privi!e
ium revo- 
car. 354. libero5 fllis (unmhus aluir. 404. dos 
filiae confiiruta. 404. proli f UJe nobIlium 
condltionem paćłus. 409. 
Iudaeis bona m
nrae regiae ne loc
f1tur. 26 I. 
ludicia au1ica & nobilitatis ordi!13!ia, interregno 
cdram. 68. 7 I. port Rcgls maugurarionem 
exercemur. 203. 
ludicia ordinaria in civitatibus interregno comi4 
nuantur. 7 [. 
Iudicia capturalia interregni tempore. 6-8. cur ira 
Jicanrur. 69. eorum origo. 69. <]uando deij. 
mnt. 70. quae cauCae iudiccmur. 70. cit3tio.. 
nc!. 70. ftfiendi re neceffitas. 70. 
Iudiciul11 capturaJe generale in comitiiS convoca.. 
rionis praecipitur. 77. Gui iu,iices. 106. ubi 
& quoITIodo eligantur. 106. quae iurisdic1io. 
106. ubi habeatur. 107. Guousqu e eX
rcea- 
tur. 107. decrcta Guomodo flant. 107. Ccriba 
iudicii eiusque Calarium. 1 °7. qui dccretil 
fubrcribanr.107. ad quas Icgcs iudicium ex- 
crccatur. 108. iudicC$ iuranr. 109. 


.. 


Iudicia 


IND EX RERVM. 


447 


ludicia interr
gl)i in Pruffia. 70. 7 I. 
Iudicia Regis nomine ex
rcenrur. 340. 
Judicii5 comirialibll5 Rex rradidcr. 341. ordo 
. 
aurarurp. 341. decret3. 3410 
ludlclUm rclationum. 341. cau(ae imerdum ad il- 
lud .evocantur, imerdum rcmittunrur. 34 I. 
lus pubhcum polonum. 2. origo & incrcmcma.
. 
fonte!. 3. 
JU5 patronatu
 regium. 399. 300. Reges ilIud [u.. 
cmur. 299. 3 0 0. 
Jus communicarivum in bonis regiis. 322. in Gui. 
bus locum non habeat. 323. oc numerum 
duorUITI bonorum cxcedar. 324. 
lura quae Połonis cum cxtcris. 2. 
lurium con
rmatio regi
. 199. 200. polonica lin- 
gua (CrJpta. 200. Jatm3. 200. confirmatio an- 
te inaugurationem exaćła, poO: ilIam diJat3. 
200. de 
ormula Ji,. 200. nornina prae(cmi. 
UITI ad[cnpt3. 202. conlłitutionibus inferitur. 
203. in ea ad certam formu.am a Rege iu. 
ratur. 143. iurandum in quantum jura re Ii. 
gioni catholicac non advcrfantur. 143. iurat 
in ca Rex inaugur
tionis tcmporc. 185. id.. 
quc cx mare vCtCrJ. 186. pracit iusiurandum 
.J\rchiep. Gnesnen(is. 186. form ula. 186. con.. 
łłitutionibus inCeritur. 204. 
lura civium a Rcge (ervand3. 357. daurula com- 
miff<:>ria huk obligati
ni adicćła. 357. quae 
exphcatur. 357. exphcatio legibus in{eritur. 
358. pro fe inre r pret3ti dauCularn qui p3cem 
Sigisn1Unc)j III. tempore rurbarunr. 35B. al.. 
tera claufulac cxplicatio. 358.,359. explica- 
tio 


.
		

/Stare_Druki_001_51_239_0001.djvu

			448 


INDEX RERVM. 


rio [
rtia. 359. daufula paćłis eonvcntis ad. 
dir3. 360. cxplicadonum in iis l11entio. 360. 
ircm in regio iurelUrando. 360. iudicium de 
claurul a 360.36 [. Regis maiefl:ari ex iIIa nul- 
lum dircrimen. 36 (. 
onendi Regcm oeca- 
fio fi contra iura a
ar. 361. 
Jusiurandum DOVO Regi praeUatur.194. [95.196. 
197. 


K. 


Kaptur foedu! qrdinum il1t
rr!gni temporc.-. 68. 
primum hUlm ap.pdlatlollls excmplum. (j
. 
appelld[ionis C
Ur,l. 68. 69. . .. 
Karnkovianae eonfl:uutloncl. !luer confinuuo- 
ncS r
gni locum habcre nequeunr. 7. 
Kcrtlerus (Gorh.) primus Curlandiac OUX.39. 
Kiovia mll10ris poloniae pars. 28. quam Litvani 
fibi pofl:ulant. 28. Polonis vmdicarur. 28. ro- 
tUS fere ual.f}us In Ru{forum dltion('. 
8.47. 
Koło in elećłionis campo. J 02. 
Kołudzii (J\ugufi.) inJex eonlłirurionum. 8. 
Kozieniecnfis praefcćłura oceunomiis adietb. 
259. 
Kozuchoyii (Stan.) yolumen legum. 8. 


L. 


ladovii (Mar. Mart.) index eonfiitudonum. 7. 
Larconis (lo.) fiaruta. 5. . . 
Le
an:is a novo Regc ad Papam mitUtur. 207. 
Legatus [>olonuI prae1atus Dano. 
 [3. 214. non 
ccdi!: 


IND£X RERVM. 


449 


ct'dit Rumeo. 214. Cae(ard Polonum & RUI- 
fi
uQ1 codem loco habenr. 
 14. 
, legari ad exteros qui pomnt mini. 348. 
Leiati 
Xterorum ad 
I
ćłionis comnia, n
 Var- 
favia
 deganr. [22. 123. cufiodes ipfis adJe- 
bantur. J 22. nobiJes indigenac ex 
arUm fa- 
milia enant, fi veJim iure fuffragii 
aude'r
. 
123. iam non folem Varfavia difcedere. 1
3. 
in urriusquc 
rdinis Confe{fu audiun
ur. [
4. 
ordo quo audiamur. 12 4. 12 S. nolunt iotcr- 
dum audiri, quibus iam dies darus. [:2). mor- 
bo adclTe impeditus cum Ordinibus per lic- 
teras agir. 12;. 126. plurium Principum le.. 

ati fimul audl[i. 126. ttmpus quo audiendi 
indieatur. t :26. quomodo in Ordinum eon- 
rerTum deducantur ibidemque excipiamur. 
126. 127. 128. quo loco rcdeanr. 129. audi- 
unrur rub dio. 130. binas exhibtnt fidei Jjtc- 
ras. 13 I. quis iIIas reciter. 13 I. a Cae(aris o.. 
ratorc non cxhibitae, quod ł<.espublica S
. 
reniffimae rirulo non appellabarur. J] [. <]uo. 
modo verba radam & candidaros commen- 
dem. 133. qua lingua uranrur. [34. exem- 
plum le
ati bohemi:e loquentis. 134. arari. 
one! aut memoricer dicumur, aur le
untur. 
134. legati in fuo fermonc imerpellari excm- 
plum. 134. legatio exhibita & leBa. 13"5. ob 
temporis angufl:iam non omnes "C'gan audi.. 
ti. J 3 S. quomodo iIIis rerpondeatur. 1]6. 
quomodo dimittantur. 136. 
Legui ex cer i , in quibus negotii! a Rere extra co.. 
mida audiri & dimitti pofiłnr. 34i. 
E f LeiuB1 


.L. 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_240_0001.djvu

			45Q 


INDEX RERVI\f. 


Leg um diviCio. 3. quae (criptat'. 4. quae non [cri- 
ptar. 16. harNm 3ućłorir3s. 16. qU1mdiu vi- 
geanr. 16. in publico iure mulro! ex iis tepe- 
reoda. 16
 
Legum praecipua cura penes Regem. 340. 
Lc:opolis a normullis commendarur , ut (oannes 
III. ibi ioauJ!.urcrur . 176. iuratRegi Cr3coviar. 
195. lis de priore loco cum ViJnenri civiratc 
& cui cedir. 195. 
Leopolienfis J\rchiepi.fcop.us. fru£Łra laborat P
i- 
mas, ius renUntlałlcl! Regem fe abfenre, ID 
jJluro transferrf.'. 149. vult Rcginam abfcnrc 
Primate inaugurare. 385. Reginae ab eo in- 
au
urarae exemplum. 386. 
Lipfcius- (lo.) primu5 (acri ordinis, qui equcs 2qui- 
lac albac cceatus. 224. Cardinalis ex Regis 
commendatione. 310. 
Litvania quomodo ad Poloniam a£cdferir. 30. 
nunquam 3b ea (eiun
enda. 
o. praeeft ci 
magnus Dux, Re&e Poloniae Cupremo Duce. 
30. 210. inkio Rege 
bi I-ł:agnos Du
es prac- 
ticie. 30. Reges Polomae lImul magm Duct's. 
;0. 211. idem fie magnu!i Dux qui Rex Po. 
 
loniae. 3 I. foedera cum Polonis. 3 I. 32. ul- 
tirnum foedus Sigismucdi A
gufij r
mpore. 
3 2 . 33. . . 
Litvani alim crediderunr, fe 
d c0r.1Voca.tJollls 
comitia nQn pertiner
. 81. 1,!J5 chgendl cU.n 
Polonis Regem. 99. 
eges hn
 eorum co
. 
rcnfu elećłi. 99. clećh non pnU$ declararl, 
quam ipfi affenrerunr. 99. . 
Litvanus num ia Poloni
 indigena. 
82. contra
l- 
..... 1 '1 
IO 


l 


IND EX RERVM. 


451 


ćłio cum Litvano in Polonia Epifcopatus col. 
)arug. 282. habeant in Polonia po{fefiiooes, Ci 
velint ibi dignitaecs & bona regia obrinerc. 
285. 
Litvaniae in(jgne. 222. 229. cius origo. 229. 
Lirvanum fiarurum. 5. 
Livoniae Lievaniac iungirur. 33. limul Poloniae'. 
34. trans Dunam f
re t.ota ami{fJ.46. exigua 
po
tjo r
r
ata. 
6. Svecls rdi
a. 46. v3n
 re. 
ciplendl LlvoOlam. Cl?e
. 4 6 . 11.uerae ad LlVo- 
niam peninemcs (
gllhs 
c
nr 
 Litvaniac Ci- 
gnanda
. 235. digOltatc:s Ibl q
lbu5 con.ferc
- 
dae. 283. de poffeffionibu5 ab 1I1Is acqulrcndłs 
qui magjfirarus gerere vclinr. 285. 
Lubumirii rcnent SccpufiulP. 26. 
Ludovica Regina Rcgis munia traćł:avit. 391. 
nuptiae cum defunćłi mariti franc. 399. e. 
ius exr
quiar'. 4°1.. . 
Ludovicus Ungariae Prioccps m re
no PO!?J1Iae 
Pidfiidis pracfcrtur. 5?' .fucceifionem I.n re- 

num robuli fuae obunUlr. 57. recem mdu- 
da tribura remiCie. 243. praetcr unum o- 
mnia tributa fufiulir. 243. cur poeifIimum a 
Cafimiro M. (ucce{for dcfign3tUJ. 363. 


1\1. 


Madalinii (Al['.) index c	
			

/Stare_Druki_001_51_241_0001.djvu

			452 


INDEX RERVM. 


Marc:fchalci locum conrulrarionibus in eJI!8ionis 
campo .inllruunt. [02. in iu..Jiclo caprurali 
generah perpcrui iudices. 106. fcipiones in 
cxrt'quiis Regis frangunr. 182. 
Marerc

kUs r
gni fupremus, ius indicendi co- 
mnla 
 mlnorcs convcnrus inrerregni [cm- 
porc, hbi vindicare conatus. 66. item ius Re- 
gem rcnumiancłi. 148. renumiarionem elt'ćłi 
Regis repetir. 145. 150.qUlS iIIoabremt'.150. 
fecurira[i in clcćłione regia en imcntus. 108. 
109. milires cius in fłationc. 108. 
Marcfchalcus Reginae cx Senawribus-. 389. ciuI 
Oluni? 389. 
Marcrchalcus nuntiorum in elećłionis comitiis. 
[03. eius eletłio prorrahitur. 103. quam ce- 
lerrime eligendu5. 104. ill clećłione Henrici 
nullus. 1°4. Marcfchalci duo. 104. conremi- 
onis initiull1 in Mardchalci elećtiont". 104. 
iurar. 105. duae i.urisiurandi formulae. [05. 
nova form ula commendatur. 105. elećłio e- 
ius SenatQribus numiari foler. (06. 
Maria loannis lU. coniux pubJicorum negorio- 
rum particep'. 392. icJąue civibus dispJiccr. 
392. advitaJitas In bonis regiis lege proł->a[C!. 
394. cjuia con(enru ReipubJicae extra re- 
gnum abi[, doralitium re[iner. 399. Ordi- 
nes eam Varraviae ferre nolunr. 400. exrra 
regnum defunćła. 400. cius cxfequiae in Po- 
lonia. 40 r. 
Mariacburgenfis oeconomia rcliquas rcditibus fu- 
prrar. 254. 
Mafoviil olira ruos Ducel babuit. 19. Dux Regil 
Rohe- 


INDEX RERVM. 


453 


Bohemiae cJiens. [9. dein R
gis PoJonia,". 
J 9. Ouclbus defunćtis Mafovia pIane rub Re- 
gis Poloniae dirionem venit. 19. vult (ibi fu. 
um Ducem pracfici. [9. (aivIs fuis iuribus 
Poloniae maiori iungirur. 19. Polani inrcrce- 
dum quo minus iungatur li[vaniat>. 19. ad 
iurium polono
u
l1 cOlllmunionem, qUlbus- 
dam confuerudlmbus (alvis, admi(fa. 19. in 
do[ali[ium Re
inae confiitUu. 395. quod in 
po(krum fien VC[I[um. 39S. 
Maroviae Duces cum E pikopis de priorc loco cer- 
rant. 194. 
Mare(jJanu5 l[alul, Marchio ercatul. 343. 
Mauri[ius Comes Saxoniae a Curlandis Oux cligi- 
tur. 40. eJeaio irrita. 40, 
Maximilianus Caefar cur reliąuis candidatis a mul. 
tis praclatus. 117. a parte Ordinum Rex cle- 
aus renumiatusque. J 47. 
Menrcs milltares. 3 ł 9. 
Michael Rex clećłu5. J J 5. J 44. praerenł in campo 
dum eligitur. J 2 I. elećłioni contradicitur. 
1 6 9. defifii[ur a contradićłion,". 169. pro tri- 
fti omine acccptum, quod comlda po£\: in- 
auguratione.m rup
a. 199. acgre in i1I? latum 
fJuod vellerls aurel ordincm recepctlt. 225- 
ąuo nomine dcfcnrus. 22). incuratus ąuau 
line Senatus confenru marrimonium inierir. 
39 0 . nuptiac eiusCzen£\:ochoviae. 383. 384. 
paBuł ne proles cooditionem nobilium ex- 
cedar. 4 0 9. 
Mi1ites volunt ad elclłionem regiam admirti. ,8: 
rc p ulfam ferunr. 98. 
F f 3 Milites 
I 


--
		

/Stare_Druki_001_51_242_0001.djvu

			.. 


4.')4 I 


INDEX RERVM. 


Milites praetoriani. vid. Praetorimzi mi/itu. 
Minia.ri Senatorii ordinis non poiTum limul fxer- 
cltu.um D
cc
 ('.{fr. 292. ponendum ea mini- 
fierlUm, fI Mmdłer cxercicus Dux fieri vult. . 
2
:.;I.. plura mini(łefia belli & pacis uni fa- 
mlh3e non po{func obvenirr. 293. Mare- 
r
halc
s curiae Litvanae abdica[ fe minine- 
rao, Cjula frater Dux exercitus minor crcatus. 
293. 
Moldaviae Princeps cliens Regis Polonia e faaus. 
48. ch.emel?t11 Turcici Imperatoris (ubit.48. 
Polom (UD IUre ccdunr. 48. Princeps chnłti- 
anus Moldaviae praeficiendus. 48. prifiini iu- 

is r
cuperandi (pes. 48. 
Mohllovlcn(ls o:conumiae quaedam bona dona- 
(,1.2"8. 
Monera , ex ea reditus Reipublicae concem. 256 
Mofcicis Principiłms in petcndo regno Polonia
 
r
Jjgio obHit!r. 1 r g. legatu5 ante Svecum au- 
dltus. 124. Vld. Ruf]i. 


N. 


Neapo'it3na
 (u
m
lae unde ortar. 369. qU3nt3e. 
3 6 9. qUI pnml earum hacredes. 369. ius in 
eas Reipublicae ex Sigismundi III. c((110n(". 
370. ururas (X iis Si
isOlundus III. recepir. 
370. qUlS imer filium prioris matrimonii & 
inrcr uxurem alt:ram divifit. 370. uxoris 
portio filiac obvenir. 370. de 'ummis CUlU 
- 
F f 4, rna 


"., 


-- 


-
		

/Stare_Druki_001_51_243_0001.djvu

			45 6 


JNDEX RlRV
ł. 


nia reliquis 
economiil addenda
. 24
. un- 
de oeconomlarum nomen. '48. neque mi- 
nuenda
, nfque infra iufium prerium 10- 
canda
. 
57. poe na i,n eosquiaJiquid ex iis im- 
perratUrI.. 2 57. quae ex iIIis priv3tis conces- 
(a, aut 

nori prerio !ocara, revocantur. 2 H. 
ne plebeus aur JudaeJs loeentur. 26J. prerio 
quam maximo locandae. 261. defunćło Re- 

e oeconomiarum cura pencs The(aurariof. 

62
 del
g
mur tum ex Senatu & equeA:ri 
or,d.me., qUI eorum fiatum infpicianr. 262. a 
mlhranbUI cxaćłionibus immunes (unr. :36 J. 
tantum ea 
uae in comitiis decrcła praefianr. 
:63. annul ex Ot'conomiis reditus. 264. ne 
per avu.Ua m.inuanrur. 2 H. avulra rcpe[cnda. 
2 58. 
clpubhcac conrcnfu poiTunt minui. 258. 
cum, Iłltegrae,. tum partes occonomiarUll1 
Or.dl
U
T1 confentu oppi
nerałaC'. 
 S 8. quic. 
9 u,d 11"1 dt'trahltur, regni conHirurionibu. 
łnr
rend.um. ;S9. . imminuci redlml Regi ex 
Relł?ubhc
e aerano compenrandi\ 259. ut &, 
bOni S rt'gIlS. 259. - qui Ordinum confen(u 
pof1idem? illis exui ncqueunt. % 59. numerus 
o.econo
"arum hne Ordinum conlcnfu auge- 
fI nequlr. 26cz, bona Rcgis tam um aućłori- 
!ate adie
a, o:b l/lis 
('grt'ganda. 260. poena 

n eos qUi conduxerant bona haud leJ!itime 
lunćł
. ..Ol. fines occon,?rniarum proferre 
non hcer..2 6 T. conrrove,ha: de finibul quo- 
modo dlrtrnendar. 261. qUlbus oeconomiae 
locandae. zlh. oppigncut3 hona (oannes III. 
confenfu Reipublica pro fe & hacrcdibus re. 
de mit. 


INDEX RER VM. 


457 


f1emir. ::65. quaedarn ex iis bona Reginae iD 
docafinum affi
nata. 398. 
r>lclOVIUS (An(lr.) pianum prac exrraneo iR Re. 
gem cO\1lmcndar. II s. Viennam mifTus ut 
Regi Cadaris rorarem in matrimonium con. 
ciliuet. ,r4. ;88. 
01kuffienfes fodrnae argenti & plurn
i fe race!. 
, S 2. (uracae ab oJ!lpidi i1lius incolu. :a S 2. dl- 
vlria
. 2p. quae cdram. 
s:. in£taurandat'. 
252. offkina olim in oppido in qua nurnmi 
cU(l. 
 5 z. 
Ordines in I'olonia,utrum duo.m tre
: ,.J. 
Ordinem fquell:rcm ab immac
la[a Vtrgm
, Vla- 
dislaus IV. infiicuere volwr. 225. ordmlbus 
exterorum Principum R

t"s in(i
niti. : 25. 
ordo aqui'ae albat. vicł. Aquiltre albae ord". 
Osviecimenfis Ducatos RegiPolomae vcndlcus. : 
. 
pars CrOlcovienhl Pala[Jnarus efficitur, & Po.. 
loniae arćłius iungicur. 
,. 


P. 


, 
Pal'ła conventa publico iuri inCcrviunt. 9. quid 
finr.9. origo. 9- qua lingua rcribantur. JO. 
J 54. delegaci ad ea confcribenda. II J. 154. 
ante cJdbonem regia.m fcripra. III. pofi ełC?- 
ltionem & renunuatronem. III. intcr Pn- 
maris declarationem & Marefchalci renumi. 
ationem. III. ante el
tłionem fcripta, paR: 
eam Jećta, & a Regis legaris probata... I II. 
mas obtinct, ut po£t rcnumiation
m Ccriban- , 
wr, legibus aliud praecipieDtibus. 112\ I H. 
F f S 15
 


- 


-
		

/Stare_Druki_001_51_244_0001.djvu

			458 


IND EX R '" vrvr. 


J 54. monenrur Ordines. ut paBa aDte cre- 
ćbonem Ccribamur. II z. numerus deJega[O- 
rum ad patł"a. [54. quomorlo defigncntur. 
154. ubi (cribamur. J 54. ab iis iurarum, qui 
lcripferunr. 154. quid paćła contineanr. [55. 
or
rn .breviora, iam ampliora. [ S;. mułra ex 
prlonbus repewmur. i 55: fcrip(3 ab Ordini... 
bus exp
nduntur. 155. nOl11ine Rcgis ab eius 
)egatis probanrur. 156. nomil)3 paćlis fub- 
fcript3. 15u. Rrgis legar i etiam fubfcribunr. 
I s6. item qUJedam civitates Polona
. 15 6 . 
fublcribirur pać.tis cumexccprionc. 157. man- 
datum, . quo Regis legati inftrućłi, paćłis 
adiećłum. 157. legibus regni inferumur.1 57. 
exempłum paćłorum bis infertorum. 157. 
Regum abrentium leg.lti in paćta iurant.158. 
ubi iUretur. r 58.1egatus]uthenmus in paćta iu.. 
rat J quod a quibusdam minus probatum. 158. 
red qull0 iure. 158. formuła ad quam in iłla 
iurftur. 159. quae paćł:js adiećła. 159. laeri.. 
tiae figna, ponquam a legatis in paćła iura.. . 
tum. I S9. Reges prae(entes, ipfi lłatim iu.. 
rant. 160. quo"lodo id fiat. 160. pan iusiu- 
randum i')aci dif1identium eODtradićłum, 
quam alii [uiti funt. I UO. 163. 164. iusiuran- 
dum refirićłiore animo praefiitum. I60.ius.. 
iurandul11 legibus inferrum. 160. 204. adfcri- 
pta nomina, quibus praerentibus praeftitum. 
160. iuratur a. Rcgc extraneo, an[e.quam in 
regnum venit. 163. in .finibus regni. 163.iu- 
r3tur cum exceptionr. 164. 


P
a. 


... 


INDEX RERVM. 


459 


PaJacinus qui duodevicdimum annulU nondum 
egrdTus. 289. 
Paparum bullae memorabilcs. 10. 
Papae Numius in comitiis elcćłio:1is ante omnts 
legatos auditus. 124.3udiendus fi de iure pa- 
tronałUS conrrovedia compo{it3. 124. in Or- 
dinul11 conrdT

 ab Epifcopis deducuur.127. 
quomodo eXClplatUr. J 29. quo loco rcdcar. 
J 29. litrcrae fidci ab co cxhibitae nudno ca- 
pite: Iegul1tur. [3 I. com mend at in e1ećłionc 
Romanoc3tholicoJ. 134. 
Petricovius (Andr.) confiitlltiones edidir. 6. 
I'ialłi vocabulum. 114. in Regem (Ommcnda
ur 
prac exteris. 1 [ 5. ra[iones pro eo. I [ 5. rauo- 
ncs contra eum. 1 I u. 
Podlachia, de ea ceHam Polani & Litvani. 28. 
partem elTe Poloniae alTeritur. 29. 
Podolia a Ca{imiro M. PoJoniae aequlfiu. 27. in 
feu.ium Duci Litvaniae conccOa. 27. PoloniI 
rclti[Ut3. 27. de ca imcr Polonos & Litvanos 
li,. 28. furcorum ditioncm fubir. 28. Polo- 
nis rł"Uitui[Ur. 28. . 
Polocen{i
 palatiom a nobiJitat
 eligitur, a Rtge 
connrmatur. 307. antiquum hoc nobiliratis 
jus. 307. a multis annis nulłus ibi Palatinus. 
3 0 7. .. n" 
PoJocen(e collegIUm Jnulturum. 354. 
Po]oniae regnUlTl. I. provinciis non uno tempore 
3uttum. 2. (iU5 provinciae in nonnullis di- 
verfo iure urumur. 2. fines non femper ii- 
dem. 363. in tres genres dividitur. 18. divi- 
(jonis urus. 18. regiminis forma. 5ą.53. eius 
infigne. 228. . Polo- 


I' 


......
		

/Stare_Druki_001_51_245_0001.djvu

			460 


INDEX RRRVM. 


PoJonia maior, ad eam Marovia & Pruma perti.. 
nem. 18. '9. minor proprie fic diHa.24.rQ" 
giones .e
 adlećh
. 27. r. utrimque aequahras 
18. qUI In comJ[lI
 1n[C
r urramque ordo. I S. 
Polonae Clvirates vid. Civitntes P()!O/l(/f. 
Poloniae R
x (U;l1 Rege Boherniae cle Sile(]a 
r
an
glr. 4 s. nulium {ibi vulr in illam pro- 
VJnC'3m vindicarf: im. 4S. Kioviae, Smolen.. 
fcia
, Severiae & Czerlllchoviae titulis, er- 
R3 Ruffi(um imperium non Utilur. 47. vide 
Rex. 
Polonorum antiquul11 foedus cum domo Aufiria- 
ca, quod renovatum , red publice nondum 
rarum habiml11. 12. 13. pax cum Ruf(js & 
foedus. [3. pax cum Turcii ciusque confir- 
mari? I 3. cum Svecis bell um., in
uciae, pax. 
14. Iterum bellum cum SveclS, mduciae & 
infłaurata amicitia. 14. quae in (omitiis eon.. 
firmanda. 14. foedus cum Danis in SvecoJ. 
14. paćh Vclavien(ia & Brombergenlia cum 
Elećłore Brandenb. I 5. convcntio cum codem 
Varravienli'. I S. 
Polonus an in Lirvania indi
en;J. 282. Litnnis 
comradicenribus, Polono in Lirvania cpirco- 
parus tollatus. 282. habcat in Litvania pos- 
fcf(]oncm, li vcli[ ibi digni[atcs & bona re- 
gia obtincrt. 285. 
Pomeraniae Dux ohm in elediooe Regis ius ruf- 
fragii pofiulavir. 97. 
Pome
cllia ab ordinis Tcuronici eąuiribus Polo- 

IS erepta. 363. cam rccupcratum iri promie- 
tltur. 363. 


Popar- 


. 


L 


INDEX RERVM. 


4 61 


Poparcie quid. 167. 
Poradlne quale [ributul11. 243. 244. rublatum. 
::!44. 
posnani.cnGs Epircopus. Archirpifc" Gncsnenli & 
Epikopo Cuiavienfi abfenubus, c-lećlioni 
rcgiae i'racelł. 140.141. R(gem [um rcnun- 
tiandi habet im. 148.' praela[u.s in hoc Cra.. 
covienfis EpHcopus. 149. Rcgis ab iIlorc- 
nuntiari cxemplum. 149. 
posnaniae Gymnafium Academicum. 354. colle- 
J!.ium ibidem S. I. 354. priviJegium creandi 
Doaores conccITum & revocatqm. 3 ')4. 
po(feffiones habean[, qui volunt dignir3tcs & bo- 
na regia obtinerc. ::! 84. poffenioncs ad faccu.. 
Jarcs, non ccclc(]afilcas dignitatcs obtinendas 
rum neceffariac. 285. 
Praepoli[urac nobilibus indigcnis cedanr. :jeG. 
Practoriani mili[es quando inUiruti. :01 20. . ,jor in- 
digenae. 221. corum numerus. 2 
 (. lam funt 
Saxones. 22 I . numcru5 oc augc3tur. 2:2 I. 
ex Regis thc£auro flipcndium. :01 2 r. Jircipli.. 
na. 221. 
Prac[oriani miJitis pracret}us lir indi
ena.2 2 I. iam 
poteO: eiTe nationii Saxonicar. 222. iurat Re- 
gi & RcipubJica
. 2:2 2. iurisdiCłoni Marc- 
rchalcali parer. 222. 
Premislaus Dux maiaris Poloniae, Rex inaugu- 
ratur. 55.56. regni in(jgne infiiruir.228. 
PriluGj (lac.) fi:atur a .,5' 
Pnrnas vid. GlleS1le11ftS Archit'pi{ćopJJf. 
PriviJcKia iuri eommuni non comraria runt (er- 
vanda. liG. 342. ne fim iuri c:ommuni cO!"- 
trana. 


--
		

/Stare_Druki_001_51_246_0001.djvu

			46
 


INDEX RER VM. 


traria. 341. in alioruln jnuriam impetrara 
redd
p.da. 34 2 . 
Prordłor Poloniae in aula Papa
. 310. a Regc Se- 
natu conrcio confiicuitur & conflrmatur.3 [ f. 
inCignia, tum Lu(itaniae [U1ll farniliae Cuae in- 
£jgnibus regni Poloni praeponir. 311. ' 
Prum:! ad PoJoniam maiorem referrur. 19. quo- 
modo in ditionem Regis Poloniae conce(fe- 
rit. 20. 2 J. in Palatinatus divi(a. 20. pars or- 
dini Tturonico rellćh. .20. 3 S. forma regi.. 
minis mU[at3. 20. arćłiu5 Poloniae iunćła. 
21. prum olim purarunr: (e ad convocationis 
comitia non peninert'. 81. eorum ius cli- 
gendi cum Polonis Regem. 99. quod firma.. 
tur. 99. 100. oliln imra com iti um rua fuf- 
fragia ,om ulcrunr. 14 1 . indigenatus contir- 
matus. 201. 282. quiindigena[u5 Iimites.28r. 
qui d 
fficiar. 283. pordł exteris conferri. 
283. ubi conferatur. 283. inr:erregni tempo- 
re dignirJrcs contulcrum, quod novus Rex 
pro irriro habuir. 3 ( i. 3 J 2. Palatini fum in 
ruo Palatinuu Capiranci cum iUrisdićłipn
. 
3 [8. Palatinus in im vocarus, quia praerer 
capiranearum (uae dignitari iunćłum, ali um 
cum iurilditłiune tenebar. 321. 
Prufliae civirates m3iores, quo iure ad Regis de- 
ćłionem pertineanr. 94. Guomodo fuffragi- 
UtU tulerinr. 94. carum inu:r Cuffragia men- 
lio. 94. 95. noJunt [uum ius coral11 rcgni Or- 
dinibU5 dc:duccrt. 95. abf1:inent elećłione, 
fu? ta
l1
n inrc faJvo. 95. ap ud cas Rc:gii no. 
I11IOC IUSlur andum. Senator cxdpit. 197. 
l1a- 
lora 


INDEX RERV
-t 


4 6 3 


iora iIIis iura, quam Poloniae civitatibm.28o. 
pars Senaru, Pruffici. 280. 
PrufIiae Brandenburgicae iura con6rmamur. 20 I. 
iUl bcneficiarium Rłgis Poloniae de(inir. 37. 

cbet aliquando 
ub .cliemelam rcdirt. 37. 
lura[ 
t
l Polo.OIae !11 .evenrul11, fi po{l:eri 
mafcuh EJećłorJ1 Fnderici Vilhdl11i de£jne- 
nnr. 37. tir 
eg()um fal vis paćł:is anriquis.37. 
Pruffia
 Dux ReglS Polo.niae fiduciarius. 35. Mar- 
chlones Brandenb. 111 franconia PrUlJiae Ou- 
ces. 35. EJećłorcs Brandenb. fiulU PrufIiac 
Ouces. 36. clientcla exfolvumur. 37. 
PrufIiac Dux ad comitia convocatioois non voca- 
tus ncquc uJtro admHTu!. S [. nolune Ordincs 
pc
mitrere ut elećłioni regiae inrerfit. 95.96. 
rCrlprum fuffragium exhiberi curat. 96. quod 
aćł:is inrerrcgni non inferrul11 neque a Mare- 
!chalco r.umiorum receptom. 97. 
Pruffiae Rex praefetluram Orahimenrem & a- 
grum I:.lbiogenfem tener. 22. 23. de titulo 
regio coorrovcrfia. 38. 
Puccnrc:m praefećłuram loanncslll. pignoris ti- 
(ula habuir. 2(.;5. . 


R. 
Radzeiovii (Mich.) Primatis aura in Rcgcm. 33
. 
335. 
Regn
 candidati. vid. 
andidati reglli. 
Re
m fines proferendl non minuend.. 186. 20 I. 
R
gni infignia. J 89. ubi olim, ubi iam Ccrvcmur. 
l i
. in Ungariam deponata ., iadł: relara. 
119 


.Iio....-
		

/Stare_Druki_001_51_247_0001.djvu

			46.. 


IND EX RERVM. 


189. nova in(j
nia pro Vladislao lagellone 
fabricat3. 189. quomocło cuCłodiantur. 189. 
non po{funt 
i(j OrdinUl;n conreniu ex [he- 
£auro depromł. 189. belh [empore alio ave- 
ćł:a. 190. [hclauro refiiruta. 190. dam ablata 
& rcpoliu. 190. 
Regii nominis origo. 54. 55. cdfat & rclHtuirur. 
Rcspub.ica num rcindi pofIir. [S I. 15 2 . 
Rex ruam porefiatem ad Jeges cxcrccf. 50. quae 
quondam rolurior fuir. 50. ren(lm re.n:m
h. 
potefiaris imminurae inLtJum unde repet£ll- 
dum. 50. num Rex ordo dicenduł. S I. pri. 
mus huius nominis auć1:or. 5 I. Regem non 
c(fe ordinem d:monfirarur. 5[. eli
itur,non 
iure ranguinis fuccedit. slJ. quod olim contra 
fuir. 56. h3crCS rc
ni dittu
. 59. 
 1 I. quo 
tirulo ei abHinendun 1 . S9. :3 [l. non potdŁ 
fuccc:frorcm ddigoarc, aut comitia elcćłio. 
nu indicere. 59. eius clećłio (jr libeu. 59. ne 
re regno abdlccf. 6 [. 62. Ilon hecr de rc
no 
cum aliqoo tan(j
crc. 62, po (fum practcr Po. 
lonum, & alii re
no praedfe. 62. ł"U i U5 rd 
exempla. 6:3. 63. (jt Romanocunolicu.. 117. 
II 8. .eges de elUs religione. 118. vanu
 ru- 
mor quafi lut hera nu s Kex eligi debeat. 118. 
cleć1:us renuntiatur. 145. non renuntiandus 
fi quis clettioni comradlxerir. 14 6 . non rem- 
per omnium conreniu f'lt
uS renur.uiacu5l1j 
147. 1 48. renumiandi ("um IUł ad quem per- 
tinear. 148. Regis a Pracfulc qui non Epi. 
kopus rcnunriui excmpluJT1. 149. cliguur a 
totł 
cpublica, li,cc non eJigalwr ab omni.' 
bUf. 


łIo....- 


INDEX RERVM. 


4 6 5 


bus, 15 I. elećłus fi praefens, tum in tem- 
plum tum in arcem deducirur. [52. el
tło 
& nondum inaugurato, Mar
(chaki (cipiones 
derni{fos praeferunr. 153. 182. t'xrran
U5 e- 
Jećłus per legato! invitarur. 162. [63. in fi- 
nibus rcgni excipitur. 163. I G4. inaugura- 
tus. rcgimen .ordicur. 172. regiminis annos 
ab mauguratlonc numerat. 173. ncmplum 
regiminis ab cletłione numcraci. 173. Regi 
ufus 

iIIi cameralis & Litvaniae in publieil 
negot\l5 concem excmplum. 173. ante inau- 
gurarionem publice Cracoviam ingrcditur. 
17 6 . funus defunćłi, ingrelTum cJećłi requi- 
tur. 182. adi[ pedes aedem S. StJnislai. 183. 
mos hic quando coeperir. [83. Rex inaugu- 
ratur. 184. 185. quando ab alio quam Gnes- 
nenfi Archiepifcupo inaugurari poOir. 185. 
in Icges rc
ni iurat. [85. iurisiuran- 
di forma. 186. fi violat ius,urandum, ci. 
vcs obrc<}uio ex(olvuntur. 187. inauł:;uratio- 
nis defcriptio. 188. 19 ł. 192. inauguraro fei- 
piones. rnar.ekhalcalu crc
i praeferulltur. 
19
' fJ ,R.egl uxor, eadem hrnu! inaugurarur, 
nih rehglo obfier. 192. inauguratus publice 
cpularur. 1.93. quos mcorae (uae adhibt'ar. 
193. ipfe IUslurancłum a Cracovienfi & aliis 
clvlrarlbus excipir. 194. 195. creat eąuires. 
194. [95. iuracur iplj a Senawribus & oobi- 
libu5. 196. incipi[ uti fi
llIis regni & Li[va- 
niar. 199. confirmat iura regni. 199. 200. 
miuit połł inauguratioDcrn legarum ad Pa- 
pam. 'J07. 


.. 


G& 


Rex
		

/Stare_Druki_001_51_248_0001.djvu

			4 66 


INDEX RER Vl\f. 


Rex praecipuam. 
cipublicae curam. a
ir. 
 31 
 e. 
ius dl: comUla & convemus mmorcs lI1	
			

/Stare_Druki_001_51_249_0001.djvu

			4 6 8 


INDEX RERVM. 


fecerunr.246. quanti pon: Sigismundi Auguni 
mortem fUllłe dlCamUr. 247.quamum eos im- 
minuerit HenricU!. 247. redu us certi (onfłi- 
turi. 248. vid. Oecono11liae. redituum re
iorum 
collegIUm, vul
()camcra. 262. quami hodie 
annui redim!. 264. (umtibus aulae non ruffici- 
unr. 264. non potefi bona rrgla fibi fervare,ut 
redirus au
ear. 264. neque bona privarorum 
emereaur aliu modo acquircre-. 264. 26S. poc- 
d!:, fi Ordines confemlUnr. 265. 
Regis titulus variu!. 209.210.2 [ 1.212. Rex modo 
CUj>remus modo magnuslitvaniae Dux dićłus. 
2 10. 2 I I. wtius Pruffiae Dominus. 2 l I. qui- 
bus vocabulis abfłineu, fi cum Rurrorum Im- 
perame 3gir. z I I. ucitur ctiam ritulis cxterna- 
rum provinciarum. 2 I 3. negatur ci maiefiatis 
vocabulum a CaeCare & RegeGalliae.2 14.21 S. 
Caerar tum Cemcl tieulo maid1:atis appeJlavir. 
.214. a Rege GaJliae ceHilTimus nominatUs, 
quod Senatores aegre tulerum. 21 5. 
Reg is matrimonium Scnatoribus conrulm. 379. u- 
.xores dućłae, quas Senatores haud probarunr. 
379. uxor dam dućh. 379. leges de ducenda 
Senatorum confen'u uxorC'. 379.380. ne tc- 
mere divortium fiar. 379. plcraeque nuptiae 
Cracoviac, C]uaedam ahbl celebracae. 383. a 
quo Re
i (ponCa iun
atur. 383. 
Reges ordilllbul equefiribusPnoclpum nterorum 
in{igniti. 225. . . . 
Reg is mors quomodo nUntlftur Ordll1lbus. 67. ex- 
fequiis a quibus dies conn ituatur. 166. quando 
& ubi cc1cbrcmur. [77. non fcmpcr codem 
tempore 


, 


... 


IND EX RERVM. 


4 6 9 


tempore p
raćłae. 177. uniu. Rtgis bis aćłae. 
177. quorundam Rcgull1 corpora non Craeo- 
viae condita. 177. eorpus defunćłi Cracoviam 
devehitur. 177. duorum uno tcmpore cxfe- 
ąuiar. 178. Regis & Reginae firnul celebratae. 
178. fervatur corpus Varraviae donee novus 
Rex elećłuł. 179. honor defunćłi Regis eorpo.. 
fi habitUs. 179. cura corporis qui
us man<łe.. 
tur. 179. rUmtUS in apparatum funebrem & 
exrequias. 180. fumru! in aulicos, qui drca 
corpus regium. 180. corpus fumrjbus privati 
cu,ratum. 18 [. unde olim in Regis funus im.. 
pen(ae depromtae. 181. pompa funebris. 181. 
Regina a quo habeat fuam dignicatcn l . 378. fi[ Ro- 
manocatholica. 381.382. exemplum Rcginae 
graecae religionis, quae privatim raera ex cr- 
cuir. 381. rcligionis luthcranae extra Poloni- 
am viventis. 382. paten- ex omnibus narioni.. 
bUl legi. 382. divcrfarum narionum exem pla. 
383. plcraC'que ex Aufiriaca domO.383. quan- 
do inaugurctur. 38s. ub;. 385. bil Var[aviae 
inaugurat3. 385. ab ArchiepilcopoGnesnenfi 
inauguranda.385. illo abfente a Cuiavicnfi E. 
pi(copo. 385.386.cxemplum ab Archiep.leo- 
policnfi inauguracae. 386. Reginie non inau- 
guratae.38 6 . inauguratio quomodo peraga- 
tur. 38 6 . 387. 
Reginae advitalltas in bonis regiis, quam privata 
habuerat, lege confirmata. 394. 
Reginae aula. vid. Aula Regillae. 
Reginae dotalitium. vid. Dotalitium. 
Rcginac rounia. 3
0. 391. ne pubhcis negotiisre im- 
G g 3 mifccat. 


...... 


I 
...j
		

/Stare_Druki_001_51_250_0001.djvu

			47 0 


IND EX RERVM. 


mikeat. 391. 392. qui cius reditus & unde. 
393. poff:tT
ones priv
torum compararc aut 
habere nfqUlr. 393. regla bona ipfi Rex confer- 
re haud pocdt. 394. duo capiraneatus collati 
Ordinum con(enfu fequcmc. 394. ' 
Reginae (igillum. 389. 
Regina vidua non vult ferre. ut aHa in{jgnibus regUs 
. condecoretur. 192. inmonafitriumabir. 19 2 . 
Rcg
nae viduae redes. 400. 
Reglt1ae exfequiar. 400. 40 I. in eas rumtus.40 I. cius 
. &:. Regis c:xfequi:\efimuJ peraEtae. 40 I. 
Regla loboJes, fumtus in cducationem. 403.404. cu- 
rac Ordinum commendara. 403. redirus ex 
bonis aliquot regiis illi eonceni. 403.404. di. 
gnirares 
enaroriae coJ!atae. 404. cur dignita- 
[es & bona regia Ordinum confcnfu conferri 
debuerinr.405. bona collata naturam non mu- 
I tabanr. 4 0 5. po{f{"ffio quamdiu. 40S. 406. filii 
fi volunr ad dignitares & bona regi:t admiui, 
Re.
i & Reip
blicae i
rare debent. 287. 406. 
Pnnceps re
lUs Vladlslaus & loannis 111. filii 
non iurarunr. 407. ab his ut prad1:arcrur iusiu- 
randumcxaćłum.407. filii ius inregnumfuc- 
cedendi non habenr. 407.408. pofTum cifc re- 
gni candidar;. 408. in elećbone aJiis praelari. 
1[4. filiis loannis III. lex noluit permittert" 
Ut can
ida[i effenr. I I 5. 4og. filiis R
gul11 i
 

olonla n':1l!a ert potenas.409. CJuando nobi- 
JlUlnCon.-łluoncm non
xccdanr. 409. Ordi- 
num conreuru publicis negotiil adhibendi. 
409: forum in aćł:ionibus perfonalibu'i. 4 [ I. in 
rcahbus. 4 r I. quae bona conferri poOint. 4 I I. 
bonorum 


... 


INDEX RERVM. 


47 1 


bOl1orum adminiflratio. 4 [ I. filiae dos pater 
ex fuo patrimonio numerar. 404. regiae (obo- 
lis tirulus. 4 r '2. infignibu5 rc:goi & Litvaniae u- 
titur. 4 12. eius iura faJva finr. 4 [:2. 
Regum ex civibus elećłorum conranguinei, nobili- 
bus pares haben
i. 4 [2. . . . .. 
Rigenfc portorium ohm Regls redlubus addltUl1J. 
255. 
Roggenhurana oeconomia. 254. 
RufIiarubra aCa{irniro M. regno iunćh. 27. Ludo... 
vicus frurlra eam Ungariae iungere conatus. 
27. aequo cum cactcro regno iurc habenda. 
27. 
Rum, paXCUl11 iis.& fot.dm. 13. SmoJenr(um,
eve- 
riam Czermchov13m rfcuperant & retlnent. 
47. llcrainae pars cum incolis Cofacis illis re- 
linquitur. 47. Ut& Kiovia. 47. 


s. 


Sal trimeO:ris (fol jilched1Ziowa) 250. Rcgis ex ilJo 
iaćtura. 25 0 . \ 
Sal in R uma foditur & coquitur. 25 1 . uribus quo. 
rundam paJatinatuum fervit. 2 S I. . .. 
Salisfodinae Cracovienrer. 249. earum condlt1o. 
249. caedem quae Vicliczenfes & Bochncnk!'. 
249. ql1ando coeperinr & quo teropor
 111
- 
moreI1tUr.249- (arum ordinatio.2 5 o . anu ą.uls- 
fimis temporibus a(1 Regis proventUS pc
t1l1U- 
crunt. 2 50.ex iIlis donationes. 250. V lellczen- 
fes Cadari oppigncratae. 258. ex iii certa (um. 
ma aODua Reginac praefiatur. 393. . 
G g 4 Sahs- 


.1, 


.. 


....... 


....
		

/Stare_Druki_001_51_251_0001.djvu

			47
 


INDEX RERVM. 


Salisfodina Cuoigunda. 2 50. V ieliclenfibus iunćła. 
:3 S I. iaćłura familiae lubomirianae com pen- 
landJ. 25 1 . 
Sallaroh (A I
x.) IralLJł,a Rege Marchio creatus. 34 3. 
Samborien(js praefrc1ura. 253. 
Samogiriae Capiraneus a nobilitate eligitur, a Rege 

onfirmat
r. ;06.3 0 7. quando hoc nobiliratis 
IUS coeptru. 3 06 . 
Sandomirien(js praefećłura ne cui conferatur. 245. 
privaro (0113(3, qui eacedir. 253. iterum pri- 
varo collau. 253. 
Sarniei. (Stan.) natura. 5. 
Saxonica cancel!arii'. 219. Degotiis polonis abfiinc- 
ar. 219. 
Scepufium Polonis oppigneratum. 26. fami.iae Lu- 
bomirianae collatUl11. 26. 
Scholar publicae ob reditus Ordinum confenru in- 
fiiruen<1ar.354.355. 
Sc ulretia,.. vid. Adl.-'Ocatiae. 
Sczerbieil (PJul.) [tatma. 5. 
Senatorum conejlio Rex extra comida utatur. 343. 
344. Rtgi iuranr. 196. (jne Rege in comi[iis 
riehbtramiu!11exemplurJ1. 339. 
Senawres in aula re(jdenres. 344. numeru,.' 344. 
345. tempus quod illis in aula rran(igendul11. 
344.345. ralarlUł11. 344. multa in abftlUts, 
quae duplicarC!. 344. ob il11pedimemum legi. 
tilTIum ab:'ff
 purrunt. 344.345. ronfjlia eon. 
ftrUIU & confiliorum rarionem in eomi[iis 
rcddunr. 344.345. non requumur Re
em ex- 
tra regnum. 34 5. lieet iIIls propter bfllum ab- 
elTC'. 345.con;ul[is rua adfcribunt nomin;ł.345. 
quando 



 


INDEX RERVM. 


47j 


CJuando primum defignati. H6. nomina & 
tempus quod illls in aula manennum, in eon- 
ftnutionibm exprimuntur. 346. dd)gnamur 
c[iam comitiis abruptis. 34 6 . quomodo ab illis 
confilia eonferenrła. 34 7. fingula diligenrer 
cxaminenr. 347. quibus negotiis abfiinrndul'P. 
347. nequcum decrcta tribunalitia tollcre aut 
uCecutionem morari. 347. in qUlbU5 nego- 
[iis eorum eonfilio legad ad cxtcros mini 
po(Iim. 348. mandata Je
atorum conf\.llris 
inferenda. 348. quomodo ab iIIis extC"ri kga- 
ti dimiui queam. H8. 
Senatus conCilia a RC'
C' mcłicumur, & praeftnte 
co habC'nrur. 338. Rtge abrcnre habir3. 338. 
339. quae ibl (anciuntur Regis nomen prac- 
ferunr. 339. 
Sercniffimac rirulum pro (ua Republica Poloni in. 
tcrregni tC'mpore exigunr. J 31. 132. num 
(emprr ira appellata fuerit. 131. quis pri- 
mus illam ita nominaverit. 132. 
Servitoriatus regius. 342. iurisdu
łioni civitatis 
Gedancnfis non ()fficit. 342. 
Scvcriam EpiCcopus Cracovicn(js a Teffinenfi Du- 
ce emit. 25. hinc P.alatinatus Cracovien()s a 
Duee Oppolienfi armis invaditur. 25. Epi- 
fcopatus Craeovien(js ponio. 26. 
Sevcriam Rufficalll Poloni ob[inenr. 46. Rulli r
- 
cipiunr.47. 
Si
illa varia. 230. 
Sigillum maiefiati5'. :2 30. aułłor Premislaus. 23e. 
unde dićłum. '230. cius urus. 231. 343. for- 
ma. 23 l, regni maiul. 232. minus. 232. Lit- 
G g S vaniae 


....... 


...
		

/Stare_Druki_001_51_252_0001.djvu

			474 


INDEX RERVM. 


vaniae maius & minus. 233. Litvaniae alim 
tria (igilla. 233. 
Sigilla regni & Li[vaniae a ruae gemis Cancella. 
riis (ervanmr. 233. ilIorum ufus coram Can- 
celJariis: 2} 3. CU!pdCUS Canc
Jlariu5J quod ipCe 
abfens hglllul11 In auJam mlferit. 234. figi 1- 
Jum novum, abCcncibu5 Cancellariis, ad 
[cmpus fabric2tum. 234. (igillum regni a fu- 
re (urrf'ptum & repertum. 233. regni & Lit- 
vaniae Cigillil in negotii! pubJicis mendum. 
234. quibus rcriptis imprimenda. 235- maiu! 
& minus eiusdem aućłoricatis. 235. ufus in- 
tern'gni tempore ce{far. 236. fimuJacra to. 
rum in Regis cxrequiis frangumur. 236. fi- 

iIli 
itvani ufus 
egi noodum inaugurato 
perm!(fus. 173. figlIJa nova pon: Rcgis inau- 
gurauoncm. 199. 2 3
. 
SigillU\11 cubiculare (eu camerae dercribitur. 236. 
237. eius uf Ul. 237. qui! cuftodiar. 237. nOI1 
potelł publicis liucris imprimi. 238. Regi 
nondum inau
urato in pubIicis negotiis ilJo 
U[i c
nce
ul!1' 17'3. 238. 239. fculptum inJe 
pecullare h
lllum camcrae, quod inCanccl- 
Jarii culŁodia. 239. 
Sigillum Regis privatum. 237. cius urus. 237. tran- 
Lit ad R
gil robolem. 337. dićłum olim fe- 
cre[Um regium. 237. non habet locum in pu.. 
blicis litteriJ. 235. 2'38. 
Sigillum Regina
. 389. 
Sigismundus J. recepit vellu5 aureum, Jiber ta. 
men quo privati equitcs obllringumur. 225. 
de matrimoniis Senatores confului[, red fen- 
Cumeorum non fceutus. 379. Si. 


INDEX RERVM. 


475 


Sigismu11dus Augufius Rex inauguratus, rCRimi. 
nc pon: mortem parris diJ.uo. 58. iure hac- 
reditario in Litvaniam ccilit. 59. ul[imus ti. 
tulo haeredis regni ufus. 59. dcfunćłi corpus 
Cumtibus privati curatUll1. [8 I. teCłamcmum 
de po(fduonibus haered:tarils irritum. 24 G . 
247. uxorem dam duxir. 379. quam dimit- 
tereinon vult. 379. agitat cum renia uxore 
divortium. 380. 
Sigismundus 111. praecipuum pro ril1
 elećł
one 
argumemUtll. [17. in (pem regm PoionI ca- 
tholicus edu.::arus. 119. paud imperium, itI i 
abrogare conantur, quos facinoris poennu- 
ir.3 61 . fummarum Ncapollranarum cuha
- 
res. 369. ceflit ruo iure Reipublic3C'. 37 0 . ro- 
Jus carum faćłus haere
. 370. ufuras ex iis 
recepit. 370. eas inter prio
is. I?atrimonii.fi- 
lium, & al[cram uxor
111 dlvlhr. 370. prs?- 
rem cooiu
em fint SenatlJS con(cnfu duxlr. 
380. fufpicio acfi regno alii ccdere velir. 399. 
fuosliberos Ordinibus commendat.403.elUs 
protes conditioncm nobilium natura excc- 
debat. 409. 
Sile(ia olim a Bohemis occupata & Polonis refii- 
(ura. 43.'p:-imi in Sllcfia OUCfS. 44. rub (uil 
Duclbus pars poloniac man(ir. 44. non [a- 
men Poloniae feudum 44. fub Regis Bohc- 
miae clienre!am conced,r. 44. 
ranli
i(Ur de 
Sildia imc:r poloniae & Buhc:miae Rege
. 45. 
Slllolenfcut11 a PoloniI rc:cupcratum & ami(fum. 
4 6 . 47. 
StatUta quid cOlUineanr. 4. quomodo a counitu- 
tionibus
		

/Stare_Druki_001_51_253_0001.djvu

			47 6 


INDEX RERVM. 


tionibUI difft!ranr. 4. qua lingua (cript:r. 4. 
polonice verfa. 4. 
Statura polona lingua Herburri. 4. latina Lafco- 
nis. 4. S!gismund! 
: collrćła.,. Prilufii. 5. 
Herbum. 5. SarniclI , lanu(wvii & Sczcrbi- 
cii. ,. cditio Pat rum piarum fcholar. 5. Litva- 
num Raturum. ,. 
Stephanul Tran(ilvaniae Princep$ Rex eJigitur, ut 
c!ećłam 
eginam .Anna!11 ducato 1[5. quid 
C!UI elt
u)nem adluvenr. 1 [7. de rehgione 
CIUS dubltarur. 1 [9. quomodo elećłio pera- 
ćh. 147. a Pracfule, qui JlonEpifcopuJ, Rex 
renumlatur. 149. ab bpikopo Cuiavien(i in- 
auguratus. 185. [93. nolu:r ordinem vclle- 
ris aurei recipere. 22,. VilnenCem academi- 
am & Polocenfe colle
jum infiiruir. 354 
Succcffionil in regnum rpes ex neceffiute 
on. 
nuUis inkćła. 6 I. (uccc(for Rege regnam('. 
61. 
Svcci, cum illis bellum, induciac, pax. 14. in- 
ftaurata arnicitia in comitiis nondum rata ha- 
bita. 14. eorum legati aegre tuleruot quod 
fibi RutIicus praelaruf. 124. 
Suffraglorul1l in ele8um Regem (Onatorum in. 
dex, aćtis eleaionis additur. 168. 
Szavlen(iJ oeconomia oppignerata. 349. 2Si. 
Szopa in eleaionis campo. 10.. 


T. 


Tattaricus legatuI in eledionis (omitiis qucmo- 
do audiatur. 138. 
Tcnurae 


... 


... 


IND EX RERVM. 


477 


Tenutae unc1e dicamur. 3 [6. ampliorum rediru. 
um. 316. earum ultra duas ab uno haberi 
nequeunr. 322. 
Terrefiria ofEcta duo, item unum terrefire & u. 
num aulicum fimul teneri nequeunr. 292. 
Terri
enae qui. 279. nobilu qui non terrigenar. 
280. 
Theraurus regni, Gne Ordinum COf1renrU rc[era- 
ri nequir. 189. reptem ferae. quarum clavcs 
penes totidcm Sen3tores. 19 0 . I 
Titulus qui Ordinibul intcrregni tempore place.. 
ar. 133. \ 
Triburorum antiqua genua. 24
. 243. recens in- 
duaa Ludovicus remi(jr. 243. idem omnia 
practer unum rollir o . 243. 
Turci pacem (urn Poloms componunt. 13. 
TygcJo1hoficnfis agcr oppigneratus. 25i. 


v. 


Valachiae Prince ps Regis PoJoniae elienł. 47. pro- 
vincia imcr duos divir... 48. Turcici impera- 
toril rupremum dominium rubn. 48. iure 
ruo ccdunt Poloni. 48. iIlius rccupcrandi 
rpes. 48. 
Varmien(is Epifcopatus. De Epircopo inter Re- 
gem & capirulum difcepratur.297. obtinct 
cpifcopatum, quem ea puulum dcgerat. 297. 
qui d de eleaione capituli a Si
i
mundo J. 
confiirutum. 297. qualis iIIa elećłlO. 297. e- 
ligendus qui ex Canonicorum numero. 
97. 
eledus 


--
		

/Stare_Druki_001_51_254_0001.djvu

			478 


INDEX RERVM. 


rleaus qui nun Canonicus, Papae auć1:orita.. 
te. 298. 
VarfaviJ (edes rt

i3. 216. 
Ucr:\inae pars .KU()ls relinquitur. 47. 
V ećbgalia 
ntlqu
 ad Regis fcdirus perrinenr.253. 
nova In H.elpublicdC aerarium inferumur. 
253. 
Većłcrae publicae, pro i1Iis pecunia. 25 6 . quae 
in publicos curfus verfa. 256. 
Velleris aurei equdhis ordo Regibus Poloniae 
collatus. 225.226. 
VencC'slaus Bohemiae Rex, fimul Poloniae. 56. 
Vexilla provinciarum anre Regis funuf. 182. fra.. 
ćl:a iD exrequiis. 182. 183. 
Vilna Rcgi iusiuran.iul11 Cracoviae prad1:ar. 19';_ 
de \,riorc loco cum L
opoli cenjłt) GUCIU 
obnner. 195. 
Vilnen{is acadcl11!J. 354. 
Vitcbsccn{is Pa(arinus a nobili ta te cligitur, 3 Re. 

e probatur. 307. ius hoc firmarur. 307. Pa. 
)J[inus a Rege confiirurus lege probamr. 
307. 
VladisJaus Loćłieus, ex Duee, Poloniae Rex. 56. 
VladisIaus lagello Rex per matrimonium cum 
Hecł vi
C'. 57. uxore hac I11Ofma, re
no fe 
excidi(fe creclir. 57. ind c Ca(imiri M. neprcm 
ducir. 57. filio in r
gnul11 (uccc({io promit- 
titur. 57. academiam Cracovien(fl11 infiicuir. 
354. novis regni infi
niblJ5 inauguratu5. 189. 
V)adislaus lagellonides decem annorum puer, 
patri in re
num (ucct'dir. 57. regios redirus 
donatiooibu5 valde minuit. 245. 


I 


.... 


VladisJaui 


IND EX RERVM. 


479 


VladisIaU5 Sigismundi IIJ. filius, patri in comid- 
is ad laevaOl ailidef. 409. bellis imerfuit, 
lalvo Ducum imperio. 4°9- rcgni candida- 
tuS Varraviam venir, quod Ordinibu5 disoli. 
cuir. 120. norninavit re dećłum Mofcorum 
Ducem, quo titulo po(lea abftinuir. 213. 
voluit ordinem ab imrnaculata virgine infii- 
tuere. 225. nuptias Varfaviae celebrar. 
383. 
Volhinia a Cafimira M. regno iunćła. 27. de ea 
imer Polonos & Litvanos lis. 27. l>olonisas. 
ferta. 27. 


z. 


Zatufcius (And. lor.) indkis Ladoviani continua. 
tor. 7. 
Zamoircius ([o.) primam decrcti eJc:ćłionis for.. 
mulam (uggciIir. ITJ 5. .. 
Zamoircii duo cleć1ioni MichaeHs comradicunt , 
& a contradićłione de(Jfiunr. 169- 
Zacoric:nfis OUC3tUS Regis Pol; fuprcma dominia 
fubiicitL;1r. 25. ei venditUr. 25- palatinarus 
Cracovlenfis pan; regna araius iungitur. 
25. 
Zyviecenfis terra, a Sigismundi III. coniu
e em- 
ta. 264. Guam a Regina poffideri nolebant. 
264. privati5 vcndeod3. 2Q4. 


Corrj. 


........ 


...
		

/Stare_Druki_001_51_255_0001.djvu

			480 


* 


* 



 * 
 


Corrigclldn. 


Pai:. 15. Iin. 5. Pafiorii. p. 102. J. 2. Koło. 
p. 147. I. 9. comitium. p. 196. I. 23. 
quac:. p. 197. I. 5. Cum ipfi. P. 20 4. 
J. 7. ponatur comma pofi in.1Uguracionem, 
deleatur poił Marefchillcus. p. 22 I. I. 3. 
pr.tcfećło. p. 287. I. 27. 16 33. P.385. 
J. 15. vecare[ur. 


GEDANI 
Ex OFFICINA SCHREIBERIANA. 


.... 


GOTFRIDI LENGNICH 


, łVS 
PVBLICVM 
REGNI 
POLONI 


.. 


TO
IVS II. 
-P.. t . R. IL-. '1. C,. / I 'ł- 
G E D" A N I 


I 


SVMTV 


IOANNIS HENRICI RVDIGER 
174 6 . 


....... 


---
		

/Stare_Druki_001_51_256_0001.djvu

			...... 


* 
 * 
 * 
Pl{AEFATIO. 


I 


rodit iuris pll blici poloni 
\i olumcn alrCrLlln, in prio- 
ris pract
ltione prolnif-. 
ilun, quodquc cceptlun in 
priorc, pcniiun pcrtexit, 
de civibus ag'ens, Clun 
prius dc RegctraaatiollC1TI nOllcgrc- 
dcretul'. 
ando aUreOl in hoc no- 
nr o iurc de ci vi bu s, qui CHin Rege in 
re gil ni ni s confortiu111 achnifIi, fen no 
en, non alii quam nobiles intclligull- 
tur, quibus 101is, fllpcr cactcra & hoc 
datlun efi:, ut CU1n Rcge {uo RClnpu- 
blicmn geral1t. Ex llobilibus enilll 
Ordines, Senatorius. & Equefi:ris, 
componUl1tllr. Ex nobilibus Archi- 
cpi{copi, Epifcopi, Palatini, Caftel- 
lani, l\linifiri Scnatoribus pares, crc- 
antul'. Iisdefil dignirares & lllunia 
reliqua, quac equeftrcln gradum non 
cxccdunt, in aula, in provinciis, in 
)( 2 pala- 


I 
ł 
I 


....... 


.....
		

/Stare_Druki_001_51_257_0001.djvu

			PRAEFA TłO. 
palatinatibus & terris lingulis, togata, 
militaria, c	
			

/Stare_Druki_001_51_258_0001.djvu

			, 
PRAEF A TłO. 
quidem di tntemur , hcri in Polonia 
Illulta non ord i Ile , fieri auten1 rcćłc 
& lcgitinlC, id n
gamus,illlO pernega- 
InllS. ?Ullt ea hbertatis nlala, quae 
prov
l
lunt, quando h0ł11ines prae- 
ftautltluno iUo bono, quod habendulll 
revcrenter, Inale utuntuf, libidincm 
pravam, qua abrepti, libertatcl11 cxi{ti- 
I!lantcs. 
lod fi OlllllCS,quibus unus de 
hbertate lenno, quibus vcnerabilc il- 
I
d !10l11cn in orc cO: pcpctuo, nlclni- 
I1lfIcnt, non alianl eHe in Polonia liber- 
tatcI11, quan1legitimam, ac efTe vcrc li- 
bcrum,qui 
cgibus obtCI11pcrct:omncs 
fanc leges 1unlllla rcJioione colcrcnt 
h , 
ac OnlllCS cOllfi p irarent reO"nUlll le- 
. b c. ' b 
g
 US ł undatU111 finnatumque, & lc- 
glbus & lcgum reverentia rcdderc 


d
xtcrorunl invidiam, quam floren: 
tillullum. 


@J 


INDEX 


... 


* 
 * 
 * 
INDEX CAPITVM. 
L I B. I I I. 
(f/p. l De civibus regni. p. I. 
Ct/p. 11 De nobilibus & COrU111 iuri- 
bus. p. 4. 
CIp. 111 De regni Ordinibus g
nera- 
tnn. p. 32. 
CIp. l Y. De Senatu. p. 38. 
Ct/jJ. '.: De Archicpikopis & Epifco- 
PlS. p. ł8. 
Cap. VI J)c Palati nis. p. n ł. 
Cl/p. ITil. De CafteHanis. P.130. 
Ct/p. VI/l. ])e :\'Iinifiris ordinis Scna- 
to1.'i i. p. 1'39. 
Cap. L.Y. I)c 
rdi.nc 
queftri. P.209. 
Cap. X. De Dlgl1ItatLbus 110n Scnato- 
riis,
 qui
en1 illis,qllibllS a rcgno 
&LltvanmI10111eneft. p.217. 
CUjJ. Xl. De Dignitatibus extra Sena- 
tum, quaea pro\ inciis cognolni- 
nantur. P.267. 
CUjJ. XII ])e J)ignitatibus in finOlIlis 
palatinatibus & tenis. p. 27°3. 
I.JB. IV. 


J 
I 
I 


.......- 


--"
		

/Stare_Druki_001_51_259_0001.djvu

			INDEX CAPITVM. 


LIB. IV. 
Cap. l De COI1VCl1tibus ante comitia. 
p. 29°. 
Cap_ 1/. Oc comitiis. p. jOl. 
C(/p.li 1. De conventibus poił: comiria. 
p. 380. 
Cap. J V. })e Senatus confii iis. p. 38.ł.- 
Cap. J7. De confcederarionc & confilio 
111agno,n1odis confulrandi extra.. 
ordi nariis. p. 388. 
Cap. VIDciuribusquacRexunacum 
. ()rdinibllS exercct. P.398. 
C'lp. ITf f. De bella. p. 399- 
Cap. 17J II D
 l11iliria. p. 408. 
CIp. J){. Dcpace&fccdcribus. P.451. 
cllp. ...:-t: De legatis & 1cgationibus. 
p. 4 62 . 
CIp. X/. De tributis & veaigaIibus. 
p. 47 6 . 
Cap. ){Il De pccunia & argenti forli... 
nis. p. 50H. 
CIp. 
\7Il De pote{tate lcgislatoria 
& illdiciis. p. 520. 
Cap. ){IIT. De religione & diilidenti.. 
bu . de religione. p. 549. 
IVS 


l 


.,
 
'.
 
.-..

. .
 
_
 :. L 1ID

 

 r

 
łVS PVBLICVM 
REGNI POLONI 
LIB 

 { III. 
CA . L 
De 
Civibus regnL 
1. l. Civimn divffio. Nobiles, appidatzi, 1'll.fli- 
ci. j. II. Cives reglli qui ante alios 
dictlllwr. Liberttls pololla 1Jobilium eJ!, 11011 
a/iorum civiu11l. Jf. Ill. Civitatf'S olim 
publids negoriiJ adhibitas fuijft, e:'1Cemplis 
docetlly. Alltiqvi moris veJ!l:
ia. Jf. IV. 
Ex Pru/!iae civitatibuJ pro1..';11ciae cOlifiiiis 
maiores adlwc iUfer/imt. Minores po/l/il- 
perioriJ fteclIli mer[jum 11011 admijJae. Qgid 
his ex vereri fuo i,ure fi/perfit. 
TOM. II. A 9.L 


- 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_260_0001.djvu

			2 


łVS PVBLICVM 



. I. 
A ćtum de Rcgc ac Regis iuribus proxill1o 
libro; iam cives leqvuntUf = qvo vocabu- 
lo, fi gCllcrati.łll accipitur, intelligimus , 
qvi Rcgi parcnt, JC 111 nobiles, oppidanos, & 
colonos dividimus. Nobiles rud in vicis & 
praediis fuis dcgunt, ex qua cauk'} etiam tCrJ"i- 
genae, qvafi in tcrris fcu agris gen iti ! fcrll10nc 
patrio źiemiauie, ip[or
unquc pofidl1oncs .hac,,: 
reditariac bona terrejlrzll vocantur. Oppldal1l 
civitates & oppida habitant fi.mtque mcrcatorcs, 
opifices, operarii, alii. Coloni in vicis agri- 
culturac, rei pccuariac & ali.is quac ruri CX

CCll- 
tur intcnti quorum maxIma pars praeclIls ad- 
fcripti, Cl:m lil
c
is filis. i!1 
otdh
t
 nobilium 
fimt. Hi [crvIlls cc ..tloms a fms dominis 
aluntur qvibus opera:!> pradłant, . nec nHi do- 
minoru
n confcnlll a1io transfcrre dOl!1icilium, 
aut libcrtatem obtinerc po1Tunt: fccus pro 
iI .;itivis habentur, ac in [ervitutcm rt:tra- 
huntur. 

. II. 
In iure nofiro nobiles fpcciatim rcgni cives .. 
dicuntur, JC foli curandac Reipublicac adhibcn- 
tur, qvia ex iis tantum Ordines Jcguntur. Hinc 
libertas po]ona, adco celcbnlt3, non aliis civi- 
bus quam nobilibus fcrvit, qui ilIaita fruuntur 
ut ad communioncll1 alios, praetcr nobiles, ha uJ 
admittant. Ex hac libertate nobilium iura de- 
rivanda) quae leql1cnti capite memorabun- 
tur. 



. In. 


... 


.. 


REGNI POLONI. LlB. III. C. I. 


3 



. III. 
Antiquis tCll1poribus ctiam oppidanos pu- 
blicis ncgotiis adhibitos legimus. Cafimirus .M. 
a. 1343. cum Equitibus ordinis teutonici pa- 
cemcoll1pofiturus,civitates accivit, & COl11pO- 
fitam Cracovia, Po{i1ania, Sandomiria, Sall- 
dccia, Califfium, V]adislavia & Brzefia ii.lis Iit- 
tcris firmanmt (*). AIia pax cum iisdclll 
Equitibus a. 1436.1igiIlis & llominibus Craco- 
viac, 
01.i1aniac, Califii, LcopoJis, PI
ciac 
& Varfavlac roborata fllit ("'*). CUlu dlćlus 
Cafimirus M. a. 1356. illdicilllll fuprel11um iuris 
Magdeburgcniis Cracoviac infiitucrc vcllct, 
practer Senatorum & nobilium etiam oppida- 
l10rum confilio utcbatur (***). Inter civcs 
rcgni, qvi a. 1438. contra pacem & veterem rc- 
ligionem turbaturos fredus inicrunt, ctiam civ
- 
tates mcmorantur (****). Alexalld
r Rex at- 
firmat, civitates ad comitia Radomicnha a. 15°5. 
vocatas adfuilfc (t). In publicis litteris, qui- 
bus poloniac & Litvaniae cOlliunćtio a. 1569. 
peraćh1 de[cribitur, pofi cquefiris ordinis N Ull- 
tios, duos ex urbe Cracovicnfi legimus (tt ). 
Ex hoc more ortum videtur , quod intcrrcgni 
tempore , ad generalem cOllfrederationcm & ad 
rcgiam dcc1ionem quacdmn civitates admittall- 
tur, iIlisquc illitio comitiorum Eofi Regis ill- 
:tuguratiollcm i cius mamun pon nobiles os- 
culo vCl1crari iceat, ut alibi dić1:u1ll (t*). 
. 


e) Dlug. IX. 106 7. 
A
 


(lIC"') L::łfco 



 
, 


-'
		

/Stare_Druki_001_51_261_0001.djvu

			4 


IVS PVBLICVM 


(**) Lafco Stat. f. 139. p. 2. f. 141. p. I. 
("''''''') Dlug. IX. 1 106. Lak. Sat. f. 169' p. I. 
(****) LaCe. Star. f. 76. p. I. 
et) Lak.f. 6. p. l.f.7'P.I. Priluf.Star.p.41. 
(tt) Vol. Confl:it. p.172. 
(t*) L.II.c. 3.
. 2[. C.4'
' 51. C'5.
.20. 

. IV. 
Alia el1: Prufficarul1l civitatul1l ratio, qua.. 
rum trcs maiorcs, Thorunium, Elbinga Gc- 
danum) aclhuc in provinciac lttac Scnatu locum 
habcntcs, confilia confcrLmt l quando in O'cne- 
ralibus Pruffiac conventibus Clclibl'ratur Jt fine 
ilIis nihil ritc confiitui poffit. Minorib
s civita- 
tibus quae olim in Nobilitatis conclavi eonfilI. 
tarunt, iam a medio faeeuli lcptimi decimi per 
equel1:ris ordinis eontraclićłioncll1, in Pruffiac 
conventibus adefie non lieuit: ae ex antiqua eon- 
iVdudinc fupcrcl1:, quod a Rege ad eosdem 
conventus voc3ntur (*). 
(*) Vid. Bod. Reipub. Prut. facics 
. 27. 


CAP. Il 
De 
Nobilibus & eOfl1ffi il1ribus. 
1.1. Prills de l1obi/ibusqlJa11l Ordillibus agendum. 
J. II. 


.. 


... 


REGNI POLONI. Lu. III. C.II. S 


1.11. Nobi/is q1li J Vivat I/JOre nobilium. 
Nar; alii, alii creati 110bi/es. J. In Omnt's 
llObi/es acqua/es. COIifiliu11l de div;l/mda iII 
duas claffis 110bi/itate. Ne tiw/oruJJl diver- 
jitas aeqTlalitatj {}fliciat. J. IV. Ordo il1- 
Iłr l10bilu ex publicorum 1Jllmerlł1Jl difcri- 
mil1e. Ne Principum, COmitl/1Jl (5 afii 
tius1Jlotli t;mli conferant1łr. V/ndjslai Ja- 
ge/fonis COJJliris 110m en co/latllri exemp/um. 
L(!Ęes eXUrllOS tiwlosvetal1U's. ff. V.Q!fi- 
busdam familiis PrinciPll111 t1 Comiru1Jl 110- 
111e1l, Ia/vll 1lobiliu1Jl aeq1łtl/jtate I)trlllifJUm. 
principes O/b'ogi;, CZtl1"loryjCiż, StlJ/gu- 
fkOll
S, ViJilioviecii, 
adzivi/
i, Zbaraz- 
teJ/les, CzetwertYl1fitt. Comltes TCllCZY- 
Ili[ f.1 Olcmicii. Prillcjpes {j Comites qui- 
bus rcccllliorc te1JJporc a Caefare col/ati ti- 
w/j. Eplfcopi Pri11cipes. KIJiazioru1Jl no- 
111m. Ujiu bOrZ/1Jl tiwlorll1Jl in pub/icis Iit- 
teris. M.y.fz.kovij Marcbiones. J. VI. 
Fratris appcl/t1tio illler nobilu. Expoflu- 
[atio C1l1Jl Vttrmiel?/i Eptftopo,fratris IlO1nm 
nobili llegfl1lte. PrjmasOrdiJ/esfratresvo- 
cat. H'arres felliores f.1 ilmiorcs qui? 
J. VII. Nobilium ius i"l dignitates f.1 bona 
rl'f]ia. Reges ex Ilobiljbus leBi. Lex ne 
no'-biles rep;lli candidatos fe p1"ojiteallwr. 
J. VIII. Sofis l10bifjbus bona terrcjlria pqF 
fidcrc lice!, ex quibus poj}e./!ioll.7ti VOCfl11- 
l1J1'. Le..!!.es contra oppidaJ/os llC bona ter- 
rejlria habeal1t: ad quae !ameJl 110111lulttl- 
r1i11Z urbill1JI cives admittll1ltnr. f2Eid de 
A 3 Prll/!is
		

/Stare_Druki_001_51_262_0001.djvu

			6 


IVS PVł3LICVM 


PrujJis 11Ota1zdu1J1. De civitatibut Craco- 
via,. Vi!llfl., 
eopoli & Lublino. f. IX 
Nobz!es t1l cl
1tflttbus fimdos le,gitime pol/i- 
dełl
, qllod 
1Z !rllf!ia..e civitatibus licet, fi 
110blles prO
111e1tle. 1/lIllS. indigenae fuerjm. 
/. X Ne 111 boms 110blliUIJl milites hr1i?i- 
(('1ltur, aut fiativahabeallt. Fodinae metal... 
lorwiZ <1 fet/is bonoru1Jl dominis tlCCedll1lt. 
ExempllJ11l il1.fodina .Iidis rui Cunigwzdae 
1101Jle!1. f.XI. Nobilium ave8igalibus ilJl- 
lml1

tt1s. :Jus eOrl
1Jl quo falcm ex fodinis 
,'eglu certo (1 111more qllalJl alii Pl'etio 
emlfl1t. Hl/ius im'is expofitio. 1. XII. 
f2!!011lodo lep,;es intelligendae, per quas no- 
hi/es nifi iure vi[lo$ in CarCel"cm COlliieere 
harullicet. .
hOrU!licllJe jlaf1Jtu111. f.XIII. 
Mult'! 1l0b
11ll11l{t. eaedem ftcerint: quae hz 
Pru./lta c
ezte 
ll1z
tllr. P"- X
V'. Non poj:- 
jiłl
t nobzlzll1lJ zurzbus lłtt, lli/i 11ldjp;ellae. 
011111 exteri ad i/la iura admil/t col/ato 1101Z 
prius indigenatll., qui iam in comitiis e01l- 
fimfiI Ordinlł111 conferendru. c,'eatorllm in- 
(li!Jella
U1
l 1l0111ina. conJlitutiOllibus il!ftrt a. 
Fltlllt mdlgenae qUt vcre nobiles & hene me- 
rit;. C0111melldentrJr a Rege aut exercitu- 
wn Ducihus. Tra1lSfel"a11t domiclliu1Jl i,Z 
Pqlol1ial1
 C? bona terr
firia jib
 C0111paz"t'1lt. 
S,11lt r. eil .fl101lf' R011la
lt catholict aut .liant, 
JUlIJ wdlgena.tTI excu!allt. :Jm'ellt RefJi & 
R
ipllblit:ae. E
emplu111 i
ldigel1atlJS Regis 
dlplomate collatt U' cOl1jlltlltio1le proba.ti. 
l. XV: Poloniae indige1latus prlljJiCll111 no!' 
COlltl- 


... 


...... 


REGNI POLONI. Lu. III. C. II. 7 


eonti12et, qui {coljimz ill PrujJia impelran- 
dus, neque Poloni inPI'uJjia indigenaefimt. 
jf. XVI. C,.catorum indige1laru1łJ non o
llnes 
jlatim diglliultCS c5 11lap;ijlratlls ob
mere 
po.ffimt qui quorl/1ulam demli11l pojlertscer- 
to fJrad
t C01ltingwlt. f. XFll. Firmt 110- 
biles qui 1l01l nati. ';realltur in c011liriis ex 
merltis ]ilis c011l1l1endati, c51101ni1la confłitu- 
ti01Jibus illftrulltltr. Con{elifil domini opus, fi 
{ervilis conditiollis 1l0bilitate. exorllamllJs 
efi. Ctl1ulida.ti nobilitatis amb1tl1lt faVOI"em. 
equejlris ordinis & fint Romani catboliei, 
{lut horw1"l religionem flmplcEfrl1ltllr. Non 
om1libus qui creati ll
biles (Ul 1
gnit(ltu &. 
11lagijlratTis patet adttlł
 ' }ed tU fl!tf " qUI 
meritis emillcllt. f. X VIII. Nobilu Igno- 
hilem in nobilitatis C0111/Jlll11iollcm ne reci- 
piat. PWliemli qui nobilium 
lifigllia :/ibi 
villdicarlmt. 1. XIX Poena 111 fOSq1ł11l0- 
bilitate11l 11lemizł1ltur. Le.1C vetufiior impu- 
Ile talem occidi permittens. Alios a1"l"oga- 
tae fibi 710bilitatis fa/lO aCCl!(ames qlło111odo 
puniendi. Ne quorum llobilitas .fufPeElll, 
l101Jli1za JUa 1l0vis oppidis & vic;s imponant, 
ut poflea ex hoc 110bilitas probewr. .J:X
 
Nobilitatis iura am;Ulł11tur, fi qrl1s t1l ct- 
vitatibllS quae oppidtl1lOrmll fimt exerceat. 
Num id etia1l1 i1ltell
ftelldum de iis, qui 1l0bi- 
les 111a(Jiflratrl11l in civ;tatibllS gel'U1zt. Ci- 
vitati; Vilnelifis privilcgiu11l, eode11lque JU- 
re Cracovia. tlti dicitlW. J. XXI. Mu/ta- 
ti ftmla llobilitatel1l nmittll1lt, lit c1 qvibus 
A 4 mtllo
		

/Stare_Druki_001_51_263_0001.djvu

			8 


IVS PVBLICV!\'t 


, 


,lulI O ip.forll1l1111erito coli ata tfi. NobililOS 
OrdillU1Jl COllftnjie ref/ituż pOlejl. 

. I. 
Q uia ergo foli nobiles pubIica munia excr- 
cent, neque in Ordinum num
ro fimt, 
nifi qui JlobiJitatc confpicui; uberius de iIlis 
a?;cndum, & quidem ante ipf.1m de Ordinibus 
traćłationem, quod prius nobiJem dfe opor- 
teat, quam inter Ordines locus demr. 

. II. 
Efi autem nobilis, qui patre nobili natus, 
in fuis poJfd1ionibus vivens, iuribus nobilium 
utitur. Qyod enim ad matrem , non officit no- 
bilitati liberorum etiamfi iJla non nobilis fucrit; 
ut eontra.yro nobili Ilon hab
t

, 9ui parenti- 
bus nobllibus natus, dOmlCJho In civitatem 
transJato , ea cxercet, quibus oppidani lilam 
navare operam foJent (*). Practcr natos, 
etiam nooiles funt qui nobilitatem aequifiverunt. 
De quibus circa eapitis huius finem agctur. 
(*) Lafe. Star. f. II 7. p. 2. PriI. Star. p. go. 

. III. ' 
Omncs nobiles nati aequo iure habentur, 
nuJJo Jive ex profapia, five f:X opibus dilcrimi- 
nc. A. 1537. nOnIlUlli SCJlLltores Sigismundo I. 
a,ućłores fucrunt, ut duas cffiecret nobiJium da!: 
fes, filpcriorem aJteram, aJtcram infcriorem: 
qtmd confiJillm ut frufira fuit, ita nobiIitatcm 
graviter oftcndit (ł"). firmarullt hane nobi- 
lium 


...... 


REG NI POLONI. LrB. III. C. II. 9 


Hum aequaIitatem leges, intra i11am etiam eos ma- 
ncrc Eraccipientes, qui Prineipum aut aJii.s titu- 
lis infigniuntur (**). Legum aućłontatem 
AUGUSTUS II. & AUGusius III.fecuti, pro- 
mifcrunt in paćłis luis, fe acqualitatcm inter 
regni civcs tuitur
s, neqlle .pc
miffuros, 
lt. illa 
Comitum .MarehlOnum, Prmelpum nonullIbus 
minuatur 'aut tollatur, falva ex diverfis muniis, 
quac iolismeritisobtineantur, differcntia (***). 
(t:) Biels. Chr. p. 571. 
(..) Confiit. a. 1638. p. 9. rit. O tytułach. 
a. 164 I. p. 8. tit. O tytułach. a. 1673. p. 
28. tir. Cudzoźicmlkich tytułow abroga- 
rio. Confiir. Lirv. a. 1699' p. 69. tir. 
Znicfienie. . 
(....) P. C. Augufl:i II. 
. 1. Rady. Augul1:iIII. 

. Zachowując prcrogarywe. 

. IV. 

13mvis enim omnes nobiIes natura ac- 
qualcs limt, ex muniis tamen quae 
erunt, ali
 
aliis pracfemntur. Senator praecedit eum qUI 
non Senator, Epifcopus Senatorem flzcmlarem , 
&: inter ipfos Epifcopos ac jaeculare.r Senatores 
ordo cll: qvo aJiis aJio prior habctur. Idem de 
nobilibu; non Senatoribus dicendulll, quorum 
alii aliis cedunt, privati illis qui publiea munia 
fufiinent, & inter hos is ordo lcrvatur, quem 
leg es confiituunt. Qyae autem in aliis regnis 
ex Ducum, Marchionum , C01llitwn, Baro- 
A 5 nwu 


I 


----
		

/Stare_Druki_001_51_264_0001.djvu

			10 


łVS PVBLICVM 


num titulis difl:intł:io, in Polonia nuUa cn imo 
a
 ferv
ndam i.ntcr n?
ilcs aequalitatcm,' Rcgi 
Clves clUsmodl nOlTIlmbus extollcrc non licet 
quibus cxt
ros potcfł, ut alibi oficndil1lllS (*): 
Cum V]adls]aus .Jagello a. 1420. privignum ftl- 
um Ioanncm de Pilcza Comitem crcare vclIet 
reddiclit hoc cius confilium irritum rcgni Cm
 
ceJlarius) figillum, quod regio diplomati impri- 
l1:cndl1m crat, llcgans (**). A. 1638. lex 
el
lsmodi titulos expctere intcrdicebat, quam 
aha lex a. 1641. firmabat (***), & a. 1673. in 
eos qui cxtcrnis his appelIationibus infignibus, 
figillis aequalitatem llobiliwll excedcntibus uiil- 
ri, poena pcrpetuae infamiac ad cuiusvis dclatio- 
nem a tribunali irrogallda, dccernebatur (****). 
(*) Lib. II. c. [2.
. 10. 
(**) Dlugof. XI. 426. 
(*.*) Confl:it.a.1638. p.g. tit. O tytułach. a. 
1641. p. 8. tito O tytułach. 
(oli...) Confl:it. a. 1673. p. 28. tir. Cudzoiicm- 
lkich tytułow abrogatio. 



. V. 
Scd eacdem leges, quae ufi.un mcmorato.. 
nIm titulorum vetant , cum nonnullis familiis, 

e9ualitate nobilium f:Jlva) a(ferunt, & quidem 
1II1s., qnae in publicis littcris, q.uibus olim Lit- 
v:1ma, Kiovia, V olhinia & BracIavia regno iun- 
ctac) Principis & Comitis titulo condecoratae 
fucrunt 


... 


R E G N I r O L O N I. L n. III. C. II. II 


fucrunt (*). lam vero in litteris illis, quae ar- 
c1iorem Litvaniae coniunćł:ionem dc[cribunt, 
occurrunt Principes Ofirogius, Clartorylcius, 
SanguOm, Vi {hioviecius &Comitcs Tcnczynius 
ilC Olesnicills (**). In cactcris litteris gcnc- 
n1tim Principlltn terrarum V olhiniae, Braclaviae 
& Kioviae mcntio fit (***). His addi poten 
Rec:eJJUs, uti vocatur, Varjavie1!/is de coniun. 
t.'Honc Litvaniac anni 1564. in quo praeter Czar. 
toryfcium, RadziviIii, Zbaral.ccnfcs & Lukom- 
1enfis Principcs memorantur (****). Ex his 
C1.artorylcii, Sangufkones & Radzivilii florent 
qui in publicis ućłis l'rincipes appcllantur. 
OHrogii iilpcriorc f.1cculo, & Visnioviccii 3. 
1744. in Michacle Palatino Vilnenfi & Litvalli 
cxcrcitus liIpremo Duce exll:incti. Zbarazcen- 
fium nomen ad Vorcniccios tral1fiit, fubfcripfit- 
que gcnerali confcederationi a. 1733. inter nun- 
tios Francifcus Dux Korybuth de Zbaraz V oroni- 
ceki. TcnczyniorumC
mitum ultimusa. 1634- 
obiit, quorum titlllus Oiloliniis obvenit, quiT en- 
c7.inii Comites vocantur. ExPrincipibus Braclavi. 
cnf1s traćłus, Czetwcrtynscii fuperIimt, ac Mi- 
chael Swatop'elk Princeps Czetwertynfki, intel 
J1untios contcederationigcncrali a. 1733. nomcn 
adfcripfit. Rccentiori actate CL1ef
łr Offolinios, 
Lubomirios, & famiIiae Sapihanae fiirpclll 
llnam, Principum S. R. Impcrii titulo extu- 
lit, qUCl1l tamen in pub1icis fcriptis ncquc ipfi 
ufurpant, ncquc recipiunt. Noviffimc Jablo- 
novii, Principis nomen in fi13m domin11 intule- 
ruIlt. Alia en ratio, quando Archicpiicopus 
Gncs.. 


--
		

/Stare_Druki_001_51_265_0001.djvu

			12 


IVS PVBLICVM 


Gnesncnlis n-gni & Litvaniae primus Princeps, 
Craeovienlis Epifcopus Dux Severiac, & Var- 
mienlis S. R. Jmperii Principes appcllantur; Qui 
titulus non famiIiac, led dignitati Quam gerunt 
inhacret, ae ad li.lccefTores in dignitatem trans- 
it. Kniazior1l11l voeabulum Oginfciis, MaC- 
lalsciis &: PoIubiniis a{feritur, Quod a RuHiae 
proeeribus, vulgo KJliaziis, delcendant. Hinc 
MafTaIfcius, comitiorum convocationis a. 1733. 
Marefchalcus, in fublcriptione confrederationis 
generalis , Kniazii vocaDulo utcbatur. l)lures 
limt Comitcs, Quorum familiis 
itulus iIle a 
CacfiIribus contigit, ima folent promifcuc Qui 
dignitatc aut OpiDUS eonfpieui fi[.nt, tun
 Capi- 
tanei ac Senatorum filii ab extens COł11Ites ap- 
pcllari. 
od ad publicml1 uliun, idem ae 
Comitum titulo affirmandum, Quod de rceen- 
tiorum Prineipwl1 dic1um: llifi Quod facpe in 
publicorum aClomm fiIbferiptiollibus ComituIl1 
nomen appolitum legatur. Illo tamell iuxta ae 
Principum recentiorum titulo uti, rance//arus iu- 
diciorum cafirenlium & terrefirium iama. 1638. 
vctitum (t). Unde fadle potcfi coIIigi, in 
litteris Quae ex regni & Litvaniae 
ancellarii.r 
prodeunt, titulos ilIos non legi. Myfzkoviorum 
familiac Papa Clemcns VIII. Marchionis titulum 
contlllit, Quorum marcula fiirp
 exfiinćła , no- 
mcn hoc ad VielopoIicios, QUl £cr fCX1l1l1 fre- 
mineum MyfZkovios proxime attmgunt, trans- 
miffum. 


cł) 


Confł:itutiones proximo 
. citatae. 
(**) Vol 


.... 


_ r 


R E G N I P O L O N I. L III. III. C. II. 13 


(**) Vot. Confl:i[. p. 170. 172. 
(***) Vol. Confiit. p. 157. 164. 
(*""*) V ol. Confl:it. p. 52. 
( t) Confiir. a. 1638. p. 9. tito O tytułach. 

. VI. 
In lignum aequalitatis Quae inter . nobilcs 
fervatur, fratris nomen in compelIatiombus o
- 
tinet, ut etiaI1l praecip
i Senator
s, Qucmv
s 
nobilem hac voce aIloqUl non dedlgnentur, h- 
cet nobiles in Senatorum falutationibus per re- 
verentiam eadem abfiineant. lEgrc tulit a. 1687. 
Laloeius Vy(ogrodiel
{is Capitan
us1 ncgatUl
1 
, libi a Radzeiovio Epi1copo V arnll
nh & CardI- 
nale [ratristitulum: quod rećł:e a fe 
aćł:
l1l tue.. 
batur Radzeiovius, tum quod Cardmahs,. 
u- 
ius dignitas regiam aeQuaret? .tum quod Epl f co- 
pus effct, cui c
m e
cll'./iafllctS, non cum .fae- 
cularibus fratcrnlt3S mtcrcederet; ad exemplum 
Craeovicnfis Epifcopi, Trzebicii, provocans, 
Quifaecu/a1"cs Ilunquam [ratres dixi{fet. Idem 
tamen Radzeiovius, iam Primas, a. 1693. 
r- 
dines in fi1is ad eos litteris, {ratres appellavlt, 
QUO nomine antea erga liIecu
ares uti nolue- 
rat (*). 
.leter
lm c
n1
ctudlllc receptum, ut 
li in j)ublicIS conlultatlOmbus de Senatu fermo, 
iIle .fratrum leniorum vocabulis defignetur, .ad 
diffcrcnti.łm cqucfiris ordinis, eui fratrwl1 iU11lO- 
rUm nomen tribuitnr. 


(*) 


Zalus.Epilł. T.I. Part. II. p. 990.991. 130
, 

. V II. 


II 
! 


\
		

/Stare_Druki_001_51_266_0001.djvu

			14 IVS PVBLICVl\1 

. VII. 
SoH nobiles dignitatcs & bona regia exIpe- 

łare popimt, ut fi!o.loco expofitum ('''): 

1l1O ad IumlllUl1l f.1fl:!glUm patuit aditus, qui 
mtcrrc

o pofi Joanncn
 III. lcge prae
ludcba- 
tur . ( ). Pofi Henncum , duo l'alatini ab 
Orchne cquciłri Senatoribus COllullcndati ut al- 
ten!tc
 Rex c!
gcrctur: qui honor poił loan11c111 
Cahnl1rum 
11c
aeJi Visnioviccio contigit, cui 
I?anncs SObl.C
CllłS datus.Succcffor, amboregni 
CIVCS & noblhbus cactens conditionc pares. 
(*) Lib. II. c. II. 9. 6. 
(*"') Lib. II. c. 4. 
. 24. 



. VIII. 
Nobilibus bona ttrre/b-i,! vindicantur, nifi 
quod quarundam civitatum incolis cadem tC11C- 
re liceat. Hinc' ter1-e/fria bona etiam nobilium 
dicuntur, & natura [ua a regiis, reconomicis ec- 
d
fia
icis, 
. ci
it.
tum divcrf
ł [unt, nequ
 ab 

lll1s. mfi ab dhs 111 lUre nofłro nobilcs poffijJio- 
1Jarz vocantur, ut oporteat eos terrejlria bona 
habcre, quando volunt iis gaudcrc quac IC(TcS 
po.ue//io1
qtis tribuu
lt:. Bon
 haec. a
 oppida
lis 
&. plcbells fivc dOm1l111 five plgnons lUre nabcri 
illisquc coram iudicio tcrrefiri aut cafłrenfi in[cri
 

iIoannesAlbcrtusa. 1496. vctuit, addito utir- 
rIta,: 
nt q
ae iam [aćtae il1[criptiones, &. bona 
n
blhbus mtra iufium tempus vcnditionc trans- 
Jnlttantur J poena arbitraria tergivcr1alltibus ir- 
roganda 


..... 


REGNI POLONI. L IB. III. C. II. 15 


rogand.l (*). Contra Alexander bonis ten'e- 
flribllI oppiclanos non arcens, iedillosuna cum 
nobilibus bdlicae eXJ?editioni propter cadem 
bona adeffc iufiit (** ). Sigismundus I. autem 
le gem loaullis Alberti firmans , iudicem inf
ri- 
ptioncm admi{furum eentUlll marcis , & oppida- 
nos bona tcrrdłria nobilibus indigellis intra qua- 
tuor annortlmlpatium non vcndituros, bonis 
i11is multat. Excipit tamCl1 civitates, quac bo- 
na terrejl1-ifl per iua privilegia antiquitus obti- 
nent (***). In harum llumcro in primis cO: 
Thorunium Pruffiac civitas iatis nota, quae eo 
tempore quo. eum hae provincia tub Regis Po.. 
loniac imperIUm conecnit, bona tClTcfłria iure 
nobilium poffidere ccepit, quorumque numc- 
rum largiendo plura ipfe Sigismundus L ante 
memoratam lil.IlU legem auxit (****). Et efi 
dl: pruffis gcneratim notandUlu , oppidanos qui 
civitatum iura naćH, poffe ibidem bona terrc- 
1l:ria promifcuc cmcre, quod cum iam antea 
liceret , confiitutiones iIlius provindae a. 1538. 
confirmarunt (t). Inde cum a. 1611. nova 
lcgc plcbciis intcrdicebatur, terrefiria bona fibi 
comparare) Cracoviae & Prufficarum civitatum 
cives excipieb!lntur, ne tamen dićłis civitati- 
bus, quod ipfarum civibus liceret (t*). Cra- 
covienfium civium ius poffidcndi bona terre- 
firia, iure nobilium haercditm.io
 aIia confiitutio 
a. 16 77. (t**) probavit. Viina, urbs Lit- 
vaniac praecipua, a. 1568. a Sigismundo Au- 
gufio privilcgium obtinuit, quo eius magiOra- 
tl1
 llobilibus aequalltur, ut horum liberi etiam 
poffefiio-
		

/Stare_Druki_001_51_267_0001.djvu

			16 


łVS PVBLICVM 


polfcfiiones terreflres h3berc poffint (Y*"'). 
Confiitutiones reccntiores praeter ViJnam, ctiam 
LeopoHm ac Lub] inum, Cracoviac iuribus pares 
haberi volunt et): ut inde col1igcre liceat, 
cum Vilncnfibus, LeopoJienfes 	
			

/Stare_Druki_001_51_268_0001.djvu

			18 


IVS PVBLICV.M 
, 
(**) Vol. Confiit. p. 255. 277. 
. Aby w<\t- 
pliwość. P" C. Mich.ldis &. IOJl111is III.. 
. 
Fodin.ls y {lyby. Prop06t. P. C. AUgllCh 11. 
adicćłac. 
. Fodinas. P. C. Augufl:i III'. 
. 
W tym teŻ a{fckuruicmy. 
(***) P. C. Micluclis & Iuannis III. 
. c. Supra 
L. II. c. I O. 
. 6. Commcnt. 110ft ad P. C. 
Augufl:. III. p. 94. 



. XI. 
De immunitate ił vcdigalibus, qua nobilcs 
gaudent, opportuue iufr.a agdur uhi tributa 
ddcribenms. Hie eorum lUS exponendum, quo 
lalcm ex fodinis Rcgis min
ri. prct.io? qual
l alii 
incolae, emunt. De fodlms Vlellczenhbus, 
Bochnicnfibus, & Ruffi:!c, quac ad b
na Re ( 
 ) is 
reconomica pertincllt, iu,?ra 1
le1ll
raVunus . . 
lam Cafimirus III. non ario lale mfi domdh
o 
uti iuffit quatuordecim marcarum multam 11J 
eos dccc
nens 3pud qu.s externlłS illvcntus r
e- 
rit, quam Icgem filii IOanI!es AI
,:rtus & SlglS- 
mundus I. rcpeticrUllt; tUIlul SlgIsnu:lu.d
s I. & 
poił cum Sigislllundus Augufius P?lllelt
, cu- 
ratUt.os te ut. copia l
!is in. palatinat
bus luppe- t 
rat, & incohs prormlcue. ll
fio 
re
lO vc
datl
r t , 
(**). Hinc in ccrtis oppldlS malons & mmons 
Pofoniae Maloviae & Ruffiae, horrea, vulgo 
"mleJ'tle ' infiituta in quibus HII dcponeretur, 
cum qui 'falis fodidi5 viei
i, ipfi ,ex ilIis pcter.ent. 
Fuit etiam adminiIłratonbus & condućłonbus 
fodinarum mandatu m , ut falem in loca affigna. 
ta, 


.... 


,. 


R E G N I P O L O N I. L IB. III. C. II. 19 


ta tum iufio tempore, tutu etl quae fufficcret 
cdpia, vchi curarent, !udicio & pocna in lccus 
actuł-Os (**"'). CopIa hace certa efi, Ilcqlle 
cnim pofTunt nohiics tantum cmerc, quantum 
volunt led fillgulis po(fdlionibus terreflrivus 
lilJ po
io antiquitus efi afiJgnat
l, quae in i
d!- 
ccm rc rT l'flrll1Jl vocant, ,"elata , tllarum don Ul lIS 
luffi
cre 6dcbct. Numerantur ergo mille trecen- 
ti lbwf,inta .lex vtl!lci, 
 duliorunI trcdce
m 
millia cum texcentls & qumque, quae ex VlC- 
liezenfibus & Bochnenfipus [odinis no
iIi.ta
i 
finU"ulis annis wnduntur: Jlumerus ex todmlS 
Rufr.cis nobis Ilon confiat. Efi autem bmlCli.f, 
Polouis bałwall , ingcns fi'ufium vigiuti quin- 
qlle centcnariis, quod commiullt1l1l1 qllinquc 
dolia eOlllplct. Sigislllundo III. rcgnailtc, bancis 
(łuatuor florenorum & t
tidcm gro
Oru!1
, do- 
liis uonaginta triulll groIlonIm yrctllllll h!lt COI
- 
ll:itutu1l1 (****) , quod crevlt cu
u VaIor pc- 
cllniae intcndcrctur, ut ba/lClf.! BorcIlIs duodeeun, 
doliulll quatuor v('neat, ma 17 ua Regis iaćł:ura, 
cum 
ngllli banci quinquaglllta lex, & dolia 
duodccim florcnos in {olas opcras exigant. Nc 
Vero hac ex caula i
llis prctium augcatur, led 
lemper eod
m Ve!leat, in Regllm p,K'lis 

m- 
Vcmis a Mlchachs tempore (t) provdum 
ell:o Sal ille dicitur trimcfiris, Polonis lila liu- 
gV.l fOl JilChcdllioWll, 9 uod horrea feli. c
mc.rae 
quovis anno tres menfes patcant, ut nobIles dlo 
JP	
			

/Stare_Druki_001_51_269_0001.djvu

			20 


IVS PVBLICV!\1 


non L.itvanis aut Prufl!.s fcrvit, & iplis Polonis 
non hcct. vcnderc alus, . 9UC11l minori pretio 
cn1Un
., !c
 debcnt 
U
l1 Ims colonis lcrvis, qui 
pracdus lpiorum adknpti, confiullcrc. 


("') Lib. II. c. I O. 
. 6. 7. 
e*) Prilus. StJt. P.405-408. 
(***) VoI. 
onfl:ir. p. :93. tito Sol Rutka. p. 
522. t
t. ?klad [oh: p. 692. tit. O foli.p. 
756. tlt.SOLCOl1fiIt.a. 1623.P' 1[. tito 
O {oli [uchrdniowey. 
("'***) V oL COl1fl:. tito Solne 11clady p. 522. p. 
75 6 . rit. Sol w bałwal1iech. 
(t) P. C. Michaclis & Ioallnis III. 
. Ponicwaj; 
tcy Rzeczyp. Propo{ Augufii II. P. C. ad- 
ieć!-ae 
. Ponieważ tey Rzcczyp. P. C. Au- 
guni III. eod. 
. 



. XII. 
..R.efcrtur ad .iur
 11.0biliull1 ne in car&crcll1 
conncmntur, 111li 1Il mdicio criminis cOl1vićłi 

ucrint. Vladislaus Jagello , legis huius i.maOr 
ll1tclligit nobiles quibus funt polIdfioncs &. 

xci
it in furt? .v
1 publico 111aleficio, utpotc in- 
cendio., hOl1l1CJ.dJO volunti.lrio, raptu virginum 
& m

ltcrum, Vłl1
łflUll depopuli.ltionibus & in- 
cc
dlls d
prehcnfos, 
c eos qui de patr;łto cri- 
mme dcbJtc cavcrc 1101111t (*). His Alcxal1- 
de! addit qui malae famae fucrint; & e(fe tales 
i.lffirmat, qui ter in malcficorum indice ft-u regt'- 
jtro 


RE G NI POLONI. LIB.III. C. II. 21 


f!ro l
o
ati (**). Si ergo leges pofieriorcs 
hll1phcltcr de nobilibus nil i convićłis in cufło- 
diam non dandis loquuntur (** "), ad mentCll1 
Vladislaijagcllonis cxplicandac videntur, cum 
iud!ciali c	
			

/Stare_Druki_001_51_270_0001.djvu

			')") 
-
 


IVS PVBLICVl\1 


occidiffcnt, triginta m:trcis caedem luercnt 
(***): qll.1C fumma a. 1631. ad ccntum mar- 
cas, .1uc1a C""'**). A. 1588. Jlobilis.. nobilem 
enfe, 
uccntis & quadraginta marcis , bombar- 
da oC
ldens duplo clamn
lhatllr, 
lI1tiqua p ocr -łł1 
carcens pCI' anmnll & Ju
bdotnadcs lex mancn- 
tc (t). In Pruffia tamen lex capitali poena 
homicidiull1 u!ciJcitur, mdIo inter Ilobi[cm & 
nou nobilem di1criminc (t'''). 
(*) Lak:o Stat, f. 2 [. p. 2. f. 22. p. ,. 2. 
(**) ],mull. Star. p. 607. r. 
(***) Vol. Conlłir. p. 372. tit. O męzoboyfiwie. 
( *"'** ) C fi' 6 . T 
01l1flt. a. I 3 I. p. [9. tIt. axa capitis 
plcbciorum. 
(t) Vol. Con{lIt. p. 463. tito O rnęzoboycach. 
(t*) Confl:it. Pruj[ a. 153 8.
. Statuimus prae- 
terea. 


G. XIV. 
. Q!tac. ha
enus dićł:a limt non ad quosvis 
nobIJcs, led i,!ltcm 
d. nobilcs. indigenas perti- 
llent , nam qUI cxten 111 Polonia dcgullt, aut in 
Po!onia patrc extcro na
i , iuriutU i1Iorum par- 
trel I?
s c1}c ne9ue
nt, lcd 
e
effe e{ł, ut publi- 
co 1clt
 mtcr mcJ.lgcnas. rCClpwntU.r. Antiquis 
t
mp()ł-Ibus fCS . teClls fe haf)cb.1t. Adwll<łC ex 
SIIeh;J, Bohcnua, lJne;i1ria, Germania & nIiis 
rcgionibus, poJ1ąmlll IlabiJcm (
dt.'m tibi dclc- 
geram, flatitu tłdm.iiccbantur indigcl1is, ut cius- 
dem 


REGNł POLON I. LIB. III. C.II. 23 


dem cum his conditionis dfent. Sed pofie:! 
placuit, indig
nas. ql!i non ef1cnt, 
rcari, id- 
flue non dam kd publ!cc 
 n
quc a folo. Regc, 
(cel Ordillibus conJcntlcntIbus. PfI111Um, 
quantum confła
. Bat
ore
mun , A!ldre
c & 
Rłlrhaf;łris, fihurum tratrIS Stcpham RCgIs eH 
cxcmplum, <1l
i a. 1588.. 
cn
ltorun
 &.Nun- 
tiorum tcrrct1num conlcniu mtcr l1ldIgenas 
cooptati & ad iu
a no
iliun
 adl
liffi C3 cO
lditio- 
IlC,ut ambo R
gl 
 R
lpubhcae ll
rarent ( ). Sc- 
cutac lcgcs qllac mdlbena
um ahtc
 ql
am 111 co- 
rnitiis, Ordinibus annu
ntlb.us,c
:)))tcrn v{'tan.t,:Jc 
canditatis iniunguńt,ut 111 nl1nonbus.c01
ventl bl.!s 
Jlobilit.ltis fiudia ambiant, qllo ab dla 
1
 C01111- 
tiis commcndcntur (**). Ea ex c3uf.a Illonu
l 
Homina qui indigcnatum impet
ar
mt, 111 c	
			

/Stare_Druki_001_51_271_0001.djvu

			=4 


łVS P\
BLICVl\1 


exteros agunt, indigenatus obvenit, conditio, 
ut in Poloniam (imm domiciIium transferant, 
intcrdum foIet adiici, (ttt) interdum omit- 
ti. Indigcnis a. 16 58. & {equentibus crcatis a. 
1662. mandabatur , ut ante proxima comitia bona 
terrcfiria fibi compararcnt, irrito alias indigenatu 
(:J:). Eodem anno dcclaratum, in tantum fcr- 
virc indigenatum, in qU. C. Michaelis 
& 


l 


REGNI POLONI. Lu. III. c.n. 25 


& Regum (llcc('{forum 
. Cudźoźiemcow 
ani nikogo. 
e t *) Confłit. 1641. p. I I. tito O indygena- 
tach. 
(t) Coniłit. a. 1641. 1. C. 
(tt) Confl:ir. a. 1676. p. 65. tito O indygena- 
tach. 


(ttt) Coniłit. a. 11552. p. 28. tito Indygenat 
Xiąz. Safkiego. tito Jana Ud. Szafgod. 
et) Confiir. a. 16&2. p. 38. tir. O indyge- 
nach przcflych fcymow. 
(t*) Confijt. a. 1662. p. 37. tito Indygenat 
H1genthorna. tir. Indyg, Mięfickich. Con- 
fl:it. a. 1673. p. 40. tito O indygenatach. 
(t*"') Confl:it. a. 1683. p. [6. tit. Indygenaty. 
a. 1685. p. 2 [. tir. Nobilitacye. 
(.) Confiit. 1726. p. 67. tito Indyg. Ur. Wilh. 
Micra. a. I7 3 6. p. [ 15. tit.Indygcnatow. 
(**) Connit. a. 1654. p. 17. tit. Approbacya. 



. XV. 
Sed non fit limul in Pruffia indigena, clli 
Polonicus indigenatus confcrtur, quia ipfi Po- 
loni in Prn11ia indigenac non f\.lI1t, nifi ibidem 
indigenatul11 impetraverint (*). A Polollis 
iuxta & cxtcris, quibus in hoc Poloni parcs ha- 
bclltur J obtincndus en Pruffiac indigellatus, qui 
B 3 Or- 


......... 


-
		

/Stare_Druki_001_51_272_0001.djvu

			26 


łVS PVBLICVM 


Ordillum provinciae illius confenfil, in generali 
convcntl1, pub lico {cito, Laudum vocant, dc- 
claratl1r. Antca tamen in minoribus conventi- 
bus a candidatis roganda nobilitas, ut ipfos in 
generali fuo fuffragio adiuvet (**). 
("') Surra lib. II. c. XI. 
. 7- 
(**) Hodier. facics Reipub. Prut. 
. 79. 



. XVI. 
Creati indi
enae fiatim pofTunt ad dignita- 
tes evchi, IegatIones & alia munia pub lica obi- 
re, fi corpore & fortunis novilm tumu patrialll 
tuiti, aut adhuc tuentur, nec non fi 31ltiquis .huni- 
Jiis extcrnis oriundi; fecus illorum dCmUłl1 
pronepotes ad honores & negotia Reipublicae 
Cłdmitti debent (*). Hinc tlepe confiitutioni_ 
bus additur, novos indigenas omnium iurium no- 
bilitatis Polonae participes rcddi, nonnu11Clu.lln 
vero omittitur. 


("') P. C. Michaclis & Regllm fucce{forum 
. 
Cudźoźiemcow ani nikogo. 



. XVII. 
<2!:li non nobilcs nati, five Poloni , five pe- 
fcgrini tuerint, poiTunt nobiles fieri. lam Cafi- 
miri M. tempore milites feu nobiles ex fcultctis 
& Kmethonibus creati mcmorantur (*) : qua 
potefiate olim Rex l cum liberct, utebatur, do- 
nec lex a. 1578. not>ilitatem in comitiis, SCIl3- 
toribus 


L 


REGNI POLONI. LID. III. C. II. 27 


toribus eonfi:iis, aut in exercitu ob res fortitcr 

cfias confCtTi vellct (**). Dein ad obtincll- 
dam nobilitatem , Senatorum , Nuntiorum ter- 
refirium, Minifirorum Scnatorii ordinis, & 
Duellln cxcrcitus C'ommendatio ex meritis ne- 
ccft1ria habita (***). Nequc potefi nobilitas 
folo rcgio diplom
te impetrari, fed debet in con- 
fiitutione dcdaran (t): qua ex caufa non tan- 
tum indigcnarum [cd etiam fl'centium nobilium 
nomina .iIl1cgu
n volumi.nibus leguntur (tt). 
Olim ctlam vctitum non mgenuum crcarc nobi- 
lem, nifi dominus eui per fervitutem obnoxius 
con1cnicrit (ttt). Caetcrum carlem de 110- 
bilitate prac<;ipiulltur, quac de inc1igcnatu mcmo- 
ravirnus: ut candidati in minorlbus conventi- 
bus cqucfiris ordinis commendationem ambi- 
ant (*) ; ut de eorum meritis Ordines in co- 
mitiis cognofcant (**); ut vel iam fint Ro- 
mani catholici, vel horum rcligioncm amplc- 
ćhUltur (***); utquc dClUUlll Erollepot
s no- 
vonun nobilium in clignit3tibus &: publicis mu- 
niis g<:re..łdis 
a
cantu
 pa
es vetcri
us, nili ipli 
qui pru111 ł:?bIlltat
ł,1l l? fua.m fanuliam intufe- 
runt, mcntls confplCUl fu"..nnt (t), quorum 
in confiitutionibus mentio fieri folet, fi nobili- 
tas pleno iuriUlU ulu contcrtur <*). 
(*) Lafco Statut. f. 29. p. I. 
(**) VoL Confl:. p. 334. tir. Plcbciorum nobl- 
litatjo. Conił. a. 164 I. p. I I _ tir. O in- 
dygrnanch. 


(***) Vol. 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_273_0001.djvu

			28 


łVS PVBLICVM 


(***) 


Vol. Confi. p. 736. tir. O nowey iilach- 
Ć1C. p. C. Michaclis & RegumSucceflorum 

. Cudźoźiemcow ani nikogo. 
Vol. Conił-. p. 736. tit. O nowey fzlach- 
ćie. 


(t) 


Vid. Ladovii Index confl:irmionum. P.488. 
f. ubi nomina novorum nobilium ab a. 
I 60 I. ad a. 1726. crearorum exhibcntur. 
(ttt) Vol. Confiir. p. 736. tito O nowcy fzlach- 
ćie. 


C-tt) 


("') Conił-ir. 3. 1676. inter LitV311. p. 24. tito 
Nobilitacyc. 
("'*) Confłit. a. 1641. p. II. tito O indygena- 
tach. . 


(*"'''') Confiit. a. 1683. p. 16. tito Nobilitacya 
o[ob. a. I 685. p. 2 I. tito N obiliracye. a. 
173 6. p. I [ 5. tito Indygenarow. 
(t) P. C. Michaelis & Regum [uccclforum 
. 
Cudźoźiemcow ani nikogo. 
(:J:) Confiit. a. 1676. p. 59' tir. Nobilitacya. 
p. 61. tir. Nobilit. Ur. Ad. Szubena. 3. 
1726. p. 64. tito Nobilit. Jana Rcnarda. 

. XVIH. 
Qyia ergo nobilitas pub lica auć1:oritate in 
comitiis conterri debd, non licet nobili lua1ll 
nobilitatem cum ignobili communicarc, cun- 
dcmquc pro lllO conlangvineo venditarc, led fi.la 
Ilobi- 


.... 


REGNł POLaNI. L IB. III. C. n. 29 


nohilitate lllultandus fi id fccerit. Nec minus 
in ius vocari puniriquc p.o{funt, qui poO: annulll 
1578. in1ignia nobilium tmuiliarum, ad «;łU<łS nO!l 
pertinent, fibi arrogare aufi (*). Q!.1l .vcro 
l- 
te nobilitatem obtinuerunt, a vetualOr
bl!s fa:- 
miliis ad infigniull1 communionc1ll aduutU poi- 
LUlU. 


(*) Confiit. a. 1633. p. 33. tit. O wywodzc- 
11lU. 



. XIX. . . . 

li nobiIitate1ll mentItllr, cum noblhs 
non fit, poffcflionibus, & fi nullas habet, carce- 
re per annum dimidium multandus eO: (*). 
Imo cO: lex antiquior, quac pocna liberat qui ta- 
lem occidcrit, fi quati nob!lem occidi{fet in ius 
vocatus fuerit; contra eum qui occifi caUnUll 
ad iudiciul11 delatums, pcc
nia 
 
arccre ll1ul- 
tari .pracc
pit? 
dCl
lqUC",* fI llo1nI!s non 
en
s 
l
1Uclatus tuent, lanclt ('): Ubl,vcro ahqUls 
nobilitatis fibi arrogatae talio accufatus, debet 
is in l1}inori l
i 'pal,
tinatus. aut terr
e c
nv
ntu 
ctiamh ruptUSj fuent, tCO:lbus conlangvlllels & 
littcris {u811111obilitatem probarc, & tefiimoni- 
um convcntus ad tribunJl de [crrc , ut conlan- 
gvincis ad jusiurandl
m .adn
iflis . ,intcnta li
c 
ablolvatur (***): cm et
am 19nol)1htatcm faHo 
obiicicntcm in iudicio per1equi licet, ut pocna 
capitis in cu.n
 dc
c
natur (****). N,: vero 
quorum nobtlltas lulpeć1:a eO:, nova opplda & 
vicos infiitlwnt, i1Iisque luum nomen impo- 
nant, 


...... 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_274_0001.djvu

			go 


IVS PV:SLICVM 


£lant). u
 
uturo tcmporc hoc argumcnto vetu- 
!las tanuhac probctur, Capitanci & Tcnutarii 
dlorum traćłuum CiłlleeIIarios de eo certiorcs 
r.eddcre debent, 11e li.dpcl'łis nobilibus rc!:ia 
p
i,:,ileg.ia in no
a,o
pid
 & vico
 largiantur: 
p_ 
pldlS ('tl:1I11 
 VICłS 1Il filcum re(hgendis, li quod 
l11dc Relpubheae damnum cxfiitcrit (t). 
(*) Vol. Confl:. p. 517. rit. O fzIachcćŁwie. 
('''*) V ol. Confl:. p. I O. 
. Gdźieby kto. 
et.) Vol. Confl:. p. 73 G. tir. O nowey Szlach- 
ćie. 
,A ii. Confiit. a. 1633. p. 33. tir. 
O wywodzeniu. 
. Do wywodu. ConIł. 
a. I 690' p. I 6. tito Dcduc1io nobilitaris. 
(*"'**) Conflir. 1633. rit. C. 
. Na koniec. 
(t) Tracr. V Jrr. a. I7 J 6. Confiir. a. 17 [ 7. 
p. 1 3. 
. A poniewai. 



. XX. 
Nobiles tum nati tum crc,ui, mnittunt no- 
biIitatis iura, quando iu civitiltl bus, mcrcatu- 
ram, opifieia, caupon.ls, aut alia oppidanorum 
exerccnt (*). Addit lex, qui in civitatibus 
magifiratum gerunt (**), qllod de minorum 
ci
itatum 
11agifiratibus intel I igcndum, cum 
e!1 Jll1 prac'C1puarum, quos
. 8. 1l1cll1oravimus 
Clves in ho
 nobi,Iibus acqu.:lI1tur, ut poffint bo
 
na t
"1"eJ,.rta P?II
dere, . 
fre!lt ł
la:;inratus qui 
nobdes? detenons condltIotlls, fI per hoc {UUIU 
munus lura nobilitatis amitterent. 
id quod ma- 
I gifira- 


...... 



 


RE GNI POLONI. Lu. III. C. II. 31 


gifiratibus in fuo muncre manfi.lris nonnunquam 
Ilobilitas colI ata efi, licet nobilium iura non cxcr- 
ceant, quia bona terrcfiria 1ibi non compararunt, 
aut fi compararunt, magiHratum gerere, ae ea 
quae nobilium funt, iUDul curare ncqueunt. 
Vilnt:nfis civitas a Sigismundo Augufio privile- 
giull1 obtinuit, He magifiratus geHus nobili 
officiat, & ut plebcius magifiratull1 gerens no- 
bili par habeatur, filiique, fI liberalia aut milita- 
ria fiudia coluerint, omnibus dignitatibus idonei 
habcantur (***): quo iure ctiam Cracovienfcs 
magifiratus uti, IIartKllochills (t) affirmat. 
(*) Jan.uli. Star. p. 197. Confl:it. a. 1633. p. 
34. tir. O wywodzeniu {Li::chetw'.l 
. NJ. 
koniec. Confl:it. a. 1677. p. II. tito Nova 
fzIacht,ł. 


(**) Confl:ir. a. [6 33 
 J. c. 
(***) Olizar. de f'olitica hominum focietate p. 
19 0 . 


(t) De R
pub. Pol. L. II. c. 5.
. 20. p. 621. 

. XXI. 
Jufie excidunt nobilitate, qui propter cri- 
Inina lato dccreto inf.1mes declarantur. Solent 
etiam per publicam lcgem nobilitate exui, qui... 
bus nullo ipforum merito coJlata efi (*). 
Poffunt tamcn in priorem fiatum, Ordinum 
coni
nfu refiitui, quibus nobilit.1s ademta, quo- 
. rum
		

/Stare_Druki_001_51_275_0001.djvu

			3 2 


IVS PVBLICV!\t 


rum exempla cx cOIlHitutionibus in {ilUm indi- 
ccm Ladovius (t) retulit. 


e) 


Confl:ir. a. 1678. p. 36. tito Deklaricya o 
nowey fllachćie. 
Tir. Rcfiytucya p. 42 [. f. 


(t) 


CAP. III 
De 
Regni Ordinibus gCllcratil11. 
j. 1. Duo regni Ordilles in Polonia. f. II. An.. 
tiqua Regu1Jl in glłhernando regllo al/EloI'i- 
tas. Praelati f5 Barom's ql/olllodo olim COll- 
fitlti. Decer
endi potejlate
Jl 
elle
. Rą
t'1Il 
fuiJft. exempltS docetllr. Dlg1l1ta
1Z C5 Oj: 
jidales l10111lll1zquaJJl Cl/m Prac/attS & Ba- 
1'onibus confitlti. f. III. Tribulfl l10bilium 
(OnJel1J;l ilJJperari COeperll11f. Primi 1lobi- 
lium COIlVe1lt1JS. Sille C011.fel1fU 110bilium ne- 
que legesfcrmdae uef/ue p,clleralis fxpeditio 
edicendr/. Bini ex fil/gl/lis ({n'is ill cOlI/ieia 
111i/li Numii. AuEla 1lobilitatis potejlas, 
ut invita illa l1ihil cOlljlituawr. lvIos di- 
verfils priorl/1Jl temporu1'l excmplo deditio- 
11is Pru.lfOru/Jl exp/anaru.r. Jf. IV. Comi- 
tia cum Senatoribus (1" lel"mmm Numi;s 
habita. Lex ne qllid 1JOvi fine Sf11al01"WIZ 
(5' Nzmti61'Il1Jl commtmi (Onjenju .rallciamr, 
quae perjJewo zljujervata. J. V. Ordi1lZun 
in decern€1Jdo auaor;taI. 
.I 



 


'" 


REGNI POLaNI. Lu. III. C. III. 33 

. I. 
E x hac 1 quam pro
imo capitc defcripfimus, 
nobilitate, Ordines leguntur , aliis Senato- 
riam dignitatcm obtincntiDuS, ,aliis equdłrem 
gradum non cxccdcntibus: duos en im non trcs, 
revera cffe Ordines, alibi olh:1l1iun e). 
(*) Lib. II. C. I. 
. 3. 

. II. 
o Rex, qui Reipublicae caput praecfi, pro ne- 
gotjorum divcriitate, modo unulll Orcline1l1, 
modo mnbos in confilium adhibd, ut ex iIJo- 
rum fcntentia dccernatur. Antiquis tempori- 
bus fila auc10ritatc Rcgcs Poloniam modcraban- 
tur, Proccribus conlilltis, qui hodie Senatores, 
olim Prae/ati & Baro1lfS <1ppdbbantur. NulIa 
tamen per leges confi.11cndi erat neceffitas, aut 
uti iBis vifiun confiitucndi, led Principes lUuI- 
ta, l>roceribus ignaris, peragcbant, & quando 
eos adhibebant, id .ideo fi.cbat, ut cdocercntur 
quid conducerct, manentc deccrnendi libcrta- 
te: lit hodie externi Rcgcs quibus imperium efi 
lo1utius, Confiliariorum {cntentias in rebus 
arduis & maioris lllomcnti rogant, lalvo fiatucn- 
cli penes fe arbitrio. Cafimirus M. a. 1339.1uc- 
cdlorclIl declaraturus Proceres con{ul
it, & 
plcrisque Maloviac, . aliis Opoliae in Silełia Du- 
ccm conuuendantibus, ip{c Ludovicum Caroli 
ł\egis Ungari<1c fili um Piafiidis praetulit (*). 
Idem a. 1343. pacem cum Ordinc tcuto.nico, 
Pracfi11ibus ilb ca ąvedis, cactcris Proccribu
 
TOM. II. .. C volun-
		

/Stare_Druki_001_51_276_0001.djvu

			._
I 


34 


łVS PVBLICVM 


volunt:atcm Regis fequcmibus, compofuit (*4C). 
Vladislaus Jagello, fruHra Prac/aris & Baronibll.t 
improbantibus, P
d
liam PaJatino 
racovie
lfi 
!\-1e1fiinio bendiclana Jege contultt (**1<): 
qui ctiam illis in1Ciis focdus cum Sigismundo 
Cad
lre 	
			

/Stare_Druki_001_51_277_0001.djvu

			3 6 


łVS PVBLICVM 


VJadislao .Jagcllone & pon: ipfiull ex a1i:a 
caula, quam ut tribura fcilcerentur, adhibiti 
leguntur, non cxiłłimandum, aeli ut Nun- 
tii qui eorum Homine a quibus mim fia- 
tucrent, adhibiti fuerint, led qui quid ipli fen- 
tirent dicerent, Iiłhra Re
i decerncndi potcf1att'. 
Offcrcbant a. 1454. Cahl11iro III. Cracoviae de.. 
clitionem Prufii. Rcx fiatim Senatof{
S & nobi- 
lcs, quos Dlt
f!,oj]iJJ eius aevi lcriptor iwzioru 
vocat, conftilebat. Tn:s emnŁ fcntcntiac, aliis 
dcditioncłU non admittendam, aJiis accipicn- 
dam, aliis ad comi.ti.l diffcrendam cCllfentibus. 
Scd quod Prufforum lcgati motae impati,entes 
erant, Rex i.pforum p
	
			

/Stare_Druki_001_51_278_0001.djvu

			38 


łVS PVBLICVM 


gnis pra
rertim ad hoc opportunis. Q.łO fa4 
aum ut Regis potdlas fenfim intra iIlos limites 
redigeretur, quibus illam hodic cOllltrićl:am Vi4 
dem,us. 


I' 


CA.P. Ir. 
D e S e n a t u. 
1. 1. Stlla/ores qui. Honor Senntoril/s artis 
I dignitatibus ill!J(le1'et. f. II. Non confer- 
tlIr h0110r SełlatorillJ fe01'fimz, jed /im1l1 Clłm 
aliis digllil£ltibllS. f2!!;"pOJ/illt ejN Senat 0- 
res. Leges de nobilitate [1' z.cligiolle. f.IIl. 
Jl/r,!ll
 
eJlatores. Iurisiura11di forma. 
Q!zs 1lłs1l/randu1Jl praeeat. Mil1iJh'i Sena- 
tori; ad atiaJformulaJ ilW(l1lt. {I. IV. Se- 
,Wlor 1l0VUJ Regi gratiaJ agit. iJ!!odetia11l 
ab f o fil eui alius ill Scnatllloeus ObVf/lil. 
l: fi: Sellator1l11l numerus minor, MaJo- 
vlae, Podlaehiae, Volbiniae, Kioviae, 
Litvaniae, P,'ul!iae Proeeribus (1 uno Ca- 
flella110 Osvieeimenji tJuaus. Livoniae l:!.pi- 
fiOPllS, Pa/atinuJ' (1' Cajlellanlls. Eptjco- 
pus Smolelifcel!/is, Pa/mimu [j' Caflellallus 
Czernichovienjis. PraejiLlibuJ graecae re- 
li'gionis i11ter Senarores promijJus /ocus, qllOd 
1lOvae CO{aC01'1J11l turbae irritum reddide- 
ru1lt. Qgot hodie i11 111livcljiun Smalores. 
f. VI. Soli Senatores Regis a cOl1filiis. Poe- 
1la criminalis in coiljjliarioI {'.'<:tralleos. Se- 
1111tOl'U 


I... 


It.EGNI POLONI. Lu. III. C. IV. 39 


natores rrjideJtteJ. 
enatortJ ;'1 illlliciis 
relatiommJ. 1. VII. Smatorum cOIl[Clifill 
in publiłis llegotiis. Potefllls intercedendi. 
Cur ipfi comilia !l011 rumptłllt. 111 Sel111tul 
(01lfi1iis f5 iudici;l relatiol1um plurium .ren
 
telltia vinc;t. f. V/J[. Sf1l(/tol'es publico 
cOllJelifil eXlra reg11't111 proficifCuHt1tr. Qgo 
n01l0plls,.li inSaxoniam, Rege ibidem agfJl- 
te, Je cOI!f
rur,t. .ty. IX Titulus Se1lato- 
rum ExcC'i1eJltia. Relbrus 11ull;. 1. X Se- 
teatru in Prll.f/ia, (lIius pars ad 'J'egni Sena- 
mm perti11ft. 

. l. 
S enatum confiitullnt, qui olim Prac/ati & Btt 4 
rones diccbantur, quibusque pofiea Senato- 
rumleu Conłiliariorum regni nomen inditum 
cft. In horum numero timt Archicpifcopi, 
EpiJcopi, Palatini, Caficllani, & praecipuiMi- 
nifłri, qui ideo Scnarorii ordinis voc:antu
: e: fł - 
quc his dignitatihus m.lłI
us Senatonum lta tn- 
ncxmn, ut fimul cum llhsconferatur. 

. II. 
Igitur Rex, cum Ar<'hiepifcopos, Palati4 
nos CaficJlanos ac memoratos Minifiros de4 
, 
clarat, cosdcm fi.muI Senatores crcat, utquc 
ad
o & in Senatoriblls habeat locum, quod cle 
dignitatibus il1is al
.b.i dićl:U1
l .(*)'. deberc iI:- 
las contingerc noblhbus, mdlgcrm & GlU pol- 
leffionibus ac pari cum rc1iquis rcgni civiblls iu- 
re gaudeant, quibus merita, iuna actas & inge- 
C 4 nilltn
		

/Stare_Druki_001_51_279_0001.djvu

			4° . 


IVS PVBLICVM 


nium: leodillnquc Sigismundus Augufius alios 
quam nobiles, jivc eccleiiaHici llve faeculares 
fuerint, in Senatu e{fc, a. 1550. vetuit (+'....). 
Confredcrationem a. 1733. a Scnatoribus reli- 
gioncm Romanocatholiciltll cxigere) lupra 
mcntionelll fecimus (***). 


(*) L. II. c. XI. 
, S. 
(**) Vol. Con!l:it. p. 7. 
. Il C1:an Ryccr{ki. 
(***) L. II. c. XI.
. 12. 

. nI. 
Novi Scnatores Re
i & Rcipublicae iureiu.. 
ranelo 1e obfl:ringunt. utriquc ficłclitcr conlllltu_ 
ros; {cntcntiam in iudicio iuHc dićłuros' lec re- 
ta libi credita, in Regis & Rcipublicac d
;nu1Ulll 
non rcveJaturos; utriusquc commocla pro £1- 
cultatc amplificaturos; noxia vcro averfllros, & 
quo minus pcrficiantur impedituros: idquc per 
Deum 	
			

/Stare_Druki_001_51_280_0001.djvu

			z 


łVS rVBLICVM 


red qui olim minor, maior ev.dit, cum iun8:ae 
Poloniae provinciae, in communionem eonli- 
liorum reciperentur. A. 1529. primlUu Mafo- 
viae proceres Se
latui interfuerunt (*). T cm- 
porc Sigismundl Augufii, Osviecimenfis Ca- 
lłelIanus & ex Podlachia, V olhynia, Kiovia & 
omni Litv311ia optimatcs additi (**) : qui ho- 
nor etiam Epifcopis, Palatinis & Cafiellanis 
Pruffiae efi habitus (***), fcriptusque in co- 
mitiis Lublinenfibus a. 15
' index (****) Sc- 
natorum , in quo cuique iuus locus allignatur. 
Stephanus Livoniae fiat um ordil1ans, ullum 
Epifcopum &tres Praefides, pari cum Palatinis 
in PrufIia aućłoritate inflituit (t) , quos Si- 
gismundus III. a. 1598. Palatinos vocari, & in 
Senatu pofi Poloniae & Litvaniae Palatinos fe- 
dere voluit, totidem addens Caflellanos, qui in 
Senatu polł: Caf1ellanos caetcros locum habe. 
rent (tt). Antea a. I 593. f
lJ1citull1, ut Epi- 
fcopus Vendenfis in Livonia, Camenecen1is 
latus clauderet (ttt). Sed fecuta in Scnato- 
ribus huius provinciae mutatio, cum caetera . 
trans Dunam Livonia, practer portiol1cm ali- 
Quam, pace Olivenfi Svecis reIinqucrctur. Ser- 
vabant quidem qui tum erant Palatini & Cafiel- 
lani titulum (t*) , verulU pofi illos, pro ter- 
nis finguli & Palatinus & Call:cIlallus Livoniae 
a. 1677. creati, & Epifcopus, qui Vendcnłis 
olim diaus, pariter a Livonia nomen recepit 'ł 
(t**). Rcgnante VladishłO IV. numerus Sena- 
torum Epifcopo Smolenfcenfi, Palatino & Ca- 
fiellano Czernichovicllfi (ti<ł-*) auans. Pa- 
rus 


I.. 


I 1 


REGNl POLONI. L!B. III. C. IV. 43 
ais lladiocmflbllJ 3. 1658. Cofa cis promi£fum, 
Metropolitam Kiovienfem &: quinquc Epifco- 
pos graecae rcligionis Senatoribus additum iri 
(:1:); it:d Cofa cis ad ho1łilia redeuntibus, pa- 
8isque hoc modo irritis, Praefitles graeci di.. 
gnitatem Senatorhun non obtinuerunt. Sunt 
ergo hodie Senato
es ce!ltum & quadraginta fex, 
in quibus 
r
hi
l?lfcop'l duo, EP!fcopi quindc: 
cim Palatml tngmta feFtem, qUlbus CaficlIam 
tres &: Capitaneus Samogitiae quia Palatinis di- 
(J"nit3t
pares, immii1i, Cafiellani oćłoginta duo, 
& Minifiri decem: de quibus capitibus fequen- 
tibus agetur. 
C"') Bids. Chr. p. S60. 
("'''') Vol. Confl:ir. p. 63' 
. Naprzod. p. I S'. 

. A KOl1filiarze. p. 160. 
. To re! za proź- 
bą. p. [67. 
. To tez za prozbą. p. I 74. 

. Seymy y rady. p. 179. 
. Mieyfca. 
(.."') HiO:or.nofi. PruO: T.II.P'39S.Doc.P.194. 
cł*"'''') Porządek Rady Koronncy Vol. Confi. p.. 
180. 
(t) Janufz. Star. p. 997. 
. 4. s. Confi. edit. 
nov. T. II. P. 1040. 
Ctt) Vol. Confl:. p. 709. rit.Ordyn:icya. 
(ttt) Vol. Confl:it. p.647. tito Mieyfce. 
(t.) Pax Olivenfis a. 1660. anie. IV. 
. I. 3. 
Confiit. a. [66 I. p. 4 S. 


,I 


I, 


(t"'.) Conił. 


........
		

/Stare_Druki_001_51_281_0001.djvu

			4-4 


IVS PVBLICV.M 


(t..) Conlł. a. [677. p. =.6. tit. Ordynacya. 
(t."'*) Conn. a. 1638. p. 30. tito Smolcri1kic 
bijkupfl:wo. a. 1633. p. 33. tito Ordyn.l- 
eya. a. 1635. p. 17. tit. Ordynacya. a.1 64 I . 
p. ł 4. tito Kafz(dlania. 
(:ł:) Conf1:. a. 1659' p. 5 2. 
. A ie w [polncy. 

. VI. 
Praeter hos Senatores, non aIii Regis fimt 
et coniiliis, quos publicis ncgotiis adhibcat (*), 
arccntque i1Iis leges omnes extrancos (*"'), in 
quos exorbitantiac a. 1669. criminalcm pocnam 
deccrnUllt, fi fe immi£cerc auli fucrint (***). 
Con{uluntur ,!-l
tcm Senat?res vel in comitiis, 
vel extra comltIa. Poficnus tit vel cum paucis 
vel cum omniblls, &ilIud quidem, quancloRc
 
cum Senatoribus in aula relidentibus dc1ibcrat, 
hoc cum fiatim poił comitia cum omnibus qui 
adlimt confilia habentur, aut alio tempore ad 
Rcgem arcdfulltur: de quiblis Senatus conliliis 
iufra agemus. 
lOd ad Scnatores rcfidcntcs, 
placuit quidem iam n. 1453. ut fcmper quatuor 
circa Rcgcm efient, fine quorum confclliil nihil 
in rebus gravioribus dccernerctur, quibusquc 
dilTentientibus omnia irrita CtTl'llt (****); Icd 
id Ulll non obtillUit. Anno dCl11ulll 1573. 
lex de Scnatoribus rcfidentibus fuit lata, cuius 
311ćlorita.. valuit; ut filO loco dcmonfiravimus 
.C t). I nele limt, dum Rex intra Rcgnum verf;l- 
tur, pcrpetuo in eius aula, praetcr Minifiros, 
unus ArchiepifCopus aut EpiiCopus, unus Pal'l- 
ti.l1uS 


... 


REGNI PO O I. Lu. III. C. IV. 45 


tinus & duo CafłcIIani, poena etiam in nbfell- 
tes deCi"cta, qumn Tratl. Varf. a. 1716. & tc- 
qucntis anni confiitutio firmant (tt). De his 
Senatorum rdidcntium conii!iis paritęf alibi di- 
ć1:11m (ttt). AfIident etiam Regi Senatoreg 
quando reIationum habet iudicia: qua de cauta 
in iureiunll1do filo adlentelltia11l iufie dicendam 
obi1ringuntur. 


II 
I 
I 


II 


('1') Vol. Confl:ir. p. 253. 
. A w fprawach. 
(""') V ol. Conf1:it. p. 831. rir. O Cudzoźiem- 
Óch. Confl:ir. a. [7 I 7. p. 7. 
. Krom tego 
p. C. Sigi
mulldi III. 
. Rccipiunt er
m. p. 
C. VIadisbi IV. I0a1111is Cafimiri, AuguHi 
II. Augu£ti lU. 
. Cudzoźicmcow 
diela- 
kicy. 
(***) Exorblt. tir. O liczblc cuuzoźiemcow. 
(*"'*"') Dlugos. XIII. I 15. 
(t) L. II. e. 12.
. II. 
(tt) Conf1:it. a. 1717. p. 12. 
. Dadzą. p. 66. 
tito Rca{[umtio. A. 


(ttt) Lib. II. c. 12. 
. 13. 

. VII. 
Senatorum conieniu opus e{fe, fi quid de. 
cernendum, lex Alexandri capitis proximi 
. 4. 
Citata loquitur. Et quielem omniuIll conienIus 
c::xigitur, fi in comitiis confuluntur. Ut enim 
bngllliNuntii terrcfires ius habent intercedendi, 
ita 


- 


...... 


....I
		

/Stare_Druki_001_51_282_0001.djvu

			46 JVS PVBLICVM 


i
a idem. de Senatori
us affirmalldmn, tlili aućlo. 
fItatem Illorum, mmorem nunriorum potclhlte 
fiatuere vclimus. Hinc u[us illre filO J?aJatinu9 
Po[n
nienlis, B
e
a, cum Ioanne III. regn<łnte, 
verbIS fif/o aE!zvltatem cOllfilia interpellaf1et 
(=+). . .	
			

/Stare_Druki_001_51_283_0001.djvu

			48 IV
 PVBLICVM 

. X. 
Practer rcgni Senatum, efł alius in Pruffia, 
quem provinciilc illius EpiiCopi, Palatini, Ca- 
fłellani, Succmnerarii, & maiorcs civitatcs, 
Thorunium, Elbinga , Gcdallum, confłituunt, 
&: cx ąilibus, ut
. 5. diximus, Epitcopi, P.llati- 
ni & Cafiellani a. 1569. rcgni Scnutui adkripti, 
qvi non tantum, ut Scnatorcs aIii, Regi & rc- 
gna, led etiam lcorfiUll provinciac [uac in con- 
ventu gencrali iurant. Succ3mcrariis &: civita- 
tibus maioribus nihil cum Senatu regni COlU- 
munc, led Succamcrarii qmmclo ad comitia rc- 
gni mittuntur, in condavi nuntiorum locum ha- 
bent, civitatcs vero iolum intr
l .provinciam in 
conv
ntibus gcncntlibus conhha conferunt. 
Tantum de Sellatu Pndllco quałi in tranfitu, fu- 
11us aćhull in lraćlalione quam lexto volumini 
bijloriae Prl/l/iac pracmifimus. 


.." 
'\t 
.... 
'f'" 


CAl
. J. 
De 
Archicpifcopis & Epifcopis. 
f. l. Prim; ;mer Senarorej {{leri ordiniJ. Si'- 
llatorll.1Jl prt'11lariOnłlll 110m en. 0'. 11. De 
origille epiftoptlwum d;c;fr.!ae (/;vcrjonmz 
ftmelltiae. P(jfiwl1ienfis t'pijĆOpflTUJ vetu- 
l/as. .0'. Hl. Num p,'imis lcmporiblls fili 
in eOIl/ilium adhibitj Prfllj;des. [Tlldeeoru!1Z 
aućlC1ritas. l.lV. l:!.pijcopj Ilovi pofl Pnpae 
confir- 


t 


I 
.... 


REGNI POLONI. LII!. III. /
. V. 49 
t
nfir11latio1Zem SmatU11Z illgredillntllr. Idem 
dlct1ldu1Jl,de E:piji:opis, quiblls ob.alilllll epifi:o- 
patr
/1l altus tl1 Senatu cOlltillglt JoCllS. Sin- 
guJz a fingulis gerendi epiflopa1lis. Exem
 
pla eorum qui duobus pra
fllerullt. Q./o- 
uSCJ.ue l101Jl
I
atlls ad aliu11l epifi:opatum, ex 
prlore rtdtttbus frliatur. Reditus ex epi- 
ftop'atu vacuo cui !?rve1lwr. FrequeI11es 
Epi/CoporU11l11lUlatloncs. NImI il/ae certo 
ml1nero cil'ClI111ftripta p fint. jf. V. Lex Ile 
ab E.pijCopis fimul abbatiae (5 praepofiturae 
tellft.l1łtllr, qua Epiftopi qu;da11l exemti. 
ił/iorum Epifcoporum exempla, quibus abba- 
liae c1 praepofiturae collat.1e. jf. VI. Lex 
lle EpffCopi opuJentiores callcellariaru J;I1I- 
ga1l1ur. POllUllt Epiflop; cancellariatl/1n, 
qua1ll10 ad epiftopatum, eui alllpliores redi
 
lUS, eVeblJ11tur. Exempla eorum, qui mlmus 
Calledlarii reti,1uerlmt ad fruBufł/iorem 
epiJCopatu11l eveBi. EpijCopi Varmietl[es 
Caneellarjj, quorum exemptmn iam non re- 
petem/um. l.piftopi oplllellliores ut figil
 
/U111 reddereut complllji. Oh cancellariatll111 
pro 111imufruEluqfo,fruEluofiore epiftopatri 
ej! ceqen.dum. Ulu obtillet ut LeopoJienfi 
Arcbtepiftopo Ctlncel/arimus Ilon eonferatur. 
Antiquius exempJu11lArt:biepiflopi Leopolim- 
fis fimu/ Procaneellarii. ff. VIl. Epiftopo- 
rlt111 Coadi1itores, quibus ill Senatu Jocus 
11011 ejl. A Rege ad Epiftoporu1ll preces 
treantur. Papae cfJl?/irmatio. Coadilltores 
in epiftoparunzfuccejJOres. Coadiuloris 110- 
l' o M. II. D minatio 


,11 
I
		

/Stare_Druki_001_51_284_0001.djvu

			5° 


. ł 
mil1atio a Rege qui regl1o.fe ahdicaverl1t, 
tum qui exPolonill tli/Cejjerat, h'rita. Archi- 
epiftopus GnemenjiJ e,: 

ad!1łtore. Var- 
mienjis {1 CUlmel!/is Eptlcopz qUi antea Co- 
adiutores. f. VIII. ł.piji:opOr1l11l SlIJfra- 
ganei. ł.piftopi in pnnibuJ. f.IX. Pr(l(- 
fules in Senatu prim i Jedf1Jt (1' a
 utrU11l- 
que RcgiJ lallIs. SaeCltlares fibr altertt- 
trU11l latuj imegru11l fruflra pojlu/arwlt. 
Alltiqutl CU11l Ducibzlf M qfOviae de przore 
loco conrrovel1z.a. f. X A1'chiepifCopor!"n 
U' Ep
fCopOl'U11l titutu.s. DiCl
llt.fe .Dl'
 {5' 
Apofioliul( fldis gratln. Sf/fl tIlfig1lItl Irmo 
U' er!ft exorllant. f. Xl. lI/orll
lJ lllpllerUi 
t.1 ort/o. ff. Xll. Origo archzeptjl'opatl/J 
Gne.r1'l£'11fis. f2!!i prilllus Art'hiepiJi'opUf. 
f. XIII. Q!fnlldofaElus Pr
l1laf.. I. XIV: 
f2!!alldo legatl/s 1Ja
US: Prt1J
{l.t1S f5 Legali 
lUlti digllitl1s archlepifiopatull1!ha
rel. Ar- 
chiepiji:opi, qllalegtlti nat;, abJell
1U11l NW1- 
tiorum Papae illr;sdiE!io1lf:11l ./ibl affi1'1t1lt. 
De Illtermmtiis, quibuJ ;urjsdiElio pro Nlm- 
liis abfCntibuJ permijfa 11011 rJf. J. Xlr. 
ArchiepifcopllS pril1ilJJ Pr
llc
pf. Appel/a- 
tiOl1iJ huilIJ rallO U' al1l1q1J1taJ, COlltro- 
verjia de boc titl/lo, quem Bra11del1bur..QicuJ 
EleElor, qua Dllx Pl'lt/!iae, Archiepijiopo 
1legavit. f. XVI. Rege defimf!.o eflImer- 
rex. A novo Rege prae11Jl1f ornatllr. 
Jf. XVII. Ex qlta cartfie perpetulIS Ctl1lolli- 
CUJ PlOCel!/if evqfrr;t. Lovici1l11l archifpi- 
/Copami tl"QllifiIIJ1l1. 1. XVIII. Ifll cude;i 


łVS PVBLICVM 


.... 


REGNI POLONI. Lu.III.C. V. 51 


di 11loneta11l (5 itl bonisfilis venalldi Arehi- 
epi[copo cOllcej]iml. lncolnrum immll11itaJ 
a veterll1n Dlłeum iurifdic1ione (5' tributis. 
J. XIX Olim novi EpijCopi ab AI'chiepi- 
{Copo GIlt'menji co'?firmati. Conftcratio no- 
vorum Epifioporu11l imerdmll ab Archiepi- 
{copo, illterduJ1l. ab uno ex EpifCopis perag;- 
.. tur. Met1'opolJticll & primatialiJ aułlor;- 
tas exercita, (łlyitra eu'cfiajlica Villle1ifi 
l!atatz'1!o e:'Cemto, cui 
ft0 Epzjcopo ftcrii 
mterdt[fum erat.Archlepi[copuJ gmera/es in 
Polollia jYl1Ddos indicit ii!qu
 prqe/id
t. 
J. XX. Rege ab/Ólte ftcurltatt pub/lcae 11l- 
te1ll1lS ffi. POtfjl prae{ellteJ Senatora COll- 
fi/lere, Ilon ta11le1l vocatis abftntiblu, Sma- 
tlIJ COlł/ilium ilzdicel'e. Nihil ipji Rcge ab- 
fenu ;/Ioque infCio decernere /icet.Karncovius 
1lotatUJ quod maioriJ P%niae C011Ve11tltm 
habuer;t. Qyid RadzeioviusPri11las, l10flra 
aetate atifUs. Cerrior ret/dendt/J a Cnncel- 
lariis Archiepi[CopuJ, .Ii Rex diutius qua11l 
IJubliea ]lilUf firat in Saxoll;a 1Iloretur aut 
ibidem dignitates co
{erat. Lex hae; ad- 
huc jiJpervacuafuit. .ff.XXl.lusArchiepf/co- 
pi Rege11l1ll011flldi. Q!!a11l caute & quam 
rfvermter id ./ier; debeat. Gl'ande lzefaJ 
Primat;s Radzeiovii. Archiepi(Copr/J Se- 
natlls lzomil1e verbafacit. jf. XXIl. Ha- 
bet pri11l1t1J1 in Senatu lOctl11l11equeCardiJla- 
li cedit. Controverfia (Ze priore cum Car- 
dilla/e Epifiopo loco diremta. Q!!ld fint ne 
li/ter alter; v;deatur cedere. EXf/llp/UIIJ 
D 2 "r quo 


'\ 


I 
....
		

/Stare_Druki_001_51_285_0001.djvu

			52 łVS PVBLICVM 


IJ'/o per {ortem lw"iqllc ad 11le1lfam regiam 
locus affigll{lt1łs. Qyae in publicorlIm aBo- 
rum jitbjcriptiollibllS diverfital. j. XXIII. 
N(m cedUllt loco Papae NUllciis Archiepi- 
Ji:opi. Exempla eorum qui cej]erlmt. 
Locus ad mnifO.m 1"egial1l per {ortem. NU1Z- 
till1n tamen revilil1lt, quem honorem exte- 
rorum Principulll legatis 11011 prae/hmr. 
EXłmpltt1ll Primatis qui a}ud Crllcovitl{em 
ł-piftopum prandio illterjitit, q1/od infOli- 
tum habebatur. j. XXIV. Archiepiftopi 
Gnesnelifis in urbem, uhi comitia hahmda, 
ingreJ1i/s. Qyomodo e.'lifCopos Craco1;ielyes. Epi{copatus ille S. 
Sttmis/ao i//uftrjs. ff. XXXVII. Cuiavien- 
jis łpift0ptlS pri1flis temporibus Crllsvicc11- 
fis lippel/atlls, jam Cuillviel
fis al/t V/adis- 
/aviclljiJ. Vocawr jil1llll Pomerallitte. Un- 
tle hoc ilU mmzen. Gedtl1ll1l1llld cius diora- 
}ill perti11et. I. XXXVITI. EpiftoPlltlls 
huius initia. J. XXXIX. lmerregl10 Epi- 
flOPlłS Clliavit11fis partibus primatis mor- 
tui al/t abft'11tis Jimgitur, cui in Sł11alll 
proximlls allidet. j. XL. poSlt1l11ifl1fiS (1 
D 3 Vi!- 


-
		

/Stare_Druki_001_51_286_0001.djvu

			54 


IVS PVBLICVM 


"" 


Vibztlifis Epiflopi per vice! a/ter alt ero 
prjor. OrjgoPosnaniel1jis epifiopatl/s. Pri- 
1I2is chrijlianae 'religiollis reł1lporibus lInll
 
ille 111 p%llia epiflopatl/s. Fuit fi/b Mag- 
dcburgclifi. archiepiJcopalu. J. XLI. II/s 
cudendi monet am (j' vC1londi Epiftopo (on- 
cejJitIJz. II/co/ae bOlloru1n epifiopams a tri- 
butis f1' iurisdićliol1f Dl/cum maioris P%- 
niae im1nll1leS dec/arati. Stall. Witvicii 
imaginariI litu/i. f. XLIl. Var/t/Via {Id 
dioecefin Posnallicll{iS ł-p[{i:opi PC1'tjllCf. 
QyandoRf'l!is eleajoni praę/ideaf. J.XLTlT. 
Vilnenfis E'pijcopatus a l'ladis/ao lagellonc 
illfiitutus. Epifi.opo titubu Ducis Ivan; 
fnljo tributuso Ip[e fibi 110 I Jlell Primati.r 
Litvaniae arrogavit 
 quo ex cauja ab Al"- 
thieptfCopo GlleSl!c'!.{i. in ius vocatus. Abfli- 
net hoc !ttulo Epifcopus. ff. XLI v: F.piJi:o- 
paws P/ocenjis origo, qzri alltetl A1ajovim- 
]is vocatl/s. l£pj{copus in trtlE/1I Prdtovienfi 
jilprel1l/ts in civilibus dominus. Praeprijiu/J 
P/ocenjis Prillceps Sie/unenfis appeJ/atur. 
l. XL l/. NT/m Varmien[is (1' Luceorienji.r 
Epijćopi adhllc in Senatu alter/lellt. Epi- 
fiof'arus Var1J1iel
{i.s initia. Primum ar- 
chiepiji:opatui Rź.v.enji fi,bieEl1/s, dein(fe ex- 
emtus, Ul imJncdiate/ilb Papa r./jet. Non 
h{lbet Metropolitan1/111 Gnemel!fCm Archi- 

pi{cop1lln, cuius .fynod;s EpiftOPlłS fa/va 
epi{CopatłlJ {iIi im1111mitate illterefl. Nova 
in..fi"glli{/
 pallium (5 C1'tlX, Epiftopo concej{tz. 
;. XL VI. Varmienjis ]imut Sambienfl'1Jl 
ł.plji:o- 


..... 



 


REGNI POLONI. Lu. III. C. V. 55 
Epiflopum fe appellat. Tituli JJt/ius 1'ario. 
IlIrisdiEfio eills JPiritl/alis ill parochl/1Jl Re- 
gim01ltanrml (1' aLios eccle..[iajlicos carho/icos. 
Ql./i pri11llls tilu/o Sambjenjis ".flu: que11l 
.l!..leEfor Brandellburgicus, quo Prl/1/iae Dux, 
il1 Varmie1lji.l!.pifCopo f"i:rre no/uit, qui la- 
11lmji/entibus /eg{itis Bra11dmbllrgicis pu- 
blids paliis appol1ebatTl1°. Liue1'ae Var- 
11lienfis ł.piji:opi, a rq.
.i11ljlle RegimollttlllO 
pl'Opler Sambienjis Epffi:opi tilulum,jil1e rc- 
Jpollfl remij]qe. ;, XL Vll. Vo
atlt
 VtW- 
mienfis EpiJcopus S. R. IlJJperl1. P"11l
eps. 
Q!'amlo ille ttlulus col/aws, quo maRt,H'e.. 
gni pub/icis Epiftopi abflille11l. e(lji!!r1l1t 
fJOC(lblllu11J. Ii/s {1ulendi mOnetam & crea1l- 
di nobiles. f. XL Vlll. EJl PruJ/iae Sena- 
tor (j' provillciae illills Pmefts. OP01'Ut 
ip(um eJ1i.' i1l(l
rtel1am Prlllliae, {f/i l101!/"ue- 
rit, crcari. lurat provill
ia
 {i.'Or.IUl1
. E",el1l- 
piwu l!.piji:opi Varmienlts tIl pruJ/rclll11 Se- 
natum (j' ad prae[idiwll nOIl admijJi, quia 
11011 illd(c: e1la . 1. XLIX. Eligendus Epi- 
fcOpUJ a COJ1itulo. Q!Jalis i/la electio. Sit 
ex gremio Capituli. Excmp/u1ll Epiftopi 
qui lZOl1 Cmlollicl/s. EleEftu tl Papa co4ir- 
matm'. ;. L. .tpifcopi redituj. Exel'cct 
ill civilibus jiIP1't'J1J(l1Jl iurjsdjEliollcm. 1'(0- 
bites 11011 minlIs ql/(lm caeterj iJlco/ac 11!!i 
parent. E/binga UJ'bs ad dus dioccc./in. 
1. LI. Ll/ceorifl!/is epi/i'opatlls /il,! 
n
'litł. 
Lt/dovici rerTllO debet. Olim Volodt1Jl Jrtcll- 
fis 'Vocatzts. 
 Ex qlla Ctllya E.'pijCOpliS fi 
D 4 fi11l1ll 


-
		

/Stare_Druki_001_51_287_0001.djvu

			56 


IVS PVBLICVM 


fimul Breflenfim appe//et. PremiJliell!iJeo- 
dem quo Luceorienjis anno coepit. Prim1is 
ĘpiftoPl/S S.
mogitiae. LTnde Midnicelifis 
t1lterdu.l1
 1lclus. Jf. LII. ClIlmenfis epiji:o- 
patus Iml10 a Prll./fia nomen habuit. Ar- 
chiepifloPl!tlts declara
lls m(lI
/it epi{i:opatus. 
MetropolItana au8(lrtlas t1l P1'lt/Jiae, Li- 
vOJz/qe (5 E-lloniae ep
fCopatus COllCeffiz. A10x 
Epij
opatuJ Cu/men}is Al'chiepiji:opo Rige1ifi 
fi/bdltus. Fruflra fibl idem iUI GlleJlle11/i.r 
Archiepi{i:opus vindicat, fi/b quem pojiea 
per paćla concedere debuit, Rigetifi Archi- 
epi.fcopo nihilominu.r eius Metropolita ma- 
ne1lte. f2!!.aJzdo Gnune11fis ArchiepifCopus 
;11 Ri/{el!/is ius f;łcceJftrit. ff. LI/i. Cul- 
menfis etiam P0112r/imielifi:s 
piflopus dici- 
tl
r. Fru/h'a a
lL1
l, u
 Ip.ft ob adminijh'a- 
tlonem POIIJt;ramen/ts epi{i:opatus, in Bran- 
denburgica Prl//!ia certi rediuu con{litue- 
rmfur. Titulus Pomefrmie1lfis a iegar;s 
])ucis Pru.//iae impugnatur. I. LIV. Ep;- 
Jcopus Ctdmenjis locum habel in Senatu 
PrulJico. l11de ut jit indigena neceffe ejl, 
{l
 
reat1łr fi non natus. Iural pro- 
tJt1lcrae. Praelfltllrae (5 canoll;catus im/i- 
p)C1I;S ab f o co'!ftrendi. ff. L r
 Eius redi- 
fus. Kuzbo
/i:ji Culmen/is Epffi:opi div;tiae. 
.if. L J; J. l!.'piJi:opatus Chel11Je1
{iJ (5 Kiovien- 
jl
. [£ptji:opus Kiovif1
/iJ fimul Czern;cho- 
vle/
/1s VOCaf1W. Rediws fiuJ valcie immi. 
ll1tt
._ ff. L FIl. EpiftopatllS Camenecenjis. 
Epijcopll.f Licoll1ae habet ttiam PiJtCnelifis 
nomel1. 


I 
...... 


REGNI POLONI LIB. III. C. V. 57 


'110mm. Qgi ex Epi{copis prinzl/s Pilte1lł11ji.r 
declaratus. LiJ cI/m Duee Curlmzdiae de 
PiltenelJ{i traElu. ff. L VIll. Smolenscenjis 
inter EjJi/i:opos u/timlls. EpiJcopatus eiuJ 
qUa1zdoc{)eperit. Reditus atle111l1lti. 



. I. 
P rimi Litot in Senatu Archiepircopi & Epifco- 
pi, quibus propter r
ligiou.cm, cuius prac- 
cipuam curiłm gerunt, IS hon.or datus efi, ut 
facculariblls praefcrrentur, ae faeculares ex ca- 
dem caufa fjJOnte eederent. Bine eąam illis 
primariorum Senatorom titulus a 'qUlbusdam 
vindicatur (*). 
(II') Lubienfc. Oper. p. 289. Zalusc. Ep. T. I. 
part. 2. p. 948. 949. 



. II. 
Praerulcs hi faeculo X. quo religio chriflia- 
na in Poloniam indua:a, coeperunt: & aua:or 

fi D/ugofflls (*), Mieczislaum inter Poloniae 
Prineipes primum chrifiianum, duos arehi- 
cpiicopatus & fcptem epifcopatus infiituiffe. 
Contra Kad/ubko, D/uBoJfo aetate prior, initia 
archiepifCopatuum & epiicopatuum Boleslao 
Mieczislai filio afferit (**). Boguphalus& Ano- 

ymllJ A1'chidiacontlsGne.men/is, amboDlugoJ}O 
vctufiiores, unius in Polonia Epiicopi, Mieczislai 
tCl11pore mcmincrunt, eui Boleslaum plures ad. 
didiffe Roguphalus perhibet (***). Hos 
D 5 omnes
		

/Stare_Druki_001_51_288_0001.djvu

			S8 


łVS PVBLICVM 


01llnes Ditma.rru Merftburgtl1fis tcmpore prac. 
ccffit, Germanus quidcm, led lacculi X. & XI. 
fcr!ptor, & ab aetatel11 

ćło
itatis praecipu,łC, 
qUI affirmat, unum exlhtIffe J ub MieczisIao cpi- 
fcopatul11 Posnanienlem, led I1lUllCrum Boles- 
lao regnante aućtum [ui(fe (t). 
(*) Dlug. II. 9 [. 
e'*) L. II.cp. 11. T. II. Dług. p. 643. 
e**) Sommersb. Scripc. cer. Silcf. T. II. p. 24. 
25. 81. 
(t) T. I. Script. Brul15v. Leibnitii p. 357. 
Add. Di {[ertatio 1l0fira de initiis rclig. chrifl:. 
in Polonia. 
. 2. 10. 11. 



. III. 
Non tantum iacromm eura mandata Pra
- 
fulibus, fed 
tia1l1 de RcpubJica eonfilIti ; num 
autem primis temporibus loli in confilium ad- 
hibiti, quod affirmat LlIbiensc:itls (*), vix 
:probari potefi, cum hit10ria Prae/nris 11m'olzu 
JUngat, quotics de Procerum c01l1ultationibus 
memorat. Non tamen ncgamus magnam fui1:' 
fe P
acfuIibus ante foeelllares autloritatcm, tum 
ob [aerum quod gercbant munus, tum ob litte- 
ras, quibus pro tcmporum illorum conditione, 
prac jaeclIlarjbus exculti erant. 


(*) Oper. p. 289- 



. IV. 


..... 


REGNI POLONI. Lu. III. C. V. 59 

. IV. 


Epifcopos non, ut oIim, cligi, red a Rege 
nominari, & a Papa confirmari, alibi ditł:um 
(*). Pofł: Confirmationem Papae in Seria- 
tum patet aditus, & fi iam Epilcopi a1ium epi- 
1copatum impetrant , non prius in Senatu no- 
Vum locum occupant, quam ipfi in cpiJco- 
patu a Papa confirmati 
u.nt. Non £otefi Rex 
tlni duos aut plurcs EpI1copatus contcrre fcd 
fingulis fingulos, ita ut fi iam Epilcopo, , alius 
obVClliat cpiicopatus, prior pofi Papae c
nfir- 
mationem dimitti debeat. Retinuerunt qmdem 
Fridericus, Catimiri III. filius, & Petrus Gam- 
ratus Cracovienfem cpilcopatum, eum Archi- 
('pifcopi Gncsnenfes cvadcrent ("'*): led ho. 
rum cxempla in uium non abierunt, & Gamra- · 
tus, cuius vita culpatur, etiam ob hoc !l1al
 audit 
(**'); qui ne qmdem unul11 Cracovlen1
I11.o
- 
tinuifTet epiiCopatum, tantum abefl ut Iph h- 
cui{fct iungcrc archiepHcopatum Gnesncnfem, 
l1iii .fiłffioflłc illius Rcginac BOl1ae gratia floruiJ:' 
fet (****). Carolus Fcrdinandus, SigistUundi 
III. filius, fcrvavit, quem habcbat, Vratisla- 
vien1em epifcopatum, cum Ploceniis Epifco- 
pus crcaretllr, quod idcofieri potuit, quia Vra- 
tislavienLis non Polonus, led in Silcfia EpiJcopa- 
tus dl. Vetufiius eJł excmplu1ll Nicolai Kuro. 
Vii, qui Archiepifcopus GncsncnLis, per bicn- 
nlUln Cuia'/icnhs EpiJcopus manfit, ut iimul 
ht
ius EpiIcopatus rcditibus frucrctur et). No. 
l1Hnati ad nO'lUm cpifcopatum J rcditibus ex 
. ant
 


....... 


-
		

/Stare_Druki_001_51_289_0001.djvu

			60 


IVS PVBLICVM 


31ltiquo fruuntur, donee in novo a P:tp3 connr- 
mati, cum reditus novi cpi!copJtus ipfi.s inter- 
ea ex tempore quo vacuus fl1lt, fervantur nume- 
ranturquc, pofiquam nov.um hune epifCop
Jtum 
adierunt, ut res frua:uoJa fi.t, quando litterae 
confirmationis tardius afferuntur. Sunt autem 
Epifcoporum frequentes mutationes, dum pro 
iJ1teriore fuperiorem, pro minus opulento opu- 
lentiorem epifcopatum aeeipillnt. Nonnun- 
L1uam etiam ob hanc cau.fam ex filperiore ad in- 
feriorem ac reditibus minorem defcenditllr, ut 
cancellaril1tus una teneri queat, de quo fiatim 
dicetur. Id fi.lentio non transmittelldum, Stan. 
D'lbfcio a. 1699. Epiicopo Cra.covicn
i defi.gna- 
to, Canccllarium diplolUd regmm fi.glIlo muni- 
re tcrgivcrfatum., 1 
od dfet, ad quintum cpi- 
feopatum afeenfus, lcet reg11l leg. es llmtationes 
epiLcopatuu111 certo numero non clrclUu1eribant. 


("') Lib. II. c. XI. 
. 14. 15. 16. 
("'''') Bielsc. Chr. p. 481. 582. 
("''''*) Lubienfc. Oper. p. 266. Vita Petr. Kmi- 
thae. Dług. T. II. p. 16 [ 7. 
(*",..) Vita Petr. Kmirhae 1. C. 
(t) Dług. X. 173. Bic1sc. p. 285. 



. V. 


Non tantum Epifcopis fingulis, finguIi cpi- 
fcopatus fufficere debent, verUll1 ctiam a. 1007. 
lex 


L 


REGNI POLONI. L IB. III. C. V. 61 


lex lata (*), quae abbati3s & praepo!itural 
epiJcopatibus iungi vetat, ut firnuI ab illorum 
Pradi.Ilibus tcncantur. Sed rigor legis a. 1633. 
temperab3tur, cum ob irnminutos per vafiatio- 
nes . bonorum ecclefiafiicorum reditus, Archi- 
epifcopo Lcopolienfi., Epilcopis PrzemisIienfi, 
Samogitiae, Che}n
enfi, Kiovienfi, Camene- 
<:enfi & Vendenh leu Livoniac, fingulis fingu- 
)
s aut abbati:Js, at praepojimras, aut aria beneficia 
eeclefiafiica conferri Ordines permitterent (**) 
fimuIque in iisdem comitiis Epilcopo Cu111lenrł 
propter merita, praepofituram Miec
vie
1
m 
largirentur (***). Idem pofiea &alllsEplfco- 
pis eontigit, ut vel unam vel plures, tum abba- 
tias tum praepofituras, obtinerent (t). 
Nonra actate Ardiiepifcopus Gnesnenfis) Po- 
tocius, Tinecenlem) &: Cuiavienfis Epifcopus, 
Szanavius, V ąehocienfem abbatiam haDuerunt J 
Luceorienfi vero, qui firnul fuprernus regni Can- 
cellarius, a. 1736. publicalegepr011liffum (tt), 
attenuatis eius reditibus 
 abbatiis & {'raepofitu.. 
ris ex primis vacaturis fubvenire, qUI iam CuI.. 
111enfis Epifcopus, Czervenfi & Paradifienfi abba- 
tUs gaudet. Unde 'p3tet, I'0ffe eti
un EpiJco- 
pis abbatias, praepofituras, &: alia beneficia la- 
c
a ccdere, ut fumtibus pro dignitate fila fi.lffi- 
C!ant. 


(*) Vol. Confi:it. p. 837. tito O dygnitar11:- 
wach. 


(..) Con{J;it.a.1633. P.28. t
t. Incompatibilia. 
("'''''') Conlł. 


-
		

/Stare_Druki_001_51_290_0001.djvu

			I 


62 


łVS PVBLICVM 


(.*.) Confiit. a. 1633. p. 20. tito Konfens nl 
probofiwo. 
(t) Confl:it. a. 1649. p. 7. tito Konfcns. a. 
16 58. tito Opaćłwo. a. 1667. p. 13. tic. 
Opatrzenie. 
(tt) Confl:it. a. 1736. p. IO
. tito Opatrzenie 
Przewielebnego. 

. VI. 
.. OHm omnes promifcue 
pi[copi Cancel1a. 
fIl effc poterant, {Cd a. J 504. lancitum, ut Can- 
cellarii munere hoc fe abdicarent, qU3ll1 pri- 
111Ull1 archiepiicopatum Gnesncntcm, aut Cra- 
covicn{em, Vladislavicnfcm, l>osnanicnlem 
':armien
em, Ploceniem epi
copatus adiiffen
 
( 
. Ex dlo tem
or
 ,Cancellanatum pofucrunt 
qlll vel ad arcłucpdcopatulll Gnesnenfem vel 
ad unum epiicopatuum i1Iorum evećłi, quod 
excmpla lo. Lafconis, lo. PrzcrębiCii, Franc. 
Krafintcii, Pctr. V olIcii, Alb. Baranovii , lo. 
Tarnovii, Pet. Tylicii, Matt. Pfiroconfcii 
Hen
. Fir
e

, Andr. Lipf.ci.i., Stan. Lu
ienfci
: 
lac. ZadzIcll, Pet. Gemblcll, And. Lefzczynil, 
And. Trzebicii, Nic. Prazmovii, And.OHzo- 
vii, lo. Malachovii, rł.1ich. Radzciovii docent. 
Noviffime a. 1735. rcddidit figillum minus lo- 
a
lIles Liplcius, iam a. 1732. Epifcopus Craco- 
vlenfis, quia id prius opportune ficri non pote- 
rat: Q.lidam tamen manferunt Cancellarii, liceC 
eplfcopa4Is illos adepti effent, ut lo. Lata1tcius, 
Sam. Mafieiovius &: alii, imo Sigismundus I. a. 
1537' 


..... 


REGNI POLONI Lu. III. C. V. 63 
I ?37' I? C.hoienf
i
 Epifcopo Plocenfi .fimul 
Craco
lcnfem cpdcopatum & canccllanatmn 
<:ontuht (**). Juter EpifcoposVarmienlcs trcs 
funt, Steph. Wydzga, .Mich. Radzeiovius & 
Andr.Zalufcius,quibusCancellariatus datus,quod 
tamCI1 probanJnt Ordines, ea conditione, ue 
excmpla illa legi officerent, utquc Zalufcii ulti. 
mum cffe
,. m
llo tempore, repetcndU111 (***). 
Sam. Mac
lovł
S cum Epifcopus Ploccnfis 1mml 
Cancell
nus fUl
et, &. in Cracovien1i epifco- 
paru figlllum retmeret, dlud reddere in comi- 
tiis a. 1550. debuit ("***). In comitiis pofł: in- 
augurationcm Henrici, Krafinius, a Sigislllun- 
do Augufio paullo ante obitum Cracovienłis 
Epifcopus nominatus, procancellariatu quem 
adhuc geffcrat, cederc adigebatur (t). Idem 
a. 1666. Nic. Prazmovio Gnesnenfi Archiepi- 
fcopo .łccidit, pallium fibi Roma nondum mi.C- 
fum in caulam m013ae frufira allcganti (tt). 
Q.łod fi ergo, qui uni cx mcmoratis epifcopati- 
bus prace.H, ca!lce
lariatu ex?rnandus, oporteC 
Ut cum aho CUl mmores redltus mutct uti a. 
1735. 
odic
nlls lilpremus regni Cal1
el1arius, 
And
. Z
llufcll
s J pro Plocenfi quo ceffit, Lu- 
cco
lcnfcm epI!copatllm cum figillo maiorc re- 
CCplt. Illud fmgulare, quod Archiepifcopo 
leopolicnfi , quem lex non excipit, cancel. 
:ariatus collatus non ii!. Ante legem, Nico. 
au
 T

ba, Halicienhs Archiepilcopus, Leo. 
po.henhs pofiea dić1us, regui procanccllarius 
flla (ttt). 


J 


j 


r) Ln4:o
		

/Stare_Druki_001_51_291_0001.djvu

			64 


łVS PVBLICV?\1 


(*) Lafco Stat. f. 113. p. 2. tito de officiis 
Cancellariae. Herburt. tito Cancellariae. p. 
58. ]anufz. Star. p. 287. 
(**) Bielsc. Chr. p. 576. 
(...) Conłłir. a. 1676. p. 29. tito Deklaracya 
compatibiliratis. a. 1685. p. I [. tir. Com- 
patibilitas. a. 1703. p. 17. tito O piecząśiach. 
(t..*) Biels. Chr. p. 59 1 . Orich. Annal. Dlug. 
T. II. p. 1506. Lubienf. Op. p. 376. 
(t) Heidenfl:. p. 57. 
(tt) Hifl:. noO:. Pru1f. T. VII. p. 317. 318. 
(tttJ Dlug.XI. 3 12 .3 1 5. 

. VII. 
Po{funt Epifcopi habere Coadiutores, qui 
tamcn Scnatores non funt, led Sellatores eva... 
dunt, quando in locum corum quibus dati Co- 
adiutores, fllcccdunt. Nominantur illi a Rege 
ad preces Epifcopi, ut, fi aetatc provcćłior, ha- 
beat a quo in iis quae lacri muncris funt adiu- 
vetur. Nomillationem regiam }>apac cOllfirma- 
tio fequitur, ut Coadiutores, ddi.mćHs lllis 
Epifcopis, vacuum epifcopatum, tallquam [uc- 
ce{fores legitimi, ultro adire poffint. Rećle 
igitur minus valida habebatur nominatio Coad- 
iutoris, quam Epifcopus Chclmenfis a Ioannc 
Cafimiro poll abdicationem inpctraverat (*),' 
quia interregnum iam creperat,ut mcrito dcbuil- 
fet Coadiutoris nominatlo futuro Regi fervari. 
Stepha- 
, 


REG NI POLONI. Lu. III. C. V. 65 
Stephanus lato dccreto irritam dec1arabat co.. 
adiu
ori<
m archiepiicopatus Guesllcnfis, cuius 
1l0l11matIoncm Stan. Czarncovius ab Hcnrico 
poll cius ex regno dilcdlilm, obtinuific diceba: 
tur, nominabatque pofł .Tac. Uchanii mortem 
Epilcoput1l Cuiavienlem Stall. Karncoviut1l Ar
 
chiepiłcopulll Gncsnen[em (**). Contt.
 A n.. 
drcas Bathoreus Cardinalis, a. 1589. in Varmien. 
felU epi1Co
dtullllucc
1lit, quia Epilcopo vi.. 
vo, 
1 Capltulo CoadłUtor elcd:us, &: a Rcge & 
Papa probatus confirmatusque erat, ut ante c'Um 
Cr0ll1.
rUS in eunclcm epi(copatu1l1 Holio Co
d- 
iut
r lllccdfcrat. (***). Eodem modo .10. 
Lako ex Coacliutore a. 1510. Gncsncnhs Ar- 
chicpiJcoplls evalerat e "'-H). Nofira actate 
Epi{copus CullU
nfis, Felix Kret
ovius, a. I 730. 
defunćłus, CoadłUtorcm CzapfcIUlll Pdplincn.. 
f
m Abbatem, lucce£Iorem habuit. 
(*) Zalusc. Epifł-. T. I. part. 1. 'p. 70. 7 J. ubi 
tamcn non CulmenJis fcd Chdmeł1fis Epi.. 
fcopus l€gi debet. 
l**) HeidenIł. p. 20 3. 2 °5. Bids. Chr. 777. 
79 2 . 
(***) HeidenO:. p. 2 16. Hifl:or. noRr. PrulI. 
T. III. p. 433. T. IV. p. 63. 
(
**) Biels. Chr. p. 5 13. 
 15. 



. VIII. 
A CORdiutoribus differunt 
10M. II. E 


Suffraganei , 
quos
		

/Stare_Druki_001_51_292_0001.djvu

			66 


łVS PVBLICVM 


ąuos fibi Epifcopi conlHtuunt, ut vicaria iUo- 
rum opera in facris utantur, quibusque nullum 
in epiicopatllffi ius efi. SlInt etiam Epi1Copi 
fine epiJcopatu, ut dicantur a loco qui in Tur- 
corum ditione efi, quales EpiJcopi in parribus 
il1Jidelilllll vocantur, habentque nudu1l1 nomen, 
quo a Papa condecorantur. 
., 



. IX. 
Seoent Archicpifcopi & EpifCopi in Sena. 
tu primi, & quidem ad utrumquc rcgii folii la- 
tlIS. A. 1506. pofł:ularuntjizecu/arn Senatores, 
ut ecclcfialtici alterum fervantcs, alterum fibi in- 
tegrum re1inquercnt: fed cum ilIi antiqu3m con- 
1vetudinem tuerentur., orta elł .łCriS contentio) 
ąlła11l Rex Alexandcr ita diremit, ut ccclelialli- 
cis utrumquc Jatus affereret ("). Hinc in hune 
usque dicm Regi ad dextram & finifiram .dE- 
dent, ita tamen ut plerique ad dextram, unus 
alterque ad finifł:ram, efłque primus ad finifł:ram 
ArchiC'pifcopus Leopolien{is, ut efi ad dextram 
Gnesnenfis. Antiquius Epifcopis cum Mafo- 
viae Ducibus certamen fuit, quibus a. 1434- & 
t1446. ut prior
s ad dextram Regis confiderent) 
cedere noluerunt (**). 
(II<) Cromerus XXX. 455. Biels. Che. p. soo. 
(**) Dlug. XI. 668. XIII. 28. 

. X. 
Qyod ad Praefu1u1U horum tituIum) a Re.. 
ge 


RE GNI POLaNI. L IB. III. C. V. 67 
ge & in aćHs pubIicis foIus ArchiepilCopus 
Gncsnenfis, Nayprze7l1ie/ebll) Rcvcrendiffimus, 
ArchiepitCopus Leopolicnhs cum Epilcopo 
Cracovicnfi, Przcwie/cbn.y, admodum Rcve- 
rendus, & EpiLcopi rcliqui lVielebIli., Reverendi 
Vocantur. Privati Ar
hicpilcopos & Epifcopos 
promiscue Reverenddfimorum titulo colunt, 
cui Cc1fiffimi addu.llt" fi ArchiepilCopum Gnes- 
ncnJcm & Cracovlen{em ac V.IrJl1i
llleIll Epi- 
lcopos cOl.upellant. C
eter	
			

/Stare_Druki_001_51_293_0001.djvu

			68 


IVS PVBLICVM 


ordinationem additi. Jam de fingulis nonnul- 
la memorabimus. 


("') Vol. Confl:. p. 180. tito Porządek. 

. XII. 
Merita a Gnesnenfi Archiepifcopo initium 
fa
imus, de cuius archiepifcopatus primordio, 
:ĘrImoque. eius PGIe1ulc iCriptores (life orda nt. 
Eadem emm de utroquc efi ditTcnfio, qUJ1l1 C:ł- 
pitis proximi 
. 2. de Epitcopis gcneratim retuIi- 
mus. Q!1i 3udoritate D/lIgo/ji (1') nituntur, 
archiepitCopatull1 a Miecislclo l. circa annum Q66. 
infiitutum, primumqllc Vilibaldinul1l praehtiffe 
contel1dunt. Nihil de his .łpud Kadlubcollem 
DJug"oj]o antiquiorclll, qui contra Boleslao .Mie- 
cislai filio gemilla1ll1J1etropolill, &: debilas Su/fra- 
gal1łOrU1ll dlOeceJe.r attribuit CH). Bogupha/us 
&: GllłSllłlifis /łrchidiaco1l1u aJIonY11111S, quorum 
tetłimonium 
. 2. citavimus, nullUlll tcmporc 
Miecislai l. in Polonia fuilTe ArchicpilCopum 
perhibent. DiulJarus lvlerji:burgenjis, Boleslao 
I. aetatc acqualis, lilb hoc a. 1000. Ottone III. 
Caelilrc aućłorc, cum is Gnesnam S. Adalbcrti 
corpus, quod ibi dcpolitUll1, vcneraturus venif': 
fet, archiepifcopatulll GIl
sn
Ilfc1l1 ccep
frc af- 
firmat, prunumquc ArchlCpJfcopum dH
łi S. 
Adalberti fratrem, Kadi1l1uJll nominat (***) = 
Quae tamen vox corrupta, quam rcćł:ius apud 
D/UgO/[i1111 (****) Radzill Iegimlls, isqlle Ra(Jzi- 
nus ahas Galldentius dicebatur. Unde potdt 
cOllfiare, archicpifcopatum a. 1000. ortł!m & 
pru:mun 
 
I. 


REGNI POLON I. La. III. C. V. 6!) 


primum eius Pracfulem, Radzinum feu Gauden. 
tium fuille. 


C") Lib. II. p. 95. 96. 
("'*) Lib. II. ep. II. 
("''''''') P. 357. Leibnit. T. I. Script. Brunsv. 
Add. Di{fert. nofl:. de init. rel. Chrift. in 
Pol. 
. [2. 
(t"'*"') Lib. II. p. 149, 



. XIII. 
En Archicpifcopus Gnesnenfis, Poloniae & 
Litvaniac Primas, Quem titulum a. 1417. Nico- 
laus T r
ba iibi &: fuccefforibus in ConHantienfi 
concilio obtinuit, motus ut peteret, quia fe ab- 
fcnre, Archiepifeopus Leopolicnfis Vladislai .Ja- 
gcllonis uxorcm tertiam corona redimiverat; 
quod quo minus in pofł:erum fieret, impeditum 
iri crcdcbat, fi Gnesnenfis Primatis Ilomine 
cmineret (*). Ex iIIo tempore Gnesnenfis 
Archiepifcopus Primas vocatur, illique Leopo- 
licnfis cum Epifcopis omnibus, practer unum 
Varmienfem, fitbcfi. Fuit tamcn ante Con- 
fl:antienfe concilium pri1J1fltiale vocabulum ilU- 
ditum, cum a. 1369. Jaroslaus Gneincnfis Ar- 
chiepifCopus, auetorit3te metropolitica &: p,'i- 
112aliali direccfin Cracovienfcm vifitalTc dicatur; 
qllamvis ipfe Jaroslaus Je non Pr;matem, led 
tantum f:mtl-ae Gnesneniis ecclcfiae Archiepi- 
1Copum vocct (**) , &: Dlugofio tefic (***), 
E 3 memo-
		

/Stare_Druki_001_51_294_0001.djvu

			7° 


IVS PVBLICVM 


rn
mo
atus ant
a Nicolaus Tr
ba, primus fuerit 
qUI PrJtlJatelJl le diccrct. 


(.) Dług. XI. 382. BicIs. Chr. p. 3 1 6. 
(**) Lafco Stat. f. 53. p. 
. f. SS. p. I. 
( "''''* ) XI re 
. 4 U 7. 

. XIV. 
Acceffit a. 1.5 I..?.Legati nati dignitas, quam 
JO. Lafco, Archlepli copusGnesnenfis in 1ecun.. 
do La
eranen
 cOllcilio a Papa Leone X. Sigis.. 
mundl I. preclbus adiutus obtinuit, ut Gnes.. 
nenfis Praelill tum lilae tum Leopolienii &. ee.. 
dcfiis rełiquis fibi liJbiel'łis, non lolwu metro- 
poht!co &: prim
tiali, led etiam ]egationis iure 
prac!lt, & omnm quae ad Legatos natos perti- 
nen! 
xer
ea! (*). ls honor ad Illodutl1 pri.. 
rnatlalIs, Ita mhaeret archiepiicoparui, ut co.. 
dem. momento quo qllis Archiepilcopus Gnes.. 
nenhs faćłus, &: regni .Primas &: P.apiłc lcgatus 
evad
t. .Ex. hac cali/a, ArchiepiiCopi Gncs.. 
nen/es a,bfe!ltlUm Nuntiorum Papac iurisdićtio- 
n
m fibI af1
runt. Exercent cnim Nulltii in Po- 
l0.n ia i
 caulls _cccleli.tfłicis, ad quas ctiam ma- 
t
1łnomales re tcrun tur , iudieia, quac inde Nun.. 
ltaturae app.ellantur: qui fi abeuIlt, antequilm 
I10Vus Nł:ntlUS adcll:, credunt Archicpiicopi 

ncsnen{cs, a
 fe interea 11111JlUS iudicandi per.. 
tJl1ere, quod ohm .Ja. W ęzyk &. Matt. Luhicn.. 
fcius 
 V.'.1disl.ai IV. &. Jo. Cafimiri temporibus 
ArchleplfcopI, poił Numiorum difccffum cxcr- 
cuiffe 


REGNI POLON I. LIB. nI. C. v 71 
tuiffe dicuntur (**). Regnante Michade, 
Nuntius Marc{cottus ex regno abiturus bzterIlU1Z.. 
lium novo pIane cxemploconll:ituit, qui adno- 
vi N untii adventum ius diceret, quam potefiatem 
ab 11ltermmtio exerceri Rex non permifit, & 
Epifcopi litteris ad Papmu ius Legati nati in Ar.. 
chicpiicopo propugnarunt (***). Nihilomi.. 
nus a. 1671. Nuntius Francif. Nerlius, ut an.. 
tca Marc1cottlls, l1ltermł1ltium Variaviae reli- 
quit, cui tam
n ius dicere. non conceffum, ve- 
titumque cauJarum patroms coram eo agere, fi 
fccus teceril1t, centum florenis Ungaricis &: tri- 
Um menfium carccre multandis (*"'**). Tem- 
pore Ioannis III. Nuntius Bonvifius dum Vien- 
nam proficifcerctur, Intermmtiu11l fibi lilf!:ecit, 
eui Rex iurisdić1:ionem omncm interdixit, & 
Archiepifcopus Gnesnenfis And. 01fzovius, 
qucfius de iniuria, caulas N untiaturae ad fe) 
tunquam natum Legatum evocavit (t). A. 
16q6. Andreas SanCłacrucius pariter Vienllam 
difcedens reliquit Illternulltium, led non mi- 
nus vetitum coram eo iure agere, mu1ta quae 
olim in caufarum patr?llOS decrcta repetita, cx- 
cubiis etiam a Marelchalco regni ad palatiUlU 

untii pofitis, ut aditu prohibcrcntur (tt). 
(*) Biels. Chr. p. 5 33. Bullam Papae t'xhi. 
bet Andr. Olszovius de Archicpifc0l'at1ł 
Gnesnenfi C. 2. art. I.
. 4. 
(M) Olszovius I. c. art. II. 
. I. 
(...) Zalul'. Epilł. T. II. p. 2. 3. 
E 4 ("+$) Za.
		

/Stare_Druki_001_51_295_0001.djvu

			7'1, 


łVS PVBLICV.M 


("''\c'''''') Zalufc. 1. c. p. 3. 
(t) Oluov. l. c. 
. 4. Zalufc. l. c. p. s. 
(tf) Zalufc. 1. c. p. I. 2. 5. 

. V. 
Sl
pCr hacc, Archiepi[copus Gnesnenfis pri- 
mus Prm
eps, pjerwlzy Xirł:dz f
u )(iqdż! vo- 
c
tur., 
llIUS appdlationis rationem Jac. Ucha- 
IlIUS IP{C Archiepilcopus, interregno poił: Sie:is- 
mundum Augu1łum dedit: cfTe Senatores quati 
lJrincipes, .& intcr hos Archicpilcopum pri- 
l11u
n , qUI poił: Regcm primam allćłoritatcm 
potdłatemque haberet (*). Jam CafimirusM. 
a. 1360. ipllllTI hoc titulo ormrvit C'",) qui 
m

t
1o Sigismundo !,-ugufi<:>, . .impugn
batur 
o
l1clcbaturqu
, polIc 
rdllcpIfcopum, qui te 
Prn
atcm & prJllllUll Pnncipcm vocct, aliquan- 
do lllr
 regia per il1terr:cgnum !ibi vindiearc: & 
quamvIs !um iUi!1ll c
ufa11l propllgn
lbat, cffict.'rc 
non pOtUlt Archlepiicopus, ut in decrcto elcćl:io- 

is 
cm'ic
, primi Principis titulus tcribcretur, 
Jpatlo pro 1110 
.lCUO manente (***). Poił:e.. 
norc tcmporc tltulus hic in aćłis pubIicis Iegi- 
tur, qacm ncquc regni cancc)J,lria ncgavit. Va- 
cuo per mortem. l\Jichaelis regno, Primas que- 
rebatur , quo:! llbl ab Elećłorc Brandenburgico 
titulus primi Principis non daretur, qllem ta- 
mcn a Cacfarc & 
Iliis reci peret: eui Elcćłoris 
nomine refponfi.un, tituIum illum con{ulto ne- 
gatu'u, quocl Elcćł:ori, qua Duci Pruffi.ae, per 
paćła a. 1525. primm &: proximus a Regc IOC1I5 
debca- 


REGNI POLaNI. L IB. III. C. V. 73 


dcbeatur, ac nllllus ex filperioribus Dm'ibus, 
neque ipteElećł:or, aclhucArchiepi{copumGnes- 
nenlcm primum Principem appdlaverit (**H). 
(*) Hcidcnfl:. p. 19. 20. 
(*"') O:uovius de Archiep. Gnefn. c. 4. 
. 14- 
ubi Cafimiri .M. diploma legitur. 
(***) Hcidcnfi. p. 19. 30. 
("''''.*) Pufend. de Reb. Frid. Vilh. XII. 7 I. 
, 



. XVI. 
Archicpifcopum Gnesnenfem efTe Int
r- 
1'(
gem, antc..Jua:u priorc dcfunc1:o, novo ReCTi 
ddatulll imperium, lupra memoravimus, ugi 
etial11 qU3e eius in comitiis convocationis & 
clec1ionis, tum Regis inauguratione 
c ,pc:r to- 
tllm interregnum parte
 (*) , del.cnrluTIus. 
Hic filentio Ilon translluttendum dUXI, IlluIIl a 
novo Regc, in pra
llliUln navatae per intcrre.. 
gnum ae in inauguratione operCle , ex vacuis di.. 
gnitatibus 
 bonis rcgiis, UllUm alterumquc pro 
luis cognatIs obtinerc: ut Karncovius aSigis. 
lIlundo III. palatinatum Dcrpatcnfcm &. capi.. 
tal1eatuIll Od-olanovienfcm; \V ęzyk a VladisIao 
IV. capitaneatus SirJclicnt
m & Varten[em j 
Lubicnicius a Ioannc Cahmiro eafłclla.naturn 
Siradienfcm & capitaneatum IJrzcdecenlem j 
l>ra7.ll1ovius a Miehadc palatinatum Plocenfen1 
&. Secrctariatum maiorem; OHzoviu.:\ a Ioanne 
III. palatinatulIl Ravenfem &: capitaneatmn 
E S Vielu.
		

/Stare_Druki_001_51_296_0001.djvu

			74 


, IVS PVBLICVM 


Vielunenfem acceperunt (*"). Radzeiovius 
Auguf1:o II. advcrIiIs, pecuniam fibi & [uis paćłus, 
:mtequam tranquillitatem inteIłinam reiłitui pa- 
terctur C'**): & Augufii lU. munificenti.un 
Mlienus a Regc [uo Primatis animus tardavit. 


("') Lib. II. c. 3. 4. S. 
(**) O
fzov. c. 3. 
. 19. 
e**) Zalufc. Epifl:. T. II. p. 5 [g. S 19. 

. XVII. 

linus quidem , fingulare tarnen efi, quod 
Gncsllenfis Archiepifcopus Plocenfis ecclel1ae 
Canonicus natus., idque ex veteri infiituto. 
Cum enim a. 1240. ob aawu iuffu Conradi Du- 
cis .Maloviae., IOJnncm Czaplam iIlius CancelIa- 
rium fimuI Cuiavienfem & PloccnIem Sc:bolajli_ 
cum, in patibulum, Gnesnenfis Archiepilcopus 
omnern PlocenIem dicecefim [kris interwxiffet, 
fuit quidern eonun ufilS ad Ducis preces reddi... 
tus, ita tarnen., ut Lovicium oppidum Gnes- 
nenfi Eccleliae donaretur, una murca auri Duci 
finguIis annis ob iupremum eius dominium pen- 
denda, & Archiepifcopus omni tempore Plo- 
cenIcm canonicatum UI1l1m cum rcditibus ha- 
beret (*). Ex hoc tempore Archiepi[copi 
Gnesnenfes firnul perpetui Plocenfes Canonici 
eva'erunt, qui ideo Canonici nati vocantur. 
Lovicium vero., pofiea arce cxornatum., Archi- 
epiIcopi in praecipuam ledcm delegcrunt, ac 
marCaln aun eius nomine fl11gulis annis reprae
 
fental1- 


..... 


REGNI POLONI L IB. III. C. V. 7S 


(entandam ., Rex Cafimirus III. a. 1462. remi- 
lit (**'). 
(*) 
(*"') 


Dlug. VI. 663. 665. 666. 
Dług. XIII. 307. 



. XVIII. 
Eidem' ArchipraefiIli Gncsnenfi a. 12 3 2 . 
Vladislaus., Splltator cognominc, maioris Po
 
Ioniae Dux., cudcndi l11onetam, & in e
clciiae 
illius bonis vellandi facultatclll concefilt, ac 
eorum incolas omnibus tributis & operis, quas 
Ducibus pracfłabant, Ducumquc iurisdićłione 
immunes decJafiwit (*). Verum fabricandi 
pecuniam iurc., Archicpifcopi Gncsncnfes nun.. 
ąuam uli, ac iam minus uti pofrunt, quia 
omnis res monetalis ad Regis & Ordinum arbi- 
trium pertinct, finc quorum conien{u pcc
1l1ia 
cudi ncquit, ut ctiam qui inde frućłus, RClpU... 
blicae acr
lrio obveniallt. Qyod ad venationis 
ius, erat id magni tl1omcnti, cum foli Duces, 
ac iIli quibus Duces conceffcrant, id exerce.. 
rent: ex quo autem cuivis in luo fundo fems 
cubilibns excutcrc licuit, efi hoc ius Archiepi... 
fcopo cum omnibus nobilibus comtl1une. Idem 
rliccndum de tributorum & operarum immul1i- 
tatc, ąuam omnibus regni incoIis Ludovicus 
ł.łrgitus f()lo manentc agrario, poradlIle vul.. 
go, qu
d paritt:r poLka iilblatum dl. 
(*) Dlug. VI. 647. Jus monetae'" immunita.. 
ttm 


I 


ł 


..-....... 


...
		

/Stare_Druki_001_51_297_0001.djvu

			76 


IVS PVBLICVM 


tcm a tributis &: iurisdićHonc fa
culari a. 
1284. Prcmislaus n. maioris Poloniae Dux 
cont1rmavit. Oluov.de Arch.Gnes. c+
. [4. 



. XIX. 
In hoc Archiepifcopus Gnesnenfis iurc fuo 
metropolitico u/lIs cfi, cum olim novos Epifco.- 
pos confirmiłrct & confecraret. A. 1253. Hugo 
Cardinalis & Papae per Poloniam & Gennaniam 
Iegattls, confirmatloncm iibi vindicans, ilIam 
Archiepifcopo interdixit, eui tamen mox luull1 
ius illtcgrum permif1t, ut Archiepifcopus co- 
dem anno Po"nanicn/
m Epitcopum eon firma- 
ret (*). O!fzovius de AJ'chiepiftoPlltll Gnes- 
tlen.fi, libro a no bis iacpius citato, exempla Epi- 
£Coporum ił Gnesncnfi Archiepi{copo cOllfirma- 
tOflun & in,lUgurat0.ł-Ul11. c
ll
git (**), quo- 
rum numerus ex hlfiona taclic augcri polfet. 
Rcgnantc Ludovico a. 1381. Stiborius Plocen- 
fis Epifcopus, ab ArehicpilCopo iam confirma- 
tus, alteram confirmationc1l1 a Papa petiit & 
obtinuit, qu,un Dfugo[!iu rećłe non necdfLlriam 
& infrućłuof
lIn appeUJt (*ł'*): qllanquamnon 
diffitemur. ctiam prifCis temporibus nonnun- 
quam ipliul1 Pi1pam, non ArchiepilCopumGncs- 
l1enfem, Epilcopos conhrma{[e. Poił mortem 
Ludovici R
gis, Archicpilcopi confirmationcs 
ce{[arunt, niti quod a. 1439. Ploccnfis Epi{co- 
pus a Papa & Archiepifcopo Gncsnenfi confir
 
matus, quia an valida Papac confirmatio dubit<1
 
tUlU, cum ill i a concilio Bafilcenli dignitas lila 
:ibrog.ua clfct (*"'H). Anno autem 1447.Epi
 
icopus 


... 


REGNI POLONI. Lu. III. C. V. 77 


icopus Vratisłavienfis, ab Archicpifcopo eon- 
firmationcm obtilluit, qui etiam luum Suffra- 
ganeum Vratislaviam mitit, ut filO nomine, 
EpilCopum ibidem inauguraret Ct). QlOd 
ad conlccrationel11) eil interdum ab Archiepi- 
[copo Gnesl1cnfi, interdum ab a1iquo ex Epi.. 
koporum numero peragitur (tt ). Erat etiJm 
infiąnc autloritatis mctropoliticac &: prim3tia- 
lis ctocul1łcntum, cum Archiepilcopus Gnes- 
ncnfis Mich. Radzeiovius a. 1694. Palatinum 
Vilnen{em, eui laeris ab Epilcopo Vilnenfi in- 
terdic1ulU, lemc1 ac itcrum hac cenfura lcvdrct 
(ttt). Ex eodem iurc derivandum , quod ad 
fynodos Leopolicniem Archiepilcopum & Epi- 
fCopos 01lll1CS vocat, ac iis praefidct. 


. 
("') DIug. VII. 7j2:733. 
(**) Cap. II. ano 9. 
. I. 
(***) Dlug. X. 53. BicIs. Chr. p. 2 H. 
(****) Dlug. XII. 720. 
(t) DIug. XIII. 32. 
(tt) Olłzov.1. c.
. 8. 9' 
(ttt) Chochlo
,1ki Epifl:. d
 Epifc. litigiofo p. 
62. f. 



. XX. 
. Hoc in primis Gnesnenfis Archiepifcopi 
dlg. n it8tcm ilIufinłt, quod Rt'ge extra rezmun 
;Jbl clltc , ipic quafi in lpccula pericula, 1
 ql1a
 
11mnz..
		

/Stare_Druki_001_51_298_0001.djvu

			78 


IVS PVBLICVM 


immincnt Reipublicae pmvidc3t, &: ad Rcgem 
dcfc:r
'i curet. PotcH quidem Scnatores qui 
pradcntes funt confulere, nihil autem dcccr- 
ncrc, CUlll omnia .ld Regis prac1cntiam intcgra 
fervanda tint. Ncquc licct ipfi vocatis qui ab- 
lcntcs {imt, Senatus coniilium incliC('rc, quia 
haec potclbs foli Regi fervatur, ut alibi oficn- 
dimus (4') Sigisnmnclo III. in Svecia agcnte, 
A rchiepilcopus & Scnatorcs re1iqui, legationi 
Cacf
łris quae fredus advedus 1. 'urcos obtulcrat, 
rClpondcbant, nihil le finc Rege fiatucre poffe 
(**). Contra incurrcbat idem Archiepikopus 
publicam reprehenfionem &: quidem merito, 
cum Rcge in regno prJcf
nte, comi
iis finitis, 
lTIaioris Poloniac pi.llatinariblls in oppldum Kolo 
convcntlltU indicen
t, (lC in illo, tum quae in co- 
mitiis eOl1lłituta rdcinderct, tUHl nova l
meiret 
(*-1'*). Bine Andr. O!ftOVirlS qui intcgm libro 
Archicpilcopi Gnesncnlis aućłoritatcm tuitus, 
hoc faćhull Stanislai Karncovii 1 id cnim Archi- 
epilcopo iIli nomen, dctcfiabilc infirmanclae 

uc.1oritatis eomitialis excmplum & abufum cli... 
gnitatis primatialis, rctle vocat (****). Pri- 
matis Michadis Radlciovii, 
ldver[us Regcm 
Augufiul1l II. Senatores &: nobilitatclll eonvo... 
cantis facinus, a Rege &: Orclinibus dmnnatum, 
fuo loco notavimus Ct). In I'tlrfll'cienfi tra.. 
[fatlI a. 1716. iniungitur Cancellariis, qui circa 
Regcm in Saxonia, ut fi ibidem diutius qual11 
pubłica ferat .Calus dcgat, vel dignit3tes &: bona 
vaClIa, in Polonia eonferenda, largiatur, Prima.. 
ttm _ de co certiorc1l1. reddant (tt ). Sed 
Avc;v'" 


"- 


REGN.I PO.LONI. LI!. III. C. V. 79 
': 
 G V S T,O R V M in 
eI:npub]jcam pietas, &: re. 
)IgIO 9ua le legibus lublcccrunt, hac opera Can.. 
cellanos ex[olverunt: nunquam enim eorLUn 
prae/entia regni eommodis defllit, nequc alibi 
9uam in Polonia, honorcs &: bona largiti ) quae 
Intra iłlius fil1cS conft:rri iuró.l praccipiunt. 


(*) L. II. c. 12. 
. 6. 
('1.*) Hcidcnl1:. p. 3 0 4. 
(***) Hcidcnfł. p. )90. 291. 
(****) De Archicpifi:opo Gn
snenG c. 4. 
. II. 
C-t) L. II. c. I 2. 
. I. 
(tt) Confiit.3. 1717. p. 10. 
. Niemnicy. 



. XXI. 
Habet ius monendi Regcm Gnesnenfis Ar.. 
c:hiepiiCopus., fi a legum norma ddłećł:ens, ea 
fieri iubet, quae publica iura ficri vetant. Non 
autem licet ex fola fulpicione , aut ex aliorum 
culpa Regem compellare, id en im effet Maicfia.. 
tem Eius parum revcrenter habere. Debet fa.. 
ćtum effe certum ; debet Regem haberc aućło- 
rem, cuius caura monendus efi. JEquum cti.. 
3m, ut monitio primum fiat, vellitteris, vel 
fi .coram, femotis arbitris. Nec id [upervacuum, 
aho rum Senatorum , &: in primis Cancellario. 
rUm icntentiam exquirere, num Rex in aliquo 
Vcre laplus, ut monitione opus fit. Rcgem ve. 
to aIltea non 111orutum, ewnque ubfentem pu. . 
blice
		

/Stare_Druki_001_51_299_0001.djvu

			80 


IV S PVBLICV
M 


blice argller
, falfo infimu)are, . &: cives in 
ipJiun concitar
, id .non 
llO(
O inhu1l1a
1_Um & 
importunum, ket m
lcfł
tIs cnmcl
 mamtefiull1 
en. Vidit eiusmodl netas Augu{h II. regnum, 
quoJ boni cives exiecrati, & oll
nis poHc!it,
s 
avenilbitur ('). Cad
rull.l utItur 
rchlepl- 
!Copi ore Senatlls, quotlCS fuo nonlInc v
l a
 
Reg
1ll vcrba f"iicicnda, vel extcr?
um Prmcl- 
pumlcgatis reJpondendun
, vel clvJbllS, qu
d 
mandata iibi munia ex pubhco COllllllOdo egregle 
obicri:łt, gr Jtiae agcnd.łc lunt. 
(*) Commcntar. de ulr. motibus Pol. p. 109. 
110. J33. J58. 

. XXII. 
Tuetur Archiepifcopus prim um in Senatu 
locum etiam fi quis Epiicoporum Eccldiae 
purpur
tus fllerit. Ort
 controve
fia regn:mte 
Całimiro III. cum Cracovlenfis Pradlll, Sblgneus 
Olcfilicius, in nUl1lcrum Cardinalium coopta.. 
retur, quam Re?" a.. 1.45 
. Jato. dc:,(!reto. 
Oll
p
- 
filit nc cardmahtta Cracovlcnhs EpIfcoPl cli... 
gni
łs, iuribus Archi
piicopi. eil;1
que ccclcfi
c 
uHo modo officcret, lea Arclucpdcopus & Epl" 
fcopus Cardinalis,. pe
 vices, ćłlio die alius, 
quem Rex vocavent, 111 Senatu addfent l non 
Voeatus in hofpitio luo le contin
ret, ibi
ell1 
deproll1turus luam [ententi
m,. fI rogatus, fue- 
rit (*). StUlt duae confhtutlones rccen
I.ore
 
3. 1633. & 1l>4I. quibl1S cautum, .ne 
pIieoEl 
Cardinalcs fibi vindicent, quod digmtatcm & 
iurłJ 


"- 


REGNI POLONI. L IB. nr. C. V. Sr 


iura Archicp
fcopi Gnesncnfis imminust (**). 

a cx cauJa Primas & Epifeopl1s C
łrdina1is 
vitant congrcffus apud alios, in loco, ut voca. 
mus, tcrtio, ncquc lUla in Senutu adfimt, ne vi.. 
cleantm' alter nlteri cedere, cum caere1l1(miaLe 
romanum Cardinales Archiepifcopis praepo.. 
11at, regni leges Arehiepifcopo Gneshcnfi , 
tanquam Primati, primum locum lcrvent: 
qU
ll1 morel
, qui in pradens funt, Celji./limuJ 
Primas Chnfłoph. Szemb<,'k & Eminctlti.f!imzlI 
CLlrdinalis Cracovienfis 
pifc0.rus l lo. Liplcius, 
ll.-quuntur. A. 1740. dle quo Jl1choabantur co.. 
mitia, erat in conclavi regio exteriore) alltica.. 
tnt'ram aulici vocant, Olr
inalis Epifcopus 
Cracovienfis, inde ClIm Senatotiblls cacteris 
Rcgem in tcmplum, ae pofka in SChatllll1 de.. 
dm'cbat, ibidemqllc ad hnillrum regii lolii ]a.. 
tus, & quid
m {ułus ex Epifcopis, confidebat, 
!)rim:łtc, qui illo dic in tempJo l11ijji1111 celebra... 
bat, in concJ;Jvi tum regio exteriore tum Sc.. 
natorio, :1bfcnt
 
 Cardina1is vero poll 11Unc dielI1 
in Senatu non iuit. Ambo tatneh adfllerunt 
cum Re}t die lilo l1atali, in lilburbano palatio: 
Sellatorcs cum !vlatronis optimatibus mcnlae 
fitac adhiberet, & Jorti, qWIC & locum & Ma.. 
tr
llam ad latus affignabat, 
antispet tael'el1JO
 
nInie romanum & tegeś rl'ghl ccdebant,. ne qUi 
fidc & obJequio in Principcm filUm iunC1i, pu.. 
blica ex Jillute Eius laetitia diHraherentur. Co. 
111itiis a. 1744. l'niffil111 habuit Cardinalis Epifco.. 
pUS Cracovienus, Primate Cum Senatoribus & 

lll1tiis Regcm in templum declucellte. Id fi.. 
To M. II. F lcntiO 



 


...
		

/Stare_Druki_001_51_300_0001.djvu

			87t 


łVS PVBLICVM .. 


lentio non omittelldum. duximus, in fubfcri.. 
ptione diplomatis
 quo Ca1imirus III. Cl. 1451. 
Całimiri M. de falinis 1łatuta confirmavit, ut & 
privilegii dcditio1tis terrarUł1i Prl/jJ/ac, Epi[copi 
Cracovieniis Cardinalis nomen, ante Primatis lc.. 
gi (*
*\ quod in cOlifirmati01Ie iuriu1JJg
n.era- 
ii VladlsIal IV. a. 1633. contra cfi, Ubl l11ter 

racfcntes, . pofł Prima.tem, Cardinalis EpiLco- 
pus Cracovlcnhs UOll11natur (****). 


(*) 


Herb. Stat. tir. Cardinalatus p.63. Januu. 
Srat. p. I 9 [ . I 9:;:. 
Con(łit. a. 1633. p. 20. tir. Kon[ens na 
Bi{kupfl:\\:°o. COl1flit. a. lÓ.p. P.4. tito 
Konfcl1'> 11..\ lliflupflwo. 


C'*) 


(***) Lafc. Srar. f. 82. p. I. Prh.jl. dcdit. Pruf.. 
JOrLlmintcr lura municipal. terr. PruH: 
(*","'*) Confl:it. a. I (j 33. p. 8. 



. XXIII. 
Archiepifcopus Primas ut non CardinaU 
Epifcopo, Lic nequc Papa
 Nuntio cc
it, & Cl
m 
()lim loan
 \Vęzyk cdfif1ct, co nOll11nC publIce 
..1rguebatur (>ł"). Bine congrefIibus apud alios 
dmbo abfiincut, Nuntiis fibi priorcm locum 
non minus vindi(:antibus J quem ei Prilll:łs M
lt. 
Lubicnfcius non llcgavit, IOallllis Cafimiri, poll: 
inaugurationem ex aede facra in arcem redeun.. 
tis, latera cum Nuntio claudcns, qui etiam Re.. 

i in publieo epulo, ad laevam affcdit, Nuntio 
dcxtera 


REGNI POLaNI. LIB. nI. C. V. 83 

extera c
mcefi;
 (**). Contra abfiinuit Regis 
mauguratll11cnfa Andr. Olfzovius, Ile fibi CUlU 
Nuntio & aliis Icgatis de loco certandul11 e{fet 
(***). 
. 174
' Primati 
 Papae NUIl
O loca 
ad ll1cnlam rC
J:I111 per 'fortem contlgerunt. 
Undc bIeile colhgendum, Gnesncnles Arehi", 
e
ilcopos R
gum aliorumque 
rincipum orato.. 
r
bus loco 11l1J1U
 cedcre, qui pn?rem Papae Nun.. 
tlO abnuant; eUI tamen prac dhs habetur honor 
ut ipf
m Pril.uas r
'.'ifa!
 cum ulu receptum: 
caetcns legatls qUI lllvtferunt viccm hallc nOI) 
rcddcre (-1<*';'*). Idem diecndum de Se1l3tori.. 
bus, quOrulllllCC conviviis intereffe IoIent ut res 
digna notatu haberetur, cum a. 1676. Prin;as Ol. 
fzovius, Cracovien[em Epifcopum revilerct, ac 
&łpud eum prandium fumeret (t). 
(*) Olfzov. de Archiep. Gnesn. c. 4. 
. g. 
(**) Lunig TheJt. Cerem. T.II. P.13. Pallor. 
Hifl:. plcn. p. 248. 
(***) Zalus. Epilł. T. l. p. 678. 
(***.) Olllov. l. c. Zalus. Epifł. T. I. p. 677. 
( t ) Zal. 1. C. Olfzov. 1. Co g. 8. 

. 
XIV. 
. 
l:łndo fub comitil1 ad urbem ubi habenda 
ArchicpHcapus Gnesnenfis accedit, Senatore; 
p r ae1Clltcs tum ipfi occurrunt, tum rhedas filas 
\'acuas Qbvi.un mittunt 
 quo in
drus fplendi.. 
F a dior 


...........
		

/Stare_Druki_001_51_301_0001.djvu

			84 


J łVS PVBLICVI\1 


dior reddatur, tubis tympanisque praecinentibus 
("'). Nec minus ipfinll ex Senatoribus qui dam 
comitantur, quando primum ad JiIlutandum 
Rcgcm ex {ilo palatio in arcem fe conłcrt, funt- 
que antequam fca]as afc
ndit, & ubi cacdem £1- 
niumur, qui ipfiull cxcipiant, cubiculi regii 
praefećH minores maioresque, ac eum ad eon- 
clave exterius ultimum deducant, ad euius ofii- 
um Marefchalci regni & Litvaniae ipJiun oppe- 
riuntur, intel' quo s mcclius ad ipfiun eonclav
 
regium acccdit. Intranti e filo loco Rex tres 
patfus propior £it, ae ad falutationcm, cle.. 
menti1Iime rdponclet, manumque o[eulo por- 
rigit. Tum Primas codem quo in arcem mo- 
do, palatium {ilUm rcpctit. ls honor ipli fingu- 
lis comitiis fcmeJ habctur, & qllando habitus 
ut alii Senatores in arcem fe confcrt, & cum ii
 
ante Rcgis eonclave verf.1tllr. 
(*) Olftov. l. c. 
. 8. 



. XXV. 
Sum duo vetera fiatuta a Cafimiri M. tem- 
pore, quac coram ArchiepifCopo Gnesncnfi 
turpia verba locuturos, vel gladium aut eultcl- 
lUlU firićłuros, pecunia in eiusdcm Archicpi- 
{copi ulilIn lUlIltari iubent (*). 
(*) LaCco Stat. f. 39, p. I. Janufz. Stat.p.193. 



. XXVI. 
Ad externum huius Archipraefulis fplen.. 
dorem 


REGNI POLaNI. LIB. ill. C. V. 8S 
dore

 facit, quod ipfi M.ucJchalcus ordinis Sc- 
natofl!, .ex Caficllanis lUinoribus unus, qui pro- 

cuntl m publicum fcipionem prae[crat. Id 
Imn antiquitus obtinuit, ae a lac. Uchanio 
interregno pon Sigismundum Augufium, iis, 
quae Archiepifcopo praecipua funt, annumera- 
tur: qui :fimul 
ffirmJt, fila actatc Ilon fcmcl 
3ccidiffc., ut ab.lcntibus regui & Litvaniae Ma- 
rcfchalcls, Prunatis Marcfchalcus illorum vi- 
ccm apud Regcm obicrit (*). Cuius rei exem- 
plum pofi Uchanium nUllUIll11lemoratur ad- 
mo dum raro enim contigit, ut nuIlus Marc- 
1Chalconun circa Rcgcm cffct, & fi quando GW1- 
tigit, CanccUarium :mt Theiimrarium, Regem 
Cum fcipione praeeefii{fe legimus. Potefi etiam 
ex Cafiellanis maioribus fibi Mare[chalcum le- 
gcre Archicpifcopus, fuitque Stan. Karneovii, 
Junivladislavienfis Cafidlanus (**). Pracfcrt 
is fcipionclll crećłum ad finifiram incedens, quia 
dextcra Crucigcro fcrvatur, & fi curru Archi- 
epiicopus, !\1ardchalcus cquo vehitur. Rcge 
prae[
nte, fcipio demittitur non enim f:'ts dl 
confpici cundem , ubi MarefchalcaJes baculi 
r
gni & Litvaniac vifimtur: ex qua cauia etiam 
fcipio primatiaJis in :Irce regia & in Senatu Ilon 
c
rnitl
r. Id fingular
., M:..r
[ch.
lcos regni & 
Lltvamae c{fc Scnatom ordmIs Mmifiros cum 
Primatis fitCall:cIlanus, cui ante Minill:ros'in Se- 
natu locus. Excrcct Marefcha]cus in Archicpi- 
fc
pi domcll:icos iurisdićłioncm, nifi iu loco, 
i 
bl Rcgis aula, dcliqucrunt, tum in cos Mare.. 
chalcus aut regui aut Litvaniae animadvertit. 
F 3 A.
		

/Stare_Druki_001_51_302_0001.djvu

			86 


IVS PVBLICVM 


A. 1695. Primatis domef1ici in ipfis rcgiis COI1- 
clavjbus turbas & vim facere 110n vcriti, iufTu 
Marcfchalci regni in cufiodimll ducebantur A ab 
ipfo iudicandi, Primate frufira ad iurisclictio.. 
nem Marefchalci Lui provocal1te (*+=*). 
('") Heidcnfl:. p. 20. 
(tł"') I-lcidenfł. p. 247. 
('"...) Zalus. Ep. T. I. part. 2. p. I S I J. 



. XXVII. 
... Cruciger cuius proximo 
. mentio tłćl:a,. 

n faeri ordinis ex Canonicorum numero , qui 
crucem, infigne archicpiicopalc, :ercc1am 
praefcrt, vifiturquc illa ubicunque Archicpiico... 
pus, crucibero etiam in Senatu cum ca adtłante. 
Practer Marefchalcu1l1 & Crucigerum h
lbet Ar... 
chicpifcopnsCancelłarium, facri ordinis virum,. 
quo cum de ncgotiis publicis traćl:at; habet li... 
bellorum fupplicum magifłrum, leu Rc[crencla- 
rium; habet qui a eubiculo, fiabulo, vcnatio... 
De, eulilla, mClifa, poculis, quos OHiovius, 
qui ipie Gncsnenfis ArchicpiiCopus fuit, nomi... 
nąt (-ł"). Sunt &. ipfi. corporis cufiodes, ne... 
que apud aJium ex Proceribus praetcr jpfiUl1, 
VarfiJViac tympana puWmtur ubi tempus prandii 
infłat. Ibidem in fuburbio cfi archicpitcopJlc I 
palatium, ab Alberto Baranovia , Gnesnenfi 
ArchicpifcoPQ'J., initio luperioris Iaeculi exfiru.. 
aum, & ufui 1ucec{forum rclićłum (**). 
. 
(') 01-1 


... 


REGNI POLONI. L ID. III. C. V. 87 


.... e) . Olfzov. l. c. 
. 6. 
. (**) Lubicnfc. Oper. p. 386. 

. XXVIII. 
. 
lOd fuperefi, Reg

 & Principes' e'!teri! 
Archiepifcop
m 
ne
ncnlcm, . Revercnddlil
ll 
& Illufiriffiull, pnvatl Celliffinll & Rcverend}f.. 
fimi vocabulis compellant ; ima OlfzovillJ affir- 
mat te ArchiepiiCopul11, a Rege Daniae, 
CeHiffiml titulo eondecoratum fui{fe, & e{fe 
exempla Procerum , qui Primatem interregni 
temporc Scrcniffimun
 voc3v

int (*). Q!.IO- 
modo a Rcge & in aćhs pubhcIS voeetur, 
.IO. 
dićłutl1. 
("') Olfzovius l. c. 
. 2. 

. XXIX. 
- Gncsncnfem Archicl'ifcopum LeopoIi
n- 
fis excipit, qui Gnesnenli tanquam Primati & 
Legato nato filbefi (*), ae L.ld indićłas.ab i
lo 
tynodos aut ip{e vcnit, aut qUI 
IO. nOllllne 111- 
ter1illt mittit. Crepit is Archlcplfcopatus rc- 
gnante' Caiimiro :M. a. 1361. au
 
ećl:ius 1362. 
f"*) qui tamen tcmporeLud	
			

/Stare_Druki_001_51_303_0001.djvu

			88 


IVS PVBLICV1\f 


fis, red Leopolienfis vocetur (t), quod no.. 
men luccefforibus ad nofiram actatem manfit. 


(>II) Bulla Lconis X. ap. Olfzov. c. 2. art. I. 

. 4. 
(*"') Dlug. IX. II 3 J. Bic1s. Chr. p. 235. Bzov. 
Annal. Eedef. ad a. J 362. p. 1298. 
(***) Dlug. X. 
6. Bids. p. 250. 
(t) Dług. XI. 315.374. Bids.Chr.: p. 311. 



. XXX. 
De Archiepifcopo Leopolienfi quod fig ił... 
]atim memorem) vix luccurrit. In Sigismundi 
I. inauguratione, in
er !--eopo
icnfelIl A
chicpi.. 
fCOPU01 <& Crącovlen(em EPlfcopum lis erilt, 
lItcr ad dcxreram Rcgis in templum euntis ince... 
deret, quam Rex ad illumlofulll aćł:um, pro 
Epilcopo, quod loci, ubi inauguratio peragcba.. 
tur Epiicopus effct, dircmit (*). 
(*) l3iels. Chr. p. SoS. 



. XXXI. 
Memoratus ille EpilcOPllS Cracovienfis, 
elł inter Epilcopos, qui Archicpifcopos fcquun- 
tur) primus, cuius ortum vindicant Mieczislai 
l. kmporibus) qui ab eo binos archiepifcopa- 
tus &: cpifcopatus aliquot inlłitutos credunt, 
quam {ententiam 
. 2. memoravimus. Scd his 
actate priores, {iW Mieczislai 1. filio, Boleslao I. 
cpifco.. 


... 


REGNI POLONI. L IB. III. C. V. 89 


epifcopatum Cracovienfcm crepifie tradunt. 
Ditmams A1el
reb1Jrgel?lis Caefilris Ottonis III. 
profećłionem Gnesnam, anno millcfimo, quo 
Roleslaus I. l)oloniam regebat, li.Ifccptam cle... 
fcribens pcrhibct, CaeI
lrCll1 infiituto a fe Gnes. 
nenii Archicpifcopo, Cracovien[em Epifcop u l1"1 
Popponem liIbcliditfe, cum ad ilIucl usque tem- 
pus, in Polonia unus tantum Posnanicnfis l)rae- 
lul fuiifet (
). Ex quo conlequitur, initium 
Cracovienfis epi[copatu
 ad annum miIlefil11Ull1 
referendum eife. .
OI1Jentit in tantmn Bogu. 
fJhallls, ut cum al liS cham Cracovien[cl11 cpi- 
lcopatum Boleslao I. a{ferat (**). TcHimo. 
nilU11 Kadlub1wllis de archicpifcopatibus & cpi... 
fcopatibus tilb eodem Bolesfao ortis, 
. 2. cita. 
vi mus. Junior his DlugoJfilS) Praefi.Ilcm Cra- 
covien1em, qu('m Archiepitcopi nominc ornat 7 
:l. 966. fiatim utMieczislaus rełigionem chrifiia- 
nam amplexus cifet, creatum affirmat, cuius 
aućł:oritatem Jcriptores domelłici fequuntur, ae 
cum eodem primumArchiepiicopumCracoviel1" 
rem, ProchoriulU vocant (*** J. 
(.) Scriptor. rer. Brunsv. Lc:ibnitii T. I. P.1ST. 
("'''') Scripror. rer. SileC. Sommcrsbcrgii T. II. 
p. 2 5 ' 


(*."') Dlug.lI. 9S. 9 6 . Add. Differt. noft. de 
init. rel. Chr. in Pol. 
. 14. 

. XXXII. 
Hinc quaeri folet, an Cracovicn1is Prae(ltl 
F S own
		

/Stare_Druki_001_51_304_0001.djvu

			90 


łVS PVBLICVM 


olim" Archiepifcopus fuerit. Kod/libko geminas 
:1 Boleslao I. metropoles inll:itutas affcrit (*); 
DlugoJ.!Us alteram metropalim Cracovienfem 
vocat, [cd ante Bolcslaum ortarn, additque di. 
gnitatcm hanc 3. 1060. deiiific, cum Lampertus 
ZuIa il1fignia archiepilcopalia a Papa petcrc omi- 
fiffct; cam quidem Iwonem Cracovienlc11l Epi- 
kopum, ad Papam in Italia11l profc8-um, a.l 229. 
rccupcraffc, fcd cum is ibidem paullo pon mo- 
rcretur, refuscitatam modo dignitatcm iterum 
exfłinćłam, ex illo temporc Ilon rcvixiffe (**). 
Valuit DIl/gojJi aućłoritas, ut rcccntiores f cri.. 
ptorcs cadem repetcrent t nuHo apud vctuHio- 
res Dlugof/f), Cracovicnhs archicpi{c0l"atus ve- 
fligio, & folo Kadlubk(me duas l1lctropoles finc 
Jlominibus memorantc. Ipf
 DlugojJits in opu.. 
feuIo de Epifcopis Vratislavienfibus, a fila hi- 
fl:oria diffentit, dum unam faltem metropolita- 
nam ecclcfiam, videlicet Gnesnenfem, infiitu.. 
tam demonfłrat, &. Cracovienfclll inter cathe- 
drales ecclefias, quibus epifcopatuum nomen, 
primo loco ponit (***). Id extra controver- 
fiam, Cracovienfcm effc intcr cpifcopatus pri- 
mum, cui ne alius pracferretur, Fuko Craco- 
vicnfis Praefi.II a. 1207. mortuus providit, im- 
petrato a Papa, Uj Epiicopus ille, primo loco 
ante alios Epiieopos cenfcret ,primusque Archi- 
epifeopo Gnesnenfi in confccratione manum 
im{lonerct (****). 
(*) Dlugolf. T. II. p. 64
. 
et) DlugoIf. II. 95. 111. 25 I. VI. 642. 
C**) Som" 


... 


REGNI POLONI. LIB. III. C. V. 91 


('1'**) Sommersb. Script. rer. Silef. T. II. P.15 S. 
15'9. 
(****) D1ugoff. VI. 603. 



. XXXIII. 
Praeter Rpifcopi, Prar{ill Cracovienfis 
('ti
m Ducis Sc:v
riac nomine intlgnitur, quia 
Sblgncus Olcsn
cIUs <ł. 1443. ducatum iIlum pre.. 
tio paravit, 
It mnćłus Epifeopatui, ad fuccef:' 
10res tratislluttcretur (*). EH huius ducatus 
pcnes ipfiun plenum dominium, ut etiam in ci. 
vilibus llUllmam potefłatem excrceat, ae ideo 
a privatis titulo Ce1fiffimi vocctur. In facris 
cius aućł:oritas per omncm minorem Poloniam 
firićl:e fic di8-am, fcihcct per Cracovicnfcm, 
Sandomirienfem & Lublinenfcm palatinatus fe 
rlitfundit & rcditibus omncs EpiJCopos, ipfiun.. 
quc Gnesneni
1l1 Archicpifeopum vincit. So- 
let iude epifCopatus it1e ultimus e{fe tcrmilll,lS, 
ultra quem Praeihles vix progrediantur, ncquc 
poił lo. Latalscium 3. 1537. alius epifCOpatlUl) 
cum archiepilCopatu Gnesnenti ll1utavit, nam 
J>etrus Gamratus illum retinuit, cum a. 1545. 
Gnesnentis .l\.rchipracfill ev
derct, & Bcrnardus 
Macieiovius, non recu[;łvlt a. 1605. archicpi 41 
fcopatum, quod fpcrafTet ad excmplum Gam.. 
rati, Cracovienfcm epifcopatum retinere ("*) : 
quod cum contnł evenirct, maIl' ipiilll1 h
buit, 
ac brevi vivere ddiit. Hodicrnum Emillemi!li. 
l1!um Epifcopllln Cardinalem, dignitatcm' prima.. 
tlalem) CUl dclignatus, quod altius afcendere 
noll
		

/Stare_Druki_001_51_305_0001.djvu

			92 łVS PVBLICVM 
noIJet dcpreeatum cffe eonlłat. Olim Yladislaus 
IagelI
, reditus imminuere conatus, Ullp
tr<łto 
a Papa Martino V. decreto, 	
			

/Stare_Druki_001_51_306_0001.djvu

			. 


94 


IVS PVBLICVM 


proximus, primis temporibus Crusvicenns :lp.. 
pellabatur, a Crusvico Cuiavi3e oppido & 
Epifcopi tum fede, qua Vladislaviam, ahud 
ilIius rq!;ionis oppidum, trallslata, Vladisla.. 
vicnfis dici crepit, quod nomen &. hodie manet, 
ut modo Vladislavicnlis, 
odo Cuiavienfis vo- 
cetur. Appcll;Itur fimul Pomeraniae EpifCopus, 
quia nOn lolul1l in Cuiavia, led etiam in Pome.. 
rania [Icris praecfi. Non autem illtelligituf 
omnis Pomerania, f
d vetus filItem Pomeraniae 
portio, quae in RegisPoloniac ditionc, ae pala.. 
tinatus Pomeralliac, vuł
o Pomerellia, dicitur, 
cuius autiquae partes But,1Via & Leoburgum 
non minus ad Epi{copi Cui£lvien{is dio;ce1in 
pertincnt, ut omni tcmpore pcrtinuerul1t. V c- 
nit filb Jacram cius iurisdiclioncl1l Pomerania 
noHra, lhccul0 duodccimo, quo ip{a chrifiia.. 
nam rcligioIlem ampłcćłrbatur, ncque interru.. 
pta cius aućłoritas, liect !Jomerania Dominos 
aliql10tics mutaret. Hine eH in cius direecfi 
GcdanUlll, urbs rcgni Poloni praeeipua, quae 
hunc iuum PradillclIl eolit, in quantum reli- 
gio, quam divcr{:un prof1tctur, & iura quae ha
 
bet ampla, 110n intcrcedu11t. Non tmnen tota 
nofira Pomerania in lacris Cuiavienii Epilcopo 
paret, fed pars aliqua eximitur, Gnesncnfi ar.. 
chi
pifcopatui iunćł:... 

. XXXVIII. 
Initia Cuiavicnfis epifcopatus D/lIgojJuJ ad 
Micczislai I. principatum & 3nnUJll 966. retulit 
(*). BogllphllltlJ DlugojJo ulltiquior, Mieezis.. 
laU1n 


..... 


l 


REGNI POLONI. LIB. III. C. V. 95 
la
m II. p
ill1i nepotem, infiit
ti{fe tradit . (**). 
Pnorc'll1fequu11tur omnes, qUI pofi cum res il.. 
lorum tcmporum de1cripferum. 


e l ) Lib. II. p. 95. 
(**) Scripr. rer. Silef. Somm
nb. T. II. 
5. 



. XXXIX. 
. Interregna C
liavienfcm Epifeopum, Pri.. 
1113tIS, vel lllortUl vel cx 
11 iqu<ł eauta ablentis 
partibus defungi, & ideo 
c;;e
, Stephanum a
 
Augufium II. ab co regm milgnia rccepi{fc 
ii.lis locis (*) dićłum. In &natu ad Archi
 
cpifcopi Gncsnclllis latus fed
t, qllod ex 
. 3 6 . 
t:onfł:are potuit. 
l (*) L.II. c. 3. 
. I. C. 4. 
. 31. c. 5. 
. 9. 

. XL. 
EpiCcopi Posnanłcnfis & Vilncnfis ita Cu.. 
lavientcm icqu11tur, ut intel' ipfos lit viciflitudo
 
\!nisql1c comitiis Posnanicn{is, alteris Vilncn.. 
11:; priorc loeofcdeatcenfeatquc. Id quidem ex 
or
inatione a. 1569. quam 
. XI. citavinus, ae 
lltu vigerc aćłorull1 public
)flI
ll fubfcriptioncs 
¥.rQbant, ubi modo Posnal1lenhs, modo Vilnen- 
1S EpifCopi nOmen, priore loco legitur (*). 

 h uod ad PosIlOU1ienicm, efi is, fi maior fidcs 
abcnda vetufiis, quam reccntioribus fcriptori.. 
bl
S 
 Polonorl1m Praefi.Ilul1l antiquifi1mus. Me.. 
nllUlt illius Dit1nafUi Merftblwgelifis Cacf
lris 
, Ottonis
		

/Stare_Druki_001_51_307_0001.djvu

			96 


IVS PVBLICV.M 


Otton.is I. & MieczisJai I. tempore, lordanem cum 
ac prIlTIUm Polonorum antiHitcm nominans 
qui mult
łln liIdalfet, dUIll Polonos adji-łperl1a; 
el/bum 'l:tneae .redli/ul verbo C1' opere i1lviuwet 
('''*). InHitutus Epilcopatus a memorato Cac- 
flIre 9ttone I.. ante osn,mienlcłl1 Epilropum 101'- 
danem, fcd eLlndem fimul cum duobus Archi- 
epikopis & Epifcopis aliis 1 l\1iccL.l.slai I. tem.. 
porl' crcatum ilffirmant C*). 


(.) Kon- 


""-- 


REG NI POLaNI. L IB. III. C. V. 97 
(*) Konfcd. gener. a. [668. P. C. MichaClis 
a. 1669' Konf. gener. a. 1674. lmiuran- 
dum Io:mnis III. tllpcr paćła conventa a. 
1674' Confirmat. iurium gcneralis 10al1.. 
nis III. a. 1676. Diploma elećłionis Augu- 
fii III. Confiit. a. 1736. p. 86. 
(..) Scripr. re... Brunrv. Lcibnitii 1. 1. p. 359. 
C'..) Chton.Magdcb.t,Il. Scriptor.rer. C:crm. 
Meibomii p. 274. Ditmar.l. c. p. 33 5. 
('''...) Script. rer. Silcr. Sommcrsb. T. II. P.24.SI. 
(t) Ditmar.1. c. p. H7. Chron. .Magd. l. c. 
p. 280. 
(tt) Chron. Magd. 1. c. p. 280. Ditmar. 1. c. 
p. 2 5 7 · 
(
) Dlug. II. 9
' 

. XLI. 
Q!lae VIadistaus S p utator maioris Polo- 
. D ' 
tU	
			

/Stare_Druki_001_51_308_0001.djvu

			98 


IVS PVBLICVM 


cans (**). Cuius in imag
r:łariis his titlllis V4" 
nitas ad hlccefforcs non tr£1n111t. 


(t) Dlug. VI. 647. 
(**) Zal. Epifi. T. 1. part. 2. p. I [68. 1219. 



. XLII. 
Ad Posnanienfis Epifcopi direccfin l'tiam 
Varf.1Via pcrtinct, ubi 
egis fede
 
 cO!ll.it
a 
celebrantur : ac ipfum, Prll.nat
 &: Cl;uavlcnh Epl- 
fcopo abJcntibus, cl
Ć1:10t11 rcglaC pracefic, 
lilpra (*) l11CIUOraVl111US. 
(*) L. II. c. 4. 
. 42. 

. XLIII. 
Vi1nenfis cpifcopJtus a. 1387. cura YIadis... 
lai Iaacllonis ortlIs, cum in co eJfet ut Lltv:mos 
chrifuanos redderet, primumquc d
daravit 
Pracfi-łłem Andrcam VallilollCIll, nobtlcmPo- 
lonum (*). Starm:o!fi:ji crrorcm, Vdnen- 
fem Epifcopum Ducis Iv
ni titulo uti. o.pina
1tis, 
iam }{artknodJ1lIS oficndJt, quem mhilonulllls 
.1 Za/(lfz.ovio repetitum legimu
 (**). .Ioannis 
Cafillliri tcmporc) Georg. Bmlozor Pnmatcm 
Litvaniac Je dixit, quod cum in dim!l
utionem 
Gncsnenfis Archiepifcopi fi.
ret, . EPIIcopus a
 
clicendalll coram Rcgc cauJam cltabatur) qUI 
Archiepilcopo Gnesnenfi) Chelmcnfi &: <;am
- 
neccnfi EpiICopis praefentibus) ti
ulo Pr!lllatls 
Litvaruac fe citra iUi u{umtdfus, iuo &: fucccf- 
forum 


.... 


, 


ł 


. 


r 


--- 


RE G NI POLON I. L IB. lU. C. V. 99 


forum nomine dcc1arabat, cundem nullo tem.. 
pore u{urpi.1tulll iri (***). 
(*) Dług. x. III. 112. 
(**) Staravolfc. Polonia. p. 96. Hank. Refp. 
Pol. L. II. c. 3. p. 474. Zalafz. Ius R. Po
. 
T. I. p. 600. 
(**") Chochlovii Epifi:. de Epifcopo litigiofQ 
p. 54. ss. , 

. XLIV. 
Ordo nos ad PJocenfem, Varmien1Cm & 
Luceorienfem Epifc0E.0s deducit. Plocenfis 
en ex iis) quos DlugoJJlIl MieczisJai I. tempori 
tribuit, a quo etiam Angeloti nomen primo 
Epi{copo impofitul11 (*). BoguphaluJ contra 
aućłor efi, ilIum lub BolesJao I. crcatum, Be 
tum Mafovienfem poficaPlocenfem dićłum e{fe 
(**). In eius direcefi cfi l'ultovienfis . traćłus, 
cuius etialll in civi1ibus cfi fuprcl11us Dominus, 
ut ab cius dccrctis nulIa detur provocatio (***). 
Eodcm iure Praep.qfitus PJoccnfis SieJunenfern 
tr.1ćłum regit) qui inde Principis Sieluncnfis ti.. 
tulo utitur 
(*) D]ug.lI. 95. 9 6 . Lubien. Oper. p. 9'. 
e*) Somm
rsb. Script. Sil
f. T. li. p. 
 5. 
(***) Starav. Pol. p. 194. 

. XLV. 
Ut ad modum Posnanienus & Vilncnfis 
G :1, Epifco- 


....
		

/Stare_Druki_001_51_309_0001.djvu

			100 


IVS PVBLICVM 


Epifcoporum, Varmicnfis & Luccorienfis locum 
flUUU in Scn.ltll alternent, eadt:lIl ordinatio a. 
1.5 6 9-, praccipit, qu.od 
xolevi{fe, & Varmien- 
km Jemper Luceonenh priorem efle J /(11'1- 
}wochius . (*) 
ffirn
at, quO(
 p
łbliea atła 
probarc vldentur, In qmbus Varnucnhs ante Lu- 
ceoricnfeiu legimr (*"'). Varmienlls EpilCo- 
pi, 
lUlla ante annum 1254. apud vetufłiores oc- 
cm"nt mentio C"**), eftque intel' lCriptores eon- 
fenfiłs, primo i\nshclmi fuifle nomen. Bune 
cum rcliquis PrufIiae EpiJcopis, P.łpa Alexander 
IV. a. 1255. Rigenli Al'cniel?ilcopo tanquam 
Metropolitano li.11)iecit (**>1<+-); led fequcnti 
faeeulo Varmicniis Epifcopus, Io:mnes I.obtinuit 
ut Papa luam eccld1alll metropolitano ditłi Ar
 
chiepilcopi iurc cximcrct, eancl.emque P.lpae 
i1111 l Jt'ditlte titbicćł:am dcc1aran
t (t). Ex h;e 
c:aul
l intcl' Palol1iae Epi1copos, 10lus Varmicn- 
f
s Gnc
nenfem ArehicpilCopum pr? Metropo- 
IItano luo non habet: & fi qłl.IIl
lo lynodis pro.. 
yincialibu
 a Gn

llcnfi !\rch
epi
copo inditłis 
IIltcrcft, fit hoc rmmUlutate lua lalva, ut etiam 
fibi hane in rem ab Archiepifcopo litteras dari 
curet C-tt). AcedTenmt nupcr infJgnia, [Jalli.. 
um & crux. 't .Epifc.opo p
r li
am. diITcełin prac- 
ferenda, mh lI1trJ llIllm Cardlllahs aut Papac fe- 

atus
 five ordinarius five extraordinarius, prac- 
{cns lIt. U trumque hodiernus Cdfiffimus Pl'in- 
ceps EpiJcopus, Adam Stan. Gl'abovius a. 
1742. .1 Papa fibi & fucee!Toribus impctravit. 
C"). Reip. Pol. !ib. II. c. 3. p: 476. 



 


(**) In 


REGNI POLONI. LIJ!. III. C. V. 101 


(**) 111 fubfcriptionibuscol1fo::d. gener. a. 1648. 
pać'torum convenr. lo. Calimiri & confa:d. 
gelleral. a. [668. 
(*>10.) Dusb. Chrol1. Prun: part. 3. c. 70. Di{fcrt. 
nofł. de rcligiolle in Pruilia, T. IV. hifior. 
Prule praemi{fa 
. 1 7. 
(**"'*) 
j{rert. noft. de religione in PruJ[ I. c. & 
Hdł.or. Prun: T. IV. p. 3 1 5. 
(t) Treter. de EpiCe. Varm. p. 12. Di{fert. 
noft. de COl1filio Prun: anre T. V. Hiiłor. 
Pru!f. g. 23. 
(tt) Diifcrt. nofl:. de Confilio Pru!I: l. c. 

. XL VI. 
Varmicnfis, fimul Sall1bicnfis Epifeopi ti.. 
tulo utitur, lieet epiicopatus Sambienfis lacris 
11lutatis dudum defierit , ac totus eius traćhłs in 
Rcgi.s }:ruifiac ditionc lit. Ratio tituli eft, Quod in 
pachs mtcr Rcgem Sigismundulll III. & Elećło.. 
rem Brandenburgicum Ioanncm Sigis11lundum 
Prulliac Duccm,a. 161 I. parochus Romanocatho
 
licus Regimontanus, quac civitas ad di
cefin 
Sambienlc
n. I?el
incbat , Vannienfi Epifcopo I 
tanquam Vlell1lOrI fubdcbatur ut eius dotłrin:r 
11loribus & vitae attcnderct, , etiam f.'leultatcn
 
novum parochu11l confiituendi habcrct, fi de- 
funtło priore, Dw{ Pruffiac intra feme{łre fpati- 

1l1 alium praefcntare omitterct (*): quam 
lUrisdićti
ncmJi)iri!ua!e1ll in paroehu11l, tum in 
oJUncs ahas ecclehaftlcas perfonas catholieae 
G 3 reI i- 


-- 


--'
		

/Stare_Druki_001_51_310_0001.djvu

			102- 


IVS PVBLICVM 


, 


religioni addićłas, Varmienfi Pracfil1i intat1:am 
& .integram paćł:a Ve1avienfia (**) icrvant. 
Pnmus Samfii.enfis vocabulo uti ccrpit lo. Wydz- 
ga, Velavienhbus pad:is iam cOlllpoiitis, qnod 
tum Ele?łor Hrandenburgicus, qua ł!rufIiac Dux, 
non tulIt, ut etiałn idem V/ydzga, urgente 
Hove!bequio EIcćł:oris legato, Sambicnfis titu- 
lum J
aIpeno eradere
 adigeretul., cum in con- 
vo
atlOnc yarfavienfi a. 1660. eundellllittcr
s, 
qU1DUS Ordmulll nomine, tum pax Olivenhs, 
tum ea quae in Elcćłoris eonl1l1odulll declarata, 
rata habebantur, apponcret (***), minde in 
con
itutionibus, quibus pax haee infcrta, Wydz. 
ga JaItem Vaflnicnfis Epilcopus legutur (*-1<**). 
Alterum exemplulll dc1etac VOClS Sambicnus 
dcdit a
nus I
77' qu
m idem ille Wydzga, fub 
renovatls paćhs Velavlenfibus, frufira fuo nomi- 
ni addiderat 1. Hoverbequio B
an
cllb
lfgico ora- 
t?re eontracl1cente (t). Llbcnm fe Salllbien- 
1em dixit in aćbs &: litteris, quibus nihil negotii 
cum 
lećłore 
raI
denburgi
o interccdebat, 
quan1Vls affi.rmafie dlcatur, fUlffe vocabuIulll in 
Jigi1lo cpifłoIarulll, quas ad r
gim('n PrufTicum 
R
gimont.um dcdi{fet (t"t ). Sine contradi- 
ćhone, fub eonvcntione de reddenda Elbinga 
a. 1699. Andreas Lalul dus, Varinienfclll &: Sam- 
bienfem Epifcopum fe voeavit; quod lcgatorum 
Brandenburgicorum filcntiul11 fcJ1inationi ad- 
fcribitur, qua COllvcntionis excmpla permutatal, 
&. ,per q,mm I
gatis Brandenburgicis non licu- 
ent, adleaO
 hngulorum tituIos infpicere (t*). 
A. J7 2 7. reglmen Prufiiac quod Rcgimonti ca, 
Epiico- 


... 


ł 


REGNł POLONI. Ln.lII. C. V. 103 
Epifcopum Varmienfem, Chrilłol'horum Szem- 
bek, rogabat, ne fe in IitterisSall1biell{cm voca- 
rct: quo nomine cum nihilominus utcretur, de- 
clarabat idem rcgimell a. 1732. ielitteras, nlii ił... 
lo abl1ineret, ipfi fine ulIo ad eas refponl0 remif- 
iirrum.Qyod etiam eodem anno faćtum efi (t**). 
C') Aćł:a & decrcta Commi{f. a. I 609. & 1612. 
Regimomi habitarum, ConO:itut. a. 161 I. 
adiettJ p. 5 o. 57. 
eol<) Paćł. V clav. 
. Exercitium rdigionis. 
Puf...nd. de Reb. Frid. Vilh. T.I. p. 384. 
('I<**) Puf end. de R. Frid. Vilh. Lib. XI. 
. 101. 
("'''''''''') Conf1:it.a.1661. tito Paćb Olivenfia. P.59' 
(t) Puf end. xv. 
. 14. 
(tt) Pufend. XI.
. 101. 
(t*) Zalus. Epifi. T. II. p. 895. Binae dedu- 
ćłiom.'s de Epifc. Varm. & Culmenf. titulo 
Samb. & Pomefan. p. 75. 76. 
(t"'''') Binac dcdućłiones. p. 86. 91. 92. 



. XLVII. 
Hoc Varmienfi Praefuli peeu1iare, quod f:t- 
tri Romani ImperiiPrineepsvoeatur, quo hono- 
re loanncm II. Streifrok eognominatu1l1, eius- 
que iueeeffores, Olrolus IV. Caelar ornavit (*), 
c!-ln
 adhue oml
c
u Pruffiam, in qua yarmia, 

qUltcs Teutomc! tenerent. Man.i1t tltulus in 
G 4 hune 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_311_0001.djvu

			1°4 


IVS PVBLICVM 


hun
 
iem, ,quo tamen Epifcopi in aćl:is rcgni 
pubhcJS abll:ment, ncque cum exrcgni Canccl- 
laria recipiunt, icd utuntur iIlo, ii cum privatis 
&. extcris fibi negotium interccdit, a quibus co- 
dem modo compellantur: (juod etimn de Ccl- 
ftfi1mi vocablllo dicendllm, quo ob Principis di- 
gnitatclll eoluntur, quOdqllC eancellaria rcgni 
ignor:1t. Idem Caclar, c;ui Principis titulus dc- 
ł)etllr, fimul cudendi moneta m & crcandi no- 
biles ius contulit (**): neutnull talllen cxcr- 
euerunt Epifcopi, & quod figillatim ad ufiun iuris 
monetalis, idem fentiendum, quod illpca
. 18. 
de hoc ArchicpiLcopi Gnesnenfis iure mOIlui- 
mus. Nobiles vero, fi nobilium in Polonia iu- 
ribus frui volunt, a Rege Ordinulll confcnfit in 
comitiis creari dcbcnt, ut c. 2.
. J7. diximus. 


C') Di1Tert3t. nofi. de Con/il. PrulI: 
. 23.Tre- 
ter. de Epif. Vann. p. 18. 
(**) DiJfert. de Conf. PnIf. 1. c. 



. XLVIII. 
Non tantum regni, red ctiam Pmffiac efi 
Senator Varlllienlis PracHtl, imo prius crat 
Pruffi.ae, quam regni evaoeret. Ell: autcm in 
Pruffico Senatu primus, & circa anmUl1 1513. 
PnIefidis muncre fungi crepit, ut ex ea eau{
1 
Prae!es tcrrarum Pruf11ae dicatur (*). Inde 
Ieges volunt, ut Epi1copaws, ad modum cac- 
teraruIU Prltffiac dignitatulll, provinciac indigc- 
nae confcratur (**') , & cum fcre fempcr non 
Pru1fo 


... 


REGNI POLONI. Lu. lIr. C.V. lOS . 


pruffo contingat, folent Provinciae Ol'dines, no- 
vo Epilcopo indigclwtum Iargiri, lccus ipfiul1 
in Senatum non rccipiunt, nmlto minus aa ex- 
crcitium praefidii adlllittunt ("'**): imo exi- 
gitl
r, .ut prius ad. certam. f
rmu
ml1 qllae ipfi 
e- 
euhans dl, Manaeburgl 111 arcls tcmplo lllSIU- 
randull1 dicat (****). Martinlls Cromcrus, 
quamvis V.lrmienfis Epifcopus, quia natione 
Polonus & ad indigcnatum Pmffi.ac non admif: 
fliS, ncquc in Senatuprovinciac locum habllit, 
nequc praefidium geffit. 
C') Difi'ertat. non. de Confil. PruLf. 
. 2 [.22. 
(."') Supra Lib. II. c. J I. 
. 7. 
("'ł*) Di1fert. nofl:. de hodierna Reipub. Prut. 
facie
. [5. 
(**."') DiJferr. de hod. Reip. Pr. fac.
. J 7, 



. XLIX. 
Eligi a Capitulo Epifcopum, [cd nQn alium 
nifi a Rcge commendatum , modo £it e gremia 
Capituli, L. Jl. c. I1.j.lJ'. expoluimus. Solet 
ergo commendandlls, fi non Canonicus, eano- 
nicatum fibi profpiccrc, & quando non vacat, 
quem obtinere poffit, anlliti, ut Canonico- 
rum aliquis luo ccd.at, ac in cius locum fuffi- 
ciatur. In gratiam Andr. ZaluLcii, Chrilłianus 
Dux Saxoniae Zizenfis (*); & in Chrifiopho- 
ri Szembckii, Sicninfcius luo fe canonicatu ab- 
dicarunt: quo cum nenIO Callonicorwn, .ho- 
G S dierni 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_312_0001.djvu

			J06 


IVS PVBLICVM 


aierni Celfiffimi EpHcopi, Grabovii, caufa. earere 
vc1lct, Papae aućloritas lubvenit, per quam ipli 
&. fine canonicatu epifcopatus candidatum cITe 
licuit (**). 
lec1us Praeiill, ad Capituli pre- 
ces a Papa eonfirmatur. 


(*) Zalus. Epi1ł. T. II. p. 5)2. 
(*"') Vid. Lib. II. c. II. 9. 15. 



. L. 
Intcr Epifeopum & Capitulu111 ita aivif3cfl 
Varmia, ut (luae partes Pracfidi, tcrtia .Capltulo 
rcditus praell:ct. Q!lanti iiJIt gui Epi1copo ob- 
vcniant 
 vix ddinire licet, niii quod Archiepi- 
fcopi Gllcsncnfis aequare &. caeterorum Epi- 
fcoporum, fi Cracovienfts cxcipjatur, vinn're 
dicantur. Epifcopus & CapitulLUl1 quisąue in 
jiljs; tcrris, non tantum in facris, {cd etiam in ci- 
vilibus, liberam excrcct iurisdićłiollcm, ut nul- 
lus in Vannia rcgius magill:ratus lit, nullaque 
ad iudicium aliquod extra Varmiam detur pro- 
vocatio, & nobiles non minus quam caeteri in- 
colac parcant. Elbinga urbs extra Varll1iam, 
E}iifcopi VarmicnHs in fiIcris auB:oritatem eolit, 
in quantum religjol1j, quam profitemr diverf
un, 
iuribusque fuis non repugnat : in civilibus foh 
Regi paret. 

. LI. 
De Luceorienfi epifcopatu vix habeo quod 
mem orem , ni1i quod regnante Ludovieo or- 
tus 


... 


REGNI POLONI. LJlJ. III. C. V. 107 


" 


tus (*), primis temporibus a Volod miri:I, 
V olhiniac oppido, V olodimirienfis, 
oll:ea fe- 
de Epifcopi Luceoriam, eiusdem traClus civi- 
tatem, translata , Lueeorienfis dićłus. Efficit 
huius epifcopatlls partem, palatinatus in Litvania 
BreHenfis, qua ex .caufa Lu('corienlis Epifcop.us 
fe fimul Brefłcn1em appcllat. Prcmislientis) 
qui Luccorienfem fequitur, a Premislia Ruffiae 
rubrac oppido nomen. habens, codem, quo Lu- 
ceorjenfts, anno creplt. . (**). .Utroque recen- 
tior epjfcopatus Samogltlae, qUI a. 1417. a Vla- 
dislao IageIlonc inO:itutus, & Matti
le, pa
ellti- 
bus Germallis Vilnae nato, ac litvanac iamo- 
gitiaequc lingvae gnaro, eoIlatus (***). Prac- 
ililis huius fe des Miedniciae ell:, ex qua callfa 
olim intcrdum Miednicenlis appellatlls, cum 
retHus Samogitiae dicatur, quod tota hace re.. 
gio eius direcefi continetur. 
("') Anon. Arch. Gnesn. T. II. Script. Silef. 
Sommersb. p. 113. Biels. Chr. p. 250. 
("'*) AnDl1. Arch. Gnesn. l. c. Dlug. X. 26. 
(***) DIug. XI. 389. 390. 

. LII. 
Antiquior cO: Culmenfis epifcopatus, qu
a 
drca a. 1215, crepit. Primus Epifcopus Chri- 
flianus, non Ctilmenfis, ied Pruffiac voeatus 
(*) , iiIam ledem in Culmenfi traćlll fixit. Cu- 
ius fileeeffor erat Henricus , quem Papa Inno.. 
cCl1.tiuS IV. a. 1245'. ex Armachano, Pruffiae 
Archi.. 


........ 


....
		

/Stare_Druki_001_51_313_0001.djvu

			108 


IVS PVBLICVM 


Archiepifcopum d
claraba
 ut ei, tanquam Me- 
tropolitano, Epilcopi Prul11ae, Livoniae, & 
Et10niae iilbefTent C'*): quem tamen Cul- 
menfcm tantum EpiLcopum te vocafTe reperi- 
mus (***) , quo titulo etiam luccefTorcs in 
hunc diem ufi. Novus hic Pruffiac archicpi- 
fcoEatus brevi defiit, Papa AlcxandroIV.a. I2 55' 
Archicpiicopum RigcnJem, Culmenfis & cac- 
terorum Pruffiac EpiJcoporum MctropolitanU}l1 
con11ituentc (**
*); quo modo Culmenhs, 
Rigcnfis Archicpifcopi Epiicopus Juffraganeus 
cvaGt. Poił aIlllOS quadraginta, GncsncniisAr- 
chicpilcopus, in Culmenlem tibi dfc ius me- 
tropoliticum credens, quc{łus apud 
apalll, 
quo d fub Rigcn{em conceffcrit, ac obtmuit ut 
in ius h?c inquir
re

r (t),. Cu
m
ni.i Epifco- 
po, tub Archlepllcopo RIgenb mhllominus 
manente. Pace a. 1466. cum Equitibus T
u- 
tonicis compofi.ta, epifcopatus Culmenhs, 
Gnesnenfi archiepi[copatui litbdcbatur: quac 
mutatio cum finc Papae confenfil ficri non poC':' 
fet, illum acccfilfle DlugofTus quidem affirmat 
(tt) poficriore tmncn tempore, a Papa Cul- 
mcnrl. Prae{itli int
rdidllm, .1lium practer Ri- 
gentem Archicpiicopum, Metropolitanum co- 
'Icre: cuius allć1:oritatcm cum ipt
 Culmenfi.s 
Praelid, tum Pruffiac Ordincs atfcrtum ibant 
(ttt). Rigcnt1 archicpifcopatu cxfiinć1:o, tum 
dC11lutll Gnesnenfi.s Archicpilcopus, in prioris 
,Metropolitani locum [ucccdcrc potuit. 
(*) Di{fertat. nolł. de Religionc in Prulf. T.IV .hifl:. 
PrulI pracmi{fa 
.6. (**) Dif- 


... 


REGNI POLONI. LIB. III. C.V. 109 


(.*) Di{ferr. de religione in Pru£[ 9. 13. 
(***) Di{fert. de rdig. l. c. 
C"'**"') Di{fert. de religione. 
. 17, 
(t) Dług. VIII. 884- 885. 
(tt) Dlug. XIII. 401. Biels. Chr. p. 445. 
(ttt) Hilł. noft. Pru fi: i. II. p. 173. Docum. 
p. 48. 49- 



. LUt. 
V oćat fe Cutmenfis Epifcopus fimul Po.. 
meGmienlem, qui Epilcopatlls olim in Pruf.Iia 
feorliull fuit, [cd annos abhinc ccntlUll I}UlIl- 
qtwginta quinquc dcfi.it, cuius direcefis pars, per 
pacem a. 1466. Regi Poloniac rc1ićl:a, Culmcn- 
fis portio CV.lfi.t, reliqllo in ditiOlle cquitum 
T eutoniconun tllb filO Epifcopo mancntc. UI
 
timus POllld
mic111is Epi1COPUS fuit IOilłmes "Vi
 
gal1dus, a. 1587. mortl!US j _q
li U! ante ipii.Ul1 
Praefillcs aliquot, CUl
l dJcccch lua lacra ad COI1- 
femonem augufłanam exercebat, R0111J110Ca- 
tholicis ad parVUlTI l1umcrtlm redactis, quorum 
curam cum titulo POlłlcianienfi
, CuJmenfis 
iufcepit. A. 1009. C01/Jmiffilrii regii, Regi- 
montum mHfl, ab Ordillibus Pruffiae Branden- 
burgicac łJofiularunt pro CuJmenii EpilCopo, 
ob adminilłrationem Pomcf:mienfis cpitcopatus, 
certos rcditus, qui tamen nOll confiituti, nego- 
tio hoc Rcgi icrvato, & poiłca iilentio transmif- 
fo (*). Regnante Michaele , Eleć1:oris 
Branden.. 


> 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_314_0001.djvu

			110 


IVS PVBLICVM 


Brandenburgici, qui Prufiiae Dux erat, lcgati, 
Pom. f:micnfc nomen in CllImenfi. Epifcopo 
f
rrc noluerunt, tum voce tum fcripto contr.a- 
dlcentcs (**) ; C]uod <łntea ab Ele(Łore adlmf- 
fum, Epilcopus affcvcrabat (1'**). 


(*) Aćta CommiIllonis a. 1609. Confl:itu A 
tionum volumini infert:l, pofl: Confiitut. a. .. 
) 6 f r. p. (o. 14. 
("'''') Puf end. de reb. Frid. Wilh.L.XI. 
. 101. 
("''''''') Za1us. Epilł. T. l. p. 256. 257. 

. LIV. 
Q!lOd Culmenfis, Pruffiac cpifcopatus elł, 
habct cius Prac1l11 in Senatu Prufiico locum 
ClllllC]UC a Varmicnfi. proximum, cui in hoc leO'"e
 
Culmenlem aequ3Jlt, ut Pruffiac indigcni.l lit. 

cd cum Culmcnfis Epifcopatus, ut Varmicn1is, 
raro aclmoclum Pru{fo eontingat, [oIct tum no- 
vus Epifcopus in numeru m indigenarum reciDi. 
hOCąllC faćło inter Senatores admitti, ad quorL:m 
exempIulU, iisclell1 1 qllibus ilIi, verbis provinciae 
iurat, his {altem i.lclditis, fe cpifcopatus fui prae- 
/a!U1'af & ca11onicat1J.s indigenis Prulliae collatu- 
rum (*). 
e) Hod. fac. Rcipubl. Prut. 
. 7 6 . 



. LV. 
Epifcopatus huius drecen palatinatus Cul. 
ll1enfis &: Mariaeburgenfis contincntur, & quod 
ad 


c 


... 


RE GNI POLONI. Lu. III. C. V. 111 


ad reditus, non e{ł quidem ex opulentifilmis, 
proventus tamen non tantum 1umtibus cx Epi- 
H:opi dignjtilte fufficiunt, {cd etiam largc [uper- 
currunt. Proximo {a
culo lo. Kuczborfcius, in. 
tra decem mmos, quingentcl florcnorulll millia 
ultra fumtus rcdegcrat, cuius {ummac , omiffis 
cogn
is , Regem Sigisn1lUldulll III. hacrcdem 
ex affc icribebat (*). 
('-) riafcc. Chr. p. 369. 



. LVI. 
Culmcnfis epifcoparus filcpe cum Che!.. 
l1lcnfi confundi i<)lct, qui tai1len pIane divcrjus 
eH, a Chelma Ruffiac rubrae oppido nomen 
habcns, CUiUSqllC initia aIii adLudovici (*), 
nlii ad Vladislai Jagdlonis (**) regnum refe- 
ruut: eui ctiam Kiovien1is vindicatur (***), 
quanquam aIii antiquiorem fiatuant (****). 
I\iovicn{is Epifcopus tllIlul Clcrnichovienfisvo- 
catnr, quo d ('tiam hic tr.lL'1:us ad eills dicrcefin 
rclatus et); quae ad viccfimam pilrtclll immi.. 
nuta, pofiquam urbs Kiovia cum ampla circa 
illam regiolll", illb Ruffiae imperium cou. 
cet1it (tt ). 


(*) Anon. Arch. Gnesn. T. II. Script. rer. Silef. 
Sommersb. p. I I 3. RaYl1ald. Anna!. cccle A 
fiafl:. ad ano 1375. p. 541. Bzov. Annal. 
ecclcf. ad a. 1375. p. [S II. 
("'''') Dlug.XI.65 9.CroLuer .XX. 3 I 3. Bic1s.p.:3 48. 
(.ł"') Dlug. 


.......
		

/Stare_Druki_001_51_315_0001.djvu

			112 IVS PVBLICVM 


C"**) DIug. Crom. Biełs. 1. c. 
(****) BLOV. Ann31. ccclcf. ad a. 1321. p. 362. 
Niefiec. Cor. 1)01. T. I. p. 67. 
( t) Confiit. a. [638. p. 30. tito Smolcllikie. 
(tt) Zalus. Epifł. T. 1. part. 2. p. [112. 



. LVII. 
Camcnecenhs a. 1375. crepit (*), & Li- 
voni.1e epiicopatus origincm e. 4. 
. 5. mcmo- 
ravilllus, euius Praetul paritcr fe Piltencnlem 
dieit. Ell: in Clll'tU1dia Piltcnen£is traćhłs, epi- 
[c:opatus olim Cur\.łndicus appcllatLIs, qui cum 
caetl'ris Livoniac cpifcopatibus poll: medium 
filcculi decimi kxti, {aeris ad augull:anam Lu- 
theł-anol'Um fOfl1m]am lllutatis, dc£iit. In ho- 

un
 l
cum St
p.han
s Rcx
 un
m Vl.udcn.{clll 
1l1ll:ltlllt, ae Im rcdltus 
lfilgnavlt (*). PIItc- 
nenfis vero trać1us, aliUll1 atque alium dominulll 
fortitus, tandem in Curlandiac Dueis ditioncll1 
vcnit (*"'). A. 1685. Nicolaus Pophavius, a 
Rcg
 Livoniac & l)iltcncniis EpiiCopus dedara- 
tus ae a Papa eont1rmatus, iudićcs recupcrato- 
rios obtinuir (*ł*), qui iplil111 lcquenti anno, 
commiffione Piltcna perał.1a, IcgititllUłl1 Epilco- 
pum Piltincn{em leli Curlandicum dcclambant, 
ad quCIU iura & rcditus antiquorutn Epilco- 
porum pertinercnt, totam £imul caulal11 ad R
gi- 
um iudiciulll, ut dccretum fcrret, temittcntes 
(t).. Scd non dcfuit fibi Cur\andiae Dux, Ffi.
 
dCflCllsCafi.mirus,amplo icripto dOCCllS,Pi]tcncn- 
{bn 


.... 


REGNI POLONI. La. III. C. V. 113 
f
n
 t
ac1:.lł1.n a fe .1egitime teneri (tt), & a 
reglO mdlclO, nu caul
lll1 COllll11iffiłrii permi- 
f(:!im
, n
lIlum decrctum latum. A. 1717. con- 
fhtutto lUra eeddiac Romanae catholieac in 
traćhul1 Piltcueulcm, ae eontroverfian1 iudicio 
regio de dcercto adhucdelib
rantc1 ill:
graiCr.. 
vabat (ttt ). 


(*) Hciltcnl1:. p. 
d
. 
(**) Nettclbladti Anecdot:1 CurlanclJae. p. I 
4.r. 
'***) Ncrrclb. Anecd. Curi. p. 98. Confiit. ;t. 
1685. p. 13. tit. KommiJfya .Piltyńlka. 
(t) Ncctelb. 1. c. p. :t [4. i 15. 
(tt) Nettelb.1. c. p. 134. t. 
(ttt) Confl:it. a. 17 17. p. 76. tlt. Piltyn. 

. LVIII. 
. ' Uttił:1.us intel' Epifcopo
 ef1: SmoleI1fcenfis'l 
ctuuS cl;)Jfcopatlłłll. 11. J613' Sigismundus III. 
SI
1OIeńlc.o urbe &. elUS 
r
ć1u recuperatis, infii... 
tUI.t rcdltl
s9ue provldlt. Vladislaus IV. 
prulllunEpdoopum PetrumPatczevium nomina- 
-\rit, ('ui ae cius Iucecfforibus, loeus in Senatu 
paH V cndenlem, qui deiI1de' Livoniae dić1us 
3. 1638. .alTi
na.batur (*). Manfit £pifeopus: 

m
)I.elllc
 
 
llłS traćłu amiffis, qui iude in 
redltIbus fUlS la8uram nonlcven1 (eufit. 
(*) Confl:it. a. 163 g. p. go. tit. Smolełm	
			

/Stare_Druki_001_51_316_0001.djvu

			r 


114 


łVS PVBLICV M 


CAP.YL 


De Palarinis. 


$ I Umie Palnrillorum 1lomen. UfiIJ 'Cocabuli 
. . tlpud Romanos <5 Fra1!coJ. Qyi iu !olollia 
Pala l i1l;. Q!j011Jodo Jl1I.fJVfl /J
'ol1a 
lCalltlir. 
Origo Pa/tlt1l1
I:lI1Jl. Palat1m/S C,omes 
 
Pr;llcepJ Pflltill1. UJ1l1
 1'
 Polowa Wo
e-. 
'Woda. Palat;ll()ruIJJ drg1l1tas. Pa/al 1111 
militiae pl
illcipes. Palati/Jor1l11
 11U11lCrU.f 
auBuJ. Paltltil1tlWJ poIł Pa/flf1110S ("ape. 
rImt. f. 11. Pa/atini Pr{ncipu11l vcterU1JJ 
a confiliis. f. lIT. Pal{/tl1
oYl{m 12l11he
U.f 
c5 ordo. NUIJl i1lter Pa/otmo! CracovlflZ- 
ftm {j' PoJi1tlnienfi!lll vicl'S filit, ut alrer 
a!teru11l11lodo praecedat, modo /fql:atu.'
. Ve- 
tllJliora Posll(ł/licnjiJ a
lteCraCOv!elljem fa- 
latill1JJJl exc11lpla. LIS de loco .111Ier Llvo- 
11iac {1 Czernicbovien{em Palattnwn. I:ex 
pro Palatitw Livoniae.. f. IV. C
acovle!l. 
jem Cnjle/lclJlulłl Palatt/1O praepo,!l. Ratto- 
11CS, ob fJlUlS Ca/lellnno t}1Jte Palarl11u11l /ocus 
f011tip;erit, (1 .Juae lmllllJ pl'obf}1ltur. ff.. v: 
JlibmdiJ (f Tro(nifi!Cnjlcila
lI? ac. Cap!to-: 
llClIJ Samop;iriae cur Ptlla
J1
1J t
mmxtt. 
Duo olim in Lit'l.'a1Jia Pll/atI1l1, tottdfm-ąue 
Caj/ellani tlC Sa!llogitia.eCnpitaneus, qli1blls 
Pa/atini rcliqlit rece11lto
e! fiu!t.. Cap/ta- 
neu! SamofJiriae Paltltl111S drgmtate par: 
jf. VI. Capitalleus Salllogitiac E1 Pa/atim 
Polo- 


..łIo...- 


REGNI POLONI. LIE. I1l.C. VI. lIS 


PolocelifiJ at VitepJCel1/is a tlohilitate eli.. 
guniItr & fi Rege cOJifirma1ltl/r. QJ!idam 
Pa/alini gmera/es. Nonllu//i Pa/milli olim 
aliter , ac hodie, nominati. f. VIT. Sin- 
guli! palat
nqt
bus fingu/i prlfc[imt Palati- 
IIi. Pa/atlm j1l1J1l1 CaflcllaJll elft llequeunt. 
Exemplum Pa/atini qui C(Jfle/ltl1llls mmljit. 
PalarimlS Ile pariter lv1inifler Senatorii or- 
diniJ .lit. Defill1ł1lt effi Palatini, ljualldo 
Millifb
i Selltilorii creantur. Idem quod de 
PaltłtillisdiElum, etiam in j(l1IJOgitiae Capi.. 
raneo obtillet, ql/od o/im jixlts ,re hobu;t. 
JOCllS de Pa/atillo liYcJtlllo, qui fe duorulll pa. 
lalinatlltil11 Palati1lU111 dixiJ1e firebatu'r. 
I. v/u. E>.'ercittlt/1l1 P1'a(fcc7i fire ftm.. 
per ji1J1ul aut Palatin; al/t Cafle/lam. Ne. 
qlle SamąfJ:ttiae CapitalleT/J ex.erdtu! litva.. 
ni pr,!ife8ur
 .arCt'tur. 
atto o
qliaIł1Pa'" 
lalims exercltthus praeeJfe permijJUm. 1. 
IX PraNa' l/1ltJfh CracoviC1Yem, Palati. 
,li! p%ni! il1 fUo pa/mi1la!u Capi!tlIleatll11t 
nan iurjsdiBiollc habere /l011 {'fi lici/um. 
Alit/d il1 Litvallia E1 PrTlJlia obtinet. Pa
 
latina digl1itas in PrllJli"a cum Cttpita1ZcalU 
iudiciali il/llEfa. Pa/atini Pomallimjis e1 
CalijJieJl/is Ile fint maiori! Poloniac genera.. 
les Ca]Jirallei. Exemplll1Jl COl1trariu11l quod 
a,{'.gI
e larll111. Palmini P0111(wie/ifis (5' Cn- 
lWJclifis, cedullt bOCjifO ptłltl/inatu, qlltl1ldo 
genera/es CapilfllleJ Crea1llU1'. . 1. X. In 
Prll/li,t Pa/alini jimul provillciae 1'hł'flzu. 
,'arii e.ffe pojfimt. Palatin; p%lli exemp/llm 
H 
 qtli
		

/Stare_Druki_001_51_317_0001.djvu

			116 


",w 


łVS PVBLICV M 


qui PruJliae Tbe.r;1lIrarius manlit. f. XI. 
Pa/alin01'ul1l iutlicia. Vict'pa.lalil1i ql/ales 
ej[e debeallt.. ./. 
/1. III generali expcdi- 
lUme Palali111 fin palatilla1US 11obili/arem. 
duclm/. f. X/Il. Qgi ex Pa/alinis claves 
tkejclllri reglli habeallt. Palatiłllłs Mafó- 
'Vllle, regi' Vicario abrogato, iurisdiłlione 
taete,';s Palarinis p%lliJ aequatllS. I.XlV. 
Palatilloru1Jl/;wlIlJ. 



. I. 
A b Epifcopis in Senatu proximi funt Pa1atini., 
quorum a palatia nomen. Fuerunt in aula 
Caefarul11, Romac & Confłantil1opoli, palatini, 
qui certis muniis fungcballtur in palatio. Trans.. 
iit vocabulum ad Francos, apud quos Proce.. 
res, qui a Principc in confilium 8dhibiti, Pala.. 
tini vocabantur. Inde in Poloniam migravit 
ubi qui inter fizcmlares Wimi, Palatinos, & tra: 
8us ampliores, in quos tum ipiil Polonia, tum 
provinciae, quac ad l>olonimn acce.fferunt, di- 
fiributac, pal.ltinatus appdłarc placuit. Polona 
Jingua, Paliltinus Wojewoda, qui copiarum 
Dux, & tral'lus cui PaJatinus pracefł, ltV oie- 
wodztwo dicitur. Solet Ol.igo Palatinorum a 
duodccim viris, quibus fłirpc Lechi exfłinćła 
regimcn mandatu m , repeti, quos lVoiewodas 
fcu P.datinos vocatos, MiC'hovira, Cromerlls, &: 
qui hos fequuntur exilłimant, cum Woiewoda- 
rum nomen illis duodccim viris, qui pof\: Van- 
clam Poloniae praepofiti, Dlugoj/us (*) tri. 
bunt. Nihil de his cluodecim pracfećlis eorul11- 
qu
 


, 


REGNI POLONI. Lu. III. C. VI. 1I7 
9ue nomine .apud Kadlubcollcm, fcriptorem 
ll1ter 
ol11c1hcos. v
tufłj1Iimum, qui temporo 

oJeslal .III: Sc
rblmlrum Comitem lacri palatii; 
lub Catllluro miło Palatinum Cracovienfem 
Nicolaum, Comitem &: palatii principem vo
 
cat ("*) 
 & apud Lclzconel11 album, qui 
Scndomlflcnfis Dux, COlllitel11 Govoricium 
:palatina funć}ulll digł:łitate affirmat (***). 
Boguphqllls, Kad/Ilbcom aet
te proximus, Cra- 
cum pwnum Duccm cxercItus feu W oi
w(;dal11 
dcinJe Rcgem declaratum, &: pofi Vand.un' 
UI1l
11l l-f/ oi
woda1ll &: duodccim pracfećlos, Po
 
l
nl	
			

/Stare_Druki_001_51_318_0001.djvu

			JVS PVBLICVM 
(*) Dlug. l, 58, 
C**) KadI. lib. III. ep, 27.lib, IV. c. .8.2. ,2 3. 
(***) KadI. IV. 26. t 
("'*"1<") T. II. Script. Silcf. p. 2 [. 
(t) T. II. Script. Silef. p. 3 [. 50. 

. II. 
Ufi Principes Palatinorum confilio , cum 
nulae it1ilC praeeiTcnt, & quanta illorum aućło.. 
ritas, Nicolai &: Govoricii exempla, quorum 
alter Cafimiri iull:i, aIter Lefz('onis albi Palati.. 
nus, docent (*). Nec minus con{idti, cum 
terris praepohti extra aulatn agerent, quo fa.. 
tłum, ut intcr Scnatores locum rctincrent &: 
quia olim in aula primi, etiam in Senatu 
 iis, 
qui Jaecularis ordinis 
 pracfcrrcntur. 


u8 


(*) KadI. IV. I 8, 2 I. 25. 26. I3oguphalu$ p. 
50. 52. 54. 55. 56. 

. III. 
luter PaJatinos fimt antiquiffimi qui in Po.. 
lonia: cui cum Ruffia, Litvania Prufi1a & Li.. 
vonia iungcrcntur, ibidem Pafatini inltitue.. 
bantu.." provincjis iBis in palatinatus divifis. 
1).. J 5&). Poloniac, Litvaniae" Ruffiac &: Pru[.. 
fILIC P:.ł}atini, intel' fe pennixti fuerunt, &: fin.. 
gulis iiłUS conlłitutus locus, ita tamen, ut Ca.. 
lł
lIilnt!S Cracovicn{is praeccderct omnes, &: ex 
LltvaUI
 duo Cafidlalli Villlcn1is &: Trocenfis, 
· ue 


... 


REGNI POLONI. LIB. nI. C. VI. 119 


:te unus Capitaneus Samogitiae, Palatinis in[ere.. 
rentur. Hoc ergo in Iegum volumine (*) 01'- 
cline leguntur : Cafiellanus Craeovienfis, Pala- 
tini Cracovienfis, Posnanien{is, Vilnen{is, 
Sandomirienfis, Caltellanus Vilnenfis, Palatini 
Califfienfis, Trocenfis, Siradicnfis, Cafiella- 
nus T roeeniis, Palatinus Lenczycienfis, Capi- 
taneus Samogitiae, Palatini Brzelłenfis in Cll- 
iavia, Kiovienfis, Inovladislavienfis, Ruffiae 
V olhyniae, Podoliae, Smolenfcenfis Lubli= 
nenfis, Polocen{is, Belzenfis, Novog:odeniis, 
Plocenfis , V itepscenfis, Maioviae, Podlachiae, 
Ravcnfis, Brzefienfis in Litvania, Clllmenfis, 
MlCislJvien{is, Mariaeburgen{is, Braclavien- 
fis, Pomcraniae, Minfcenhs: quibus interiećło 
temporis ipatio, Livoniae &: Czernichovieniem 
:Palatillos additos fuiffe, c. IV. 1. f. dićłum. 
Inter PaIatinos, Craeovienfem & Posnanienfem 
altenl.lre, ut alter altero modo prior modo po- 
fierior {it, dckriptus a. 156g. Senatorum ordo 
docet: quod inter eorum palatinatus quidem 
obtinet, led num etiam intel' Palatinos, n011 
Ihemini, cum nuIlum fUccllrat exemplum Pos- 
nanien{c111 Palatinum ante Cracovienfem, a
t pu- 

licis Iitteris iubicripfiffe, aut in Senatu cen"! 
fuiiTe. Vetufiiore tempore exe.rllpla Palatini 
Posnanicnfis priore loco politi occurrunt (**). 
Crcato a. 1677. pro tribus, quotoliminLivonia 
furrant , uno Imius provinciae P31atino, orta 
Il1ter hune &: Czernichovien[em de loco eon.. 
troverfia, quam lex a. 1683. ita compofiIit, ut 
qui tum erat Czernichovicl1fis palatinus, dum 
H 4 vive-
		

/Stare_Druki_001_51_319_0001.djvu

			J20 


IVS PVBLICV!vf 


yiycret, Livoniac Palatił:um praccedcrct, poił 
Ilh.w; l1lortCll1 vero, olllm tcmpOl"e Livoniac Pa- 
latmus ante Czernichovienfem in Scnatu locum 
haberet" (*
*). Uf
s legis huius auć!oritatea. 
I.
5. LIVomae Pil
atlt1US, prior in Senatu cen- 
i un, que
n Czermch	
			

/Stare_Druki_001_51_320_0001.djvu

			122 IV S PVBLICVM 


neus? in Palatinorum numero fint, ima plur
s 
Pa
atm
s prae.ceda
t, ideo fieri videtur , quia 
o11
n In Lltvama duo tantum Palatini, 
t?tldemque Cafiellani, Vilnen[es & Trocen- 
fes fuerunt, reliqui autem tractus a regiis 
praefc
is regebantur (* ). . Cum ergo 
caeten m magno Ducatu Palatlm poił duos ilIos 
CaiłeHanos iniłituti, permiffus iis, quia vetulłio- J 
res, ante Palatinos recentiores locus. Eadcm 
ratio fimul pro Samogitiae Capitaneo aIlegari 
poteił qui inter Litvanos, poił Troceniem 
Cal1e1h1num, rcliquos Palatinos praecedit, quia 
ante cos exfiitit. Inde i.lm olim publicis litte- 
ris cum duobus ilIis Cafiellanis, Samogitiae ca- l 
pitaneus, ante Palatinos tempore pol1eriorcs Jub- 
fcripfit (**) : ordine hoc non mutato 'cum 
Polani & Litvani Senatores unis littcris 11a no- 
milla apponerent (***). Et noluilTe di(tos 
Cafiellanos & Capitaneum inferior
 loco effe, 
cum utriusque gelltis Senatus iungeretur, tac ile 
colligi potef1:, ut inde multis Palatinis polonis 
pracponi debucrint. De Samogitiac Capitaneo 
figi!latim nota
lcl
l
ll, eti:m
 ob munus quod 
gent, locum Iph J11ter P.llatlI1os cleberi, cum 
eandcm pote{łatcm in Samogitia, quam alia- 
rum terrarum Palatini in fuis paIatinatibus, e':- 
erceat, ac Jolo nominc ab iis clifll'rat. HillC 
etiam C3f1:cllmms Samogitiac, Capitaneo infe- 
rior eił, quod eius dignitatcm Palatill.i parem 
dcmonf1:rat. 


(*) Heiden£ł. p. 137. 


C"'*) Prilus. 


. . 


..... 


REGNI POLONI. LTB. III. C.VI. 123 
('je*) Prilus. Star. p. 693.694. PriviL Ordinum 
Duc. Pru{f. f. 43. Confiir. T. I. cdir.nov. 
p. 589. Hifl:. nofl:.PruJI: T.II.DocmueJ1t. 
p. 74. 
(***) Lafc. Stat. f. 120. p.l. f. 140.P.I.£ql. 
p.2. 



. VI. 
Cum Palatinos illxta ac Senatores alios Rex 
creat, Capitancus Samogitiae & Pa1atini Po- 
locenfis ac Vitepscenfis, a lua Nobilitate eli- 
guntur & a R<:ge cOllhrmalltur: quod L. II. c. 
II. jf. 22. clocuit. Qyidnm intel' Palatinos ge- 

erales vocari volunt, primusque Palatinus Ruf: 
bac fe terrac iIlius generalem dix.it (*), cu- 
jus cxcmplum pof1:criore tempo re, Palatini, 
Kioviac] Ma(oviac & Czernichovienfis iecuti 
(*"'), he tamcn ut cum Ruffiac Palatino .inter- 
dum gellcrtlti.( vocabulum omittant. CaufiJ, ob 
qUilm Rulliac Palatinus 1e generalem appellaverit, 
non alia vide tur , quam quod .ipie unus totius 
Ruffiac rub,rae Palatinus, quae non ut aliae pro- 
vinciac, in plures pabtinatus divila: quae ra- 
tio ctiam pro caeteris Palatinis generalibus alle- 
gari potcił, ut pro Czernichovienfi lex allegat 
(*h) : quorum t<\lllen titulus, dignitati nihil 
3u(toritatis acliicit, {cd mancnt pares illis, qui 
gcncralcs non vocantur. Capitancus autem 
Samogitiae, cui intel' PaIatinos locus, ideo ge- 
,zera/is vocabulo utitur (***-ł<), quia tupet' 
Capitancos minoru1U iu Samogitia traćłuum. 
eminer 


. . 


....... 


...j
		

/Stare_Druki_001_51_321_0001.djvu

			J24 


łVS PVBLICVM 


rminet. Nonnulli inter P:łlatinos nomen 
fuu1l1 mutc1runt, RufIi.ae enim Lcopolienlem, 
Podoliae Camenecenlem, 1vlaloviac C1.irnen- 
rem, Mariaeburgenlcm Elbillgelllcm, PalatilloS 
olim fui{fc dićłos, reperimus. 


(*) Lafc. Srat. f. 110. p. 
. Conl1:ir. cdit.nov. 
T. I. p. 38
. 
("'*) VoLConft. ('.454. J>orząd.Elekc.a. 16 3 2 . 
p. 16. Su1fragia a. 1645 .tit. \'V' oiewodztwo 
Kiiowlkic. & tir. Woiew. l\lazowieckic. 
Konfcd. gcnerał. a. 1668. p. 3 I. Confiit. 
, '73 6 . p. 3 2 . 
(***) Con(łir. a. 1641. p. .6. tir. Kautcll,mia. 
("'''''''*) Vol. Confl:. p. 450. Konf. gener. a. 16 48. 
p. 26. Porz. Elek. a. 1648. p. 20. Suffr. 
eiusd. a. tit. Xi
fl:wo Zmudzkie. 



. VII. 
Palatinus non potell duos Palatinatus tene- 
re, ncquc limul Caficlhmus aut Mil1ifl:cr SCl1ilto- 
rii ordinis e{Te. Longo enim ulu obtinct, ut 
fingul is palatinatibus Hms pracfit Palatinus, & 
Catłellanus {łatim dre dciinat, qui ex Catłclla- 
no Palatinus crcatur. A. 1477. Cilfimirus III. 
Cracovienfcm palatinatum, Cafiellano Sando- 
mirienii, qui limul RCglli Marcfchalcus erat, 
contu1it, ut cum l)alatinatu & Cafłellallatum & 
.Marcfchalcatull1 rctillcret, quod adeo ofłcndit 
Ordines, ut infcćłis rebus ex comitiis dilcedc- 
rent 


. 


.... 


1 


REGNI POLONI. L IB.. III. C.VI. 125 


rent (*). Minifieria Senatorii ordinis quo mi- 
nus Palatini obcant, lcriptac leges vet.tnt. Efi 
fiatutum Alexandri, Cancellariis ho.c minificrio 
cedere inillngens, fi Palatini creati tuerint (**): 
& regnante Sigisll:undo AllgU{
O,. ad prec
s 
Nuntiorum terrefinum a. 1565. fanCltum, tle le.. 
natoria dignitate c
nfpicuis, mareiCha1catus &: 
theJ
l.Uriłriatus cónłeriJnmr (**....). Antea Pa- 
latini a1iqllot fimul minifieriis Senatarii ordiniS 
defunćłi (*4<**), quod eti;uD nonnunquam 
pon: citatas leges contigit (***-1<*) : . n
m 
al.nen 
femper aequis animis tłtulll, fi. PalJt.lOl 1ll1l11He- 
rillm Senatoriutn retinerent, ut pOł-als ad legcs 
provOC	
			

/Stare_Druki_001_51_322_0001.djvu

			126 


IVS PVBLICVM 


tanei, 
um yi1n
nres Palatini evadcl'ent. Qyod ' 
antequam LItV3l11 cum Polonis in unlłlll Scaa- 
tum c?
lcsc.erent, fecus fc łnbuit, Capit311cis 
SamoO'ltlae luuuI, modo Palatinatulll modo 
Cafie11anatulll, modo minifłcriulll Se:latorium 
gercntibas. Ad iocos pcrtinct, quod regnante 
Ioanne III. de Alexand. Uniehovio narrabatur 
aliis diebus Novogrodcnfis, aliisTroeenlis Pala
 
tini titulo uf U 111 (-tt); cum Ilon ambos led 
unnm Troecn{cm palatinatull1 habuerit. ) 


(*) Dlug. XIII. 551. 
(**) Lafe. Stat. f. I I 3. p. 2 .IaIlufz. Star. p. 287. 
(***) Vol. Conił. p. 84. tito O f} 1 0fobnoś,i. 
(****) Biels. Chr. p. 556. 568. 
(*"'***) Confiit. edit. nov. T. l. p. 399. 
(t) Hcidcnfl:. p. 10. 
(i t) Zal. Epifl:. T. l. p:lrt. 2. p. 1144. 

. VIII. 
PofTunt tamcn Palatini PracfeC1:i cxercitu.. 
um, fivc maiores five ll1inorcs, fimul effe ima 
pat
ci admo
l
11 rcpcriuntur PracfcćH, ql:i non 
panter Palat!11l yel CaficlIani (uerint, fivc quod 
:t1tc
utram dlgmtatclll habu('rmt. antcquam Prae 
f
ćh efTcnt 
 hve quod pracfcćłurac addita. Ho- 
(hernus filpremus polon i cxcrcitus Dux JoC Po- 
toCIUS, lllultis ante annis Palatinus Ki{>vicnfis [u- 
erat & a. J 74+ 1'0snanic1l1is eVJdcbat. Priu. 
eep' 


..... 


REGNI POLaNI. LIB.III.C. VI. 12 7 
cep s Mich. \Visnoviecills Jlupcr defunćl:us eo- 
dem tcmporc Vilncnfcm palatinatllm & f
prc- 
l
lan:ł litvaniłrum copiarum praefcćłuram ob- 
tmliIt: P
ineC'ps Michael Raazivilius a. 1735. 
ex
rcltus lItvan! Praefel'lus minor, a. 1737. Pa- 
latmus Troccnhs & a. 1744. maior Praefea:lIS 
ac Vil!lCnfis palatinus creabatur; codemque an- 
no mmor praełećłura Maffidscio Palatino I\1fcis- 
lavienfi confercbat
lr 
 . qui fimul hunc l1alatina- 
tum cum eaiłellanm V Ilnenfi, eui altior 111 Sena- 
tu locus, Illutabat. Idem de Samogitiae Capi.. 
taneis dicendum, inter quos pariter exercitus 
litvani Praefcćłi illvcnillntur. Ratio autem, ob 
quam Palatinis exereitibus pradfe liceat non' 
a!ia cfi, qualU quod pra.cfca:urae fint l
inil1e- 
na extra Senatum, quac ratio v,11ebit donce 
lex aliud lłatuerit. ' 



. IX. 
Q!lantum ad capitanc<1tus ('um iurisdićłio- 
ue, l)alatinis polonis, pr.ł<.'b,.'r Cracovicnfi.'JU 
eiusmodi capita.ncaUlIl1 intra {ilUm palatinatu
 
lcges non pernutterc, cum in Litvania & Pruł: 
fia Pal;ltini reCIe cuodem teneant; ima in Pru!: 

a . capi!all
atlls cum iurisdićł:iollc digl1itati pa. 
latmac lta mnćłos efTe, ut hace finc illis non 
conferatur; contra in Polonia, Palatinum eius- 
madi capitaneatu
u ta
ltum extm [UUIU palati- 
natum h.1bere pofle, bb. 11. C. H. p. 31. oflcndi. 
lI1us. Ex eadem lege, quac in Polani.) P:łlati- 
n
ur
 in £lm palatinatu Capitaneum tum iuris- 
dithone e1fe vetat) Posnauicl1fis & Califficnfis 
l}alati- 


- 


...,j
		

/Stare_Druki_001_51_323_0001.djvu

			128 


IVS PVBLICVM 


Pabtini, maioris Poloniac gC'neralem capitct- 
neatum gcrere nequeunt, quia Capitanei gene- 
ralis iurisdićł:io, in duobus his palatinatibus 
exercetur. Cum Cafimirus III. Matt. MoD.cł.y- 
niull1 Capitan('um generalem, Palatinum Cali1: 
fienlem crearet, id contra iura t:lć{um maiores 
Folotti querebantul', ut ex hac e.lUfa nov
n
 tri- 
butlllll Regi negarcnt ("). . 
łando Jgltur, 
ge1l('
alis ill
 .c:lpitc!neatus 
alatlll(.\ '. au
 Posna- 
nicnh aut CaltfficlJh obvelllt, ce(lIt lS luo pala- 
tinatu, & pro illo alium accipit. 
odicrnus 
Capitanelłs.genc
alis Lu
ov. 
zol
lr[c!
s ex Pa- 
latino CaldIicnh, Iutl1v]adlslavH:nhs; 
 a. 
16 9 2 . R,lph. 
t:fzczY
li.us ?b l'andem GlUla
n, 
ex Posnanicnh LeI1CIClen!ts fal'lus elt; CUlllS 
tucce(for Matt. Radomicius Califficnfis Palati.. 
nus, ad Iunivladislavienielli palatinatlUll tnms.. 
ferebatur'. 
(*) Bie1s chr. p. 4ó1. 

. X. 
In Prunia Pa1atinis permiffun1 elt, ut fimuI 
pfovi!lCi
e fiwe theGur
 pr
c.łint t iiv.c Thelill
- 
rarii tuennt at1tcquam }J a l a tll1l, ilVC lam PalatI- 
ni, Thet:mfarii evadant. 
ti in praeIt:ns Cul- 
menłis Palatinus, .Mich. Bilinius ," iam palatina- 
tum <.ldeptus, thcl
lUrariatum accepit; cuius 
fratcrFrancifcus, undccim annis Thcfaurarii mu- 
nere funćtus, ante quam Palatinus CuJmcnfis 11- 
erct, 	
			

/Stare_Druki_001_51_324_0001.djvu

			IVS PVBLICVM 

. XIII. 
Ex Palatinorum numero , Cracovienfis, 
Posnanicnfis, Vih
cnfis? S	
			

/Stare_Druki_001_51_325_0001.djvu

			J3 2 IVS PVBLICVM 


aut aliis Ioeis mlmiti
, quae in numero oppi- 
dor
m non c.
ant,. lmpoIlcbatur, ell:quc Icri- 
ptonbus lIl
dll aCYl t1lCtijle/Jare idcm quod mu- 
I
ire.. C:afiellum etiam cafirum appcllari con- 
ivevlt, l11dc cafira & call:ella promilcue legi- 
mus: ex quibns illi qvi pracerant, nomen Cafid... 
lanorum trahebant. In Polonia fuemut multa 
caficlla feu cafira advcrllls vim & incurfioncs 
exterorulll, ae eorum qui domi turbarent: ho- 
dieque quamvis cat1ellorum nomen in iermone 
non fit, frcquens tamen efi eat1rorum, ut 10- 
cus quo Capitancus jus nobilitati dicit, eafirul11 
ipfe eiusquc capitilncatlls, cafirenłis feu cun
 
iurisditlione, & iudicia quae excrcet, eafircn- 
fia vocentur. Olim Eotior U!llS cafiellorum 7 
quorum pracfcaus Caficl1anlls, & tratlus circa 
cafiellum cafiellania. Boguphoh/S decimi rcrtii 
[aecuIi fcriptor, mClIlorat caficllanias, Sim. 
dicnłem, Spi0.cnfem, Prlcmislienfem CuI- 
mentem, Lcndcnfem, Gnesncnlcm, 'Santo.. 
ceniem.,
 Loviccn
cm . (*), Ileque intelliglln- 
tur, mh traćhis Clrca dla caficlla, &. a quibus 
l1o}lJcn trad:ibus inditum. Idem Bngupholus 
relert, a. 1256. multos homincs ex cafłellania 
Naklcnfi ad expugnationcm cafiri Racans eon- 
fluxi1fc (**); & cafiellaniam Santocenlem 
Ilon autem iplum cat1rum, a. 1260. in dotCll
 
fui{fc confiitutam (***). Ex quibus patet Po- 
loniam olim in cal1:ellanias diviliul1 fuiHe quod 
hodie fecus el1:, cafiellaniae vocabulo n
n cer- 
tum terrae traćlulIJ) fi:d dignitatem Cal1:ellani 
£gnante. 



 


(*) T. II, 


REG NI POLaNI. LID.III.C.VII. 133 
(*) T. II. Scriptor. Silef. Sommersb. p. 29- 
3 1 . 3 6 . 41. 7 1 . 72. 73. 74. 78. 
(**) T. c. p. 67. 
(***) p.73. 



. II. 
Ca{łeIlani ergo non tantum ipli 'cafieUo 
rcd etia!l1 ca
ellaniae praecrant, & incolis fui 
!ra
us lUS 
lcebant. VladisIausSpllttltor, ma- 
lons Polomae Dux, a. 1232. incolas bonorum 
archiepifcopatus Gnesnenfis & epiicopatus Pos- 
nanieniis, mrisditlione Palatinorum, Cafiella- 
norum, caeterorumque iudicum 13.eeularium 
exemit (*). In fiatutis Vislicenfibus Cafimiri 
M. a. 1347. Cal1:ellaniiudices vocantur; iudici.. 
bus qui eorum nomine in cafiellania iudicaturi 
facultas iudicandi permittitur; Cracovienfi San
 
d01:łir
en
 . & !lliis Cafiellanis iniungitur' certis 
IOCIS lUdlCIa lua exercere, aćłore in certo & 
cal
f
 n
:)O cxpr
ffa, decerncre aut in ius voca- 
re dhs mterdlcltllr; & multa in eos qui decre- 
tum Cafiellani aut eius iudicis argu
rint, l1:atui- 
tur (**): .qllac Cal1:ellanorum iuris dicendi 
facuItatem tJtJS demonl1:rant. Hodie vero Ca- 
fl:cllanorum iudi
ia pIane ignorantur, ut in co.. 
rum locum Capltaneorum illdicia filcceffiffe vi- 
deantur , quibllS a cafiellis f Cli cafiris, cafiren- 
fium nomen manfit. . 


(*) Boguph. I. c. p. S9. DIug. VI. 647. 
I 3 C**) LaCe.
		

/Stare_Druki_001_51_326_0001.djvu

			)34 


łVS PVBLICVM 


("''') LaCe. Stat. f. g. p. 2. f. I'. p. I. f. 12. p. 
I, f. 14. p. 1. f. 22. p, l, f. 28. p.2. f: 
32. p.2. 



. III. 
Contra in hunc diem Scnatoriam di o uita4 
t
m CafieIlani fervarunt, qua ,a
tiql.lis te
npo.. 
nbus gaudebant, ut CUlU Palatnl1s, lpfi pariter 
intclIigel1di, quotics Barol1cs a Pril1cipe eon tuI.. 
tos in hifioria legimus : qui ctiam feodi.un no.. 
minantur, quando Palatinorum in c.onfililUU 
adhibitorum £it mcntio, ae in diplomate anni 
1356. Cafiellani ante Palatinos POUU11tuf (*), 
(*) Dlug. IX, 108 I. J 106. 

. IV. 
Tn hoc etiam aequo cum Pa1atinis iure Ca.. 
f1:ellani ccn[entur, quod ut iUi, Senatorii ordi.. 
nis l1linifierią 
erere n
queant 
 cllm 
a
dCI11 
legcs quae Palatmos, etlam Cattellanos dhs ar.. 
ceant (*). Ante leges iIIas, intel' .MarefchaI.. 

os, 
anccllarios &: ThetiUtrarios, CatłclIanos 
Il1VCnUllUS (**): imo Iegibus iam latis Chri- 
floph. Szydloviecius Callell. Cracov. C.:łlceIIa.. 
· rius; lo. DuHcius CalkIl. Cultnenf: Thclimra.. 
rius; Stan. Maciciovius Call:cIl. Sendomir. Ma.. 
rcfchalcus curiae, fuerunt (***) : quibus 
exel
l.rłis le
ibus dcrogatulU, £}uod ne fieret, 
lo. l'nd. S
£leha a. 1735. Trocenlem C	
			

/Stare_Druki_001_51_327_0001.djvu

			J3 6 


IV5 PVBLICVM' 


rlignitatcm rłmul gefI!.fTc invenillntur (***). 

od ad mlIlo
a munJa, qllae terrejlriadicun.. 
tur, Cafiellam ea nequc in filis palatinatibus 
(*
**) ncque ex:tra palatinatus filOS gerunt, 
ubJ eos caplt
neatlbus cum iurisdićłionc lcgiti- 
me praee{fe hb. II. c. II. 
. 31. oHcndimus. In 
Pruffia, Calłellanis iJlillS provinciae thefaumria.. 
Llm lnandaripo{fe, exemplis CdoccUlur. 
("') Vid. ful" Lib. II. c. I I. 
. 3 I. 
(**) DIug. XIII. 277. 
(***) Bicls. Chr. p. 5,6. 589. Nief. Car. Pol. 
T. 1. p. 283. 
("''''*''') V
l. C?nfłir. p. 23. tir. O ośiadlośći. 
. 
gdy 
 kaldc. 



. VI. 
. Evocata in expeditionem generalem- nobi.. 
htate, Caftellani fui trac1us nobiIitati pracfimt, 
cand
mqlle ad 

latiJ1um ducunt, qui totillS liIi 
paJat!natlls noblh
i:uem regit, ut Caficllani poll: 
Palatmurn, praeClplli nobilitatis praefcćł:i dici 
queant. 



. VIJ. 
Q!Jamvis omflcs CafieI1ani auć1:oritatc pa.. 
fes fimt, tarnen in maiores & minores dividun- 
tur: quod ex ordillatiollł Sigismundi Augufii 
a. 15 6 9. patet, ubi eti;un finguli
 fiłUS locus :łffi.. 
gnat ur. PrilufiuJ &: IJcrburtlll, qui fiatuta 
filb 


\ 


.... 


REGNI POLONI. LIR.III.C. VII. 137 


filb Sigismundo Augufło qui dem ante citauul1 
tamen annul)1, digdferunt, Cal1cl1anos ellUlIlC- 
rimt, Hulla maiorum minonnnque mcntione 
£1ćta. Cum vero id
m llerblwttls a. 1570. fia- 
tuta polonice cdcret, ordillatiollt:m a. 1569. fe- 
cutus, CaJłellanos minores a maioribus j(.'grcga- 
vit. Omnes alitem qui in Litvania & Prutfta 
Cafłcl1ani, cum CafłellanoLivoniae ad maion's 
referuntur , qui in Polonia, Mafovia &. RuHia 
rubra, eorum alii ad maiores alii ad minorcs 
pcrtinent. Sunt autem maiorcs hoc ordinc: 
Posnanienfis, Sanrlomirienfis, CaliHicnfis, 
V oynicenfis , Gnesnenfis, SiradictIiis, Lenci- 
cienfis , Samogitiac, Brefłenfis in Cuił:1via, 
Kiovienfis, Inovladislavienfis, Lcopolienlls, 
Volyniae, CamenecenIIs, Smolenfcenfis, Lub.. 
1inenfis, Poloccnfis, Bclcenfis, Novogrodcn- 
fis, Plocenfis , Vitcpscel1fis, C1.crncnfis, Pod- 
łachiae, Ravenfis, Rrell:cnfis in Litvania, Cul- 
Dlentis, Mcislavienfis, Elbingenlis, BracIavi.. 
enfis, G e dancnlis, Min[ccnlis, Livoniae, 
Czernichovienfis: ut numerus eorum, praeter 
Cracovien[em, Vilncnfem, Trocen[em, qui 
Palatinis immixti, fit triginta trium. 

. VIII. 
Plures funt minores Caf1:ellani, quorum 
undequinquaginta J1ll!uerantur, fcilicet, San.. 
ueccn1is, Mcdireccnhs, Vislicenfis, Biecenfis, 
Rogosncnfis, Radomil'nfis, Z8vichofienfis, 
Lcndenns, Sr7culcnlls, Zarnovienfis, Malo... 
goficnlis, Vic1ullcn1is, Premislicntis, Halicien.. 
I S fis, 


- 


....
		

/Stare_Druki_001_51_328_0001.djvu

			138 


IV5 PVBLICVM 


fis, San?ccnfis, Ch
1menfis, Dobrincnfis, Po- 
ł
l1ecenhs,Premctenhs, Krzyvieułis, Czcchovicn- 
h
, Naclenfis,. Rofpir
nfis, .Biec!10vienfis, Bid

)- 
{łlenfis,Brzezmenlls
Krusvlcenhs OsviecilnenłlS, 
Kamicnenlis, Spicimirienlis, In
vloccnlis, Ko- 
valenfis, Santoccnfis, Sochaczovienfis
 Varf:ł- 
vicnfis, Gofłincufis, Vilcenlis, R,lCiCl1hS, Sirp- 
ceftfi
, Vyilogrodcniis, Ripincniis, Zacroci- 
men[ls, Ciechallovieniis, Livenlis, Slon1Ccu. 
fis, Lubac/.ovieufis, Konaricnfis in Siradia, 
Konarientis in Lcncicia, KOll3rienfis in Cuia- 
via. Hi CalłcllJni minores, in confiitutionc 
a. 1641. ('1') powiatowi feu minorum traćlu- 
um vocantur, quia filUm nomen non ab inte- 
gris palati.natibns 1 led a pal!łtinatuum .lllinor
. 
bus traćhbus habent. Dlcuntur etItJln me I 
Krzef!owi (**) , non [ellarii , quoniam in 
Senatu non in fellis fed in lcamuis lcdent, cum 
maiorcs Cafiellani li:llis utamur, qui indc 
Krzefl0-u:i, lellarii, appcllari qucunt. 
(>II) p. 14. tir. l	
			

/Stare_Druki_001_51_329_0001.djvu

			14° 


IVS PVBLICVM 


lO 


paru hqheri voltmt. ff. v: Licet łvlilliflris 
e.fJe Capll
n
oJ cum iurisdjElione, {1 gene- 
rales maloru Poloniae. Dl/orum Minif/ro- 
rum exemplfl, ql/i Prrt/liae Tbe!aurarli fl/e
 
ru1łt. ff. VI. Minijłeria per Ol1lllt11l vitam, 
Pl/t donee alia jitceedat dignitas, exeree1Z- 
tur. COlifilium, minijlerii tempu! biel1llio 
cirCt/1fycribendi. f. VII. Mini/h'i freqllen- 
tes cirea Regem, quem etiam in Saxoniam 
Ca1leelJm'ii jequuntur. ff. VIII. Saepe ex 
Palatims (1 Caflellanis creantur Mini/h'i. 
l. J X Millijlrorulll titulus. ff. X. Anti. 
qui/limis temparibuI llu/li in Polonia Mare- 
]Chalei. Exemplu11l Confr,lis Cracovienjis 
munia MaręfChalci obeU11lis. Marefthal- 
Clł
 
tia11l S
,bea111e
llriu
 diE.lus. Qui pri- 
7111 t1l P%ma f.f Lltvallla Mare.fehiilei me- 
1,!
r
lltur. .1: J(l. Marejchalcorum i7'ifigne 
jetplO, qUI t/bs dum publice dec/aralltur 
tradirur. Jl/orum il/Jill1'tllldum, quod non 
repuimr, quando ex Mareflbalco el/riae fil- 
premTIJ creatur. 1. XII. Pleru11lque Ma- 
refChaleus curiae ad ji/premum evehitur, 
'1ue111 prfleterire Regi licer. E.xemp/a ql/ae- 
dnm klareji:halcoru111 cl/riae, quibus i1l11la- 
;ore mare/chalcatu /Tlii pr/Telati. 1. XIII. 
Offir;um MarejChalcorum ex vtteri jlatuto. 
l. XIV. !Juae Marefihalcorum in aula i1/- 
risdiElio.llliurias poena vindiCll17t. 1. X
 
Ab il/orum decreto non datllr provocatio, 
potejl ta111en Regis au80ritate mutari. 
E'dićlum lnareJchalcale perpetuum
 allte 
quod 


....... 


REGNr POLONI. L u.JlI.C.VIII. 14 1 
.... 


q1lod mareflhttlcales articu/i in (Omiliis [0- 
Jeballt legi, pro quibus paaa conve11ta re- 
t:ittllltl/r. MonentlIr 1I1arefiha/ci ut edi- 
Bum jimm exerCttJllt. Iuclex Marefib{ll- 
corlllll vie(/r
us, qui iureiurtl11do obf/'.illf!.i- 
tur. Nowrms Mtl1'l'/Cba/calts p.:zriter ill- 
rtltr/s. Seel/ritas Iudaeorl/1ll, aula prae- 
ftl1
e, ?J{!re..f.ch/Tlcis c01l1111e1ldata. 1. XVI. 
Jur!SdlEl.IO. CJreaRegis dcjimćli corpus. Ma- 
re..feha!cz I1lUr im/ices capmrales. 
MiliteJ 
mar4cbakales. ff. XVIl. Rebus veTwli- 
bUl iufltll/l prctiu1JJ fl{ltl/ll11t. Forale iI/i! 
pemlimr. Si ill ca/lris Rex praeje1lS, cum 
exercitus Duce rebus prt'ti1l11l i111pOllTi1Jt. 
Q/id, li allla in urbihllI Pru./!iae maiori- 

us, obti1leat. I.XVIII. Q!!a1lllo i1l aula 
o/iquid 1/J//taTldu1J1, Marefi:halci edjeU1]t. 
Le,gtltis extt'rorl(11l Prilleip1l11l, tum SOla- 
loribus {5 NZ/miis ad 'comitia 'i:eniemibus 
hifPitia aJli,.rt llant . Jf. XIX AttC1ldltnt 11; 
t'xteri polonis ,!egotiiIfe immtfCl'ant, & 
{lula arcellt filit da11l1tati aut malisartibus 

'itam to/erallt. 1. xx. Comitio1.Wll tem- 
pore imemi fimt, ut in cOllclavi StlIatOl'io 
oIJmia modeJle jiant, U' Jilelltiu11l i111pera11t. 
Senatores fe,lteJltiasrogal1t.Q!fae ;'Ieomitiis 
tlgellda edjcullt. lUllćfis (ollc/aviblls, 'lx1tia 
Mareflbalci cf1lft'1
1I11l.1.XXI.Rfge/IJ prod- 

lfntem Mm'ejChalct mm jCipiombus pl.ae- 
CedU1l1, llullo illte1' ipjos (1 Regrm medio. 
Repu/fa vjdTlae IOtln11is III.. medium locum 
fi/iis jiłjS pojiuJanris. Regem p/ii {f Rrgi- 
lla 


-
		

/Stare_Druki_001_51_330_0001.djvu

			J4
 


IVS PVBLICVM 


REGNI POLONI. Lu.lII.C.VIII. 143 
i
 comiti;s Selltlt
rlł1Jl rOI!fi!io crtamii. Si- 
g;r/lll1?1 Cal1cellm'lOrlllll ';l1fi.!(I
e, qtlod ;llis 
17'adltm' qU{{11do Callccllarii Jlltm {1' ab il- 
iis re1dimr qrtalldo 
a1lcellm'jj ('1ft d
/illll1lt. 
Reddlwr Cal1cellarlOrum 1/omille fi 1Il0rw;. 
NO'L'orul1l CallcclJariol'lI1/l rellll1Jtiatio {1' jus- 
illralldu111. f2!!is llovis Callcellariis itlsill- 
1'{{1
dltll! prael'at. Rl'gi gratiac a[lat a no- 
hrl
Tt!t1s Nl/11tiis, qllod cl!llcellariatulIl (/i- 
gllijJmlO 
o1ltulerit. ff. XXX. ł-xcmpla 
Cance/!arlorlllll extz'a {'omitia creat01'll1ll. 
Creatz extra comiria Ctmccl/m-ii, ill cowitiis 
cOlljirmrtli. Declaratlts ill Senatus (Oll(i/io 
Proeallcellarjus, ill comiliis rel1ll11tifzf1łr. 
N.l/1l
 Si[f,js/tlIm1us l. JilO {1' ji/ccef1orlll1l ar- 
hartO fervavcrtt, CallCl'llm-joseriam eXlz'a. 
comititl cYt'are. ff. XXXI. Ecclc/iajlici 
pojJimt ej/f Called/arii. Lex 1/t aiteruter 
rC
!!,l1i Cal1cellarioru J /J cecldiajlims lit. lI.1a- 

o: . Callcel
artus.l!t per v!ct's eccl4iaJliws 

 faemlans. VICCS hue t1J.terrl1l1ll1l01l ob- 
fervatae, recmtiore ta11lelllcgc cOlljil'lIlata
 
fimt. . In Litvania cancellaritltlls .f0lis ({If- 
clIlarzbl/s eOliferri jólelit. Dl/o ibidem Pro- 
(fillce/larii fileri ordinis. ff. XXXII. Ec- 
de.liajlici qUiVllS callccl/ariatl/s eOllfcr!1/r 
ptcr
t1llq
'e limf E#lcopi. ff. XXXjIJ.Fpi
 
fCop
 qm CallcdlarJl, pq[jimt /peran archi- 
ePdc
patu1ll G,lleS1lC1"ife1ll alit epiJi'op(!tus 
o.mpborl/.1n '!'elliw!/1/I. . ('anuliarii .faecula- 
,'es, rarllls;m! alram d
f1llitatt11l evehulltllr. 
Callcellariis praemin dccreta. I. XXXI V. 
C,m.. 


11a lłxor ji.'quuntur, eui pofl Re,gem illeeae1l- 
ti,ftipiol1011 praife1'tlw. ff.XXII. Mare- 
Jebaiei a
je1lti[(11l Callcellm-iorum 1Jlllllere 
fUllgll1ltUr. Exemplum Marcfihalci pro 
({mee/lario abftnte reJpo1'llielltis. Dec/tl- 
rant 'Voce maiores Callccllarżos e,,: Procan- 
ce/lariis crcato.r, ut & Procalleellm'ios fi 
(f 011 majori/ms ji1J1ul erea11tur. Major Can- 
l:ellarius ])l/X exercitus eret7tus, abji:me 
Procallcellario, a euriae Marejehalco re1ll/1l- 
tiaWI. ff. XXfll. AbJente exercitus Duce 
111ilitare imp('l-iulll olzm pC1les Maz'eflbal- 
Cl/m. lIodie fi nu/fru Dl/X, Regime1Jtariru 
txcrcitui p1.aeficjtur. ff.. XXI.V. In .qui- 
bus provżncżis MarefthlllCJ regm [1 L1tva- 
71it'le quiquejimm U'JztnlłS eXereefl11t. Al/Elo- 
rittlS ipJoru111 cO/J11mm;s in L;vollża C5 Cur- 
/alldia. .o. XXV. P1:ae.felJtibus Ji/premis, 
euriae Mllrę/i:halci pOfejlate1Jl1l012 exercellt, 
quae abjt1ltibus /i/premis, il1 ip.fos tranifer- 
tur. MarefChalci rfglli Mm'
fihalcorll1n 
Lit'L'fll1iae abJc1ltiu11l, {1' bi abjenlil/w Ma- 
1'ffChalcoru1lJ regni viees fi,beullt. f2!!o 01'- 
,[jue ante Regem incedant. f. XXVI.COll- 
troverfia de toco imer Mm'eji:halcos (uJ'iae 
u' Litvalliae Callcellarios, quamlex diremit. 
ff. XXVII. PaElU11l imer Mateftbalcos, ut 
illorum l/ll1/sIemper in aulajit, Scriptu1Jl 
tle ordille intel' M{/r
fibflkos lege confir11la- 
tum. J. XXVIII. Callccllarius U' Vice- 
f(lllcellaril/s jitb VladislafJ Lo8ico. CtlilCel- 
iarii in LiIVn1zia. 1. XXIX. Cmzcellarii 
i/z
		

/Stare_Druki_001_51_331_0001.djvu

			144 


IVS PVBLICVM 


Ctmee/larii f.1 Proeal1eella1'ii auE!ol'itate 
pares. Proeallcellarills, ab(ell
e, maio!,e 
CallcelIat'io, I1lWlUS exerect, qlf
 In mato- 
ris locum jiiCCtdit. 111 Litva1l1a nonn.1m- 
qUfl11l, Pl'ocancel/arijs alii in callcel/arzam 
l11ai01'e pradati fullt. .1. X.x:-X
 Callcel. 
Jarj01'lJ11l mUl1US. Regu 1
Omtn
 ve
ha. fa.- , 
ciullt. CU1Jllcgatts exteru colloq
i1a wfh- 
tmmt. Pub/ieas litUras ,{'x{.wart . Clłr
llf. 
In de fillgulis fila callce/larul, .metrlea 
 fi- 
gi/lum. 1. J(XXVI: Q!f
 /111gtm uta.ll
ur. 
Pololla t5' launa pub/reae Itl{
i..'ae. L.attfl1ta- 
tis jludiu1Jl CO/JlI/U'llClatur. C{l/
cel/arlus, qllod 
;11 latilla lingva pqr!łlJl vl'rla
tts, 11otatll1'. 
Za.JI}oi/i:ills f5 TOllltt'll/S eo IlO1ll11le laud{l/1tlir. 
ff. XXXVIT. 

crjpta Call.cdlm'iorl
11l ue 
quid qliod legrblls fll
ver.llł1Jl. C01lt!lle011
. 
Q!id jpjif in eOlleedclldu eommi/lio1l1hlłJ b.. 
(,"fat. Regis dig/litatem mCa11tltr. lura., 
quorum cllflot/ia ipfis i1l f1'aElatll Va;'fiJVz.. 
ellfi florjitm comlJlelldata. Attendtl1zt, ut 
nim 
'enat01'ibus ,.tfidt'lltihTis ex /eg1l11l prae- 
firipto 
eLi
et.
tur.. .f. ,XX
VIl
. C{m.. 
allarii .l11lt mYllJln faelltijf!/Jlt., Hmc C(l1
.. 
cdh,rjallif viro p/twe ml/ltarl 
ol/atus dr- 
jpiicuit. Nt! ,quid ex callce//arm. prodeat, 
qllod llon Callce/larjj prit/S legerznt. j. 
XXXIX. Q!.!f1e litterae Rep;e , tgnaro quae 
iilo conftio prOdea11t. Littfrae pergtl11lenae 
qllaleJ
 Donatiollu & bellcjicitl nc liniJ 
e- 
J{is fitbfcriptiol1
 rata {illt. 1. x.L. S'nptt' 
ill mel1 icnl/l rtjermda. Ce./lit Olz/1l11lCtl'ZC
 
Tm'ctJ 


...... 


REGNI POLON I. LIB.UI.C.VIII. 14S 


Turcis in praedam. Eadem a Ca1tcellarii.t 
diligemer cuflodielzda. Djp/omata, quibul 
digllitates e1 h01la regia cOllferunt1Jr, utrj.. 
que metricae i1iferclIda. Alet1-jcae nomen 
qlJalt. Ml't
icae Nota
jlts. f. XLI. l!0- 
IlOrarill111 prlVatorUIJl, 1IZ quorum gratlam 

x cancelJarjafiripta prodeu1lt. 1. XLII. 
Cmlcellarii iudicii ajJeffOria/is p1'aejides. 
Q!!ale illud iudiciU1n. lttdicitl in au/a G.ifi- 
mirj NI. tempO/'e exercita. Iudjc:ii affiJjO. 
ria/is origo. f2!!ae de hoc il,dicio poj! Hen.. 
rie; ;llalJgurati011em fimcita. f. XLIII. 
!2Eo111odo hoc judi
i
11l habeatur. POjJU11t 
eliam Smatores tllt a./lidere. POlej! exer.. 
ceri in Polonia c1 Litvania, Rege in Saxo.. 
1zia ahlente. 1'. XLIV. Conjlitlłtione.t a 
Callcellm'iis typi.r exftrib!:'11dae ClJrantllr, 
f.1 ad pa/atjl1f1tlJS dlmittlJ1ltlJr. J. XL JT. 
Num Caucdlarii extra reg1ll/JJl lep;atio1Ze.t 
()bire quea1lt. ;. XL VI. Cewce/larii abjell" 
tium Marefchalcoru11l 1JlUllii.r fimgzi11tllr. 
DuciblłS '-1 .J.Warefthalcis abji:ntihus, ad eos 
militare 
1Jlp{'rilt111 petinere.. ĘxelJlp/u
1t. 
f;e/1lcel/arti qui filb Rfge exerclt1l1 pratfutt. 
jf. XL VII.' C{l11cellari
 reg
li &. Litva
ia.:ł 
juam fluEloritatfm qmque 111 fi.us provmclls 

xercent. Potrffas C011l11l1mis ;n Livoma (5' 
Cur/mldia. Q!jjd de,co11l
tiiJ 11
tandum, fi 
'iX/ in P%nitl vel In Lrtvfl1l1a hahe1ltur4 
I. XL VIII. CfJllce//ariorml1 1JllJ111'S ttmpo.. 
10 M.lI. K ,.,
		

/Stare_Druki_001_51_332_0001.djvu

			j4 G 


łVS PVBLłCVM 


,"e i1Jtl'rrl'r;ni Cf'jji./t, quo d tamfn a/iqlltl ex 
parte, ame /oannis II l. inlll
Q,tlratio1Jcm ex- 
1'1'Cllertlllt. f. XLIX. '1 be/cllIrarii rep,n; 
{1 L;rvallial', qui uiam maglli vocar; /0- 
lent. Prima '1 hC/tl/l1"arii ill Polonia men- 
rio, }.'illS 1J1unia, ql/ae el/m Lirvrl1liae 
1/Jl'f(lIlr(wio cOI/J1llunicara. Idem tIlr;que 
iusillrandu1łl. Primlls il1 Ll"tlJama Thejllll- 
1"arius. f. L. Rep:i1i tbef(tlwl/J eiusqul' c!a- 
'VCJ. Non 'ą/i Ordim/1łl eon/f1?/u "tjer{l11- 
dus. Q!!omodo ll/firetur <5 qlim' in illo de- 
jc,'ibmltllr. jf. L/. Lttvalliae tbgilT/1'l1S 
ubi. Eilu c1aves joll/J babet lJJagni dl/ratas 
Thc.{O.lIrm'ills, eui Soia/r-res {5' llobilesqlli 
tbp/m'lmJ UlW ilifPicia
lt, atI1l/1
ll/r. f.LI I. 
CII]los COl'OUtlYll/n rep,m, qll1 jacrj ordżnis. 
GujlOJ tbt{auri in LilVa1l1tl. f. LTIf. Re- 
ditlls Reipublirae f1 jiIlJJtl/s. R{'gis debila 
ex pubtid.r reditibus jiluta. .MlIitum jli- 
IJl'udil/1Il bodi£' alit er ne ohm exig1T1w" 
Qlm'tam Thif(lllrarillS "flt/l i 1"ecipir. f. 
LIV. Ibe/aurari; ex pubJico deo'No ero- 
/I;mlt pccll1liam, ac in eomit;is rat;ollcs red- 
lilllIt. Apor!Jae. Ratiolie.r (J def/mElorll11t 
Thrfillirarim'//1Il bflt'1"{'{lihllS exif!,l/11tur. Re- 
ditus PllbiicosJil1JJtusfere acqutlnt, (1' /'(le- 
pe cxceduT/t. Th
/tl1lri egrjłas. Rediwi 
per iłlllt,jlriaJ1l ml(J,eudi. Iht/allrm';o ,'e- 
gniJit/arium conf/;tlIwlJJ, lit in publici.rre- 
ditibus imcgrevcr/l'tur. Stlperimende11le.f 
vcćfigalium eam ;n rem jlweiu1'1l11do ob./I1';- 
{fi. SaJ{/rilł1n Theflmrarii llO/Jdlllll (ldJuc- 
celJora 


.... 


REGNI POLaNI. LIB.III.C.VIII. 147 
, 
trffil'es t1'mifiit. f. L v: Utr;nsque the- 
fili/r; l1'ibllllal. f. L VI. Praejunt 1'ei IJI0- 
lJf/arille Tbef(ll/rar1i. Eam in rem Cl/m 
priv(lti.r eonvelllionrs inierlt1lt. COlljiliis de 
mone/a adhihi/i. P,AaiuJJl1llł1J11JJOrUm edi- 
clml. f. L VII Bonfl rep;ia Vncua admin;- 
firant. MenJae regial' bona, imerrep,:noeo- 
rum. cural' !JJal1dmltlłr. j. L VIll. ThejtUl- 
r
Ylus 
ur1tle fil1lgitUl' mortui 1'hejaurarii 
jUPr. em1 lJJl/Jle,:e. Oh Thefi:mri .lupremi & 
(l/rwe alfem1am; thtjtU/ri Litvani fura 
Pa!alino T1'OCClifi llumdalLl. f. LIX. No- 
tarii ThefluwariorlJ11l. Supremlłs Thefimri 
"e.!t 1 !i .Noltl1.jl/
. J:lotttriu.r alius qui .facr; 
ordl1u.r. Većltgalmm Cl
fJodes fiu SlIpel'in- 
telldemf.f. ff. LX. 1/)cjaufariu.r PrujJiae, 
m; cOłltroVel
/iam movet ThęfaUrllr;US re- 
g;ni. ItJs Thejtlllrarii Pr11/iae, reglli lege 
,Jjferr
J!lJ. f. LX£. f).!lalllvis Mjnijlris Se- 
IWlm'tts ,!l
/llJ1J
 1mb/wilIJ fćzlaril/111 conjiitu- 
tum, 1Jl1Jli/lertlJIJJ la11len e(l1'll1Jl ilifrućluo. 
fUm non ejf. 



. I. 


I
 cferuntur ad Senatores nonnulli, qui fua mI- 
lli1l:eria circa Regem in aula ex erce nt , qui- 
bus illde Senatorii ordinis nomen datum. Sunt 
nUIll(,
o decem, poloJ1i.łe &. litvanae gcntis quini: 
M.lrdch.tlcus &. Canccllarius maior, ProC3U- 
cellarius '1 Thc1
lUmrius, Mare le:haIcu.s curiae 
Ka fcu
		

/Stare_Druki_001_51_333_0001.djvu

			r 


148 


IVS PVBLICVM 


feu minor. Minifiri hi, poił CancelIarios ad 
Senatores relati, ob quam caufiun polł illos in 
Senatu cenfent, eramque Poloni in Senatu, an- 
tequam Litvani iungerentur. Alexander in fia- 
tuto Petricovienfi a. 15°4. edicit, Thefaura- 
rium regni, qui unus ex Minifiris, debere fun- 
gi confillari aućłoritate (*), per quam, prac- 
ter Senatoriam, Ilon a1ia intelligi potelł: ut illo 
anno, TheH1Urarius in Senatum receptus dici 
poHit, & caeteri Minifiri, vel cum illo, vel an. 
te illum: nifi quod MareiChalcus curiae, pofl 
Thelaurarium additus videatur, quia ipfi infr" 
Thefaurariumlocus contigit. In fl:atuto loan- 
nis Albcrti a. 14sP. Maretchalcus maior polł 
Cafl:ellanos & ante 
os qui non Senatores; a. 
J458. poił Succ3merarios; & .3. 1400. Mare- 
fchalcus curiae 
ofi SuccamerarlOs & Vexillife- 
ros legitur (*). Regnante Alexandro, Call- 
cellariis & ProcancelIariis interdićłum, fimlll 
Palatinos & Cafl:eIlallos effe, cx hac, ut cołli- 
gimus, ratione, nc lU1US duas dignitates Sena- 
torias gereret (***) : quac ratio allegabatur, 
cum idem in Maretchalcis & Thel
1Urariis 3. 
15 6 5. vetaretlIr (****). Receptis in Senatu1l1 
polonwn Litvanis, horom praecipui Minifl:ri, 
ad exemplum Polonorum infl:ituti, polonis digni- 
tate par("s reddebantur, ut in fine indicis Senato. 
rii a. 1569. de1cmpti, pofl minores Caflellanos, 
utriusqu
 gentis Minifiri hoc ordine legantur : 
Marclchalcus regni, Marefchalcus Litvaniac, 
Canccllarius regni , Cancellarius Litvaniae, 
l)rocancellarius regni, Procanccllarius Litva.. 
niae, 


REGNI POLONI. Lm.I1I.C. V1II. 149 
nia<:, TheL1urarius rcgni, TheJaurarius Lit- 
\fal1lae, Mare1chalcus curiae regni, Marefchal.. 
cus curiae Iitvanae (t). <41i numerus & or.. 
do in hunc usque dicm manht. 
'*) LaK. Srat. f. 114. p. I. lanuu. Sear. p. 
3 0 8. 
(4'''') Lafc. Star. f. 110. p. 2. f. 68. p. 2.f.74. 
p. 2. 
(...) Lafc. Star. f. I l 3. p. 
. 
(...*) Vel. Cenfiit. p. 84. tito O lpefobnoś'i. 
(t) Vol. ConfHr. p. 180. 

. II. 
Quando comitia habentur, Miniflri non 
ad Callellanorum Jatus, red leor1iun lcdcnt. 
Sunt enim decem fellae transverfae, ubi mino- 
I'LUl1. Calł.eIlanorum 1.camn
 definunt, contra 

egls f
hun1: pofit
e, qumque Polonis, to.. 
tldem Lltvams fervlentes. In medio cum fuis 
fcipi0!1ibus.lupremi Marefcha1ci, ad dextrmn 
Marelchalcl rcgni, caeteri Minifiri regni Can.. 
cellarius, Procancellarius, Thefaurarius' Ma- 

ei
halcus curiae kipionem dextra tenen
; ad 
l.1!lIfiram Marelchalci IiIpremi Litvaniae Mi.. 
nlfiri magni ducatus, Cancellarius Procan_ 
cellarius, Thelaurarius, & curiae Mar
fchal- 
c
s pariter cum kipione , confident. In iudi- 

.us relatiollum Miniltri non leor1u111 fedent 
..ed SCllatorwl1 feriem pofi CafielIanos conti
 
K 5 nuant. 


-
		

/Stare_Druki_001_51_334_0001.djvu

			15 0 


VS PVBLICVM 


nuant, poił: quos in comitiis & Senatus con- 
filiis cenicm. Non tamen 1ł.łtim eos celliendo 
excipiunt, f
d fpat!
lln intercedit, lIt.finitis Ca- 
fi
llanorum.lentel
tI.ls,S
n
tus dimittatur.& pro- 
Xl1nus conicfTus fohs Mmll1:ris derur. In Selliltus 
confilio a. 1701.1\IiniDri, nullociusmodi inter- 
vallo, poll: CaHellanos dixerunt Jententias, hac 
tamen conditione, nc exemplum iIlud rcceptae 
c:?nfvctu
i!1i derogaret. Intelliguntur autem 
e.1Usmodl lcnatus cOllfiliJ, quac Sęnatu frequcn- 
tłOre habentur, nam quando cum Senatoribus 
re.(idelltibus .Rex deliberat J MiniHri ll:atlin poił 
pnorcs cenlcnt. Idem 111 iudiciis rcłationulll 
obtinct. In cen.k'ndo autem, vices intel' rcgni 
&. Litvaniac J\rlillifiros lcrvantur, ordine WO ł 
quem finguli ex fua dignitate habent. 
ł 
. III. 
Leges non permittcre, ut Minif1ri fimul 
fint Palatini aut Cafiellani, c.6. 9. 7. &. c. 7. 
. 
4. 
ia
r:l, . lIbi p
riter excmpla corum citantur, 
qUI. MmIfłn creatl, Palatini &. Cal1:ellani elTe 
dehcrunt. Idem obtinct, quandoMinifiri fiunt 
Palati!1 i aut Ca!łeIlani, qui tum minil1:erio, quo 
fun
h, fe ab(łIcant. Tempore Stephani , Va- 
lentmus .IJembinius ex Cancellario ree:niCaf1e1Ja- 
n
s Cracovicnfis, I)rinceps Nic. Rad1.ivil ex 
L.ltv. Ca
cell.łrjo Pal:1tiuus V Ilnenfis; Sigismun- 
dl lU. NIc. Zcbrzydovius, ex filprcmo Marc- 
fchalco Palatinus Cracovienl1s; Ioannis III. lo. 
Lef
zY
ius ex CancclJario regni Palatinlls Cra- 
covlenhs, Mart. Mac7ynius ex TheJaurario r
- 
gm, 


REGNI POLONI. Lu.ULC.VIII. 15 1 
I 


gni, Ruffiae Palatinus, Nic. Sieniavius ex I\1a- 
rc1chalco curiac regni Palatinus V olyniae 101: 
Slu!i.ka ex curiae lity. J\rlardchalco Catł
lIanus 
-Yilllenfis; AuguHi II. Princeps Calim. Czartory- 
fcius ex Litvaniae Procanccl1ario Cafiellanus 
Vilncnfis, Hier. Lubomirius ex Thc1aurario 
rcgni Palatinus Cracovienlis, Srano Poniatovius 
ex Litvaniac Thelaurario Palatinus Maloviae 
Stan..CholIle
toyius cx Mare1chalco curiae regni 
PalatH1US ,Mi.lłOVlae,. Princeps lo. Wisnioviecius 
cx Mare1chalco cunaeLitvanae CaHellanus Vil- 
ncnfis; Ill
pcr vcro Iol
ph. Mnifżcch ex iilpre- 
InO Marelchalco regm CaficHanus Cracoviell- 
fIs, evalcrunt. 



. IV. 
Olim Minii1ris Senatorii ordinis cxcrciti- 
bus praeellc licuit, qllod iam fccus fe habet 
quia exorbitalltiae a. 1669. & quae eas fecut
 
Rcgul1l paćl:a conventa, id fleri vetant , ut lib. 
II. C. II. J. IJ. dC1llonfiravimus. Id autem ex 
cOI1{vetudine 
 quod duo minil1:eria non ab uno, 
red lingula a fmgulis exerceantur, ut prius di- 
Illittendum lit, li quis novum adire vc1it: hoc- 
q
e non tantum intelligendum de eorlem ini- 
ndleriorum gencre, quando Procancel1arius C3n- 
celIariatum maiorem, curiae Mare[chalcus fiI.. 
prcmum marefchalcatum fil[cipit, fed etiam 
quando ad genus diverfilm, a thetmrariatu ad 
cancellariatum aut marc[calcatum tranfitur. A. 
16Sę. Bogu
. Lellczynius thel
urariatum 
l!m 
procanceflanatu & a. 1692. Hlcr. iLubommus 
K 4 -' lnare-
		

/Stare_Druki_001_51_335_0001.djvu

			J
 


IVS PVBLICVM 


mare[cha1catum curiae cum thefa.urariatu con1.. 
11lutarunt. Imo uni familiae non poffunt duo 
minifieria, aut minifierium umun & exercitus 
praefećtura cOl!f
rri, quod pariter ex loco, 
Guem initio praefentis
. citavimus, patet. Qyod 
d.e minifierio & praefetłura exercitus non uni 
conferendis, aut de duobus miniHeriis unoque 
tllinill:erio & praeiećłllra exercitus, non ab una 
familia excrcendis, leges flmciunt, id Litvani in 
comitiis eletłionis Augulłi II. per coaeqltatio.. 
nem iurium, magno fuo ducatlli vindicarunt 
(*), ne in hoc a POIOl1is diver1i haberentur. 
(*) Confl:it. cdit. nov. T. V. p. 860. tito Co- 
acquatio iuriqm. 



. V. 
Minilłri rećl:e funt Capitanei cum iurisdi.. 
ćHone in quovis palatinatu, imo Capitanci ma.. 
ioris Poloniae generales: ut And. Opalinius fu.. 
prcmus regni MareiChalcus, Venc. Lelzczynius, 
maior regni Cancellarius, BognsI. Lefzczynius 
Proc:mcellarius, Raph.Lefzczynius & lo. Geor. 
Prebendovius, ambo Thefaurarii, Stan. Przyie.. 
mi'us curiae regni Marelchalcus, fimu) gene.. 
rales Capitanei fuerunt. Nec iis interdićł:llm, 
Pruffiae theumrariatum gererc, quod lo. Dulfcii 
Thef
mrarii regni, & Franc. Bilinii euriae regni 
Marefchalci, exempla probant. 

. VI. 
Minifieria Senatoria, aut per omnem vit3111 
exer.. 


REGNI POLONI. Lu.III.C. VllI. 153 



xercentur, aut donee cum alia dignitate com.. 
I
utantur. In Golembienfi I eont
deratione, 
blcnnio illorun'} tempus circumfcribcb.łtur, ut 
MiniHri lingulis eO!l1itiis 
orumque initio abdi.. 
carcm, & munens gefil rationem reddercnt. 
A!?itata h3e
 res in proximis eomitiis magno 
an Iłl10 rL!m fer
ore, & quamvis fublilta ipfa eon.. 
fredcratlOne, I1lud exclperetur, qllod in eadcm 
de milli
eriis la
citum effet (*), manfit ta.. 
Inen antlqua conlvctudo, quae minifieria nullo 
tcmporis fimtio terminat. 


("') Zal. Epm. T. l. p. 409. 455. '4S9. 460. 
Confiit. a. 1673. tito ConHitutio pacifica.. 
tionis p. 2. 9. A lubo I;el1at. 

. VII. 
Ver.Gmtur in aula Minilłri fr
quente
, ut 
nunquam omnes fimul abfint, ne Rex illorum 
opera cl
fiituatur. 
am ob rem leges, quae 
Senatonbus fiata tempora, quibus cirea Regent 
fint, affignant, I\1inifiris nuna eonfłituunt, cum 
qU,ae gerun
 munia, eorum praeICntiam fero 
afhduam eXlg:mt. Regem etiam per Polonimn 

 Litvaniaffi iter facicntem, comitalltur non 

u
dem omnes, ilIorum 
amcn unus & alter, 
<& IQ Saxonia agenti, alteruter minimum Cal1
 

clIąriorum regni plerumque adefi. 

. VIII. 
, Saepc Palatini & Callellani in locum Mi.. 
Ilifiroruln dClccndunt, quod ideo tit J quia per 
K 5 {uam
		

/Stare_Druki_001_51_336_0001.djvu

			154 


IVS PVBLICVI\I 


.....- 


[uam in aula prae1entiam, erebriorem nanci[cun- 
tur occałlonem, fe & (lios nccefT..ł'rios Rcgiae l1lU- 
nificcmi<łc cOllllllcndandi, tum quod ipfa mi- 
nif1cria rcJitus praclłant, qui a privatis obvc... 
niunt. Exempla Scnatorum qui Minilłri fal'1:i, 
lupril, ubi de Palatinis & Cat1ellanis egimus, 
occurrunt. 



. IX. 
Qlod ad titulum, in co Minifiri Palatinis 
&. CaficlIanis llIaioribus pi1res habentur. C
n- 
cclIarii qui Epifcopi, vocabulo, quo d Epifco- 
pis proprium, . compelIantur. ExcclIel1
!ae vox 
ad omnes pertillct, quia ordinis SCrultorll funt. 

. x. 
Hacc de praecipnis !\1ini{łris gencratim [uf- 
nciant; refłat ut de Lingulis ditferamus, illitiull1 
a Marefchalcis fLh
łllri. Horum cfie qu.ltllor, re- 
gni & Litvania
 billas? alterum tupre
nu!ll' a!- 
terum curiae, 
. J. indlcaVllllUS. Al1tIqu!ffinus 
temporibus nuIlos in Polonia fuiffe, 
x hlcn
io 
h
nuriac colligitllr, Palatil
u
que auI
m rcxI{fc 
vdetllr, quod t. ó. ff. l. dlxllnus. Cum Cafi- 
mirus M. a. 1363. Iluptias nc:ptis flme magno 
appar.ltu & fiJll1tU in{łruerct, aulam Rc?;is & 
omnia in iIla ofł1cia, Vierzinco, Cracovienfis 
Con{ilI, nobilis genere & natione Germanus, 
cur.lbat (*) : quod cum Marefl'haIci mupus 
tit, eodem Confi.tlem illum Cracovienfcm łun: 
tłum intelI igimus, licet nomine Mareichal
l 
t:arucrit. In funere eiusdem Cafimiri I\1. lit 
Mare.. 


RE G NI POLONI. Lu.III.C.VIII. 155 
Mare[chalci mentio, qui etiam Subcamerarius 
vocatur, & potiorcm Rcgis cquum militarem, 
dcxtrarium, coram "ttari in donuIll obtulj{fe di- 
citur (**), ut divcr1iun cius vidcatur fuiffe 
J)lUIlUS ab eo, quod pollea MareIChaIcis 111<111- 
datulll. NiejiecitlS leriem maiorum Marc[chal- 
Corum, a Dubislao Frcdrone circa a. 13 66 . mi- 
norum LI PeUm a. 1364. orditur (***). Dltł- 
gojJiu a. 1389. Sbignei de Brzefezie, regni .M-a
 

efchałci, mcn
ion{,!ll fa
it (****). A. 143 6 . 
hgillum marddlalcl cunae, ante hgilła reliquo- 
rUin officiali1l11l aulae, diplomati appenftlm me- 
O1oratur (t). In Litv:mia, ad excmplum regniJ 
Marcfchalcos fuprcmum & curiac, Vladislaus Ia- 
gello infiituit (tt ). 
(*) Dlug. IX. I 130. 
(**) Anon. Arch. Gncs. T. II. Scriptor. Silcf 
p. 105. Dług. X. 9. 
(***) Corona Polona. T. l. p. 250. 26 9. 
(****) Dług. X. 12 4. 
(t) Lak. Stat. f. 156. p. I. 
Ctt) Vid. Nicficc. Cor. Pol. T, l. p. 252. 272. 



. XI. 
Mare[chalcis, dum Inllnus fimm ingrcrli- 
lIntur , fcipio, dignitatis inl1gne, coml1l R
ge 

t a CanccIIario aut a Marcfch..1lco traditur. ht 
1 oratione, ad quam novus Marc1chalcus re.. 
fpondet.
		

/Stare_Druki_001_51_337_0001.djvu

			J5 6 


IVS PVBLICVM 


fpondet. Cum' a. 1603. Procancellarius adver- 
1am valetudinem praetexeret, ne id officiUln 
novo Mare[chalco, a quo alienus erat, praefiaret, 
Rex indignabundus, fe ipfum iIlo munere de- 
func1urum affirmabat: quod permovit Pro- 
canceIJarium, ut ctiam invitus, 101c111ni more 
Marekhalcum declararct (*). A. 1740. quar- 
to ante comitia die, quia ambo fi.1premi 
1a- 
rcfchałci aberant, Marefchalcus curiae regni 
minori Marefch:dco Litvaniae, lof. Scipioni, co.. 
ram Regc, in anticamera, oratione habita bacu.. 
lum mare!chalcalem porrexit, qucmcum rcce.. 
pifict, praeeuntc Litvaniae magno Ca
celIari
, 
JUsiurandum diccbat, poił quod Regls Mam- 
fiatem gratiarum aćHone venerabatur, BC ma.. 
num osculatus, fiatjm cunti ad l11i{fam in f3cel... 
lum fcipionem praeferebat. Efi MareiChal- 
cis [ha formuIa, ad quam per Deum & i
ł11ćłam 
Dei crucem iurant, fe Regi, eius iilccc{foribus, 
&. regno fidel es , tam in publicis co
vellti- 
bus quam in aliis locis, in Regis aula, fumma 
diligcntia, munus fuum non privati quacfius 
cau(fa, led ex dignitate &: utilitat
 Regiac Maie.. 
fiatis & regni adminifiraturos; Rcgi & regno, 
quoties adhibiti, ex fide conli.tlturos; fecreta [e: 
cum communicata in damnum Regis & regnl 
non revelaturos i Eericulaomnia indicaturos, & 
pro f3cultate aver1uros; dignitatis cuiusvi
 pro 
loco &: tempore rationem habituros ; [editio.. 
ncs, contentiones, rixae, fcandala, exceffu
, 
malcficliJ, HC fiant in aula regia & in convent1.. 
bus publieis, provifuros J &: fi forte incidc:rint 
ieda.. 


Rłj:GNI POLONI. LIB.III.C. VIII. 157 
fcdaturos, aut animadvcrhonc vindicaturos id.. 
que conienlu, iulI'u, &: aućłoritate l\1aiclłatis 
regiae; caeteraque fila munia ad pracfcriptum fia.. 
tutorum regn;, &: qui dem non fine mutuo con.. 
lilio & conj
n.fu caetcrorum regni Confiliario.. 
rum & 6fficl:tI IUm, qui in aub praelentcs fuerint 
c
raturos. . Npn reperimr hace formula in La
 
Jcollis, p'rrll/J.'
, & Herbu1'li fłatutis led primus 
/alllłfz.ovtUS 1ms, quae a. 1600. publicavit iule.. 
I"nit. (H), ut pofł priorc.s 3l!ćłores lcriptCł vi.. 
den poffit, nuHo quamvls ems rei in hifioria 
aut confiitutionibus vefiigio: quod paritcr de 
Cancellariorum & Thef.'1Urariorum iureiurando 
iutd1igendum cfi. Servit eadem formula & 
rcgni & Litvaniae l\1arc1chalcis, neque iusiu.. 
r
łndum repetitur , quando curiac MarelChaIcus 
. fupremus creatur, led futficit fcmel iuratfe 
ncque ca iterum fiunt.. quac fieri memoravimus' 
Cum munus marefchalcalc primum confertur. ' 
C*) PlaCce. Chr. p. 
o9. 
(.*) Ianufz. Stat. p. 293. 



. XII. 
Curiae Mare[chalci, ad fupremum m:rre.. 
fchalcatum cvehi lo1ent, nulla tamen lcge id 
praccipieme: ut inde Regi liceat fupremum 
crearc,. qui non curiae. Marefchalcus, huncque 
Eraet
nre. 
. 1 5g>
 NIc. Zcbrzidovius ex Lub.. 
l
cnll Palauno (*)1 & polt hUl1C a. 1603. Si.. 
g{Sln. MyiZkovius, iuprcmi l\farefchalci cvafe- 
runt"
		

/Stare_Druki_001_51_338_0001.djvu

			5
 


łVS PVBLłCVM 


funt Nic. V olfcio curiae Marefcha1co negleao 
C** / T empore lo.. C.alin!iri '. lo. 
obi,-:1Cius in 
regl1l, Al
x. PO
Uhll1IUS 111 

tvam
e r fuprt:mo 
marckhalcJtu, dlc lo. BramclO, hlC rhcodor. 
La
rii clIfiae Marcfchalcis, praclati C*"'); & 
a. 17;3. lof: Mnii7,eeh, 
x fi'pren
o LitvJuiae, 
fupl t.'lllUS Re
ni Marcleh
lcus fac1us, Alb. 
D
bj
io euriLie rcgni l\larefchalco lllunente. 
(*) Heidelli1. p. 331. 
(**) Pia[
c. Chr. p. 
ó9' 
(*w*) NiGcc. Car. Pvl. T. I. p. 252. 253.27 I. 
273. 

. XTJT. 
Officium MarcfehaJcorum, iusiuraodulll 
. 
I I. 1l1e1l10rarum, aliquc.1 ex parte c
mtinet, pl
- 
nHl'; in amiquiori 1łatutoAlexandn ("') kP: 
tur ubi Marekbalci, :1l11ieoflłm 
1C ntlluUl qlll 
io 
uJ' obfcrvantu
, MagiHri dic
l
tu
, i1.łisque 
iniun u 

, If ut aulICos lcgant 1 dłIs 1alana fol- 
b , . . b 
vant fii.-'tus in rdtiones rckrant, mon us eo
 
rUnI 'attcn 
1nt :Je malos & non obJcqucntes 
a1110veri CLI _'ot; hofj)itcs & confili
lri()s rcgni 
cx"clpiant ae cuique pro fila dignittlte honorem 
hah(
ri pr
vi.' ,
ant; turbas " 
il1l, 
 alia. quac 
oftCIlL\'re poHint, arceant tir lI1 noxłO.s allllll


 
"c.tant; om,ni.l. quac ad 	
			

/Stare_Druki_001_51_339_0001.djvu

			160 


IVS PVBLICVM 


non revcritus, Epifcopo Posnanienfi gravem 
iniuriam inferret, datus in cuHodiam, & coram 
iudicio mareiCha1cali capitis accufatus, Rcgis 
intervcniente indulgentia, carcere multabatur. 


("') Kochov. Anna!. Clim.1. p. 304. 305. 
("'*) Za}. Epifl:. T. I. part. 2. p. 15 [4. 1515. 



. XV. 
lurisdićHo marelchalcalis Regem fequitur, 
&eo loco quo Rexagit, exercctur. A decrctis 
non datur provocatio, potefi tat
u:n poe na, Re, 
gis auc1orit.lte mutitri,. imo rcm
ttI. 
nt
rdum 
Marclehalei cauf
ull, 11 momentl graVlOrIS, aut 
fi ex iIla invidiam lllctuunt, ad Regcm refcrunt, 
quo cius iudicio fe tueantur. Ut autem con- 
fiaret, quac delićł:a fugienda, &. qua
 a dcl

- 
quentibus jitbcundae P?cnae? tum <)lud ab l1S, 
quibus 
es, vena
es, ODlcr4'andmn, 
olcb
lltM
- 
rckha1cI lua cdll'ła proponere, ae 
l1lguhs prac.. 
fertim comitiis repetcrc, quac etl,un tllm c
.. 
ram Ordinibus recitabantur. Sed a. 1678.. edl
 
aum p
rpctUlu.n t
it 
om
o
tum, & O:dmum 
cQI11en£u con{htutlOlllbus 1llkrtLUll. (), .
?' 
qua caula, mardch
tlcale .edić1:um I!l c
lm
I1S 
publice non legitur , nilu Id a QUOVIS pnvat
l
l 
tieri poflit. Ante edićlum perpetu
m exo
(

'" 
lantiae a. 1669. pracccperunt, ut 111 COll
It1lS 
loco editH Jeu a1-tiw/{)rll1Jl 1J1{lreji:balcaltum, 
paćb conv
lta Rc;is rccitarentur. (**) , 
de11l" 
que ip1aRrgum p
Ć1a, qU3C fx()rbrlalltJas f<:cuw, 
cXlgun t 


Lo.. 


REGNI PC>LON1. LIJJ.III.C.Vlu. t6i 


exigunt (***). In comitiis A. !6g5. prius... 
qu
m pać!a conventa Jcgcrentur, Juprcmus re.. 
g.1l1
ardc
alcus1 quafi praefutus dicebar: mo.. 
ns ohm fUlJTe, ut marefchalcalcs articu/i rcci... 
t:trcntur, qui cum i.lm volt Iłnini lt.	
			

/Stare_Druki_001_51_340_0001.djvu

			162 IVS PVBLICVM 
(***) P. C. Michaelis , Ioannis III. AuguO:i II. t 
Augufl:i III. 
. Przyfięga na[za. 
(.***) Zal. Epi!ł. T. I. par. II. p. I [Ó
. 
(t) Confiir. a. 1699' P.36. tir.Bc:fpiedeń£ł- 
wo władzy. 
(tt) Confiir. a. [678. I. c. p. 22. 
(ttt) Confl:it. a. .678.1. c. p. 22. 
(*) Co nfl:it. a. 1676. p. 4B. tir. Securiras 
Zydow. 



. XVI. 
Defunć10 Rege, manet circa eius corpns 
marefChalcalis illrisdićbo; qumn generHles 
confcederationes ab anno 164S.confirmant (*): 
cfique cadem Marefchalci in praetori
num mi- 
litem, qui ad rcgium corpus, auć-łontas, quae 
fuit dum Rex viverct. Idem dlcendum, fi 
praeter praetoriaI
ulll mili
lll, ,
lius loco il!1PO- 
nendus e{fet, UbI dcfunćh Regls corpus ierva- 
tur (**). In clcl'łionis cOlllitiis, pro m.ar
- 
fchalcali, iudicium capturaIe generale con
ltUl- 
tur intcr cuius iudiccs IClllper IlmtMarclch.II- 
ci, , & ad quos lolos iurisditlio poll: n

i Regis 
inaugurationem redit (*H).. A
 
oercendos 
qui turbas moturi, ell: centufl3 nuhtum mar
: 
fchalcalium, qui qllod Ungarorum more vell:ltl 
& armati fimt, Ungari appellantur, 9uibus9ue 
publ
cum ll:ipendium centulll & qumq
aglllta 
portlOllllm militariulll decrctutn. Pars 1emp
r 
111 


t 


l 


REGNI POLaNI. LIB.III.C.VIII. 16 3 


in .ll:atione ell:, ut in eius cull:odiam ducantur, 
qUI tranquillitatem turbant. Paret hacc centu- 
ria Marclchalco, penes qucm ell: iurisdićł:io, 
· inde aLlcnte lupremo, ad nutum I\'larelchalci cu- 
riae intenta ell:. 


KOllf. generaI. a. 1 648. 
. Używ[zy 
Ichmći. a. 1674. & a. I 696. 
. lako do- 
tąd wf£dJ.ka. a. 1733. 
. Confulendo di- 
gnitati. 
(..) Zalufc. Epifl:. T. II. p. 69. 70. 
(***) Vid. fup!"a Iib. II. c. 4.
. 18. 

. XVII. 
Statuunt Marefcha1ci rebus in aulae vićl:um 
vena1ibus, tum opi
cum operis, iulłum pretium, 
&: a vend.itoriblłsjor
le, hoc e!ł peCl
niam pro 
111erc.anch f.1
uItate, lU IU,um ulutn eXIgunt. Si 
Rex Ul cafins ell:, Marefchalcus fimul cum ex- 
ercitus 
uce rebus prctiUIll imponit, quod 
AlexandrI Hatutum 
. 12. citatum praecipit, ae 
tUm utriqucfirale cedit. Jdcm lłatutum Ma- 
rclChalcis commenclat , ut in recipicnclis forali- 
bus con(vetudincm lcquantur, & Ii vel in ilIis, 
. vel in pretio rerum, modum cxcc{fcrint; dat Se- 
ł natoribus in ,miot praclcntibus f.1cultatcm, utrum.. 
qUe mimlcndi: quod paritcr ex 
. 12. conll:at. 
ł Jo urbibus Prulliac maioribus ulil receptum, ut 


aclente aU!.I, civiwtum ilIarum magill:ratus pre- 
tl1
 rerum attendat, &. Marciehalcis fot'a!ilI1JJ no... 
l111nc nihil praefictur, 
L z 
. XVIII.. 


(*) 


-
		

/Stare_Druki_001_51_341_0001.djvu

			164 


łVS PVELICVM 



. XVIII. 
Docet 
. 1 2.modo citatus, M,1refchalcos at- 
tendere, ut olUnia in aula flte flant & ne quod 
uii. obtinct telUt'rC' llmtctur. Si C'rgo novi qllid 
ind.ucendł:un, ip{i Regis voluntatem edicunt, (1;1- 
batque exemplum annus 1740. quo, Rcgc Yar- 
javiac pradcnte, aućłoritatc MarcfCl
alcorull1 . 
praeclpicbatur, qui in lugubri ob 
a('laris mor- 
tem vdłitu, utrique Jl-xui atlbm trequcntanti, 
modus icrvandus dfcr. Exterorlitn Principull1 
legati, de lilo 
ldvC'ntu Marclchalcos ccrtiorrs 
reddunt, qui iIlis hotpitiullI ałfi.gnant., a
 tem- 
pus modumC)uc adculllli Regl'l
l hgmficant. 
Q!.lod ad holpitia , cad,
m Ilon l1l1I
t!S Scnatori- 
bus & Ilobilitatis NUntIlS, ad comltl,ł venienti- 
bus, prolpiriul1t, hinc in comitiis de MareJChal- 
cis laepc qurrimoniac audilltltur, quod per cos 
parum commoda contigerint. In campo quo 
Rex cli&itur, a I\'larcJChalcis comitium inHrui, 
lib. II. c. 4. f.14' dic1ulll. 



. XIX. 
Practer hace', TrtlB lttLS VarJfl'viel//is amzi 
17 1 ó- c:olllmcnclat Mardchakis, lit vigilcnt, nC 

xteri qvi in aula RC'gis, 1
 nl'gotiis polonis Cll- 
iuscunquc g
neris immilCc.lI1t; ne I1lllucruseo- 
rum qui ad S,lxonic:Ull cancdlariilll1 pcrtinent, · 
augeatur, & Ile int:uu

 & iure vic1i in leguu,,: 
contcmtllm in aula verfcntnr (1'). Arrielill 
autem martji:/}a!cala, utrius(IIIC ICXlłS homini- 
bus, qui vitam lllO/lis artibus tolerant, ,Id mJlaJl1 
agcr c 


REGNI POLONI. LJB.IIJ.C.VIlr. 16S 
agere intcrdicunt, liC in 
os pocnam decer.. 
Il
mt ('M<). 
(*) Confłit. a. q I 7, p, g. 9. 
. Ktom t
go. 
(**) C
nfiit. 3. 1678. imcr lity. p. 24. 
. Co 
flULby. p. 
 5. 
. Białcgłowy. 

. XX. 
Ut comitiorum tcm p orc in Senatorio COl1
 
l' . d l & ' 
C.aYl on
ma 1110 et rC ex diglJit
lte fiant, Ma
 
relchaJcIs curac efi. A. 1690. fupremus rcgoi 
11
rdchalcus, coram Rcgc & Ordioibus qucfius 
111
I
ta prioribus comitiis extra orbitam faćł
 

1;e, quae fi itcrum ficrcnt, animadverfurumfe 
In Contumaces affirmabat ("'). Qmndo in eo
 
clc.n conclavi Senatorio a circumfiantiull1 
lll11l
itudinc fifl'pitlls lit, fcipionc pav;mentuIll 
puliantes filcntium impcrant. Ubi ccnleIl
 
(
um, 
enatores filo qUl'1llquc ordine citantes 
1C
1

ntl
m p
rro
ant, idqLlC non folum in co- 
1111t11S, led euam 111 Scnatus confiliis & iudiciis 
r
lationum. .
in
ula quac in comitiis agenda: 
h Rex a Nuntns 1:J.lutandus; fi paćła conventa 
legenda; fi ddiberanda a CanceIlario ad Ordi- 
I1
S referenda; li lcnatus confi.llta legenda; tum 

ha,Marc{cha1cl1s arta vocc promulg.lt. Finitis 
III condavi Nl1ntiorum confiliis, iunćł:isqueSe- 
I1atui Nuntiis, hi ccnfendi vcniam Marefchal- 

 l lun rogant, idcmquc ł;t a Senatoribus, fi quis 
I lorum tum diccre vclit. 
e) Zał. Epia. T. 1. part. 2. p. 1162. 
L 3 
. XXI. 


-
		

/Stare_Druki_001_51_342_0001.djvu

			166 


IVS PVBLICVI\ł 



. XXI. 
Rcgem vel in faceIlum aut .ten
p.lum, yel 
in Senatoriu111 conclave, vel ad lUdlCIa rdatlo- 
num cuntcm, Marelchalci lcipionibus erdłis, 
ut1int conlpicui, pr<łeccdunt, quos Rex proxi- 
mus [equitur, llcmine inter Rcgel
l . & M.are- 
fchalcos medio incedente. Recl:e 19ltur lere- 
bat repuWun Regina, Ioannis III. vjdua, ut !uis 
filiis intcr Marcicalcos & Rcgcm lllcedere hce- 
ret e'xigcns (*). Erat cnim importuna haec 
pofiulatio, habuilTetque [peciem, 
ono
em..a 
Mare[chalcis non Regi, [ed dcfunćhRegls filllS 
praeHari. IpLiun Ioannem lU. filii non pr:Ic.c
f- 
fcrant red '/:'cuti crant idemqlłc tcmporc SlglS- 
, 
, 
 ' ' ) 
lTIUlIdi III. eui filii plurcs, obtinuerat "''''. Ex 
eadem CilUn., ut loli Regi marcIchalca ium lci- 
pionutn honor habeatur, Regina non ad Regis 
)atus incedit, fed ipfiun fequitur) & quamvis 
fimm habeat Marelchalcułll, eiusmodi tamen 
inlignc ante cam non viJitu
, quando cum Reg.e 
incedit. Idem de Marefchalcorum rhcda dl- 
cendułll, quae ante Regis curmm .proXil!Ia, 
quando iolellluiori pOlllp
 urbcs mgredltur 
(***). 
(*) 
(*>1<) 
(***) 


Zal. Ep. T. II. p. 499. soo. 
Piafcc. Chr. p. 33 8. Zal. l. c. p. 500. 
Zal. l. c. & p. 5 02 . 

. XXII. 
. Super hacc, Marefchalci nb.lCntium Canc
l- 
lano.. 


REGNI POLONI. LIB.UI.C.VIII. 16 7 


lariorum munere fungu1ltur, refpondcbatque a. 
1606. Palatino Cracovienfi & Litvaniae Pincer- 
nae regni Mare[chalc
.s, emn hi Rokofżianorum 
prineipes Regi fupphee
 fier
nt, &. nullus Can- 
cellariorum ildelTet, qUi Regls nOIllIlle verba fa- 
ceret (*). Ex hac r
tione
 Marefchalci Can- 
cellarios novos renuntlant, fI vel ex Procancel- 
!ario maior Cmcellarius, vel. 
ltr?que cancella- 
riatu vacuo, ambo .
ancelhru 
llnul erean.tur, 
cum alias CanceIlaru declarare foleant '. 9Ulbus 
:1 Rege dignitates colla
ae. Regnan
e Slglsllllm_ 
do I. Petrus Kmitha iupremus regm l\1a.refehal- 
cus, utrumque figillum. vacuum praenll
1 ora- 
tione illis tra debat , qlUbus a R
ge de!tmatull1 
erat (**). T empore 
tepham, Ma
efchal
us 
curiac rcO"niProcanccll:mumCancellanum mam- 
rem & huius in Procancellariatu filccelTorem, 
finu:l promlllgabat (
**). Ą.. 16 89. & 
7
2. 
Canecllarii maior & mmor panter a Marekhal- 
co renuntiabantur (****). Reddente a: 1735. 
Procann'łlario ob epifcopatulll Cracovlen[em 
figillo minore,. utrUlll.que vaeabat.. Tum vero 
fl.prC1l1Us reglU Ma
efchalcus, qlUbus Rex ma- 
jus & minus contuhlTet, voce d
clar
bat, re- 
lluntiantc pofi hune [up.r
mo Lltva
l1ae Ma
e- 
fchalco magni ducatus lUl CanccIlanul1l ma1O- 
rclU, q
lOd Litvaniae Procan
cUariu
 ab[ens er.. 
fet. Id lingulare, Cancellarn
m mamrem Ioat
- 
nelU Zamoi tcium a Stephano fuprcmum exerCl- 
tus polon i Ducel;I creatum? OD .abfcnti
m Pro- 
cancellarii ore Mare[chaln cunac reglU decla- 
. , 
ratum. e£le .( t). 


ł 


........ 


L4 


e) Lu-
		

/Stare_Druki_001_51_343_0001.djvu

			J6g 


IVS PVBLICVM 


(*) Lubienfc. Oper, p. 9 2 . 
(**) Vita Per. J\rnithae T, II. D1ugolIi P. J6J 9, 
16
0, 


C ""''* ) H d fl: 
ci cn . p. 99. 
(***.) Z
lufc. Epifl:, T. r. Fart. ,. p. I 'H. T. III. 
p. 3 I 9. 
(t) Hc:idcnfl:. p. f7!. 

. XXIII. 
. . Olil?, Ihpremo excrcitus Duce ahJt..nte, 
U1llttare lln p criuI1l a Marclch3ko fi in C:If1:ris 
f ' , 
p.1"3e cns, exerceb
łtltr ('t'). lJlus hac auć1o... 
ntil.te,.pcr utriusquc Du
is Inaioris & minoris 
abJentlam, a.. 1626. I\.
ardchalcus, minus oppor, 
tuoe receptUl caoere IUbebat, cum vić10riac cx 
hOt1I
US ipes non lcvis e{fet (**). Hodie vix 
co
1tmgere paten, ut exercitlli pradit unus Ma, 
rdcha1corum, fi cnim Ducibus Jilis dcl1ituitur 
Rl'X, dwu novos creat, interea legatul11) ReBi
 
11/e111 al'illm vocant, praeficerc fol
t, 


(*) Heidcllfł:. p. 149. 
(**) J)iJ.fec. Chr. p. 384. 



. XXIV, 
. . Qll
e de l11
rclcha1c;:łlibus munIis .dlxłmus, 
Jła mtcllJgcnda funt, nt ca Marc/cha1ci rc?;ni in 
Polonia, & extra Poloniam, in iis quae alPolo- 
nos pcrtinent; Litvalliae MarcIchalci in Litva- 
llia, 


REGNI POLONI. Llv.III.C.VIII. 169 


nin, & c
tra Litvaniam in iis, qvac Litvanorum 
fimt, exerccant. 1dcm de provillciis, r('gno 
aut Litvaniae iunćłis, fi3tacnaulll. De Livo
 
nia, qllae llum! Poloniae & Litwniae iunaa, lex 

mtiqu.ior prac.cipit., ut aula. ibid
m pG.ldcn!e, 
13oloOlae & LltvaOIJC Marcfchalcl of11ciulll m
 
ter fe partiantur (*). Erat, cum lex ferrctur, 
tota Livon!3. usque ad Ell:onia
 limites in Regis 
l)o!onia
 dlwmc, cuius iam exigua partio 1il4 
pereH, III qU3 non minus, qnam olim in tota 
Livonia, I
gis audoritas valcret, li Rcgcm Ibi- 
dem agerc contingeret: qnod etiam de Curlan.. 
dia affirnundllm, ob vil1culum quo regno &Lit... 
vaniac conncxa elł, 


e> Vol. Conftir. p. 5 10. dt. Mar!blkoy 
władza. 


ł ' 



. XXV. 
M
rcrchalci curb\: [cu ;1u]ae, praefentibu
 

.IprenlIS, pote1ł
tcl
l non c:\ercent, qU3m per 
luprcmorum abJcntli11l1 adminiHrant. Id patd 
C'X fłatuto Alcxandri) ql!od fimul lilprcmo Ma.. 
rdchaIco iniungit, ut ncgmja CUIU cllriac Ma.. 
l:elchalco cOlllmnllicrt, quo ea pofi1t pcrficcrl', 
11 ante ilIorum finem. fuprcmus ab <łub di/cc, 
cle ret. Addit id
m f1:atutulll, ut abiens ex ilU.. 
la Lilpremus Mardcha1cus, huic fuo coIlegae 
Ollmem adminitłrationcm pcrmittat, isquc ea... 
dcm auć1oritate, qua lltprcl11us, lllunus JlllUU 
peragat C). Quod vero iIlotclllporc de lolis 
Mare[chalcis rcgni pcrlcriptulll, ulits po1łcl'ior 
L S 1d 


......
		

/Stare_Druki_001_51_344_0001.djvu

			'J7° 


'VS PVBLICV.M 


adMarcfchalcosLitvaniae derivavit. J taquc abfcn- 
tiu
n luprem?rLu? MareIchalcorum. 

ces, Ma- 
rclcha1ci cunae lubeunt. In COllutns a. 174 0 . 
marcIchalc
.tlis potcfh1s erat pcnes 1010s curiae 
Marefchalcos, qllia lupremus regui ex oculis 
aeger, ad urbem dumi le continebat, & Litvaniae 
.Marelchalcus Vadaviam non vencrat. InAugufłi 
[
r. inaugurationc, .abtcntibus caetcris, unus cu: 
nae litvanae Mare1chalcus aulae praeerat. SI 
enim neuter l\1arclchalcorum Regni adefi, illo- 
rum munere Litvalliac prJefentes funguntur, 
abfcntiull1 litvanorum vicem, rcgni l\1ardchal- 
cis implentibus. Nec hoc reticcndum , omncs 
qui adiimt 
arcfc!lalco
 J .Regi {cipi01
em prae- 
ferre, ut iuprcllu medu 1.llced.
nt, .1C horutU 
alterulll latus curiae .MareichalCl claudant. 


(*) Lafi:. StJr. f. II 3. p. I. Ianufz.Stat.p.295. 



. XXVI. 
De curiae Marcicha1cis figilIatim notamus, 
quod licct ultimus iIlis inter .Minifiros Scnato- 
rios )ocus il. J 569. datus, Cancellariis. Litvimiae 
cedere dctrcćłarint: quam controverham lex a. 
16 35. ita cOlllpollcbat, ut futuri Mare/chalci 
curiac, Thcfimrarios ordinc cxcipercllt, intcr- 
(łllC Minifłros pofiremi dfcnt (*). 
(*) COIlfl:it. a. [635. p. 18. rit. O mieyfcu w 
Scnaćic. 



. XXVII. 


REGNI POLaNI. Ln.III.C.VIII. 171 

. XXVII. 
Ne vero aula unquam MarefchaIco dell:itua- 
tur aućtor efi Chvalcovitu (*) MarelchaI- 
cos' a. 1632. 
nter fe 
onv
niffe ut pe
 vices?fiI.l- 
guli qllJtero.1s me!1hbus Il1 aula veri
ntur, ac m 
emu rem 1CfIp
Ul11 codcm anno aćłl
 ca
r
n.fi.- 
bus VarlilVienhbus oblatum dfc. AlJus 1cnptI, 
de ordinc inter Marefchalcos utrillsq
le g
ntis, 
regia man
 &. iigillo rcgn
 ac 
it.vaI.llae tin,!1a- 
ti tum adls utnusque metncac JOlcrtI, conlhtu- 
ti
 anni 1647. mentionem facit, idqlłC appro- 

at (*). Q!..łalc autem illucl fcriptulU fit J 
19noramus. 


(*) lur. pub!. lib. 1. c. 6. p. 141. 
(*"') Confiit. a. 1647. p. 43. tit. Approbacya. 

. XXVIII. 
A .Marcfcha1cis ad Canccllarios progredi- 
mur quorum par cmu Marcfchalcis numerus, 
bini in Polonia & Litvania, maior alter, attęr 
minor f Cll Procanccllarills, quos
. I. 110lnin:ł- 
vimus: Sub Vladislao LoElico a. I 320. 
hilip- 
pus Cancdlarius & Sbigncus Viccc3.nccIl::!.rn
s, 111 
.mnalibus I
guntur ("'), &. procut d
blO Idem 
iIle Vlaclislaus LoBicus, duo s inpolomi1 CmccI- 
larios infłituit, qui primus pofł V ("nceslau
n 
Bohcmiac Rcgem, toti POIOlliiIC, .ex
epta M.al?:, 
via,praefuit,cum ,Illtea jn :plurcs P!I.nclpatl
S d
vIfa 
fuiffet. Rcgnantc Ci.\hlll1ro M. fil!o Vladlshu 1:0- 
Bici CancelbriusCracovicnfis &V lcccancellanus 
, 1Ucmo-
		

/Stare_Druki_001_51_345_0001.djvu

			17 2 


I VS PVR LICV lvI 


meI?or
ntur . CH), intdlig('udusquc per Cra- 
covl\.'nlctl1 malOf C.mccllarius, cui iIlud nomen 
inditum" qllod .Cr'lc()
iC!liis tr,JChłS, praeci- 
PUlIS, & .Cracovm RcgJS iedcs crat. Q!lillldo 
111 Litv,IOW cfl'perim Canccllarii, quia alltiquo- 
film tempOrLIm diplolll3tibus dl..'Hituimur, affir... 
)TI,lre hmłd licet. Anno d
mllm 1499. Nico.. 
lam Radzivilovicz, P
lIatinus \'ilnclll.is, magni 
duqtus Canccllarius legitur (*H) ; QllCll1 
ctiam Nicfiecil'S, inter 1l1;liores Litvaniac Can.. 
cellarios, primo loco ponit, ut Eu{bchius Vo. 
10viclius, qui maior  regui llrocallcdIarius, a Mare
 
khako regni 1l1prcmo vocatlls, fcqllebOltur, 
quia miniHcrium hoc, ob cpif<.'opatum CJ'3eo- 
vicnlcm, Gucm antę tres cin.'itcr &lnnos n.Kłus, 
cxcrcerc non poterat. Si diam minOl' , major 
cvadit Cancdlarius, antea minus Jigillum rl.:d- 
clit, quam maius rccipit. ł\ovi Cal1cd1arii, 
guando rel1lUltiati, :1cccdunt .ld Regis tOliulll, & 

gillis rcecptis iusil!randuIU c!icunt.. R
uun.tja- 
bonem ficri a Mardchalco, 11 ex llllllon l1ułłor, 
aut ambo Cmcdliłri i finmI crcantllr, aut li Can- 
ccl1ariorum alter abicns, ex
. 20. conHat. 
Qyando vcro li.lpcr1łitc ll1i1iorc, minor, 	
			

/Stare_Druki_001_51_346_0001.djvu

			174 IVS PVBLICVM 


cellarius a [uo eoI.Ie
, modo praefens lit, dccIa- 
rat
!r. Q!łOd aclll!SIlIrandull1, iUl'ant CanceI- 
laru.per De
m &: fanćł:1 eius cv,mgelia, quod 
RegI, Regls SucceITortbus ae regno PoIoniac 
in cancellariat
 .fide
es futuri, nullas litteras per
 

mnenas fin
 kItu & volulltate Rcgis; papyrcas 
n
lll
s, t
m In regno ą-u3m extra regnul1l, regiae 
clIgOltLlU vel hOl!c11i.łtl derogantes, vel ex qui- 
bus damnum aI.lquod 
d Maiefiatem regimn vel 
r
gnun
 pervcmre 'pOtlit , tum iuri conulluni &: 
1JłJertatlbus adverlantes, aut Jitteris ,1Iiis ex can- 
cellaria datis contrari
; membrmus nullas prae- 
terqu
lln papyreas, Idque fciente aut iUDente 
Rc?"c tradituros; conlil iUlll fidełe, Rcai &: Rei- 
publicae daturos , nec ulla fecreta lCc
m eom- 
1llunicata, praeter liłae MaieHatis vOlulltatem &: 
malJ(l	
			

/Stare_Druki_001_51_347_0001.djvu

			176 łVS PVBLICV:M 


eonf('rcndis in comitiis eanccllariatibus, haud 
dcrogaturum (*). Declaratus in Senatus eon.. 
filio :.1. 1710. Litvaniae Procanccllatius, in comi-4 
t!i
 łhitiis firma bat (t): 
quae nov.iffime a: 1735. {ervabantur, Cancella... 
rium ma
orcmJae
'lllfl;rem, Epifcopo, &- Pro.. 
cancc1hlfluIU cec(ej1fljf1Clł1ll, flz(,Clllarż exci piente. 
1
1 Proc.'lIlc
lIarns, I11anentc magno CanceUa- 
fI?,. VICCS 1
lac locum non hahcm, led quam 
cll
 Idem lll:.1lOr C.uncell:irius, in cancelIariatu 
Ihmore, .ftecl
/{["1S . (tlfcu/arem , & ecclcjiaJlicus 
ecrlefiafl1Cl/!JJ luccc
oreIll nancil
itur, quia lex, 
alterum CallccIJanum eecl£jiaflrcum alterum 
}aeeularem exigens, hoc faItem mo'do fervari 
potefi. Hinc Ioanne Szembck laecuIari ab 3. 

 7 1
. ad a. 173 I. mui?ti CanceIJario, eo fpatio, 
B IllJnorcm cancelIanatumE pifcopoClllmenfilo. 
o
um, l'raepofitus IJofiłanienfis lo. Lipiki fuc- 
C{:
lt. Quod de ,allccIJariatibus facri &fizecu- 
r O.M. II. 1\1 /aris 


...... 


,
		

/Stare_Druki_001_51_348_0001.djvu

			178 


łVS PVBLICVM 


laris ordinis viris mandandis, horumque vicibus 
dićłum, in regno tantum vigct. In Litv3nia 
uiil receptum, ut iblis ferc 'iaccularibus figilla 
cedant, cum ii.lperiore f.'leculo, duo tantum Pro- 
cancellarii facri ordinis, Euf1ach. Vi olowicz Epi- 
fcopus Vilnenłis, & Mart. Trizna Viln. Epiicopi 
Coadiutor , memorentur (tt ) : quorum 
prior in indicc Proc<łncellariorum, quem con- 
texllit Niefiecjus, non legitur (ttt). 


(.) PriluC Star. p. 18 I. Herb. Star. tit. Can- 
ccllaria p. 58. Ianufz. Stat. p. 287. 288. 
(**) PiaCcc. Chron. p. 260. 308. 
(tł.) Zaluf. Epifi. T. III. p. 319. 
(t) Conftir. a. 1703. p. 17. tit. O piecI£- 
Óach. 


(ti) Harrk. Refp. Pol. lib. II. C. 3. p. 499. 
Idem in exercirar. ad Chvalcovii Ius pub. 
p. 34. 35. 
(ttt) Nieficc. Cor. Pol. T. I. p. 264. 



. XXXII. 

lia ergo alterutrum regni CanccIIariorum 
oportet e{fe cccletiaf1icum, minifierium hoc 
Epiicopis & illis qui minores dignitatcs fllcras 
gerunt, confcrtur: & Epiicopis tere fcmper, 
cmu hoc & proximo fllcculo tres tantum occur- 
ra
t , quibus figillllm contigit, cum nondum 
Eplfcopi cffent; quod antiquioribus tcmporibus 
iecus 


- 


REGNI POLONI. Lu.III.C.VIII. 179 


fecus fe habuit, quibus maior ilIorum efi numc- 
r.lIs, gui figillull1 obtinuerunt, antequam ad Epi- 
kopI dignitatcll1 eveherentur. Non tamen 
omnibus Epifcopis promilCue cancellariatus 
candidatis eITe licct, i
d ilIis tantum, quibus 
11linores rcditus, ut etiam muncre hoc abdica- 
re fe debeant, fi iamCancellarii, epifcopatum ex 
quo ampliores proventus, naćti fuerint, quod c. 
J. Jf. 6.. expoiuimus. 

. XXXIII. 
Anno 15°4. Alexander lbtuit, ut Cancel- 
lariis ante alios, arehiepifcopatus, epiicopatlls, 
pradaturae, & aliae dignitates ae beneficia pri- 
1l1um vacatura cedant (*) : quod 'ita a Sigis- 
l11undo I. a. 1507. mutatum, ut Rcgibus liberum 
fit, Cancellarios, quemque pro fi.lis meritis, cx 
temporis opportunitate & Rcipublicac commo- 
do, ad altiorctl1 gradum promoverc (**). Hoc 
n
odo Ca

ellarii ecc/efiif!ici, fi 1!-
mdum E pifco- 
Pl, a? cpdcopat
l
, &: 11 lam Epdcopi, ad Gnes- 
ncnielll archle p Iico p atu01 Z ' aut epifcopatus opi- 
thiores evehuntur. Saecu arillln CancelIariorum 
ll
erita bonis regiis ornantur, & tandem a mi- 
nlfłcrio ad dignitatem Palatini, aut eafiellana- 
tUm Cracovicnfem vel Vilnenfem afcendunt: 

uau1Vis raro eontingat, ut .faeculare J hune filUm 
.ocUln cum altiori commutent, nifi corporis 
101becillitas :.tut ienećłus otimu ivadcant. Su- 
Ee
iore &: praefenti fiJeculo, inter regni Caneel- 
anos unus tantum, & inter Litvaniae quatuor 
fuerunt, qui alimu dignitatem maluerint, reli- 
M 2 qui 


. 


.......-
		

/Stare_Druki_001_51_349_0001.djvu

			180 IVS PVBLICVM 


qui in minillcrio vita funćti, praeter unum 
Hier. Radzeiovium, Procaucellarium regni, qui 
lato decreto amovebatur. A.1736.Cancelłariis 
regni & Litvaniae publice gratia habita, ut iplo- 
rum fiudio & operae praemia decernercntur 
(***). 
(*) tafc. Stat. £ II 3. p. 2. !anuli. Star. p. 
287. 
("'*) Priluf. Stat. p. 182. Herb. Star. rir. Can- 
cellaria p. 56. Ianufz. l. C. 
(""''''') Confl:it. a. [736. p. 102. tir. Opatrze- 
nie przewielebnego. 

. XXXIV. 
Cancellarios maiOl'em & minorem,Alexan- 
der Rex auc1:orit:ltc pares declaravit, quorum 
munia pro iuntłis inter fe haberi debe:mt (*): 
&: quamvis Rex de [olis regni Cancellariis 10- 
quatur, idem tamen &: in Litvanis obtinet. 
Hoc filItem intcr maiorem &: minorem ell di- 
Icrimen, quod maior praecedat, & minor, 
maiore abfentc, munus exerceat; qui etiam in 
maioris locum, quando.vacuus efi, evehi {olet, 
quia aliter vices inter ecclefiafiicum & j
łecuJa- 
rem, in n:gno lervari nequeunt. In Litvania} ubi 
ciusmodi viccs non funt, Procancellarii 
praeteriri POfful1t, ut a. 1684. 1719. &: 1635. fa- 
aum ell. 
(*) Lafc. Stat. £ I 13. p. 2. Prilus. Stat. p.200. 
Hcrburt. &: Ianufz. l. c. 



. XXXV. 


REGNI POLON I. Lu.III.C.VIII. J81 

. XXXV. 
Munus Cancellariorum amplum efi, cuius 
IinpuIas partes !n
morabimus. Regis nomine 
pUblice verba faClunt five in comitiis 
d Or- 
diq,es aliquid referendum, aut quid Rex Hatu... 
eri
 dcclarandum) aut ad ea quae Regi expofił:a, 
relpol1dendum; five extra comitia occafio fer... 
n1o.l1em pro Reg
 .exi.gat. Idem fit, quando le- 
gatt ext:ronUI
 I nnClpum Re
em compellant, 
cum qmbus etmm Cancellarii leorfum colloquia 
infiituunt, ut de iingulis Regem cdoceant & 
relj)Qnfiull recipiant. Nec minus p
r Ca
cel... 
ląrios, privatorum preccs ad Regem deferuntur. 
Litterae de publicis negotiis, tum ad exteros tum 
ad cives, relcripta regia, mandat;], citationes 

 de
rctą iudiciorum aulicorum, editła, pri... 
VdegtJ , dipJomata quibus dignitates ac bona 
regia conferuntur, ac ąłi:t eius generis feripta, 
Canc;cłlarii exarari ligilloque tJ1.uniri curant. 
Singuli CanccJlarii fuam habent canceIlariam 
ex qua fcripta ilJa prodeunt; habcnt fuam me
 
t!,iC:a111) . [eu atla c
lłcellariae; habent etiarn 
luul11 ugtllum, ut lrb. II. c.;. f. 7. dićłum. 

. XXXVI. 
Utuntur CanceIlarii in lermonibus & fCri. 
ttis, aut polona aut latina lingua, ut dUJe hae 
lI
guae, retłe pubJicac dici queant, pro quibus 
CtI	
			

/Stare_Druki_001_51_350_0001.djvu

			182 


IVS P\fBLICVM 


occup
ret,. . pofi Regis, iUius abdicationem, in 
exorbtta
ltItJ.a. 1669
fancitum, ut [altem polo- 
.na & latma hngua vIgeant; idque a Rege Mi- 
chade & [uccefforibus in fi.J.is paćłis rel'etitum . 
(*). .Qyam ob rem, non tantum Cancellarios, 
led etIam eos, qui compon.endis icriptis [uam 
operam navant, Iatinitatis bene gnaros effc opor- 
tet, ut Stall. LuviclIfi:ius, ipfc quondal11 Pro- 
canccJlarius,eius fiudium etiam atquc etiam com- 
mcndaverit (*'*). Minus prob;łbatur Litvania
 
ci.lI1cellariatus, viro in latina Iingva parLUl1 verJa- 
to, a Ioanne III. eollatus, ut Rcgem latine al- 
Joqucntibus I'0lonicc rcfpondere ncceffe habc- 
ret, quod ipfi Regi dilplicuit (***). lo. Za- 
moiicius, ut proptcr alia, fil' ctiam hoc nomine 
m
n
orabilis cfl:
 q
lOd cx 
ius 
ancelJaria fcripta 
Jatu}Iffimę prodlennt, rfkcentque ut etiam poll: 
ipfum latinitas coleretur : in quo, exemplo [UD 
praeccffit Petrus Tomicius, lllb Sigismundo I. 
ł'rocJncelJarins regni, pater Ć{ p.orma Cancel- 
Iariorum ideo dićłus (****). 


(*) 


Exorb. a. 1669. tito O pieczęci pokoio- 
wey. P. C. Michaelis 
 SUl;ce1forum 
. 
Pieczęci. 
("'.) In amica parael1eli. Oper. p. 218. 
(*.*) Zalu( Epifl:. T. 1. part. 
. p. 989. 1008. 
C*"'ł"') Lupien( Oper. p. 2 J 8. 
, 
. XXXVII. 
Id maxime provjgęl1dmll CaneelIariis, ne .. 
fCriptis · 


REGNI POLONI. LIII.III.C. VIII. 183 


fcriptis, quae ipforum aućłoritate prodeunt, ali... 
quia infit, quod Regis Maiell:ati aut legibus ad- 
verIetur, ad quod novi Can
el)ari
 iureiurando 
fuo, cuius fiuumam 
.. 29. mlermmus, 
e ob- 
firingunt, d
lm .pro!11lt
un! : fe lluB.as ht
eras 
papyreas, digl1ł
atl regl3e, lUn COl1UllUm & hber- 
tatibus contranas , datllros effe. Et Alexalldcr 
litteras iuri regni communi contrarias fiatuto a. 
) 504. il
t
rdicens, per eas int
lligi voluit, q
li- 
bus iudlClil, nulla urgentc pubhca neceffitate 1Il- 
hibentur, commifiiones nifi in controvcrfiis de 
limitibus , haereditatis divifione, ac. in quas 
partes confcntillnt decernuntur, ac Clves bel- 
lica e
£editiolle c
imuntur (*). Addit de 
r011lmiJfto1libus lex recens (**), ne iJJae ftll1el 
ad preces haeredum c0ł:celfae, iterentur.. 
unt 
enim potiores Cancell
n
rull1 p
rtes, R
gls lUra 
& leges qua<: civibu
 fervlU
t, hvc p.ubhcae 
,,:e 
privatae fuermt, tuen, ut Regls aućł:ontas & CIVI- 
Um immunitates integrae mameant, &: ne eon- 
fvetudinibus, quae leges non fcriptae funt, dero- 
getur (***). Tra{lntl/s Vmfavielljis a. I 7I
. 
C]uaedam iura publica figillatim Canccllarils 
commendat: ut diligenter atteł:d
nt, Ile bel... 
tum in{cia tota Republica alicUl mferatur; ne 
Rex in Saxonia abfens dignitates & bona vacua 
largiatllr; ne a legatis Saxonicis negotia poJona 
traćł:entur aut cum Principibus exteris collo- 
9uia rcgn
 nocitura habear

u
; ut nemo nifi 
IUre vićł:us in carcerem conuclatur; ut Rex re- 
gnum ad leges fcliciter 
egat, &: .paćła c
mver:łta 
qnam religiofiffime obJcrvet; ut lUra 1l1alefiatlca 
M 4 prae- 


..ł......_
		

/Stare_Druki_001_51_351_0001.djvu

			184 


IVS PVBLICVI\f 


pracfertim patronatus, nec Ilon nobilium ducatu.. ł 
um Curlandiae.& Scmgalliae, terrarum Lauen
 I 
burgenlis & Butavicn1is, tum ecclefiarum ea- 
thoJicarum ibidem & in aliis eiusdcm regiminis 
rcgionibus I)ruflici
, cx pl'aefcri pto legun1 & ve- 
termu pac1orum, integra line lilia diminutionc 
maneant (****). Qyid idem T,'a8tlfllS Va,.. 
ftvien/iJ a C:mceIlariis exigat, dum a Rege cli- 
gnit:tte3 & bona conLeruntur, /ib. 11. c. /l. pal: 
fim, ut occafio ferebat, memoravimus; nec mi- 
nus I rafiatum Varflzviellfe111 illis,iniungerc,ut in 
id intenti 1int, quo tum Senatorcs rdidcntes, tulU 
CłdminiHri equci iris ordinis,in aula pradcntcs fint, 
ex /ib. Il. c. 11. f. II. patet, & Cllm eiusdel11 
capitis 
. 13. modum, quo cum Senatoribus ilIis 
conlilium habcndulll, & qllLlC confilii aućl:ori.. 
tas fit, expoliIimus . hic addimus, ut omnia 
ex legis praelcripto flant, ad C;mccllarioruul. C\,l- 
ram pertincre (t). 


(*) Lafc. Star. f. I J 3. p. 2. ranufz. StJt.}'. 
289. 
("'*) Traćl:. Varf. 3. 1716. confl:it, ,a. 17 1 7. 
p. ł 4. 9. A ponieważ. 
(**.) Lubienfc. Oper, p, 2:::3. 
(*."'*) Confl:it. a. 1717. p. lO. 
. Nicmniey. 
p. II. 
. Nikogo. 
et) Confl:it. a. J 717. p. 12. 
. Dadzą. 



.xxxvilI. 


REGNI POLONI. Lu.III.C. VIII. 185 

. XXXVIII. 
Ex his abundc patet, opo
t
re CancelIa.. 
rios iuriul11 fcriptorum & non, fcnp
orum dfc 
iCiclltiflimos ut ]cges & con(vetudmes, qUjł.. 
rUm in pO]01;ia ingcl?S copia, in. numerato )1<1" 
bcant. Q!.ta ck caufa, canccll.anatus Stan. Zol.. 
kicvio CXl"rc itus fu pn.'mo DucI) a. 16 I 8. cOlIat
lS, 
!JrudcI
tioribus . di(pliccbat, ql10d l
lU
n!S a Vlro 
lurium pcritiflullO excrce
1dUl:l
 
ellI lcptuage- 
nario, qui omnem aetate
 m t1lJlttIa tran
.cge
at, 
contigiITct (*). Ell: qUlch:n
 C:mcdla.rus iuus 
Regęns, fcu cancc1kwiąe Prade
us, cutu
 cI.l ilt- 
.. d . ne ql Iid ex cancc1Iana quo d tunbus 
..en (:r c , . d ' 

ontrarium pro dca t , no
. tal11cn l . e
 o
nnt cu.. 
fa e:dolllti funt CancelIarn, quod 111 Ip

S cu!pa 
rccidat, ii a kgum norma ddkćłatur ( ): }J ct. 
Tilicius & Stan. Lubienfcius, am

 regnJ Pro.. 
canccllarii, de fe .confirmarlłn
, i 
mh
l eX l ftł
 tl cj1n. 
cellaria cxiific 1 quod non II' l pqus egl cnt 
C'H). 
(*) Pi:&c. Chr. p. 308. 
("'*) Lubicnr,. Oper. p. 2 [8. 21 9. 
(***) Lubicnfc. p. 222. 

. XXXIX. 
Littcrae, quibus :t Rcgc f
lbfcribendum non 
dl:, Rcge infcio ex canccIlar:l<1 prodeun
, quod 
feCllS fe habct, qll
lI1d? !\CgIs nomen 
łUs ma: 
nu ad1Cribcndmn cXIg1tur, tum emm Rcg
 
,M 5 oblau 


I 
II 
I 
I 


I[ 


" 


- 


....
		

/Stare_Druki_001_51_352_0001.djvu

			186 


łVS PVBLICVM 


oblati fcripti filmma cxponenda elł. Iusiu- 
randuł"? CanceIlariorum, quod
. 29. exhibetur, 
vetat htter
s pergamenas , &: membranas papy_o 
reas Rege I
naro dari: fi.mtque per litteras per- 
g
me.na
 pnvilegia, fivefingulisfive pluribus1er- 
vlentla, mteIIigenda, tum diplomata quibus ho- 
nOTes &- bona conferuntur, quae in pergameno, 
quo nomine membranam vocamlls, fcribi fo- 
lent, ac cum iis conveniunt, quas Sigismun- 
dus l. in llatuto fuo a. 151 I. litteras perpetuas in 
pergameno vocat (*). Sunt tamen & alia, 
(llwe regia filblcriptione fignantur, quacque Re- 
ge non conJcio edi fas haud ell. Q!.lefius olim 
Sigismundus Augultus, Je inconfulto ex cancel- 
]aria proJirc, quae fe ignaro prodirc non de- 
berem,. declm:ab . at,. HolI.e fe obligari nit! fila 
1

aI1U dIpJom
tJ.b
IS fubfcnpfilfet: &: in comi- 
tlIS poił HenncI IJlaugurJtioncm, Senatus au- 
ćloritate dccretum, ne donationes &- beneficia 
quacvis, fine Regis tubJcriptione rata e(fcnt (**). 
Q!.lOd ulu in noHram aetatem fervatur. 


(*) 


(**) 


Herb, Star. 
ir. Cancc;lI. p. 58. 
p. 29 0 , 
HeidenJł. p. 60, 


Ianufz.Srat. 



. XL. 
PriviIegia, dignitatul11 & bonorum colla- 
torUtl1 diplomata, tum alia maioris momenti,quae 
ex cancellaria prodeunt, in aćła feu metricafll 
referenda funt, ut ibidem fervata illis defcribi 
qucant 


ł 
I 

- 


REGNI POLONI. LIR.III.C. VIII. 187 


l, 


I 


queant, qui ex
mpI.a petl1nt, tum etiam pe perc.. 
ant: quod 
en f
cde poteH, rł tantu!11 111 priva- 
torum mambus Junt. HabUlt metrtCflm in ca- 
firis ad Varnam Vladislaus Iagcllonides, ql1ac 
palt eius clade
 Turcis in praedam ceffit, & 
Confiantinopoluu dclata (*). Sigismundus I. 
a. 1538. f
mxit, ut foli Cancellarius & Procan- 
ccllarius, Jibros cancdlarii1e diligentercufiodiant 
ac u
um y
l dL
os fcribas iuratos habeant, qui 
omm	
			

/Stare_Druki_001_51_353_0001.djvu

			18B 


IV S PVBLICVM 


tur (t), 3C munus fimITI cum CanceIlarii mini- 
fłcrio terminat, niIi in eodem B nova CancelIa- 
rio confirmetur. Re
nantc I0anne III. Mat. 
Ladovio & Nil". Schuitzio, 1l1etricac 1l1aioris & 
minoris cancellariae regni praefećłis, mUJlUS hoc 
dum viverent datum ae ptiblica lege probatum, 
falva tJmcn in [uccęiforibus antiqua conlvetu... 
dine (tt ). 
(*) 
C"
) 


Bic1Cc. Chr. p. 380. 
Herb. Srat. tir. Cancdlaria P. S 1. laQufz. 
Srat. p. 289. 
(***) Con£ł:ir. a. 1717. p. I 
. I 3. 
. Przywi- 
leiow. 


( t) Lubicnfc. Oper. p. 2 19. 
(tt) Confiie. a. J677' p. 18. tito Meeryki ko- 
J'onnc. 



. XLI. 
Privati qui in lilam rem ex canceIlaria lit- 
teras rccipiunt, honorarium pracf1:ant, f1:atnit- 
Que Sigismundus I. a. 151 I. in nobiłitatis gra- 
tiam, fingulis fcriptis cert um pretium, illis qui 
non nobile s 1 aut Iudaei, aut extranei effcnt, ar- 
bitrio canceJlariae relitlis (*) : quod fiatutu11l 
alia legc a. 1550. firma tum C'*). Cum autcm 

alor pecuniae poll: illa tempora multum creve- 
n
, longe plures nummi & a nobilitate penden- 
dl, fi vcrum pretium a Sigismundo I. decretum, 
acquare velint. 
(*) Herb. 


REGNI POLONI. LIB.III.C.VIII. 189 


("') Herb. Star. rit. Canccllaria p. 57. 58. la- 
nuCz. Stat. p. 2 go. 
(.*) .Vol. Confl:it. p. 7'
, Kancellarya. 



. XLII. 
Sunf CanccUarii iudicii nffijJOria/is Praefi- 
des, quod iudicium aulicum efi, &: aJJejJoriale 

oeatur, quoniam Caneell:!riis affidcnt, Refe- 
rendarii, Rcgentcs cancellariae, unus altcrquc 
Sccretarionun rcgiorum, &: dceretorum Nota- 
rius. EH regni, eft Litvaniae iudieiulU afie{fo- 
riale; illi regni, huie Litvaniae CaneeIlarii 
praefident, & utrumquc Regis nomine exerce- 
tur, euius etiam titulum dccreta praeferunt. 
Q!10 anno hace potcfias Cancellariis concefia, 
non liquet. Cafimirus M. {btuit, ut iudiees 
tcrrarum gcneralcs, cau{iłS hacrediearias ad le re- 
f
rrcl1t, quo .iP.t c cum Baronibus in au.1a prae- 
fcntibus, de II lis eogno[eeret, quo d fI autem 
ipie adeife imE
diretu
, volcbat iudici qui cau- 
fam ad le retuhffet, lex aut minimum qllatuor 
Rarones addcrc, ut iudcx cum luo li1biudice &: 

aronibus decrctum [crrct (*). Haee prima 
ludiciorum :mlicorum 
 relatiol1uł11 & afi"dforia- 
lis origo vidctur. Sigisll111ndus I. a. 1538. eon- 
('e{fam a Caiimiro M. iudicibu.s & iilbiudicibus 
terrarum, e3uf
ls in aub audiendi &: iudicandi 
f
cultateIll, intcgram lcrvav it (>1'"*). Poftca iu- 
dlces illi terrarum gcneralcs defierunt, & Sigis- 
ulundus Augufius Canccllariis mandavit, ut 
CUln Referendariis, cauias in aula audirent , &: 
parti- 


I 

- 


...ł
		

/Stare_Druki_001_51_354_0001.djvu

			J90 


IVS PVBLICV11 


partibus praefentibus de iis ad Rcgem rcferrent 
qui eas cum Confiliariis iudicaturus elIet (***)
 
Sub .h
c 
ege, anno tamcn in certo, Cancellarii 
cilllla
 l.udlc
re. c
perun.t, quia in comitiis poIł: 
HenncI? qUI Slglsmundl Augufii Succe{for, in- 
aU n 
ur.atlOnem, 
enatores de hac facultate C
m- 
ce larlOrum, qua Jam utebantur, di!ferebant fia- 
tuebantque, ut iudicia eorum non in privato 
f
d '
ubli
o loco, five in arce regia, five in ci
 
v,l.tatls C
rI
, habcrcmur, ac lItrillsquc Cancella- 
ru conlcnfll publicarentur; Referendarii & qui 
praetcr hos adhiberi loliti, affiderellt, idque Se- 
natoribus 1 qui in aula praelentes, liceret ; neu- 
ter Cancellariofum line altero , nili abLcns aut 
v
letudine & negotio aliquo ill.
pcdiretur, illdi- 
cIa exerCel'et; ambo Canccllaru decrctis filbfcri- 
berent; aficfioribus diffcnticntibus cau/a inte- 
gra ad iudicium regium refcrretllr; decreta ver- 
bis planis & aptis pcrfcribcreI1tur, ne declaratio 
eorum ab aula petcnda c{fćt; & caulae iam iu- 
dicatae ne retraCłarcntur (****). 
(*) LaK. Stat. f. 10. p- 2. tito De: iudicibus. 
(**) Prilus. Stat. p. 58. 
("'*"') Prilus. p. S8. V'ol. cona. p. 7. 
. Ii VI' 
Niemieckich. 
(t."'''') Heidenf1-. p. óo. 



. XLIII. 
l>leraque hOfl1m ulu aliter fe habent. lu.. 
dida 


REGNł POLON I. LIB.III.C.VIII. '91 


dicia a{[efforialia, non femper in arce regia, tan... 
quam in loco publico, fed ctiam in aediblls Can- 
cellariorum , neque fimul ab utroquc Cancella- 
rio, led a folo Cancellario maiore, hoc autem 
in aula nonpmelcnte,aut morbo impedito,a Pro- 
cancellario exercentur, quac eti
un non utrius- 
queCancellarii conienfu,fcd ilIius qui iudicaturus 
arbitrio,edicuntur. Dccretis non utrillsque, fedil.. 
Hus tantum Cal1cellarii, qui iudicavit, nomen 
fiJ.bfcribitur. Vix etiam exempla occurrunt, 
cau{
ls dilcordantibus alTeffirthuJ ad Regem fuif- 
ie remilI
łs, cum decreta ad mentem Cancella.. 
rii, cui ajRl10res con[entiunt, ferantur: poteIł: 
tall1en Cancellarius caufiul1 integramRegi lerva- 
re, fi momenti gra.vioris, aut fi qU3111 ex fuo 
decreto invidiam mctuit. Scnatorcs iudicio 
aflelforiali non affident, licet iIIis tamen affidc- 
re li volunt, imo il1terdulll illvitantur, li lis ar- 
dua & anceps, idqlle a. 1724. in celebri iIIa & 
totum fcrc orbem pervagata Thorunienfium 
cau{a faa:um, imo praeter Senatores, N untios 
aliquot, quia comitia tum cdebra.bantur, .Id- 
hibitos meminimus. Num vero detur ab 
afielforiali ad iudicium relationulll provoC8- 
tio, id infra, ubi de iudiciis generatim age- 
tUl' , mcmorabimus. Caeterum iudicant 
Cancellarii ilIis locis, ubi Rcx ver1iłtur, erat- 
que a. 1668. Regis con[en{u opus, cum ipfo 
" Varlavia abeunte, maior regni Cancellarius cq:- 
pta iudicia ibidem continuare vellet. Rege au- 
tel
 extra regnum in Saxon.ia agente, l
la.iori re- 
gOl Cancellario efi potefias, five VarfavIac, five 
quo- 


I 
I 


- 


..tIII
		

/Stare_Druki_001_51_355_0001.djvu

			19
 


łVS PVBLICVrł.f 


quocunque a
irocan.. 
ccllarius a. 1729. negabilt. A. 1736. data ef1: 
publica lcgc maioriLitvaniac Canccllario t
łcul. 
tas , qllotics Rex in Saxonia abc{fet) iudicia 
alTdTorialia in Litvania, Grodnae vel Brdłac, au. 
ć1:oritat
 rcfcripti regii excrccndi, dimiflis antcił 
ad palatinatus & terras , quibus iudicia ediccrcn- 
tur, littcris. Qlac potclłas l';)ck'm lcge cum 
Procancellario Litvaniac c01Illl1unicabatur, Cm- 
cellario maiorc abfcnte (*). 


(*) ConClit. a. 17 3 6. p. I 12. tir. Pozw'olcnie 
fądLcnia. 

. XLIV. 
Pcrtinet ad Canccllariorum munia comi- 
tiis linitis, confiitutiones typis exfcribc:ldas tra- 
aerc, & cxlcriptas figillo imprcffo, ad COuven- 
tus rclationis feu pojlcomitia/es) & ad aćta ca- 
fłrclltia palatinatuum & tcrrarull1) ut moris cH, 
dimittere (*). 
("') Conf1:it. a. ,661. p. 15. tito O podawaniu 
koniłyrucyi. 

. XLV. 
Cum rcgnante Michaełc, Procance1t:Jrius 
regni And. Ol1i,ovius Vicnnam mitter
tllr, ma- 
trimonium imcr Regcm & Cac1
lris iororcm 
conciliaturus, quuctit"um; num Cancclhlrii ex- 
tra rcguulll h:gationcs obire pofilnt. Q!lQd uuI- 
1.1 


REGNI POLONI. LIB.III.C.VlII. 193 


la lege vetante , rećłe fieri, filperiorum tempo.. 
rum excmpJa probabant , Przcrębfcio, Rad... 
zivilio, Trebicio, Sapieha, qui tum regni tum 
Litvaniae Canccllarii fucrmlt, ad extcros mil':' 
1
s (*). Polt Ol1ŻOViU.lll y.ero, .10. 
ielopol. 
1cius reO"ni, & Mart. Ogmkms LltvaOlae, ma- 
gni Cm
cdlarii, ille ad Regcm Galliae, hic 
in Rulliam, legati profcć1:i limt. 
(*) Zalufc. Epifl:. T.!. p. 
IO. 225. 


.. 



. XLVI. 
Si nul1i in aula praefentes e(fcnt MarefchaT- 
ci horum munia Cancellarii exercerent, ac ali- 
bi' excmplum lcipionis a Cancellario.Rcgi. prac.. 
lati rctu1imus (*), cum ex .Marekhalcls ne- 
nlO ade{l"et. Ad illos parirer militare imperiUlll 
pertincre fi neque excritusDux,nequcMarekhal. 
cUs adfit' tempore Stephani demonfimbatur 
(**). A
no 1649. 10annesCaumirus, in expc.. 
d.itione advcrfus Tattaros & Cofacos, Georg. 
OfTolinium regni maiorem CauccUarium, fi.lUlll 
dec larabat legatu m , ut lilb Reg
 cxercitui pn
e: 
cffct, quia ambo Duces rcgm adhuc captlV1 
apud hoHes detinebantur ("'**). 
(*) Lib. II. C. 4. 
. SOI 
(..) Heidenfł. p. 149- 
("'..) Kochov. Annal. Clim. I. p. J 
 4. 
. 


TOM. II. 


N 



.XL Vll. 


....
		

/Stare_Druki_001_51_356_0001.djvu

			194 


łVS PVBLICVM 



. XLVII. 
Vix opus efi ut mOlleamus, CanceUario- 
fum rcgni, in negotiis & provinciis polonis, 
Litvaniac in magni ducatus, utronllnque in 
Livoniae & Curlandiae vigcre auc1oritatem, 
quia id mcmoravimus, cum de iigillis ageremus 
(*). In comitiis, de rebus polonis, regni, de 
Litvaniac, magni ducatus Cancelł.lrii, Regis 
nomine ad Orclines rcłcrunt: & quando in Lit- 
v.mia habentur cumitia, Litvaniae CmccHarius 
conclavi nuntiOflll11 re1pondet, quod a rcgni 
Cancdlario fit, qu.mdu in Polonia celebran- 
tur (**). 
e> Lib. 11. c. g. 
. 8. 
(**) Confl:itur. a. 1673. p. 18. rit. Seym rrzcći. 

. XL VIII. 
. Ccffilt Canccllariorum aućłoritas per inter- 
regnum, quod aliter fieri nequit, Rege cuius 
nominc agunt, non lilperfiitc; led redeunt ad 
lila lllunia, quam primum 1l0VUS Rex inaugura- 
tus. Id autcm iIlis cum caeteris Senatoribus 
commun
, quud interregni tempore coniilia 
contcrant. Singulare l'fi & uniclłm huius ge- 
ncris excmplum, quod ob prolaram longius 
IOaI1l1is III. inaugurationcm, ante iIIam Canccl- 
lariis partem JllLUleris fili cxcrcerc liCllit (*). 


(*) Vid. Jib. II. c. 9. 
. 12. Zawf. Epifł: T. J. 
p. 635. 



. X1J}{. 



 


REGNI POLaNI. Lu.I1I.C.VIII. 195 

. XLIX. 
Superrunt ex Scnatorii ordinis minifiris 
duo Thel
lLmlrii, regni alter, alter Litvaniac, 
qui etiam, ut a curiae Thcl
lurariis difiingvantur, 
l11agni vocari folent. Thcf:lurarii in Polonia 
prima fit mcntio a. 13 6 8 (*), cuius 1l1uni,
 
Alexandri l1atu
um a. 15°+ dcfcribit, qllod 
Coronas & thefauros reglU cuHodiat; rcditus 
publicos rccipiat; liuutus eroget; utrosque in ra- 
tio nes referat; :.;c ł1lonetae, qU:lndo cudenda 
praccipuJm curam agat (**). Statuto conlcn
 
tit ThcJaurarii iusiurandul1l, quo per Deum &: 
lanuam Dei crucem promittit, fe coronam &: 
alia iniignia, privilegia & theJ
lUros reglli dili- 
genter confcrvatufUm; reditus regni & o11lnia 
ql1ae ad rcglli filculU , flł1Uma intcgritate ex.lćlu- 
rUm & dilpcnlatlłrum; mOI1l't	
			

/Stare_Druki_001_51_357_0001.djvu

			196 


łVS PVBLICVM 



ur
t, d:łq1fe 
ationi confentaneum, ut quod 
l
 lIla de I
hgmbus, thetatlro, reclitibus & iiun- 
.
Ibus 
egm ha
etur, partim omittatur, partim 
1Il . redltus & iumtus magni ducatus ll1utctur. 
Prun
m ThefaurarillmLitvaniae Niejiec1lłs (t) 
!O..NIC. Narufzeviczium fiatllit, ad anOllI11 15 6 9' 
lplum rcferens, led illo vctu
ior en: lo. Harno- 
flay, quem a. 1547. .MarcJch,llcum curiac & 
Thelaurarium terrdtrem appcllatuIl1 reperimlls 
(tt ). Hunc & aIii potuerunt praccedcre de 
quibus 110n liquet. ' 
(*) LaK:. Star. f. 77. p. 2. 
(**) Lafc. Stat. f. I 14. p. I. Ianufz. Star. p. 
3°8. 
(***) hnufz. Srat. p. 3 0 7. 
(t) Car. Pol. T. I. p. 268. 
(tt) Confiir. nov. cdir. T. I. p- 589- 

. L. 
The
urus, cuius cufiodia f roximo 
. regni 

hefaurano comm
ndatur, c1 in arce Craco.. 
vlt
nfi. Servan
ur ibi in
ignia regni, gemmae 
quaed
m, [cnpta pubhca lllomenti maximi, 
Eecun!a autem HuIJa: quae penes Thc.. 
aurarllUll manet, ut ealU in publicos UftlS ero" 
Ęet, . & cum reditns praC'icntibus [ullltibus vi" 
ll h łffi
13nt 
 fieri 11cquit, 
łt .aIiqui
 in futuro,) 
t ci auro mfcratur. Non foh Thefaurario thc" 
:fi1urus patet, led elUn ipl0, lcptelll Senaton
S 
tingli" 
ł 


- 


RE G NI r O L O NI. L 1Ił.IIr.C.VIll. '9l 
fingulas habcnt clavcs, quibus totidem [erae re- 
ferandae & q.uidcm Ordin
lI11 con[enfił (*), ut 
Senatus conlulwll1 non fuffici:u, [cd omnium 
9rdinum dccrcto in comitiis opus fit, fi the- 
faurus apcriendus (**): quod excmpIa non 
tantum iingulorum interregnorul11, quando in 
llovi )kg:
 illau
urationem in{ignia depromen- 
dL:, led et1<11ll ahorum temporum & quorum 
nonnulla alibi citavimus (***),' confirmant. 
Interregao p	
			

/Stare_Druki_001_51_358_0001.djvu

			198 


łVS PVBLIcVr"t 



us (*t); & a. 1726. ideo inclcx ter defcri- 
ben?us erat, ut unum excmplar mctricac regni 
exłuberetur, alterum Theli1Urarius rcciperct' 
& tertium in thciauro maneret (**t). ' 
(*) Vid. Lib. II. c. S. 
. 12. 
(t"') P. C. Michaclis & Rcgum fuccelforum 
. 
Kleynotow. 
("''''''') Commcnrar. no fi. in P. C. Augufl:i III. 
P.99. Coniłit. a. 1736. r. 99. tito Kley- 
noty. 
(ot"'...*) Konfed. gencr. a. 1587. 
. Pan Pod- 
lk,hbi. 
(t) Konfcd. gCller. a. 16 32. 1648. 1668. 
ló74. 
. Aby (karb. a. 1733. 
. Skarb 
RZCClYpOS. 
ctt) Confl:it.a. I 685"P:7. tit.Rewizya.a.1726. 
p. 65. tito Oddanie a. 173 6 . p. 99. tito 
Klcynoty. 
(ttt) Vol. Confiit. p. 43. tito Skarb koronny. 
(*t) Confiir. a. 1685. p. 7. tito Rewizya. a. 
16 9 0 . p. 25. tit. Revifia. 
(**t) Confl:it. a. I 726. p. 6 S. tir. Oddanie. 

. LI. I 
Litvaniac thef.1urus cfl in arce Vilnenfi, 
ferv3tque prctiofa quaedmn, & aćła publica , ut 
propter littcraria hace monumenta utcrqu e 
, f . 
thc aU" 


REG.NI POLONI. LIB.lII.C.VIII. '99 


f 


th
rauniS' firnu! tablllarium, m'chi'l)l/1n VOC3- 
mus, rcćłe dicamr: pecunia vero Litvaniae 
thcJ
łUrus, ut Poloniae, cadem ex <;auia quam 
proximi 
. initio citavi1l1
IS, dcfiituitur. Claves 
non ut in Polonia 
 ph.rnbus, led a iolo magni 
ducatus Thcf
1Urano fcrvantur, cui intcrrc- 
gni tcmpore Scnato.res 
 nobil es. adduntur, & 
quidcm ScnatOl'e
 htv
m,. nobI1es olim pa- 
riter tantum ex Lltvama, Jam ex tribus gcnti- 
bus, ut thef
lllnlln inJpiciant & cle eo ad Ordi- 
nes fcfcrant (*). 
("') Konfedcr. g
n
r. a. 1632. a. '1648. 
. 
Ktorym dźicń.a. 1668. a. 1674. 
. Tym. 
że [pofobem. 

. LII. 
Ad regni thcfaurum pertinct coron:mun 
cufios, cuius curac fcgni infignia cOl11l11cndan- 
tur, qua cx caula ipfius pracientia paritcr exi- 
gitur, quando thcl
łllri lufiratio decerni rolet 
(*). Fit tamcn eius reccntiori demum tcmpo- 
te mcntio, ut mlInUS hoc pofł: medium Jupe- 
rioris faecllli crepitTc videatur, quod non fae- 
culari icd ccclcfiafłico conferri fbIet: fod
ł11 
qui a infi
nia pro {kris habentur, Cllm novus 
Rex iis aD Archicpifcopo Gncsnenfi aut Epiico- 
porum aliquo condecoretur. In Litvania efi 
thcl
łUri cufł:os,SkarbllY, ad exemplum cufiodis 
Coronarum proc ul dubio infł:itutus. 
(*) Confiit. a. I 685. p. 8. tito Rcwizya. a. 
N 4 17 26 .
		

/Stare_Druki_001_51_359_0001.djvu

			200 


IVS PVBLICVM 


17 2 6. p. 65. tito Oddanie. Konfed. gener. 
a. 1731. 
. Skarb Rzcczyporp. Confłit. 
a. 1736. p. 98. tito Kleynoty. 



. LIn. 
Thewurarii regni & Litvaniac Reipubli- 
cae reditus, ilIe in regno, hic in 1113gno du- 
catu recipiunt. Divcr1i Olb his funt reditus Re- 
gis, quo
. bb. Il. C. 10. expofilimus , & qui a 
ThcfaurJnts non procurantur. Reipublicae 
provcntus ex tcloniis, quarta, ceniu Iudaeo- 
rum, & aliis coIliguntur: ac l10vis tributis au- 
gcntur, quando vetem fiuntibus non fufficiunt. 
Sumws a Thefi1urariis numerantur & cum rc- 
diti?us in r
tiones .rc
eruntur.. Illi cxpcndun- 
tur 111 publIca a
(hficJa, muol1llcnta, legatio- 
nes , . remUllcr
ltlones privatorum, debita Rei- 
pubhcae nOllune contraćła, tum alia, in quorum 
numero typogrJphieae in comitiorum conHitu'" 
tionc
 impcniae h:Jbentur ('''). Olim ctiam 
Des ahenum a Rcgc contraćłum a Thefaurariis 
cli{foIvi Or?ines decernebant, , ue cx ReipubIi... 
cae thciauns refundi, fi comitiorum auCł:ori... 
tatc proventus RCf,is ex occonomiis imminuti 
efT

t. Nec minus fiipendia militaria ThcfiIu... 
ram nu
n
rab;
nt, fcd a. 17 1 7. confl:itutum, ut 
Jemclłn
 p
nho p1JlrOCZ1JO placa quod fiipeI1" 
tlio nome? inJitum, in regno 
b ipfis militi.. I 

us, col ligatur , in Litvania partim a paIatina.. 
tłbus & terris, partim a Thefilurario repraełcnte" I 
tur (**). Q!:tartam in uium militull1limita" 
I1CorU1U 


REGNI POLONI. LIB.m.C.VIII. 201 


neorum f.1eculo fexto decimo infiitutall1, The- 
fiłurarius regni, cum iis qui ipfi affident, red- 
pito 


(*) 


Confiit. a. 1661. p. I 5. tir. O podawaniu. 
a. 1690' p. 2. tito O dawaniu. 


("'ol<) Confłir. a. 1717. p. SS. tito Regulamcn. 

. Słu
b
. Inter Litvan. p. J. tito Regula. 
111(:n. 



. LIV. 


In quos UfilS & quanta fumma a I Thclau- 
rariis crogandac pecuniae, aut in comitiis aut 
in Scnatus eonlilio decernitur, ut fi in alios 
fumtus, aut plus quam ab Ordinibus confiitu- 
tum, expenderint, in ius vacati de luo refund
- 
re dcbcant (*). lisdem Ordinibus, fl11guhs 
ordinariis comitiis mtiones reddendac (**), 
nominauturquc cx Senatu <& nobilit
te, qui illas 
excutiant & de eis referant. SC4 Ultur apocha, 
fi comiti
 finiuntur, lecus in alia diftertur, 
quoniam conHitutionib
s i!1f
ri. 
ebet (***), 
quae nili comitiis rite abiolut1s fcnbl non poffunł. 
Mortuo Thefaurario,eoclem modo ab eius haere- 
dibus rationes exigul1tur, quae fi expeditae, 
publica apocha fcquitur. . (**
*). Ex rationibus 
fhcłimrariorum, de RClpubhcae reditibus & 
fiUntibus confiare pote{ł:: &reditus in rcgno cli. 
tebantur a. 17 2 9. quingintorum milłium Hare- 
norlUll palollorum cffc, qui in Litv<ł11ia :1I1nis 
N 5 17 2 3. 


')
		

/Stare_Druki_001_51_360_0001.djvu

			202 


IVS PVHLICVM 


-- 


17 2 3. 17 2 4. 17 2 5. & 17
6. ducenta mi1Iia effi.. 
ciebant (t). Sutntus terc i1cquant reditlls,imo 
fitcpc exccdunt. A. 1726. in thefauro Litva- 
niae, ex quatuor annorum rcditibus, milłc qua- 
dringcnti & oćłoginta florcni litpen:rant, anno 
autem 1719.eiusdcm 1l1agni ducatus ThelaurJ- 
rius, thefaurum fibi ducenta qWłclraginta 1l1i1Iia 
fłorcnorum debcre affir1l1abat. Nec infrequcns 
querela efi audita, thetiłurum egcre & ThcfaurJ- 
rios de luo numeralTe pecuniam, aut mutUaIll 
filmiilTe ab :łliis. ContraThdaurariis obi
ćłum 
me1l1inimus, diligentiam in reditibus admini- 
flrandis dcfiderari. A.1729.Capitancus Scepufi- 
enfis; rheodor .Lubomirius, promifit, fi fibi rcgni 
theliłUrus ill biennium mandarctur, fe induHria 
fim primo anno reditus a quingcntis mil1ibus ad 
millioncm, altero autem nnno ad duos m.illio- 
nes auc1urum. Ex hac cauia, in paćhs convcn- 
tis A v G V S T I III. conHitutuIll, curatuIll iri in 
proximis comitiis, ur rcditus lttriusque thcL:.m- 
ri, ad iudicium ("'onUll qui płurimuIll oblaturi, 
aefiimentur (tt). Scd :t1iud placuit Ordini- 
bus in eomitiis a. 17
6. qui in co acquieverunt, 
cum novus rcgni Thclimrarius lo. Mofzyniu S 
f1JOndcret, fe rcditus in u{ils publicos iufic 
 
integrc expen fimun = eui viciffim centum & VI- 
ginti millium f1orenorum allnuum fił.Iarium,prae- 
tcr Jolitas minifirorum thcl3uri pcnfioncs, dc- 
cerncbatur, addito, ut.filprrill!elllil'nf{'J ve{łig	
			

/Stare_Druki_001_51_361_0001.djvu

			20 4 


IVS PVBLICVM 


filUm tribunal, ob rationes tributorum olim ill- 
fiitutum, cui fiłUS aflidet Thcfimrarius, de quo 
infm !ib. IV. c. 13'
' 15. 16. 17. agi tur. 

. LVI. 

[onetae TheIaurarios praec{fc,
. 47. attigi, 
exprimuntquc legcs eOrLl!ll poteJ
ate
ll, dUll1 
MaO'iflros monetarum & iuprcmos rei monct:l- 
riaeDl 1 raefećł:os appellant (*). Alexandri {1a- 
tutum iubct, Thef1łUrari1ll1l rcgni operarios- 
conduccre, mercedem iis Iolvere, & C]llae mo- 
netiłe cudendae neceiraria comparare (**). 
Cum recentiori tempore, privati officinas .mone- 
tales condueercnt fuis liuntibus peCUluam ad 
C'onHitutum valor
m cufuri, Thefaurarii cum 
illis conventiones inibant, providebantqne ut lu- 
crum qUJm maximum Reipubiicae obvenirct, 
& omnia a condw:1oribus, uti convenitTent, fic- 
rent: de quibus Ordines in comitiis cdocere 
lolebant (*
*), tle a. 1678. 111tisdare promittc- 
bant fi guod cx moneta Rcipublicac accideret 
(***l) dal11num. Pariter attcndeban
, n
 C].ui.s 
pccuniam adlllterarct, & eorum qUI erI1
lłI1IS 
huius rei iudicilllll & pocnas urgcbant (
). Q;IC:
 
ties de melills ordinanda re l1lonctah conhha 
collata, Theh1urarios adhibitos legimus (tt) , 
quibus ctiam nOl1l1llnquam iniunćhllu, ut l1l0
 
dU1l1 qui m3xime RcipllblicilC conduccret, eX' 
pOJ1!'rent (ttt). Dclegatis J. 1685. ex Scm 1 ' 
tu & ordine cqncfłri, C]ui CUIU condućł:oribu s 
officinae Uloncwlis Brombcrgcnfis agcrcnt, 
1C 
id qlłod plures vcUent dccernercnt, profpicieb 3 ' 
tLIr 


L 


REGNI POLaNI. LIB.III.C.VIII. 205 


tur iuribus Thdaurarii, nc ex hoc faćło ullam 
djminutionem paterentllr (!et). Claulilc mc- 
lllamta anno 1685. Pllblica legc officinae mo- 
netales (*tt) & nondu.m apcrtac, efłcccrullt, 
'It Thc1aurariorum in fabncal1da pecunia cura ex 
illo tcmpOl'c cefLlret. Sol
nt t:.łI1wn aućłorita- 
te comitiorum,numlllos ad lUfhull preCi1lll1 redi- 
gcre, aut quod l1atl1erunt de co Ordincs, lliis 
edić1-is publicarc (*ttt ). 


LaKo Star. f. 1 I4. p. I. Ianufz. Star. p. 
308. Confiit. a. 1654. p. 14. rit. Menid. 
LaK. Star. f. I [4. p. I. Ianufz. Star. p. 
3 0 8. 
Confiir. a. 1633. p. 28. 29. tir. Mynid 
a. 1649' p. 10. [l. tir. Mynid. 3.1654. 
p. [4. rit. Menid. a. 1667. p. 27. tit.My- 
nica. 
(****) Confi:it. a. 1678. p. 32. tito Mennica. 
(t) Confl:ir. a. 1627. p. 6. rir. Omynicy. 
Vol. Confl:ir. p. 839. tir. O faltlYWCY, 
(tt) Vol. Connit. p. 743. tito O monecie. 
Conf1:. a. 16 [6. p. 5. tito Omynicy. 3. 
163 [. p. 6. tito Omynicy. a. [685'P' 15. 
tit. Kockwacya. 


(*) 


("'*) 


(***) 


(ttt) Konfed. gener. a. 1668. p. z I. 
. Chcąc. 
(*t) Confl:ir. a. 168 S. p. 10. tito Summa me- 
niczna. 


(**t) Confi.
		

/Stare_Druki_001_51_362_0001.djvu

			r- 



 


206 IVS PVBLICVM 


("'tt) Confl:ir. a. 1685. p. 8. tito ZaWrarci
. 
(*ttt) Confiir. a. q [o. rit. Skarb. p. 68. a. 
[ 7 [ 7. p. 63. tito Skarb.
. Cm"fum. Imcr 
Litv. p. 21. tit. Coacquatio. 



. LVII. 
Bona regia poffefforibus vacua, TheJ
1Ura- 
rii OCCllpant, adminifir,łnt, & rcditus in Rcipubli- 
cac acrarium infcrunt, doncc a Regt' civibus 
confcrarltur (*). Nec minlIs illis interregni 
tcmpOl'e, menfac regiae bona mandm'i, 1ib. Il. 
c. 10. 1. Ij). mOnUil1111s. In cactcris manct ca- 
dem aućłoritas Thelaurariis per interregnum, 
qua lub Regibus utuntllr. 
(*) Vol. Confłit. r. 22. tito O Podlkirhim. p. 
184. 
. Po kazdego. p. 8.J l. tit.O urz£diic. 



. LVIII. 
Supremorum ThenłUrariorum altcrutro 
mortuo, munus cius euriac ThdiłUrarius admi- 
niHrat, idqllC ex Alexandri Hatuto, vices ab- 
rentis lilprćmi Thefillłrarii, curiae . rhcfalirario 
mandante (*) : cllius auc10ritatcm eon1łiw- 
tione a. 1607. firma tam (**) u{its Jcquitur. 
Ob Litvaniae lilpremi & euri,lc Thelimrarionun 
ablentialll, ,1. 1733. Troccn{is Palatinus, magni 
dlleatlls thelauro nb Ordinibus t
cleratis 
pr.lcficiebatllr, idquc Rex Jequcmi anno pro- 
l\abat. De euriac Thelaurario inli'a c. 10. 
. 6. 
7, 8. agi tur . 


(*) La. 


R F G N J P O L O N I. L lE.IfI.C.VIIJ. 207 
(ol') 


(**) 


La!(o Star. f. 114. p. I. I:mufz. Stat.p.3 0 g. 
Vol. Confl:it. p. 84 [. tlr. () urzędzie. 



. LIX. 
H
bent The

lI
arii Notm:ios, qui praeci- 
pu(" ratIones confcnbllJ1t, 1untque in rcgno 
theIauri iilprcmi Notarii 1 de quibus c. 10.
. 16. 
tJgitur .PraeterN ot:łrios limtvelf}:igaliu\11 cufiodcs 
vulgo Superillte1lllclltu, clui C(/Incras ubi iIla pen
 
duntur eircułllcundo, djjigentcr oblcrvant ut 
ilb cxac10riblls vcćłigalimn, ollmia ad praeicri_ 
ptum fi,1I1t, neqllc privatis iniuria fiat, aut re- 
ditus thdilllri intcrvt'rtantur. Collettam in came- 
ris pcclIniam ipJi reeipiunt, 	
			

/Stare_Druki_001_51_363_0001.djvu

			208 


IVS PVBLICVM 


habuit. Aegre faepe tulit regn.i Thef:m.rarius, 
[uum munus in Pruffia ab aho peragI , ut 
etiam in comitiis de eo quereretur, & Thefau
 
rarium Pruffiae tanquam luum ius ulurpantcm, 
coram tribunali Radomienfi aecu(aret: provin
 
ciae Ordinibus [uum Minifirum aeerrimc turn- 
tibus. A. 1690. 1:1t
 in !hclilU.rariu
 Pruffiae 
a Radomienfi & IJetncoVlenfi tnblluah deercta, 
in comitiis irrita dec1arabJntur, &. Thclaura- 
rius in ufu muneris lui, {ecundum vetera iura & 
confuetlldines confirmabatur (*). De The- 
laurario autem pruffieo, in quantum praelentis 
operis ratio perrnli:tit, feorfum infra c. 1 I.
. 3. 
agitur. 
(*) Con{łjt. a. 1690. p. 15. tito Znielienie 
kondemnat. 



. LXI. 
Unum de Minifiris ordinis Senatorii, cu.. 
ius iam faćł:a efi mcntio, repetimus , non effe 
illis l . lłblicu
n fldarit.Im, 
onfiit!ltun
? praeter 
quo in gratlam Mofzynll Thcfauraru, 9.54-le.. 
gitur; cfie tamen illis emo
umenta, q
a
 tU!l1 a 
privatis, tum aliUlldc obvemunt, aC.lTI1mfienu1l 1 
ipiorum iufrućłuoli.un effe non patlW1tur. 


CAP, 


RE GNI POLaNI. LIB.III. C. IX. 209 
CAP. IX. 
De Ordine Equefiri. 
$. l. Eql/efl1'is (J1'do qui. SCllatoreJ hlliTl.! 01'. 
dinis jmwl effi 11cquelL1lt. Exemplul1l Se- 
lzat01'is ad li-quejh-eIJZ ordillcl1l redeumjs. 
fil/jus ordil1is 1l0biles fill
 il1Jl1Jediati. f.1T. 
De Repu
lica in cOllvel1t
/Jt/.f (5. c
1JJitiis no- 
biles c01lJulumt. !2!!os 111 C01Jl1tra mitttmt 
Nrmtii terreJlres VOCmllll1'. l:!..orl/1ll mmlf
 
'rus. Apucl PruJJós 11l11Jlfl'llS efi incenus. 
Vetus querela de mI/nero Nlw/iorum ultra 
filitl/11l. Zaforie4is f1 Ofviecimenfis ter
 
rae pro U110 dUOJ mittel'e pojJimt. Nume- 
rus NlwtiorU111 ex Sandołłlrriel1ji palalina. 
111, 111lper uno auBliS. ff.ITl. Nlmfii debmt 
eUe R01llt{l11ocarholici. A'rim1i olim conclavi 
NUllfioru1ll1lloti. Vews exemplulJl ilwir 
een{elldi in dV/idel
te imp
,gll(lt
, qui 1Iihi{- 
IJIJ1i1l11S iure TlI() u/us. PlOtrovTO, quod relt- 
gionis re.formata
, jus ce'!fe.ndi negatu111 t 
euius eXfmpl1l1ll tJl omTles dif/identes der;.. 
vatum. Lex adurjilS eOJ interregni rem.. 
pore lata., 111fer !'Iuntjos 
lO'l ,elecH. Le
 
illtel'reg1l1, poflerlore c
nflTtl/tlOlle jirmtzta. 
J. IV. £qllcflris orditl1s mlr/oritas in pu.. 
b/ic;s (ol!/ili;s. !JEM filo .rempore de eaCro. 
merlu t1 B;{'!fcillsft!if.erT
lt. ,Qyomodo olim 
ordo Equeflris (o1/1lt1a. .lrr1ta rediliderit. 
!J!../ae hodie 'mil/s Nlm!tI i11 ,'u111pt'ndi.r co- 
p.. miti;s potejlas. Prz1111J1/l ab U110 NU11tio 
r o.
. u. 9 rupto..
		

/Stare_Druki_001_51_364_0001.djvu

			210 


łVS PVBLICVI\l 


'}'llPtorU11l c011litie7U11l exemp/u11l, quodp/rł. 
ra exceperrmt. Po.f1imt Numii p,'og1'ejJiml 
C'OJ!/i/iorlł11l fijlere, ex qU.l caufa tewfJus 
comitioY1l11l fine fruEllI ulio af.1itmitttr. 
1. v:: NIł1ltiorll1ll irIS vetamii /egibus jir- 
matlllJl, l/l OJJllli tempore vigeat. f. VI. 
Nunrios nOJl ftmper mi prafji:ripumż 11lan. 
datorum agere. 



. I. 
O rdine Senatorio defcripto, ad Equefircm 
tranfimus. V oC;ltur Equdłris, quia illi 
qui confiituum, Equcfirel
l feu. n?bilium gra- 
dum nOIl exeedunt. De CIUS ongme cap'3.Jf-3. 
dic1um iam de cius conditione &- potcHate 
3gcndUl
1. Ordo hic rdidct in nobilibus nOIl 

enatoribus, & Rrgi iJJJwclliate fiIbicćłis. 
Q!mmvis enim Senatores nobilcs c{fe non defi- 
nuot, fegre-gantur tamcn a nobilibus, quatcnus 
Ordincm dfi.ciunt, quia Senatorcs fiu!t diverli 
ordinis, & nemo duorum ordillum elle potelI. 
Sigismundi Augutl:i tempore, Raph.LeJzcZY
lius 
Senat\)ria dignitatc fe abdiCilvit, quo iph ad 
Equcfirem Ordillcm r
dirc liecret (*). SUllt 
etiam inter -1'1obilcs met/jati, quales qui in du- 
catu Scveriae, in Vannia, &- paffim alibi, qui 
per Dominos in quorum ditiollc fimt, Regi pa- 
rent, indc wedit,tj Regis cives dicuntur, liC in 
hoc immcdi
tis minores, quod confiliis de Re- I. 
publica non adhibcntur. 
(+) Bielił. Chr. p. 594. 



. II. 


REGNł POLONI. LIB.III.C.IX. 211 

. II. 
11Jl1Jledrati nobiles in publiellm confidllllt 
& ql!i
cm in 
llinoribus con
t:ntibus finguli , i
 
COlllItns reglU per eo
, quos 1Il comitia mittunt: 
qU! Nlln
ii t
rrdłre
 vocan
ur, quia nunti	
			

/Stare_Druki_001_51_365_0001.djvu

			212 


IVS PVBLICVl\f 


lat
natu Posnaniell{i, pr? fe:" quinque, ex pa. 
lut1l1atus Ruffiae LeopolH
I1h tt'rra, pro duobus 
unu
1,. & ex, paIatillat
I, Livoniac quinqllc, pr
 
rex, IbIdem fua appoflllffe Homina. Ex terra 
Grodne,
fi Troc
niis p:
latinatus, unus qui- 
dem l
gItur Nun
Ius, (C'd huius eollega crat 
Marefchalcus, qUI antc omncs Nuntios iublCri- 
pfit. Zatorienfis & Osvieeimcniis t
rrae ambac J ' I 
unUl
 tantum lcgar
 pot
rJnt, quae a. ) 736. 
duos 111 poficrum nllttcndl tłcuIt:łtem obtinue- 
runt (**) : quo tempore, palatinatui Sando. 
mirienfi feptimus additus, unde {cx in comitia 
Nuntii venire eonfvcverant (***). 


(*) 
(**) 


Herburt. 5tat. tit. Nunrii p. 304. 
Conll:ic. a. 1736. p. log. tito Zamek 
OswicÓmfl:i. 


( "'.* ) C fi 6 
on it. a. 173 . p. 103. tito tJrzędy 
ziemJ1	
			

/Stare_Druki_001_51_366_0001.djvu

			"... 


. 2 1 4 


IVS PVBLICVM 


Nuntios non admittebantur, neque vaIcbat i11o- 
rum contradićłio, led in generali confredcratio- 
nc, diffidentibus in religione chrifiiana ius ccn- 
fendi in concląvi Nuntiorum rerl'f!lritlm nega- 
batur (***). Hinc in conventu palatin:ltuum 
Posnanienfis & Ciliffienfis jłnte com iti a a. 1735. 
diffidentes obtinere nequibant, lit aliquis cx illis 
inter Nuntios clećłus fuil1et, imo nc quidem 
facultas confcrendi in eligendos Nuntios li1ffra- 
gia, ipfis permittebatur. Confrederatio autem 
iumi 1733. in comitiis ;1. J 736. confiitutione 
probata eH (****). 
(*) Bifl:or. Jlolł, rm{f. T. VII. p, 199. 
(**) Hifi.or. Pwn: T. c. p. 'J.7 2 . 
73. 
(***) KOl1fcd. gener. a. J 733. 
. Di{fidcntibus 
jednak, 
(****) Confiit. a. 1736. p. 9
' tito Warunek. 



. IV, 
Tanta autem efi Equell:ris ordinis au8:ori- 
tas, ut ex concordi ęius cQnienliliilccc1fus con- 
.fiłio
um pendeat, & vel uno Nuntiorum con- 
tradlcent
, nihil decerni qLlcat. lam C1"ome. 
r UJ , Sigism
mdi Augufii tempore, de potcHate 
EqueHris ordinis quaii iufhull modum exc
deIl- 
te 
 ir: libidinem ver1a, graviter qu
flus cfl, ut 
eXltroJam aliquando Rcipublicae futuram me- 
t l 
ICret (*).
 Cromero l}ie!ftiuJ, actatc. aequa- 
lS, ccnlenitt (**); dlgni 'uubo, qui iacpe 
rb 
illis 


.. 


REGNł I>OLONI. LIB.lII.C.IX. 21 5 
illis legantur , quibus f.1cultati contradiccndi 
Ilullos limites fiarui plac
t, cum omne t.empe- 
ramcntum libertati luncfl:ułl1 confirment. 
Nondum tamcn, quo Cromerus & BielftiuJ £10- 
rUerunt a
vo, in unum Nuntiu01 hacc potefłas 
translata erat, ut uuus tantum, quantum caeteri 
omnes, ima plus quam on
n
s reliqui valercnt. 
:Nam Si a isl11undo J. & Slglsmundo AuV"ufio 
rcgnantitus, fi I
O
 iu
cedcrent 
onlilia, quod 
tamcn rarillS accldlt, Id non UIlIUS aut pauco- 
rum Nuntiorum contradićł:ioni d
bebatur, led 
quod aut omnium aut plerorumque averfi.ls ani- 
Inus, ac lImIti Senatores diffcnlum Nuntiorum 
probarcnt. Idem de Stephani , Sigismundi III. & 
Vladislai IV. rcgnis docct hifioria. Sub Ioanne 
Caumiro dem um, ius, quod adhuc multorum 
fuerat, in unllm tr.;Insferri cc:rpit, Sicillio, Up i- 
tcnfis terrac in Litvani	
			

/Stare_Druki_001_51_367_0001.djvu

			216 


IVS PVBLICVM 


tiis lege conlHtutuł11, fine frućłu tranfit: CUillS 
rei exempla, ne altills rcpetall1, noviffime anw 
ni 1738. 1740. & 1744. dedcrunt. 
e') Cromer. de reb. Polon. lib. XXVII. p. 
4 00 . 
(**) Biels. Chr. p. 447. 
(***) Kochov. Anna!. Clim. I. p. ] 12. 314. Hi. 
fior, naft. PrulI: T. VII. p. 89, 



. V. 
Haee & in uno Nuntio refidens intereedell. 
cli aućłoritas, ius vetandi, vox aRiva & libera apw 
pellatur, quam leges firmant &: refiituuIlt, quaIlw 
do per cOl!fa:deral iones, quibus pluraIitas fcn
 
tentiarum obtinet, eius u[us interruptus fuit 
(*). Cclebrabantur a. 1717. novo modo pau.. 
carum horarum eom
tia, quibus, iure contra.. 
diccndi quielccnte, ea tantum recitabantur 
quac iuter legatos de difiolvenda Tarnogrodcnfi 
cOllfa:deratioJJe 	
			

/Stare_Druki_001_51_368_0001.djvu

			218 


łVS PVBLICVI\1 


Surctarii maioru quandD injliwti. Al'ca- 
11OrU111 eon/Cii. fural1t. SU1lt Jaeri ort/i- 
l1iJ. POj/'JJlt a/tiorem d
f!,nitatem JPerare. 
EOnJ11lOf/iCimn. Exempluf1l Seererm'ii ma- 
 
;oriJ, CaneelJm'ii pm'tes ohc'umiJ c' eui lJe- 
ell/iarefuit ./igi/JlIm. Ab au/a Ile a
/int. 
j. v: Referent/{wii quaw01', uclefiaftici & 
farm/arf s billi. Q!jando arpf1'il1t. Eorl/1Jl 
ojJicilllll (1' iusillrmzdlllJl. Faeu/tatcm iudi- 
((wdi OIi1JlllOn hahuer1l1zt. lam./ua judida 
txerefllt. Non hot/ie querelaJ privatol'lI1lZ 
ad Regem deftrił11t. AJlident a/Jiffi
iali- 
b,u 11/diciis, ut i/liJ ta1/Jen abeJ!e /zaat. 
Q!id in bis iill
iciij agtl1Jt. ,f;2!..'(le e
r!tl!l 
partes in 1'l'!flll
JllIIJl [5' cOl1Jll1althus mt/t- 
dis. Ne fine tuJla caufiJ ab au/a oblint. 
ExemplulJJ R('fermd01'ii {im ul Caj/filani. 
Reftrmdari1/J ex SelJatorii ordiniJ Milli- 
Jlro, ff. VI. Owiae ThejO.lwarilts, Viee- 
t/JlftlUritrillJ olim flppe/latllJ. Eil/s allli- 
quittll. Exemp/wll Tbeflzurarii £'Uriae, q:Ji 
ecc!r(i.a{ljCl/s. Olim i1Jterdu1J1 Se1latores 
jimu' 11Jc/tlllrm'ii Clwiae.fllcrzJ11t. MUlluJ 
hoe./o!is./a(,cll/arihlls jel'vr/1/du1I1. Olli'cilllll 
e' jusiT/ramll/1JJ. ff. VlI. Thcjfmrarius Cll- 
'riae /itVa1Wl'. 'fhl/flUrari curiae attm- 
niwt RCJ
is r{'diliblls. Thtjalll'twiiJ Iup,'e- 
mis dl'fimElis, ad111i1l1jfra1lt Reipub/icae 
acrfwium. Ex iis jtlepe evadullt filfwcmi 
Thlj"aw'm'ii. EXf'l/Ip/a qllorUl1dtml 11Jf- 
JflUl'ariorll111 jilpl'CllWrll11l, qui elwiae 1101Z 
{ucruUl. Owiae Tbejtmrarjus ./i/p,'emlls 
creatuS 


REGNI POLONI. LIB.III.C. X. 21 9 


ereatlls,cedens hac digllittTte, p1'oeaRiferell- 
dar
atum obt
llltit. .1. Vlll. lura The{au. 
rarrOrlll1lCurJae, /{'gthlls /irmata. lUJThe- 
Jaurarii euriae titvfl1
ae, 
n fltfmillijlraliolle 
bOllorll11l lIlen{ae reglf!e jalvlIm fit. f. IX. 
SUCCtllllerflriijiJpre11l1 regni eubiellli Prae- 
feBi. CamerariuJ e1 SllheamerarillJ il1, 
Ca/imiri M. .fimere. Nomen Succamerm'ii 
elltllS mif1l11S frllj;"{l abo/ert Sigis1J1undlłS IIi 
eonabatl/I'. SuccamerarillS in Litv1l11ia. 
Q!fae ad SIlccn111erariwuIJl Clwam perti- 
lZeallt. Rlgis perf{ma ipfis cOlllmclldata. 
Dolor SlLCcfJ1Jlerarii, qifo il1fCio llenricuJ 
dmll ex regno abiera!. Simt cirea Regem 
Suceamerarii a1/idlłi, qUfm etiam il1 cajira 
{equulltl/r. Lal/datus SlICCfl11lfrari,LS, quoll 
a R,'ge ill acie IlOn dljCeffi'rjt. Lex ue 01li- 
da/es au/am reljnquam, de SllCcamerm,jis 
poti1/imu1lZ inte/Jigendtl. FaciJjJ łX bac 
prae/i!12tia, tzd Regis indulgmtiam Suceame- 
rarii! v;ia. Succa111erarjorum exemp/a, qui 
allćloritate 'l)olidifllerunt. Suecamcrario_ 
rum partes, in exeipil'1ldjs & deducendis ex- 
UPOrł/m "p"rincipllll
 legflt;s, tlJ
n Gnemenfi 
A1'chiep;fcopo. Ltbellos fupptlees privato- 
rU111 ad ReJ(em diferunt. Sllceamera1'ii 
qui .IiwIll Sellatores. lusiurtlllduIJZ SI/cca- 
mcrarioru1IJ. Controve
1iae de jillibllS cum 
extt!ris, ol! eos 1I0
 pel't111
l1t. Jp{ori/l11 ill- 
Jigl1f, clav1J. ReC1pl1l1ltllr 11Z 111/111erli111 E.qlli- 
tUII1 aquilae alhae. 1." jUcca1llfrarillllJ Ilel 
mareJi"halcatulIl afcenfiu
 ff. X Vexilli- 
. fir;
		

/Stare_Druki_001_51_369_0001.djvu

			220 


łVS PVBLICV,M 


feri plllatillatliul11 vetllfliores Vcxi/lifet'o r
- 
gili. Vexillffel
 Litvtllline. Q!!alld() Ve,lCtl- 
life}"i 11Jlmere ]UO fimga 1 Jwr. Vexillifc,!:i 
reglli prtl
/i:mtia, dum public
 feuda c
l1je- 
rltl1t1lr. PoJJimt }im"l drgmtatem 1ntlz.ta.- 
rem "crere. Vexilliftrj furiae. Vextllt- 
fer Plocenfis c1 Vellator rl'gili, pro Vexil!i- 
{n.is regni U' curiae,cu1Jl Dl/ceJ C1l1'la1u!rae 
feudo iflat
((llr{.We/ltlJr. ff. Xl. Pt1lat
lla- 
luum En/ijeri. Regni u' Litvtl1zzae, 
;n {ullcribus ci illaugurtlliollc Regum, 
tum qualldo lIrbs Ćracovia ;n verba 
novi Rrgis iurat, m(es fer1l1
t.. Adjimt, 
qUaJzdo Rex pofl urbis illilu t1Is.tlJralldu11l
 
120VOS ł-qllitC.f creat. Praf{clltta EIl{ifert 
regni, dum feuda conftrulltIJr. El1jifera- 
tru Win d(fl;Tlitate militari geri potejl. 

'. XII. Map;tjler agajoll1/1Jl, bodie Prae-. 
feBus jlabuli. Praifećli &' Subpra£;{eElI 
jlabuli in reg1Jo U' Litvania. J..J(III.Prae- 
feBi f.ulill{Je, Pocillatores, Il1cijores, Da- 
piferi, SlIbdapiferi, Pi1ICC1'1lfle. Sl'ł
JłElor 
men/al', idcm qui Inciflr. Imer PocIlIato- 
rem c1 Pillcernam quod difcri1lle1l. Qgtwdo 
hi merijae MiniJlri adhibcal1tul'. Venato- 
res (5 Venatol'es cltriae. 1. XlV. Regm- 
tes callcellarim'um. aCancellario }ilo crenll- 
tur (5 a Re
e probtllltur. Eorl/m of1icium. 
AJ/idem illdicio ąuef(01'ia/i. P
Uimt ejft 
.faect/Jaru t1 eccldiajlici. 1. XV. !v1C!'
- 
rantu. Notarii dl'cretor1l11/, qui md,ctti 
ezffcfforia/ibuJ i1iterjimt <1 dC£'r.era Jcribu
lt. 
Sm t 



 


REGNI POLONI. Lu.III.C. X. 221 


Sint ulia flrenjis pel'iti. lrfaf]ni Norm';i 
in Lir-VElIlia. 1. XVI. Suprem; thefauri in 
rep;no Notm'ii, e()
'umql{e il/siuralldJJJJJ. No- 
tar;atzti tb
fatlrt [ilprt'1JJofruflra co1lt1'{uli- 
HU111. Nottlrii th{'jimri litvan;. Notflrii 
fiut '.ll art/a praifi?1lte
. ('oronar1/111 ;111'e- 
g1l0 (5 tbtftlllrj lt/.va
it C.ujlodes. Jf. XT71. 
/njlirJatol'es t-tr' VlceJ1Jfl
rJatore.r. jf. X VIII. 
Tog
fis Milliflri
 11011 .;-jt confl.itulum jala- 
ri1l112, praC/er Lttvamae 111jitgarorem. J. 
XIX !2!!i &' qllot Mjll
/lri militares. Du- 
ces exercitllllln maiora &' minores. f2!!a
 
f()rUm aua()ritas. OHm DllX exercitlls IWIZ 
perpetlilIS. Duces ill111llt11l be/boll flut una.11l 
fxp
ditiollcm crcat;. ExercitllS 1l1ldeczm 
Praefeais 1J1andatlIS. Primj Duces pel'pe- 
tuj S
q'iS1J1lmdi l. te111po7e, quibus poJfea 
per aliquod rempllS Polonia cm'llil. Im
l'- 
'J'iu11l militare 11l Imam expeditiOl1elll jitjce- 
ptmn. [ple Rex lin. eXl'1"dms. PUJI:. Za- 
l1loiJi:ills ad exemplltlll Tarll
I)11, .fltprcmu.l 
copiar1l1ll POI0l1fl1"lI112 Pl'atj
811s creatus, 
ex quo tt111pore Dl/ces 11ltl1lferwlt pn'perui. 
SupremlIs Dux i11 regi1l1Jl /,afiŻrtiUlTl evetlus. 
J. XX. Dll:x: militiae 1111litmletle, ex quo 
minor exerdws Dl/x ortus. Nu/Jus ali- 
quot a1l1zis minor exerciws Du.\:, quem 
con[łiwi, illtt'rregllo urgerur. Ex mino- 
ribus fitpremi DI
Ces c
e
l1tur. ff. XX!. 
Duet! excrci/lIs btvam jllpl"emi (j' mi11oru, 
qui, lit ill Po/ania, perpetui {1 minoru il1 
JitpremOrmtl tOHlm JilC
edlmt. E"Kemplunl 
fitpremi
		

/Stare_Druki_001_51_370_0001.djvu

			222. 


IVS PVBLICV!\1 


Jitpremi Ducis, prlleterito minore, creati. 
1. XXII. Duce.r in comitiis c1 extrll comi- 
tia d;clarati. Candidati, qui ad exerci- 
11Ium praeIeBlIras evehendi, quales. Ne 
Duces /imul fint Mini/lri Senatorii, lleqlLc 
in Ulla familia.lii Dux eJ' lvlillijler Sell{ł{O- 
rius. Ut praefeEiurae exerciwt/1ll certo 
1{1l11OrU1Jl JjJatio eircumfcriba.fltur, fruflra 
jla r n"tatl/1Jl. 1. XXIII. IuslurtiJldu/ll Du- 
cuf:.ł, quod lJ011 rt'petitul' , (jl/alldo minores 
jitpl'emi filillt. 1. XXIV. Vetus querela, 
qliod DlI£"es fiJ(l allaoritate. minus ,:ećfe .uft. 
Q!..Lae eorum pou/las. 1. 

V. E.x
rCllllS 
imperium pmes Regem,.l i 1p{e pra,eJens :/!. 
Polonus (5' litvtl1ll1s exerewu. qlusque .lms 
Duciblls paret. Ut1'oque Duee abfe1lte, 
PraefeElus extraordinflrius imponitllr. 
1!.xcrcitru polo1llls Triu11lviris 1J1fUZdntus. 
Polo1llu & lirVa1lllS, qUiSqllf jilb filO Regi- 
mentario. Jf. XXVI. Łxereiwu1J1 Duee.r, 
110n per fi {imt Senatores, p
!fił1lt tameJl 
/imatores .Iimul elfe. Palica admodwll eo- 
"1l11l eXf11lpla, qui non Sellar01'es jilerullt. - 
PofJunt exerciuml!l Dueu, pariter dig"lita.. 
um togata11l equeflris ol'dill;s tf11ere, 11O!' 
autem militarf1ll. .0". XXVlf. DIlelt1l1 fil" 
pffldium. VUliS ql/erela quod nimiu1Il exi.. 
geJ'mt. Olim rop:atllsRex, ut D
cis reiiituJ 
augere!. 1. XXVIlI. Notm'il campejlreJ 
CIW illjlitllti. Eormn illSiuralldlł11J. f2!!otl 
olim forum of/iCI1/111. Lrljlrallt exercitllS, 
qllimdo copi(/(/ i/
 'I1l1/IJllom1l1 fOl1trahUllt1'J{. 
_ \ I. XXI ' 



 


-- 


REGNI POLaNI. LIB.III.C. X. 223 
j.XXIXNotariorl/1Il jlipendi1l111. f. XX}{. 
Ne filZt /i11l1l1 Sellatores. Norm'ii ulprivi 
mU1lI1S, {iłprCJ1l0 exellbiarWll Praeft80 mfl11- 
datU11l. 1. XXXI. Supremi excubiarzan 
p'raif.etli f!' mjlrol'''.11l Metmorel , quibltJ 
t1Z LttvaJ11tl fl l peJldllł1Jl lf!-Je defillitl/ł/l l11. 
J. XXXlI. RCl10rl1Je11
arllle Praefeflj olim 
110llfuerullt. {haJlllo In reglto (Y Litvtlllill 
illjliwti.. I1uii!rtl1ull/11l (5 ojJicjll1ll corU111. 
Partnt Imperlo DucI/m, (5 ip./i militiae 
tormcntariae prae{tint. J. XXX/li. Res 
tOrlllentaria qllOlllodo olim cOJJ1parara. fil 
til/s jil1ł1f1łS, 1lova quarta &' dOJlativuJJ1 jim- 
plex, qlllbus rcditlls, ex billis bOllis regii.r 
ill regno (5 LitlJl11zia, addj deb1łenmt. III 
Litv({nia re
li
1łs. ex dl/aplu telllitis c1 qlli- 
husdalJ/ poj/(l/toll1blis tt//J,glltlli. Rei torJllf'll- 
tariae ill regllo ex tributis jitbvcllimd/ł1J1. 
J. XXXIV. Pratji:{fj rei t01'JIlt'Jltllriar:, in 
comitiis tlt'ceptllf (5 t'rogatae peClmiae ra- 
ticl/les reddultt. Qgod a Prcujc.[fo IitVfllLO 
jingulis allllis cormll tribullali thijam'i /iel'} 
debet. ff.XXXV.Frllflra tentatU/Jl prae- 
fc8rwa11l !Ja1le biermiocirC1l11ljCribel'e: Prac- 
feai non pOffil1lt ftml/l a!iud Im/1ll1S milita.. 
re obire, Sfllf!tore
 tamell e.lle pojJimt. 
1. XXXVI. Supend11l1l1 Prae.{ećl; ni tor- 
mClItariae in Litvallia. fd!!alltl/1lJ Prat- 
ftt70 in regno pendalllr, leges film!. j. 
XXXVI. J!rOtj,'fllJS CI/rrl/um. 



.I.
		

/Stare_Druki_001_51_371_0001.djvu

			224 łVS PVBLICVM 

. I. 
P ra
ter dignitates, quibus in Senatu locus eH, 
funt aliae & longe plures, quae ab mis ex- 
crcentur, qui non Senatores, in equefł:ri ordine 
mancnt, ut tamen loco, nobilibus i1lis priores 
habeantur, qui dignitatibus his ornllti non fimt. 
Po{funt c0l1ll11uclc dividi in eas, quae a rcgno & 
Litwmia, quae.1 certis provinciis, & quae aJlngu- 
lis palatinatibus ac terris nomen habent, aut in- 
tra iilUm palatinatum & terram exercentur. 
Agcmus primum de iis, quac regni & Litvalliae 
vocabulis infiglliuntur, quia caeteris prac.. 
poni Jblent. Erant, antequam Litvll.. 
nia Polo11iae freclcre iungeretur, regni f
II.. 
tem dignit3t.cS, fcu ut. tum vocLlbantu
 curiae, 
quia ad cunam, RcgIS aulam, pertmebant, 
ut in illa exercerentur. Pofiea, eiusmodi djgni.. 
tates paritcr in Litvania creperunt, eadem a Si.. 
gismunclo Augufł:o arćłiori vinculo Poloniae 
iuntł:a, utriusque gcntis dignitates inter fe mil:' 
ccbantur, ut polonam ciusdem nominis litvan3 
exciperet, non iecus ac de miniHeriis Senatorii 
ordinis obtinet. Hinc Secretarjum regni maio. 
rem, Sccrctarius maior Litvaniac, Referenda. 
rios regni, Referendarii Litvaniae, Ducem ex. 
erciws regni Jilprcmum, Dux litvanicaru111 co. 
piarum, fupremum Vexil1iferum regni, VexilIi. 
fer Litvalli,lc fcquitur. Q.lod pariter de caete.. 
ris, qui eiusdctll nomiuis djgnitates gerunt, 
dicendum efi. 



.I1. 


REGNI POLON I. La.IU. C.X. 225 

. II. 
. T el?pOr
 Cafimir
 M. erant Camerarius, 
Vlcethelłłura
lUs, Daplfer, Subdapiter, Pin- 
c
rna, Subp:1llcerna, Subcamerarius, Su.bagalo 
()'. & forlan plu
es. Ą.. 1436. ex CUrIBC mi.. 
m{
rIsBreiłenfi p
CI a
P?luerunt fl!-a figilla, Ma- 
r
fchalcus, .Succam
raflus, Thelaurarius, Ma.. 
gliłer coqumac, Pmcerna, Incilor Da "f 'r 
(**). . G!:lj 

gnante .S
ismundo A ł.:gufł:(;ł f 
auln
ntur, modo poił.. 
ponll.lUur, quod e
 lub1cnptionibus atlorum 
pubhcorum
 quae mter conlłitutiones invcni- 
Untu
 . (**"'), patet. Accedit, quod ex 	
			

/Stare_Druki_001_51_372_0001.djvu

			226 


IVS PVBLICVM 


(*) 


Archidiac. Gnefn. T. Il.Scnpt. Silcf. Som.. 
mersb. p. lOS. 
Lafc. Stat. f. 1 56. p. I. 
Confirmationcs iurium general. Vladis- 
lai IV. Joannis Cafimiri, Michaelis. Joan- 
nis III. Augufl:i II. Augufl:i III. Diploma 
clećłionis Augufl:i III. hisque fubfcriptio- 
nes paćłorum cOI1Ventorllm, a Vladislai IV. 
tcmporc iungi PO{fllnt. 
Exorbit. tito O urzc;dach. 


(tt) 
(*t.) 


(tł."') 



. III. 
Polrunt Minilł:ri regni & Litvaniae, in toga- 
tos & militares dj.fcerni, ae funt in Bumera to- 
gatorum, Secretarij maiores, Refer
ndarii, 
Thd
łUrarii curi.łe, Succamerarii, Vexilliferi, 
Vexiłliferi euriae, Enfiferi, Praefec1i & Sub- 
praełec1i fl:abuli, Pocillatores, Incifores, Dapiferi, 
Subdapiferi,Pincernae, Venatorcs, V enatores Cl
: 
riae Regentes canceUariae, Metricant
s, Notar
! 
clec:etorum, Notarii magni in Litvania, NaranI 
lilprcmi thel:łlIri in regno, thdilllri. Notarii iu 
Litvania, Cufios coronarum regm, CufioS 
thefimri litvani, Inlłigatores & Viceinfl:igatore s . 
Horum Minifłrorum plerique funt in regno CI. 
Litvania finguli , practer Rcfcrend"rio
, R
' 
gcntes canccllari.łc, & Mctricantcs qui binI, 
Notarios magnos in l jtvaniil, qui quatuor, Nota' 
rios thclauri regni fllpremos, qui duo, & N?t;l: 
rios thcliłUri litvani, qui tres. Militares Mim{łrI 
enun1 C - 


. 


I 


REGNI POLONI. LIII.III. C.X. 227 
enumerabuntur, expofitis prius, quae de togatis 
notJnda funt. 



. IV. 
Secretarii maiores; funt inter Minifl:ros non 
Senatorios primi. Ante AJ
xandru1l1 Regem 
non erat mOJior SccretJrius, led ub illo demun/ 
Senatorum conlcllfiI, 3. 1504. inlHtuebatur u
 
Secretariis cactctis fC!I!otis, loIus arcano:um 
ncgotion!
n dfct 
onfc1Us, & ad ea; .ad quae 
Cancdlaru, adnl1tteretur. (*).. PofierlOri tem.. 
pore cadem dignitas in Litvania crepit. DićH 
limt ideo Secretarii maiorcs, quod fiIpl'a omnes 
Secrctarios eminent, quJ ex caufa etiam {iJpre- 
Jl1i appel1antur; & quia arC3nOrum con{cii; iu- 
rant Regi per Deum, fe ea nOn tevelaturos & 

lliquid Regi, rcgno & RcipubJicae noxi
n1 
fenferint, averUlros (**). t 1 fil obtinet ut 
Illaior Secretariatus non nili viris f.1cri ordinis 
conferatur., quod ne mutaretllr, c:JVit Epifeo.. 
PlI
 PJocenfis, MadaJinius; cum Ioannis III. 
Paćłis conventis litbfcribcret (***). Sanxit 
et.iam Rc
 AJ.e}{ander, ut Secrerariu.s II1aior, tulU 
a1larum dIgmtatum, tum cancel1anatus primus 

abeatur candidatus (****); quod eius fucce£:. 
fol' Sigisn
undus I. Regis arbitri
 fervavit, in 

l{al1tum Id opportU11l1l11. &. 
eJpubJi
ae ut

e 
f,-?r
t (t). Huc ex cau{;ł, allls. tnatul'JUS, all1S 
etJUs eplfcopatus aut canceIlarJatus contigit, 
pr	
			

/Stare_Druki_001_51_373_0001.djvu

			2'28 JVS PVBLICVM 


tur. Adhibetur opera Secretariorum m3iorum, 
fi quid in l1egotiis lccretioribus litteris man- 
danJum, ac in nonnullis ab1cntium Cancdla- 
norum partes obcunt. In com itiis, coram Or... 
dinibus fLłC1a convcnta, Sel1atus conti1lta, ae 
ali.
 pubhca iCriptil rccitant. Sigismundus Au- 
guiłus ablens in Litvania, regni CaI
l"('l1ariis de- 
lłitutus, pro iis Sc<.'retario l1l.łiore lltcbatur, fig iI- 
lo peculiJri formae quadratae ipli conceHo, quod 
Jittcris U'54ue 
id proxima c01l1itia inprimcrctur 
(tt ). E.0rum pradcnti
 l
e ddidcn.:tur, fine 
!UHa cauta ab aula abdfc dhs haudlicet (ttt). 


(*) Lafc. Star. f. 113. p. 2. Ianufz.Srar.p.29 2 ' 
C"'*) Ianu[l. 1. c. 
(***) Porząd. Elckcyi a. 1674. p. 28. 
e***) L3fc. l. c. Ianuu. l. c. 
(t) Prilus. Star. p. I 8
. Ianufz. Stat. p. 281' 
Ctt) Eic1s. Chr. p. 608. 
(1ft) T r ,tćt. Varf. a. 17 [6. Confijt. a. I7 11' 
p. I 2.
. Dadzą. 

. V. 
Poił n

ioref. Secre
arios, proximus ]OC1I S 
Referelldarns d.ii.ur, qlll numcro quatuor flInt, 
bini reg!
i &. Litv.miae, ecclej;ajlicuJ alter, al tCr 
,[aecu/arzs 
 ldquc aućloritate fiatuti anni 15° 1 ' 
q.uo 
jgismunQus I. qui in Polonia Referend;t; 
nos lIlitituit, alterum jj;jrjwa/cm alterum filt; 
, ClI/arf/ tl 


REGNI POLONI. LUf.nI. C.X. 229 
Cli/arem effc Iłmxit (*) : ex quibus qui in hoc 
lllUl1cre v
tufiior 
 loco prior habetur, &: fi al- 
teruter retercndanatus vacuus eH ita confertur 
Ut facculari ecc1efiaHicus, & ecdellanico li.tccu
 
laris collega contingat. Idem in Litvania ufita- 

um, ubi ad Polonia
 exem

ull1, anno tamen 
lnccrto, totidcm Rdere!1 daru cn:abantur. Ideo 
autem primi in regno Rdcrcndarii infiituti ut in 
aula fingulis dicbus per,fcla mijJa ad prandi:lID & 
pan JJrandiu!u, ad ccrna
. tempus, privator
m 
qucrclas audIrent , & de lIS ad Cancdlarios rcfcr- 
rent,quo Rex 1iberius con{iliis & aćł:ionibus aliis 
anil1lul1l intendcre po{fet (**). A referendo, Rc
 
f
re
dariorum nomen ilIis inditum, & ut offi- 
CIO luo rećle defungantur, exigit ab illis ćitatum 
fiatut.um, ut fint iuris periti , ut iureiurando fe 
obfirulgant, & aulam perpenlO fequantur. Iu- 
rant autem, dum 1l1UllUS fimm: ingrediuntur, ad 
certa m formulam, per Deum & fanda Dei 
tv.mgclia, fccreta fibi credita fe non propalatu- 
r
s; partium controverlias, pofiulationes iuri- 
dl cas & decret:1 regiel, nuHo pcrionarum difcri- 

llil1e habito, iufie lccundum Dei praeccptum 
lUs lcrirtum, aequitatem relaturos ; neque fa
 
voris vel odii, nequc pracmii vel poenae propo- 
fita
 rationc habita, Dco, iufiitiae, aequitatl & 
donlcicntiac, i n iudicando, confulendo referen- 
bO obtcmperaturos, & alia negotia fibi incum- 
bentia 
fideliter & pr
 v
rili p
raćl
lros e{fe (***). 
UlU formula haec mdlcandl facIt mentionem 

Ut tot3 pofi Sigismundi I. Sigismundi Augufii' 
l1}lO &: Stephalli rcgnum eR ihipta, aut vocabu: 
p 3 lUlU
		

/Stare_Druki_001_51_374_0001.djvu

			2.30 


IVS PVBLICVM 


lum, quo d iudicandi facultatem demonf1:rat, tum 
infertum fuit. Sigislllundus J. enim, cum Refe- 
rendarios creavit i caulas iudiciarias iudici lcrva.. 
vit, & a. 1538. i lis interdixit, iudiciis intcnde- 
re, aut fe immi[cere, id tantwn concedcns, ut 
fi Rex ipfe cognolCat, affideant & confiIlant. 
Qyod Hatutum Sigist11undus Augufius confir- 
mavit, & cum ediceret, if: ip[um caufas in iudi.. 
dis. teutonicalibus cum confiliariis iudicaturum 
& abfoluturum, fimul addidit, cl1nceIlariaeoffi.. 
eiales CUIU Referendariis cauf.1s i1las audituros, & 
partibwo: prae[entibus Regi relaturos elle (***i<). 
Neque ullum efi vcfiigium, Referendarios Ste- 
phani temporc iudicaffe, quarn potefiatem cir- 
ea finem faecll1i lexti decimi, Sigismundo. III. re-I 
gn
ntc, obtin\.li
c.vid
nt.ll
, qui
 !anulzovii fia-, 
tutIS a. J 600. edltls, lUf1SlUrandl form ula de iu- , 
dic
U1do loqucns, inIerta tcgitur. Exerccnt 
etianł in hunc diem Referendarii fua illdicia, ' 
quac ideo referendariatus appeUantur, & dc 
quibus infra /ib. TV. c. IJ. agi tur. 
lOd ad 
querelas privatorum, de quibus olim ad Rcgel11 
retulerunt, privati iam a longo tempore defi.. 
erunt querelas fuas Referendariis eXI)Qncre, ut 
de iis Regi referant, fed ipfos Cancellarios ad.. 
eunt. Affident Referendarii iudiciis affefforia" 
libus, & erat quondam prae[entiac illorum nc" 
eeHitas, ut minus intcgrum iudicium haberetur, 
nifi altcrutro Referendariorum pracfente (t): 
quod hodie aliter fe habct, cum iudicia affeITo" 
ria1ia excrccantur, etiam utroquc Rcferendari
 
abfeIlte. Munia ipiorull1 in a[ętrorialibus iu

" 
. '115 


... 


REGNI POLONI. LIB.III. C.X. 23 1 


ciis effe reperimus , non tantum fententiam di.. 

cre, [cd etiam cx indice caufarum, litigantes 
per praeconem arce{lere, &. dccretum a Can- 
celI ario latum ilIis referre (tt). Iudiciis rc- 
lationum alteruter Referendariorum interefi q ui 
l " , 
edo8us a litigantibus, cau as] 
rdine quo in re- 
gefiro fcriptae, fians contra follUl11 regium indu- 
cit, & dum patron.i agu
t, & SC!13tores cenlent, 
fedet, {'oft quo
, Ip

 lur
e
s lententiam dicit. 
111 cOl1l1tiorum IUdlClIS, dlac funt Referenda_ 
riorum partes, ut cauias ordine fibi oxhibito 
acclamari iubeant, tfl'minatii decretorum liIb- 
fcribant, & fubicriptas ad CanccIlarios mittant 
(ttt). Qpod ad ipiorum in aula praefentiam, 
non tantum Sigismundi I. fiatutum emu perpe- 
t
o fequi praecepit, led etiam lex multo recen.. 
h?r, fineiuf1:acauCl abdfevetat (*t). 
tam- 
"IS ,Referendarii non fimt Senatores, occurrit ta- 
Illcn exemplum Referendarii firnul Scnatoris. 
})aćHs cnim convcntis Vladislai IV. fubfcripfit, 
1vIaximiI. Przeręblcius Cafiellanus Siradienfis &. 
l\efercndarius regni, cuius nomen etiam fub iu- 
rium generali confirmatione eiusdem Regis te.. 
gitur (**t). Memora
ile en exel
lplum Mat. 
G
abovii, qui nuper reg
l Thefaunł
lUS creatus, 
111IniHerio hoc ScnatOrIO Podlach13c PalatillO 
ceffit) &. pro eo referendariatum recepit. 
(*) . PriluC Stat. p. 58. Ianufz. Stat. p. 290. 
Biels. Chr. p. 506. 
('lo") P1"iluf. L C. Ianufz. p.' 29 1 . 
P 4 (*....) la-
		

/Stare_Druki_001_51_375_0001.djvu

			232 


}VS PVBLICVM 


( je*"' ) I r.. 
anUJz. p. 290. 
(**"'*) Prilu C l. c. Ianufz. p. 29 I. Vol Con: ' 
flit. p. 7. 
. Ił w niemieckich. 
(t) Lubienf. Oper. p. 217. 
(tt) Lubienf. p. 2 I 8. 
(ttt) Confl:ir. a. 1641. p. 8. tito O porządku. 
(*t) Tra3-. VarC a. 1716. Con£łit. a. 17 1 7. 
p. I 2. 
. Dadzą. 
("'ł5 · rii. 


........
		

/Stare_Druki_001_51_376_0001.djvu

			234 


łVS PVBLICVM 


rii. Saepe curiae Thelaurarii cvadunt fuprcmi, 
ut tamen non nlro praetcrcantur. Saeculo prJe- 
lenti,O{[olinius & Moflynius ex curiac Thelau- 
rariis; Leiic1.Yllius, Prcbendovius, C1.aplcius, 
iam Palatini] curiac Thefaurariis pradati, lu- 
prcmi crcabantur. In Litvania, Ponia- 
tovius &. Solohub fupremi fiebant, cum an- 
tea curiae ThelilUrLlrii non fuiifent. Nuperpotl: 
Czapfcii mortem, Matt. Grabovius curiae Thc- 
limrarius, lupremum regni thelaurariatum ob. 
tinuit, quo tamcn mox Podlachiac Palatino, Re- 
gis conlenlll cemt, &. cum imcreH curiae thc- 
:fuurariatus :lIii col btus elr
t, refercndari
tum ac- 
ccpit: cuius exempli iam 9. j. mentio tatła en. 



. VIII. 
Qyae lłatutum AIexandri Theflmrario cu- 
riae, filprcmo abicnte, mandat, con1titutione 
a. 1607. firmantur (*). Paćb conventa Augu- 
fli II. &: Augu1ti III. tum caetera eius iura cu- 
fiodiul1t, tum in facultate recipiendi provelltus 
ex bOl1is mCllfae r
giac, ac ufu luorum redi- 
tumn, a quoquam, Ilominatim a perfoni:s ec- 
deGafłicis, cum ilhpcdiri veta nt (*4< J. In li1bfcri- 
ptione confcederationis gcnera1is a. 1733. non- 
nulti N untii ex Litvania, ius Thef
lUrarii curiac 
magni Ducatus, in adminilłratione bonorum 

conolllicorulll, Regc viventc, lhlvum effe vo- 
lucrunt (***). 
C') Vol. Confl:ir. p. 811. tir. O urzędiic. 
(*"') P. C. 


- 


..1 


REGNI POLONI. LIR.III.C. X. 235 
(**) P. C. Augufl:i II. & Augufl:i III. 
. Urzo\d 
Podfkarbfiwa. 
(*.t) Confl:ir. a. 1 73 6 . r. 36. 4 1 . 



. IX. 
Succamerarii regni & Litvaniae funt fupre- 
mi cubiculi re
iil alter in .regno, aIter in Litvania, 
l>raefec1:i, qm tltulus ewnn fub confirmatione 
iurium Vladislai IV. a. 1633. ]egitur (*). In 
cxlequiis Cafimiri M. memoratur Cam
rarius J 
qui cum Viccthelaurario, pelves argcnteas regias 
&: lJ1aI11/tergia me,!/alia altari obtulit (**JJ 
practer quem & Subcamerarii, feu MarefchaIci, 
lit mentio (***). Obtinuit u{u Suce:unerarii) 
quafi Subcameraru, nomen, quod vocabulum po... 
lonu1l1 Podlw11lorz.y exprimcre creditum.E1t haec 
dignitas in Polonia una ex antiqllioriblls, qllod 
ex Cafimiri M. funere a. 137 0 . ceIebrato patet: 
qualll Sigismundus lU. [ruHra abrogare ten- 
tabat, cum lcges id fieri vetarent (**"'*). Qyod 
ad Litvaniam, eius Succamcrarius Pet. Radyvy... 
lovicz in atl:is public

 a. 
499. lcg
tur ( t). 
Providcut Succmueraru, ut mtra ReglS cubieu- 
lum omnia ex dignitate fiant, &: qui a cubiculo 
funt, munere fuo rite. dcf
ngantu
. Ipforum 
potiffimut1l curac, Rcfpub
lca 
egls perfonam 
commel1dafie videtw-, ut elUS ląluti invigilent, 
nihil quod ad aulae fplcndorem, dceffe piltiau- 
tur, &: omnibus quae circa Regem 6aut intenti 
lint, ue quod inde incolluuodum accidat. 
Hinc lo. Tcnciniwl1) fuprcmum cubiculi in. rc- 
gno 


....... 


....
		

/Stare_Druki_001_51_377_0001.djvu

			23 6 


łVS PVBLICV
f 


gno Praefcćłum mu1tum affiixit, cum ipfo in- 
iCio, Htnricus dam ex Polonia abiifTct, quod 
vercbatur, ne focordiac & neglcćH officii argu- 
ererur. Q.IJI1l ob rem Rcgem extra regnul11 .1i: 
fecutus, ut rcdiret iiIpplex, led fruHra, ora- 
vit (tt). Sunt Succamerarii affiduL circa Re- 
gem, Eumque, five in pllblicum prodt:at, {ive 
per regnum & Litvaniaril itcr faciat, comitau- 
tur, ncque a latcre Eius difcedunt, quando in ea- 
flris verfittur: JC cc1ebrant annales Dominic.Ka- 
fanovium, regni Succamerarillm, quod eius po- 
tiffimum cura Caiimirus III. a. 1454. e proelio ad 
Choiniciam lalvus evaferit(ttt). Regi
omitiis, 
Sen.ltus conliliis & iudiciis pracfidentJ, adfiant 
prope folium 
ucc
n
erarii '. potefi.quę de illis 
praccipuc lex mtclltgl, Offia.lles utnusque gen- 
tis, nili valetudinc aut publicis negotiis impt:di- 
tos, a Rcgc difcedcre vetans (tttt). Non alia igi- 
tur dl dignitas, quac Regi propius admovcat, 
facilioremque ad indulgentiam eius largiJtur adi- 
tum, quam fuccamerariatus (*t), ut mimts 
miralldum, Succamerarios interdum fumma 
ap ud Reges floruilTe gratia, in quorum numero 
Bobola & Sigism. Kazanovius fucrunt, ille in Si- 
gismundi III. hic in Vladislai IV. 	
			

/Stare_Druki_001_51_378_0001.djvu

			238 IVS PVBLICVM 


controverfiae, foIent ex Senatu & Equefiri or. 
dine legari, qui cum vicinis agant, quod confii.. 
tutiones il1l1un
cris fere excmplis demonfirant. 
Infigne $uccamerariorum efi davis aurata, qumn 
ipiis Rex iureiurando praetłito tradit, & quam 
primulIl opportunum fuerit, eos inter Equites 
aquilae albae legit. Plerumque ex fuccal11
ra.. 
riatu ad marefchalcatum alcel1ditur. 
(.) Confiir. a. 1633. p. 10. 
(>II.) Anon. Archid. Gnefn. T. II. Scrił,t. silc:C 
Sommc:rsb. p. lOS. D
ug. X. 9. 
("..) Archid. Gl1cfn. 1. c. 
(*."'*) Piafcc. Chr. p. 300. 
(t) Lafc. Star. f. 130. p. I. 
Ctt) Hcidcnfi. p. 62. 
(ttt) Bicls. Chr. p. 403. 
(ttH ) Tratt. Varf. a. 17 ł 6. Confl:ir. a. 17 ł 1. 
p. I 2. 
. Dadzą. 
et) Place,. Chr. p. 300. 
("..t) Piat. Chr.!. c. Kobierzyc. Hifl:or. Vladisl. 
p. 9 1 8. 
('..... t) Heid::nil. p. 61. 62. Piafcc. I. o. 
(:I:) Piafec. 1. c. 

. X. 
V rxi11ifcr rCf;ni, SUCC3mCr.:1rio aetate po... 
fierior 


ł 


REGNI POLON I. LIR.III.C. X. 239 
, 
fierior ef1:. EXfeqlliis Calimiri M. interfuerunt 
qllidem duodecim Vexilliferi (*), led erant 
Vexilliferi finglllorum palatinatuum, quales 
etiam quinto .decimo .Ca
culo .1Uemorantur, Ilul- 
la de generalt feu regm Vexlllifero mentione 
ut in pugna Tannenberg
nli a. 1410. maxi
 
!num vexilhul1 Crac
vlenfis. YexiIIifer ge- 
fian
t (**). A. 1499. m pubhclS ac1is Litva.. 
!liae Ve
illifc
 . (***) .1
git
r, quo tempore 
lam regmyexllhferum flllfie, md
 p
obari pot-- 
efi, qUla ad exemplum Poloruae m Litvania 
dignitates infiitutae funt. IpJiul1 nomen, utri- 
usque officium fignat, quod cfi, ut alter rcgni, 
dlter magni dUCJtlls vcxilIlIłU ferat. Fit hoc in 
Regum inauguratione & exlequiis f ,IC quancloRex 
poił inaugurationcm ex arce Cracovicnłi in ur- 
bem de[ccndit, ut iusiunlllduITI cxcipiat. Idem 
fieret, li univcrlil 1l0biJit;IS in cxp\:ditionem ad- 
verius hofics excirctur. Qlalldo olim fet/d/mI 
Duccs Pruffiac iolenniori ritu rccipiebant, l1a.. 
bat ad dextcrum regii lolii latus Vexilliter re- 
gni cum vcxillo, quod nuci
)Us in c1ientdae 
fignum tra?cbatur. (****): ldquc Ilon minus 
in Curlandwe DUClbus obtmet (t), adfiabat- 
que a. 1731. lo. B
Juicius rcpui VexiIlifer, CUIU 
Dux Ferdinandus mlcgato iuo,feudo infi17uire.. 
rUr. Po{funt V cxilliferi .fimuJ munus militare 
gererc, efiql1c hodicrnl1s regni Vexillifcr mc- 
llJ.?ratus modo Branici
ls, exercitlls poloni 
l
lInor Dux, ut 	
			

/Stare_Druki_001_51_379_0001.djvu

			240 


łVS PVBLICVM 


Quorum pariter duo funt, rcgni alter, aIter Lit- 
vaniae, de quibus id unulU notanduIl1, quod 
priorull1 vices obcant. A. 1670. tenebJt ad Re- 
gis Jolium Ducis CurJandiae feudale vexillum 
ł'loceniis V cxillifcr, cum regni & curiae Vexil- 
liferi abe{fcnt (tt): & a. 1739. in Dueis Cur- 
landiae inauguratione, V cnator rcglli Muilick, 
viccm Vexillifcri iuHincbat. 


C') Dlugo!f. X. 9. 
("'''') Dlug. XI. 257. 
(***) Lako Star. f. 138. p. I. 
(..",,,,..) Alb & Decrcta ad Duc. Pru!f. pertinen.. 
tia ConHir. a. 161 I. adieda p. 44. 4 6 . 
(t) CłlVale. Jus pub. p. 543. 577. 
(tt) Chva1c. p. 514. 

. XI. 
Vexi1Jiferis, Tegoi & Litvaniae Enfiferos 
iungimus, qui codem quo V cxił!itcri tempore 
inł1ituti videntur, cum ante cos linguloruJU pa. 
latiIlLItuum Enlifcri c{fcnt. In Cafimiri III. in. 
auguratioue, gefiabat cuLem Sanclomiricnfis Pa. \ 
)atinus (*), quod nondull1 exfiiti{fe rcgni 
Enfif\
rum dC1l1onlłrat. A. 1529. fit intel' Lit. 
vaniac Ofn.cialcs, Gladiferi, qui ab Enfifcro 
non divcrJus, mentio (**), neque mul to ve.. 
tuf1iorem regnicnfifcratum putarc1l1. Exercent 
mWlU.
.1ulUll Łnii!cri in Rcgum funeribus, in" 
augura.. 


... 


, 


REGNI POLONI. Ln.III.C.X. 24 1 


ouguratione, & ql1ando 3d 'cxcipiendum iusiu... 
rauduIU ex arce Cracovienli in urbcl11 i\: Rcx 
con[ert, enlcsquc praefcrunt, ut vexilla V cxil... 
liferi. 
lando Cracovi:le, pofi civitatis iusiu- 
randum , Rex Equitcs crci.lt" horum tcrga cnli- 
bus regui & L
tvaniac n
datIs ,ferit (*'ł"ł'). Du. 
ces Pruffiac ohm feudo l11figł1Icbantur, eva'!ini.ł- 
tUm cniem regni Enlifero tcncl1tC'ł quo Rg'x ad 
c,rcandos Eq.ui
c_s uteb"t
r (*"''''<1<) : efiquc pa- 
nter idem I'..nhtel.: praeicns, cum Duci CUrl
111- 
diae feudum contcrtllr, licet equitcs non erce n- 
tur et). In hoc etiam El1fiferi cum VcxiII i te- 
ris couvcniunt, qllod poffintfimul munus mili... 
tare exercere, qua ex caula, Stanisl. Denhofman_ 
fit rcgni Enfifcr, cum litvani excrcirus minor 
bux evaderct, po1Llitquc cniifcratulll cU1l1J:>olo- 
cCllfis Palatinus fieret. 


(II:) Dlug. XIII. 27. 
(**) Privil. Ord. Duc. Prun: f. 43. p. 2. Con.. 
flir. edit. Nov. T. I. p. 495. 
(***) Supra Lib. II. c. 5. 
. ł S' 
(*"'*"') Alh & Decreta ad :buc. PrlIr. pert. Con.. 
fiic. a. 1611. adiećła p. 44. 46. 
(t) Chva1c. Ius pub!. 534.543. 577. 

. XII. 
In exfequiis Cafimiri M. Subagafo m
mo- 
ratur (*), undc ctiam Agalonem fuilTe co 
telHpore colligimus, qui pofiea Mat;iLkr agalo.. .. 
l 'o M. II. Q. I1Ul11 


....
		

/Stare_Druki_001_51_380_0001.djvu

			24 2 


IVS PVBLICV1I 


num curiae (**), tandem Pracfećłus fłabu1i 
dićhlS (***): quod nomen hodie lervat. Ell 
aIter regni, alter Litvaniac, qui adhuc a. 1547, 
PrJcfećłus equilonum vocabatur (t). Neu
 
ter tamcn lllunm fluun in Rcgis aula exercet, 
led taltem nomen gcrit, nihilominus l1terque 
habet 1ilUlll vicarium, ii.mtque linguli fiabuli re- 
gni & Litvaniae SubpracfeCłi. 
(*) Anon. Archid. Gncfn. 1. c. Dlug. X. 9. 
(**) Confiit, cdit. nov. T. I. p. 382. 
(***) Privil. Ord. Duc. Pruf. f. 36. p. 2. Con- 
fiit. cdit. nov. T. 1. p. 439, 
(t) COl11łit. I1OV. cdit. T. I. p. 589. 



. XIII. 
Praefećłos cu1inae, PociIJatores, Incifo.. 
res, Dapiferos, Subclapifcros, Pinccrnas regni 
& Litvani.le, non disiund,am, cum omncs ad Re.. 
gis mentam pertim.'ant. Ex his in aula Cafimi.. 
ri M. Dapifer, Subd':łpifer, Pinccrna fucrun t 
C) & paci BreJk'nfi cum Orclinc Teutollic O 
a. 1436. .MagiHcr coquinac, Pincerna, Inciro
, 
Dapitcr lita ligi1la i1ppcndcrunt (1'*). HablU t 
quidem Cafimirus M. etiam SubpincernaIlJ 
(H"'), fed is ddiit, pro quo iniłitutus pocWa.. 
tor, qui Pincern.1m praeccdit. Qui vero olit1 1 
M
gilłcr coquinac di(łus, pofka cu1inae Ma" I 
gi
er, tanccm Pml'fećłus vocatus. I
 
 
aćhs publicis vetufiioribus, interdulll Strućło
l
 

. llu:nl ac 


REGNI POLO NT. LIB.IU.C. X. 243 


menwe fit mentio, qui non alium nifi Inciforem 
fignabJt, quod tuo ordine locaret fercula, mell- 
li1
nqu
 iis i.uHruerct, anteqUJlU fcindcret et). 
LltV<ł11Jae Pmcerna a. J 499 (tt ) , Pocillator 
Strućłor menf.1e, Dapifer terius occurrun; 
e ttt ). Intcr Poc iIlCJtorem &: Pillcernam hoc 
et! difcrimen, quod ille R
gi pOClIlum porri- 
gat, hic potum curet. Re!Jquorum lllUnus ex 
ipforum nominibus cognokitur, quod cxer- 
cent, quando Rex pofł: inaugurJtionem publice 
aut alio tcmpore fblennius, exterorum tantull: 
Principum legatis 3dhibitis epulatur. At Ile- 
qllC tum Olllł1CS, led nonnuili qui adelfc volunt, 
lllinifirant, caetera aulicis peragcI1tibus. Me- 
1110ratis men1ae I\1inifł:ris, addimus Venatores 
r
gni & Litvaniae, ae Venatorcs cllriae regni & 
htvanae, de quorum muncre quod dicamus, noI1 
habcmus. 


(*) 
(**) 
(**"') 
(t) 


Anon. Arch. Gner. 1. c. Dlug. 1. c. 
LaCc. Stat. f. 15 ó. p. I. 
Anon. Arch. Gnef. 1. e. Dług. 1. ć. 
Privil. Ord. Due. Pr. f. 3 6 . p. 2. Confł. 
nov. cdit. T. I. p. 439' 
Lale. Stat. f. 130. p. t. 
Connie. nov. edit. T. J. r. 495. 


(tt) 
(ttf) 



. XIV. 
Scquulltur Regentes canccllcriarum, qui 
Q. 2 numero
		

/Stare_Druki_001_51_381_0001.djvu

			244 


IVS PVBLICVI\I 


numero quatuor funt, quia totidem cancel1ariae, 
& fingulis lilUs eO: Regens. Poffunt ilIi primi 
Cancellariorum adminiO:ri clici, qui a lilo Can- 
cellario, cuius cancellariac liInt Regentes, cre
Ul- 
tur, & Regi tiO:untur, ut Canccllarii elcttio- 
nem probet. Attcndunt Regentes, ne quid 
ex lila cancellaria prodcat, quod iuribus adver- 
fum, aut minus ex Regis & Rcipublicac digni- 
tate tit, quare lcripta quae alieuius momenti, 
ipli lut1rant, etiam termon is habentes rationem, 
ne quid in illo, quo caneellariae crube1ccndum. Si 
vero in re aliqua duhii, Cancellariulll limIn 
con{lllunt, ut eiu" audoritatem fcquantur. Re- 
gi diplomata, quibus ll1biC
'ibcndum, nomine flli 
Cancdlarii exhibent, ac alia qU:Jc- a C:mcclla- 
rio iniunguntur pcragunt (*), eui ctiam in 
fuo iudicio affidcnt. Rcgentcs promiiCue ec- 
clrjiaflicj &fteailares ctTe potTunt. 
(*) Lubienfc. Oper. 218. 409. 

. XV. 
Practer Regentem, fingulis c:mcel1ariis JuuS 
eO: Notarius, qui C]llod mctricae pracpoliws, 
Metricalls vocari lalct, & de quo c. S. f.]S- 
cgimus. Ab hoc diver1lls eO: decrctortlm No" 
tarius, quorum l;lltcm duo, altcr in regno al.. 
ter in Litvania, uniusquc opera utriquc cm;cd, 
lariac 1l...vit (*). Intcrfunt iudiciis atTcfforia' 
libllS ac decrcta lcribllnt 
 quare ipfis a decreti s \' 
cO&I1?t11en dl. Cn'antur a Rcgc, cxigiturqu C 
3b Ilhs praetcr iuris iCicntiml1, ulus forcnlis CO" 
gnidO, 


REGNI POLON I. LIB.I1I.C. X. 245 
gnitio, qualis in iudieiis affcfforialibus obtinet. 
In Litvania lunt quatuor alii Not<łrii, qui m:Jgni 
vocantur. 


(*) Lubienfc. Oper. p. 219. 

. XVI. 
. In regno. fimt duo fupremi Notarii thefau- 
fi, eccleha{hclls .11 ter , alter filccularis. Ho- 

icrni l;lccl.!-laris, co
tł!t

ion
s a. I 736. (*) men- 
tlOncm faClunt, & lpmtuahs Vlad. Lubinius 
:proximo anno praefiito iureiur:mdo munus ho
 
1I1gretTus eO:. Iuram autem Notarii, fidelem no- 
tariatus the1auri adminiO:rationcm, & fecreto- 
rUm fibi a Rege Eiusque Confiliariis creditorum 
filentiUl
. . Cont
:Idi
it guidc!ll a. 1674. fupre- 
1
1O thelaun not:matm Vilnenhs Palatinus Ca- 
b
l1. Pac, quali iuribus theJauri regni & Litva- 
111ac dcrogarct (**), non tamen eo cffecit, ut 
I11UIlUS hoć .lbrogatum fuifict. Q!me autcm ad 
(Uram luprcll1orLlll1 thc1auri Notariorum perti- 
I1c:mt, lcges non dclcribunt. In Litvania tres 
dicuntur effe thd
łUri Notarii, qui tamen fupre- 
1110rum voeabulo non illfigniuntur, qumnvis in 
llU1l1cro Mininrorum magni Ducatus habeantur. 
Caetcrum de Notariis quibusvis lex cO: quac 
lOs fine iuO:a cau{
ł ab aula abdfe vetat' (***). 
Ullgeremus thefimri Notariis, Cufl:odem coro- 
n
ł
l
nl in regno, & CuO:odem thcf
łUri litvalli 
nIl! talU de iis c. 8. 
. 52. aćhul1 effct. ' 
(*) Confl:it. a. 173 6 . p. 1°9. tir. Graritudo. 

 3 (**) Sub-
		

/Stare_Druki_001_51_382_0001.djvu

			24 6 


IVS PVBLICVM 


(**) Subfcripr. P. C. Ioannis III. Porząd. Elek. 
a. 1674. p. 28. 
(""*) Trać!. Varf. a. 1716. Confl:ir, a. 1717. 
p. 12. 
. Dadzą. 



. XVII, 
Ex MinH1ris togatis, (uRerfunt Infiigatores 
regni & Litvaniac, qui, quod publici accu{ato- 
res,. reos agunt a quibus in Regcm & Rem- 
:p
bh.calll dclinquitur, aut ctialll in privatorum 
JnlUn30l atrociora & alia crilllinia patrantur , 
(Iuae accuHltore privato defłituuntur. Utcrque 
habet fiulIn vicariulll, qnem inde Vieeinftigato- 
rem nominant. 



. XVIII. 
N.ulIi. cx me
noratis togatis Minifiris publi- 
ce en falanum , {cd quod quibusdam ex filo mu- 
nerę obvenit, a privL1tis confertur. Litvimi tameO 
lilo Inlłigatori cx thefJuro quatuor millia flore- 
norum annua dereverunt (*). 
(") Confl:it. Litv. a. I 7 17. p. 5.6. tit. T cybunaI. 

. XIX, 
T?gatis militares addimus, in quorum nU' 
mero lunt, Duces exereituum maiores & minO' 
res, Notarii campd1res, fupremi cxcubiaru
 
l)r
cfca:i , Metatores cafirorulll, & PraefeCłI 
rei 
o
mcntariac, rcgni & Litvaniae finguli. Et' 
ercltUl polono &. litvano 
 iiLUS cuique prae efł 
Du$, 


REGNI POLaNI. LIB.III.C.X. 247 
Dux, qui qllod potdłat(: primus, fupremus vo- 
cat.ur. H
ic. proxil!ll
s, l
linor leu campiDux, 
qUI 	
			

/Stare_Druki_001_51_383_0001.djvu

			....-- 


248 


IVS PVBLICVM 


unam expeditionem, red in omnia, biret {**1). 
Vacu:l adhuc a. 1579. quo bellu m 111 Rufios fu- 
fCipiebatur, exercltus luprema praefećł:ura, Rex 

tq
hanus de imponendo Duce Senatorcs con- 

ulcbat, qui CUtU docui{fent, pofie hoc munuS 
Jł1 perpetuum, aut in unum faltem & plura bel- 
)a confcrri, plcrique autł:orcs erant ut Rex 
Ducem pro folo pracJc.nti crearet. Tum detc.. 
reb
lt hane dignitatem Rex NicoI. Mcletio, Po
 
dol :ae Palatino, qui regnante Sigismundo Au
 
gu1to copias duxerat, & qui tum propter va
 
)
tudincm, tum ob alia, in unam modo cxpedj.. 
tlOn
m imperium militarc rccipicbat, ncqu C 
pcrmoveri poterat, ut illud & nitera cxcrcerc t . 
Jnde Rex qui ipfc cxcrcitui praecrat, praecipu e 
opera Io.Zamoilcii, reglli Cancellarii, utcbatu r , 
quelll 


REGNI POLONI. Ln.III. C.X. 249 


quem anno fcqucnti 158 I. in cafiris, ore 1\1.1re- 
khaki curiac, perpetuum Poloni exercitus Du- 
cem declarabat, ut eadem 
utł:oritatc qua prio- 
res, nomiuatim lo. TarnovlUs, utcretur (*""*t). 
Ex quo tempore, lupremi capiarum Praefećti 
creati fimt perpctui, ac Oll1ncs qui fuerunt, in 
hac .fl:Ht
ouc dełu
tł:i,. praeter. lU1U
n,. IO
mllCI
l 
SoblcfcmlTI , qUl ex dla, reglae dIgll1tatls faih- 
gium coniccndit. 


("') Dlug. XI. 226. 240. 
(**) DIug. XI. 59 I. 
(***) Dług. XI. 618. 
(****) Dlug. XII. 701. 
(t) Dlug. XIII. 59. I S4. 5 1 8. 
(tt) Confiit. edit. nov. T. l. p. 382. 399. 
439. 559. 583. 
(ttt) V ita Pet. Kmithac Dlugoa: T. II. p. 162 S. 
("'t) Vita Pet. Kmithac p. 162 9. 
(*"'t) Hcidcnfl:. p. s. 
(***t) Hcidcnfi:. p. 126.143. 145. 148. 172. 


9. X
 
Dux 
xcrcitus polon i minor, ex Pracfcćło 
l11ilitiae limitaneac ortos efi. Er.łt iam antiquis 
tCl11pOl.jbus in Podolia & vicinis terris milcs Hi- 
Pcndiarius, pro limitom iccuritatc adverfus 
Q.. S Tat..
		

/Stare_Druki_001_51_384_0001.djvu

			25° 


IVS PVBLICVM 


Tattaros 
xcub3ns, cuius Dux, Cafimiri m. 
tempore, Podoliac Capitancus (*) , pofłca 
lnilitiae limitulleac, aut copiarum ruffic:.Jrum 
Praefećłus, a Biel/do ctiam res Sigislllundi I. 
delcribente, Dux cainpi 
lt'{mllfl polny C'''') 
appellatus. Eiusmodi Praetcćłus in finibus erat, 
eum nondum fi..lprcmlls copiarulll Dux cxiHe- 
ret & eum iLlpremi dignitatem vaCllam manet 
sigisIUllndus r\UgUHllS, eonfiitucb
lt . a quo 
milcs in t1niblls rcgcrdur, quod prox1II1llS 
. 
docuit. Praeerat eidcll1 militi Nic. Sieni.lVius 
qui a Stcphano in Litvaniam adwr1l1s M
łcos 
areclfeb.ltur, JI1tcfJuam Z:Ul1oifcillS DlIX fuprc- 
mus crcarctur,ac Rcgc pradcntc.ultimumLlgmcn 
in cx;crcitu dllccbat (*"*1<), III codem gradu 
manens, cum Z,u1Joifcius in primum evchcretur. 
Sieniavio dcfundo, aliquot . defun:- 
crus eui COllHannnus Dux OfiroglUs iuccei- 
lit (*) : & in ać1is publicis a. 150$' Stanisl. 
Kyflka, gencralis Campidućłor magm Ducatus 
Litvaniae, oceurrit (*"). Sigismundo I. re- 
gnante, duo litvanis copiis pracerant ('''**), 
quorum altcr pro minore Duee haberi potelł, 
qualis pariter intelligendus efi, quando .i
b St
- 
phano Regc, Practedi militi'i limitaneJ 11l !--lt- 
vania mcmio fit (****). o
re, & .tll1nOr
S !1l 
1uprcmorum 10CllITI eV

l, Idem eHam de,.L
t- 
vanis atnrmandum, mh quod a. 1624. SlgIS- 
numdus III. averJo a minorePracfcćło,ChriHoph. 
Ra:llivilio animo, PabtinuI11 Vilnenfem, Leo. 
Sapicham' ti:rc oćłogcnarium & militiae rudem, 
luprcmun
 Dueem declaravit (t). 
(*) Koialov. Hifl:or.litv. part. II. p. 272. 
(**) Lafc. 8[,1[. f. l 2 O. p. I, 


(*"'*) Biels.
		

/Stare_Druki_001_51_385_0001.djvu

			25 2 


łVS PVBLICVM 


("'**) Bicls. Chr. p. 52). 
(****) Hcidenfi. p. I 52. 
(t) Piafec. Chr. p. 369. 

. XXII. 
lam Sigismudi I. tempore, exercitus filprc- 
ma practe
tura, 110n nifi in comitiis contcre- 
batur (*), quod poflea etiam extra cOll1itia 
fiebat. Lcge reecntiorc eonIłitutum, ut Du- 
ces tJntum in COll1itiis crearentur, quam abroga- 
tam, ae Regi potelłatem, qua ante legcn
 .ulus, 
redditam effe, !Ib. 11. c. /I. 1.3. CXP0111IlllUS. 
Contra 
i get lex de can
lidatis prac[c

u
arum
 u,t 
fint nobiles, de R('pubhca bcne mcntl, ldonel & 
9ui PC?H"cHiollibus gaud.c:.1l1t C'*). 
ec minus 
Id obtmct, quod excrCJtuum Duces hmul ordi- 
uis lcnatorii minifiri, ac in una fiuuilia excrci- 
tus praefećłura & minilłcrium fenatorium c{fe 
nequcam, ut Jf. f3.libr; & capiris citati dixi- 
mus. In hoc Golcmhicnus cOJJfa;deratio, Mi- 
chaele rcgnantc,fi-ulłra [uit, DUCUll1 potefiatem 
biennio circumlcribcns, ut poił hoc fpatium 110vi 
filffieerentur (***), nec non illorum pofiu
 
latio, qui a. 1676. in comitiis pofi I03l1l1is III. in- 
augurationem tlagit.lbant, nc Duccs uItra treS 
:umos munus lilUm excrcercnt, quamvis Rex, 
iple olim 1l1prcmus exercitus poloni Pmcfcćłus, 
fiuie con!llio tiwcbat (****). In hunc cnił1l 
usquc . dicm, filprcmi Duces, quod 
. 19' 
docet, munus fiłUl1l cum vita finiunt & mino- 
res in conUll loculll J.hcccdunt. 


(*) Vira 


REGNI POLONI. LIB.III. C. X. 253 


(*) Vita Pet. Kmitl1.le Dlng. T. II. p. 1620. 
(*.) T raćl-. Vad: a. I 7 I 6. Confl:ic. a. 17 [ 7. 
p. 3 I. 
C'**) Zalus. Epifi. T. I. p. 409. 455.459.460. 
(****) Zalus. Epilł. T.!. p. 679. 



. XXIII. 
Inrant Duccs, fiatim ae renuntiati fi.mt, 
quod ut ficrer, in comitiis a. 16 54.& 16,6. fru- 
fira cxaćhun (*)
 demUl!l a.. 1716. per. ':'ar- 
fllvienlclI} cOlupol1tionrm fai1Clrba
ur , i
fJpta 
duplici formuła, "Itera pro DUClbus qUI tum 
erant, aIter.1 pro iis qui in pofierum crt>;mdi 
(**). l>romittunt .mtem Deo tt:fie & vindicc 
invocato, Je Regi & Rcipublic:IC fidcles, mu- 
nus fillUIl ad lcges <}uae de i1l0 intel' Rcgc1ll & 
Orclincs 	
			

/Stare_Druki_001_51_386_0001.djvu

			254 


łVS PVBLICVM 


pleturos; !\fare[ehaIcorum:Jc iudicum tribu- 
nalitiorum, aliorumque ofjiCża!iulJl terrejlrimn , 
elcćl:ioncs, tum conventus palatinatuum &: ter- 
rarum vi militari non turbaturos ; incolis nulla 
damna iIIaturos &: nc a miJitibus inferantur pro- 
vi[uros; bona fua publicis trilxłtis non excm- 
turos; honoraria non acccpturos, &: quo minus 
:) mi1itibus exigamur, impeclituros ; ad oecu- 
panda privatorum bona, de quilms coram iudi- 
cio litigatur milites non d3turos; a iudicio clmu- 
nmos in tutdmn haud ren'pturos, neque illis 
militare prcłcfidium eonedTuros; &: ne milita- 
res pracfećłi cx Jtj/ide1lfibus, eatholieis l1ume- 
ro in exereitu parcs fint, curam adhibituros 
eHe. Ad c