Zeszyty Naukowe Akademii Techniczno-Rolniczej im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy. Rolnictwo, z.42 (215), 1998

AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA 
IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 


ZESZYTY NAUKOWE NR 215 


ROLNICTWO 42 


AGROTECHNICZNE, FIZJOLOGICZNE I GENETYCZNE 
CZYNNIKI WCZESNOŚCI PLONOWANIA ROŚLIN WARZYWNYCH 


BYDGOSZCZ - 1998
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA 
I M. J A N A I J Ę D R Z E JAŚ N I A D E C K I C H 
W BYDGOSZCZY 


ZESZYTY NAUKOWE NR215 


ROLNICTWO 42 


CJ 


" ",) 


BYDGOSZCZ - 1998
>>>
PRZEWODNICZĄCY KOMITETU REDAKCYJNEGO 
prof. dr hab.Ojcumiła Stefaniak 


REDAKTORZY NAUKOWI 
dr hab. inż. Paweł Nowaczyk, prof. nadzw. 
dr hab. inż. Czesław Rzekanowski, prof. nadzw. 


OPRACOWANIE REDAKCYJNE I TECHNICZNE 
mgr Elżbieta Rudzińska, Zbigniew Gackowski 


Wydano za zgodą Rektora 
Akademii Techniczno-Rolniczej 
w Bydgoszczy 


ISSN 0208-6344 


WYDAWNICTWA UCZELNIANE 
AKADEMII TECHNICZNO-ROLNICZEJ W BYDGOSZCZY 
Wyd. I. Nakład 180 egz. Ark. aut. 14,0. Ark. druk. 17,5. Papier druk. kl. fiI. 
Oddano do druku i druk ukończono w czerwcu 1998 r. 
Zakład Poligraficzny Kubik & Krause 
ul. Cmentarna 84, 85-184 Bydgoszcz, tel. (052) 719546
>>>
Spis treści 


str. 


Eugeniusz Kołota, Anita Biesiada - Wpływ zabiegów agrotechnicznych 
na plonowanie wybranych gatunków warzyw polowych w uprawie na zbiór 
wczesny w świetle wyników badań ,........................................................................ II 
l, Katarzyna Adamczewska-Sowińska, Eugeniusz Kołota - Wpływ odmiany 
i płaskiego okrycia roślin na plonowanie pora zimującego w polu ......................... 19 
2, Andrzej Borowy, Piotr Chmielowiec, Małgorzata Jelonkiewicz - Przebieg 
owocowania czterech linii hodowlanych pomidora oraz odmiany 'New 
Yorker' uprawianych z siewu wprost w pole .................................,.........................25 
3. Halina Buczkowska, Andrzej Sałata - Wpływ różnych zabiegów agro- 
technicznych na wczesność plonowania rabarbaru ..............,.................................., 29 
4. Stanisław Cebula, Andrzej Kalisz - Wpływ sposobu prowadzenia na wzrost, 
wczesność i jakość plonu papryki w uprawie szklarniowej ..................................... 33 
5. Piotr Chohura, Andrzej Komosa - Porównanie przydatności wybranych 
podłoży inertnych do uprawy pomidora szklarniowego .......................................... 37 
6, Barbara Dąbrowska, Renata Pasikowska - Ocena kilku polskich odmian 
heterozyjnych ogórka (Cucumis sativus L.) o różnym poziomie tolerancji 
na mączniak rzekomy dyniowatych (Pseudoperonospora cubensis /Berk. 
et Curt!RosL) w uprawie polowej ............................................................................ 41 
7, Renata Dobromi\ska - Efekt płaskiego okrywania roślin w polowej uprawie 
fenkuła ...,...........,.,............,.........,.,........,.,.,........................,..,...........,...,.........",.,... 47 


8. Józefa Dobrzańska - Wpływ sposobu cięcia i gęstości sadzenia na wczesność 
ogórka szklarniowego ..........,............,..........,.,.........................................,.............., 51 
9. Adam Dobrzański, Jerzy Pałczyński - Wpływ herbicydu Chlomazon 
(Command 480 EC) na dynamikę plonowania ogórków......................................... 55 
10. Jan Dyduch, Tadeusz Wolski - Dynamika wzrostu oraz analiza składu 
fitochemicznego pasternaku (Pastinaca sativa L.) .,................................................ 59 
11. Jolanta Franczuk - Rośliny międzyplonowe, słoma i nawozy mineralne, 
a wysokość plonów marchwi na zbiór wczesny....................................................... 65 
12, Marek Gajewski, Janina Gajc-Wolska - Plonowanie odmian oberżyny 
w uprawie w tunelu foliowym i szklarni nie ogrzewanej ......................................... 69
>>>
4 


13, Krystyna Górecka, Dorota Krzyżanowska, Ryszard Górecki - Porównanie 
plonowania roślin pomidora otrzymanych w kulturach tkanek i tradycyjnie 
z siewu ..'......'......,................,..',..'............................................................................ 73 
14, Konstanty Grudzień, Jan Rumpel- Wpływ osłaniania roślin i ściółkowania 
gleby na plonowanie papryki .........................................................,.,...,..........,........ 79 
15. Romualda Jabłońska-Ceglarek, Jacek Cholewiński - Plonowanie papryki 
uprawianej na podłożu torfowym z dodatkiem superabsorbentu .............................85 
16. Dorota Jadczak, Marian Orłowski - Wpływ niektórych zabiegów agro- 
technicznych na plonowanie majeranku ogrodowego ............................................. 89 
17. Andrzej Kalisz, Stanisław Cebula - Wpływ osłon z tworzyw sztucznych 
i odmiany na wczesność i plonowanie kapusty pekińskiej w uprawie 
wiosennej ...................................,...,...,.....,...,.....,..............................,......,...,.........,. 95 
18. Alina Kałużewicz, Mikołaj Knatlewski - Długość okresu wegetacji i zbiorów 
32 odmian brokuła w uprawie na zbiór jesienią ...................,..................................99 
19. Mikołaj Knatlewski, Alina Kałużewicz - Wczesność i dynamika plonowania 
odmian szparaga w uprawie na zielone wypustki ..,............................................... 103 
20. Mikołaj Knatlewski, Alina Kałużewicz, Barbara Kamińska, Tomasz 
Spiżewski - Wczesność plonowania 20 odmian szparaga w uprawie 
na bielone wypustki ............................................................................................... 107 
21. Mikołaj Knatlewski, Włodzimierz Krzesiński - Wpływ temperatury gleby na 
plonowanie zielonego szparaga ........................................,.................................,.. 111 
22. Marcela Krawiec, Maria Tendaj, Robert Gruszecki - Plonowanie i podatność 
na pośpiechowatość cebuli up rawianej z dymk i i siewu nasion ............................. 115 
23. Jan Krężel, Eugeniusz Kołota, IDaniel Sciążkol - Wpływ terminu siewu oraz 
terminu zbioru na skład aminokwasowy białka dwóch odmian jarmużu ............... 119 
24, Włodzimierz Krzesiński, Mikołaj Knatlewski - Dynamika przyrostu masy 
roślin w zależności od wczesności odmian marchwi ............................................. 125 


25. Edward Kunicki - Wpływ metody uprawy na wczesność i wielkość plonu 
kukurydzy cukrowej ...... ............ ........... ........ ..................... .................................... 131 
26. Jolanta Lisiecka - Wpływ podłoża i rodzaju sadzonek na wczesność 
plonowania truskawki uprawianej w nieogrzewanym tunelu foliowym '................ 135 
27. Helena Łabuda - Charakterystyka i ocena plonowania kilku odmian bobu 
hodowli polskiej i pochodzenia zagranicznego ..................................................... 141 
28. Barbara Martyniak-Przybyszewska - Plonowanie kalafiorów w uprawie 
jesiennej...... ...... ..,........ ................ ....................................... ..,..... ..,....... ................. 145 
29. Paweł Nowaczyk, Bożena Korkosz, Lubosława Nowaczyk - Plonowanie 
i wydajność biologiczna owoców ustalonych i heterozyjnych odmian papryki 
w uprawie szklarniowej . .............................................................,.......................... 149
>>>
5 


30. Paweł Nowaczyk, Hanna Koszucka, Lubosława Nowaczyk - Plon wczesny 
i plon owoców dojrzałych jako kryteria oceny wczesności plonowania 
papryki ...........................................,..........,............."...............,.,..,........".............. 155 
31, Paweł Nowaczyk, Jacek Piesik, Lubosława Nowaczyk - Porównanie dwóch 
kryteriów oceny wczesności plonowania pomidora w uprawie z rozsady 
szczepionej .,...,. .......... ........ ..,. ............ .......,. ......... .............................. .....,. ..... .....,. 161 
32. Renata Nurzyńska- Wierdak - Porównanie wzrostu i plonowania wczesnych 
odmian i ekotypów czosnku .................................................................................. 165 
33. Sławomir Odziemkowski, Janina Gajc-Wolska, Henryk Skąpski - Wpływ 
terminu uprawy na wysokość i jakość plonu sałaty kruchej .................................. 169 
34. Marian Orłowski, Dorota Jadczak - Wpływ cięcia roślin na plonowanie 
cebuli wielopiętrowej ...............................................,............................................ 173 
35, Maria Osińska, Eugeniusz Kołota - Wpływ dawki N i terminu nawożenia 
tym składnikiem na plonowanie selera uprawianego na zbiór pęczkowy .............. 179 
36. Józef Piróg - Plonowanie pomidora na różnych podłożach w drugim roku 
użytkowania........,.........,.,...................,......................................,.......................,.,. 185 
37. Alicja Plitta, Lucyna Drozdowska - Wartość biologicma owoców papryki 
rozmnażanej tradycyjnie i poprzez kultury in vitro ............................................... 191 
38. Małgorzata Poniedziałek, Elżbieta Stokowska, Agnieszka Sękara - Próba 
prognozowania długości fenofaz u ciecierzycy właściwej (Cicer arietinum) 
na podstawie układu warunków meteorologicznych .............................................. 197 
39. Ewa Rekowska - Wpływ zagęszczonej uprawy roślin na wielkość i jakość 
plonu brokuła odmiany 'Corvet FI' ,...................................................................... 203 
40. Teresa Rodkiewicz - Wczesność plonowania cukinii uprawianej z siewu ............207 
41. Ewa Rożek - Wpływ dynamiki kiełkowania nasion na wczesność plonowania 
pomidora w uprawie polowej ..,....................,.........................................,.............. 211 
42. Henryk Sadowski - Wpływ fungicydów na cechy jakościowe nasion, 
wschody i plon marchwi ..........................,......,......................................................215 
43. Piotr Siwek, Andrzej Libik, Ewa Capecka, Edward Kunicki - Plonowanie 
i jakość owoców ogórka partenokarpicmego w uprawie przyspieszonej .............. 221 
44. Marek Siwulski - Wpływ gibereliny GA 3 i BCH na wzrost grzybni 
twardziaka shii-take ........,... ............................... .................... ....... ......,.......... ........ 227 
45. Marek Siwulski - Wpływ stymulatorów wzrostu na dojrzewanie podłoża 
w uprawie twardziaka shii-take ................................................,..........,.................231 
46. Paweł Słodkowski - Wpływ stosowania osłon w uprawie rzodkiewki 
produkowanej na zbiór pęczkowy ......................................................................... 235
>>>
6 


47. KrzysztofSobieraIski, Marek SiwuIski, Katarzyna Byks - Porównanie 
wzrostu grzybni wybranych kultur krzyżówkowych pieczarki dwu- 
zarodnikowej Agaricus bisporus (Lange) Sing. na różnych podłożach ................. 239 
48. Wanda Wadas - Wpływ przykrycia agrowłókninąna plonowanie bardzo 
wczesnych odmian ziemniaka .........................,......................................................243 
49. Brygida Wierzbicka - Przydatność nowych drobnonasiennych odmian bobu 
dla przemysłu przetwórczego ................................................................................ 247 
50. Tadeusz Wolski, Jan Dyduch - Ocena zawartości i składu furanokumaryn 
w różnych organach pasternaku zwyczajnego (Pastinaca sativa L. CV. 'White 
Parsnip ') ................................................................................................................ 251 
51. Wanda Woźniak, Marian Gapiński - Ocena nowych odmian pieczarki dwu- 
zarodnikowej (Agaricus bisporus (Lange) Sing.) ..................................................257 
52. Wanda Woźniak, Marian Gapiński, Elżbieta Kozik, Izabella Kossowska, 
Maria Malinowska, Anna Kokocińska - Analiza sensoryczna odmian sałaty 
z uprawy jesiennej .......................................................................,......................... 261 
53. Anna Zaniewicz-Bajkowska - Wpływ następczy nawożenia organicznego 
w postaci poplonów letnich, obornika i słomy oraz zróżnicowanego 
nawożenia mineralnego na wysokość plonu marchwi uprawianej na zbiór 
wczesny z siewu przedzimowego .......................................................................... 267 
54. Grażyna Zawiślak, Jan Dyduch - Parametry jakościowe rozsady szałwii 
lekarskiej odmiany 'Bona' w zależności od dorodności nasion i wczesności 
ich kiełkowania...................................................................................................... 271 
55. Mirosława Ziombra, Małgorzata Grześkowiak - Wpływ wilgotności podłoża 
na wzrost grzybni boczniaka ................................................................................. 275
>>>
Content 


page 


Eugeniusz Kołota, Anita Biesiada - The effects of agronomic factors on 
yielding of some field vegetable crops grown for earIy cropping, on the base 
of ourselves studies ................................................................................................. 11 
l. Katarzyna Adamczewska-Sowińska, Eugeniusz Kołota - The effects of 
cuItivar and flat cover ofplants on the yield ofleek overwintering in the field ...... 19 
2. Andrzej Borowy, Piotr Chmielowiec, Małgorzata Jelonkiewicz - The course 
offruiting offour direct-seeded tomato breeding lines and the 'New Yorker' 
cultivar u u............................... u................................................................................ 25 
3. Halina Buczkowska, Andrzej Sałata - Effect of different cultural practices on 
earliness ofrhubarb yielding ....................u.............u..............................................29 
4. Stanisław Cebula, Andrzej Kalisz - The effect oftraining method on growth, 
earliness and yield quality ofpepper in greenhouse production .........u................... 33 
5. Piotr Chohura, Andrzej Komosa - SuitabiIity ofthe selected inert substrates 
for cultivation ofa glasshouse tomato .......................u............................................ 37 
6. Barbara Dąbrowska, Renata Pasikowska - Estimation of a few Polish 
heterosic cultivars of Cucumis sativus L with a different tolerance level to 
Pseudoperonospora cubensis /Berk et Curt./ Rost under field conditions ............41 
7. Renata Dobromilska - The effect of plant covering in the field cultivation of 
fennel ....................................................................................................................... 47 
8. Józefa Dobrzańska - The effect of training system and plant density on 
earliness of greenhouse cucumber .....................u........u.......................................... 51 
9. Adam Dobrzański, Jerzy Pałczyński - The influence ofherbicide Clomazone 
(Command 480 EC) on cucumber yield dynamics ..............................................u.. 55 
10. Jan Dyduch, Tadeusz Wolski - Seasonal increase in biomass and changes in 
phytochemical composition ofparsnip organs (Pastinaca sativa L) ...................... 59 
11. Jolanta Franczuk - Secondcrops, straw and mineral fertilization and the level 
or quality of carrot yields in early harvesting .......................................................... 65 
12. Marek Gajewski, Janina Gajc- Wolska - Yielding of eggpIant cultivars in 
unheated plastic tunnel and unheated glasshouse .......................................u........... 69 
13. Krystyna Górecka, Dorota Krzyżanowska, Ryszard Górecki - The 
comparison of cropping of tomato plants obtained ITom in vitro culture 
and traditionally ITom seeds ......................u..................................u........................ 73
>>>
8 


14. Konstanty Grudzień, Jan Rumpel- Effect ofplant and soil covering on 
yielding of pepper ............ ............. ............. ........ ....... ................................ ............... 79 
15. Romualda Jabłońska-Ceglarek, Jacek Cholewiński - Yielding ofred pepper 
cultivated on the peat substrate with superabsorbent ............................................... 85 
16. Dorota Jadczak, Marian Orłowski - The effect of some agrotechnical 
measures on the crop productivity ofmarjoram ...................................................... 89 
17. Andrzej Kalisz, Stanisław Cebula - The influence of plastic covers and 
cultivar on earliness and yielding ofChinese cabbage in spring cuItivation ............ 95 
18. Alina Kałużewicz, Mikołaj Knaflewski - The earIiness and harvest period of 
32 broccoIi cultivars in auturnn production ............................................................. 99 
19. Mikołaj Knaflewski, Alina Kałużewicz - Earliness and rate of yieIding of 
asparagus cultivars grown for green spears ........................................................... 103 
20. Mikołaj Knaflewski, Alina Kałużewicz - Earliness of20 asparagus cultivars 
grown for blanched spears ..................................................................................... 107 
21. Mikołaj Knaflewski, Włodzimierz Krzesiński - The effect of soil temperature 
on green asparagus yielding .................................................................................. III 
22. Marcela Krawiec, Maria Tendąj, Robert Gruszecki - The yielding and 
sensitivity to boIting of onion gro wn ti-om set s and seeds ..................................... 115 
23. Jan Krężel, Eugeniusz Kołota, !Daniel Ściążkoj - The effects of sowing and 
harvest tenns on protein composition oftwo kale cultivars ................................... 119 
24. Włodzimierz Krzesiński, Mikołaj Knaflewski - Dynamics increase ofplant 
matter in relation to earliness of carrot cuItivars ................................................... 125 
25. Edward Kunicki - The effect ofmethods of cultivation on earliness and 
yielding of sweet com ........................................................ .................................... 131 
26. Jolanta Lisiecka - The influence ofsubstrate and the kind ofrunner plants on 
earliness of strawberry grown in a plastic runnel ................................................... 135 
27. Helena Łabuda - The characterization and evaluation of yielding of some 
Polish and foreign cultivars of faba bean .............................................................. 141 
28. Barbara Martyniak-Przybyszewska - The yieIding of cauliflowers in auturnn 
planting .................................................................................................................. 145 
29. Paweł Nowaczyk, Bożena Korkosz, Lubosława Nowaczyk - Yielding 
and biological productivity of fruit of settled and hybrid pepper cultivars 
in a gIasshouse cuIture ........................................................................................... 149 
30. Paweł Nowaczyk, Hanna Koszucka, Lubosława Nowaczyk - The early yield 
and the ripe fruit yield as estimation criteria earliness ofpepper yielding ............. 155 
31. Paweł Nowaczyk, Jacek Piesik, Lubosława Nowaczyk - The comparison of 
two earliness evaluation criteria oftomato cuItured ti-om grafted transplants ....... 161
>>>
9 


32. Renata Nurzyńska- Wierdak - Comparison of growth and yield of early garlic 
cultivars and ecotypes ............................................................................................ 165 
33. Sławomir Odziemkowski, Janina Gajc-Wolska, Henryk Skąpski - The 
influence ofproduction time on quality and height of yield of crisp lettuce ......... 169 
34. Marian Orłowski, Dorota Jadczak - The effect ofplant cutting on the crop 
productivity ofEgyptian onion .............................................................................. 173 
35. Maria Osińska, Eugeniusz Kołota - The effect ofN rate the term of 
fertilization on yield of celery grown for bunches ................................................. 179 
36. JózefPiróg - The yielding oftomato on various substrates in the second year 
of utilization .............................................. ................................. ......... .................. 185 
37. Alicja Plitta, Lucyna Drozdowska - Biological quality ofpepper fruit 
propagated traditionally and in vitro ..................................................................... 191 
38. Małgorzata Poniedziałek, Elżbieta Stokowska, Agnieszka Sękara - The 
attempt of counting degree-days in every stage of growth of chickpea (Cicer 
arietinum) based on the climate conditions ........................................................... 197 
39. Ewa Rekowska - The effect ofplanting density on the quantity and quality of 
the yield ofbroccoli cv. 'Corvet FI' ...................................................................... 203 
40. Teresa Rodkiewicz - Earliness of zucchini grown from direct seeding ................207 
41. Ewa Rożek - The effect ofthe dynamics of seed gerrnination on the earliness 
oftomato yielding . ................................................................................................. 211 
42. Henryk Sadowski - The influence of fungicides on carrot seed quality, 
emergence, and yield ............................................................................................. 215 
43. Piotr Siwek, Andrzej Libik, Ewa Capecka, Edward Kunicki - The effect of 
different covering methods on the yield and quality ofparthenocarpic 
cucumber ............... .... ................ ..................... ......................... .............................. 221 
44. Marek Siwulski - The influence of GA 3 and BCH on the shii-take mycelium 
growth .............................................................. ...................................................... 227 
45. Marek Siwulski - The influence of growth stimulators on the substrate 
maturation in shii-take growing ............................................................................. 231 
46. Paweł Słodkowski - The effect of covering on the cultivation of radish grown 
for the spring harvest .............................................................................................235 
47. Krzysztof Sobieraiski, Marek Siwulski, Katarzyna Byks - The comparison of 
selected hybrids mycelium growth of Agaricus bisporus (Lange) Sing. on 
different media .. .................................................................................................... 239 
48. Wanda Wadas - The effect of agrotextile covering on the yielding ofvery 
early potato varieties ............................................................................................. 243 
49. Brygida Wierzbicka - The suitability of new broad bean cultivars for 
processing industry............... ........................................ ........................ ........ ......... 247
>>>
10 


50. Tadeusz Wolski, Jan Dyduch - Evaluation of contents and components of 
furanocoumarins in different parts ofparsnip (Pastinaca sativa L. cv. 'White 
Parsnip ') .... ..... .... .,...'.....,...,... ...... ..,....... .,.... .......... ........ ....,......................... .......... 251 
51. Wanda Woźniak, Marian Gapiński - The evaluation ofthe new edible 
mushroom varieties (Agaricus bisporus (Lange), Sing.) ..,.................................... 257 
52. Wanda Woźniak, Marian Gapiński, Elżbieta Kozik, Izabella Kossowska, 
Maria Malinowska, Anna Kokocińska - A sensorial analysis of autumn crop 
lettuce varieties ...........,.....,.,.,.,.........,.....,.....,.....,............,....,...,..............,.......,..... 261 
53. Anna Zaniewicz-Bajkowska - The aftereffect of organic manuring in the form 
of summer catch crops, farmyard manure and straw or different mineral 
fertilization on the yield level of carrot sown before winter and cultivated for 
early harvesting ...... .............. ...................... .........,...... ........... ................................ 267 
54. Grażyna Zawiślak, Jan Dyduch - QuaIity parameters of sage 'Bona' 
transplants depending on seed size and their germination earliness ...................... 271 
55. Mirosława Ziombra, Małgorzata Grześkowiak - The influence of substrate 
humidity on the myceIium growth of Pleurotus .................................................... 275
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 11-19 


WPŁ YW ZABIEGÓW AGROTECHNICZNYCH 
NA PLONOWANIE WYBRANYCH GATUNKÓW 
WARZYW POLOWYCH W UPRAWIE NA ZBIÓR WCZESNY 
W ŚWIETLE WYNIKÓW BADAŃ WŁASNYCH 


Eugeniusz Kołota, Anita Biesiada 


Katedra Ogrodnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Rozbrat 7, 50-334 Wrocław 


Synopsis. W pracy przcdstawiono dotychczasowe osiągnięcia Katedry Ogrod- 
nictwa AR we Wrocławiu w zakresie doskonalenia technologii produkcji warzyw 
polowych w uprawie na zbiór wczesny. Prowadzone prace dotyczyły następujących 
gatunków warzyw: por, seler korzeniowy, burak ćwikłowy, pietruszka korzenio- 
wa, pomidor. W badaniach occniono plonowanie warzyw w zależności od takich 
czynników agrotechnicznych, jak sposób produkcji rozsady i jej jakość w momencie 
sadzenia, poziom nawożenia mineralnego, osłanianie roślin folią i włókniną, ściół- 
kowanie gleby. U roślin zimujących w polu określono ponadto wpływ nawożenia 
mineralnego i zabiegów uprawowych na stopień ich odporności na mróz. 
Słowa kluczowe: warzywa polowe, wczesny zbiór, zabiegi agrotechniczne 


1. WSTĘP 


Optymalizacja technologii produkcji warzyw uprawianych w gruncie na zbiór 
wczesny stanowi przedmiot zainteresowania wielu placówek badawczych zajmujących 
się problematyką ogrodniczą w kraju i za granicą. Praktyczne wykorzystanie osiągnięć 
nauki w tym zakresie zaowocowało znacznym w ostatnich latach wzbogaceniem asor- 
tymentu warzyw dostępnych na rynku w stanie świeżym w okresie miesięcy wiosen- 
nych i na początku lata. 
Powodzenie uprawy warzyw gruntowych na zbiór wczesny jest uzależnione od 
wyboru odpowiedniej gleby, stanowiska, odmiany, a także od szeregu czynników agro- 
technicznych, jak zastosowanie właściwego w stosunku do wymagań pokarmowych 
roślin nawożenia organicznego i mineralnego, wybór optymalnego terminu siewu na- 
sion czy sadzenia rozsady na miejsce stałe, umiejętne wykorzystanie okryć do poprawy 
mikroklimatu gleby i otoczenia wokół rośliny uprawnej oraz stosowanie innych specy- 
ficznych zabiegów pielęgnacyjnych, jak cięcie, ogławianie, palikowanie, hormonizacja. 
W Katedrze Ogrodnictwa Akademii Rolniczej we Wrocławiu badania nad uprawą 
warzyw gruntowych na zbiór wczesny są prowadzone od ponad 40 lat [5]. Dotyczą one 
w głównej mierze możliwości poszerzenia asortymentu dostępnych na rynku warzyw 
w okresie wiosenno-letnim. Szczególnie dużo uwagi poświęcono optymalizacji produk- 
cji pora i selera, na mniejszą skalę prowadzone były badania nad innymi gatunkami wa- 
rzyw, w tym pietruszką korzeniową, burakiem ćwikłowym, pomidorem, kapustą wczesną.
>>>
12 


E. Kołota, A. Biesiada 


2. SPOSÓB PRODUKCJI I JAKOŚĆ ROZSADY 


Wiele gatunków warzyw, w tym również o umiarkowanych wymaganiach ciepl- 
nych, na zbiór wczesny uprawia się z rozsady produkowanej pod osłonami. Nasiona 
wysiewa się tu o 1,5-2 miesiące wcześniej niż pozwalają na to warunki polowe, zaś 
sadzona wczesną wiosną rozsada zapewnia znacznie wcześniejsze w porównaniu z sie- 
wem wprost do gruntu osiąganie dojrzałości zbiorczej. 
W Katedrze Ogrodnictwa AR we Wrocławiu przeprowadzono obszerne badania do- 
tyczące wpływu zabiegów agrotechnicznych w trakcie produkcji rozsady pora na jej ja- 
kość w momencie sadzenia i uzyskany plon wczesny. Zagadnieniem, któremu poświęco- 
no sporo uwagi, było określenie optymalnego terminu siewu nasion tej rośliny. W świetle 
uzyskanych wyników można stwierdzić, że rozsadę o najlepszych parametrach jako- 
ściowych uzyskuje się z najwcześniejszych terminów siewu przypadających na połowę 
grudnia [1,8], jednak w warunkach naszego kraju jako optymalny należy uznać wysiew 
przypadający na połowę stycznia. Wysiew wcześniejszy, przy wyższych kosztach pono- 
szonych na ogrzewanie, nie zapewnił uzyskania wyższego plonu handlowego roślin, 
opóźnienie zaś siewu na początek i połowę lutego przyczyniło się do uzyskania słab- 
szych wyników produkcyjnych. 
Jakość rozsady pora i uzyskany z niej plon handlowy były w doświadczeniach w du- 
żym stopniu uzależnione od obranej technologii jej produkcji [II]. Okazało się, że roz- 
sada pochodząca z siewu nasion do doniczek ziemnych i pierścieni plastykowych o śred- 
nicy 5 cm zapewnia znacznic lepsze wyniki produkcyjne w porównaniu z powszechnic 
stosowanym sposobem produkcji rozsady na zbiór późniejszy, polegającym na wysie- 
wie nasion wprost do skrzynek. Na uwagę zasługuje również sposób produkcji rozsady, 
w którym nasiona wysiewa się do skrzynek i po wytworzeniu 2-3 liści pikuje do doni- 
czek ziemnych. Wiąże się to wprawdzie z dodatkowymi nakładami pracy ręcznej na 
pikowanie, umożliwia jednak znaczne zaoszczędzenie miejsca w szklarni przez pierw- 
szc 5-6 tygodni uprawy i zapewnia dobrc plonowanic pora. 
Czynnikiem limitującym wzrost siewek pora przy wczesnym wysiewie nasion 
w styczniu są niekorzystne warunki świetlne. Doświctlanie rozsady warzyw do uprawy 
polowej dowiodło możliwości skrócenia czasu produkcji oraz poprawy jej cech jako- 
ściowych [6, 9, 14]. Wyniki własnych badaIl z tego zakresu wykazały, żc uzupełniające 
doświetlanie siewek pora w czasie od wschodów do momentu wykształcenia 2-3 liści 
właściwych zwiększyło masę jednostkową rozsady o 34,8%, średnicę łodygi z 3,4 mm 
do 3,9 mm oraz uzyskany z niej plon handlowy średnio o 9,6% w stosunku do produ- 
kowanej w naturalnych warunkach świetlnych. Wyraźnej poprawie uległa również ja- 
kość uzyskanego plonu wczesnego, co wyrażało się wzrostem masy jednostkowej rośli- 
ny i odsetkiem roślin o średnicy cebuli 20 mm. 
W uprawie selera korzeniowego na wczesny zbiór pęczkowy termin sadzenia roz- 
sady w pole uwarunkowany jest wrażliwością tej rośliny na jarowizację i wybijanie w pę- 
dy kwiatostanowe przy niskich temperaturach, dlatego najwcześniejszy termin sadzenia 
rozsady selera przypada w naszym kraju na koniec kwictnia. W badaniach przcprowa- 
dzonych w ostatnich latach w naszej Katedrze udowodniono, że sadzona w tym czasie 
rozsada B-tygodniowa i II-tygodniowa uzyskana z sicwów nasion przeprowadzonych 
w dniach 20 stycznia i 5 lutego charakteryzowała się zbliżonymi parametrami jakoś- 
ciowymi. Słabiej rozwiniętą, niższą, o mniejszej liczbie liści rozsadę uzyskano nato- 
miast przy opóźnieniu siewu do 20 lutego. Na podkreślenie zasługuje jednak fakt, że 
badane terminy siewu nasion nie różnicowały w sposób istotny plonu handlowego sele-
>>>
Charakterystyka i ocena plonowania ... 


13 


ra, który mieścił się w przedziale 38,2-43,2 Uha. Jako optymalny termin siewu nasion 
selera na zbiór pęczkowy można zatem uznać pierwszą połowę lutego. 
Analizując wyniki dotyczące oceny różnych metod produkcji rozsady selera korze- 
niowego można stwierdzić, że przepikowanie siewek do skrzynek plastykowych w roz- 
stawie 5x5 i 7x7 cm zapewniło uzyskanie podobnej jakościowo rozsady, podczas gdy 
rozsada pikowana do doniczek o 0 5 cm charakteryzowała się zbliżoną liczbą liści, lecz 
była bardziej krępa, co wynikało z większych wahań wilgotności podłoża w tym obiekcie 
w porównaniu z uprawą w skrzynkach. Badane metody produkcji rozsady w małym je- 
dynie stopniu wpływały na wysokość plonu handlowego korzeni selera wraz z nacią, 
przy zbiorze przeprowadzonym na początku lipca. W świetle tych wyników można 
uznać, że doniczkowanie rozsady staje się zasadne przy jej sadzeniu mechanicznym. 
Jakość rozsady użytej do sadzenia wywierała istotny wpływ na wyniki produkcyjne 
w uprawie pomidora polowego. Przeprowadzone na ten temat badania wykazały [2]. że 
rozsada pikowana do doniczek charakteryzowała się większą masą części nadziemnej, 
średnicą pędu i jego długością w porównaniu z uzyskaną z siewu punktowego do doni- 
czek. Niezależnie od sposobu produkcji najlepszą jakościowo rozsadę uzyskano w do- 
niczkach o średnicy 12 cm, przy użyciu doniczek o 0 8 cm masa rośliny w momencie sa- 
dzenia była mniejsza o 45%, co wynikało m.in. ze słabego jej odżywienia podstawowy- 
mi makroskładnikami w uprawie przy mniejszej objętości podłoża. Lepsze parametry ja- 
kościowe rozsady produkowanej w doniczkach o średnicy 10-12 cm zapewniło uzyska- 
nie wyższego plonu wczesnego i handlowego owoców pomidora gruntowego. Podobny, 
choć nie udowodniony statystycznie wpływ, zanotowano przy użyciu rozsady pikowanej. 


3. NAWOŻENIE MINERALNE 


W uprawie warzyw na zbiór wczesny ważną rolę odgrywa dobrze zbilansowane 
nawożenie mineralne NPK. Z uwagi na krótszy okres uprawy, jak również słabsze po- 
bieranie składników pokarmowych, w warunkach niższej temperatury gleby na wiosnę, 
zalecenia nawozowe w tego rodzaju uprawie muszą być odmienne w stosunku do wa- 
rzyw zbieranych jesienią. Dotyczy to szczególnie fosforu, którego pobieranie przez 
rośliny w niskich tempcraturach jest w znacznym stopniu ograniczone oraz azotu, sta- 
nowiącego najbardziej plonotwórczy składnik pokarmowy w uprawie warzyw. Nawet 
okresowy niedobór N może opóźnić osiąganie dojrzałości zbiorczej warzyw wczesnych, 
np. sałaty, kalafiora [17]. Podobne opóźnienie zbioru warzyw można zaobserwować 
przy nadmiarzc azotu w uprawie takich warzyw, jak pomidor, ogórek, kapusta, któremu 
towarzyszy ponadto wysoka akumulacja azotanów w częściach jadalnych. 
Przeprowadzone w Katedrze Ogrodnictwa AR we Wrocławiu badania z tego za- 
kresu dotyczyły głównie pora i selera. Udowodniono w nich, że w przeciwieństwie do 
uprawy na zbiór jesicnny, zapotrzcbowanic obydwu gatunków warzyw uprawianych na 
zbiór w ciągu lata jest umiarkowane. W przypadku pora optymalną dawką tego składni- 
ka okazało się bowiem nawożenie w wysokości ł 50 kg N/ha, zastosowane w 2/3 przed 
sadzeniem rozsady i w 1/3 jcdnorazowo pogłównie. Wyższe dawki N prowadziły do 
obniżenia masy jednostkowej roślin i spadku plonu handlowego, nie przyczyniły się 
jednak do nadmiernej akumulacji azotanów ponad przyjęte limity. 
Słabszą reakcją na azot wykazał się seler, dla którego w uprawie na pęczki wystar- 
czające okazało się nawożenie w wysokości 100 kg N/ha, zastosowane w całości przed 
sadzeniem rozsady. Wyższe dawki tego składnika w granicach 150-250 kg N/ha, stos 0-
>>>
14 


E. Kołota, A, Biesiada 


wane zarówno przed wegetacyj nie jak i pogłównie, nie zapewniały oczekiwanej zwyżki 
plonu przy zbiorze przeprowadzonym w drugiej połowie lipca. 


4. OSŁANIANIE ROŚLIN 


Produkcja warzyw gruntowych na zbiór wczesny odbywa się często w niekorzyst- 
nych warunkach atmosferycznych, przy słabo ogrzanej jeszcze glebie. Do poprawy 
mikroklimatu w otoczeniu roślin zaczęto wykorzystywać początkowo w latach 50-tych 
niskie nie ogrzewane tunele, okrywane folią polietylenową, następnie zaś osłony bezpo- 
średnie nie wymagające konstrukcji nośnych, które zdobyły sobie w ostatnich latach 
dużą popularność. 
Pierwsze badania nad zastosowaniem płaskich okryć z folii perforowanej w upra- 
wie warzyw przeprowadzono już w połowie lat 60-tych w Niemczech [10]. W Polsce 
prace nad przyśpieszeniem zbioru warzyw gruntowych z użyciem tego rodzaju osłon są 
prowadzone od 1974 r. [19]. W tym czasie badania z wykorzystaniem folii perforowa- 
nej koncentrowały się nad gęstością perforacji oraz długością okresu osłaniania poszcze- 
gólnych gatunków warzyw [7, 21]. W doświadczeniach na ten temat przeprowadzonych 
z kapustą wczesną [15] udowodniono znacznie większą przydatność w naszych warun- 
kach klimatycznych folii o niskim stopniu perforacji w granicach 50-100 otworów na 
1 m 2 , w porównaniu z okryciem folią o 750 otworach na l m 2 , gdzie plon wczesny głó- 
wek wynosił odpowiednio 21,9-22,2 Uha i tylko 9,8 tlha. Obecnie folia perforowana 
o mniejszej liczbie otworów jest wykorzystywana powszechnie również w uprawie in- 
nych gatunków warzyw, jak sałata, rzodkiewka, marchew, ogórek. 
Uzyskane w ostatnich latach wyniki doświadczeń z uprawą pora na pęczki wska- 
zują, że spośród porównywanych okryć największą przydatność dla tej rośliny wyka- 
zuje folia perforowana o 50 otworach na I m 2 . Mimo występujących w czasie osłaniania 
i bezpośrednio po zdjęciu folii perforowanej deformacji liści, 5-tygodniowy okres okrycia 
roślin zapewnił w tym obiekcie wzrost plonu handlowego o 24%, w tym roślin o średni- 
cy cebuli powyżej 20 mm o 40%. Użycie niskiego tunelu foliowego i włókniny zapew- 
niło zbliżone do siebie, słabsze jednak niż pod folią perforowaną wyniki produkcyjne, 
zapewniając w stosunku do kontroli zwyżkę plonu handlowego na początku lipca 
w granicach 17%. 
Reakcja buraka ćwikłowego na rodzaj zastosowanej osłony była jeszcze bardziej 
zróżnicowana, a zarazem silnie uzależniona od terminu siewu tego warzywa i przebiegu 
warunków atmosferycznych, głównie termicznych [12]. Okazało się, że najlepsze efekty 
produkcyjne przy siewach najwcześniejszych (4.1V) uzyskano na poletkach okrytych 
włókniną i tylko nieco słabsze przy użyciu folii perforowanej. 
Burak ćwikłowy wysiewany w połowie kwietnia plonował pod osłonami na po- 
ziomie zbliżonym do uzyskanego w terminie pierwszym, słabiej jednak niż w obiekcie 
kontrolnym. Zastosowanie osłony z folii perforowanej przy wysiewie buraka w trzeciej 
dekadzie kwietnia wpłynęło na znaczną obniżkę plonu, spowodowaną silnym zamiera- 
niem młodych siewek pod wpływem wysokich temperatur pod tą osłoną, podczas gdy 
rośliny osłaniane włókniną plonowały na podobnym poziomie jak w kontroli. 
Małą skuteczność osłon z folii perforowanej i włókniny polipropylenowej w wa- 
runkach glebowo-klimatycznych południowo-zachodniej Polski odnotowano w uprawie 
selera korzeniowego na zbiór pęczkowy [16]. Osłony te zakładane po wysadzeniu roz- 
sady pod koniec kwietnia i zdejmowane po 3-5 tygodniach przyczyniły się do oparzeń
>>>
Charakterystyka i ocena plonowania ... 


15 


naj młodszych liści oraz macmych wypadów roślin, zwłaszcza przy użyciu folii perfo- 
rowanej. Warto jednak odnotować, że w całym okresie prowadzenia doświadczeń (lata 
1992-1994) bezpośrednio po posadzeniu roślin notowano z reguły ciepłą i słoneczną po- 
godę, co sprawiło, że plon roślin nie osłanianych był z reguły wyższy niż spod okryć 
bezpośrednich. 


5. ŚCIÓŁKOWANIE GLEBY 


Poprawa mikroklimatu w otoczeniu uprawianych roślin w tym wzrost temperatury 
gleby, mniejsze jej wahania w ciągu doby oraz korzystniejsze warunki wilgotnościowe 
stymulują rozwój roślin w uprawie na glebie ściółkowanej, co w efekcie prowadzi do 
przyśpieszenia plonowania warzyw w granicach 7-14 dni oraz wzrostu wysokości plonu. 
Stosowane początkowo ściółki organiczne (słoma, torf, trociny, kora) zostały 
obecnie zastąpione niemal całkowicie materiałami syntetycznymi, głównie folią poli- 
etylenową i włókniną polipropylenową. Bardzo ważne dla kształtowania mikroklimatu 
gleby i otoczenia rośliny ma barwa folii i związana z tym zdolność do refleksji, absorp- 
cji oraz transmisji promieniowania słonecznego, Folia przezroczysta przepuszcza 
85-95% promieni słonecznych, dzięki czemu temperatura gleby pod nią jest wyższa 
aniżeli pod folią czarną, co czyni ją szczególnie przydatną do ściółkowania w rejonach 
o chłodniejszym klimacie. Do ściółkowania wykorzystuje się również ciężkie włókniny 
polipropylenowe o gramaturze 50-60 g/m 2 . Ściółka ta w odróżnieniu od folii przepusz- 
cza wodę równomiernie na całej powierzchni, co zmniejsza zagrożenie porażenia cho- 
robami. Największe korzyści wyrażające się wczesnym, wysokim i dobrym jakościowo 
plonem są obserwowane przy ściółkowaniu warzyw ciepłolubnych, jak pomidor, papry- 
ka, kawon i oberżyna [13]. 
W badaniach podjętych w Katedrze Ogrodnictwa AR we Wrocławiu oceniano re- 
akcję pora wczesnego na ściółkowanie gleby, Stwierdzono, że żadna z badanych w do- 
świadczeniu ściółek (folia czarna, biała, niebieska, włóknina czarna) nie zapewniała 
wyższego plonu wczesnego i handlowego w porównaniu z nie ściółkowanym obiektem 
kontrolnym. Ściółkowanie gleby czarną włókniną umożliwiło uzyskanie zbliżonego 
wielkością plonu wczesnego jak w uprawie na glebie nie ściółkowanej. Niższe plony 
tego warzywa zanotowano natomiast przy ściółkowaniu czarną i białą folią, a naj słabsze 
wyniki produkcyjne dało ściółkowanie folią niebieską. Silna konkurencja chwastów 
rozwijających się intensywnie pod folią niebieską wpłynęła dodatkowo na znaczne 
obniżenie zawartości N-ogólnego, N-N0 3 , P i K w częściach jadalnych pora. Pozostałe 
materiały użyte do ściółkowania skutecznie chroniły rośliny przed zachwaszczeniem, 
można je zatem traktować jako istotny czynnik uprawy ekologicznej eliminującej uży- 
cie herbicydów w produkcji tej rośliny na zbiór wczesny. 


6. ZIMOWANIE ROŚLIN W POLU 


Jednym z najtańszych i naj prostszych sposobów zaopatrzenia w świeże warzywa 
w okresie zimowym i wczesnowiosennym, w odniesieniu do takich gatunków, jak 
jarmuż, kapusta brukselska, por, pietruszka korzeniowa jest pozostawienie ich w polu 
przez okres zimowy, 
W warunkach klimatycznych naszego kraju, podczas zimowania pora może nie- 
kiedy dochodzić do uszkodzeń mrozowych, co pociąga za sobą wypadanie całych roślin
>>>
16 


E. Kołota, A. Biesiada 


na plantacji lub częściej brunatnienie i gnicie zewnętrznych pochew liściowych. W wy- 
niku tych uszkodzeń, przy wczesnym zbiorze na przełomie marca i kwietnia, uzyskany 
plon jest przeciętnie o 40-50% niższy aniżeli jesienią. Opóźnienie terminu zbioru roślin po 
wznowieniu ich wegetacji może przyczynić się do wzrostu plonu w granicach 30-50%. 
Do tego typu uprawy w przypadku pora nadają się wyłącznie odmiany o ciemnozielo- 
nym zabarwieniu liści, z grubym nalotem woskowym. Badania własne przeprowadzone 
w latach 1991-1994 wykazały, że największą odpornością na mróz odznaczała się odmia- 
na 'Platina', której plon wiosenny stanowił 64,8% plonu jesiennego oraz 'Winter Ric- 
sen', 'Alaska' i 'Wila', u których udział tego plonu przekraczał 55%. Najmniejszą przy- 
datnością do zimowania w polu charakteryzowała się odmiana 'Paragon', której plon 
wiosenny stanowił zaledwie 31,8% plonu jesiennego oraz 'Halaf (43,9%). Należy pod- 
kreślić, że obydwie te odmiany charakteryzowały się wysoką plennością w okresie je- 
siennym, lecz zarazem naj niższą zawartością suchej masy i cukrów ogółem w cebulach. 
W literaturze brak jest kompleksowych opracowań na temat wpływu nawożenia na 
zimotrwałość niektórych warzyw. Najczęściej przestrzega się przed stosowaniem zbyt 
dużych dawek azotu, podkreślając jednocześnie korzystny wpływ intensywnego nawo- 
żenia fosforem i potasem. Badania własne przeprowadzone z porem przeczą tej opinii, 
wykazały bowiem, że nawożenie azotowe stosowane w granicach 200-350 kg N/ha 
w małym stopniu wpływało na zimotrwałość roślin w polu. Przy wysokiej, jednostron- 
nej zasobności gleby w P, K lub Mg najbardziej korzystny wpływ na zimotrwałość pora 
wywarło nawożenie potasowe. Dodatni wpływ tego składnika ujawnił się szczegóJnie 
w przypadku słabego zaopatrzenia roślin w wodę. 
Bardzo interesujące wyniki badań uzyskano ponadto w pracach nad dolistnym na- 
wożcnicm azotem stosowanym w uprawi c pietruszki korzeniowej i pora. Ten sposób na- 
wożenia pogłównego w dawce 25-50 kg N/ha równie dobrze zabezpieczał potrzeby po- 
karmowe obydwu gatunków warzyw na azot jak przy doglebowym użyciu tego składni- 
ka w ilości 100-150 kg N/ha, bez żadnych oznak ujemnego wpływu na zimotrwałość 
obydwu gatunków warzyw [3, 4]. Zarówno w przypadku pictruszki korzeniowej, jak 
i pora zastosowanie we wrześniu uzupełniającego dol istnego nawożenia potasem w dawce 
25 kg N/ha dawało istotną zwyżkę plonu warzyw zbieranych jesienią oraz wpływało 
bardzo korzystnie na przezimowanie badanych roślin w polu. 
Poza wpływem odmiany i nawożenia wysokość strat plonu warzyw zimujących 
w polu jest w znacznym stopniu uzależniona od metody uprawy. Stosowany często 
w Belgii i Francji w uprawie pora zabieg agrotechniczny polegający na obsypywaniu 
roślin ziemią w celu uzyskania dłuższej części wybielonej łodygi chroni również zda- 
niem Roszkowskiej [18] rośliny przed mrozami i powoduje ich lepsze przezimowanie. 
Badania własne z tego zakresu wykazały, że reakcja pora na ten sposób uprawy 
jest zróżnicowana w zależności od terminu zbioru pora. Stwierdzono bowiem, że sadze- 
nie rozsady w bruzdy, połączone z późniejszym obsypywaniem roślin ziemią obniżało 
plon przy zbiorze jesiennym w granicach 4,8-26,8% w stosunku do uprawy na płask, 
zwiększało jednak istotnie zimotrwałość roślin pozostawionych na polu do początku 
kwietnia. Ten sposób uprawy okazał się szczególnie skuteczny w przypadku uprawy 
odmian o małej odporności na mróz jak 'Paragon', u której udział plonu handlowego 
zbieranego na wiosnę wzrastał w stosunku do uprawy na płask z 31,8% do 56,8%. 
Istotne zmniejszenie uszkodzeń mrozowych roślin i strat w plonie podczas zimo- 
wania warzyw w polu można osiągnąć poprzez osłanianie roślin płaskimi okryciami 
w postaci folii perforowanej bądź włókniny. Szersze badania na ten temat prowadzone 
były w Niemczech [22], natomiast w naszym kraju podjęli je Rumpel i Grudzień [20].
>>>
Charakterystyka i ocena plonowania ... 


17 


W doświadczeniach własnych z porem wykazano, że plon handlowy roślin zbierany na 
wiosnę spod okrycia włókniną lekką (17 g/m\ włókniną ciężką (30 glm 2 ) oraz folią per- 
forowaną kształtował się na zbliżonym poziomie, w istotny sposób przewyższając plon 
roślin z nie osłonionych poletek kontrolnych. Wprawdzie koszty wynikające z użycia 
folii perforowanej są mniejsze, to jednak użycie włókniny, zwłaszcza o większej grama- 
turze znajduje także swoje uzasadnienie ekonomiczne [22] zważywszy, że możnają wy- 
korzystać przez 3 kolejne sezony zimowe. Uzyskany w tym okresie przyrost plonu 
w porównaniu z roślinami nie osłanianymi z nadwyżką bowiem pokrywa koszty ponic- 
sione na zakup włókniny. 


LITERA TURA 


[1] Benoit F, Ceustcrmans N., 1987: Enkclc tcelttcchniken voor prei onder dirccte 
ptatickafdcking D.A. Boer en de Tuinder 93 (3): 13-14. 
[2] Biesiada A., Kołota E.. ] 994: The cffcct of the method of secdling raising and size 
of pots on yield of two tomato cultivars. Acta Horticulturae 371: 83-89. 
[3] Biesiada A., Kołota E., 1996: Wpływ nawożenia mineralnego na plonowanie, trwa- 
łość w przechowywaniu oraz przezimowanie w polu pietruszki korzeniowej. Ogól- 
nopolska Konfcrcncja Naukowa, Kraków, 56-60. 
[4] Bicsiada A., Osińska M., Kołota E., 1994: Nawożenie dolistne w uprawie warzyw 
cebulowych. Nowe tcchnologic w uprawic warzyw cebulowych, Szczccin, 49-51. 
[5] Buczak E., 1953: Jesienny i wiosenny siew marchwi i cebuli. Przcgl. Ogrod. 9: 9-12. 
[61 Folster E.. ł 992: Kurzcrc Anzuchzeiten bei Scllerie J ungpflanzen. Gartcnbau- 
Magazin 1(4): 5ł-53. 
[7] Fritz U., 1978: MÓhcrc ErlÓse im Gcmusebau durch folien. DLG Mitt 93, 4: 195- 
-196. 
[8] Fritz Z.D., Stolz W., Vcntcr F, Weichmann J., Wonnenberger C.H., 1989: Ge- 
muscbau V crlag Eugen Ulmer StuttgarL 
[9] Granges J., Lcger A., 1990: Le poireau de printerngs en culture sons abri Essais de 
varictcs ct dc tcchniqucs culturalcs. Revue Suisse de Viticulture d' Arbriculture ed 
d' Horticulture 22(5): 349-353. 
[10] Hildebrandt H., 1967: Zum Foliencinsatz im Gemusebau. Gemuse 3(2): 39-41. 
[I J J Kołota E., Adamczewska-Sowińska K., 1996: Yicld of early lecks in relation to 
agronomie variabIes. Folia Horticulturae 8/1: ł 9-28. 
[12] Krężel J., Kołota E., 1996: Badania nad opracowaniem technologii produkcji bu- 
raka ćwikłowego na wczesny zbiór pęczkowy. Ogólnopolska Konferencja Nauko- 
wa "Ekologia w Ogrodnictwie", Olsztyn, 150-155. 
[13] Lamont W.J., 1993: Plastic mulches for the production of vegctable crops. Hort 
Technology 3 (I): 35-39. 
[14] Masson J., Trcmblay N., Gossclin A., 1991: Effects ofnitrogen fertilization and HPS 
suplementary lighting on vcgetable transplant production. L Transplant growth. 
J. Amer. Soc. HorL Sci. 116: 594-598. 
[15] Orłowski M., Kołota E.. 1986: Wpływ folii perforowanej na plon kapusty wcze- 
sncj. Biul. Warz. XXIX. 81-95. 
[16] Osińska M., Kołota E.: Wpływ rodzaju osłon na plonowanie selera uprawianego 
na zbiór pęczkowy (praca w druku).
>>>
18 E. Kołota, A. Biesiada 


[17] Rahn c., 1997: Nitrogen and timing of field production in vegetable crops. 8th In- 
ternational Symposium on "Timing of field production in vegetable crops", Bari 
(Italy), 22. 
[18] Roszkowska B., 1979: Wpływ sposobu uprawy i odmian na plonowanie i zimo- 
wanie porów w polu. Hasło Ogrodnicze 7/8: 33-34, 
[19] Rumpel 1., Grudzień K., 1975: Płaskie nakrycie folią perforowaną. Hasło Ogrod- 
nicze 4: 8-10. 
[20] Rumpel 1., Grudzień K., 1995: Zimowanie warzyw pod osłoną z włókniny. Mate- 
riały z Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej pl. "Nauka Praktyce Ogrodniczej", 
Lublin, 687-690. 
[21] Seitz P., 1971: Mit Flachtfolien bis zur Ernte (I, II). Gemi.ise 11: 279-281, Gemi.ise 
12: 313-314. 
[22] Wiebe H,J., 1990: Durch Vliesbedeckung Frostschutz bei Winterporree. Gemi.ise 2: 
90-91. 


THE EFFECTS OF AGRONOMIC FACTORS ON YIELDING 
OF SOME FIELD VEGET ABLE CROPS GROWN 
FOR EARL Y CROPPING, ON THE BASE OF OURSEL VES STUDIES 


Summary 
In paper there are presented the research achievements of Horticultural Depart- 
ment, Wrocław Agricultural University connected with improvement of growing tech- 
niques in field production of vegetables for early harvesL The studies comprised the 
foIlowing vegetable species: leek, celery, red-beet, pars1ey, tomato. The yield of vege- 
tables was estimated in relation to such agronomic factors as method of seedlings rais- 
ing and quality of transplants, level of mineral fertilization, plant cover by polyethylene 
and agrotextile, soil mulching. There was also estimated the effects of mineral fertiliza- 
tion and agronomic operations on over wintering the plants in the field conditions. 
Key words: field vegetables, early harvest, agronomic operations
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 19-23 


WPŁ YW ODMIANY I PŁASKIEGO OKRYCIA ROŚLIN 
NA PLONOWANIE PORA ZIMUJĄCEGO W POLU 


Katarzyna Adarnczewska-Sowińska, Eugeniusz Kołata 


Katedra Ogrodnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Rozbrat 7,50-334 Wrocław 


Synopsis. W latach ł 995-97 badano wpływ płaskich osłon z włókniny lek- 
kiej (17 g/m 2 ) i ciężkiej (30 g/m 2 ) oraz folii perforowanej na przezimowanie 
na polu trzech odmian pora: 'Arkansas', 'Astor' i 'Bartek'. Rozsadę, z siewu na- 
sion w dniu 28 marca do inspektu, sadzono na poletkach na początku czerwca. 
Osłony zakładano pod koniec listopada, zdejmowano zaś wczesną wiosną, po 
ustąpicniu mrozów. Wszystkie zastosowane okrycia wpłynęły korzystnie na prze- 
zimowanie roślin. Użycie folij perforowanej zapewniło wyższy plon handlowy na 
wiosnę w porównaniu z plonem roślin okrywanych włókniną. Spośród badanych 
w doświadczeniu odmian. 'Bartek' wyróżniała się największą zimotrwałością ro- 
ślin w polu. 
Słowa kluczowe: por, odmiany, osłony, zimowanie roślin 


1. WSTĘP 


Jednym z naj prostszych i naj tańszych sposobów przechowywania pora w okresie 
zimowym jest jego pozostawienie na polu i rozpoczęcie zbiorów wiosną, po rozmarznię- 
ciu gleby. W naszych warunkach klimatycznych, dochodzi jednak często do poważnych 
uszkodzeń mrozowych roślin, co pociąga za sobą ich porażenie przez patogeny i w efek- 
cie ponad 50% spadek plonu [3, 4]. 
Do zimowania na polu należy przeznaczać późne odmiany pora, charakteryzujące 
się dużą mrozoodpornością oraz ciemnozielonym zabarwieniem liści z grubym nalotem 
woskowym [2]. Doświadczenia własne wykazały [5], że odmiany te charakteryzują się 
zwiększoną zawartością suchej masy, cukrów i witaminy C. 
Najczęściej stosowanym zabiegiem chroniącym rośliny przed mrozem jest obsy- 
pywanie ich ziemią [7]. Kołota i in. [5] stwierdzili, że jest ono szczególnie skuteczne 
w przypadku uprawy odmian o mniejszej odporności na przemarzanie. 
Doświadczenia holenderskie wykazały [1], że zastosowanie ściółek, takich jak pa- 
pier, czarna folia, słoma powoduje wzrost plonu pora zimującego w granicach do 26%, 
a dodatkowo oszczędza nakłady na walkę z chwastami i opryski przeciw chorobom 
i szkodnikom. 
Bardzo dobre wyniki daje również stosowanie włókniny do osłaniania pora, szcze- 
gólnie w czasie mroźnych zim, przy niedostatecznej okrywie śnieżnej. Wiebe [8] stwier- 
dził, że średni plon roślin okrywanych jest wyższy o około 10 Uha od plonu pora upra- 
wianego bez osłon, ajednocześnie zmniejszają się nakłady pracy na czyszczenie pora.
>>>
20 


K. Adamczewska-Sowińska, E. Kołota 


2. METODYKA 


W latach 1995-] 997 w Katedrze Ogrodnictwa AR we Wrocławiu przeprowadzono 
badania polowe, dotyczące określenia przydatności późnych odmian pora do zimowania 
na polu, przy zastosowaniu płaskich osłon z folii i włókniny. 
W ramach czynnika I porównywano plonowanic holenderskich odmian pora firmy 
Royal Sluis: 'Arkansas' i 'Astor' oraz odmiany polskiej hodowli 'Bartek'. 
Czynnik II dotyczył oceny wpływu zastosowania osłon w postaci włókniny Agry] 
P-] 7 plus o masie] 7 g/m 2 i Wigofil o masie 30 g/m 2 , a także folii perforowanej o 50-100 
otworach na l m 2 . Część poletek służących jako kontrolne pozostawiono bez okrycia 
roślin. 
Nasiona pora wysiewano w dniu 28 marca rzędowo, do ogrzewanego inspektu 
w ilości 5 g/m 2 . Do momentu wschodów temperaturę utrzymywano na poziomie 18-20°e, 
a po wschodach w granicach 12-] 6°C. 
Zahartowaną rozsadę wysadzono w pole w pierwszej dekadzie czerwca, w rozsta- 
wie 40 x 20 cm. 
Doświadczenie założono metodą losowanych podbloków w czterech powtórzc- 
niach. Powierzchnia jednego poletka wynosiła 3,6 m 2 (3 x ],2 m). 
W trzeciej dekadzie listopada na wyznaczone poletka zostały założone osłony, któ- 
re zdejmowano wczesną wiosną po przejściu mrozów. 
W czasie zbiorów jesienią (w październiku) oraz wiosną następnego roku pod ko- 
niec kwietnia określono wielkość plonu ogólnego i handlowego pora z wyróżnieniem 
frakcji o średnicy cebuli 25 mm i 15-25 mm, masę jednostkową, a także plon roślin 
chorych. 


3. WYNIKI 


Przeprowadzone badania wykazały, że najlepiej plonującą odmianą pora był 'Bar- 
tek', którego średni plon handlowy po przezimowaniu sięgał 9,19 Uha (tab.]). Charakte- 
ryzował się on największym udziałem roślin o średnicy cebuli 25 mm (81,4%). Por 
odmiany 'Arkansas' wydał plon o 22,3%, natomiast 'Astor' o 37,8% niższy. Udział roślin 
I wyboru w plonie handlowym tych odmian wynosił odpowiednio: 75,2% i 73.1 %. 
D odmiany 'Bartek' przezimowało średnio 65,2% stanu roślin pozostawionych jesie- 
nią, zaś ich plon handlowy zebrany wiosną stanowił 58,9% plonu jesiennego (tab.2, 3). 
Odmiana 'Astor' charakteryzowała się najmniejszą mrozoodpornością, przezimowało tu 
bowiem zaledwie 43,7% roślin stanowiących obsadę poletek w okresie jesiennym. 
Udział plonu wiosennego w stosunku do jesiennego wynosił u tej odmiany 36,8%. 
Na podstawie uzyskanych wyników stwierdzono wysoce istotny wpływ płaskiego 
okrycia roślin na wielkość i jakość plonu pora zebranego wiosną. 
Na poletkach bez osłon u odmiany' Arkansas' i 'Astor' w ciągu 2 lat doświadczeń 
nie uzyskano żadnego plonu handlowego z powodu całkowitego wymarznięcia roślin. 
Wyjątek stanowiła odmiana 'Bartek', u której przezimowało] 5,9% roślin w tym obiek- 
cie. Plon tej odmiany zebrany na wiosnę był jednak niewielki, wynosił bowiem średnio 
1,74 t/ha, co stanowiło 4,7% plonu zebranego jesienią. W tych niesprzyjających zimo- 
waniu pora warunkach dobre wyniki dało zastosowanie płaskich osłon, spośród których 
największy plon (10,]6 t/ha) zanotowano przy użyciu folii perforowanej. Nieco słabsze 
wyniki, nie różniące się w sposób istotny między sobą, osiągnięto osłaniając poletka
>>>
Wpływ odmiany i płaskiego okrycia roślin o.. 


21 


włókniną o gramaturze 17 g/m 2 i 30 g/m 2 . Liczba zimujących roślin była w tych obiek- 
tach wyższa niż pod folią perforowaną (79,4-81,8%), plon handlowy kształtował się 
jednak na nieco niższym poziomie i wynosił odpowiednio 9,29 l/ha i 9,37 tlha. Por 
zimujący pod folią perforowaną charakteryzował się również największą masąjcdnosl- 
kową roślin na wiosnę (] 40,6 g). 


TabcIa ]. Plon handlowy hadanych odmian pora w okrcsic jcsicnnym i po przczimowaniu pod 
plaskim okrycicm z folii i włókniny (t/ha), śrcdnio za lata] 995-] 997 
Tab]e ł. Markctablc yicld or lcek cultivars in autumn scason and aflcr ovcrwintcring undcr thc 
[lat covcr with roil and nonwovcn polypropy]cnc (t/ha) as a mcan for 1995-1997 


Zbiór wioscnnv - Soring harvcst 
Zbiór włÓknina włÓkn ina 
Odmiana jcslcnny lckka cic,;żka folia pcrfo- kontrola 
Autumn light non- hcavy non- rowana bcz okrycia x 
Cultivar pcrforalcd x 
harvcst wovcn poly- wovcn poly- control 
oroovlcnc oroov]cnc p]astic 
Arkansas ]6,20 8,70 9,73 ]0.]3 - 7.14 8,95 
Astor 15,53 7,44 7.18 8,26 - 5.72 7,68 
B art ck 15,61 ]] ,73 ł 1,21 12,08 ],74 9.19 10.47 
x 15,78 9,29 9,37 10.16 0,58 7,35 


NIR a =O.05 dla: - LSD a =o.05 for: 
odmiany - cultivar (I) 
rodzaju oslony - type of covcr (II) 
intcrakcji I x II - intcraction I x II 


- n.i. - n.s. (różnica nicistotna - no signitlcant diffcrcncc) 
- 1.48 
-2,58 


TabcIa 2. Plon handlowy badanych odmian pora po przczimowaniu w stosunku do plonu zebra- 
ncgo jesicnią (%) 
Tablc 2. Markctablc yicld or lcck aftcr ovcrwintcring in relation to thc autumn harvcst (%) 


x 1995-1996 
Odmiana włÓknina lckka włÓknina cic,;żka kontrola x 
Cultivar light nonwovcn hcavy nonwoven rolia pcrforowana bez okrycia 
oolvoroovlenc oolvDroov]ene pcrrorated p]astic control 
Arkansas 53,7 60,1 62,5 - 44,1 
Astor 47.9 46,2 53,2 - 36.8 
Bartck 75,] 7],8 77,4 II,] 58,9 
x 58,9 59,4 64,4 3,7
>>>
22 


K. Adamczewska-Sowińska, E. Kołota 


Tabela 3. Procent przezimowanych roślin w zależności od odmiany i rodzaju płaskiego okrycia 
Table 3. Pcrcentagc ol' overwintered p]ants depending on cultivar and kind ol' fiat covcr 


X 1995-1996 
Odmiana włóknina lekka włóknina ciężka folia perforowana kontrola x 
Cu]tivar light nonwoven heavy nonwoven perforated p]astic bez okrycia 
po]ypropylcne polypropy]ene control 
Arkansas 76,5 72,2 70,6 - 54,8 
Astor 59,9 57,8 57,ł - 43,7 
Bartek 87,2 79,7 78,ł ł5,9 65,2 
x 74,5 69,9 68,6 5,3 


4. DYSKUSJA WYNIKÓW 


Wyniki doświadczenia wskazują, że w czasie ostrych i bezśnieżnych zim, jakie 
zanotowano w ostatnich latach, pozostawienie pora na okres zimy bez zabezpieczenia 
go osłonami jest wielce ryzykowne. U odmian' Arkansas' i 'Astor' wymarzły w tych 
warunkach wszystkie rośliny, w znikomym procencie przetrwała także późna odmiana 
polskiej hodowli 'Bartek'. 
Uzyskane rezultaty, podobnie jak badania innych autorów [6, 8], dowiodły, że za- 
stosowanie prostego okrycia na por zimujący na polu jest zabiegiem bardzo korzyst- 
nym. W istotny sposób poprawia ono bowiem stopień przezimowania roślin, szczegól- 
nie podczas mroźnych, bezśnieżnych zim. Wielkość plonu handlowego roślin spod 
wszystkich omawianych osłon utrzymywała się na podobnym poziomie. Nie zanotowa- 
no również wyraźnych różnic w jakości plonu. Koszty wynikające z użycia folii perfo- 
rowanej są mniejsze w porównaniu z kosztami włókniny, jednak obydwa te materiały 
można polecić do praktycznego stosowania. Wiebe [8] stwierdził bowiem, że zastoso- 
wanie włókniny znajduje także uzasadnienie ekonomiczne, ponieważ przy trzykrotnym 
jej użyciu do przykrycia porów przez okres zimy przyrost plonu i uzyskany przychód 
pieniężny z nadwyżką pokrywa poniesione koszty. Z obserwacji wynika ponadto, że 
rośliny zimujące pod włókniną są w mniejszym stopniu narażone na uszkodzenia tka- 
nek, spowodowane wahaniami temperatury, jakie mogą niekiedy wystąpić w miesią- 
cach zimowych. Różnice między temperaturą panującą pod i na zewnątrz włókniny są 
z reguły znacznie mniejsze niż przy użyciu folii perforowanej, mniejsza jest zatem 
możliwość gwałtownego rozmarzania i ponownego zamarzania roślin. 


LITERA TURA 


[I] Anonim, 1997: Mulchen bei Porrcc bringt Gewinn. GemUsc 8: 467. 
[2] Benoit F., Ceustcrmans N., 1990: Bclgischc Untcrsuchungcn zu Porrce. GcmUsc 2: 
70-72. 
[3] Knatlewski M., 1994: Wpływ nawadniania i poziomu nawożenia na plon pora zbie- 
ranego po przezimowaniu. Materiały Konferencji pl. "Nowe technologie w uprawie 
warzyw cebulowych", Szczecin, 37-42.
>>>
Wpływ odmiany i płaskiego okrycia roślin ... 


23 


[4] Kołota E., 1971: Wpływ metody uprawy na zimowanie w gruncie dwóch odmian 
pora. Rocz. Nauk RoI., Ser. A, 97: 121-135. 
[5] Kołota E., Adamczewska-Sowińska K., Michalak K., 1996: Wpływ odmiany i spo- 
sobu uprawy na plonowanie pora w okresie jesiennym i po przezimowaniu w polu. 
Biuletyn Warzywniczy XLV, 39-49. 
[6] Maly 1., 1994: Wpływ włókniny (Agryl 17) na przezimowanie i jakość pora. Mate- 
riały Konferencji pl. "Nowe technologie w uprawie warzyw cebulowych" Szczecin, 
47-48. 
[7] Roszkowska B., 1979: Wpływ sposobu uprawy i odmian na plonowanie i zimowa- 
nie porów w polu. Hasło Ogrodnicze 7/8: 33-34. 
[8] Wiebe H.J., 1990: Durch Vliesbedeckung Frostschutz bei Winterporree, Gemi.ise 2: 
90-91. 


THE EFFECTS OF CUL TIV AR AND FLA T COVER OF PLANTS 
ON THE YIELD OF LEEK OVERWINTERING IN THE FIELD 


Summary 
The cffect of fiat covers made of Iight (17 g/m 2 ) and heavy (30 g/m 2 ) nonwovcn 
polypropylenc and of perforated foil on the overwintering of three leek cultivars, 'Ar- 
kansas', 'Astor' and 'Bartck', was studied in 1995-1997. Transplants obtained from 
seeds sown on 28 March wc re planted on the plots at the beginning of June. The covers 
werc put on thc plants at the end of November and rcmoved in the early spring aftcr the 
frost period was ovcr. AII the used covers had a positive effect on the overwintering of 
plants. Plants covered by perforated foil gave higher marketable yield in spring than 
plants covered by nonwoven polypropylene. From among the tested cultivars 'Bartek' 
was the most frost - resistant one. 
Key words: leek, cultivars, covcrs, ovcrwintering
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 25-28 


PRZEBIEG OWOCOWANIA 
CZTERECH LINII HODOWLANYCH POMIDORA 
ORAZ ODMIANY 'NEW YORKER' 
UPRA WIANYCH Z SIEWU WPROST W POLE 


Andrzej Borowy, Piotr Chmielowiec, Małgorzata Jelonkiewicz 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. W łata:;h ł 994-1996 porównywano przebieg plonowania nastę- 
pujących linii pomidora: 43/93, 50/92, 52/93 i 59/93, wyhodowanych w Katedrze 
Genetyki i Hodowli Roślin SGGW-AR w Warszawie, z odmianą 'New Yorker' 
w uprawie z siewu wprost w pole. Nie stwierdzono wyraźnych różnic we wczes- 
ności ani w przebiegu dojrzewania owoców pomiędzy badanymi liniami hodow- 
lanymi i odmianą 'New Yorker'. Przebieg plonowania był bardziej uzależniony 
od pogody w kolejnych latach badań niż od linii hodowlanej lub odmiany. 
Słowa kluczowe: pomidor, siew bezpośredni, owocowanie 


L WSTĘP 


Uprawa pomidora z siewu bezpośredniego jest stosowana w wielu krajach, zaś do 
warunków Polski metodę tę dostosował Rumpel ze współpracownikami [3,4]. Tą meto- 
dą uprawia się pomidory m.in. w bazie surowcowej Zakładów Przetwórstwa Owocowo- 
Warzywnego w Milejowie na Lubelszczyźnie [l]. Pomidory uprawiane z siewu dojrze- 
wają zwykle we wrześniu, 2-3 tygodnie później od pomidorów z rozsady [3], co umoż- 
liwia zakładom przetwórczym przedłużenie kampanii do około 40 dni [2]. Dotychczas 
brakuje szczegółowych informacji o przebiegu owocowania pomidorów uprawianych tą 
metodą. Celem tej pracy było porównanie przebiegu owocowania czterech linii pomido- 
ra wyhodowanych w Katedrze Genetyki i Hodowli Roślin SGGW-AR w Warszawie 
oraz odmiany 'New Yorker' w uprawie z siewu wprost w pole. 


2. METODA 


Badania wykonano w Gospodarstwie Doświadczalnym Felin, należącym do Aka- 
demii Rolniczej w Lublinie, w latach 1994-1996. Pomidory uprawiano na glebie płowej, 
o składzie mechanicznym gliny lekkiej, zawierającej 1,6% materii organicznej, Do ba- 
dań wzięto cztery następujące linie hodowlane: 43/93, 50/92, 52/93 i 59/93 oraz przy- 
jętą za standardową odmianę 'New Yorker', Nasiona siano ręcznie na głębokość 1,5 cm
>>>
26 


A. Borowy, P. Chmielowiec, M. Jelonkiewicz 


po 6-8 sztuk w gnieździe systemem pasowo-rzędowym. Odległość między rzędami 
w pasie wynosiła 35 cm, zaś między gniazdami w rzędzie - 25 cm. Po wschodach wyko- 
nano przerywkę, usuwając rośliny słabe i pozostawiając po 3 w punkcie, co zapewniło 
obsadę 180 tys. roślin. ha-I. Bezpośrednio po siewie poletka opryskano Sencorem 70 WP 
w dawce 0,25 kg . ha-I w celu ochrony uprawy przed chwastami, zaś od końca czerwca 
stosowano fungicydy zwalczające zarazę ziemniaka i inne choroby grzybowe. Podczas 
dwóch pierwszych lat badań opryski fungicydami wykonywano do pierwszego zbioru, 
a w ostatnim roku - do końca uprawy, przestrzegając okresu karencji. W pierwszym 
roku badań owoce zbierano co tydzień, a w pozostałych latach - co dwa tygodnie. Ze- 
brane owoce dzielono na dojrzałe zdrowe oraz chore i spękane. Podczas ostatniego 
zbioru zrywano także owoce niedojrzałe - zielone. Doświadczenie było założone metodą 
bloków losowych z czterema powtórzeniami. Powierzchnia poletka wynosiła 8,lm 2 , 
rosły na nim 144 rośliny pomidora. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Przebieg temperatury powietrza i rozkład opadów atmosferycznych były zróżnico- 
wane w poszczególnych latach badań, co miało wyraźny wpływ na plonowanie pomido- 
rów. W cieplejsze i bardziej ubogie w opady lata 1994 i 1995 pierwsze dojrzałe owoce 
pojawiły się 8-9 sierpnia, zaś w ostatnim chłodniejszym i bardziej deszczowym roku - 
tydzień później. Dojrzewanie owoców było bardzo nierównomieme. 


kg - ar- 1 


1994 


900 
800 
700 
600 
500 
400 
300 
200 
100 
O 


1234512345 12345123451234512345 
I II III IV V VI termin 


. owoce dojrzale 
ripe fruit 


. owoce dojrzale chore 
ripe disease fruit 


D owoce zielone 
unripe fruit 


Objaśnienia - Explanations: 
Linie i odmiany - Lines and cultivars 
I - 43/93, 2 - 50/92 
3 - 52/93, 4 - 59/93 
5 - 'New Yorker' 


Daty zbiorów - Dates of harvest 
I - 17.08. II - 25.08. 
III - ł .09. IV - 8.09. 
V - 15.09. VI- 22.09. 


Rys.l. Płonowanie czterech linii hodowlanych pomidora i odmiany 'New Yorker' podczas sześciu 
terminów zbioru w roku 1994 
Fig.l. Yielding of four tomato breeding lines and cv. New Y orker in six harvest dates in 1994
>>>
Przebieg owocowania czterech linii hodowlanych ... 


27 


kg - ar-I 


1995 


900 
800 
700 
600 
500 
400 
300 
200 
100 
O 


3 
I 


5 


345 
II 


3 
III 


3 4 
IV termin 


. owoce dojrzałe 
ripe truit 


. owoce dojrzałe chore 
ripe disease truit 


D owoce zielone 
unripe truit 


Objaśnienia - Explanations: 
Linie i odmiany - jak na rys. I 
Lines and cultivars - see Fig. I 


Daty zbiorów - Dates of harvest 
1- 18.08.,11 - 30.08., III-I L09., IV - 28.09. 


Rys.2. Plonowanie czterech linii hodowlanych pomidora i odmiany 'New Yorker' podczas czte- 
rech terminów zbioru w roku 1995 
Fig.2. Yielding of four tomato breeding lines and cv, New Y orker in four harvest dates in 1995 


Powodem tego były niewyrównane wschody nasion, a następnie także wzrost i roz- 
wój roślin. Nie stwierdzono wyraźnych różnic we wczesności ani w przebiegu dojrzewa- 
nia owoców pomiędzy badanymi liniami hodowlanymi i odmianą 'New Yorker'. Pod- 
czas dwóch pierwszych lat w okresie zawiązywania i dorastania owoców wystąpiła su- 
sza, w wyniku której owoce najwcześniej dojrzewające zostały porażone częściowo 
przez suchą zgniIimę wierzchołkową, natomiast owoce dojrzewające później pękały 
często po wystąpieniu pierwszych opadów (rys. l i 2). Przebieg plonowania był macmie 
bardziej uzależniony od układu warunków pogodowych w poszczególnych latach badań 
niż od odmiany czy linii hodowlanej (rys.I-3). W latach 1994 i 1996 największe plony 
owoców dojrzałych zebrano w pierwszej połowie września, a w roku 1995 - już podczas 
pierwszego zbioru - 18 sierpnia. W drugiej połowie września, przy sprzyjającej tempe- 
raturze owoce pomidorów jeszcze dojrzewały, ale były porażone macmie częściej przez 
zarazę ziemniaka. Wyniki uzyskane w roku 1996 świadczą, że stosowanie fungicydów 
o krótkim okresie karencji pomiędzy zbiorami może znacmie ograniczyć występowanie 
tej choroby (rys.3). Podczas ostatniego zbioru, wykonywanego w końcu drugiej dekady 
lub w trzeciej dekadzie września, przeważały owoce niedojrzałe (rys. 1-3). Z badań 
Rumpla [2] wynika, że przy stosowaniu właściwych odmian i odpowiedniej agrotechniki 
nie ma większych różnic pomiędzy płonem owoców przemysłowych zebranych jednora- 
zowo oraz zbieranych kilkakrotnie. Większą równomierność oraz przyspieszenie doj- 
rzewania można uzyskać stosując Ethrel, gdy owoce zapalone i czerwone stanowią ok. 
5-15% wszystkich owoców na plantacji [3]
>>>
28 


A. Borowy, P. Chmielowiec, M. Jelonkiewicz 


kg . ar- 1 


1996 


900 
800 
700 
600 
500 
400 
300 
200 
100 
O 


II 


1111 


3 
IV lerm in 


2 


. owoce dojrzałe 
ripe truit 


. owoce dojrzałe chore 
ripe disease truit 


D owoce zielone 
unripe truit 


Objaśnienia - Explanations: 
Linie i odmiany - jak na rys. l 
Lines and cultivars - see Fig. l 


baty zbiorów - Dates of harvest 
1- 18.08., II - 30.08., III - 11.09., IV - 28.09 


Rys.3. Plonowanie czterech linii hodowlanych pomidora i odmiany 'New Yorker' podczas czte- 
rech terminów zbioru w roku 1996 
Fig.3. Yielding of four tomato breeding lines and cv. 'New Yorker' in four harvest date in 1996 


LITERATURA 


[1] Gruszecki R, 1994: Uwagi producenta o uprawie pomidora z siewu. Owoce-Wa- 
rzywa-Kwiaty, 7: 15. 
[2] Rumpel J., 1978: Pomidory do mechanicznego zbioru. Hasło Ogrodnicze, 5: 25-27. 
[3] Rumpel J., 1983: Bezpośredni wysiew pomidorów - nowa technologia uprawy. No- 
wości Warzywnicze, 13: 5-17. 
[4] Rumpel J., Babik 1., Kaniszewski S., 1989: Wpływ zabiegów agrotechnicznych i od- 
miany na plonowanie pomidora z siewu. Biuletyn Warzywniczy XXXV - Suplement, 
43-48. 


THE COURSE OF FRUITING OF FOUR DIRECT-SEEDED TOMA TO 
BREEDING LINES AND THE 'NEW YORKER' CUL TIV AR 


Summary 
In the years 1994-1996 the course of fruiting of four direct-seeded new tomato 
lines bred in the Department of Genetics and Plant Breeding of Agricultural University 
in Warszawa and was compared to that of cv 'New Yorker'. No significant differences 
in earliness and in the course of fruit ripening between the studied breeding lines and cv. 
'New Yorker' were found. The course of fruiting was more dependent on weather con- 
ditions in particular years of investigation than on breeding line or cultivar. 
Key words: tomato, direct-seeding, fruiting
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 29-32 


WPŁYW RÓŻNYCH ZABIEGÓW AGROTECHNICZNYCH 
NA WCZESNOŚĆ PLONOWANIA RABARBARU 


Halina Buczkowska, Andrzej Sałata 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. Zamierzeniem przeprowadzonych badań była ocena wpływu kilku 
zabiegów agrotechnicznych: bezpośredniego osłaniania roślin włókniną i folią perfo- 
rowaną oraz ściółkowania gleby: włókniną i czarną folią polietylenową na wczes- 
ność plonowania rabarbaru odmiany 'Wiśniowy'. Bezpośrednie osłanianie roślin 
rabarbaru folią perforowaną, a także włókniną wpłynęło naj korzystniej na wczes- 
ność plonowania tego warzywa. Ściółkowanie gleby włókniną miało również po- 
zytywny wpływ. Nie uzyskano istotnie korzystnego oddziaływania ściółkowania 
gleby czarną folią na wczesność plonowania rabarbaru. 
Słowa kluczowc: rabarbar, wczesność plonowania 


l, WSTĘP 


W przemyśle przetwórczym ogonki liściowe rabarbaru są zagospodarowywane za- 
zwyczaj w okresie późnowiosennym i letnim. Największe natomiast zapotrzebowanie 
na rabarbar do bezpośredniego spożycia występuje w czasie wiosennego niedosytu świe- 
żych warzyw i owoców krajowych. W tym okresie prowadzone są więc uprawy przy- 
spieszone wielu gatunków warzyw w pomieszczeniach, a także w polu przy zastosowaniu 
różnych materiałów i zabiegów agrotechnicznych [3,4]. We wcześniejszych badaniach 
nad rabarbarem wykazano przydatność niskich i przesuwnych tuneli foliowych do przy- 
spieszonej uprawy tego warzywa [1,2]. 
Zamierzeniem przeprowadzonych badań była ocena wpływu bezpośredniego osłania- 
nia roślin rabarbaru folią perforowaną i włókniną oraz ściółkowania gleby czarną folią 
polietylenową i włókniną na wczesność oraz wysokość plonu ogonków liściowych ra- 
barbaru. 


2. MATERIAŁ I METODY 


Badania przeprowadzono w latach 1996-1997 na plantacji rabarbaru założonej 
wiosną 1994 roku, zlokalizowanej w Felinie, w Gospodarstwie Doświadczalnym AR 
w Lublinie na roślinach rabarbaru odmiany 'Wiśniowy', które uprawiane były w rozsta- 
wie 2,0 x 1,5 cm. Zastosowano następujące zabiegi agrotechniczne: bezpośrednie osła- 
nianie roślin: włókniną (masa 17 g.m- 2 ), bezbarwną folią perforowaną (75 otworów. m- 2 ), 
ściółkowanie gleby: czarną folią polietylenową (0,03 mm), włókniną (masa 60 g.m- 2 ).
>>>
30 


H. Buczkowska, A. Sałata 


Zabiegi te przeprowadzono, gdy tylko gleba rozmarzła powierzchniowo i zauważalne 
były pierwsze pąki liściowe rabarbaru. Ze względu na odmienny przebieg pogody wcze- 
sną wiosną w latach prowadzenia badań osłony i ściółki rozłożono w roku 1996 15 kwiet- 
nia, zaś w roku 1997 miesiąc wcześniej. Jednostkę eksperymentalną stanowiła poj edyn- 
cza roślina rabarbaru. Każda kombinacja agrotechniczna oraz kontrola reprezentowane 
były przez 20 roślin. Ogonki liściowe rabarbaru zbierano w okresie maj - czerwiec. Za 
plon wczesny ogonków liściowych rabarbaru uznano umownie plon uzyskany w pierw- 
szym i drugim zbiorze liści. 
Wyniki z plonowania rabarbaru opracowano statystycznie metodą analizy warian- 
cji według układu klasyfikacji pojedynczej. Istotność różnic NIRo.05 określono za pomo- 
cą wielokrotnych przedziałów ufności T - Tukey' a. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Lata 1996 i 1997 odznaczały się odmiennym przebiegiem pogody w marcu i kwiet- 
niu, co miało istotny wpływ na początek wegetacji, a także tempo wzrostu roślin rabar- 
baru oraz wysokość plonu wczesnego i całkowitego ogonków liściowych (tab. I ). 


Tabela ł. Wpływ różnych zabiegów agrotechnicznych na wczesność plonowania rabarbaru 
Table ł. Effect of different culturał practices on earliness of rhubarb yielding 


Plon wczesny Udział plonu wcze- 
ogonków liściowych snego w plonie Wczesność 
kg.roślina'l całkowitym ogon- plonowania 
Rodzaj zabiegu ków liściowych wg wzoru Reinholda 
Kind of practice Early yield Proportion ol' ear]y Earlincss ol' yie]ding 
of leaf petiolcs yie]d in total yield exprcssed as 
kg.płanr l ol' petiołes Reinhold's formu]a 
(%) 
ł996 ł997 1996 ł997 ]996 1997 
Osłanianie roślin: 
Płant covering with: 
- włókniną 4,73 2,25 46,4 52,9 49,2 72,9 
nonwoven 
- folią perforowaną 4,96 4,67 50,2 53.0 48.4 69,7 
perforatcd polvethvłene 
Ściółkowanie gleby: 
Soil mulching with: 
- czarną folią 3,66 ł,8ł 42,2 36,5 51,8 78,6 
black polyethylene 
- włókniną 3,53 3,43 42,3 41,6 5ł,3 75,2 
nonwoven 
Kontrola - Check 2,68 2,68 3ł,8 34,8 56,0 76,7 
Średnio - Mean 3,91 2,97 42,5 43,8 5ł ,3 74,6 


NIR o . 05 - LSD o ,05 : 
lata - years (a) 0,685 
rodzaj zabiegu - kind of practice (b) 0,930 
interakcje - interaction (a x b) 0,725
>>>
Wpływ różnych zabiegów agrotechnicznych ... 


31 


W roku 1996 średni plon wczesny ogonków liściowych rabarbaru odmiany 'Wiś- 
niowy' wynosił 3,91 kg z jednej rośliny i był o około I kg średnio wyższy od plonu uzys- 
kanego w roku 1997 - 2,97 kg z jednej rośliny. Wczesność plonowania rabarbaru, obli- 
czona wg wzoru Reinholda, jest potwierdzeniem tego, że warunki pogodowe w 1996 roku 
sprzyjały bardziej wzrostowi roślin rabarbaru i wczesności plonowania aniżeli w roku 
1997 (niższa wartość liczbowa współczynnika wyraża większą wczesność) (tab. I). 
Niezależnie od przebiegu warunków pogodowych zastosowane na plantacji rabar- 
baru zabiegi agrotechniczne miały istotny i pozytywny wpływ na wczesność plonowania 
tego warzywa. Wyraża to udział plonu wczesnego ogonków liściowych w plonie całko- 
witym ogonków liściowych (tab.!, 2). W zależności od zastosowanego zabiegu oraz lat 
udział ten wynosił od 36,5 do 53,0%, gdy w kombinacji kontrolnej był odpowiednie 
niższy: 1996 r. - 31,8%, 1997 r. - 34,8%. 


Tabeła 2. Struktura płonu rabarbaru (t.ha- 1 ) w zależności od różnych zabiegów agrotechnicznych 
(średnio lata 1996-1997) 
Table 2. Structure of rhubarb yicld (t.ha- I ) depending on different cułtural practices (average for 
the years 1996-1997) 


Plon ogonków Plon wczesny 
Rodzaj zabiegu Plon liści liściowych ogonków liściowych 
Kind of practice Yield ofleaves Yield ofleaf Early yield 
petioles of \caf petioles 
Osłanianie roślin: 
Plant covering with: 
- włókniną 38.5 24,1 ł ł,6 
nonwoven 
- folią perforowaną 48,9 31,2 ł6,1 
perforated Dołvethvlene 
Ściółkowanie gleby: 
Soil mulching with: 
- czarną folią 36,7 23,3 9,1 
black połyethyłene 
- włókniną 44,8 27,7 11,6 
nonwoven 
Kontrola - Check 41.2 26,9 8,9 
Średnio - Mean 42,0 26,6 11,5 


NlRo.05 - LSD 0.05 : 
rodzaj zabiegu - kind of practice 


4.57 


3,15 


2,26 


W roku 1996 stwierdzono istotnie korzystny wpływ wszystkich zastosowanych za- 
biegów na wczesność plonowania rabarbaru (tab. l). Najwyższy plon wczesny uzyskano 
przy bezpośrednim osłanianiu roślin włókniną lub folią perforowaną. W roku 1997 wy- 
kazano korzystny i statystycznie istotny wpływ dwóch zabiegów agrotechnicznych: bez- 
pośredniego osłaniania roślin włókniną i ściółkowania gleby włókniną na wczesność 
plonowania rabarbaru. Na podstawie opracowań innych autorów [3, 4] można wniosko- 
wać, że pozytywne oddziaływanie włókniny użytej jako osłona roślin oraz okrycie gleby 
uwarunkowane było korzystniejszym mikroklimatem powierzchniowej warstwy gleby 
i atmosfery wokół roślin, które stwarzała włóknina w odniesieniu do tego, jaki zapew-
>>>
32 


H. Buczkowska, A. Sałata 


niała folia polietylenowa: czarna i bezbarwna perforowana. Porównanie wyników tej 
pracy z innymi opracowaniami [3,4] dotyczącymi osłaniania roślin i ściółkowania gleby 
różnymi materiałami w uprawie wczesnej wielu gatunków warzyw uzasadnia celowość 
stosowania tych tworzyw do przyspieszonej uprawy rabarbaru. 
Niezależnie od przebiegu warunków pogodowych w latach badań można wnio- 
skować, że naj korzystniej na wczesność plonowania rabarbaru oddziaływało bezpośred- 
nie osłanianie roślin włókniną, a także folią perforowaną (tab.2). Dobre rezultaty za- 
pewniło także ściółkowanie gleby włókniną, okrycie zaś gleby czarną folią polietylenową 
okazało się zabiegiem najmniej efektywnym w przyspieszonej uprawie rabarbaru w po- 
równaniu z innymi ocenianymi w tej pracy. 


LITERATURA 


[1] Buczkowska H., 1991: Ocena przydatności przesuwnego tunelu foliowego do przy- 
spieszonej uprawy rabarbaru. Ann. UMCS, Sec. EE XLVI, 204-210. 
[2] Buczkowska H., 1992: Ocena przydatności niskich tuneli foliowych do przyspieszo- 
nej uprawy rabarbaru. BiuL Warz. XXXVIII, 63-72. 
[3] Rumpel J., Grudzień K., 1994: Efektywność osłon z folii i włókniny w warzywnic- 
twie. Sympozjum z okazji 30-lecia Instytutu Warzywnictwa, Referaty, 89-95. 
[4] Siwek P., Libik A., 1994: Osłony z tworzyw sztucznych jako element proekologicz- 
nej uprawy warzyw. Sympozjum z okazji 30-lecia Instytutu Warzywnictwa, Refera- 
ty, 105-109. 


EFFECT OF DIFFERENT CUL TURAL PRACTICES ON EARLINESS 
OF RHUBARB YIELDING 


Summary 
The aim of the studies was to evaluate the effect of direct plant covering with non- 
woven and perforated polyethylene and soil mulching with nonwoven and black poly- 
ethylene on earIiness of rhubarb cv. 'Wiśniowy' yielding. The studies were conducted in 
the years 1996-1997 on rhubarb plantation established in 1994. Direct covering of rh u- 
barb plants with polyethylene and also with nonwoven influenced most favourably the 
earliness of rhubarb yielding. Soil mulching with nonwoven also had a favourable effect. 
However, soil mulching with black polyethylene did not influence favourably the earli- 
ness of rhubarb. 
Key words: rhubarb, earliness yielding
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 2] 5 - ROLNICTWO 42 (1998) 33-36 


WPŁYW SPOSOBU PROWADZENIA 
NA WZROST, WCZESNOŚĆ I JAKOŚĆ PLONU PAPRYKI 
W UPRAWIE SZKLARNIOWEJ 


Stanisław Cebula, Andrzej Kalisz 
Katedra Warzywnictwa z Ekonomiką Ogrodnictwa, Wydział Ogrodniczy AR 
Al. 29 Listopada 54, 31-425 Kraków 


Synopsis. Badano pionowy i ukośny sposób prowadzenia jednopędowych 
roślin papryki, z uwzględnicnicm również podwójnie pikowanych siewek. Wyka- 
zano bardziej intensywny rozwój blaszki liściowej oraz wyższą jakość handlową 
i odżywczą owoców papryki u roślin pojedynczo pikowanych. Korzystniejsze wa- 
runki promieniowania PAR w profilu roślin odnotowano przy pionowym ich pro- 
wadzeniu. Nic stwierdzono natomiast wpływu badanych systemów prowadzenia 
na plon wczesny papryki. 
Słowa kluczowe: papryka, prowadzenie roślin, szklarnie 


1. WSTĘP 


Prowadzenie i cięcie roślin jest podstawowym zabiegiem pielęgnacyjnym w uprawie 
papryki pod osłonami. Decyduje w zasadniczy sposób o wzroście wegetatywnym roślin, 
a w następstwie o warunkach naświetlenia w profilu roślin. W efekcie wpływa na jakość 
handlową i biologiczną owoców [1, 2]. 
W ostatnich latach w uprawie szklarniowej dominował system prowadzenia na 
2 pędy. W poszukiwaniu bardziej intensywnych metod uprawy w niniejszej pracy bada- 
no kilka sposobów prowadzeniajednopędowych roślin papryki. 


2, MATERIAŁ I METODY 


Badania przeprowadzono w roku 1996 w szklarniach Wydziału Ogrodniczego AR 
w Krakowie, stosując odmianę 'Mazurka FI' (Rijk Zwaan). Podstawowym celem doświad- 
czenia była ocena pionowego lub ukośnego (na przemian sąsiednie rośliny w rzędzie 
odchylone pod kątem 30 0 w przeciwnych kierunkach - w kształcie litery V) prowadze- 
nia roślin, z uwzględnieniem również wysadzania dwóch roślin w tym samym miejscu, 
co uzyskiwano w wyniku podwójnego pikowania siewek do pierścieni z substratem 
torfowym w czasie produkcji rozsady. Zastosowano następujące obiekty badawcze (każ- 
dy w 4 powtórzeniach): 
a) wysadzanie 1 rośliny w doniczce, prowadzonej pionowo, w rozstawie 80 x 15 cm 
(8,3 roślin/m 2 ),
>>>
34 


S. Cebula, A. Kalisz 


b) wysadzanie l rośliny, prowadzonej ukośnie (V) w rozstawie j.w. (8,3 roślin/m\ 
c) wysadzanie doniczek z podwójnym pikowaniem (2 rośliny), prowadzonych ukośnie 
(V), w rozstawie j. w. (16,7 roślin1m 2 ), 
d) wysadzanie i prowadzenie roślin jak w obiekcie c, lecz w rozstawie 80 x 30 cm 
(8,3 roślin/m 2 ). 
Rozsadę wysadzono w dniu 12 marca do cylindrów foliowych o pojemności 3 dm 3 
wypełnionych substratem torfowym i umieszczonych bezpośrednio na ziemi szklarniowej. 
Na każdym poletku o powierzchni 2,40 m 2 posadzono w obiektach a, b i d po 20 roślin, 
a w obiekcie c 40 roślin. Wszystkie rośliny prowadzono jako jednopędowe z pozostawie- 
niem 4 liści (1 na pędzie głównym, 3 na pędach bocznych) oraz 2 zawiązków (pęd główny 
i boczny) w każdym piętrze owoconośnym. 
W czasie wegetacji papryki wykonano pomiary charakteryzujące blaszkę liściową 
(powierzchnia, długość, szerokość, współczynnik kształtu) za pomocą laserowego miernika 
powierzchni CI-203 (Cm, Inc.). Pomiar natężenia promieniowania w zakresie PAR wyko- 
nano za pomocą liniowego czujnika kwantowego LI-COR na 3 poziomach roślin: główne- 
go rozwidlenia, owocowania i zawiązywania owoców. 
Owoce zbierano jako zielone, ustalając ich masę i liczbę. Plon wczesny wyliczono 
z 5 pierwszych zbiorów (12 czerwca - 10 lipca). W czasie jednego ze zbiorów oznaczono 
w owocach suchą masę metodą suszarkową (temperatura 95-9S°C) oraz cukry ogółem 
metodą Luffa-Schoorla w modyfikacj i Scalesa. 
W obliczeniach statystycznych posłużono się metodą analizy wariancji (P = 0,05). 


3. WYNIKI I ICH OMÓWIENIE 


Cechy blaszki liściowej (powierzchnia i zewnętrzne wymiary) ulegały zmniejsze- 
niu u roślin prowadzonych ukośnie, a w szczególności przy podwójnym pikowaniu się- 
wek i największym zagęszczeniu roślin (tab. I ). Różnice w powierzchni liści wynosiły tu 
w odniesieniu do klasycznego pionowego prowadzenia 12%. 


Tabe]a ł. Charaktcrystyka blaszki liściowcj papryki 
Table 1. Characteristics of pepper Jear blades 


Obiekty Powierzchnia Długość Szerokość Wspólczynnik kształtu 
Area Length Width 
Treatments ( cm 2 ) (cm) (cm) Lcngth:width cocfficicnt 
a ]32,5 ]5,2 1 ],9 1,28 
b ł22,8 ]4,5 11,6 ],25 
c 118,5 ł4,3 ] ] ,3 1.27 
d 124,4 14,6 ł1,7 ] ,25 


Przenikanie promieniowania w zakresie PAR (rys. l ) przy podwójnie wysadzanych 
roślinach było wyraźnie utrudnione, szczególnie w głębszych ich partiach. W poziom 
głównego rozwidlenia u roślin tych docierało zaledwie 3,7-5,2 % promieniowania reje- 
strowanego nad uprawą. Położone na tej wysokości liście znajdowały się w warunkach 
stałego, silnego zacienienia. Korzystniejsze warunki promieniowania stwierdzono przy 
pionowym prowadzeniu roślin.
>>>
Wpływ sposobu prowadzenia ... 


35 


10 


40 


30 


20 


o 


a 


b 


c 


d Obiekty 
Treatments 
1111111!11!1 zawiązywanie owoców 
lIIllIIJ Iruit setting 


Poziom roślin: 
Plant level: 


główne rozwidlenie 
main embranchement 


D owocowanie 
Iruiting 


Rys.l. Promieniowanie fotosyntetyczne PAR na różnych poziomach roślin papryki (w % docie- 
rającego nad uprawę). Pomiar: 4.07.1996 
Fig.l. PhotosyntheticaIly active radiation (PAR) at different pepper plant levels (in percentage 
ofmeasured over the plants). Measurement: 4.07.1996 


Plon wczesny owoców (tab.2) ksztahował się na poziomie 14,8-15,1 szt.lm 2 osią- 
gając masę 2,12-2,33 kg/m 2 , przy nieco niższych wartościach plonu handlowego. Wyso- 
kość plonu wczesnego była nieomal na takim samym poziomie we wszystkich stosowa- 
nych kombinacjach doświadczenia, co potwierdzono również metodą analizy statystycz- 
nej. Dane te odbiegają nieco od rezultatów uzyskanych przez Huberta [3], który nie- 
znacznie wyższy plon uzyskał przy prowadzeniu ukośnym roślin (V). 


Tabela 2. Plon wczesny ogólny i handlowy owoców papryki 
Table 2. Total and commercial early yield of pepper 


Obiekty Plon ogólny - Total yield Plon handlowy - Commercial yield 
szUm" szUm 2 
Treatments kglm 2 number1m 2 kglm 2 number1m 2 
a 2,32 a 15,1 a 2,05 a 12,4 a 
b 2,33 a 14,9 a 2,13 a 13,0 a 
c 2,12 a 14,9 a 2,00 a 13,3 a 
d 2,18 a 14,8 a 2,05 a 13,5 a 


Interesujące wyniki zawierają dane tyczące średniej masy owoców (tab.3). Ta ce- 
cha jakości owoców ulegała znaczącemu obniżeniu w warunkach dużego zagęszczenia 
podwójnie pikowanych, a później wysadzanych roślin. W plonie handlowym średnia masa 
owoców wynosiła tu 149,7-150,5 g, a z roślin pojedynczo wysadzanych 163,4-164,6 g, 
chociaż w sensie statystycznym różnice te są nieistotne. Bardziej wyraźne różnice o tym 
samym trendzie stwierdzono w zestawionej jakości odżywczej owoców, ocenianej na pod- 
stawie zawartości suchej masy (6,03-6,43 % świeżej masy) i cukrów ogółem (2,67-3,03 % 
świeżej masy). Wyniki te doskonale korespondują z wykazanym uprzednio przenika- 
niem promieniowania w zakresie P AR w profilu roślin.
>>>
36 


S. Cebula, A. Kalisz 


Tabeła 3. Jakość handlowa i odżywcza owoców papryki 
Table 3. Commercial and nutritionał quality of sweet pepper fruit 


Średnia masa owoców Sucha masa Cukry ogółem 
Obiekty Mean weight of fruits (% świeżej masy) (% świeżej masy) 
Treatments Dry weight Total sugars 
(g) (% of fresh weight) (% of fresh weight) 
a ł64,6 a 6,43 b 2,90 b 
b ł63,4 a 6,32 b 3,03 c 
c 149,7 a 6,03 a 2,67 a 
d ł50,5 a 6,38 b 2,72 a 


LITERA TURA 


[1] Cebula S., 1989: Wpływ cięcia i rozstawy na niektóre procesy wegetatywne i gene- 
ratywne roślin papryki słodkiej (Capsicum annuum L.) w uprawie szklarniowej. 
Rozpr. hab. nr 130, Zesz. Nauk. AR w Krakowie, 1-86. 
[2] Cebula S., 1995: Kształtowanie masy nadziemnej roślin a wzrost, plonowanie i ja- 
kość owoców papryki słodkiej w uprawie szklarniowej. Zesz. Nauk. AR w Krako- 
wie, Ser. Ogrodnictwo 22: 27-37. 
[3] Hubert L., 1990: Paprika. V-systeem bij paprika. Duidelijke voordelen aIs meerop- 
brengst voldoende iso Groenten en Fruit 45: 32-33. 


THE EFFECT OF TRAINING METHOD ON GROWTH, 
EARLINESS AND YIELD QUALITY OF PEPPER 
IN GREENHOUSE PRODUCTION 


Summary 
Vertical and V-system single-shoot pepper plants training methods, considering 
also double-pricked seedlings, we re investigated. More intensive development of leaf 
blades and higher commercial and nutritional quality of pepper fruits of singlc-pricked 
plants we re obscrved. It was noted that irradiance in thc P AR range in the profile of the 
plants was morc beneficial with vertical training. Therc was no influcnce of investigated 
training methods on the early yield of pepper plants. 
Key words: pepper, plant training, greenhouse
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 37-40 


PORÓWNANIE PRZYDATNOŚCI 
WYBRANYCHPODŁOŻYINERTNYCH 
DO UPRAWY POMIDORA SZKLARNIOWEGO 


Piotr Chohura, Andrzej Komosa* 


Katedra Ogrodnictwa, Wydział Rolniczy AR 
uL Rozbrat 7,50-334 Wrocław 
* 
Katedra Nawożenia Roślin Ogrodniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
uL Dąbrowskiego 159, 60-594 Poznań 


Synopsis. W pracy przedstawiono wyniki badań wpływu składu pożywek 
i podłoży inertnych na plonowanie pomidora szkJamiowego odmiany 'Recento F l" 
Pożywki miały nastc,;pujące zawartości składników pokarmowych: pożywka A 
(w mg/dm\ N-NO, - ł 89, P - 62, K - 371, Ca - 190, Mg - 49, Fe - 0,84, Mn - 0,55, 
B - 0,32, Zn - 0,33, Cu - 0,048, Mo - 0,048, pH 5,5, EC - 3,2 mS/cm i pożywka B 
- zawartości składników zwic,;kszone o 20%. Porównywano następujące podłoża: 
wełnę mincralną, keramzyt i piankę poliuretanową. Nie stwierdzono istotnego wpły- 
wu poziomu nawożenia na wysokość plonu. Nąjwyższy średni plon 25,95 kg/m 2 
uzyskano w wełnie mineralnej, nicco niższy 25,45 kg/m 2 w keramzycie. W upra- 
wie w piance plon był istotnie niższy i wynosił 23,52 kg/m 2 . 
Słowa kluczowe: pomidor szklarniowy, podłoże inertne, fertygacja 


], WSTĘP 


Pomidor szklarniowy jest najważniejszym gatunkiem uprawianym w szklarniach 
w naszym kraju; powierzchnię uprawy szacuje się na około 2000 ha. W ostatnich latach 
obserwuje się bardzo intensywny rozwój nowoczesnych metod uprawy. Umożliwia to 
znaczny postęp wielu dyscyplin naukowych i dostęp do nowoczesnych materiałów oraz 
środków technicznych. Zaowocowało to wprowadzeniem do praktyki ogrodniczej fer- 
tygacji, czyli nawadniania połączonego z nawożeniem. Zastosowanie techniki kompute- 
rowej pozwoliło na znaczne zautomatyzowanie procesu uprawy poprzez czasowe włą- 
czanie systemu, długość nawadniania, rozcieńczania pożywek, kontrolowania EC i pH, 
korelowania fertygacji z intensywnością światła, temperaturą, wilgotnością środowiska 
korzeniowego i powietrza. 
Wszystkie te czynniki pozwoliły na wprowadzenie do uprawy podłoży inertnych, 
tzn. nie wchodzących w reakcje chemiczne z roztworami nawozowymi dostarczanymi 
roślinom. Podłoża te nie posiadają kompleksu sorpcyjnego, czyli nie wiążą składników 
pokarmowych. Łatwo jest w nich utrzymać optymalne stężenia składników pokarmo- 
wych. Umożliwia to bardzo dokładne sterowanie odżywianiem roślin. Rola podłoża ogra- 
nicza się do mechanicznego utrzymywania korzeni, które mają bardzo dobre warunki po-
>>>
38 


P. Chohura, A. Komosa 


wietrzne, dzięki dużej porowatości podłoża. Zastosowanie tych podłoży pozwala od- 
izolować uprawę od gruntu szklarniowego oraz pozwala na znaczne oszczędności ener- 
getyczne i materiałowe. Do podłoży inertnych zaliczamy: wełnę mineralną, wełnę 
szklaną, piankę poliuretanową, keramzyt, perlit i pumeks. 
Wełna mineralna jest otrzymywana ze skał bazaltowych lub diabazu, skał wapien- 
nych i dolomitu. Skały te stapia się w temperaturze 1600-2000 0 C, a następnie formuje 
włókna o średnicy 0,05 mm. Wełna jest bardzo dobrym podłożem używanym do upra- 
wy wielu gatunków roślin. Może być użytkowana przez 2-3 sezony. Podstawową jej 
wadąjest problem utylizacji, która jest kosztowna. 
Pianka poliuretanowa jest podłożem organicznym wykonanym z poliuretanu. Jest 
to podłoże stabilne, może być użytkowane przez pięć lat. Łatwo możnaje utylizować. 
Keramzyt otrzymuje się poprzez wypalanie pęczniejących glin w piecach obroto- 
wych. Jest to materiał wykorzystywany głównie w budownictwie. 
Jest to podłoże lekkie o stałych właściwościach wodno-powietrznych. Łatwo sor- 
buje i odparowywuje wodę. Jest podłożem aseptycznym, łatwym do wymiany i ponow- 
nej dezynfekcji. Produkuje się je w granulach o różnej średnicy. W ogrodnictwie stosuje 
się najczęściej granule o średnicy 4-8 mm. Keramzyt można wykorzystywać przez 
wiele cykli produkcyjnych, a po zużyciu można go użyć w budownictwie. 


2. METODYKA 


W roku 1997 przeprowadzono doświadczenie w celu określenia wpływu składu 
pożywek i podłoży na plon pomidora odmiany 'Rccento FI" Zostało ono założone me- 
todą losowanych podbloków w 4 powtórzeniach. Na jednym poletku rosło 8 roślin. 
Doświadczenie przeprowadzono w szklarni Katedry Ogrodnictwa AR we Wrocławiu, 
RZD Piastów. 
Badanymi czynnikami były: 
- pożywki: A o składzie (w mg/dm 3 ) N-N0 3 - 189, P - 62, K - 371, Ca - 190, Mg - 49, 
Fe - 0,84, Mn - 0,55, B - 0,32, Zn - 0,33, Cu - 0,048, Mo - 0,048, pH 5,5, EC - 3,2 
i pożywka B o zawartości składników zwiększonej o 20%, 
- podłoża: wełna mineralna Grodan (maty o wymiarach 100 x 15 x 7,5 cm), pianka poli- 
uretanowa Inert (maty o wymiarach 100 x 20 x 7,5 cm) oraz keramzyt (5 dm 3 /roślinę). 
Umieszczono po 2 rośliny na macie, uzyskując zagęszczenie 2 szUm 2 . Fertygacja 
stosowana była kroplowo do każdej rośliny. Uprawa i zabiegi pielęgnacyjne zostały 
wykonane zgodnie z zaleceniami dla pomidora. Do zapylania pierwszych gron użyto 
Betoksonu, a w późniejszym okresie trzmieli. Rozsadę posadzono 6 marca, pierwszy 
zbiór wykonano 27 maja, a ostatni 27 października. Zbiory wykonywane były dwa razy 
w tygodniu. Owoce sortowano na wybory i ważono. 


3. OMÓWIENIE WYNIKÓW 


Uzyskane wyniki potwierdziły przydatność badanych podłoży do uprawy pomido- 
ra (tab. l) oraz przydatność odmiany 'Recento FI' do uprawy przedłużonej. Średni ogól- 
ny plon wynosił 24,85 kglm 2 i był dobrej jakości.
>>>
Porównanie przydatności ... 


39 


TabcIa ]. Wpływ składu pożywek i podłoży na plon ogólny pomidora odmiany 'Reccnto FI' 
(kg/m 2 ) 
Tab]e ]. The influence of nutrient so]utions and substrates on thc total tomato yie]d var. 'Recento 
FI' (kg/m 2 ) 


Pożywka - Podłożc Wcłna Kcramzyt Pianka Srcdnia 
Mcdium - 8ed Wool mincra] Keramsit Foam Mean 
Pożywka a - Mcdium a 25,20 25,60 23,15 24,65 
Pożywka b - Mcdium b 25,95 25,30 23,90 25,05 
Śrcdnia - Mcan 25,57 25,45 23,52 24,85 
NIR a =0.05 - LSD a =0.05 ł,28 r.n. -n.s. 


Ln. - różnica nieistotna; n.s. - not signif'icant diffcrence 


Zwiększenie ilości składników pokarmowych o 20% w pożywce B w stosunku do 
zawartości standardowej zastosowanej w pożywce A spowodowało niewielki wzrost 
plonu o 0,4 kg/m 2 . Przyrost ten był nieistotny statystycznie. Nie stwierdzono także 
istotnego współdziałania pomiędzy składem pożywki i podłożem. 
Najwyższy plon 25,95 kg/m 2 uzyskano w wełnie, przy zastosowaniu pożywki B. 
Średni plon w wełnie był minimalnie wyższy (o 0,12 kg/m") od plonu z kcramzy- 
tu. Różnice te były nieistotne statystycznie. 
Zdecydowanie najniższe plony - 23,52 kg/m 2 - uzyskano w piance poliuretanowcj. 
Obniżka w stosunku do wełny, jak i keramzytu była istotna. 


TabcIa 2. Wpły\v składu pożywck i podłoży na plon handlowy pomidora odmiany 'Recento FI' 
(kg/m-) 
Table 2. The influence or nutricnt so]utions and substrates on the commercial tomato yic]d var. 
'Reccnto FI' (kg/m 2 ) 


Pożywka - Podłoże Wcina Keramzyt Pianka Srednia 
Mcdium - 8ed Wool mincral Kcramsit Foam Mean 
Pożywka a - Mcdium a 23.25 22,83 ł9,40 2ł .80 
Pożywka b - Mcdium b 24,ł5 22,76 20,90 22,50 
Średnia - Mean 23.70 22,79 20,ł5 22.50 
NIRa
O.05 - LSD u =0.05 1,37 r.n. - n.s. 


Ln. - różnica nicistotna; n.s. - no significant differcncc 


Nie stwierdzono istotnego wpływu składu pożywek na strukturę plonu. Plon han- 
dlowy stanowił średnio 90,5% plonu ogólnego. Plony handlowe z uprawy w wełnie i kc- 
ramzycie były istotnie wyższe od plonu handlowego z uprawy w piance. 


4. WNIOSKI 


I. Najwyższe plonowanie pomidora szklarniowego odmiany 'Rccento FI' uzyskano 
w wełnie mineralnej i keramzycie, natomiast naj niższe w piance poliuretanowej. 
2. Plon uzyskany z uprawy w wełnie i keramzycie był lepszej jakości od uprawy 
w piancc poliuretanowej. 
3. Plonowanie pomidora było niezależne od badanych poziomów nawożenia.
>>>
40 


P. Chohura, A. Komosa 


LITERATURA 


[1] Komosa A., 1994: Nowoczesne technologie nawożenia roślin ogrodniczych. V Ju- 
bileuszowa Konferencja Katedr Uprawy Roli i Roślin Ogrodniczych pt: "Nawożenie 
Roślin Ogrodniczych - stan badań i perspektywy", Poznań, 21-24. 
[2] Komosa A., 1995: Podłoża inertne. Konferencja zorganizowana przez Wielkopolski 
Związek Ogrodniczy i Fundację Rozwoju Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, 
Poznań, 5-8. 
[3] Komosa A., Olech R" 1996: Zróżnicowanie składu pożywki w zamkniętym syste- 
mie dla pomidora szklarniowego, Cz. 1. Makroelementy, Cz. 2. Mikroelementy. Po- 
znańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 81: 253-260, 261-266. 
[4] Michłojć Z., 1994: Plonowanie pomidora w wełnie mineralnej, Sympozjum z okazji 
30-lecia Instytutu Warzywnictwa, Skierniewice, 15-20. 


SUITABILITY OF THE SELECTED INERT SUBSTRATES 
FOR CUL TIV ATION OF A GLASSHOUSE TOMATO 


Summary 
The rcsults of investigations of the effcct of medium and incrt substrate compo- 
nents on the yielding of a glasshouse tomato cv. 'Recento FI' have bccn presented in the 
work. The medium consisted of the following components (mg/dm\ N-N0 3 - 189; 
P - 62; K - 371; Ca - 190; Mg - 49; Fe - 0,84; Mn - 0,55; B - 0,32; Zn - 033; Cu - 0,048; 
Mo - 0,048; pH 5,5; EC - 3,2 mS/cm. The B medium had the same components in- 
creased by 20%. The highest mean yield (25,95 kg/m 2 ) was obtained in a minerał wool 
substrate. No significant influence of fertilization level on the yield quantity was found. 
Key words: glasshouse tomato, inert substrates, fertigation
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM, JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 41-46 


OCENA KILKU POLSKICH ODMIAN HETEROZYJNYCH 
OGÓRKA (Cucumis sativus L.) O RÓŻNYM POZIOMIE 
TOLERANCJI NA MĄCZNIAK RZEKOMY DYNIOWA TYCH 
(Pseudoperonospora cubensis /Berk. et Curt./RosŁ) 
W UPRAWIE POLOWEJ 


Barbara Dąbrowska, Renata Pasikowska 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Ogrodniczy SGGW 
ul. Nowoursynowska 166,02-787 Warszawa 


Synopsis. Celem pracy była ocena ośmiu mieszańców heterozyjnych ogórka 
polskiej hodowli, a mianowicie: 'Aladyn FI" 'Atlas FI', 'Cezar FI" 'Heron FI" 
'Krak FI" 'Moro FI" 'Parys FI' i 'Śremski FI' pod względem wczesności i wyso- 
kości plonowania oraz stopnia porażenia przez mączniak rzekomy w warunkach 
laboratoryjnych i polowych. Badania prowadzono w latach ł995-l997. Najwcze- 
śniejszymi według wskaźnika wczesności Reinholda okazały się 'Moro F l' i 'Śrem- 
ski FI', zaś najpóźniejszym - 'Aladyn FI" U wszystkich badanych odmian stwier- 
dzono odwrotną zależność między wczesnością a tolerancją na mączniak rzekomy 
za wyjątkiem odmiany 'Krak FI" Odmiany o wyższej tolerancji na mączniak rze- 
komy plonowały na poziomie odmiany standardowej 'Śremski FI' lub nawet ją 
przewyższały, ale nie wykazały się niestety cechą stabilności wysokiego plonowania. 
W polowej ocenie stopnia porażenia nąjwyższy poziom tolerancji wykazały mie- 
szańce 'Aladyn FI' i 'Krak FI', zaś najwrażliwszymi były 'Moro FI' i 'Śremski FI" 
Badania laboratoryjne potwierdziły cechę największej wrażliwości mieszańców 
'Moro FI' i 'Śremski FI', natomiast cechą największej tolerancji wykazał się mie- 
szaniec 'Cezar FI" a wysoką, tak jak w ocenie polowej - 'Aladyn FI' i 'Krak FI" 
Słowa kluczowe: ogórek, odmiana heterozyjna, tolerancja, mączniak rzekomy dy- 
niowatych 


1. WSTĘP 


Mączniak rzekomy dyniowatych jest poważnym problemem w uprawie polowej 
ogórka od 1985 roku [2] i mimo poznania mechanizmów dziedziczenia tej choroby [1], 
zupełne wyeliminowanie jej przez hodowlę odpornościową [I, 5] wydaje się raczej nie- 
możliwe, Dysponujemy natomiast odmianami polskimi i zagranicznymi z częściową od- 
pornością (wielogenową, czyli poligeniczną), tzw. tolerancją. W związku z tym, że istnieje 
kilka biotypów tego patogena [6, 7], racjonalne jest bazowanie w polskich warunkach na 
odmianach krajowych. Najlepszym rozwiązaniem jest połączenie odmiany o wysokim 
poziomie tolerancji, plennej i wiernej w plonowaniu z innymi metodami walki z tą cho- 
robą w tzw. integrowaną produkcję ogórka. Celem tej pracy było poznanie możliwości
>>>
42 


B. Dąbrowska, R. Pasikowska 


plonotwórczych oraz poziomu tolerancji na mączniak rzekomy dyniowatych, kilku pol- 
skich odmian heterozyjnych. 


2. MATERIAŁ I METODA BADAŃ 


Badania polowe i laboratoryjne prowadzono w latach 1995-1996 w prywatnym 
gospodarstwie ogrodniczym w okolicy Kutna, woj. płockie i na Wydziale Ogrodniczym 
SGGW. Wielkość poletka w doświadczeniach polowych wynosiła 10 m 2 . Warunki agro- 
techniczne, nawożenie i ochrona roślin były typowe dla ogórka konserwowego. W 1995 ro- 
ku nie zastosowano żadnego pestycydu przeciw chorobom i szkodnikom, a w 1996 roku 
wykonano jeden zabieg preparatem Miedzian 50 WP w celu zwalczenia kanciastej pla- 
mistości bakteryjnej. Wczesność badanych odmian określono za pomocą wskaźnika 
wczesności Reinholda [31. Poza plonem ogólnym zmierzono plon handlowy, w którego 
skład wchodziły owoce konserwowe (długość 6-9 cm, średnica 2-3,5 cm) i kwaszeniaki 
(długość 10-14 cm, średnica 3,5-5 cm). W obydwu latach przeprowadzono polową oce- 
nę podatności mieszańców na mączniak rzekomy w kilku tenninach. Udział porażonej 
powierzchni liści (%) określano metodą bonitacyjną w skali 0_7°, gdzie 0° oznacza brak 
porażenia, a 7° - całkowite porażenie (100%). W okresie luty - kwiecień 1997 badane 
odmiany przetestowano w Katedrze Genetyki, Hodowli i Biotechnologii Roślin SGGW 
pod względem tolerancji na mączniak rzekomy w laboratorium, sprawdzając powta- 
rzalność testu. Kombinacje kontrolne to odmiana 'Wisconsin SMR 18' (wrażliwa) i linia 
WJ 4783 z USA (odporna). Materiał stanowiły rośliny w fazie 2-3 liści właściwych. 
W pobranych liściach wycinano krążki w liczbie 4, każdy o średnicy 2 cm. Krążki umiesz- 
czano powierzchnią górną do spodu w kuwetach i nanoszono na każdy po 5 /lI roztworu 
zarodników. Inokulum o efektywnej koncentracji zarodników, tj. 3-5 tysięcy spor na I mI, 
sporządzono ze spor pochodzących z wcześniej rozmnożonego grzyba. Kuwety umiesz- 
czano w ciemności na okres od 24 do 48 h (inkubacja grzyba) zapewniając temperaturę 
w granicach 18-20 0 C i wilgotność powietrza na poziomie około 100%, a następnie 
utrzymywano fotoperiod 12 h światło, 12 h ciemność. Po 7,10 i 14 dniach dokonywano 
odczytu stopnia porażenia krążków przez patogena z zastosowaniem skali 0-9", gdzie 0° 
oznacza brak sporulacji, a 9° oznacza, że cały dysk jest gęsto pokryty sporami. 
Uzyskane wyniki opracowano statystycznie za pomocą testu Fishera-Snedecora 
w analizie wariancji, a szczegółowe badanie średnich przeprowadzono przy użyciu testu 
Duncana dla poziomu istotności a = 0,05. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Rozbieżności pomiędzy wynikami w latach były spowodowane różnymi warunkami 
atmosferycznymi. W drugim roku badań zanotowano więcej opadów, burz (większą wil- 
gotność powietrza), co spowodowało, że wegetacja zakończyła się o 2 tygodnie wcześniej 
z powodu wyniszczenia roślin przez grzyb. Odmiany późne typu 'Aladyn FI' z powodu 
gwałtownego zakończenia wegetacji nie powtórzyły swego wysokiego plonowania 
z 1995 roku. Najwcześniejszą odmianą w obydwu latach badań okazał się mieszaniec 
'Moro FI', zaś najpóźniejszym w roku 1995 był' Aladyn F l', a w 1996 roku mieszańce 
'HeronFI' i 'Atlas F,' (tab.I).
>>>
Ocena kilku polskich odmian ... 


43 


Tabe]a ł. Ocena wczesności odmian mieszańcowych ogórka wyrażona wskaźnikiem wczesności 
Reinholda 
Tab]e ]. The estimation ol' the earliness ol' cucumber FI hybrids defined by the Reinhold index 


Odmiana Rok- Year 
Cultivar ]995 ]996 
Aladyn F I 9],7 70,6 
Atlas FI 85,6 72,2 
Cezar F I 88,7 7ł,2 
Heron FI 87,ł 72,3 
Krak F I 87,9 69,8 
Moro FI 83,6 69,2 
Parys FI 90,4 70,6 
Śremski F I 89,2 70,3 


Istotnie najwyższym plonem ogólnym i handlowym w obydwu latach badań wykazały 
się mieszańce 'Aladyn FI', 'Cezar FI' i 'Parys FI' (tab.2, 3). 


Tabe]a 2. Plonowanie odmian mieszańcowych ogórka w roku ł 995 
Table 2. Yield of cucumber FI hybrids in 1995 


Odmiana Plon - Yield kg/lO m 2 
Cultivar ogólny handlowy owoców konserwowych kwaszeniaków 
total marketable Dick]ed cucumber fermented cucumber 
Aladyn F I 57,93 a 36,34 a 27,Oł a 9,33 a 
Atlas FI 26,76 bc 20,7] b ł4,63 b 6,08 ab 
Cezar F I 48,24 a 33,53 a 23,36 a 1O,ł7 a 
Heron FI 37,32 b 26,86 ab ł 7,43 ab 9,43 a 
Krak F I 45,09 ab 33,25 a 20,93 ab ł2,32 a 
Moro FI ł 9,43 bc 15,47 b ] ł ,86 b 3,62 b 
Parys FI 47,ł3 a 33,70 a 23,88 a 9,82 a 
Śremski F l 45,65 ab 3ł,86 a 19,63ab ł2,23 a 


Dane oznaczone tą samą literą nie różnią się istotnie między sobą przy poziomie a = 0.0] wg 
testu Duncana - Data denoted by the samc łetter do not differ significantly from one another at 
a = O.Oł ]evel in Duncan's test. 


Tabela 3. Plonowanie odmian mieszańcowych ogórka w roku ł996 
Table 3. Yield of cucumber FI hybrids in ] 996 


Odmiana Plon - Yield kg/lO m 2 
Cu]tivar ogólny handlowy owoców konserwowych kwaszeniaków 
tota) marketable pickled cucumber fermented cucumber 
Aladyn FI 40,6] a 23,97 a ]7,ł5 a 6,82 ab 
Atlas FI 35,28 a 22,39 ab ]5,20 a 7,19 ab 
Cezar F I 48,72 a 25,72 a ł5,55 a 10,18 a 
Heron FI 32,1] ab 18,35 ab ł2,58 a 5,77 b 
Krak F l 42,4] a 25,75 a ]5,07 a 10,68 a 
Moro FI 39,6ł a 28,10 a ]6,69 a ] ł ,42 a 
Parys FI 47,77 a 30,70 a ] 8,45 a ] 2,24 a 
Śremski F I 49,56 a 33,85 a ] 9,75 a ł4,]] a 


Objaśnienia jak w tabeli 2 - Explanations see Tab]e 2
>>>
44 


B. Dąbrowska, R. Pasikowska 


Istotnie najwyższy plon owoców konserwowych stwierdzono w obydwu latach ba- 
dań u tych samych mieszańców, zaś jeśli chodzi o plon owoców do kwaszenia - istotnie 
naj gorszymi były w 1995 roku - 'Moro FI', a w 1996 - 'Heron FI" Ocena polowa tole- 
rancji na mączniak rzekomy dyniowatych w obydwu latach prowadzenia badań wyka- 
zała, że istotnie najbardziej wrażliwe są mieszańce 'Moro FI' i 'Śremski FI" natomiast 
wysoką tolerancję stwierdzono u odmian 'Aladyn FI' i 'Krak FI' (tabA). W ocenie labo- 
ratoryjnej istotnie najwrażliwszym okazał się mieszaniec 'Moro FI', zaś istotnie najbar- 
dziej tolerancyjną odmiana 'Cezar FI' (tab A ). 


Tabela 4. Ocena polowa i laboratoryjna tolerancji odmian mieszańcowych ogórka na mączniak 
rzekomy dyniowatych w łatach ł 995- ł 997 
Tabłe 4. Field and łaboratory estimation ol' sensitivity to downy mildew ol' cucurbits of 
cucumber FI hybrids (in 1995- ł 997 years) 


Srednio - A verage 
Odmiana - Cultivar ocena polowa (skala 0_7°) ocena laboratoryjna (skala 0_9°) 
field estimation (scale 0_70) laboratorv estimation (scale 0_9°) 
ł995 1996 1997 
Aładyn F I 3,ł9b 3,50b 1,63 d 
Atlas F I 4,67 a 3,63 b 2,77 cd 
Cezar F I 3,69 b 3,38 b 0,70 e 
Heron FI 3,74 b 3,46 b 2,23 cd 
Krak F I 3,19 b 3,08 b 1,97 d 
Moro FI 5,38 a 4,67 a 4,83 a 
Parys FI 3,50b 3,54 b 3,23 c 
Śremski F I 4,74 a 4,50a 4,00 b 
Wisconsin SMR 18 3,87 b 
WJ 4783 ł,50d 


Objaśnienia jak w tabeli 2 - Explanations see Table 2 


Reasumując należy stwierdzić, że istnieje duże zróżnicowanie w plonowaniu bada- 
nych odmian w poszczególnych latach oraz duże zróżnicowanie w strukturze plonu w da- 
nym roku, co potwierdzają badania Kaźmierczak [3] i Labrzyckiego [4]. Tym niemniej 
badane odmiany są cennym materiałem tak dla produkcji towarowej, jak i dla uprawy 
amatorskiej, zwłaszcza dla integrowanej metody uprawy, której głównym celem jest 
ograniczenie stosowania środków chemicznej ochrony. Do takiego samego wniosku na 
podstawie kilkuletnich badań z tymi samymi odmianami i w tym samym rejonie doszła 
KaŹlnierczak [3]. 


4. WNIOSKI 


l. U wszystkich badanych odmian stwierdzono odwrotną zależność pomiędzy wczesnoś- 
cią a tolerancją na mączniak rzekomy dyniowatych za wyjątkiem mieszańca' Krak F I" 
w związku z czym najwcześniejszymi okazały się wrażliwe mieszańce 'Moro FI' 
i 'Śremski FI" Połączenie więc cech tolerancji i wczesności jest ambitnym zadaniem 
dla hodowców.
>>>
Ocena kilku polskich odmian ... 


45 


2. Ze względu na wysoką tolerancję na mączniak rzekomy dyniowatych i wysoki plon wy- 
różniały się mieszańce 'Aladyn FI', 'Cezar FI" 'Krak FI' i 'Parys FI', stąd włączenie 
ich do integrowanej metody produkcji może dać dobre wyniki ekonomiczne. 
3. Uznana za standardową w warunkach Polski odmiana 'Śremski F l', wykazując się wy- 
sokim plonem, ujawniła niestety dużą wrażliwość na mączniak rzekomy dyniowatych. 


LITERATURA 


[1] Doruchowski RW., Łąkowska-Ryk E., 1992: Inheritance of resistance to downy 
mildew (Pseudoperonospora cubensis [Berk (Rost) & Curt] in Cucumis sativus L. 
Proc.of Fifth Eucarpia Cucurbitaceac Symposium, Skierniewice, 132-138. 
[2] Doruchowski RW., Łąkowska-Ryk E., Robak 1., Rondomański W., 1994: Odpor- 
ność polskich mieszańców FI ogórka konserwowego na mączniaka rzekomego Pseu- 
doperonospora cubensis (Berket.CurtJRostJ) i ich reakcja na ograniczone zwalcza- 
nie chemiczne. Mat. z Symp. nt. "Integrowane metody produkcji warzyw", 153-159. 
[3] Kaźmierczak R, 1997: Ocena polskich odmian heterozyjnych ogórka (Cucumis sati- 
vus L.) o różnym poziomie tolerancji na mączniak rzekomy dyniowatych (Pseudope- 
ronospora cubensis IBerket. CurtJRostJ). Praca magisterska, Wydział Ogrodniczy 
SGGW, Warszawa. 
[4] Labrzycki A., 1997: Ogórek polowy - wyniki doświadczeń wstępnych 1995-96. Re- 
cenzowane Mat. VII Ogólnopolskiego Zjazdu Hodowców Roślin Ogrodniczych, 
Szczecin, wrzesień 1997. 
[5] Medvcdev A.V., Medvedeva NJ., Yakimenko LN., 1979: Selekcja ogurcov na 
ustoicivost k bolezniam. Trudy po Prikladnoj Botanike, Genetike i Selekcii, 65(3): 
27-33. 
[6] Palti J., Cohen Y., 1980: Downy mildew of cucurbits (Pseudoperonospora cubensis). 
Thc fungus and its host distribution, epidemiology and controL Phytoparasitica, 8(2): 
109-147. 
[7] Rondomański W., Żurek B., 1987: Mączniak rzekomy dyniowatych nowym zagroże- 
niem ogórka w Polsce. Roczniki Nauk Rolniczych, Seria E, t.17, 1: 199-208. 


ESTIMA TION OF A FEW POLIS H HETEROSIC CUL TIV ARS 
OF Cucumis sativus L WITH A DIFFERENT TOLERANCE LEVEL 
TO Pseudoperonospora cubensis /Berk. et CurtJ Rost. 
UNDER FIELD CONDITIONS 


Summary 
The aim of this work was to estimate eight Polish FI hybrids: 'Aladyn FI', 'Atlas FI', 
'Cezar FI', 'Heron FI', 'Krak FI', 'Moro FI', 'Parys FI' and 'Śremski FI" The carliness, 
yield and degree of infection by Pseudoperonospora cubensis in laboratory and field 
conditions were evaluated. The experiments were don e at a private farm near Kutno in 
1995-1996. 'Moro FI' and 'Śremski FI' proved to be the earliest cultivars while cv. 
'Aladyn FI' appeared to be the latest one. In all the examined cultivars expect cv. 'Krak FI' 
an opposite dependence between the earliness and tolerance to Pseudoperonospora 
cubensis was found. Cultivars of a higher tolerance to Pseudoperonospora cubensis gave
>>>
46 


B. Dąbrowska, R. Pasikowska 


yield on the level of an average standard of cv. 'Śremski F I' or even surpassed it but 
unfortunately did not show any stabiJity in yielding. Field estimation of infection degrec 
showed the highest tolerance level of hybrids 'Aladyn FI' and 'Krak FI', while 'Moro FI' 
and 'Śremski F I' were the most sensitive. Laboratory experiments (1997) confirmed the 
highest sensitivity of hybrids 'Moro FI' and 'Śremski FI" The hybrid 'Cezar FI' showed 
the highest tolerance and 'Aladyn FI' and 'Krak FI' hybrids had a good tolerance just like 
they had it in field estimation. 
Key words: cucumber FI hybrids, sensitivity, downy mildew of cucurbits
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 47-50 


EFEKT PŁASKIEGO OKRYW ANIA ROŚLIN 
W POLOWEJ UPRAWIE FENKUŁA 


Renata Dobromilska 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Janosika 8, 71-424 Szczecin 


Synopsis. W latach 1995-1997 badano wpływ stosowania płaskiego okry- 
wania roślin folią perforowaną oraz włókniną polipropylenową na wschody, wzrost 
i plonowanie fenkuła. Analiza wyników wykazała, że okrywanie roślin miało ko- 
rzystny wpływ na wschody. Pod folią perforowaną jak i włókniną polipropyle- 
nową notowano nadmierny wzrost temperatury, co wpłynęło na tworzenie więk- 
szeJ masy liści, natomiast zgrubienia były małe i wydłużone. Nie stwierdzono 
różnicy w plonie fenkuła w obiektach osłanianych włókniną polipropylenową 
i bez osłon. Natomiast plon zgrubień roślin okrywanych folią perforowaną był 
istotnic mniejszy. 
Słowa kluczowe: fenku/, folia perforowana, włóknina polipropylenowa 


1. WSTĘP 


Fenkuł (Foeniculum vulgare ssp. capillaceum (Gilib.) vaT. azoricum (Mil1.» może 
być uprawiany w okresie wiosennym w szklarni, w wysokim tunelu foliowym [41 i w polu 
[2]. W celu przyspicszenia zbioru warzyw oraz polepszenia ich jakości w okresie wio- 
sennym osłania się rośliny folią perforowaną, włókniną polipropylenową lub stosuje się 
osłony podwójne [51. 
Reakcja warzyw na osłanianie jest bardzo zróżnicowana i w dużym stopniu zależy od 
samego gatunku oraz od przebiegu warunków pogodowych w okresie osłaniania roślin. 
W literaturze są liczne przykłady korzystnego działania osłon, ale publikowane są także 
wyniki świadczące o negatywnym wpływie osłaniania niektórych roślin lub braku wpły- 
wu na wzrost i plonowanie roślin [3, 6]. Nie jest znana reakcja fenkuła na płaskie okry- 
cie folią lub włókniną w uprawie polowej z siewu w okresie wiosennym. 


2. METODA 


W latach 1995-1997 w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolniczej w Szczeci nic 
w doświadczeniu polowym badano wpływ stosowania osłon na wysokość i jakość plonu 
oraz przyspieszenie zbioru fenkuła odmiany' Rudy F l ' (Bejo). Testowane były sposoby 
osłaniania roślin: folią perforowaną, włókniną polipropylenową i bez osłon (kontrola).
>>>
48 


Renata Dobromilska 


Dnia 20 kwietnia nasiona fenkuła wysiewano wprost do gruntu, gniazdowo po 
2-3 nasiona, w rozstawie 30 x 30 cm, a następnie zastosowano osłony zgodnie z przyjętą 
metodyką. Przerywkę wykonywano ok. 5 czerwca (faza 2 liści właściwych), pozostawia- 
jąc po jednej roślinie w punkcie. Osłony pozostawały na roślinach przez okres 6 tygodni, 
do przerywki. 
W trakcie okresu wegetacji wykonywano zabiegi pielęgnacyjne polegające na od- 
chwaszczaniu i płytkim spulchnianiu gleby, zasilaniu roślin pogłównie saletrą amonową 
oraz nawadnianiu. Nawożenie mineralne zastosowano w dawce 100 kg N - 2/3 przed- 
wegetacyjnie i 1/3 dawki po wytworzeniu zgrubienia 002 cm, 50 kg P 2 0 S , 200 kg K 2 0. 
Notowano odsetek wschodów, a także wykonywano pomiary biometryczne roślin 
w kilku fazach rozwojowych. Do zbioru przystąpiono po okresie 14 tygodni (ok. 27 lipca), 
kiedy rośliny wytworzyły zgrubienie o średnicy la cm. Przy zbiorze oceniano wielkość 
plonu ogólnego i handlowego zgrubień z podziałem na wybory. I wybór stanowiły zgru- 
bienia o masie 150 g 
Doświadczenie prowadzono metodą bloków losowych w czterech powtórzeniach. 
Powierzchnia poletek wynosiła 2,16 m 2 (1,2 x 1,8 m). Wyniki doświadczenia opracowa- 
no statystycznie za pomocą testu t-Studenta, na poziomie istotności a=0,05. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Na podstawie uzyskanych w latach 1995-1997 wyników dotyczących liczby 
wschodzących roślin stwierdzono, że okrycie gleby folią perforowaną bezpośrednio po 
wysiewie nasion ma bardzo korzystny wpływ na wschody (tab. l ). 


Tabela 1. Wpływ osłon na wschody fenku la (%) 
Tabłe ł. The effect of cover on the emergence of fennel (%) 


Typ osłony Wschodv fenkuła - Emergence ol' fennel (%) 
Tvpe of cover 1995 1996 ł997 1995- ł 997 
Folia perforowana 89,3 98,6 88,9 92,3 
Perforated film 
Włóknina PI' 82,0 95,1 80,8 86,0 
Nonwoven PP 
Kontrola (bez osłon) 75,4 87,3 70,6 77,8 
Controł (without cover) 


Folia perforowana powodowała zwiększenie liczby wschodzących roślin o 14,5 % 
w stosunku do kontroli. Okrywanie gleby włókniną polipropylenową zwiększyło liczbę 
wschodów o 6,5 % w porównaniu z obiektem nie osłoniętym. Wynika to z faktu, że za- 
równo pod folią perforowaną, jak i włókniną polipropylenową panuje specyficzny mikro- 
klimat. Podwyższona temperatura i wilgotność gleby przyspieszają kiełkowanie [7] i sty- 
mulują dalszy wzrost wegetatywny roślin [l]. 
Analiza wyników plonowania wykazała, że stosowanie osłon w uprawie fenkuła 
nie przyniosło spodziewanego efektu (tab.2). Plon ogólny i handlowy zgrubień roślin 
osłanianych folią perforowaną był istotnie niższy w porównaniu z pozostałymi obiekta- 
mi i wynosił odpowiednio 1,56 i 1,44 kgm- 2 . Ze względu na wysoką temperaturę po- 
wietrza i brak opadów (IV i V) w roku 1995 uzyskano niskie plony fenkuła
>>>
Efekt płaskiego okrywania roślin ... 


49 


Tabela 2. Wpływ rodzaju osłon na plon fen kuła (ł 995- ł 997) 
Table 2. The effect ol' type ol' cover on the yield of fenneł (ł 995- ł 997) 


Plon zgrubień fenkuła - Yield of fennel shafts (kg -m-z) 
Rodzaj osłony ogólny - total handlowy - marketable I wybór - 1st class 
Type of cover 95 I 96 I 97 - 95 I 96 I 97 - 95 I 96 I 97 - 
x x x 
Folia peńorowana 0,42 1,56 2.71 1,56 0,36 1,31 2,66 1,44 0,25 1,05 1,97 1,09 
Perforated foil 
Włóknina PP 0,70 3,96 2,83 2,50 0,63 3,96 2,80 2,46 0,53 3,87 2,35 2,25 
Nonwoven PP 
Kontrola 1,73 3,34 3,05 2.71 1,56 3,31 3,00 2,62 1,32 3,22 2,71 2,42 
Control 
Średnio - Mean 0,95 2.95 2,86 0,85 2,86 2,82 0,70 2,71 2,34 


NIR,,=O.05 
LSD,,=O.05 


0,11 0,37 1,11 


0,10 0,64 1,22 


0,1 ° 0,33 1,50 


Nie wykazano różnicy istotnej w plonie fenkuła okrywanego włókniną polipropy- 
lenową i uprawianego bez osłon. Plon handlowy zgrubień fenkuła wynosił w przypadku 
okrycia włókniną 2,46, a w obiektach kontrolnych 2,62 kgm. 2 . W badaniach prowadzo- 
nych w Słowenii [1] nie stwierdzono różnicy istotnej w plonie handlowym ogórka upra- 
wianego pod włókniną polipropylenową w porównaniu z kontrolą. Wyniki badań norwe- 
skich [3] wykazały spadek plonu wczesnego róż kalafiora pod wpływem okrycia roślin 
folią perforowaną. Folia perforowana powodowała także zmniejszenie plonu wczesnego 
papryki oraz zmniejszenie średniej masy owocu w plonie handlowym [6]. 
Analiza struktury plonu fenkuła wykazała, że uprawa pod płaskim przykryciem 
z folii perforowanej powoduje ponad dwukrotne zmniejszenie plonu zgrubień I wyboru 
w stosunku do pozostałych obiektów. Świadczy o tym fakt, że w okresie wczesnej wio- 
sny lepsze warunki wzrostu i rozwoju roślin panują pod folią perforowaną, natomiast 
w późniejszym okresie (latem) - pod włókniną polipropylenową [7]. 
Reasumując należy stwierdzić, że osłony działały korzystnie na wschody i począt- 
kowy wzrost roślin, natomiast osłanianie fenkuła przez okres 6 tygodni powodowało 
obniżenie plonu. 


LITERA TURA 


[1] Cerne M., 1994: Different agrotextiles for direct covering of picIing cucumber. Acta 
Horticulturae, 371: 247-252. 
[2] Dobromilska R., 1996: Wpływ odmiany i gęstości siewu na plon i jakość fenkuła. 
11 Ogólnopolskie Sympozjum "Nowe rośliny i technologie w ogrodnictwie", t. II, Po- 
znań,103-106. 
[3] Guttormsen G., 1990: Effect of various types of floating plastic films on the tempe- 
ratures and vegetable yield. Acta Horticulturae, 267: 37-44. 
[4] Lipska-Szpunar M., 1992: Możliwości przedplonowej uprawy kopru włoskiego 
(Foeniculum vulgare MilI. var. azoricum Thell.) w wysokich tunelach foliowych. 
Biuletyn Warzywniczy XXXIX, 51-59.
>>>
50 


Renata Dobromilska 


[5] Maync A., Riedel W., 1986: Ernteverfriihung im Gemiisebau durch Folien und Vlie- 
se. Deutscher Gartenbau, 38: 1756-1758. 
[6] Rumpel J., 1994: Wpływ bezpośredniego osłaniania folią i włókniną na plonowanie 
kalafiora, ogórka i papryki słodkiej oraz warunki wzrostu roślin. Rozprawa habilita- 
cyjna, Instytut Warzywnictwa Skierniewice. 
[7] Siwek P., 1996: Osłony z tworzyw sztucznych w przyspieszonej uprawie warzyw. 
Hortpress Sp. z 0.0., Warszawa. 


THE EFFECT OF PLANT COVERING 
IN THE FIELD CUL TIV A TION OF FENNEL 


Summary 
In the years 1995-1997 at the Experimental Station of the Agriculture University of 
Szczecin the field experiment was carried ouL The aim of this study was to determine 
the effect of covering with perforated film and nonwoven polypropylene on growth and 
yieIding of fenneL 
Fennel cv. 'Rudy FI' was sown in the field on 20 April, at the sowing density 
30 x 30 cm and directly covered for 6 weeks. The cover increased the emergence of 
plants. The covering with perforated film or nonwoven polypropylene stimulated emer- 
gence and the growth of plants and had a beneficial effect for 4 weeks. After this time 
negative influence of covering the fennel plants was observed. Temperature under the 
covers, particularly under perforated film, was too high. This caused weakness of growth 
and development of plants. 
The analysis of yieIding results showed, that this type of cover decreased total and 
marketable yield of shafts. Covered plants created greater mass of leaves, but their shafts 
were small. The obtained yield of shafts of 1 st class was two times smaller. The fennel 
crops under nonwoven polypropylene gave the results similar to those of fennel crops 
without cover (controi). 
Key words: fenne!, cover, perforated film, nonwoven polypropylene
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 51-54 


WPL YW SPOSOBU CIĘCIA I GĘSTOŚCI SADZENIA 
NA WCZESNOŚĆ OGÓRKA SZKLARNIOWEGO 


Józefa Dobrzańska 


Instytut Warzywnictwa, Zakład Warzywnictwa Szklarniowego 
ul. Konstytucji 3 Maja 1/3, 96-100 Skierniewice 


Synopsis. Przeprowadzono badania nad wpływem sposobu cięcia i gęstości sa- 
dzenia roślin na plonowanie ogórka w cyklu wiosennym roku 1995 i ł 996. Do do- 
świadczenia użyto krajowej, krótkoowocowej, silnie rosnącej odmiany' Ararnis F l" 
Uprawę prowadzono w szklarni wolnostojącej z automatycznie regulowaną tem- 
peraturą, na belach słomy, w podłożu z kory sosnowej. Rośliny były sadzone w za- 
gęszczeniu 1.5, 2 lub 2.5 szt.lm 2 i cięte czterema różnymi sposobami (na prze- 
wodnik, na przewodnik z jego przycięciem u szczytu podpory, na przewodnik z mo- 
dyfikacją - usunięte zawiązki w 10- I 5 węźle na pędzie głównym, na parasol). Naj- 
wyższy plon wczesny uzyskano przy prowadzeniu roślin na przewodnik z jego 
przycięciem u szczytu podpory. Stanowi! on - zależnie od gęstości sadzenia - około 
36-38% w roku ł995 i 42-46% w roku ł996, podczas gdy przy pozostałych sys- 
temach cięcia odpowiednio 30-33% i 36-40%. Za optymalne zagęszczenie należy 
uznać sadzenie 2 roślin na ł m 2 . 
Słowa kluczowe: ogórek, szklarnia, system cięcia, gęstość sadzenia, plon wczesny 


l. WSTĘP 


Wielkość i jakość plonu ogórków szklarniowych zależy nie tylko od odmiany [2], 
nawożenia [6], ale także intensywności światła [1, 4] i sposobu prowadzenia roślin [5]. 
Od liczby owoców, ich umiejscowienia na roślinie, a również temperatury pomieszcze- 
nia uprawowego zależy ważna cecha jaką, jest stosunek długości do średnicy owocu [7]. 
System cięcia i liczba pozostawionych owoców na roślinie oddziaływuje na długość 
okresu od zawiązania do uzyskania wielkości handlowej owocu [5, 7]. 
Doświadczenie miało na celu określenie, jak system cięcia i gęstość sadzenia roślin 
ogórka wpływa na wczesność plonowania. 


2. METODA 


Doświadczenie dwuczynnikowe, w układzie split-plot, przeprowadzono w cyklu 
wiosennym, w latach 1995 i 1996, w wolnostojącej szklarni (20 x 60 m) z automatycznie 
regulowaną temperaturą. Użyto krótko owocowej odmiany silnie rosnącej - 'Aramis FI" 
Rośliny sadzono pasowo-rzędowo, w zagęszczeniu 1.5, 2 lub 2.5 szt./m 2 (na poletku 
odpowiednio 23,30 lub 37 roślin) stosując cztery systemy cięcia (rys. 1).
>>>
52 


Józefa Dobrzańska 


A) 


B) 


C) 


D) 


y- 


owoce na pędach bocznych 
ITuits on Iaterals 


owoce na pędzie głównym 
fruits on main stem 


owoce usunięte 
ITuits removed 


r 


Rys. L Sposoby cięcia roślin ogórków: A - przewodnikowy, B - przewodnikowy z przycięciem 
pędu głównego u szczytu podpory (na wysokości 2.5 m), C - przewodnikowy zmodyfi- 
kowany, D - parasol 
Fig.l. Training systems of cucumbers: A - main stem, B - main stem topped at a wire (at 2.5 m), 
C - main stem modified, D - umbrella (main stem and 2 laterałs)
>>>
Wpływ sposobu cięcia '" 


53 


Uprawę prowadzono na belach słomy żytniej, w podłożu z kory sosnowej, w 3 po- 
wtórzeniach. Nasiona wysiewano w perlit, a następnie doniczkowano w podłoże z torfu 
wysokiego. Rozsadę w fazie 4-5 liści sadzono 28.02.1995 i 13.03.1996. Podłoże i słoma 
były przygotowane wg zaleceń Dobrzańskiej i Dobrzańskiego [3]. Nawożenie pogłów- 
ne, płynnymi roztworami nawozów (fertygacja) dawano na podstawie analizy podłoża, 
Jako optymalny przyjęto poziom zawartości w podłożu: N - 300, P - 250-300, K - 600- 
-800, Mg - 150-200, Ca - 2200 mg/I. 
Zbiory przeprowadzano w okresie 31.03.-03.07. w roku 1995 i 11.04.-08.07 w ro- 
ku 1996. Za plon wczesny przyjęto owoce zebrane z 1/3 okresu zbiorów, Przy porów- 
nywaniu plonów z poszczególnych obiektów używano testu Newmana-Keulsa. 


3. WYNIKI 


Wielkość plonu wczesnego uzyskanego w roku 1995 i 1996 podano w tabeli l. 


Tabela l. Wielkość plonu wczesnego (kglm 2 ) ogórka odmiany 'Aramis FI' w zależności od spo- 
sobu cięcia i gęstości sadzenia (lata 1995-1996) 
Table ł. The effect ol' training system and plant density on early yield (kglm 2 ) of cucumber 
'Aramis FI' cultivar (1995-1996) 


Gęstość sadzenia ( szUm") Sposób cięcia - Training system 
Plant density (no./m 2 ) A B C D średnie - means 
ł995 
l.5 6.80 7.95 6.88 7.ł6 7.20 
2.0 7.42 8.84 7.86 7.24 7.84 
2.5 7.65 8.34 7.94 8.łO 8.00 
Srednie - Means 7.28 8.36 7.56 7.50 
ł996 
l.5 9.59 łO.57 9.70 9.20 9.77 
2.0 łO.53 11.74 10.85 10.75 łO.97 
2.5 9.24 łO.19 10.00 9.62 9.76 
Srednie - Means 9.79 10.83 łO.18 9.85 


Rok - Year 
1995 1996 


N1Ra 0.05 - LSD a 005: 


- gęstość sadzenia 
plant density 
- sposób cięcia 
training system 
- współdziałanie 
interaction 


0.47 


0.55 


0.33 


0.42 


0.72 


0.84 


Rok 1996 charakteryzował się większą liczbą godzin z nasłonecznieniem w okresie 
marzec-lipie, w porównaniu z rokiem 1995. Stąd też owoce dorastały do wielkości han- 
dlowej szybciej, zgodnie z wynikami Blaina i in, [l] oraz Gobeila i Gosselina [4]. Dla- 
tego plon, zwłaszcza wczesny, był wyższy w cyklu uprawowym roku 1996. Najwyższy 
plon wczesny uzyskano przy prowadzeniu roślin systemem przewodnikowym - gdy pęd
>>>
54 


Józefa Dobrzańska 


główny był przycięty u szczytu podpory, na wysokości 2.5 m (rys. l B). Stanowił on 
(zależnie od gęstości sadzenia) 36-38% w roku 1995 i 42-46% w roku 1996 plonu ogól- 
nego. System cięcia, a tym samym liczba owoców na roślinie decydowały o wielkości 
plonu ogólnego. Najwyższy plon uzyskano przy zagęszczeniu roślin 2 szt.lm 2 i cięciu na 
przewodnik zmodyfikowany (rys. l C). Gdy porównuje się wpływ gęstości sadzenia na 
wysokość otrzymanego plonu wczesnego i ogólnego, można zauważyć, że był on zazwy- 
czaj naj niższy przy zagęszczeniu 1.5 szt.lm 2 , 


LITERATURA 


[1] Blain 1., Gosselin A., Trudel M.J.,1987: Influence ofHPS supplementary lighting on 
growth and yield of greenhouse cucumbers, HortScience 22: 36-38. 
[2] Dobrzańska 1., 1997: Nowe krajowe i zagraniczne odmiany ogórka do uprawy 
w szklarni. Mat. Ogólnopolskiego Sympozjum "Odmiany w nowoczesnej produkcji 
warzyw", Poznań, 23-27, 
[3] Dobrzańska 1., Dobrzański A., 1991: Ogórki szklarniowe. PWRiL, Warszawa. 
[4] Gobeil G., Gosselin A., 1989: Influence of size and season on the fmit development 
of a European cucumber crop, Can. J. Plant Sci. 69: 1037-1048, 
[5] Klieber A., Lin W,c., Jolliffe P.A., Hall 1.W., 1993: Training Systems Affect 
Conopy Light Exposure and Shelf Life of Long English Cucumber. 1. Amer. Soc. 
Hort. Sci. 118(6): 786-790. 
[6] Lin W,c., Ehret D.L., 1991: Nutrient concentration and fmit thinning affect shelf life 
of long English cucumber. HortScience 26: 1299-1300. 
[7] Marcelis L.F.M., 1994: Fruit shape in cucumber as influenced by position within the 
plant, fruit load and temperature, Scientia Hort. 56: 299-308. 


THE EFFECT OF TRAINING SYSTEM AND PLANT DENSITY 
ON EARLINESS OF GREENHOUSE CUCUMBER 


Summary 
The experiment was carried out in 1995 and 1996 in a heated greenhouse. The in- 
fluence of four training systems (main stem, main stem topped at a wire - at 2.5 m, main 
stem modified, umbreli a) and three plant densities (1.5, 2 or 2.5 plants/m 2 ) on early 
yieId of cucumber cv. 'Aramis FI' was investigated. The results of the study proved that 
the early yield depended significant1y on the training system. The highest yield was 
obtained when main stem of cucumber plant was topped at the wire. The optimal plant 
density was 2 cucumber pIants per 1m 2 . The interaction between training systems and 
plant densities was also discussed, 
Key words: cucumber, greenhouse, training system, plant density, early yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 55-58 


WPL YW HERBICYDU CHLOMAZON (COMMAND 480 EC) 
NA DYNAMIKĘ PLONOWANIA OGÓRKÓW 


Adam Dobrzański, Jerzy Pałczyński 


Instytut Warzywnictwa, Zakład Zwalczania Chwastów 
ul. Konstytucji 3 Maja ł/3, 96-100 Skierniewice 


Synopsis. W latach 1991-1993 przeprowadzono badania nad wpływem her- 
bicydu chlomazon (Command 480 EC) i jego mieszaniny z naptalamem (Ałanap 
23.7 SL) na dynamikę plonowania ogórka. Herbicydy stosowano bezpośrednio po 
siewie. Nie stwierdzono ujemnego wpływu chłomazonu w dawce 240 gha- 1 
(Command 480 EC 0.5 l-ha- 1 ) na dynamikę plonowania. Mieszanina chlomazon 
96 g-ha. I (Command 480 EC 0.2 I-ha- I ) + naptalam 2400 gha- I (Ałanap 23.7 SL 
10 ł-ha- 1 ) tylko nieznacznie obniżała plon w czasie 2-3 pierwszych zbiorów, ale 
nie wpływała ujemnie na plon całkowity, stanowiący sumę kolejnych zbiorów. 
Słowa kluczowe: ogórek, herbicydy, chlomazon, dynamika plonowania 


l. WSTĘP 


Ogórek jest zaliczany do warzyw o średniej wrażliwości na zachwaszczenie, nie- 
mniej może ono powodować duże straty. Labrada i in. [7] podają, że gdy chwastów nie 
zwalczano od siewu do zbioru, to strata plonu dochodziła do 100%. Według Friezena 
[6], aby uniknąć strat, odchwaszczanie powinno być prowadzone przynajmniej między 
12 a 36 dniem od wschodów. W doświadczeniach przeprowadzonych w Skierniewicach 
opóźnienie pierwszego odchwaszczania o 13 dni obniżało plon o 26% [2]. Zatem w upra- 
wie ogórka szczególne znaczenie mają herbicydy stosowane dogIebowo - przed siewem 
lub bezpośrednio po siewie, które zabezpieczają wschody ogórka od konkurencji ze 
strony chwastów. Na podstawie wcześniej wykonanych badań zalecane są w naszych 
warunkach herbicydy, takie jak naptalam, napropamid, chlomazon, zwalczające głównie 
chwasty dwuliścienne [3, 4, 5], a także niektóre graminicydy [8] - do zwalczania chwa- 
stów jednoliściennych. 


2. METODYKA 


Doświadczenia polowe przeprowadzono w Skierniewicach w latach 1991-1993. 
Bezpośrednio po siewie ogórka odmiany 'Polan FI' stosowano chlomazon w formie 
preparatu Command 480 EC w dawce 0.5 I-ha- I , a także mieszaninę tego herbicydu 
(0.21-ha- 1 i 0.25 I'ha- I w roku 1992) z naptaIamem (Alanap 23.7 SL w dawce 10 l-ha- l ). 
Opryskiwanie wykonywano opryskiwaczem z belką polową zaopatrzoną w rozpylacze
>>>
56 


A. Dobrzański, J. Pałczyński 


Tee-Jet 11001, przy ciśnieniu 0.2 MPa ilość cieczy użytkowej wynosiła 185 Iha- 1 . Po 
21-40 dniach od siewu, w zależności od roku, wykonywano ocenę stopnia zniszczenia 
chwastów, a przed ostatnim zbiorem ocenę stopnia pokrycia gleby przez chwasty. Ogór- 
ki zbierano sukcesywnie w miarę ich dorastania i sortowano zgodnie z obowiązującą 
normą. Powierzchnia poletka wynosiła 8.1 m 2 , liczba powtórzeń - 3. 


3. OMÓWIENIE WYNIKÓW I WNIOSKI 


Informacje o skuteczności i przydatności chlomazonu do odchwaszczania ogór- 
ków, a szczególnie wpływu tego herbicydu na stopień zniszczenia chwastów i plon ogól- 
ny, przedstawiono we wcześniejszej publikacji [5]. Stwierdzono między innymi, że her- 
bicyd ten może być przydatny do odchwaszczania ogórków w naszych warunkach, znacz- 
nie bowiem ogranicza zachwaszczenie pierwotne i wtórne, a także korzystnie wpływa na 
plon. Jest to zgodne z wynikami badań AI-Kathiba i in, [1]. Ze względu na to, że ogórek 
jest rośliną wielokrotnego zbioru, istotna jest nie tylko wysokość plonu stanowiącego sumę 
kolejnych zbiorów, ale także dynamika plonowania i ustalenie, czy herbicyd nie powoduje 
opóźnienia we wzroście i rozwoju roślin. W zależności od roku ogórki zbierano od 9 do 
11 razy. Jak wynika z rysunku 1 Command 480 EC w dawce 0.5 l ha- 1 , a także mieszani- 
na tego herbicydu w dawce 0.2 - 0.25 l'ha- 1 z Alanapem 23.7 SL w dawce 10 l ha- 1 nie 
wpłynęła na ogół ujemnie na dynamikę plonowania ogórka w porównaniu z dynamiką 
plonowania w obiekcie kontrolnym. Plony ogórka w kolejnych zbiorach były wyższe, co 
było wynikiem wyeliminowania konkurencji ze strony chwastów [5]. Porównując sam 
Command 480 EC w dawce obniżonej do 0.2-0.25 l ha- 1 z dodatkiem Alanapu 23.7 SL 
można zauważyć, że w kolejnych trzech zbiorach w latach 1991 i 1992 oraz w czterech 
w roku 1993 plony były nieco niższe w obiektach, gdzie stosowano mieszaninę. Później 
różnice się wyrównały, a plon końcowy pod wpływem użycia mieszaniny był nawet wyż- 
szy. Być może różnice te były wywołane niejednakowym stopniem zniszczenia chwa- 
stów. Nie można też wykluczyć, że Alanap 23.7 SL dodany do mieszaniny może powo- 
dować pewne opóźnienie plonowania. Zjawisko to zachodziło w przypadku samego Ala- 
napu 23.7 SL [4]. Po zastosowaniu herbicydów obserwowano wprawdzie przez okres 
kilku dni po wschodach pewne przyhamowanie wzrostu i rozjaśnienie brzegów blaszek 
liściowych, ale nie miało to wpływu na plonowanie. Reasumując mOżna stwierdzić, że 
chlomazon w formie preparatu Command 480 EC w dawce zalecanej (0.5 Iha- 1 ) czy też 
w mieszaninie z Alanapem 23.7 SL może być używany do odchwaszczania ogórków. 
Różnice w dynamice plonowania są niewielkie.
>>>
Wpływ herbicydu ... 


57 


1991 


"I 700 
E 
o 600 
o 

 
C 500 
i! 
400 
'OJ!! 
e.CJ 
III g 300 

 CI 
e
 
o III 200 
ii::::E 
100 
o 
,..; 
o 
M 
N 


--:1= -:::::a=- :=:-- 
-_._-
:.......-::------ 
- - - b/':- - -.. -A- .-a.'-- 
- 

"""",
"-"-' 
 - - 
'/' " 
/:"

:
.
..'* '- 


___Command 480EC 


. . m Command 480EC 
+Alana p 23.7SL 
.. .... Kontrola Control 


,..; 
o 
oD 
N 


,..; 
o 
g 


:g 
N 


:g 
oD 


:g 
ai 


:g 
M 


:g 
oD 


:3 Daty zbiorów 

 HaM!stdate 


1992 


"I 700 
E 
o 600 
o 

 
C 
ił 500 
400 


 
III g 300 

 CI 
e
 
o III 200 
ii::::E 
100 
O 
,..; ,..; 
o o 
ci 
 


---;-::-
 
_
.. e-_ _ _ __ 
/::::;::-:,A u . __0- - 


___ Command 480EC 


. ... Command 480EC 
+Alanap 23.7SL 
.. Kontrola Control 


I:i 
oD 


,..; 
o 
ci 
N 


,..; 
o 
M 
N 


,..; 
o 
,..; 
N 


,..; 
o 
g 


oj 
o 
M 


:g 
oD 


:g 
ci 


:g 
,..; 


Daty zbiorów 
HaM!st date 


"I 300 
E 
o 250 
o - - - 
C 
i
 200 
:g
 150 
III g 100 

 CI 
e
 
o III 
ii::::E 50 
O 
r-: r-: oj 
o o o 
...; ci N 
N '" 


1993 


..- ....-.- 

 

.
..

 .
: 


.-.....- Command 480EC 


- . ... Command 480EC 
+Alanap 23.7SL 
" Kontrola Control 


oj 
o 
uj 


oj 
o 
ci 

 


oj 
o 
uj 

 


Xi 
o 
ai 

 


Xi 
o 
r-: 
N 


ai 
o 
Xi 


Daty zbiorów 
HaM!st date 


Rys.l. Wpływ herbicydów na dynamikę plonowania ogórków 
Fig.l. The influence of herbicides on cucumber dynamics yield
>>>
58 


A Dobrzański, J. Pałczyński 


LITERATURA 


[1] AI-Kathib K, Kadir S., Libbey c., 1995: BroadleafWeed ControI with Clomazone in 
Pickling Cucumber (Cucumis sativus). Weed Technology, 9: 166-172. 
[2] Dobrzański A, 1995: Ochrona warzyw przed chwastami, PWRiL, Warszawa. 
[3] Dobrzański A, Anyszka Z., Pałczyński J., Ulińska Z., 1990: Porównanie różnych 
herbicydów stosowanych w uprawie ogórka. Mat. XXX Sesji Nauk. Inst. Ochr. 
RośL Część II - Postery, Pomań. 
[4] Dobrzański A, Babik 1., 1976: Chemiczna walka z chwastami w uprawie ogórków 
wysiewanych w różnych terminach. BiuL Warz. XIX, Skierniewice, 169-182. 
[5] Dobrzański A, Pałczyński J., 1997: Ochrona ogórka przed chwastami. Nowości 
Warzywnicze, Skierniewice, 30: 15-22. 
[6] Friezen G.H., 1978: Weed interference in pickling cucumber. Weed Science, 26(6): 
626-628. 
[7] Labrada R., Paredes E., Muniz R., 1983: Weed competition in cucumber crop. 
Tropical Pest Management, 29(1): 52-55. 
[8] Pałczyński J., Anyszka Z., Dobrzański A., 1993: Reakcja ogórka i chwastnicy jed- 
nostronnej na niektóre graminicydy. Mat. XXXIII Sesji Nauk. Inst. Ochr. Roś\. 
Część Il- Postery, Poznań, 215-218. 


THE INFLUENCE OF HERBICIDE CLOMAZONE (COMMAND 480 EC) 
ON CUCUMBER YIELD DYNAMICS 


Summary 
Clomazone alone was applied immediatcly after the sowing of cucumbcrs at thc 
rate 240 g-ha-\ and a tank mixture with naptalam (2400 g-ha- 1 ) at the rate 96 gha- 1 . The 
herbicides caused only temporary crop injury. The dynamics of cucumber yield indi- 
cated that at every term of harvest, the yield increased nearly Iineraly. The differences in 
yield between the terms were not-significant. Herbicides did not influence negativcly the 
dynamics of cucumber yield. The highest yield was obtained after applying elomazone 
alone. 
Key words: cucumber, herbicides, c1omazone, yield dynamics
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 59-63 


DYNAMIKA WZROSTU ORAZ ANALIZA 
SKŁADU FITOCHEMICZNEGO PASTERNAKU 
(PASTINACA SATIVA L.) 


Jan Dyduch 1 , Tadeusz Wolski 2 


I Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych AR w Lublinie 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 
2 Katedra Farmakognozji AM w Lublinie 
ul. Peowiaków 12,20-007 Lublin 


Synopsis. W badaniach prześledzono dynamikę przyrostu biomasy pasterna- 
ku cv. 'White Parsnip' oraz gromadzenie się suchej masy, cukrów ogółem, kwasu 
askorbinowego i olejku eterycznego w poszczegółnych organach. Wykazano mak- 
simum przyrostu masy liści w lipcu, a korzeni spichrzowych w sierpniu. Skład 
chemiczny poszczególnych organów (liście, ogonki liściowe, korzenie spichrzo- 
we) był zmienny w poszczególnych miesiącach wegetacji roślin. 
Słowa kluczowe: pasternak, biomasa, skład chemiczny 


l. WSTĘP 


Pasternak należy do ważnych gospodarczo roślin warzywnych i leczniczych. Orga- 
nem jadalnym jest korzeń spichrzowy wytwarzany w pierwszym roku uprawy, a liście 
mają wysoką wartość paszową. Korzeń spichrzowy zawiera ok. 17-20% s.m. i jest wa- 
rzywem niskokalorycznym (60 cal. w 100 g). Biologiczne właściwości korzeni związane 
sąz ich fizjologicznie zasadowym odczynem, obecnością błonnika, witamin (A, B" B20 C), 
soli mineralnych (potasu, fosforu, wapnia i żelaza), cukrów (8,6-12,7%: galaktoza, man- 
noza, arabinoza, ksyloza, fruktoza. ramnoza, sacharoza), białka (0,8% w 100 g świeżej 
masy) i pektyn ok. 7% [4, 5]. We wszystkich organach rośliny występują olejki eterycz- 
ne - głównymi składnikami są: terpineol, mirystycyna i 
-pinen [3] oraz furanokumary- 
ny, wśród których wyróżnia się: bergapten, ksantotoksynę, ksantotoksol, sfondynę, im- 
peratorynę, aloimperotorynę i izopimpinellinę [I, 6]. Ważną rolę odgrywają glikozydy 
flawonoidowe: hyperyna, rutyna i pastenozyd (w owocach) oraz rutyna, izokwercetyna 
i dwa glikozydy izoramnetyny - w zielu [7]. Rośliny pasternaku rosną początkowo wol- 
no, a przyrost poszczególnych organów jest nierównomierny [2, 4]. Również skład che- 
miczny rośliny w okresie wegetacji nie jest stały, a zawartość poszczególnych składni- 
ków chemicznych wykazuje sezonowe zmiany. 
Celem pracy było określenie dynamiki tworzenia się biomasy oraz określenie dynamiki 
gromadzenia się wybranych składników chemicznych w poszczególnych organach roślin.
>>>
60 


J. Dyduch, T. Wolski 


2. MATERIAŁ I METODY 


Badania przeprowadzono na odmianie 'White Parsnip' , której nasiona wysiewano 
na pole w latach 1995-96 w ostatniej dekadzie kwietnia. Rośliny rosły w zagęszczeniu 
średnio 8,25 szt. na mb., przy rozstawie rzędów co 60 cm. Dynamikę tworzenia biomasy 
oraz zawartość wybranych składników chemicznych w poszczególnych organach roślin 
badano pod koniec miesięcy: lipca, sierpnia, września i października. Prześledzono też 
dynamikę gromadzenia się suchej masy, cukrów ogółem, kwasu L-askorbinowego i olej- 
ków eterycznych w korzeniach spichrzowych, ogonkach i blaszkach liściowych paster- 
naku. Suchą masę oznaczono metodą suszarkową (l05 0 q, cukry ogółem metodą Luffa- 
Schoorla, kwas L-askorbinowy metodą Tillmansa, a sumę olejków eterycznych metodą 
destylacji z parą wodną w aparacie Derynga. 


3. OMÓWIENIE WYNIKÓW 


Tabeła ł. Pomiary biometryczne roślin w trakcie wegetacji (średnio z lat ł 994- ł 995) 
Table ł. Biometricał measurements ol' biomass at vegetation (means ol' ł 994- ł 995) 


Parametry - Parameters Miesiąc - Month 
VI VII VIII IX X 
Wysokość roślin (cm) 34,6 51.1 50,ł 50,7 50.9 
Height of plants (cm) 
Długość korzeni spichrzowych (cm) ł4,4 ł6,9 24,7 25,5 25,8 
Length of storage roots (cm) 
Srednia liczba liści (szt./roś!.) 5,5 6,ł 8,3 10,1 lł,ł 
Mean number of leaves (piece/plant) 
Srednia masa korzeni spichrzowych (gIroś!.) 9,5 58,7 17].1 23ł,6 289,1 
Mean weight ol' storage roots (g/plant) 
Srednia masa liści (g/roś!.) 25.8 83,6 1 ł3,7 122,8 125,1 
Mean weight ol' leaves (g/p]ant) 
Całkowita masa roślin (g/roś!.) 35,3 ł42,2 284,8 354,4 4]4,2 
Total płant weight (g/plant) 
Przyrost masy roślin (%) 
Gain of plant weight (%) 8,5 25,8 34,5 ]6,8 14,4 
Październik - October = ł 00% 
Przyrost masy liści (%) 
Gain of ]eaf weight (%) 20,6 46,2 24,1 7,3 1,8 
Październik - October = ł 00% 
Przyrost masy korzeni spichrzowych (%) 
Gain of storage root weight (%) 3,3 17,0 38,9 20,9 19,9 
Październik - October = 100% 
Plon liści (t/ha) 3,5 ł 1,5 15,6 16,8 ł7,ł 
Leaf vie]d (t/ha) 
Plon korzeni spichrzowych (t/ha) ł,3 8,0 23,0 3ł,7 39,6 
Storage root viełd (t/ha)
>>>
Dynamika wzrostu ... 61 
100% 
10% 21_1 
lO % 39.9 34.1 
10% 58 _ 7 
lO % 13 _2 
Clilcie -Ie.vel 
80% Ckorzenie - rooh 
40% 12 _3 
30% 80 _1 5.9 
20% 41 _3 
10% 28.8 
0% 
V I VII VIII IX X m ie si, c. - m D n tł1. 


Rys.]. Udział masy korzeni i liści w całkowitej masie roślin pasternaku w trakcie wegetacji (w % 
całkowitej masy roślin, średnio z lat 1994-]995) 
Fig.]. Share of root and leaf weight in total weight of parsnip at vegetation (in % of total plant 
weight, means of years ] 994-] 995) 


Z danych zamieszczonych w tabeli l i z rysunku l wynika, że przyrost biomasy 
u pasternaku trwa od 6 do 7 miesięcy. Początkowo w pierwszych dwu miesiącach jest bar- 
dzo powolny. Poszczególne organy wykazują tu odmienny rytm przyrostu. Najszybciej 
rosną liście, osiągając maksimum przyrostu w lipcu (46,2%). W miesiącu wrześniu przy- 
rost masy liści jest już niewielki (7,3%), a w październiku ustaje prawie całkowicie (1,8%). 
Największy przyrost korzeni następuje w sierpniu (38,9%) i trwa aż do zbiorów. Dla ce- 
lów paszowych oraz pozyskiwania ciał czynnych zbiorów liści można dokonywać od 
końca sierpnia do października (a nawet listopada) uzyskując średnio plon zielonej masy 
od 15 do 17 ton z hektara. Zbiór korzeni powinien być wykonany w październiku lub 
listopadzie (dla przetwórstwa lub do przechowywania), gdyż uzyskuje się wtedy naj- 
wyższe plony (ok. 40 ton z hektara). 
Zawartość suchej masy w trakcie wegetacji pasternaku (tab.2) wahała się w grani- 
cach od 18,7 do 19,7% w korzeniach, od 10,9 do 11,8% w ogonkach liściowych oraz od 
17,9 do 19,8% w blaszkach liściowych. 
Zawartość cukrów ogółem w liściach obniżała się w trakcie wegetacji roślin: od 
3,5 do 1,8% w ogonkach liściowych i od 2,6 do 1,9% w blaszkach liściowych. 
Zawartość kwasu L-askorbinowego wykazywała niewielką tendencję wzrostową na 
przestrzeni miesięcy: od 1,1 do 7,9 mg% w ogonkach liściowych oraz od 9,0 do 18,3 mg% 
w 100 g świeżej masy w korzeniach spichrzowych. Bogatym źródłem tej witaminy są 
blaszki liściowe, u których w październiku stwierdzono średnio 154,0 mg%, co w odnie- 
sieniu do zawartości w lipcu stanowi prawie 4-krotny wzrost. 
Największą zawartość olejku eterycznego stwierdzono w korzeniach spichrzowych 
(średnio 0,42% suchej masy), najmniej w ogonkach liściowych (średnio 0,23%). Nie 
stwierdzono wyraźnej korelacji między długością okresu wegetacji a zawartością olejku 
eterycznego. Interesujące są dane obrazujące plon olejku eterycznego możliwy do pozy- 
skania z biomasy w poszczególnych miesiącach wegetacji. Największy plon olejku ete- 
rycznego można pozyskać zbierając liście i korzenie spichrzowe pod koniec września. 
Zbierając rośliny pod koniec października (tak jak jest to praktykowane w Polsce ze 
względu na warunki klimatyczne) należy liczyć się ze spadkiem plonu olejku eteryczne- 
go - w przypadku liści o 40%, a korzeni - o 13%.
>>>
62 


J. Dyduch, T. Wolski 


Tabeła 2. Zawartość składników chemicznych w organach pasternaku w poszczególnych miesią- 
cach wegetacji (średnie z łat 1995-1996) 
Tabłe 2. Content ol' chemicał components in parsnip organs in particułar months ol' vegetation 
(means of the years 1995- ł 996) 


Ogonki Blaszki Ogonki Blaszki 
Miesiąc Korzenie liściowe liściowe Korzenie liściowe liściowe Liście Korzenie 
Month Roots Leaf Leaf Roots Leaf Leaf Leaves Roots 
petioles blades petioles blades 
sucha masa - dry matter cukry ogółem - to tal sugars 
(%) (%) 
VII 18,7 10,9 19,8 4,6 3,5 2,6 
VIII ł9,7 10,9 17,9 3,ł 2,0 ł,9 
IX 19,4 10,4 ł8,O 2,7 2,6 ł,7 
X 19,3 11,8 18,0 3,4 ł,8 ł,9 
Srednio 19,3 11,0 18,4 3,5 2,5 2,0 
Means 
kwas askorbinowy (mg%) olejek eteryczny 
essential oil 
ascorbic acid (mg%) (%) k /ha 
VII 9,0 1,1 43,S 0,39 0,ł6 0,39 3,90 5,82 
VIII 7,3 ł,8 50,4 0,42 O,lł 0,33 5,80 22,22 
IX 7,2 ł,4 78,0 0,50 0,44 0,40 10,00 30,70 
X ł8,3 7,9 ł54,O 0,35 0,2] 0,27 6,00 26,70 
Srednio 10,5 3, I 81,S 0,42 0,23 0,35 
Means 


4. WNIOSKI 


l. Przyrost biomasy w pasternaku trwa do końca października - wskazane jest więc 
opóźnienie zbioru do listopada (o ile pozwalają na to warunki klimatyczne). 
2. Przyrost biomasy poszczególnych organów wykazuje odmienny rytm - liście przyra- 
stają głównie do końca września (osiągając maksimum w lipcu), podczas gdy korze- 
nie przyrastająjeszcze w październiku (osiągając maksimum przyrostu w sierpniu). 
3. Na przestrzeni miesięcy lipiec-październik zawartość suchej masy w korzeniach wa- 
hała się w granicach 18,7-19,7%; cukrów ogółem 2,7-4,6%; kwasu L-askorbinowego 
7,2-18,3 mg%, a olejku eterycznego 0,35-0,50%. 
4. Blaszki liściowe pasternaku są bogatym źródłem kwasu L-askorbinowego (43,5- 
-154,0 mg%), zawierają od 17,9 do 19,8% suchej masy, od 1,7 do 2,6% cukrów 
ogółem oraz od 0,27 do 0,40% olejku eterycznego. 
5. Pasternak jest cenną rośliną olejkową - z liści można go pozyskać w ilości od 3,9 do 
10,0 kg z ha, z korzeni od 5,8 do 30,7 kg z ha. 


LITERATURA 


[1] Beyrich T., 1996: Die furocoumarine von Pastinaca sativa L. Die Pharmazie, 365- 
-372. 
[2] GeiIdemeister E., Hoffman F., 1961: Die atherischen ole. Academia Verlag - Berlin.
>>>
Dynamika wzrostu ... 


63 


[3] Krug H., ]991: Gemtiseproduktion. Verlag Paul Parey. Berlin und Hamburg, 349- 
-350. 
[4] Ottoson L., ]979: Changes in Ascorbic Acid in Vegetable During the Day and After 
HarvesL Shvedish Univ. Agric. Alnorp., 32] -345. 
[5] Simsova J., ]967: Stare a nove o pastinaku. Żiva, 4: ]28-]29. 
[6] Wolski T., Dyduch J., ] 995: The Role of Furanocoumarins Occuring in UmbeIlife- 
rae Family. Umbell. Improv. Newsletter, 5: 1-3. 


SEASONAL INCREASE IN BIOMAS S AND CHANGES 
IN PHYTOCHEMICAL COMPOSITION 
OF PARSNIP ORGANS (PAST/NACA SAT/VA L.) 


Summary 
In July, August, September and October (the last decade), seasonal increase in 
biomass the dynamics of dry matter, to tal sugars, L-ascorbic acid and essential oils in 
storage roots, parsnip petioles and leaf blades were investigated. Dry matter was desig- 
nated with a drier method (l05°C), total sugars with Luff-Schoorl method, L-ascorbic 
acid with Tillmans method and essentia] oils with the method of distillation with steam 
in a Deryng apparatus. The increase in pars nip biomass lasts until the end of October _ 
therefore the delay in harvest until November is desirable (cIimatic conditions permit- 
ting). The biomass increase of individual organ s reveals a distinct rhythm - the leaves 
grow mainly until the end of September (reaching their maximum in Ju]y), whereas the 
roots stiIl grow even in October (reaching their maximum in August). From July to Oc- 
tober, the content of dry matter in the roots varied within the range of 18,7-19,7%; to tal 
sugars 2,7-4,6%; L-ascorbic acid 7,2-18,2 mg% and essential oils within the range of 
0,35-50%. Parsnip leaf blade are an abundant source of L-ascorbic acid (43,5-154,0 mg%), 
they contain from 17,9 to ]9,8% dry matter, from ],7 to 2,6% tota] sugars as wel\ as 
from 0,27 to 0,40% essential oil. Parsnip is a valuable essential oil plant - it may be 
obtained from leaves in the quantities from 3,9 to 10,0 kg from ha and from 5,8 to 30,7 kg 
from ha and from roots in the quantities 5,8-30,7 kg from ha. 
Key words: parsnip, biomass, chemical composition
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 65-68 


ROŚLINY MIĘDZYPLONOWE, SŁOMA 
I NA WOZY MINERALNE, 
A WYSOKOŚĆ PLONÓW MARCHWI NA ZBIÓR WCZESNY 


Jolanta Franczuk 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy WSRP 
ul. B. Prusa 14, 08-110 Siedlce 


Synopsis. Celem badań przeprowadzonych w ł 995 r. było określenie na- 
stępczego działania nawozów ziełonych w formie międzyplonów ozimych oraz 
słomy na plonowanie marchwi wczesnej na tle działania nawożenia obornikiem. 
Testowaną rośliną była marchew wczesna odmiany 'Minicor' uprawiana w czwar- 
tym roku po nawożeniu organicznym. Stwierdzono, że badane formy nawożenia 
organicznego w czwartym roku po zastosowaniu wykazały dodatnie działanie 
plonotwórcze. Spośród międzyplonów ozimych żyto ozime korzystniej oddziały- 
wało na wielkość plonu całkowitego marchwi, nawożenie wyką ozimą sprzyjało 
uzyskaniu wyższego plonu handlowego. Także nawożenie słomą wykazywało dodat- 
nie działanie następcze. Wzrost dawki nawożenia mineralnego powodował wzrost 
plonów marchwi wczesnej. 
Słowa kluczowe: nawozy zielone, obornik, słoma, nawozy mineralne, plon mar- 
chwi 


L WSTĘP 


Spośród wielu czynników mających wpływ na wzrost plonów, nawożenie jest jed- 
nym z najważniejszych. Współcześnie za najodpowiedniejszy uznano system zintegro- 
wanej uprawy warzyw, w którym uwzględnia się nawożenie organiczne i mineralne za- 
pewniające wysokie plony warzyw. Stosowanie nawozów organicznych jest warunkiem 
dobrego wykorzystania składników pokarmowych z nawozów mineralnych. Spośród na- 
wozów organicznych największe znaczenie ma obornik. Wielu autorów [1, 8] wskazuje 
na możliwość wykorzystania nawozów zielonych, a także słomy [6] w uprawie warzyw. 
Celem przedstawionych badań było określenie następczego wpływu nawozów zie- 
lonych w formie międzyplonów ozimych oraz słomy żytniej na plonowanie marchwi 
wczesnej. Działanie nawozów zielonych i słomy zostało porównane z działaniem obor- 
nika oraz nawozów mineralnych. 


2. MA TERIAŁY I METODA BADAWCZA 


Doświadczenie polowe przeprowadzono w RZD Zawady k, Siedlec w 1995 r. Ba- 
dano w nim wpływ następujących czynników:
>>>
66 


Jolanta Franczuk 


l) forma nawożenia organicznego: kontrola bez nawożenia organicznego, obornik w daw- 
ce 60 t/ha, wyka ozima (norma wysiewu 70 kglha), żyto ozime (norma wysiewu 220 
kg/ha); 
2) nawożenie słomą: kontrola bez nawożenia słomą, słoma w dawce 4 Uha, słoma 
w dawce 6 t/ha; 
3) nawożenie mineralne: kontrola bez nawożenia mineralnego, 400 kg NPKJha, 600 kg 
NPKlha; N : P : K = 2 : 2 : 3. 
Marchew wczesną odmiany 'Minicor' (Royal Sluis) uprawiano z siewu jesiennego 
nasion z przeznaczeniem na zbiór letni. Marchew uprawiano w czwartym roku po nawo- 
żeniu organicznym, Zbiór marchwi wykonano w pierwszej dekadzie lipca 1995 r. Plon 
korzeni określono w dwóch kategoriach: plon całkowity (t/ha), plon handlowy (t/ha),. 


3. WYNIKI BADAŃ I DYSKUSJA 


3.1. WPL YW NA WOŻENIA ROŚLINAMI MIĘDZYPLONOWYMI I OBORNIKIEM 
NA PLONOWANIE MARCHWI 


Wyniki uzyskane w doświadczeniu świadczą o tym, że nawozy organiczne, w tym 
także nawozy zielone w formie międzyplonów ozimych, dają zwyżkę plonów marchwi 
w porównaniu z kombinacjami nie nawożonymi organicznie (tab. l). 


Tabela 1. Wpływ roślin międzyplonowych i obornika na plonowanie marchwi (t/ha) 
Table 1. The effect of secondcrops and farmyard manure on carrot yield (t/ha) 


Formy nawożenia Plon całkowity Plon handłowy 
The wavs of fertilization Total yiełd Commercial vic]d 
Kontrola - Control 4.92 2.7ł 
Obornik - Farmvard manure 8.ł8 4.52 
Żyto - Winter rye 5.43 2.76 
Wyka - Winter vetch 5.35 3.45 


Porównując rodzaje nawozów organicznych stwierdzono, że najlepiej plonowała 
marchew uprawiana w czwartym roku po nawożeniu obornikiem. Plony uzyskane po 
nawożeniu roślinami międzyplonowymi były nieco niższe. Obornik, jak i nawozy zielo- 
ne wpływają na zwiększenie plonu roślin nie tylko bezpośrednio po nich uprawianych 
[l, 2]. Następcze działanie obornika trwa w zależności od rodzaju gleby od 2 do 4 lat. 
Działanie następcze nawozów zielonych może być krótsze i zależy od formy rozwojo- 
wej przyoranych roślin i od rodzaju gleby [1]. Wśród roślin międzyplonowych nie- 
znacznie wyższy plon całkowity marchwi uzyskano po życie ozimym w porównaniu 
z wyką ozimą. .Żyto ozime charakteryzuje się wyższym plonem świeżej masy w porów- 
naniu z wyką ozimą. Im większa jest masa przyoranych nawozów zielonych, tym trwal- 
sze jest ich działanie następcze. Rozpatrzywszy działanie roślin międzyplonowych na 
udział plonu handlowego w plonie całkowitym, nieznacznie wyższy plon uzyskano, 
uprawiając marchew w czwartym roku po przyoraniu wyki ozimej niż żyta ozimego. Jest 
to zgodne z doniesieniami Songina [9], który uważa, że wyka ozima wpływa korzystnie 
na jakość plonów roślin następczych.
>>>
Rośliny międzyplonowe, ... 


67 


3.2, WPŁYW NAWOŻENIA SŁOMĄ 


W doświadczeniu wykazano dodatnie działanie następcze nawożenia słomą (tab.2). 


Tabela 2. Wpływ nawożenia słomą na plonowanie marchwi (t/ha) 
Table 2. The effect ot straw manuring on carrot yield (t/ha) 


Dawka słomy - Dose of straw Plon całkowity Plon handlowy 
t/ha Total yiełd Commercial vield 
O 6.49 3.77 
4 6.81 4.33 
6 7.60 3.79 


Pomimo braku istotnych różnic, marchew uprawiana w czwartym roku po przyora- 
niu słomy w dawce 4 tJha, jak i 6 tJha plonowała lepiej niż na kombinacjach bez nawo- 
żenia słomą. Kolbe i Stumple [5] podkreślają, że działanie następcze słomy jest dodatnie 


3.3. WPŁYW NAWOŻENIA MINERALNEGO 


Zastosowanie nawożenia mineralnego w doświadczeniu powodowało istotny wzrost 
plonów marchwi w porównaniu z kombinacjami bez tej formy nawożenia (tab.3). 


Tabela 3. Wpływ nawożenia mineralnego na plonowanie marchwi (t/ha) 
Table 3. The effect ol' mineral fertilization on carrot yield (t/ha) 


Dawka NPKlha - Dose of NPKlha Plon całkowity Plon handlowy 
kg Total yield Commercial yiełd 
O 6.04 3.67 
400 7.0ł 4.16 
600 7.87 4.88 
NIRoos- LSDoos 0.93 0.69 


Najwyższy plon ogólny i handlowy uzyskano po nawożeniu mineralnym dawką 
600 kg NPKJha, Działanie nawożenia mineralnego w plonowaniu warzyw podkreślają 
Jabłońska-Ceglarek i Kowalski [4], stwierdzając, że w uprawie selera korzeniowego na 
badanych kombinacjach nawożenia organicznego najbardziej efektywna była dawka 
600 kg NPKJha. Wielu autorów donosi, że wyższe plony można otrzymać stosując jed- 
nocześnie nawożenie organiczne i wysokie dawki nawozów mineralnych [3, 7]. 


LITERA TURA 


[1] Boratyński K., 1977: Nawozy organiczne, PWRiL, Warszawa. 
[2] Dzienia S., 1989: Wpływ masy organicznej na plonowanie roślin Uęczmienia i ziem- 
niaków) i chemiczne właściwości gleby lekkiej. Zesz. Probl. PosL Nauk RoI., 337. 
[3] Fotyma M., Maćkowiak G" 1979: Kierunki stosowania nawozów organicznych oraz 
systemy nawożenia organicznego i mineralnego z uwzględnieniem żyzności gleby 
w Polsce. PosL Nauk RoI., 6.
>>>
68 


Jolanta Franczuk 


[4] Jabłońska-Ceglarek R., Kowalski R., 1985: Poplony ozime w nawożeniu warzyw. 
Zesz. Nauk. WSRP Siedlce, 6. 
[5] Kolbe G., Stumphe H., 1975: Nawożenie słomą. PWRiL, Warszawa. 
[6] Kuduk Cz., 1981: Wpływ nawożenia słomą na niektóre właściwości chemiczne, fi- 
zyczne i biologiczne gleby lekkiej oraz plony roślin. Zesz. Nauk. AR we Wrocławiu, 
Rolnictwo XXV, 130. 
[7] Kropisz A., 1980: Wpływ współdziałania nawozów organicznych i mineralnych na 
plon kapusty, marchwi i szpinaku oraz chemiczne właściwości gleby. Rocz. Glebozn. 
XXXI, 3/4. 
[8] Mackiewicz Z., Songin H., 1964: Wpływ zielonego nawożenia z poplonów ścierni- 
skowych na plon ziemniaków. Zesz. Nauk. WSR w Szczecinie, 14. 
[9] Songin H., 1967: Przyrost zielonej masy roślin strączkowych i ich odporność na 
przymrozki w okresie późnej jesieni w warunkach województwa szczecińskiego. 
Zesz, Nauk. WSR w Szczecinie, 25. 


SECONDCROPS, STRAW AND MINERAL FERTILIZA nON 
AND THE LEvEL OR QUALITY OF CARROT YIELDS 
IN EARL Y HARVESTING 


Summary 
The aim of investigations carried out in 1995 was to estimate the aftereffect of 
green manures in the form of winter catch crops and straw on the yielding of early carrot 
as compared to farmyard manuring. The early carrot vaT. 'Minicor' cultivated in the 
fourth year after organic manuring was the tested plant. It was found that the investi- 
gated forms of organic manures in the fourth year after application showed a positive 
yield-forming effect. From among winter catch crops the winter rye had a profitable 
effect on the quantity of total carrot yield while manuring with vetch increased the 
commercial yield. The straw manuring had a positive aftereffect, too. An increase of 
mineral fertilization dose resulted in higher early carrot yield. 
Key words: sideral fertilizers, farmyard manure, straw, mineral, fertilizers, carrot yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 69-72 


PLONOWANIE ODMIAN OBERŻYNY W VPRA WIE 
W TUNELU FOLIOWYM I SZKLARNI NIE OGRZEWANEJ 


Marek Gajewski, J anina Gaje-Wolska 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Ogrodniczy SGGW 
ul. Nowoursynowska 166,02-787 Warszawa 


Synopsis. Tematem doświadczeń było plonowanie oberżyny w tunelu folio- 
wym nic ogrzewanym i w szklarni nie ogrzewanej. Plonowanie oberżyny 
w szklarni rozpoczynało się w 2 lub 3 dekadzie lipca, natomiast w tunelu w 2 de- 
kadzie lipca. Maksimum zbiorów przypadało na 2 i 3 dekadę sierpnia. Najwyższe 
plony przy uprawie w tunelu dała odmiana 'Diva'. Trzy badane odmiany mało 
różniły się pod względem zawartości suchej masy, witaminy C i cukrów ogółem. 
Zawartość azotanów była na bardzo niskim poziomie. Zawartość witaminy C i su- 
chej masy w owocach oberżyny uprawianej w szklarni była natomiast mniejsza 
niż w przypadku uprawy w tunelu. 
Słowa kluczowe: oberżyna, Solanum melongena, plonowanie 


I. WSTĘP 


Oberżyna (Solanum melongena L.), zwana inaczej bakłażanem, należy do rodziny 
psiankowatych, Solanaceae. Jej owocem jest mięsista jagoda o charakterystycznej bar- 
wie, od ciemno- lub jasnofioletowej do zielonoszarej lub białej. W Europie największy- 
mi producentami oberżyny są Włochy, Francja i Bułgaria - kraje, w których warzywo to 
znalazło korzystne warunki do uprawy w polu. Obok walorów smakowych i niskiej ka- 
loryczności cechuje się wysoką wartością odżywczą ze względu na korzystny dla czło- 
wieka skład soli mineralnych: potasu, żelaza, wapnia i fosforu. Jej owoce obniżają po- 
ziom cholesterolu we krwi, wzmacniają czynność serca i sprzyjają wydalaniu płynów 
z organizmu [2]. W warunkach klimatycznych Polski uprawa oberżyny w polu jest za- 
wodna, gdyż wymaga ona w okresie wegetacji średniej dobowej temperatury powyżej 
18°C. Optymalna temperatura wzrostu wynosi 18-30°C [3]. Uprawa w tunelu nie ogrze- 
wanym, nawet w chłodnym klimacie Polski pn-wsch. pozwala natomiast na uzyskanie 
dużych i dobrych jakościowo plonów [4]. Spośród porównywalnych przez autorkę od- 
mian holenderskich najwyższy plon dała odmiana 'Rima FI' (12 kg/m 2 ), natomiast naj- 
wyższy udział plonu handlowego stwierdzono u odmiany 'Bonica FI' (95%). Owoce 
oberżyny zbiera się w fazie dojrzałości użytkowej, przed osiągnięciem dojrzałości fi- 
zjologicznej, gdyż przedstawiają wtedy najwyższą wartość odżywczą i smakową. Najod- 
powiedniejsze do spożycia po względem wartości biologicznej i smakowej (zawartość 
cukrów i białka) są owoce 40-60 dniowe ([4] za Culpeperem i Moonem). Przy uprawie
>>>
70 


M. Gajewski, J. Gajc-Wolska 


polowej owoce zbiera się od trzeciej dekady lipca do połowy października. Im częściej 
zbiera się owoce, tym większy jest plon, ponieważ zwiększa się liczba zawiązków na 
roślinach. Plon może wynosić 15-30 ton z ha. 


2. MATERIAŁ I METODYKA 


2.1. UPRAW A W TUNELU FOLIOWYM NIE OGRZEWANYM 


Doświadczenia przeprowadzono w 1997 r. w tunelu o wymiarach 6 x 30 m. Podło- 
żem była mada średnia wzbogacona substratem torfowym. Materiałem badawczym była 
oberżyna odmiany 'Murena FI" Oberżynę uprawiano z rozsady produkowanej w szklarni. 
Termin siewu - początek kwietnia, sadzenia - początek czerwca, w rozstawie 50 x 50 m. 
Przed sadzeniem nawieziono podłoże nawozem MIS-4 w dawce 3 kg/1 00 m 2 i zasilano 
następnie rośliny co dwa tygodnie saletrą amonową w ilości I dag/roślinę, Rośliny pro- 
wadzono na 3 pędy przy sznurkach. 


2.2. UPRAWA W SZKLARNI NIE OGRZEWANEJ 


Doświadczenia przeprowadzono w latach 1995-1997 w szklarniach Katedry Wa- 
rzywnictwa. Materiałem badawczym była oberżyna 3 odmian: 'Murena FI', 'Solara FI' 
i 'Diva FI" Rośliny uprawiano na stołach w substracie torfowym o składzie 1/2 torfu, 
1/2 kory z dodatkiem 4 kg MIS-4 i 14 kg kredy/m 3 , Termin sadzenia rozsady - połowa 
czerwca w rozstawie 60 x 50 cm. Rośliny prowadzono na 3 pędy przy sznurkach i zasi- 
lano raz w tygodniu nawozem MIS-4 w ilości lOg/roślinę. 
Zbiory oberżyny przeprowadzano systematycznie w miarę dojrzewania owoców. 
Zebrane owoce sortowano w celu wydzielenia materiału handlowego i ważono. Ozna- 
czano poza tym suchą masę (metodą suszarkową), witaminę C (metodą Tillmansa), cukry 
(metodą refraktometryczną) i azotany (aparatem Fiastar). 


3. WYNIKI 


Plonowanie oberżyny odmiany 'Murena' w szklarni nie ogrzewanej zaczęło się 
naj wcześniej w 1997 r. - w 2 dekadzie lipca (rys. l ). W pozostałych dwóch sezonach 
zbiory rozpoczęły się w 3 dekadzie lipca, Ostatni termin zbiorów przypadał na I dekadę 
października (lata 1996 i 97 ) lub 2 dekadę października (rok 1995). Największy plon 
handlowy, dochodzący do 3,3 kg/m 2 , uzyskiwano w czasie zbiorów w 2 i 3 dekadzie 
sierpnia. Plon handlowy ogółem za cały okres plonowania wyniósł w 1995 r. 7,48 kg/m 2 , 
w 1996 r. 11,86 kg/m 2 , a w 1997 r. 10,50 kg/m 2 . W tunelu nie ogrzewanym plonowanie 
3 odmian rozpoczęło się w 1997 r. w 2 dekadzie lipca i trwało do końca września (rys. 2). 
Maksymalny plon handlowy z m 2 uzyskiwano przy zbiorze w 3 dekadzie sierpnia. Plon 
handlowy ogółem w sezonie wyniósł 3,19-3,48 kg/m 2 , przy czym najwyżej plonowała 
odmiana 'Diva'. 
Różnice między odmianami pod względem zawartości witaminy C, suchej masy 
i cukrów były niewielkie (tab. I). Stosunkowo najwyższą ich zawartością charakteryzo- 
wała się odmiana 'Diva'. Oberżyna odmiany 'Murena' uprawiana w szklarni miała niż- 
szą zawartość witaminy C i suchej masy niż uprawiana w tunelu foliowym. Zawartość 
azotanów zarówno przy uprawie w tunelu, jak i szklarni, była na bardzo niskim pozio-
>>>
Plonowanie odmian oberżyny... 


71 


mie, poniżej 50 mg N-N0 3 /kg świeżej masy. Owoce odmian 'Diva' i 'Solara' w uprawie 
w tunelu cechowały się większym wyrównaniem kształtu niż odmiany 'Murena', które 
często miały kształt nieforemny. 
ł--- 
I 


1,6 


---+- MUREN 


1,4 
1,2 
... 

 0,8 
""- 
0,6 
0,4 
0,2 
o 
16.07 26.08 


_____ SOLARA 


---.- mv A 


2.09 


12.09 


27.09 


l_______ 


tennin zbioru 
hBn'est time 


Rys.l. Plonowanie oberżyny odmiany 'Murena' w uprawie w szklarni nie ogrzewanej w 3 latach 
Fig. ł. Yiclding of eggplant CV. 'Murena' in unheated glasshouse during 3 seasons 


3,5 
3 
2,5 
---+-1995 r. 
E 2 

 __ 1996 r. 
""- 1,5 
---.- 1997 r. 


0,5 


o 
r- r- r- r- 00 00 00 00 00 t;o 
 
 t;o t;o ;: ;: ;:: 
c c c c c c c 5 c c c c 
ci ,,; N 06 ..; '" oń .-: N 06 ... ci ,,; N 06 :! 
.... .... .... .... .... .... 
tennin zlJioru 
han-est time 


R ys.2. Plonowanie oberżyny 3 odmian w uprawie w tunelu nie ogrzewanym w 1997 r. 
Fig.2. Yielding of 3 eggplant cvs in unheated tunnel in 1997 year
>>>
72 


M. Gajewski, 1. Gajc-Wolska 


Tabela 1. Plon handlowy ogółem oraz witamina C, sucha masa i cukry w oberżynie w doświad- 
czeniach w 1997 roku 
Table]. Total marketabłe yield, vitamin C, dry matter and sugars in eggplant fruits in ł 997 year 


Miejsce Plon 
handlowy Witamina C Sucha masa Cukry ogółem 
Odmiana uprawy Marketable Vitamin C Dry matter Total sugars 
Cułtivar Cułtivation 
in yield (mg%) (%) (%) 
(kgfm 2 ) 
tunel 3,37 5,8 7,6 6,6 
tunnel 
Murena szklarnia 
glasshouse 10,50 4,8 7,3 6,7 
Sol ara tunel 3,] 9 5,9 
tunneł 7,4 6,2 
Diva tunel 3,48 6,ł 7,8 6,9 
tunnel 


4. WNIOSKI 


1. Uprawa oberżyny w tunelu foliowym nie ogrzewanym i szklarni me ogrzewanej 
pozwoliła na uzyskanie plonu handlowego od 2 dekady lipca. 
2. Maksimum plonowania w szklarni i w tunelu przypadało na 1 i 2 dekadę sierpnia. 
3. Wyższy plon handlowy uzyskano przy uprawie w szklarni. 
4. Badane odmiany niewiele różniły się pod względem wysokości plonu, zawartości 
suchej masy, witaminy C i cukrów ogółem 


LITERA TURA 


[1] Chroboczek E. j in., 1965: Odmianoznawstwo warzywne. PWRiL, Warszawa. 
[2] Czikow P., Łaptiew J., 1976: Witaminnyje i liekarstwiennyje rastienija. Izd. Kołos, 
Moskwa. 
[3] Uliński Z., Glapś T., 1988: Uprawa oberżyny pod osłonami. Nowości Warzywnicze. 
Instytut Warzywnictwa Skierniewice, 19: 103-110. 
[4] Wierzbicka 8., 1995: Plonowanie oberżyny uprawianej w nieogrzewanym tunelu 
foliowym. Materiały Konferencji Naukowej "Nauka Praktyce Ogrodniczej", Lublin, 
561-563. 


YIELDING OF EGGPLANT CUL TIV ARS 
IN UNHEA TED PLASTIC TUNNEL AND UNHEA TED GLASSHOUSE 


Summary 
Yielding of 3 eggpIant cvs was investigated. Higher yielding was obtained in the glass- 
house than in the plastic tunnel. The term of the first harvest in the glasshouse and tunnel 
was the beginning of July. Cultivars had similar contents of vitamin C, dry mass and sugars. 
Key words: eggplant, aubergine, Solanum melongena
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 73-77 


PORÓWNANIE PLONOWANIA ROŚLIN POMIDORA 
OTRZYMANYCH W KULTURACH TKANEK 
I TRADYCYJNIE Z SIEWU 


Krystyna Górecka l , Dorota Krzyżanowska l , Ryszard Górecki 2 


I Samodzielna Pracownia Kultur Tkanek, 2Z a kład Nawożenia 
Instytut Warzywnictwa, 
ul. Konstytucji 3 Maja 1/3,96-100 Skierniewice 


Synopsis. Rośliny pomidora odmiany 'Perkoz FI' rozmnożone in vitro dwoma 
sposobami: l - metodą dekapitacji sterylnych siewek wg Fariego [3, 4] na pożywce 
Murashige, Skooga (MS) bez hormonów, 2 - z fragmentów liści i pędów sterył- 
nych siewek namnażanych na pożywce MS z lAA 0,2 mglI i BA 2 mglI [6, 7] po- 
równano z roślinami otrzymanymi tradycyjnie z nasion w wiosennej i opóźnionej 
jesiennej uprawie szklarniowej. Badano wczesność plonowania, wysokość plonu 
ogólnego i handlowego. W doświadczeniu wiosennym plon wczesny uzyskany 
z roślin otrzymanych in vitro na pożywce MS z IM i BA był o 0,7 kglm 2 wyższy 
od otrzymanego z roślin wyprowadzonych ze sterylnych siewek metodą Fariego 
i otrzymanych tradycxinie z siewu (kontrola). Jednak była to różnica nieistotna 
statystycznie. W doświadczeniu jesiennym plon z początkowego okresu zbiorów 
(4. ł ł .-20. ł l.) z roślin uzyskanych in vitro na pożywce z regulatorami wzrostu był 
trzykrotnie wyższy od otrzymanego z roślin kontrolnych, co było różnicą istotną. 
Plon ogólny i handlowy z roślin otrzymanych w kulturach tkanek na pożywce 
z lAA i BA w obu doświadczeniach był istotnie wyższy w porównaniu z plonem 
z roślin uzyskanych tradycyjnie z siewu. Rośliny otrzymane in vitro metodą wg 
Fariego (bez hormonów) nie ustępowały w plonowaniu roślinom kontrolnym. 
Słowa kluczowe: pomidor, Lycopersicon esculentum, kultury tkanek, plon: wczes- 
ny, ogólny, handlowy 


1. WSTĘP I CEL 


Pomidor (Lycopersicon esculentum L.) zajmuje ważne miejsce wśród warzyw upra- 
wianych pod osłonami. Koszt produkcji rozsady tradycyjnym sposobem jest wysoki, 
dlatego otrzymywanie jej metodą kultur in vitro może być konkurencyjne. Aby ten spo- 
sób pozyskiwania rozsady pomidora zastosować w produkcji należało porównać plono- 
wanie roślin uzyskanych in vitro z plonem roślin wyprowadzonych tradycyjnie z nasion 
i to był cel prezentowanych doświadczeń.
>>>
74 


K. Górecka, D. Krzyżanowska, R. Górecki 


2. MATERIAL I METODY 


Badania prowadzono na odmianie pomidora 'Perkoz FI' w uprawie wiosennej i je- 
siennej opóźnionej w latach 1993 i 1994. Były to doświadczenia jednoczynnikowe, 
w układzie bloków losowanych w 4 powtórzeniach, po 7 roślin na poletku w rozstawie 
3 szt.lm 2 . Badanymi obiektami były: 
l. Rośliny otrzymane tradycyjnie z nasion (kontrola). 
2. Rośliny otrzymane in vitro metodą dekapitacji sterylnych siewek wg Fariego [3, 4] 
na pożywce MS [8] bez hormonów. 
3. Rośliny otrzymane in vitro z fragmentów liści i pędów sterylnych siewek na pożywce 
MS z IAA 0,2 mglI i BA 2 mglI [6,7]. 
Ad. l. 
Tradycyjnie w szklarni przygotowano rozsadę do obiektu kontrolnego. 
Ad.2. 
Wysterylizowane nasiona wysiewano do probówek na pożywce MS bez hormonów. Po 
28 dniach siewki obcinano powyżej liścieni. Po 3 tygodniach obcinano pędy, które wy- 
rosły w miejscu cięcia, dzielono zależnie od wielkości przenosząc je oraz zdekapitowa- 
ne siewki na świeżą pożywkę MS bez hormonów. Po 6 tygodniach obcinano pędy, które 
wyrosły w miejscu cięcia. 
Ad.3. 
Fragmenty liści i pędów z pąkiem bocznym uzyskane przy dekapitacji siewek umiesz- 
czano na pożywce MS z witaminą B5, IAA 0,2 mglI i BA 2 mglI. Pierwszy pasaż wyko- 
nano po 5, a następny po 6 tygodniach. 
Uzyskane w wariantach 2 i 3 pędy ukorzeniano poza szkłem w podłożu perlit + su- 
per sorbent Alcosorb 400 3 gil. Po 3 tygodniach ukorzenione rośliny wysadzano do do- 
niczek z podłożem torfowym. 
Rozsadę otrzymaną tymi trzema sposobami wysadzano do cylindrów o pojemności 
5 I, w podłoże torfowe zawierajęce 3,5 kg Azofoski i 10 kg kredy na m 3 . i ustawiano na 
parapetach z 8 cm warstwą podścielającą podłoża. Nawożenie i ochronę prowadzono 
według potrzeb roślin i wskazań dla pomidora szklaniowego. Rośliny ogłowiono nad 
piątym gronem w uprawie wiosennej i nad czwartym w uprawie jesiennej. Zbiory wyko- 
nywano 1-2 razy w tygodniu począwszy od dnia 27.06. wiosną i 4.11. jesienią. Wyniki 
plonowania opracowano statystycznie metodą analizy wariancji. Zastosowano test New- 
mana-Keulsa, różnice między średnimi oceniano na poziomie istotności a = 0,05. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


W uprawie wiosennej rośliny otrzymane in vitro obydwoma sposobami i tradycyj- 
nie z siewu zaczęły plonowanie w tym samym czasie - 27.06. Najwyższy plon wczesny 
uzyskano z roślin otrzymanych z kultur tkanek na pożywce z IAA 0,2 mg/I i BA 2 mglI. 
Był on wyższy od uzyskanego z roślin z siewu o 0,7 kglm 2 , jednak była to różnica nie- 
istotna statystycznie (tab. 1).
>>>
Porównanie plonowania roślin pomidora ... 


75 


Tabela ł. Plonowanie pomidorów z rozsady otrzymanej in vitro i tradycyjnie z nasion (uprawa 
wiosenna) 
Table ł. Early, total and marketable yields of traditionally and in vitro obtained tomato plants 
(spring cułtivation) 


Płon wczesny Plon ogółny Płon handlowy 
Obiekty - Treatment Earły yield Total yield Marketabłe yiełd 
(kg/m 2 ) (kg/m 2 ) (kg/m 2 ) 
Rośliny kontrolne z siewu 6,4 a 13,8 b I ł,3 b 
Control (Dlants from seeds) 
Rośliny z in vitro wg Fariego (MS 
bez hormonów) 6,4 a 14,9 ab 12,2 ab 
Plants from in vitro after Fari (MS 
hormone-free) 
Rośliny z in vitro (MS z IAA, BA) 7,ł a 16,ł a 13,7 a 
Plants !Tom in vitro (MS with lAA, BA) 


test Newmana-Keulsa a = 0,05 


Uzyskano natomiast istotnie wyższy plon ogólny w obiekcie z roślinami pochodzący- 
mi z kultur prowadzonych na pożywce z hormonami (16,1 kg/m 2 ) w porównaniu z obiek- 
tem kontrolnym (13,8 kg/m 2 ). Także plon handlowy otrzymany z roślin uzyskanych na po- 
żywce z tą kombinacją hormonów był wyższy od plonu roślin wyprowadzonych w tra- 
dycyjny sposób. Plon ogólny i handlowy z roślin otrzymanych in vitro metodą Fariego 
(14,9 kg/m 2 ) nie różnił się istotnie od plonu z roślin kontrolnych (tab. l). Jesienią wcze- 
śniej (4.11.) zaczęły plonować rośliny uzyskane z kultur tkanek obydwoma sposobami 
niż rośliny z siewu (17,11.). Plon z okresu od 4.11. do 20.11. z roślin uzyskanych in 
vitro na pożywce z hormonami lAA i BA był trzykrotnie wyższy od kontroli, co jest 
różnicą istotną (tab.2). Najwyższy plon ogólny zebrano również z roślin otrzymanych na 
pożywce z IAA i BA. Istotnie niższy plon ogólny i handlowy zebrano z roślin kontrol- 
nych i z roślin otrzymanych metodą Fariego (tab.2). 


Tabela 2. Plonowanie pomidorów z rozsady otrzymanej in vitro i tradycyjnie z nasion (uprawa 
jesienna opóżniona) 
Table 2. Yielding of tomato plants obtained traditionally and in vitro in late autumn cultivation 


Plon z okresu 
4.1ł-20.łl Plon ogólny Plon handlowy 
Obiekty - Treatments Yiełd from period Totał yield Marketabłe yield 
4.1 ł-20.ll (kg/m 2 ) (kg/m 2 ) 
(kg/m 2 ) 
Rośliny kontrolne z siewu 0,31 b 2,94 b 2,61 b 
Control (Dlants from seeds) 
Rośliny z in vitro wg Fariego (MS 
bez hormonów) 0,49 b 2,84 b 2,28 b 
Plants from in vitro after Fari (MS 
hormone-free) 
Rośliny z in vitro (MS z IAA, BA) 0,93 a 4,19 a 3,67 a 
Plants !Tom in vitro (MS with lAA, BA) 


test Newmana-Keulsa a = 0,05
>>>
76 


K. Górecka, D. Krzyżanowska, R. Górecki 


Plon ogólny uzyskany w doświadczeniu prowadzonym jesienią był niski z powodu 
niekorzystnych warunków i krótszego okresu uprawy. 
Wczesność plonowania pomidora jest cechą gospodarczo ważną. Stosuje się spe- 
cjalne zabiegi mające na celu zwiększenie plonu wczesnego, które polegają na trakto- 
waniu gron lub całych roślin egzogennymi regulatorami wzrostu [l, 5, 9]. Nasze badania 
wykazały, że rośliny z kultur in vitro rosnące na pożywce z regulatorami IAA i BA za- 
czynały wcześniej plonować i dawały wyższy plon wczesny. W literaturze często wyra- 
żany jest pogląd, że rośliny uzyskane in vitro odznaczają się silniejszym wzrostem, roz- 
krzewieniem, kwitnieniem i owocowaniem od roślin uzyskanych z siewu [2, 10]. Z na- 
szych doświadczeń wynika, że obecność w pożywce, na której prowadzono kultury in 
vitro pomidora, regulatorów wzrostu IAA i BA, wpływała na zwiększenie plonu wczes- 
nego, ogólnego i handlowego. 


LITERA TURA 


[1] Abad M., Guardiola J.L., 1986: Fruit-set and development in the tomato (Lycoper- 
sicon esculentum MilI.) grown under protected conditions during the cool season 
in the South-Eastern coast region of Spain. The response to exogenous growth re- 
gulators. Acta Hort. 191: 123-32. 
[2] Dubois L.A.M., De Vries D.P., 1988: Comparison of the plant habit of pot roses 
propagated in vitro and by cuttings. Acta Hort. 226: 611-613. 
[3] Fari M., Banki-Peredi A, Toth-Csanyi M., 1991: Highly efficient in vitro shoot 
regeneration system in tomato and eggplant via seedling decapitation method (SDM). 
Acta Hort. 289: 111. 
[4] Fari M., Szasz A, Mityko J., Nagy 1., Csanyi M., Andrasfalvy A., 1992: Induced 
organogenesis via the seedling decapitation method (SDM) in three solanaceous 
species. Proc. of VIIIth Meeting on Genetics and Breeding of Capsicum and 
Eggplant W orking Group of Eucarpia ENEA, Rome. 
[5] Górecka K., Jankiewicz L.S., 1989: Increasing early crops of unprotected tomatoes 
(Lycopersicon esculentum MilI.) with naphthoxyacetic acid applied on whole 
plants. Acta Agrobot. 42, 1-2: 35-46. 
[6] Górecka K, Krzyżanowska D., 1991: Wpływ składników pożywki na efektywność 
namnażania pomidora in vitro. Materiały z VI Konferencji Naukowej "Roślinne 
Kultury Tkankowe w Polsce" Radzików 91,34. 
[7] Górecka K., Krzyżanowska D., 1993: Indukowanie organogenezy pomidora zmo- 
dyfikowaną metodą ogławiania siewek w kulturach in vitro. Materiały z I Warsz- 
tatów Fizjologii i Biochemii Roślin Toruń 93,129-130. 
[8] Murashige T., Skoog F., 1962: A revised medium for rapid growth and bioassays 
with tobacco tissue cultures. Physiol. Plant. 15: 473-497. 
[9] Starck Z., Stahl E., 1986: Effect of fruit growth on the photosynthesis and remobi- 
lization of assimilates. In: Regulation of photosynthesis in fruit trees. AN. Laks, 
F. Lenz (eds.), Symp. Proc. Publ. Agr. Exp. Sta., Geneva N.Y. 
[10] Zimmerman R.H., 1986: Propagation of fruit, nut and vegetable crops-overview. 
Tissue Culture as a Plant Prod. System for Hort. Crop, 183-200.
>>>
Porównanie plonowania roślin pomidora '" 


77 


THE COMPARISON OF CROPPING OF TOMATO PLANTS 
OBT AINED FROM IN VITRO CUL TURE AND TRADITIONALL y 
FROM SEEDS 


Summary 
Tomato plants of cv. 'Perkoz FI' propagated in vitro in two ways: l) on hormon - 
free MS medium with Seedling Decapitation Method after Fari [3, 4], 2) from leaf and 
shoot fragments on MS medium with IAA 0,2 mg/I and BA 2 mg/I [6, 7] were compared 
with plants obtained traditionally from seeds in spring and late autumn cuItivation in 
greenhouse. The investigated characters were: earlines and cropping power. In spring 
cuItivation early yield from plants obtained in vitro on the medium MS supplemented 
with hormones IAA and BA was 0,7 kg/m 2 higher than that received from plants ob- 
tained in vitro after Fari's method and in a traditional way (control). But this difference 
was not significant statistically. In autumn experiment the yield of the plants arisen in 
vitro on MS medium with hormones was at the initial period of harvest (4.11-20.1 I) 
three times higher than that of control plants, which was a significant difference. In both 
experiments the total and marketable yields of plants received in vitro on MS medium 
with IAA and BA were significantly higher than those from plants obtained traditionally. 
The yield of plants arisen in vitro with the Fari method, without hormones, was not 
lower than that obtained from control plants. 
Key words: tomato, Lycoperisicon esculentum, tissue culture, early yield, total yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 79-84 


WPŁYW OSŁANIANIA ROŚLIN I ŚCIÓŁKOWANIA GLEBY 
NA PLONOWANIE PAPRYKI 


Konstanty Grudzień, Jan Rumpel 
Instytut Warzywnictwa, Zakład Warzywnictwa Gruntowego 
ul. Konstytucji 3 Maja 113, 96- IOO Skierniewice 


Synopsis. W wyniku czteroletnich badań przeprowadzonych w Instytucie 
Warzywnictwa w Skierniewicach stwierdzono, że uprawa papryki w tunelach ni- 
skich oraz na zagonach osłanianych włókniną polipropylenową (pp) pozwala, 
w porównaniu do upraw nie osłanianych, uzyskać wcześniejsze i wyższe plony 
papryki odmiany 'Bell Boy FI" Wzrost plonu wczesnego, w wyniku osłaniania 
tunelem, wyniósł 0.8 kg owoców z l m 2 , a w wyniku osłaniania włókniną pp 
0.5 kg/m 2 . Wzrost plonu handlowego wyniósł odpowiednio ł.1 i 0.8 kg/m 2 . 
Ściółkowanie zagonów czarną folią i przykrywanie folią perforowaną nie wywarło 
pozytywnego wpływu na plonowanie papryki. 
Słowa kluczowe: papryka, osłanianie roślin, ściółkowanie gruntu 


1. WSTĘP I PRZEGLĄD LITERATURY 


Owoce papryki odznaczają się wysoką wartością odżywczą i zawierają najwięcej 
witaminy C spośród roślin warzywnych naszej strefY klimatycznej [3]. Są one też boga- 
tym źródłem witaminy E [5]. Wysoka wartość odżywcza i smakowa wpłynęła na wzrost 
zainteresowania uprawą i spożyciem papryki. 
Papryka jest rośliną o wysokich wymaganiach cieplnych, dlatego też jej polowa upra- 
wa jest w Polsce zawodna. Ryzyko uprawy odmian wielkoowocowych, bardziej poszu- 
kiwanych na rynku, jest większe niż wcześniejszych odmian drobnoowocowych [7, 8]. 
Ryzyko uprawy zmniejsza zastosowanie osłon, Paprykę, szczególnie odmiany wielko- 
owocowe, zaleca się uprawiać w tunelu [4, 6]. Przy stosowaniu osłon w formie tuneli 
wysokich Buczkowska [1] uzyskała plon o 1.3 kg/m 2 wyższy niż gruncie nieosłoniętym. 
Celem badań była ocena efektywności stosowania różnych osłon w uprawie papry- 
ki wielkoowocowej odmiany 'Bell Boy FI'. Badano wpływ ściółkowania czarną folią, 
osłanianie folią perforowaną i uprawę w tunelach niskich, a więc zabiegi, które w upra- 
wie warzyw ciepłolubnych dawały dobre efekty [9]. Do badań włączono także osłania- 
nie cienką włókniną polipropylenową (pp). 


2. METODA 


W doświadczeniach polowych, ścisłych, badano następujące sposoby osłaniania: 
I. Kontrola (bez osłon).
>>>
80 


K. Grudzień, J. Rumpel 


2. Ściółkowanie czarną folią, 
3. Osłanianie folią perforowaną. 
4. Osłanianie włókniną pp. 
5. Tunel niski. 
6. Tunel niski + ściółkowanie czarną folią. 
7. Tunel z folii perforowanej (tylko w latach 1989-1990) 
Do ściółkowania używano czarnej folii polietylenowej (pe) o grubości 0.04 mm 
i szerokości 120 cm. Folię rozkładano przed sadzeniem, a rozsadę sadzono w wycięte 
otwory. 
Folia perforowana pe miała grubość 0.05 mm i szerokość 150 cm. Na l m 2 znajdo- 
wało się 75 otworów o średnicy 10 mm. Folię rozkładano na rośliny bezpośrednio po ich 
wysadzeniu. Folię tę usuwano po 3-4 tygodniach (w zależności od przebiegu pogody). 
Włóknina pp miała masę 17 glm 2 . Szerokość pasa wynosiła 150 cm. Użyto włók- 
niny Covertan@ . Włókninę rozkładano bezpośrednio po sadzeniu i usuwano po 4-5 ty- 
godniach. 
Tunele niskie (na konstrukcji z drutu ocynkowanego) miały szerokość 120 cm i wy- 
sokość 60 cm. Tunele zakładano przed sadzeniem rozsady. Tunele te demontowano 
w początkach lipca, kiedy rośliny się rozrosły i wypełniały przestrzeń tunelu. Tunele 
przykrywano folią pe grubości 0.08 mm. Tunele były wietrzone, gdy temperatura we- 
wnątrz przekraczała 25°C. 
Tunele z folii perforowanej, przez 3-4 od posadzenia rozsady nie były wietrzone. 
W późniejszym okresie wegetacji tunele te wietrzono podobnie jak tunele z folii litej. 
Doświadczenia zakładano w czterech powtórzeniach. Powierzchnia poletka wyno- 
siła 7.2 m 2 . Na poletku znajdowało się 30 roślin papryki wysadzonej w pasie dwurzę- 
dowym w rozstawie 40 x 40 x 80 cm (4.1 rośliny na 1m 2 ). 
Paprykę odmiany 'Bell Boy FI' uprawiano z rozsady produkowanej w doniczkach 
plastikowych o średnicy 10 cm, wypełnionych substratem torfowym. Nasiona wysiewa- 
no w szklarni w trzeciej dekadzie marca. Terminy sadzenia rozsady były następujące: 
rok 1987 -27.05,1988-19.05,1989-24.05 i 1990-24.05. 
Doświadczenia były zakładane na glebie pseudobielicowej, o zawartości próchnicy 
około 2% i o pH około 6.5. Kwatery nawożono organicznie kompostem popieczarko- 
wym w dawce 30 t/ha. Dawka azotu wynosiła łącznie 150 kg N/ha, z czcgo 50 kg N/ha 
stosowano pogłównie (w drugiej połowie czerwca). Dawki nawozów fosforowych i po- 
tasowych wyliczano w oparciu o analizę gleby. 
W trakcie wegetacji wykonywano kilkakrotne opryskiwanie przeciw mszycom, 
szarej pleśni i przeciw zgniliźnie wierzchołkowej owoców. 
Paprykę deszczowano w miarę potrzeby. Rośliny nie były cięte ani podpierane. 
Aby nie dopuścić do zahamowania wzrostu wegetatywnego usuwano pierwszy kwiat lub 
mały zawiązek owocu w głównym rozgałęzieniu papryki. 
Kwatery doświadczalne obsiewano słonecznikiem jadalnym (wysiew w drugiej po- 
łowie kwietnia) w celu poprawy mikroklimatu. 
Paprykę zbierano co 10-14 dni. Zbierano owoce zielone, ale w pełni wyrośnięte. 
Zbiory rozpoczynano na przełomie lipca i sierpnia i kończono w trzeciej dekadzie wrze- 
śnia. Do plonu wczesnego zaliczano owoce z dwóch pierwszych zbiorów. Owoce sorto- 
wano zgodnie z BN/9137-36, liczono i ważono. Wyniki dotyczące plonów poddano 
analizie statystycznej wyliczając istotność różnic wg testu t Studenta dla a = 0.05.
>>>
Wpływ osłaniania roślin ... 


81 


3. WYNIKI 


3.1. PLON WCZESNY 


Wpływ osłon na plon wczesny (handlowy) papryki przedstawiono w tabeli l. We 
wszystkich latach badań najwyższy plon wczesny uzyskano uprawiając paprykę w tune- 
lach niskich. Również osłanianie włókniną pp spowodowało istotny wzrost plonu wcze- 
snego (z wyjątkiem roku 1988). 


Tabela ł. Plon wczesny (handłowy) papryki odmiany 'Bell Boy FI' przy różnych sposobach osłania- 
nia (kg/m 2 ) 
Table I. Early marketable yield of pepper cv. 'Bell Boy FI' at by different covering methods 
(kg1m 2 ) 


Sposób osłaniania 1987 1988 1989 ł990 Srednio - Mean 
Covering method ł987-1990 
Kontrola 0.7 1.7 0.6 0.4 0.8 
Control 
Sciółkowanie czarną folią 0.6 1.6 0.5 0.8 0.9 
Mułching with black PE film 
Przykrywanie folią perforowaną 0.2 1.0 0.8 0.0 0.5 
Plant covering with perforated pE film 
Przykrywanie włókniną pp ł.1 1.6 1.8 0.9 1.3 
Plant covering with nonwoven PI' 
Tunel niski wietrzony 1.0 2.3 1.3 2.0 1.6 
Law plastic tunnel 
Tunel niski + ściółkowanie 1.3 2.0 1.5 2.0 1.7 
Law plastic tunneł + mułching 
Tunel niski z folii perforowanej - - 1.5 1.9 - 
Law tunnel covered with perforated PE film 
N1Ra = 0.05 - LSD a = 0.05 0.3 0.5 0.4 0.5 0.5 


3.2. PLON HANDLOWY 


Średnio najwyższy plon handlowy papryki uzyskano przy jej uprawie w tunelach 
niskich, Plon ten był przeciętnie o 1 kg/m 2 wyższy niż przy uprawie na zagonie nieosło- 
niętym. Istotnie wyższy plon handlowy uzyskano także przy uprawie papryki na zago- 
nach osłanianych włókniną pp, Ściółkowanie i osłanianie folią perforowaną nie miało 
istotnego wpływu na plon owoców papryki (tab.2)
>>>
82 


K. Grudzień, J. Rumpel 


Tabela 2. Plon handłowy papryki odmiany 'Bell Boy FI' przy różnych sposobach osłaniania (kglm 2 ) 
TabIe 2. MarketabIe yiełd of pepper cv. 'Bell Boy FI' by different covering methods (kg/m 2 ) 


Sposób osłaniania Srednio - 
Covering method ł987 1988 ł989 1990 Mean 
ł 987-1990 
Kontrola 2.7 4.3 1.6 2.8 2.8 
Controł 
Sciółkowanie czarną folią 2.9 4.1 ł.ł 2.8 2.7 
Mułching with black PE fiłm 
Przykrywanie folią perforowaną 3.0 4.6 2.3 2.9 3.2 
Plant covering with perforated PE fiłm 
Przykrywanie włókniną pp 4.0 4.3 2.7 3.6 3.6 
Plant covering with nonwoven PP 
Tuneł niski wietrzony 4.ł 4.7 2.7 4.0 3.9 
Low płastic tunneł 
Tuneł niski + ściółkowanie 3.6 4.7 2.8 3.7 3.7 
Law plastic tunnel + mułching 
Tuneł niski z folii perforowanej - - 2.5 4.1 - 
Law tunneł covered with perrorated PE fiłm 
N1Ra = 0.05 - LSD a = 0.05 0.5 n.i. 0.8 n.i. 0.4 


n.i. - różnica nieistotna - no significant difference 


3.3. PLON OGÓLNY 


Plon ogólny owoców papryki, podobnie jak plon handlowy był najwyższy przy 
uprawie papryki w tunelach i pod osłoną z włókniny pp. Plon ogólny na poletkach ściół- 
kowanych nie różnił się istotnie od plonu w nieosłanianej kontroli. 


Tabeła 3. Plon ogólny papryki odmiany 'Bell Boy FI' przy stosowaniu różnych osłon (kglm 2 ) 
Table 3. Totał yield of pepper cv. 'Bell Boy FI' by different covering methods (kglm 2 ) 


Sposób osłaniania ł987 ł988 1989 ł990 Srednio -Mean 
Covering method ł 987-ł 990 
Kontrola 3.7 5.4 2.7 3.4 3.8 
Controł 
Sciółkowanie czarną folią 3.6 4.9 1.9 3.3 3.4 
Mulching with black PE film 
Przykrywanie folią perforowaną 4.1 5.8 3.7 4.2 4.4 
Płant covering with perforated PE fiłm 
Przykrywanie włókniną pp 4.9 5.0 4.ł 4.3 4.6 
Płant covering with nonwoven PP 
Tuneł niski wietrzony 5.ł 5.4 4.2 5.ł 5.0 
Law plastic tunnel 
Tunel niski + ściółkowanie 5.5 5.2 4.2 4.5 4.9 
Low plastic tunnel + muIching 
Tuneł niski z folii perforowanej - - 4.2 5.0 - 
Law tunnel covered with perrorated PE film 
N1Ra = 0.05 - LSD a = 0.05 0.5 n.i. 0.7 1.1 0.7 


n.i. - różnica nieistotna - no significant difference
>>>
Wpływ osłaniania roślin ... 


83 


3.4. ŚREDNIA MASA OWOCU HANDLOWEGO 


Wyniki dotyczące średniej masy owocu handlowego zamieszczono w tabeli 4. 
Stwierdzono istotny wpływ osłon na przeciętną masę owocu papryki. Wyraźnie 
najmniejsze owoce uzyskano przy stosowaniu folii perforowanej a wyraźnie największe 
przy uprawie papryki w tunelach. 


Tabela 4. Średnia masa owocu handlowego papryki odmiany 'Bell Boy FI' przy stosowaniu 
różnych osłon (g) 
Table 4. Average weight of marketab]e fruits of sweet pepper cv. 'Bell Boy FI' by different 
covering (g) 


Sposób osłaniania ł987 ł988 1989 1990 Srednio - Mean 
Covering method 1987-1990 
Kontrola ]04 ]39 105 110 114 
Control 
Sciółkowanie czarną folią ]07 ]36 99 120 115 
Mulching with black PE film 
Przykrywanie folią perforowaną 94 98 87 89 92 
Plant covering with oerforated PE film 
Przykrywanie włókniną pp 107 ]33 ]22 ł16 119 
Plant covering with nonwoven PP 
Tunel niski wietrzony 1]8 ł57 ł23 ]34 ł33 
Low olastic tunnel 
Tunel niski + ściółkowanie ]10 ł54 ] ]4 ł35 128 
Law olastic tunnel + mulching 
Tunel niski z folii perforowanej - - ]14 ł22 - 
Law tunne] covered with oerforated PE film 
NIR a =oo5 - LSD a =o.05 ]8 25 ł3 ł5 13 


4. DYSKUSJA 


Ściółkowanie gleby czarną folią i płaskie przykrywanie folią perforowaną okazały 
się zabiegami nie dającymi pozytywnych efektów, odwrotnie niż przy uprawie wielu 
innych warzyw [9]. Brak pozytywnego wpływu ściółkowania spowodowany był praw- 
dopodobnie gorszym uwilgotnieniem ściółkowanej gleby. Folia użyta do ściółkowania 
utrudniała przenikanie wody z opadów lub z deszczowania. Lepszych efektów ściółko- 
wania można by się spodziewać przy nawadnianiu kroplowym lub za pomocą dwuko- 
morowego, perforowanego węża umieszczonego pod folią. 
Przy płaskim przykrywaniu folią perforowaną obserwowano silne, nienaturalne 
rozkrzewianie się papryki. Jednocześnie przykrycie folią utrudniało zapylenie pierw- 
szych kwiatów, co powodowało opóźnienie zbiorów. 
Nadspodziewanie dobre efekty uzyskano przykrywając paprykę włókniną pp. Pod 
włókniną następowało zawiązywanie się pierwszych kwiatów, co wpływało korzystnie 
na plon wczesny i handlowy. Plon wczesny i handlowy papryki uprawianej pod włókni- 
ną ustępował plonom w tunelach niskich, ale koszt stosowania włókniny jest znacznie 
niższy.
>>>
84 


K. Grudzień, J. Rumpel 


Przy uprawie w tunelu niskim w stosunku do kontroli wzrost plonu wczesnego wy- 
niósł 0.8 kglm 2 , a plonu handlowego 1.1 kg/m 2 . Wyższy wzrost plonu otrzymała Bucz- 
kowska [1], ale doświadczenia te dotyczyły uprawy w tunelu wysokim. 
Zastosowanie tunelu z folii perforowanej (w 1989 i 1990 roku) dało podobne wy- 
niki jak tunelu wietrzonego. Tunel taki przez pierwsze 3-4 tygodnie nie musi być wie- 
trzony, co obniża pracochłonność uprawy. 


LITERATURA 


[1] Buczkowska H., 1990: Evaluation of yield six pepper cultivars grown in an unheated 
foil tunneI and in the open field. Folia Horticulturae, II: 29-41. 
[2] Buczkowska H., Kossowski M., 1987: Ocena plonowania kilku odmian papryki słod- 
kiej w warunkach Lubelszczyzny. Ogrodnictwo, 7: 16-18. 
[3] Czikow P., Łaptiew 1., 1987: Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL, War- 
szawa,259. 
[4] Dobrzańska J., 1988: Uprawa papryki w ogrzewanych tunelach foliowych. Nowości 
Warzywnicze, 19: 93-102. 
[5] Horbowicz M., 1989: Warzywa jako źródło witaminy E. Ogrodnictwo, 5: 13-14. 
[6] Nowaczyk P., 1985: Przyśpieszona uprawa papryki. OWK, 4: 4. 
[7] Sobczyk M., Grudzień K., 1988: Odmiany papryki słodkiej do uprawy polowej i pod 
osłonami. Ogrodnictwo, 5: 15. 
[8] Pudelski T., Łukowicz R., 1985: Uprawa papryki pod osłonami. Informator ogrodni- 
czy. Towarzystwo Ogrodnicze Kraków, 127-143. 
[9] Rumpel J., Grudzień K., 1987: Folia w warzywnictwie gruntowym. PWRiL, War- 
szawa, 132. 


EFFECT OF PLANT AND SOIL COVERING ON YIELDING OF PEPPER 


Summary 
Work conducted in the Research Institute of Vegetable Crops in Skierniewice 
shows that grawing of sweet pepper under low plastic tunnel ar under direct cover of 
nonwoven PP gives earlier and higher yields as compared to noncovered contra!. 
The low tunnel increased early yield of fruits by 0.8 kg/m 2 and direct covering 
nonwoven PP by 0.5 kg/m 2 . Marketable yield increase was 1.1 kg and 0.8 kg/m 2 respec- 
tively. Soil mulching with black PE film or direct plant covering with perfarated PE film 
did not show any positive effect on yield of sweet pepper. 
Key wards: pepper, plant covering, soi I mulching
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 85-88 


PLONOWANIE PAPRYKI 
UPRA
ANEJNAPODŁOŻUTORFOVVYM 
Z DODATKIEM SUPERABSORBENTU 


Romualda Jabłońska-Ceglarek, Jacek Cholewiński 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy WSRP 
ul. B. Prusa 14, 08-ł 10 Siedlce 


Synopsis. Celem badań przeprowadzonych w ł 996-97 była ocena wpływu 
trzech superabsorbentów jako komponentów podłoża na plonowanie papryki 
uprawianej w szklarni nie ogrzewanej. Analiza statystyczna nie wykazała istot- 
nych różnic w plonach papryki uprawianych odmian, jedynie odmiana 'Sirono F l' 
miała nieco wyższe plony. Dodatek superabsorbentu do substratu torfowego nie 
miał istotnego wpływu na plon papryki. Tylko po zastosowaniu Ekosorbu sodo- 
wego i potasowego obserwowano nieznaczny wzrost plonu. 
Słowa kluczowe: superabsorbent, papryka, plon, średnia masa owoców 


L WSTĘP 


Wzrost zainteresowania uprawą papryki należy tłumaczyć jej wysokimi walorami 
smakowymi, jak również dużą wartością biologiczną. Jako roślina ciepłolubna najlepiej 
plonuje w uprawie pod osłonami [3]. Wysokie plony papryki pod osłonami można uzy- 
skać przy zapewnieniu optymalnych warunków wilgotnościowych. Na pogorszenie uzys- 
kanych plonów, jak również ich wartości handlowej mają wpływ krótkotrwałe niedobo- 
ry, a także nadmiar wody [4]. Aby wyeliminować niekorzystne warunki stosuje się super- 
absorbenty. Są to substancje wielkocząsteczkowe, częściowo usieciowane kopolimery, 
oparte na łańcuchu alkoholu poliwinylowego, politlenku ctylu lub poliakrylanach [l]. 
W stanie suchym mają postać proszku lub granulek, natomiast po napęcznieniu tworzą 
żel lub galaretkę [6]. 
Celem badań podjętych przez Katedrę Warzywnictwa WSRP w Siedlcach była ocena 
wpływu trzech superabsorbentów jako komponentów podłoża na plonowanie trzech od- 
mian papryki. 


2. METODYKA 


Badania przeprowadzono w latach 1996-1997 w szklarni nie ogrzewanej, w ukła- 
dzie split-plot w 4 powtórzeniach.
>>>
86 


R. Jabłońska-Ceglarek, 1. Cholewiński 


Podłoże pod uprawę papryki stanowiły kombinacje substratu torfowego z superab- 
sorbentami: Ekosorbem sodowym (2,5 g/l), Ekosorbem potasowym (2,5 gil), Aqua ge- 
lem (1,9 gil) i sam substrat torfowy - obiekt kontrolny. Oceniano wpływ tych podłoży na 
plonowanie trzech odmian papryki ('Bell Boy F]', 'Sirono FI', 'Lamuyo F]') uprawia- 
nej w rękawach foliowych. 
W 1996 roku rozsadę wysadzono 29 maja, a w 1997 roku 15 maja w rozstawie 
50 cm x 40 cm. Uprawę prowadzono zgodnie z przyjętymi zasadami uprawy papryki pod 
osłonami. Rośliny podlewano co dwa tygodnie tak, aby w pełni uwodnić podłoże. Paprykę 
zbierano od 3 dekady sierpnia do 3 dekady września. Określono plon ogólny i handlowy 
oraz średnią masę owoców. 
Wyniki opracowano statystycznie stosując analizę wariancji. Przy szczegółowym 
porównywaniu średnich istotność różnic oceniano testem Tukey'a. 
W czasie prowadzenia badań bardziej korzystne warunki termiczne dla uprawy pa- 
pryki były w 1996 roku. Średnia temperatura powietrza była zbliżona do temperatury 
optymalnej dla uprawy papryki. W 1997 roku temperatura była nieco niższa. 


3. WYNIKI 


Aqua gel był materiałem wygodniejszym w użyciu, nie wykazywał tak silnej higro- 
skopijności w postaci suchej oraz równomiernie i nieco wolniej od Ekosorbów wchła- 
niał wodę, łatwiej mieszał się z podłożem, Pylista forma Ekosorbu sodowego i potaso- 
wego silnie chłonęła wilgoć z powietrza osiadając na pojemnikach. 
Analiza statystyczna nie wykazała istotnych różnic w plonowaniu papryki w zależ- 
ności od odmiany i rodzaju superabsorbentu (tab. I i 2). Średni plon ogólny i handlowy 
odmiany 'Sirono F]' był nieco wyższy niż pozostałych dwóch odmian, natomiast nieco 
wyższą średnią masę owoców miała odmiana 'Lamuyo FI'. Wymieszanie Ekosorbu 
sodowego z substratem torfowym powodowało niewielki wzrost średniego plonu całko- 
witego, natomiast plon handlowy wzrastał, gdy do substratu torfowego dodano Ekosor- 
bu potasowego. Papryka uprawiana na obiekcie kontrolnym miała nieco wyższą średnią 
masę owoców niż na pozostałych obiektach. Analiza statystyczna wykazała istotnie 
wyższy plon całkowity i handlowy w 1997 roku niż w 1996, natomiast nie zanotowano 
istotnych różnic w średniej masie owoców (tab.3). 


Tabela l. P10nowanie papryki (kg/m 2 ) w zależności od rodzaju supcrabsorbentu - średnia z lat 
1996-97 
TabIe ł. Yiełding of red pepper (kg/m 2 ) in dependence on superabsorbent kind - means from 
ł 996-97 


Rodzaj Plon całkowity - Total yield Plon handlowy - Marketab]e yield 
superabsorbentu 
Superabsorbent Bell Boy Lamuyo Sirono FI X Bell Boy Lamuyo Sirono FI X 
kind FI FI FI FI 
Kontrola - Control 1,90 1,96 2,2ł 2,02 1.36 1,45 ],54 1,45 
Aqua gel 1,89 ł,9ł 2,24 2,Oł ł,39 1,39 ł,96 1,58 
Ekosorb sodowy ł,97 1,98 2,29 2,08 ł,46 1,56 ł,78 ł,60 
Ekosorb potasowy 2,04 2,02 2,00 2,02 ł,63 1,60 ł,73 1,65 
Średnio - Mean ł,95 1,98 2,ł8 1,46 ł,50 1,85
>>>
Plonowanie papryki ... 


87 


Tabela 2. Średnia masa owoców (g) w zależności od rodzaju superabsorbentu - średnia z lat 1996-97 
Table 2. Mean weight of fmit (g) in dependence on superabsorbent kind - means from 1996-97 


Rodzaj superabsorbentu Odmiany - Varieties Średnio - Mean 
Suoerabsorbent kind Bell Boy FI Lamuyo FI Sirono FI 
Kontrola - Control ł5ł,7 166,8 ł50,6 156,4 
Aqua gej ł26,8 ł70,4 ł37,3 144,8 
Ekosorb sodowy 135,0 ł29,2 14ł,5 ł35,2 
Ekosorb potasowy ł20,2 127,5 ł ł3,6 ł20,4 
Średnio - Mean ł33,4 ł48,5 135,8 


Tabela 3. Średnie plony papryki w załeżności od rodzaju superabsorbentu z lat ł 996-97 
Table 3. The average yields of red pepper in dependence from the kind of superabsorbents 
(1996-97) 


Rodzaj Plon całkowity Płon handlowy) Srednia masa owocu 
superabsorbentu Tota] yield Marketabłe yie]d A verage mass of fmit 
Superabsorbent (kg/m 2 ) (k!r/m 2 (!r) 
kind 1996 ł997 X 1996 ł997 X 1996 1997 X 
Kontrola - Control 1,36 2,70 2,03 ł,04 ł,86 ł,45 99,1 213,6 ł56,4 
Aqua gel 1,72 2,48 2,12 ł,36 1,80 1,58 ł06,2 183,5 144,8 
Ekosorb sodowy 1,58 2,58 2,08 ł,32 1,88 1,60 99,2 171,2 ł35,2 
Ekosorb potasowy 1,42 2,59 2,00 ł,ł2 2,łO 1,61 87,4 ł53,5 120,4 
Średnio - Mean ł,52 2,60 ł,2ł 1,91 98 ł80,5 
NIR o . 05 - LSD o ,05 : 
dla lat - for years ],08 0,37 - 


4. DYSKUSJA 


Wpływ zastosowanych superabsorbentów na plonowanie warzyw jest różny w za- 
leżności od właściwości superabsorbentów. Uzyskane wyniki częściowo zostały potwier- 
dzone przez Biesiadę i in. [2], którzy stwierdzili, że dodatek supersorbentów do gleby 
przyczynia się do zwyżki plonu ogólnego, handlowego kapusty oraz plonu I wyboru. 
Wykazali jedynie, że wzrost dawki hydrożeli powodował istotną zwyżkę plonu główek 
kapusty w porównaniu z obiektem kontrolnym. W badaniach innych autorów stwierdzo- 
no, że wzrost udziału żeli poliakrylamidowych w podłożu powoduje wzrost plonu sałaty 
[6]. Plon papryki wzrastał, gdy zwiększał się udział superabsorbentu w podłożu z sub- 
stratu torfowego [7]. Zwiększanie udziału akryżelu w podłożu wpływało korzystnie na 
plonowanie pomidora, kapusty białej i sałaty [8]. 


5. WNIOSKI 


l. Analiza statystyczna nie wykazała istotnych różnic w plonach papryki uprawianych 
odmian, jedynie odmiana 'Sirono FI' miała nieco wyższe plony.
>>>
88 


R. Jabłońska-Ceglarek, J. Cholewiński 


2. Dodatek superabsorbentu do substratu torfowego nie miał istotnego wpływu na plon 
papryki. Tylko po zastosowaniu Ekosorbu sodowego i potasowego obserwowano 
nieznaczny wzrost plonu. 


LITERATURA 


[1] Bereś 1., Kałędkowska M., 1992: Supersorbenty. Chemik 3: 59-61. 
[2] Biesiada A., Kołota E., Osińska M., 1997: Możliwość wykorzystania supersorben- 
tów w uprawie kapusty z siewu. Mat. Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Do- 
skona1enie technologii produkcji roślin warzywnych", ART Olsztyn, 3-26. 
[3] Buczkowska H., 1990: Evaluation of yield of six sweet pepper cultivars gro w in an 
unheated foi1 tunnel and open field. Folia Horticulturae 11 (2): 29-41. 
[4] Dyśko J., Kaniszewski S., 1992: Wpływ wilgotności gleby na plonowanie papryki. 
Zesz. Nauk. ATR w Bydgoszczy nr 180, Rolnictwo 32: 147-153. 
[5] Górecki R., Kowalczyk W., Nowosielski O., 1993: Wpływ supersorbentów na plon 
i stan odżywienia u sałaty odmiany Syrena w uprawie doniczkowej. Mat. Konferen- 
cji 25-lecie Wydziału Ogrodniczego AR Kraków, 29-32. 
[6] Górecki R., Paul M., 1993: Supersorbenty w ogrodnictwie. Ogrodnictwo 4: 12-13. 
[7] Jabłońska-Ceglarek R., Cholewiński 1., 1997: Wpływ dodatku do podłoża Ekosorbu 
nawozowego P-komplet na wzrost i plonowanie papryki. Mat. Ogólnopolskiej Kon- 
ferencji Naukowej "Doskonalenie technologii produkcji roślin warzywnych", ART 
Olsztyn, 111-114. 
[8] Kołota E., Krężel J., 1995: Badania nad wykorzystaniem akryżeli jako dodatku do 
podłoża w uprawie warzyw. Mat. Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Nauka 
Praktyce Ogrodniczej", AR Lublin, 757-760. 


YIELDING OF RED PEPPER CULTIV ATED 
ON THE PEA T SUBSTRA TE WITH SUPERABSORBENT 


Summary 
The aim of the investigations carried out in 1996-97 was to determine the influence 
of three superabsorbents, added to the peat substrate, on yielding of red pepper culti- 
vated in unheated glasshouse. Statistical analysis did not show any significant differ- 
ences in the yields of selected red pepper cultivars except the 'Sirono FI' cultivar which 
had slightly higher yield. Adding a superabsorbent to peat substrate did not have a sig- 
nificant influence on the red pepper yield. Only after applying potassium and sodium 
Ekosorb a smali increase of yield was observed. 
Key words: superabsorbent, red pepper, yield, average mass of fruit
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 89-93 


WPL YW NIEKTÓRYCH ZABIEGÓW AGROTECHNICZNYCH 
NA PLONOWANIE MAJERANKU OGRODOWEGO 


Dorota Jadczak, Marian Orłowski 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Janosika 8, 71-424 Szczecin 


Synopsis. W latach ł995-ł997 w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolni- 
czej w Szczecinie przeprowadzono dwa niezależne doświadczenia polowe mające 
na celu wyjaśnienie wpływu cięcia roślin majeranku ogrodowego uprawianego 
z rozsady (tydzień przed sadzeniem i tydzień po sadzeniu na polu) oraz rozstawy 
(20xlO, 20xł5 i 20x20 cm) majeranku ogrodowego uprawianego z siewu nasion 
bezpośrednio na polu na wielkość plonu. Stosowane w doświadczeniu cięcie ro- 
ślin miało istotny wpływ na wielkość plonu majeranku ogrodowego. Największy 
plon uzyskano w przypadku cięcia roślin po wysadzeniu na pole. Stosując uprawę 
majeranku z siewu nasion bezpośrednio na polu istotnie większy plon otrzymano 
uprawiając rośliny w rozstawie 20 x łQ-15 cm. 
Słowa kluczowe: majeranek ogrodowy, cięcie roślin, rozstawa, płon 


l, WSTĘP 


Uprawa roślin przyprawowych w Polsce nabiera coraz większego znaczenia. Po- 
wszechnie znaną i mającą szerokie zastosowanie jest majeranek ogrodowy (Origanum ma- 
jarana L.). Jest to roślina mająca długą historię stosowania, biorącą początek w czasach 
starożytnych. Ludy starożytne ceniły majeranek zwłaszcza jako roślinę leczniczą, skuteczną 
przeciw różnym chorobom, a szczególnie przeziębieniom [2]. Obecnie majeranek ma szero- 
kie zastosowanie w przetwórstwie spożywczym i gospodarstwie domowym jako przyprawa 
do tłustych mięs. Poprawia też smak zupy grochowej, fasolowej, żuru, kartoflanki i flaków. 
Stanowi ważny dodatek do wędlin, a zwłaszcza kiełbas. Ze względu na smak i zapach jest 
dobrą przyprawą w diecie bezsolnej. Olejek majerankowy wykorzystywany jest w przemy- 
śle kosmetycznym i perfumeryjnym [5]. Ponadto majeranek wykazuje działanie przeciwza- 
palne, przeciwbakteryjne, wiatropędne i przeciwfermentacyjne [3]. 
Majeranek, ze względu na swoje pochodzenie, jest rośliną ciepłolubną i wymaga do 
uprawy stanowiska ciepłego, nasłonecznionego i osłoniętego od wiatrów. Spełnienie tych 
warunków w okresie wegetacji ma ogromny wpływ na produkcję i gromadzenie się sub- 
stancji czynnych, od których zawartości zależy jego wartość przyprawowa [1]. 
Uprawa majeranku ogrodowego jest możliwa przez wysiew nasion bezpośrednio na 
polu lub z wyprodukowanej pod osłonami rozsady. Według [4] uprawa tej rośliny z rozsady 
pozwala na uzyskanie większych plonów.
>>>
90 


D. Jadczak, M. Orłowski 


2. METODYKA 


W latach 1995-1997 w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie 
przeprowadzono dwa doświadczenia polowe mające na celu wyjaśnienie wpływu niektó- 
rych zabiegów agrotechnicznych na plonowanie majeranku ogrodowego. 
W doświadczeniu pierwszym badano wpływ cięcia roślin na wielkość plonu majeran- 
ku ogrodowego. Stosowano cięcie roślin tydzień przed sadzeniem i tydzień po sadzeniu na 
polu. Kontrolę stanowił obiekt, na którym nie cięto roślin. 
Nasiona po zaprawieniu preparatem Zaprawa Nasienna T wysiewano 25 marca do 
skrzynek wysiewnych w szklami mnożarce. Zabiegi pielęgnacyjne związane z produkcją 
rozsady wykonywano standardowo. 
Rozsadę, po ocenie jej jakości, sadzono na polu 15 maja w rozstawie 30x20 cm, na po- 
letkach o powierzchni 1,44 m 2 (1,2xl,2 m). Doświadczenie założono w układzie bloków 
losowanych w czterech powtórzeniach. 
Przygotowanie gleby przed założeniem doświadczenia, nawożenie i zabiegi pielęgna- 
cyjne w czasie wegetacji roślin wykonywano zgodnie z założeniami agrotechniki. 
Zbiór ziela wykonywano dwukrotnie w fazie początku kwitnienia roślin. Przypadał on 
na ostatnią dekadę lipca i pierwszą dekadę września. Ocenie poddano wielkość plonu ziela 
świeżego i suszonego. Uzyskane wyniki oceniono statystycznie testem Tuckey'a dla pozio- 
mu istotności a = 0,05, 
W doświadczeniu drugim badano wpływ rozstawy roślin majeranku ogrodowego 
uprawianego z siewu nasion bezpośrednio na polu. Nasiona wysiewano 10 maja, punktowo 
w rozstawie 20 x l0, 20xl5 i 20x20 cm na poletkach doświadczalnych o powierzchni 
1,44 m 2 (1,2 x 1,2 m). Nie stosowano przerywki roślin. Doświadczenie założono w układzie 
bloków losowanych w czterech powtórzeniach. Wszystkie zabiegi i czynności pielęgnacyj- 
ne, nawożenie oraz zbiór i ocenę wielkości plonu wykonano tak samo jak w doświadczeniu 
pierwszym. 


3. WYNIKI 


Dane dotyczące wpływu cięcia roślin na wyniki niektórych cech biometrycznych roz- 
sady majeranku ogrodowego przedstawiono na rysunku 1. 
Rośliny cięte w czasie produkcji rozsady miały mniejszą wysokość i średnicę w po- 
równaniu z roślinami, u których nie stosowano cięcia przed wysadzeniem na polu. 
Analiza statystyczna wyników wykazała, że cięcie roślin wpłynęło w sposób istotny na 
wielkość plonu ziela świeżego i suszonego majeranku ogrodowego (tab.l). W pierwszym 
roku prowadzenia doświadczenia istotnie większy plon surowca świeżego (10,34 t'ha- 1 ) 
uzyskano w przypadku cięcia rozsady przed sadzeniem na polu. Plon ziela po wysuszeniu 
był istotnie większy (3,45 t'ha- I ) również, gdy rośliny cięto przed sadzeniem, ale różnica 
okazała się istotna tylko w porównaniu z obiektem kontrolnym. W roku 1996 cięcie roślin 
nie miało istotnego wpływu na wielkość plonu majeranku zarówno w przypadku ziela świe- 
żego, jak i suszonego. W ostatnim roku badań plon surowca świeżego był istotnie większy 
(25,11 t.ha- 1 ), gdy rośliny były cięte po wysadzeniu na polu. Równie wysoki plon otrzymano 
na obiekcie kontrolnym. Istotnie mniejszy plon, ale tylko w porównaniu z obiektem, na 
którym zastosowano cięcie roślin po sadzeniu na polu uzyskano, gdy rośliny cięto w czasie 
produkcji rozsady. Natomiast plon ziela po wysuszeniu był istotnie największy (4,37 t'ha- 1 )
>>>
Wpływ niektórych zabiegów agrotechnicznych .,. 


91 


w przypadku cięcia roślin po wysadzeniu i najmniejszy, kiedy wykonywano cięcie roślin 
w fazie rozsady przed sadzeniem jej na polu. 
18 Wysokość roślin [cm] Średnica rośliny [cm] 
16 Height of plant Diameter of plant 
14 
12 
10 
8 
6 
4 
2 
O 


Średnica liścia [cm] 
Diameter of leaf 


1995 


1996 1997 1995 1996 1997 1995 1996 
.1 tydzień przed sadzeniem - a week before planting 
D 1 tydzień po sadzeniu - a week after planting 
IDDJ kontrola (bez cięcia) - control (without cutting) 


1997 


Rys.L Wpływ cięcia roślin na niektóre cechy biometryczne rozsady majeranku ogrodowego 
Fig.l, The effect of plant cutting on some biometrie features of a seedling of marjoram 


Średnio za lata badań plon surowca świeżego i suszonego był istotnie większy (14,18 
i 3,16 t.ha- I ), gdy wykonywano cięcie roślin po sadzeniu na polu, ale tylko w porównaniu 
z plonem z obiektu kontrolnego. 


Tabela l. Wpływ cięcia roślin na wielkość plonu majeranku ogrodowego uprawianego z rozsady 
Table l. The effect of plant cutting on the amount of the yield of maIjoram grown from a seedling 


Plon - Yield (t.ha- I ) 
Tennin cięcia ziela świeżego - of a fresh herb ziela suszonego - of a dry herb 
Date of cutting 1995- 1995- 
1995 1996 1997 1997 1995 1996 1997 1997 
Tydzień przed sadzeniem 10,34 9,02 22,22 13,86 3,45 2,25 3,16 2,95 
A week before płanting 
Tydzień po sadzeniu 8,46 8,97 25,11 14,18 2,90 2,21 4,37 3,16 
A week after planting 
Kontrola (bez cięcia) 7,98 7,97 23,82 13,26 2,45 1,98 3,89 2,77 
Control (without cutting) 
NlRa=O.05 - LSD a =o.05 1,74 n.i. 1,65 0,84 0,78 n.i. 0,43 0,28 


n.i. - różnica nieistotna - no significant difference 


Badane w doświadczeniu gęstości siewu wpłynęły w sposób istotny na wielkość plonu 
surowca świeżego i suszonego majeranku ogrodowego (tab.2).
>>>
92 


D. Jadczak, M. Orłowski 


Zarówno w pierwszym, jak i trzecim roku badań był on istotnie większy, gdy rośliny 
uprawiano w rozstawie 20xlO i 20x15 cm. Zwiększanie rozstawy roślin do 20x20 cm wpły- 
nęło na istotne zmniejszenie wielkości plonu. W 1996 roku ze względu na niekorzystne 
warunki pogodowe nie otrzymano plonu majeranku ogrodowego uprawianego z siewu 
nasion bezpośrednio na polu. 
Istotnie większy średni plon ziela świeżego i suszonego z lat badań uzyskano stosując 
rozstawę roślin 20x 10 i 20x 15 cm. 


Tabela 2. Wpływ rozstawy roślin na wielkość plonu majeranku ogrodowego uprawianego z siewu 
nasion bezpośrednio na polu 
Table 2. The influence of planting density on the quantity of the yield of marjoram grown from 
seed sowing in the fiełd 


Rozstawa roślin Plon - Yield (t. ha'!) 
Płanting density ziela świeżego - of a fresh herb zieła suszonego - of a dry herb 
(cm) ł995 1997 1995-1997 1995 ł997 ł 995- ł 997 
20xl0 5,24 ł5,28 10,26 2,58 3,03 2,8ł 
20xł5 5,66 15,28 10,47 3,05 3,22 3,ł4 
20x20 4,6ł ł ł,83 8,22 ł,99 2,53 2,26 
NIR ,,=0,05 - LSD,,=0.05 0,60 2,66 1,50 0,44 0,40 0,33 


4. WNIOSKI 


l. Cięcie roślin miało istotny wpływ na wielkości plonu majeranku ogrodowego uprawia- 
nego z rozsady. Największy plon uzyskano w przypadku cięcia roślin tydzień po sadze- 
niu roślin na polu. 
2. Stosowane rozstawy roślin w uprawie majeranku z siewu nasion bezpośrednio na polu 
wpłynęły istotnie na wielkość plonu, Za optymalną rozstawę moźna uznać 20x 10-15 cm. 
3. Lepsze efekty agrotechniczne uzyskuje się w przypadku uprawy majeranku ogrodowego 
z rozsady. 


LITERA TURA 


[1] Klimek R, 1957: Olejki eteryczne. WPLiS, Warszawa. 
[2] Kybal 1., Kaplicka 1., 1985: Rośliny aromatyczne i przyprawowe. PWRiL, Warszawa, 
[3] Mikołajczyk K., Wierzbicki A., 1987: Zioła. LSW, Warszawa. 
[4] Rumińska A., 1984: Poradnik plantatora ziół. PWRiL, Warszawa. 
[5] Tuszyńska-Kownacka D., Starek T., 1984: Zioła na działce i w ogródku przydomowym, 
Watra, Warszawa.
>>>
Wpływ niektórych zabiegów agrotechnicznych... 


93 


THE EFFECT OF SOME AGROTECHNICAL MEASURES 
ON THE CROP PRODUCTIVITY OF MARJORAM 


Summary 
In the years 1995-1997 two independent field experiments were carried out at the De- 
partment of Vegetable Crops of the Agricultural University of Szczecin. The purpose of the 
experiments was to assess the effect of marjoram cutting, grown from a seedling (a week 
before and a week after planting in the field), and the effect of the planting density (20xlO, 
20x15 and 20x20 cm) of marjoram grown from seed sown directly in the field, on the quan- 
tity of its yield. 
The plant cutting methods used in the experiment had a significant influence on the 
yield of marjoram. The highest yield was obtained when the plants were cut after planting in 
the field. When the marjoram was directly grown from seed sowing, a significantly higher 
yield was obtained for the planting density 20x 10-15 cm. 
Key words: crop productivity, marjoram, plant cutting, planting density
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 95-98 


WPŁYW OSŁON Z TWORZYW SZTUCZNYCH I ODMIANY 
NA WCZESNOŚĆ I PLON KAPUSTY PEKIŃSKIEJ 
W UPRAWIE WIOSENNEJ 


Andrzej Kalisz, Stanisław Cebula 


Katedra Warzywnictwa z Ekonomiką Ogrodnictwa, Wydział Ogrodniczy AR 
Al. 29 Listopada 54, 31-425 Kraków 


Synopsis. Oceniano wpływ rodzaju stosowanych osłon z tworzyw sztucz- 
nych na przyspieszenie, wielkość i jakość plonu kapusty pekińskiej w uprawie 
wiosennej. Stwierdzono pozytywny efekt osłaniania włókniną na wcześniejsze 
wcjście odmian w okres plonowania w odniesieniu do kontroli (rośliny nie przy- 
krywane), a jednocześnie uzyskano bardzo wysoki plon handłowy. Mniej korzyst- 
ne warunki termiczne panujące w obiekcie kontrolnym spowodowały silniejsze 
wybijanie w pędy kwiatostanowe. 
Słowa kluczowe: kapusta pekińska, osłony, odmiany 


L WSTĘP 


Kapusta pekińska jest rośliną szczególnie wrażliwą na niskie temperatury, dlatego 
produkcja w okresie wiosennym powinna być prowadzona przy wykorzystaniu osłon 
z tworzyw sztucznych. Mają one na celu polepszenie warunków mikroklimatycznych po 
wysadzeniu roślin w pole [2], a jednocześnie przyspieszenie ich plonowania [1]. Brak 
osłon powoduje spadek plonu i tworzenie pędów nasiennych [3]. 
Celem niniejszego opracowania było zbadanie wpływu osłon z tworzyw sztucz- 
nych na wysokość i jakość plonu handlowego, wczesność i odporność na wybijanie 
w pędy kwiatostanowe 3 odmian kapusty pekińskiej. 


2. MATERIAŁ I METODY 


Badania przeprowadzono w roku 1997 na terenie Stacji Doświadczalnej AR 
w Garlicy Murowanej koło Krakowa. W badaniach wykorzystano trzy odmiany kapusty 
pekińskiej: 'Optico FI' (Bejo Zaden), 'Akala FI' (Enza Zaden) oraz 'Sumiko FI' (Bejo 
Zaden), które przykrywano włókniną polipropylenową, ściółkowano czarną folią poli- 
etylenową oraz uprawiano bez przykrycia (kontrola). Rozsadę wyprodukowano w szklar- 
niach, wysiewając nasiona do doniczek torfowych (4x4 cm) 18 marca. Doświadczenie 
polowe założono metodą losowanych bloków w układzie niezależnym, wysadzając rośliny 
25 kwietnia. Ściółkę rozłożono tuż przed wysadzaniem, rośliny w tym obiekcie nie były
>>>
96 


A. Kalisz, S. Cebula 


dodatkowo osłaniane. Natomiast włókninę zało;Łono tuż po posadzeniu rozsady, utrzy- 
mując ją przez okres 20 dni. 
Prowadzono dokładny zapis tenninów zbiorów, główki sortowano na plon handlo- 
wy oraz poza wybór, który obejmował także rośliny z pędami kwiatostanowymi. Obli- 
czono czas rozpoczęcia plonowania przez odmiany kapusty pekińskiej od wysadzenia 
w pole oraz procentową wielkość plonu handlowego zebranego z roślin osłanianych 
włókniną i ściółkowanych do daty rozpoczęcia zbiorów w kontroli. 
W obliczeniach statystycznych posłu2:ono się metodą analizy wariancji (P = 0,05). 


3. WYNIKI I ICH OMÓWIENIE 


Najwcześniejsze zbiory główek handlowych uzyskano z roślin osłanianych włókni- 
ną (rys. l ). Odmiany' Akala FI' i 'Sumiko FI' wytworzyły pierwsze główki handlowe po 
43 dniach od wysadzenia w pole, a 'Optico FI' po 46 dniach. W efekcie uzyskano przy- 
spieszenie zbiorów w odniesieniu do roślin uprawianych bez osłon od 7 do 10 dni. 
Dni 
Days 
55 


52 


49 


46 


43 


::::::=::


::::::: 
ttilltl
r 
:.:.;.:.:-:.:.:.:.:.:. 
:;::
..'X::::::::::: 

::::

:::::::::::: 


40 


Włóknina 
Non-woven tabric PP 
bill Optico FI 


Ściółka 
Plastic mulch 
D Akala FI 


Rys.l. Liczba dni od wysadzenia do pierwszych zbiorów 
Fig.l. Number of days from planting to first harvest 


tt

tf 


II
1i
!


 

I
 III 
:."::: ::::

;:: 
:"::= :=-i:=-;;:: 

t: 



t 
:::.:. :::::::-::: 
:::.::.;.::::::::::;: 
".:.:.:.:.:.:.:.:.:.:. 


Kontrola 
Control 
II Sumiko FI 


Obliczony dla roślin przykrywanych włókniną i ściółkowanych procent zebranego 
plonu handlowego do momentu rozpoczęcia plonowania przez kontrolę również wska- 
zuje na znaczne przyspieszenie zbiorów (rys.2). Odmiany osłaniane włókniną wydały do 
tego czasu od 95,4 do 100,0 % całościowego plonu handlowego, natomiast ściółkowane 
od 46,5 % ('Akala FI') do 67,1 % ('Sumiko FI') i tylko dla 'Optico FI' efekt przyspie- 
szenia był najmniejszy (13,2 %).
>>>
A. Kalisz, S. Cebula 


97 


Sumika F 1 


100,0 


67,1 


Akala F 1 


99,0 


46,5 


Optlco F 1 


95,4 


13,2 


o 


10 20 


30 40 


50 60 


70 80 


90 100 % 


III Ściółka 
Plastic mulch 


D Włóknina 
Non-woven fabric PP 


Rys.2. Procent plonu handlowego dla włókniny i ściółki zebranego do daty pierwszego zbioru 
w kontroli 
Fig. 2. Percentage of commercial yield for non-woven fabric PP and plastic mulch up to date of 
the first harvest in control 


Wszystkie odmiany plonowały najlepiej w wyniku zastosowania włókniny (tab. I ). Uzy- 
skano bardzo wysoki plon handlowy, który zawierał się w granicach od 95,6 t1ha 
('Akala FI') do 100,3 t1ha ('Sumiko FI'). Rośliny kontrolne plonowały na niższym po- 
ziomie, co uwidoczniło się szczególnie w przypadku 'Sumiko FI' (tylko 3,0 t1ha). 


Tabela l. Plon handlowy w tlha 
Table l. Commercial yield in tlha 


Odmiana Włóknina Ściółka Kontrola Średnia 
Cultivar Non-woven fabric PP Plastic mulch Control Mean 
Optico F I 95,7 d 94,2 d 69,5 c 86,4 
Akala FI 95,6 d 74,2 c 41,1 b 70,3 
Sumiko FI 100,3 d 64,2 c 3,0 a 55,8 
Średnia - Mean 97,2 77,5 37,9 


Spośród porównywanych odmian 'Sumiko FI' zareagowała najsiłniej na brak ochro- 
ny przed mniej korzystnymi warunkami zewnętrznymi, bowiem aż 93,1 % roślin nie 
przykrywanych wytworzyło pędy nasienne (rys.3). Zwraca uwagę 'Optico FI', która 
charakteryzowała się bardzo dobrą odpornością na tworzenie pędów kwiatostanowych.
>>>
98 


A. Kalisz, S. Cebula 


100 


80 


60 


40 


20 


o 


Ściółka 
Plastic mulch 
D Akala F, 


Włóknina 
Non-woven fabric PP 
III Optico F, 


Kontrola 
Control 
iii Sumiko F, 


Rys.3. Liczba główek z pędami kwiatostanowymi w plonie ogólnym (%) 
Fig.3. Number of bolted heads in total yield (%) 


LITERATURA 


[1] Guttormsen G., 1992: Effects of various types of plastic film on temperature and 
vegetable yield. Norsk Landbruksforsking 6(1): 51-60. 
[2] Kalisz A., Cebula S., 1995: Warunki wzrostu a wybijanie w pędy kwiatostanowe 
u kilku odmian kapusty pekińskiej (Brassica pekinensis) w uprawie wiosennej. Ma- 
teriały na konferencję "Fizjologiczne aspekty produkcji ogrodniczej", Kraków, 77-81. 
[3] Kjeldsen 0., 1996: Varieties of Chinese cabbage for earły season crops. SP rapport 
nr 9, 1-27. 


THE INFLUENCE OF PLASTIC COVERS AND CUL TIV AR 
ON EARLINESS AND YIELDING OF CHINESE CABBAGE 
IN SPRING CUL TIV AllON 


Summary 
The influence of various types of pIastic covers on the earIiness, quantity and qual- 
ity of Chinese cabbage yield in spring cultivation was investigated. Covering with non- 
woven fabric PP gave the positive effect on the yield acceleration of all cultivars in 
comparison to the controi plants (plants without covers). The commercial yiełd of plants 
covered with PP was also significantIy higher. Less favourabIe conditions in controi 
plants caused stronger boIting. 
Key words: Chinese cabbage, covers, cultivars
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 99-102 


DŁUGOŚĆ OKRESU WEGETACJI I ZBIORÓW 
32 ODMIAN BROKUŁA W UPRAWIE NA ZBIÓR JESIENIĄ 


Alina Kałużewicz, Mikołaj Knaflewski 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im, A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159,60-594 Poznań 


Synopsis. Doświadczenie, którego celem była ocena długości okresu wege- 
tacji i zbiorów oraz wysokości plonu 32 odmian brokuła, przeprowadzono 
w stacji doświadczałnej "Marcelin" Akademii Rolniczej w Poznaniu w roku 1997. 
Zbiory róż prowadzono w okresie od końca sierpnia do połowy października. Naj- 
krótszym okresem od posadzenia do pierwszego zbioru charakteryzowała się od- 
miana 'Packman', a także 'Buccaneer', 'Cruiser', 'Emperor' oraz 'Regilio', a naj- 
dłuższym 'Marathon' i 'Lord'. Połowę ogólnej liczby róż zebrano naj wcześniej 
u odmian 'Fłash', 'Senshi' i 'Greenbelt', a najpóźniej u odmian 'Fiesta', 'Mur- 
cia', 'Arcadia', 'Corvet', 'Green Vałiant' i 'Shadow'. Najkrótszy okres zbiorów 
miały odmiany 'F]ash' i 'Green Valiant', a naj dłuższy 'Shadow', 'Fiesta', 'Boli- 
via', 'Laguna', 'Comanche', 'Marathon' oraz 'PS 7204' i 'Senshi'. Najwyższe 
plony (powyżej ł6 tJha) uzyskano u odmian 'RS 1102' i 'Lord', które charaktery- 
zowały się długim okresem wegetacji, a najniższe (poniżej 8 tJha) u odmian 'Re- 
gilio', 'Packman' i 'Cezar' charakteryzujących się krótkim okresem wegetacji. 
Słowa kluczowe: brokuł, odmiana, długość okresu wegetacji 


1. WSTĘP 


Brokuł jest warzywem, którego popularność na naszym rynku znacznie się zwięk- 
szyła w ostatnich latach, szczególnie ze względu na jego bardzo wysoką wartość biolo- 
giczną [2] oraz zawartość substancji antyrakowych [4]. Warzywo to ze względu na dużą 
zawodność niektórych odmian w uprawie wiosennej, a zwłaszcza letniej [3], wciąż upra- 
wiane jest głównie na zbiór jesienny. Coraz większe zainteresowanie uprawą tego gatunku 
stwarza potrzebę testowania nowych zagranicznych odmian w naszych warunkach klima- 
tycznych [1]. Celem badań była ocena 32 odmian brokuła pod względem wysokości pIo- 
nu, długości okresu wegetacji oraz długości okresu zbioru w uprawie na zbiór jesienią. 


2. METODYKA 


Doświadczenie założono II lipca w stacji doświadczalnej "Marcelin" Akademii 
Rolniczej w Poznaniu, Zastosowano układ bloków losowanych w czterech powtórze- 
niach. Na każdym poletku posadzono 28 roślin w rozstawie 0,5 x 0,5 m. Zbiory prowa- 
dzono od końca sierpnia do połowy października. Do plonu handlowego zaliczano róże
>>>
100 


A Kałużewicz, M. Knaflewski 


o minimalnej średnicy 9 cm, zwarte, dobrze wykształcone z wyrównanymi pączkami. 
Otrzymane wyniki poddano analizie statystycznej, a istotność różnic między odmianami 
wnioskowano na podstawie testu Newman-Keuls'a. Dla wszystkich odmian określono 
termin rozpoczęcia zbiorów (dzień, w którym zebrano 10% ogólnej liczby róż), końca 
zbiorów (dzień, w którym zebrano co najmniej 90% róż) oraz datę zebrania połowy róż. 
Wyliczono także długość okresu zbiorów. Przy pomocy analizy regresji określono za- 
leżność między liczbą dni od sadzenia do początku zbioru a średnią masą róży oraz 
wyznaczono współczynnik korelacji dla tej zależności. 


3. WYNIKI 


Najkrótszym okresem od posadzenia do pierwszego zbioru charakteryzowała się od- 
miana 'Packman' (39 dni) oraz odmiany 'Buccaneer', 'Cruiser', 'Emperor' i 'Regilio' 
(49 dni), a naj dłuższym odmiany 'Marathon' i 'Lord' (72 i 70 dni) (tab. I). 


Tabela ł. Liczba dni od sadzenia do początku zbioru, zebrania 50% róż, długość okresu zbioru 
oraz plon ogólny 32 odmian brokuła 
Table ł. Number of days from płanting to the beginning of harvest, the harvest of 50% heads and 
the length of harvest period as well as totaI yiełd of 32 broccoli cultivars 


Liczba dni do Liczba dni do Długość okresu 
Odmiana początku zbioru zebrania 50% róż zbioru [dni] Plon ogólny 
Culti var Number of days to Number of days Length of Total yiełd 
the beginning to harvest 50% harvest period (kg/ha) 
of harvest broccoli heads (davs) 
l 2 3 4 5 
Packman 39 49 14 7,04 ef 
Buccaneer 49 53 13 9,ł9 cdef 
Cruiser 49 53 14 8,50 def 
Emperor 49 56 11 10,50 abcdef 
Regilio 49 56 18 7,73 ef 
Bolivia 53 60 24 11,32 abcde 
Cezar 53 60 10 5,46 f 
Laguna 53 60 24 9,66 cdef 
Legend 53 63 14 8,77 def 
Comanche 56 60 24 9,48 cdef 
ContinentaI 56 62 18 11,50 abcde 
EmeraId City 56 60 14 10,90 abcde 
Fiesta 56 70 25 12,38 abcde 
Fłash 56 56 7 13,01 abcde 
Kermit 56 62 14 11,28 abcde 
Montblue 56 63 14 9,41 cdef 
Montilla 56 63 18 10,12 abcdef 
RS 1119 56 60 14 10,52 abcdef 
Senshi 56 56 21 12,31 abcde 
Skiff 56 60 14 9,21 cdef 
Greenbelt 60 62 17 11,85 abcde 
Platini 60 66 10 14.50 abc
>>>
Długość okresu wegetacji i zbiorów... 


101 


c.d. tabeli 1 


I 2 3 4 5 
PS 7204 60 70 21 14,36 abc 
RS 1102 60 67 14 16,74 a 
Viking 60 66 17 14,01 abcd 
Arcadia 62 74 18 11,22 abcde 
Corvet 62 70 19 12,13 abcde 
Green Valiant 62 63 8 13,69 abcd 
Murcia 62 75 19 9,88 bcdef 
Shadow 63 74 31 14,53 abc 
Lord 70 77 11 16,36 ab 
Marathon 72 78 23 14,83 abc 


* średnie oznaczone tymi samymi literami nie różnią się istotnie na poziomie a = 0,05 
* means with the same letter are not significantly different at the łevel a = 0,05 


U odmian 'FI as h', 'Senhi' i 'Greenbelt' połowę ogólnej liczby róż zebrano w ciągu 
pierwszych 1-2 dni zbiorów, u odmian: 'Buccaneer', 'Cruiser', 'Comanche' , 'RS 1119' 
i 'Skiff' do czwartego dnia zbiorów, podczas gdy u odmian 'Green Valiant', 'Shadow', 
'Arcadia', 'Corvet', 'Murcia' i 'Fiesta' na zebranie 50% róż potrzebne było od jedena- 
stu do czternastu dni. Najkrótszy był okres zbiorów odmiany 'F1ash' i 'Green VaIiant' 
(7-8 dni), a naj dłuższy 'Shadow' (31 dni), 'Fiesta', 'Bolivia' , 'Laguna', 'Comanche' , 
'Marathon' (23-25 dni) oraz 'PS 7204' i 'Senshi' (21dni). 
Najwyższe plony (powyżej 16 tJha) uzyskano u odmian 'RS 1102' i 'Lord', a naj- 
niższe (poniżej 8 tJha) u odmian 'Regilio', 'Packman' i 'Cezar'. Rośliny grupy 19 od- 
mian wydały również duże plony od 10 do 14 tJha. 
Znaleziono liniową zależność pomiędzy długością okresu od posadzenia do początku 
zbiorów a średnią masą róży plonu ogólnego. Współczynnik korelacji dla tej zależności 
był istotny i miał wartość R 2 = 0,76 (rys. l), 



 Ol 
OI
 

"C 

ro 
-o Q) 

.J::: 

o 
ro- 
E
 
ro 'Qj 
'c: 
 
"C c: 
!!! ro 
o(f)Q) 
:2: 


800 
600 
400 
200 
O 
35 


y = 13,31x - 382,86 
R 2 = 0,7578 
 


45 55 


65 


75 


Liczba dni od sadzenia do począlku zbiorów 
Number ot days trom planting lo Ihe beginning ot harvesl 
Rys. ł. Zależność pomiędzy liczbą dni od sadzenia do początku zbioru a średnią masą róży 
Fig.1, Correlation between number of days from planting to the beginning of harvest and mean 
weight of broccoli heads
>>>
102 


A. Kałużewicz, M, Knaflewski 


4. WNIOSKI 


1. Najwcześniejszymi odmianami były 'Packman' (39 dni) oraz 'Buccaneer', 'Cruiser', 
'Emperor' i 'RegiIio' (49 dni), a najpóźniejszymi 'Marathon' (72 dni) oraz 'Lord' 
(70 dni). 
2. Najkrótszy okres zbiorów miały odmiany 'Flash' i 'Green Valiant' (7-8 dni), a naj dłuż- 
szy odmiana 'Shadow' (31 dni). 
3. Połowę ogólnej liczby róż naj wcześniej zebrano u odmian 'F1ash', 'Senshi' i 'Green- 
belt', a najpóźniej u odmian 'Fiesta', 'Murcia' , 'Arcadia', 'Corvet', 'Green Valiant' 
i 'Shadow'. 
4. Współczynnik korelacji dla zależności między długością okresu do początku zbio- 
rów a średnią masą róży był istotny i wynosił R 2 = 0,76. 
5. Najwyższy plon ogólny uzyskano u odmian 'RS 1102' i 'Lord' (powyżej 16 t/ha), 
o naj dłuższym okresie wegetacji, a najniższy (poniżej 8 t/ha) u odmian 'Regilio', 
'Packman' i 'Cezar' charakteryzujących się krótkim okresem wegetacji. 


LITERATURA 


[1] Babik L, 1996: Możliwość wykorzystania odmian do wydłużenia okresu zbioru bro- 
kułów w uprawie jesiennej. II Ogólnopolskie Sympozjum "Nowe Rośliny i Techno- 
logie w Ogrodnictwie", Poznań, 76-79. 
[2] Bąkowski 1., Michalik H., Sienkiewicz 1., 1970: Wartości biologiczne niektórych 
warzyw rzadziej uprawianych w Polsce. Biuletyn Warzywniczy, XI, 249-265. 
[3] Knaflewski M., Kałużewicz A., 1996: Wysokość i jakość plonu 22 odmian brokuła 
w uprawie na zbiór latem i jesienią. IV Ogólnopolski Zjazd Hodowców Roślin Ogrod- 
niczych, Kraków, 143-147, 
[4] Ochmann F., Wedemeyer G., 1994: Gemiise gegen Krebs. Stern, 18: 59-70. 


THE EARLINESS AND HARVEST PERIOD 
OF 32 BROCCOLI CUL TIV ARS IN AUTUMN PRODUCTION 


Summary 
From among 32 tested broccoIi cultivars the earliest ones were 'Packman', 'Buc- 
caneer', 'Cruiser', 'Emperor', and 'RegiIio' and the latest 'Marathon' and 'Lord'. Flash 
and 'Green Valiant' had the shortest harvest period (7-8 days) while 'Shadow' the long- 
est one. A significant positive correlation between the length of the period from the 
planting date to the beginning of harvest and the mean head weight has been proved. 
The highest yield was obtained with the latest cultivars 'Lord' and 'Marathon' whereas 
the Iowest one with the cuItivars characterized by the short vegetation period. 
Key words: broccoli, cultivar, earIiness
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 103-106 


WCZESNOŚĆ I DYNAMIKA PLONOWANIA 
ODMIAN SZPARAGA W UPRAWIE NA ZIELONE WYPUSTKI 


Mikołaj Knaflewski, Alina Kałużewicz 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159,60-594 Poznań 


Synopsis. W 1993 w stacji doświadczalnej Marcelin w Poznaniu założono 
doświadczenie, którego celem było porównanie 15 odmian szparaga w uprawie na 
zielone wypustki. Rok 1996 był pierwszym rokiem zbiorów. W latach 1996-1997 
określono wysokość plonu wczesnego i ogólnego, a dla wybranych 9 odmian opra- 
cowano dynamikę plonowania od początku zbioru do ł5 maja. Niskie temperatury 
występujące w kwietniu 1997 opóźniły termin rozpoczęcia zbiorów o 10 dni 
w stosunku do roku 1996 i były przyczyną prawie trzykrotnie niższego plonu 
wczesnego w porównaniu z rokiem 1996. W obu latach najwyższy plon wczesny 
otrzymano u odrrlian 'ł7119', 'Gynlim' i 'Carlim', przy czym najwyższym udzia- 
łem plonu wczesnego w plonie ogółnym charakteryzowała się odmiana' 17119'. 
Słowa kluczowe: szparag, wczesność, plon, odmiana 


l. WSTĘP 


Szparag jest jednym z naj wcześniejszych warzyw gruntowych [4]. O wczesności 
wyrastania wypustek decydują cechy odmianowe oraz warunki atmosferyczne. Pączki 
szparaga zaczynają się rozwijać, gdy temperatura wynosi około 10 D C, a wzrost jest tym 
szybszy, im wyższa jest temperatura [l, 3]. Wzrost wypustek zahamowany zostaje w tem- 
peraturze poniżej 5 D C [2]. Celem doświadczenia było porównanie wczesności oraz dy- 
namiki plonowania odmian szparaga w latach 1996-1997. 


2. METODYKA 


Doświadczenie założono w drugiej połowie lipca 1993 roku w stacji doświadczal- 
nej Katedry Warzywnictwa "Marcelin". Zastosowano układ bloków losowanych w czte- 
rech powtórzeniach. Na każdym poletku o powierzchni 14 m 2 posadzono 25 roślin w roz- 
stawie 1,7 x 0,33 m. Zbierano zielone wypustki o długości około 20 cm. W roku 1996 
przeprowadzono pierwszy zbiór, który trwał od 27 kwietnia do 31 maja, w drugim roku 
wypustki zbierano od 7 maja do 10 czerwca. Plon wczesny określono jako plon ogólny ze- 
brany do 15 maja. Otrzymane wyniki poddano analizie statystycznej. Istotność różnic mię- 
dzy odmianami określono na podstawie testu Duncana. Dla wybranych dziewięciu od- 
mian opracowano dynamikę plonowania obejmującą okres od początku zbioru do 15 maja.
>>>
104 


M. Knaflewski, A. Kałużewicz 


W okresie od 20 kwietnia do połowy maja określono wartości średniej dziennej 
temperatury powietrza oraz temperatury gleby na głębokości około 20 cm (rys. l ). 


.... 20 
O 
£... 15 
l! 
:J 
1! 10 
CI) 

 5 
CI) 
I- O 


Powietrza - Alr 1996 
Powietrza - Alr 1997 
- - Gleby - Soil1996 
- -Gleby - Soil1997 


"Ił "Ił "Ił "Ił "Ił "Ił II) II) II) II) II) II) II) 
o Ci' Ci' o o Ci' o o o o o o o 
. . . . . . . . . . 
o N "Ił CD co o N "Ił CD co o N "Ił 
N N N N N CO') .... .... .... 
Rys. l. Średnia dobowa temperatura powietrza i gleby latach 1996-1997 
Fig. l. Mean air and soil temperature in 1996-1997 


3. WYNIKI 


W roku 1997 średnia dobowa temperatura powietrza w okresie od 20 do 27 kwiet- 
nia była średnio o 8,SoC, a temperatura gleby o 4,SoC niższa od temperatury w roku 
1996 (rys.I). Niższe temperatury występujące w roku 1997 były przyczyną opóźnienia 
tenninu rozpoczęcia zbiorów (rys.2 i 3) o około 10 dni oraz prawie trzykrotnie mniej- 
szego plonu wczesnego w porównaniu z rokiem 1996 (tab. I). 
1200 


1000 - - - Gynllm 
'Ci -Carllm 
.c: 800 17/19 
- 
C) 

 - Mars 
'C 600 - Thlellm 
Cii 
= Hortlm 
. - 'Andreas 
c 400 
o SM 
o:: 
200 Alpha 


O 

 
 
 I';)'i:) 'i:)
 '1- l';) 
 
 CO '\ 'O 
 ,,'i:) ,," ,,'1- "I';) 
 ,,
 

. ". 


Rys.2. Dynamika plonowania 9 odmian szparaga w roku 1996 
Fig.2. Rate of yielding of 9 asparagus cultivars in 1996
>>>
Wczesność i dynamika plonowania... 


105 


1200 
- - - -Gynllm 
- - Carllm 
1000 17/19 
- -MIrs 
C'CI 
.c 800 Thlellm 
a 

 Horllm 
.... 
"C 600 - - kldreas 
G) 

 SM 
c 400 - - - Alpha 
o 
c:: 
200 


o 
7.05 


8 


9 


10 


11 


12 


13 


14 


15 


Rys.3. Dynamika plonowania 9 odmian szparaga w roku 1997 
Fig.3. Rate of yielding of 9 asparagus cultivars in 1997 


Tabela l. Plon wczesny oraz udział plonu wczesnego w plonie ogólnym 15 odmian szparaga 
w latach 1996 i 1997 
Table l. Early yield and percentage of early yield in total yield of 15 asparagus cultivars in 1996 
and 1997 


Plon wczesn - Earlv vield I 
Odmiana - Cultivar 1996 1997 
k!!/ha % kg/ha % 
17/19 1118 a* 42,8 461 a 20,2 
Experimental Hybrid 1961 A 13 1025 ab 40,2 153 bc 7,7 
Carlim 985 ab 37,9 323 ab 12,5 
Gynlim 878 abc 30,8 302 ab 10,3 
Andreas 734 abcd 35,3 63 bc 4,6 
Mars 598 bcde 32,0 229 abc 10,2 
Lucullus Siego 537 cdef 35,3 315 ab 18,1 
CAST Apollo 519 cdef 36,8 23 c 5,0 
Alpha 480 cdef 25,1 190 bc 10,8 
Schwetzinger M.15 401 fed 28,0 172 bc 11,9 
Horlim 388 def 22,6 225 abc 11,1 
Dariana 383 def 22,1 78 bc 4,8 
Thfelim 299 def 15,4 26 c 2,1 
Vulkan 264 ef 20,3 31 c 2,8 
CAST Grande 131 f 15,4 Wc 3,4 
Średnia - Mean 583 29,3 173 9,0 


* średnie oznaczone tymi samymi literami nie różnią się istotnie na poziomie IX = 0,05 
* means with the same letter are not significantly different at the level IX = 0,05
>>>
106 


Mo Knallewski, A. Kałużewicz 


Najwyższy plon wczesny w obu latach prowadzenia doświadczenia uzyskano u od- 
mian: '17/19', 'Gynlim' i 'Carlim'. W roku 1996 do grupy odmian o najwyższym plonie 
wczesnym należały również odmiany 'Andreas' i 'ExperimentaI Hybrid 1961 A 13', 
a w roku 1997 odmiany 'Lucullus Sieg.', 'Mars' i 'Horlim'. W obu latach bardzo niski 
plon wczesny uzyskano u odmiany 'CAST Grande' , a w roku 1997 u odmian: 'CAST 
Apollo', 'Vulkan' i 'Thielim' o W roku 1996 najwyższy udział plonu wczesnego w plonie 
ogólnym miały odmiany '17/19' i 'Experimental Hybrid 1961 A 13' (około 40%), a w ro- 
ku 1996 odmiany '17/19' (20,2%) i 'Lucullus Sieg.' (18,1%). W roku 1996 bardzo 
wolny przyrost plonu u wszystkich odmian występował do 3 maja, a w roku 1997 aż do 
12 maja. W o
u latach najbardziej dynamicznie przyrastał plon począwszy od 13-14 maja. 
Średnia temperatura powietrza w tym okresie osiągnęła poziom około 17°C. 


40 WNIOSKI 


1. Niskie temperatury występujące w kwietniu 1997 były przyczyną znacznego opóź- 
nienia terminu rozpoczęcia zbioru i prawie trzykrotnie niższego plonu wczesnego 
w porównaniu z rokiem 1996. 
2. W obu latach najwyższy plon wczesny miały odmiany' 17/19', 'Gynlim' i 'Carlim' . 
Odmiana' 17/19' charakteryzowała się ponadto najwyższym udziałem plonu wczes- 
nego w plonie ogólnym 


LITERATURA 


" . 


[1] Blumenfield Do, Meinken K.W., Le Compte S.B., 1961: A field study of asparagus 
growth. Proc. Amer. Soco Hort. Sci. 77: 386-392. 
[2] Golińska J., Józefowiczówna M., 1931: Studia nad szparagami. RNRiL 26: 311-332. 
[3] Kaufman F., Schraff B., Weit E., 1974: Rationelle Produktion von Gemuse - Spar- 
geJ. VEB Deutscher Landwirtschaftsverlag. Berlin, 9-13. 
[4] Małachowski A., Knaf1ewski M., 1984: Uprawa szparaga. PWRiL, Warszawa. 


EARLINESS AND RATE OF YIELDING OF ASPARAGUS CULTIV ARS 
GROWN FOR GREEN SPEARS 


Summary 
Early yield and its percentage of 15 asparagus cultivars were evaluated in 1996 and 
1997 o Due to low temperatures the beginning of harvest was about 10 days later in 1997. 
In this year the mean early yield of 15 cultivars till15 May was three times 10wer than in 
1996. In both years the highest early yield was obtained with the cultivars '17/19', 
'Gynlim' and 'Carlim' . 
Key words: asparagus, earliness, yield, cultivar
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 107-110 


WCZESNOŚĆ PLONOWANIA 20 ODMIAN SZPARAGA 
W UPRAWIE NA BIELONE WYPUSTKI 


Mikołaj Knaflewski, Alina Kałużewicz, 
Barbara Kamińska, Tomasz Spiżewski 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159, 60-594 Poznań 


Synopsis. Doświadczenie, którego celem było porównanie wczesności plono- 
wania 20 odmian szparaga w uprawie na bielone wypustki, przeprowadzono w stacji 
doświadczalnej "Marcelin" Akademii Rołniczej w Poznaniu w latach 1991-1995. 
Najwyższy udział plonu wczesnego w plonie handlowym uzyskano w roku 1993, 
a nąjniższy w roku 1991. Najwyższym plonem wczesnym charakteryzowała się 
odmiana 'Vulkan' oraz odmiany 'Booniim', 'Venlim', 'Gynlim', 'Jupiter', 'Jersey 
Giant', a najniższym 'UC 157' oraz 'Dei Monte 361', 'Tainan l', 'Largo ł7-3' 
i 'Apollo'. Najwyższy udział plonu wczesnego w plonie handlowym miały odmia- 
ny 'Cito', 'Vulkan' i 'Larac', a najniższy 'UC ł57' i 'Dei Monte 36ł'. 
Słowa kluczowe: szparag, wczesność, odmiana 


l. WSTĘP 


W Polsce szparag jest ważnym produktem eksportowym, którego głównym od- 
biorcą są Niemcy. Na eksport uprawiane są wyłącznie szparagi bielone [3]. Na rynku 
niemieckim obserwuje się w ostatnich latach wzrost zainteresowania tym warzywem 
wczesną wiosną, podczas gdy największa podaż występuje w maju i czerwcu. W Polsce 
zbiory szparaga zaczynają się przeważnie w pierwszych dniach maja, a kończą około 
20 czerwca. Polscy producenci, chcąc wyeksportować jak najwięcej szparagów w pierw- 
szej połowie maja, zainteresowani są uprawą odmian o jak największym plonie wczes- 
nym. Celem niniejszej pracy było porównanie wczesności plonowania 20 odmian szpa- 
raga w uprawie na bielone wypustki. 


2. METODYKA 


Doświadczenie założono w stacji doświadczalnej "Marcelin" w czerwcu 1987 roku 
w układzie bloków losowanych w czterech powtórzeniach. Na każdym poletku o po- 
wierzchni 13,2 m 2 posadzono 25 roślin w rozstawie 1,6 x 0,33 m. Pierwszy zbiór wypu- 
stek przeprowadzono w roku 1990. Wyników z tego roku nie uwzględniono w niniejszej 
pracy. W kolejnych pięciu latach prowadzenia doświadczenia wypustki zbierano w okresie 
od końca kwietnia bądź początku maja do około 20 czerwca. Wycinano wypustki o dłu-
>>>
108 


M. Knaflewski, A. Kałużewicz, B. Kamińska, T. Spiżewski 


gości 22-25 cm, które po zbiorze skracano do 22 cm oraz dzielono na handlowe i nie- 
handlowe. Plon wczesny określono jako plon handlowy zebrany do 15 maja. W okresie od 
15 kwietnia do 20 czerwca rejestrowano temperaturę powietrza, której przebieg w po- 
szczególnych latach przedstawiono na rysunku l. 
25 


20 
UU 
LL 
ni Gl 15 
:s :s 
rom 
Ci Ci) 10 
D- D- 
E E 
Gl Gl 
1-1- 
5 


.".". 


1991 
1992 
1993 
.. -- -- - 1994 
- - - - 1995 


o 

 
 
       5 5 5 5 
o on o u; o on o on ery u; o on o 
N N M 
 
 N N 
 
 N 

 J, , J, 6 J, 
 
J, , J, o J, 6 J, 
o 

 N N 
 
 N N 
 
 


Rys.l. Średnia dobowa temperatura powietrza w okresie od 15 kwietnia do 20 czerwca w latach 
1991-1995 
Fig. l. Mean air temperature fram 15 April till 20 lune in 1991-1995 


3. WYNIKI 


W pięcioletnim okresie badań średnia dobowa temperatura powietrza od 15 kwiet- 
nia do 20 czerwca była najwyższa w 1993 roku (l6,4°C), a najniższa w 1991 roku 
(1O,2°C). Niskie temperatury występujące w roku 1991 spowodowały duże opóŹtlienie 
w wyrastaniu wypustek, które w porównaniu z najcieplejszym rokiem 1993 wynosiło 
u niektórych odmian ('Booniim' , 'Del Monte 361', 'GynIim', 'Huchel's L.', 'Helios', 
'Limbras 26', 'VenIim') nawet 12-14 dni. Najwyższy udział plonu wczesnego w plonie 
ogólnym średnio dla 20 odmian stwierdzono w roku 1993 (około 39%), a najniższy 
w roku 1991 (około 5%) (tab.l). W latach 1992 i 1995 udział ten wynosił od 13 do 
17%, a w roku 1994 około 28%. Średnio dla pięciu lat najwyższym udziałem plonu 
wczesnego w plonie handlowym charakteryzowały się odmiany 'Cito' (30,2%), 'Vul- 
kan' oraz 'Larac' (25-26%), a najniższym 'ue 157' (10,1%) i 'Dei Monte 361' 
(13,7%). U pozostałych odmian udziałten wynosił od 16% do około 24%. 
Najwyższy plon wczesny, średnio w okresie pięciu lat, uzyskano u odmiany 'Vul- 
kan' (około 2 tlha) oraz u odmian 'Booniim', 'Venlim', 'Gynlim', 'Jupiter', 'Jersey 
Giant' (1,7-1,8 tlha), a najniższy u 'ue 157' (0,3 tlha) oraz 'Dei Monte 361', 'Tainan l', 
'Largo 17-3' i 'Apollo' (0,5-0,6 tlha) (rys.2). Możliwość uzyskania wysokiego plonu 
wczesnego u odmian 'Boon1im' i 'GynIim' stwierdzono również w Holandii [I], nato- 
miast odmiana 'Backlim' , jedna z najpóŹtliejszych w naszych badaniach, miała najwyż- 
szy obok odmiany 'Cito' plon wczesny w badaniach Davies'a [2] w Anglii.
>>>
Wczesność plonowania 20 odmian szparaga o-o 


109 


Tabela 1. Udział płonu wczesneg
 plonie handlowym 20 odmian szparaga w latach 1991-1995 
Table 1. Percentage of early yield in 20 asparagus cultivars in 1991-1995 


Odmiana - Cultivar Plon wczesny - Earlv vield; % Średnia - Mean 
1991 1992 1993 1994 1995 1991-1995 
Cito 19,2 19,8 47,0 40,4 24,8 30,2 
Vulkan 8,4 15,3 39,3 39,9 25,8 25,7 
Larac 3,3 14,6 43,7 36.3 25.9 24.8 
Jupiter 5,3 16,9 40,0 35,2 20,5 23,6 
Tainan 1 7,5 ll,O 39,9 36,6 21,4 23,3 
Jersey Giant 7,4 16.9 41,7 32.5 14,8 22,7 
Huchel 's. L. 5,9 16,2 37,1 37,1 15,0 22,3 
Franklim 5,5 10,5 40,3 34,2 18,5 21,8 
Venlim 1,9 21.1 35.1 29.7 19,2 21,4 
Gynlim 3,2 17,9 41.6 25,2 18,3 21,2 
Boonlim 2,7 11.6 39,9 31,6 17,9 20,7 
Limbras 26 2.7 10,4 37,9 33,1 16,6 20,1 
Helios 1,7 12,2 41,6 27,4 16,3 19,8 
M. Washington 5,9 12,2 33,6 24,1 17,6 18,7 
Schwetzinger M. 3,3 13,2 40,0 22,0 12,0 18,1 
Largo 17-3 2,9 2,9 33,6 27,2 18.7 17,1 
Apollo 4,8 13,0 36,8 15,1 12,7 16,5 
Backlim 1,8 9,2 39,1 23,9 5,9 16,0 
DeI Monte 361 3,0 7,9 38.0 10,7 8,7 13,7 
ue 157 1,5 1,5 26,2 8,9 12,5 10,1 
Srednia - Mean 4,9 12,7 38,6 28,1 17,2 


Gynlim 
Venlim 
Jupiter 
Jersey Giant 
Boonlim 
Vulkan 


I Oplon handlowy-marketab 
. plon wczesny-early yield 
I I I I I 


le yield 


UC 157 
Dei MonIe 361 
Tainan I 
Largo 17-3 
Apollo 
Helios 
M ary Washinglon 
Larac 
Limbras 26 
S chwelzinger M_ 
Backlim 
Huchel's L. 
Franklim 
Cito 


o 


2 


4 6 
Plon-Yield [t1hal 


8 


10 


Rys.2. Plon wczesny i handlowy dwudziestu odmian szparaga w latach 1991-1995 
Fig.2. Early and marketable yield oftwenty asparagus cultivars in 1991-1995
>>>
110 


M. Knaflewski, A. Kałużewicz, B. Kamińska, T. Spiżewski 


4. WNIOSKI 


1. Najwyższy udział plonu wczesnego w plonie handlowym uzyskano w roku 1993, 
a naj niższy w roku 1991. 
2. Najwcześniejszymi odmianami były: 'Cito', 'Vulkan' i 'Larac' , a najpóźniejszymi 
'ue 157' i 'DeI Monte 361'. 
3. Najwyższy był plon wczesny odmiany 'Vulkan' oraz odmian 'Booniim' , 'Venlim', 
'Gynlim', 'Jupiter', 'Jersey Giant', a naj niższy 'ue 157' oraz 'DeI Monte 361', 
'Tainan 1', 'Largo 17-3' i 'Apollo'. 


LITERATURA 


[1] Boonen P., 1986: Envaringen met manelijke hybriden bij asperge. Groenten en Fruit 
41/49: 60-61. 
[2] Davies A., 1990: Asparagus evaluation of 15 cultivars. Asparagus Research News- 
letter 7/2: 18-30. 
[3] Knaflewski M., 1995: Szparag - uprawa. Ha-Ka, Komorniki. 


EARLINESS OF 20 ASPARAGUS CUL TIV ARS GROWN 
FOR BLANCHED SPEARS 


Summary 
In a five year experiment the earliness of 20 asparagus cultivars was examined. 
The differences between the dates of the beginning of harvest was up to 14 days between 
the coldest and the warmest years. The highest early yields were obtained with cv. 'Vul- 
kan', 'Booniim' , 'Venlim', 'Gynlim', 'Jupiter', 'Jersey Giant' whereas the highest per- 
centage of early yield with cvs. 'Cito', 'Vulkan' and 'Larac'. 'ue 157' and 'DeI Monte 
361' were the latest cultivars in the experiment. 
Key words: asparagus, cultivar, earliness
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 111-114 


WPL YW TEMPERATURY GLEBY 
NA PLONOWANIE ZIELONEGO SZPARAGA 


Mikołaj Knatlewski, Włodzimierz Krzesiński 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159,60-594 Poznań 


Synopsis. Badano wpływ sum temperatury gleby powyżej 5 0 e na wyrastanie 
wypustek odmiany 'Backlim'. Pierwsze wypustki zebrano, gdy suma temperatury 
gleby osiągnęla 6SoC, zbiory codzienne rozpoczęto, kiedy wynosiła ona 116°C. 
Stwierdzono ścisłą zależność pomiędzy sumą temperatury gleby w okresie zbio- 
rów i uzyskanym plonem. Wpływ temperatury gleby w dniu poprzedzającym na 
wielkość plonu w dniu następnym był słaby. 
Słowa kluczowe: szparag, temperatura gleby, plon ogólny, suma ciepła 


1. WSTĘP 


Wpływ temperatury na wyrastanie wypustek oraz wielkość zbiorów jest złożony 
i modyfikowany przez wiek oraz możliwości plonotwórcze samych roślin [3]. Termin 
pierwszego zbioru wypustek zależy od temperatury gleby [l]. W celu przewidywania 
dziennych zbiorów wypustek uwzględnia się za równo temperaturę powietrza, jak i gleby. 
Keulder i Riedel [2] stwierdzili ścisłą korelację między minimalnymi i maksymalnymi 
temperaturami powietrza a plonami wypustek McCormick i Geddes [4] oraz Yen i in. [5] 
zbudowali modele określające wysokość i jakość plonu wypustek szparaga w zależności 
od temperatury gleby. 
Celem pracy było określenie wpływu sum temperatury głeby na wielkość plonu 
zielonych wypustek w różnych okresach zbiorów. 


2. METODA I MATERIAŁY 


Badano wpływ sum temperatury na wielkość plonu wypustek u odmiany 'Back- 
lim' . Zbierano zielone wypustki przez 43 dni, od 23 kwietnia do 10 czerwca. 
Temperatury gleby rejestrowano od l kwietnia co godzinę, przy pomocy automa- 
tycznego systemu pomiarowego typu Kestrel. Czujniki temperatury były umieszczone 
przy pąkach wybijających z karp. Do obliczeń wykorzystywano średnie dobowe tempe- 
ratury gleby powyżej +5 0 C, które odnotowano po raz pierwszy około 15 kwietnia.
>>>
112 


M. Knaf1ewski, W, Krzesiński 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Zależność między sumą temperatury gleby akumulowanym plonem przedstawio- 
no na rysunku 1. Wyróżniono 3 fazy okresu zbiorów. Pierwsza faza obejmowała wzrost 
wypustek do początku zbiorów. Trwała ona do 28 kwietnia. Druga faza charakteryzują- 
ca się pierwszymi nieregulamymi zbiorami pojedynczych wypustek rozpoczęła się, gdy 
suma temperatur wynosiła 68°C i trwała 7 dni do 4 maja. Od tego dnia, gdy suma tem- 
peratury gleby osiągnęła 116°C, prowadzono codzienne zbiory (faza trzecia). 


3000 
2500 
2000 
co 
:E: 1500 
O) 

 
1000 
500 
O 


68°C 116°C 
28.04 04.05 
II III 


y = -0.0139,( + 15.225x - 1697.2 
R 2 = 0.992 


O 


100 


200 


300 


400 


500 


oc 


Rys.l. Wpływ sum temperatury głeby na kumułowany plon 
Fig.l. Effect of the sum of soil temperature on accumulated yield 


Stwierdzono ścisłą zależność pomiędzy sumami temperatury gleby powyżej 5°C 
a plonem uzyskanym w całym okresie zbiorów (tab,I). 


Tabela 1. Korelacje między plonem ogólnym a temperaturą gleby 
Table 1. Correlation between total yield and soil temperature 


Suma temperatur gleby Dni Plon kumulowany z okresu (dni) 
Accumulated vield from period (davs) 
Sum of soil temperatures Days 1 2 3 4 5 43 
1 0,36 0,49 0,51 0,50 0,48 0,85 
2 0,29 0,43 0,50 0,51 0,50 0,87 
3 0,21 0,35 0,44 0,48 0,48 0,89 
z 1-10 dni przed ostatnim 4 0,17 0,29 0,39 0,44 0,47 0,90 
dniem okresu zbioru 5 0,14 0,25 0,33 0,39 0,43 0,91 
from 1-10 days before the 6 0,12 0,21 0,29 0,35 0,39 0,92 
last day ofharvest period 
7 0,08 0,18 0,25 0,30 0,34 0,92 
8 0,04 0,13 0,21 0,26 0,29 0,92 
9 0,00 0,09 0,16 0,21 0,24 0,92 
10 -0,04 0,04 0,11 0,16 0,20 0,92 
Kumulowana - Cumulated 0,12 0,18 0,22 0,24 0,26 0,98 


Wpływ temperatury gleby na wielkość plonu wypustek w pojedynczym dniu był 
niewielki (rys.2).
>>>
Wpływ temperatury gleby... 113 
200.0 Y = 5.4997x - 16.864 
R2 = 0.2063 . 
. 
150.0 . . 
i: . . 
't:I . 

 . .- 
1\1 100.0 . 
oC 
« 
CI 

 50.0 
. 
. .. . 
0.0 . 
8 12 16 20 24 
oC 


Rys.2. Wpływ temperatury gleby na wysokość dziennego plonu wypustek 
Fig.2. Effect of soił temperature on total yield in one day 


Im dłuższy okres, w którym sumowano temperatury przed pojedynczym dniem 
zbiorów, tym słabsza była zależność z wielkością uzyskiwanych plonów w tym dniu. 
Współczynnik korelacji pomiędzy sumami temperatury a wielkością plonu był tym 
większy, im dłuższy był okres zbiorów. Wyniki wskazują, że nie można analizować 
wpływu temperatury gleby na plonowanie szparaga bez uwzględnienia oddziaływania 
temperatury powietrza [2] oraz właściwości roślin [3]. 


4. WNIOSKI 


I. Pierwsze, pojedyncze wypustki zebrano, gdy suma temperatur gleby osiągnęła 68°C, 
codzienne zbiory wypustek rozpoczęto, gdy wynosiła ona 116°C. 
2. Istniała ścisła zależność pomiędzy sumami temperatury gleby powyżej 5°C, a pIo- 
nem uzyskanym w całym okresie zbiorów. 
3. Stwierdzono niewielki wpływ sumy temperatury gleby w dniu poprzedzającym na 
wielkości plonu w dniu następnym. 


LITERA TURA 


[l] Default R.J., 1996: ReIationship between soił temperatures and spring asparagus 
spear emergence in Coastal South Caro lina. Acta Hort. 415: 157-162. 
[2] Keulder P.C., Riedel C.AH., 1996: Influence of low temperatures during harvest on 
asparagus yield. Acta Hort. 415: 45-50. 
[3] Knaflewski M., 1994: Yield prediction of asparagus cultivars on the basis of sum- 
mer stalk characteristics. Acta Hort. 371: 161-168. 
[4] McCormick S.J., Geddes 8., 1996: Effect ofproduction temperatures on the quantity 
and quality ofgreen asparagus spears. Acta Hort. 415: 263-270. 
[5] Yen Y.F., Nichols M.A, Woolley D.J., 1996: Growth ofasparagus spears and feros 
at high temperatures. Acta Hort. 415: 163-174.
>>>
114 


M. Knaflewski, W. Krzesiński 


THE EFFECT OF SOIL TEMPERA TURE 
ON GREEN ASPARAGUS YIELDING 


Summary 
The influence of soil temperature on green spear emergence and yielding of culti- 
var 'Backlim' was investigated. The first single spears were harvested, when the sum of 
soiI temperature reached 68°C. They were harvested then every day with the sum of 
116°C. A high correlation between sum of soil temperature and accumulated yield was 
found, The effect of soil temperature in the preceding day on the yield the next day was 
insignificant. 
Key words: asparagus, temperature of soil, total yield, sum of temperature
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 115-118 


PLONOWANIE I PODATNOŚĆ NA POŚPIECHOWATOŚĆ 
CEBULI UPRAWIANEJ Z DYMKI I SIEWU NASION 


Marcela Krawiec, Maria Tendaj, Robert Gruszecki 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. Celem prezentowanych badań była ocena plonowania cebuli upra- 
wianej z dymki i siewu nasion. Stwierdzono, że cebula uprawiana z dymki doj- 
rzewała o 4 tygodnie wcześniej niż z siewu nasion. Wykazano, że przechowywa- 
nie dymki w temperaturze 0 0 :t 10C stymulowało pojawianie się pędów genera- 
tywnych. Największy udział pośpiechów zanotowano u cebuli uprawianej z dym- 
ki o średnicy 21-25 mm, z przechowywania w temperaturze O°:t l°C. Niezależnie 
od wielkości dymki i warunków jej przechowywania, z sadzenia dymki uzyskano 
o 38% wyższy plon handlowy w porównaniu z uprawą z siewu nasion. 
Słowa kluczowe: cebula zwyczajna, plonowanie, pośpiechowatość 


l. WSTĘP I PRZEGLĄD LITERATURY 


Uprawa cebuli z dymki zapewnia wczesne plonowanie zarówno cebuli z zielonym 
szczypiorem, jak też całkowicie dojrzałej. Badania przeprowadzone w różnych warunkach 
klimatyczno-glebowych wykazały, że z sadzenia dymki, w porównaniu z uprawą z siewu 
nasion wprost na pole, przyśpieszenie plonowania cebuli może wynosić 4-8 tygodni [7, 8]. 
Jednak plonowanie cebuli uprawianej z dymki zależy w dużym stopniu od warunków 
przechowywania dymki oraz jej wielkości. Z dymki o większej średnicy można uzyskać 
bardzo wysoki plon cebuli, w którym największy udział mają cebule duże [2, 8, 9]. Z kolei 
warunki przechowywania dymki, zwłaszcza o średnicy 15-25 mm, decydują o możliwo- 
ści pojawienia się pośpiechów, których obecność obniża plon handlowy cebuli. Prace 
wielu autorów wskazują, że jarowizacja dymki następuje podczas jej przechowywania 
w temperaturze około 4-12°C. Natomiast traktowanie temperaturą OOC oraz powyżej 20°C 
skutecznie ogranicza ten proces i tym samym zapobiega pośpiechowatości [1,3, 8]. 
Celem prezentowanej pracy była ocena plonowania cebuli uprawianej z sadzenia 
dymki i siewu nasion wprost na pole. Przy uprawie z dymki interesującym zagadnieniem 
było sprawdzenie, w jakim stopniu wielkość dymki i temperatura jej przechowywania 
mogą wpływać na występowanie zjawiska pośpiechowatości. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Do założenia doświadczeń użyto dymkę odmiany 'Rawska' ze zbiorów w latach 
1995 i 1996 i nasion tej odmiany. Posortowaną na cztery trakcje dymkę (o średnicy: 5-10,
>>>
116 


M. Krawiec. M. Tendaj. R. Gruszecki 


11-15, 16-20,21-25 mm) przechowywano od I dekady października do I dekady marca 
w temperaturze 0° :ł 1°C i 18-20°C. 
Doświadczenia polowe przeprowadzono w Gospodarstwie Doświadczalnym AR Lu- 
blin-Felin. Zakładano je w III dekadzie kwietnia 1996 i 1997 r. metodą bloków losowanych 
w trzech powtórzeniach. Badanymi czynnikami były: wielkość dymki użytej do sadzenia 
(5-10, 11-15. 16-20 i 21-25 mm), temperatura jej przechowywania (O°:łloC. 18-20 0 q 
oraz metoda uprawy (z dymki. z siewu nasion). Na jedno poletko wysadzano 100 cebul 
dymki w rzędy odległe o 30 cm. Na metrze bie
cym sadzono 25 cebul. Kombinacją 
kontrolną były poletka, na które wysiewano nasiona. Zbiór przeprowadzono w fazie, 
gdy około 60-70010 roślin załamało szczypior. Cebule z sadzenia dymki zebrano 17 lipca 
1996 i 24 lipca 1997 roku, natomiast z siewu nasion - w ostatniej dekadzie sierpnia. 


3. WYNIKI 
3.1. UDZIAŁ POŚPIECHÓW W OGÓLNEJ LICZBIE ZEBRANYCH CEBUL 


Największy wpływ na pośpiechowatość cebuli miały warunki przechowywania dym- 
ki oraz jej wielkość. Zjawisko to wystąpiło jedynie u cebuli uprawianej z dymki dużej, 
tj. o średnicach 16-20 i 21-25 mm. niezależnie od warunków jej przechowywania (rys. l). 


% 
45 1996 1997 Terrperatura 
40 
'JWaDia: 
35 Storage 
30 terrperature: 
25 DO°C 
20 
15 .20°C 
10 
5 
O wiekość dyrrii 
o 10 o 10 o 10 o 10 (nm średnicy) 
...... ...... ('ol 
 ...... ...... ('ol ('ol 
ob , I I , I I size of sets 
...... co ...... 10 ...... co N 
...... ...... ('ol ...... ...... (nmin diam) 


Rys.l. Wpływ wielkości dymki i warunków jej przechowywania na procentowy udział cebul 
z pędami generatywnymi w ogólnej liczbie zebranych cebul 
Fig. l. The etfect ot the size ot sets and the conditions ot their storage on the percentage share of 
onions with generative sprouts in the total number ot harvested bulbs 


Jednak największą liczbę pędów kwiatostanowych zanotowano u cebuli uprawianej 
z dymki o największej średnicy, przechowywanej w temperaturze O°:ł 1°C - średnio 
44% w 1996 r. i 33% w 1997 r. Przechowywanie dymki w temperaturze 18-2fC znacz- 
nie ograniczyło pośpiechowatość. W tych samych obiektach liczba pędów kwiatostano- 
wych wynosiła 6% w 1996 r. i 10% w 1997 r. 


3.2. PLON HANDLOWY CEBULI 


Cebula uprawiana z dymki osiągnęła dojrzałość zbiorczą średnio o cztery tygodnie 
wcześniej w porównaniu z cebulą uprawianą z siewu.
>>>
Plonowanie i podatność ... 


117 


Metoda uprawy i wielkość dymki użytej do sadzenia miały największy wpływ na 
wielkość uzyskanego plonu. Niezależnie od średnicy dymki i warunków jej przechowy- 
wania z sadzenia dymki uzyskano zdecydowanie większy plon cebuli w porównaniu z sie- 
wem nasion wprost na pole. Różnica wielkości plonu handlowego między tymi kombi- 
nacjami uprawy wynosiła średnio 19 tJha - na korzyść sadzenia dymki. Wyniki te są 
zgodne z badaniami Visser [9] oraz Kacjan i Osvald [4]. 
Nie stwierdzono istotnego wpływu warunków przechowywania dymki na plon hand- 
lowy cebuli. Mimo to plon uzyskany z dymki przechowywanej w temperaturze 18-20 0 C 
był nieznacznie wyższy. Wiązało się to z dużym udziałem cebul wybijających w pędy 
generatywne w kombinacjach uprawy z dymki dużej przechowywanej w temperaturze 
O°:!:1 Oc. Podobne wyniki następczego działania temperatury przechowywania dymki 
otrzymali Aura [1] i Tendaj [8]. Jednak w doświadczeniu Aura [l] z sadzenia dymki 
przechowywanej w temperaturze od _3° do OOC uzyskano mniej pośpiechów, ale również 
niższy plon w porównaniu z sadzeniem dymki przechowywanej w temperaturze 20-22 0 C. 
Stwierdzono duży wpływ wielkości dymki na wysokość uzyskanego plonu. Istotnie 
najniższym plonem handlowym charakteryzowała się cebula otrzymana z dymki drobnej 
o średnicy 5-10 mm. Wyników tych nie potwierdzają badania Mańczaka [6], który 
z dymki drobnej i średniej uzyskał najwyższy plon cebuli. 


Tabela I. Wpływ wielkości dymki i warunków jej przechowywania na plon handlowy cebuli cał- 
kowicie dojrzałej (średnio z lat 1996- ł 99; t/ha) 
Table l. The effect of the size of sets and the conditions of their storage on marketable yiełd of 
ful1y developed bulbs (mean from the years 1996-1997; tlha) 


Uprawa z dymki - Cultivation from sets 
Warunki przechowywania Wielkość dymki (mm średnicy) 
Size of sets (mm in diameter) 
Storage conditions 10 11-15 16- 20 21-25 Srednio - Mean 
OoC 36.91 55.70 54.54 46.33 48.37 
20°C 36.42 51.16 54.75 59.66 50.49 
Srednio-Mean 36,66 53.43 54.64 52.99 49.43 
Uprawa z siewu nasion (kontrola) - Cultivation from seeds (control) 30.60 


NIR 0,05 - LSD 0.05 : warunki przechowywania dymki - storage conditions 
średnica dymki - size of sets 
współdziałania - interaction 
n,j, - n.s.: różnica nieistotna - no signiticant difference 


n.i. - n.s. 


12.75 


n.i. - n.s. 


4. WNIOSKI 


1. Cebula uprawiana z dymki osiągnęła dojrzałość zbiorczą cztery tygodnie wcześniej 
w porównaniu z uprawianą z siewu nasion wprost na pole. 
2, Przechowywanie dymki w temperaturze 18-20 0 C całkowicie zapobiegało pośpiecho- 
watości cebuli z sadzenia dymki o średnicy 5-20 mm i zdecydowanie ograniczyło 
występowanie tego zjawiska u cebuli produkowanej z dymki o największej średnicy 
(21-25 mm).
>>>
118 


M. Krawiec, M. Tendaj, R. Gruszecki 


3. Najwyższy plon handlowy cebuli uzyskano z sadzenia dymki dużej (o średnicy 
21-25 mm) przechowywanej w temperaturze 18-20 o C (średnio 59 t/ha). Cebula upra- 
wiana z siewu nasion plonowała słabiej niż z dymki, niezależnie od jej średnicy i wa- 
runków przechowywania. 


LITERATURA 


[1] Aura K., 1963: Studies on the vegetatively propagated onions cultivated in Finland, 
with special reference to flowering and storage. Annal. Agr. Fenniae, 1-70. 
[2] Gruszecki R., Tendaj M., 1997: Wpływ metody uprawy cebuli zwyczajnej na plon 
handlowy i formowanie dużych cebul. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji Nauko- 
wej pl. "Doskonalenie Technologii Produkcji Roślin Warzywniczych", Olsztyn, 107-110. 
[3] Junges W., Ernst E., 1995: Technisch Jarowisation von Steckzwiebeln einer norma- 
lerweise im dritten Jahr bliihenden Kiichezwiebel - Sorte IAllium cepa L.c. "Dresd- 
ner Platrunde"l. Arch. Gartn. 3, 2: 84-94. 
[4] Kacjan N., Osvald J., 1992: Vpliv roka setve in saditve na kaliCino in kakovost pri- 
delka cebule (Allium cepa L.). Zbornik Biotehniske fakultete Univerze v Ljubljani, 
59: 113-119. 
[5] Kossowski M., Tendaj M., 1984: Plonowanie cebuli z zielonym szczypiorem w za- 
leżności od terminu sadzenia dymki i stosowania folii perforowanej. Biul. Warz., 
XXVII, 97-125. 
[6] Mańczak M., 1959: Wpływ wielkości dymki i temperatury jej przechowywania na 
wybijanie w pędy nasienne i wysokość plonu różnych odmian cebuli. Biul. Warz., 
IV, 175-188. 
[7] O'Connor D.E., 1994: Use of onion sets to aid continuity in bulb onion produetin. 
Acta Hort. 371: 91-95. 
[8] Tendaj M., 1990: Wpływ warunków przechowywania dymki na plonowanie i po- 
śpiechowatość cebuli. Biul. Warz., XXXIV, 229-241. 
[9] Visser C.M.L., 1991: Beinvloeding von drogestofgehalte, opbrengstnivean en bewa- 
arbaarheid van uien door teeltmethoden. Proef. Akker. Groent. Valleg. 124: 3-37. 


THE YIELDING AND SENSITIVITY TO BOLTING OF ONIONS GROWN 
FROM SETS AND SEEDS 


Summary 
The goal of the presented study was to evaluate the yielding of onions grown from 
sets and seeds. It was found that the onions grown from sets matured 4 weeks earlier 
than the ones from seeds. It was reveaIed that storing onion sets at O°:t 1 Oc stimulated the 
occurrence of generative sprouts. The highest share of the bolts was noted in the onions 
grown from sets, 21-25mm in diameter, and in the ones stored at the temperature of 
0°:t1°. IrrespectiveIy of size of onion sets and the conditions of their storage, planting 
onion sets produced the marketable yield which was 38% higher than that obtained from 
seed cultivation. 
Key words: oni on, yieId, bolting
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 119-123 


WPŁYW TERMINU SIEWU ORAZ TERMINU ZBIORU 
NA SKŁAD AMINOKWASOWY BIAŁKA 
DWÓCH ODMIAN JARMUŻU 


Jan Krężel, Eugeniusz Kołota, I Daniel Ściążko* 


Katedra Ogrodnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Rozbrat 7,50-334 Wrocław 
*Katedra Biochemii, Wydział Rolniczy AR 
ul. Słowackiego 17,71-434 Szczecin 


Synopsis. W doświadczeniu polowym dwie odmiany jarmużu wysiewano 
w terminach: l5.V, ł5.VI i ł5.VII na rozsadniku i sadzono 35 dni później. 
W próbkach liści zbieranych w dwóch terminach: późnojesiennym (IS'x) i zi- 
mowym (I5.II) określano zawartość białka ogólnego oraz jego skład aminokwa- 
sowy. Na podstawie uzyskanych wyników można stwierdzić, że we wszystkich 
badanych obiektach w białku jarmużu dominującymi aminokwasami były gluta- 
mina i prolina. Wzrost zawartości białka nie był spowodowany różnicami odmia- 
nowymi jarmużu, a jedynie opóźnieniem terminu zbioru, który wpływał jednak na 
zmniejszenie ilości aminokwasów egzogennych. Najlepsząjakość białka zapewnił 
najwcześniejszy termin siewu nasion jarmużu. 
Słowa kluczowe: jarmuż, termin siewu, termin zbiorów, skład białka 


l. WSTĘP 


Jarmuż jako warzywo należące do rodziny krzyżowych zaliczany jest do roślin 
o wysokiej wartości odżywczej i dietetycznej [3]. Według wskaźnika wartości odżyw- 
czej (wg Rinno) zajmuje on drugie miejsce po pietruszce [4]. Poziom plonowania jar- 
mużu oraz zawartości składników mineralnych i organicznych są uzależnione w dużym 
stopniu nie tylko od cech odmianowych, ale też od zabiegów agrotechnicznych [5, 6] 
i deszczowania [10]. Metody uprawy i nawożenie również mają znaczący wpływ na 
zawartość i skład białek w roślinach, co dowiedziono w pracach [2, 7, 8, 9]. Doświad- 
czenia przeprowadzone przez Almeida i wsp. [1] wykazują, że duży wpływ na zawar- 
tość i jakość białka mają również rodzaj oraz skład chemiczny gleby. Eppendorfer i wsp. 
[2] w szczegółowych badaniach nad składem aminokwasowym niektórych warzyw 
stwierdzają, że nie tylko nawożenie, ale też i niedobór niektórych składników mineral- 
nych (P i K) w glebie wywierał wpływ na ilość i jakość białka. 
Celem przeprowadzonego doświadczenia była ocena wartości biologicznej plonu 
dwóch odmian jarmużu przy zróżnicowanych terminach siewu i zbioru.
>>>
120 


J. Krężel, E. Kołota, ID. Ściążko I 


2. METODYKA 


Badania prowadzono w latach 1990-1992 w Piastowie k/Wrocławia w oparciu 
o trójczynnikowe doświadczenie polowe. Czynnik I stanowiły odmiany jarmużu: 'Niski 
Zielony' i 'Średniowysoki Zielony', II - terminy siewu nasion na rozsadniku: IS.V, IS.VI, 
IS.VII i czynnik III - dwa terminy zbioru: l) późnojesienny (IS.x), 2) zimowy (IS.II). 
Rośliny na miejsce stałe były sadzone również w trzech terminach po upływie ok. 
3S dni od daty siewu. Rozstawa roślin była zróżnicowana i zależała od terminu siewu 
nasion. W I terminie wynosiła SO x 40 cm, w II - 40 x 30 cm oraz w III - 30 x 20 cm. 
Doświadczenie obejmowało 12 obiektów rozmieszczonych w układzie losowa- 
nych podbloków w 4 powtórzeniach. Powierzchnia poletka do zbioru wynosiła 12,S m 2 
(S,O x 2,S m). Nawożenie azotem w wysokości 200 kg N/ha zastosowano w dwóch ter- 
minach: przed sadzeniem Y2 dawki, w 3 tygodnie po posadzeniu reszta. Zawartości 
fosforu i potasu w glebie mieściły się w ilościach standardowych dla tej rośliny. 
Przed zbiorami z każdego poletka pobierano po 20 sztuk liści dla oznaczenia za- 
wartości białka oraz aminokwasów. 


3. WYNIKI 


Wyniki analiz chemicznych przedstawione w tabeli 1 wskazują, że ilości białka 
ogólnego zawarte w jarmużu były mało zróżnicowane. 


Tabela l. Zawartość białka w suchej masie 2 odmian jarmużu jego wartość biologiczna w zależ- 
ności od terminów siewu i zbioru 
Table l. Protein content in dry matter of 2 kale cultivars and its biologicał value in relation to 
sowing and harvest terms 


Udział amino- 
Udział AA kwasów egzo- 
Obiekty doświadczenia Białko ogółem w białku ogólnym gennych 
T otal protein Participation AA Participation EAA 
Treatments [%] in total protein essential 
[%] amino acid 
[%] 
Odmiany Niski zielony 25,70 61,97 33,29 45,0 
Średniowysoki 
Cultivars zielonv 25,51 64,36 33,09 46,1 
Termin siewu 15. V 25,20 68,74 32,27 48,0 
Sowing term 15. VI 25,50 59,38 33,35 43,2 
15. VII 26,12 61,37 33,95 45,4 
późna jesień 25,99 58,59 35,04 44,6 
Termin zbioru late autumn 
Harvestterm zima 25,62 67,74 31,35 46,4 
winter 


Jedynie rośliny najmłodsze siane w najpóźniejszym terminie (tS.VII) wykazywały 
nieznacznie wyższy poziom białka (26,12%) w porównaniu z uzyskanym w pozostałych 
obiektach. Procentowy udział aminokwasów był wyższy w jarmużu odmiany 'Średnio- 
wysoki Zielony' niż w 'Niski Zielony' o 2,4%. Opóźnienie terminu siewu z IS.V do
>>>
Wpływ terminu siewu i terminu zbioru ... 


121 


lS.VI wpłynęło na znaczne obniżenie ilości aminokwasów w białku średnio o 9,36%. 
Rośliny z siewu w ostatnim badanym terminie (1S.VII) nie wykazywały dalszej obniżki 
ich poziomu. Terminy siewu również wpłynęły na zróżnicowanie zawartości amino- 
kwasów w białku ogólnym. W liściach jarmużu zbieranego zimą zanotowano ich więcej 
(67,74%) niż w roślinach, które zbierano przed nastaniem mrozów (58,59%). 
Procentowy udział aminokwasów egzogennych nie ulegał większym zmianom pod 
wpływem badanych czynników. Największe zróżnicowanie spowodowane było zasto- 
sowanymi terminami zbioru, gdzie w przypadku zbioru zimowego (15.11) w stosunku 
do późnojesiennego (15.X) wartość aminokwasów egwgennych w jarmużu zmniejszyła 
się przeciętnie o 3,69%. Zimowy termin zbiorów miał wpływ na nieznaczną poprawę 
jakości białka, o czym świadczy wyższy wskaźnik EAA (46,4%). Najlepszy jakościowo 
plon jarmużu uzyskano z obiektów obsadzonych rozsadą uzyskaną znajwcześniejszego 
terminu siewu (lS.V) 


Tabela 2, Zawartość aminokwasów w białku jarmużu w zależności od odmiany, terminu siewu 
i zbioru 
Table 2. Amino acid content in kale protein depending on cultivar, date of sowing and harvest 


Odmiana Termin siewu Termin zbioru 
Cultivar Sowing term Harvest term 
Aminokwasy późno- 
Średnio- 
Amino acid Niski jesienny zimowy 
Ziełony wysoki 15.Y 15.YI 15.Yn late winter 
Zielony autumn 
Lizyna 3,40 3,45 3,53 3,31 3,44 3,25 3,60 
Histydyna 1,55 1,59 1,65 1,52 1,56 1,45 1,70 
Arginina 3,03 2,93 3,23 2,87 2,84 2,83 3,13 
Aspargina 6,22 6,39 6,70 6,00 6,22 6,16 6,44 
Treonina 2,89 2,98 3,11 2,75 2,95 2,88 2,99 
Seryna 2.83 2,85 3,06 2,62 2,85 2,80 2,88 
Glutamina 10,57 9,94 11,32 9,78 9,67 9,21 11,30 
Prolina 9,91 12.30 12,85 10,12 10,33 8,56 13,64 
Glicyna 3,22 3,18 3,37 3,02 3,21 3,09 3,31 
Alanina 3,46 3,50 3,80 3,22 3,42 3,42 3,54 
Walina 3,00 3,16 3,30 2,92 3,02 2,99 3,16 
Metionina 0,68 0,73 0,77 0,6 0,69 0,72 0,69 
Izoleucyna 2,45 2,46 2,65 2,27 2,44 2,37 2,54 
Leucyna 4,53 4,50 4,87 4,27 4,42 4,50 4,53 
Tyrozyna 1,67 1,76 1.81 1,61 1,74 1,72 1,72 
Fenyloalanina 2,61 2,79 2,77 2,62 2,72 2,76 2,64 


Na podstawie uzyskanych wyników można stwierdzić, że spośród 16 badanych ami- 
nokwasów największy udział w białku jarmużu odmiany 'Średniowysoki Zielony' miała 
prolina (12,3 g/IOO g białka), a u odmiany 'Niski Zielony' glutamina (10,57 gllOO g). 
Duży udział w białku jarmużu miała również asparagina. Spośród aminokwasów egzo- 
gennych zanotowano największe ilości leucyny (4,50-4,53 gllOO g), lizyny (3,40-3,45 
gil 00 g) i waliny (3,00-3,16 gil 00 g).
>>>
122 


1. Krężel, E. Kołota, I D. Ściążko I 


Opóźnienie terminu siewu nasion na rozsadniku z połowy maja na połowę czerwca 
i lipca przyczyniło się do spadku zawartości badanych aminokwasów w białku jarmużu, 
z kolei przesunięcie terminu zbioru na miesiące zimowe spowodowało wzrost poziomu 
większości analizowanych aminokwasów, w tym szczególnie proliny. 


4. WNIOSKI 


1. Badane odmiany nie różniły się pod względem zawartości białka i aminokwasów 
egzogennych. Odmiana 'Średniowysoki Zielony' posiadała nieznacznie więcej ami- 
nokwasów oraz wyższy wskaźnik EAA niż odmiana 'Niski Zielony'. 
2. Jarmuż z najwcześniejszego wysiewu (15.V) charakteryzował się najlepszym jako- 
ściowo plonem białka (o czym świadczy najwyższy współczynnik EAA i naj wyższa 
zawartość aminokwasów). Późniejszy termin (15.VII) siewu przyczynił się nato- 
miast do wzrostu ilości białka oraz aminokwasów egzogennych w liściach jarmużu. 
3. Udział aminokwasów w białku ogólnym oraz współczynnik EAA był najwyższy 
w jarmużu zbieranym zimą, natomiast rośliny zbierane późną jesienią charaktery- 
zowały się największą ilością aminokwasów egzogennych. 


LITERATURA 


[1] AImeida D., Rosa E., Dias 1.S., Grute L, Monterio A.A., 1996: Protein and mineral 
concentration of portuguese kale (Brassica oleracea var. acephala) related to soil 
composition. Acta Hort., 407: 269-276,. 
[2] Eppedorfer W., Bille S.W., 1996: Free and total amino acid composition of edible 
parts beans, kale, spinach, cauliflower and potatos as influenced by nitrogen ferti- 
lization and phosphorus and potassium deficiensy. 1. Agric., 71(4): 449-458. 
[3] Evans D. W., Bower D.B., Cline T.A., 1988: Species and planting dates for second- 
crop forage production. BulI. Agric. Research and Ext. Center; Washington State 
Univ., No 0996, 12. 
[4] Kołota E., 1981: Nawożenie i warunki uprawy a jakość plonu szpinaku. Ogrod- 
nictwo, 3: 65. 
[5] Michalik H., 1989: Azotany w warzywach. Biul. Warz., Supl. 1, 115-119. 
[6] Michalik H.; Elkner K., 1987: Nawożenie a jakość warzyw. Ogrodnictwo, 11: 6. 
[7] Nicolaisen W., 1961: Der Stickstoff, seine Bedeutung flir die Landwirtschaft und 
die Emi1hrung der We 11. Diisseldorf. 
[8] Schuphan W., 1966: Jakość produktów pochodzenia roślinnego. PWRiL, Warszawa. 
[9] Ściążko D., Kołota E., Tyrakowska-Bielec U., 1990: Protein composition of Brus- 
sels sprouts as affected by the date of seed sowing and nitrogen fertilization. Folia 
Horticulturae, II/2: 3-12. 
[10] Zbieć L, Kaczmarek G., Kaczmarczyk S., 1986: Wpływ nawadniania i nawożenia 
azotem na plon i jakość białka ziarna pszenicy ozimej. Zesz. Nauk. AR Szczecin, 
125: 181-189.
>>>
Wpływ terminu siewu i terminu zbioru ... 


123 


THE EFFECTS OF SOWING AND HARVEST TERM S 
ON PROTEIN COMPOSITION OF TWO KALE CUL TIV ARS 


Summary 
In the field experiment two kale cultivars were sown in terms: 15,V, 15.VI, 15.VII 
and planted 35 days later. Total protein content and amino acid composition were ana- 
lysed in leafsamples collected in two terms: late autumn (l5.x) and winter (l5.II), 
It can be concluded that proline and glutamine were dominant amino acids in kale 
protein in all experimental treatments. An increase of protein content was not affected 
by kale cultivar, but by the later harvesting date which, however, decreased a content of 
essential amino acids. The best protein quality was assured by early sowing term ofkale. 
Key words: kale, sowing term, harvest term, protein composition
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 125-129 


DYNAMIKA PRZYROSTU MASY ROŚLIN W ZALEŻNOŚCI 
OD WCZESNOŚCI ODMIAN MARCHWI 


Włodzimierz Krzesiński, Mikołaj Knaflewski 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159,60-594 Poznań 


Synopsis. Badano przyrost suchej masy u 3 odmian marchwi: 'Napoli FI" 
'Fantazja' i 'Kazan FI', o różnej długości wegetacji. Od wschodów do około 
55 dnia następował szybki wzrost suchej masy naci u wszystkich trzech odmian. 
Intensywny przyrost suchej masy korzeni rozpoczął się u odmiany 'Napoli FI' 
8 dni później, a u odmian 'Fantazja' i 'Kazan FI' - 20 dni później. W późniejszym 
okresie sucha masa korzeni intensywnie rosła, a w liściach utrzymywała się na 
prawie stałym poziomie. 
Słowa kluczowe: marchew, odmiany, sucha masa, warunki atmosferyczne 


l. WSTĘP 


W okresie wzrostu marchwi następuje szereg zmian fizycznych i chemicznych 
w roślinie o charakterze jakościowym i ilościowym [5, 7, 8, 9, 11]. Zmiany te uwarun- 
kowane są wieloma czynnikami. Do najważniejszych można zaliczyć jakość nasion [l], 
warunki pogodowe [4], nawożenie [3], zaopatrzenie w wodę [10], a także inne [2]. 
Celem niniejszej pracy była próba scharakteryzowania przyrostu suchej masy w liściach 
i korzeniach trzech odmian marchwi o różnej długości wegetacji. 


2. METODA I MATERIAŁY 


Badania przeprowadzono w roku 1997 na 3 odmiany marchwi: wczesnej - 'Napoli 
F]', średniowczesnej - 'Fantazja' i późnej - 'KazanF]'. Nasiona zostały wysiane na 
redlinach odległych o 75 cm. Na każdej redlinie znajdowały się 2 rzędy oddalone od 
siebie o 10 cm. Zastosowano 4 terminy siewu dla odmiany 'Napoli FI', 3 dla odmiany 
'Fantazja' i 2 dla odmiany 'Kazan FI' (tab,I). W każdym terminie nasiona marchwi 
zostały wysiane w 4 powtórzeniach na poletkach o powierzchni 9 m 2 . 
Temperaturę i radiację rejestrowano co godzinę przy pomocy automatycznego 
systemu pomiarowego typu Kestrel. Dane dotyczące wielkości opadów otrzymano ze 
Stacji Meteorologicznej "Ławica", znajdującej się około l km od poletek doświadczal- 
nych (tab.l) 
Zawartość suchej masy oznaczano co 2 tygodnie, oddzielnie dla naci i korzeni, 
metodą wagową.
>>>
126 


W. Krzesiński, M. Knaf1ewski 


Tabela L Warunki klimatyczne w okresie wegetacji 
Table ł. Weather conditions in vegetation period 


[;J Data I Date !!' Suma - Sum 
.
 'S .g radiacja - radiation (MJ. m- 2 ) średnie temperatury 
"5 
 "O...... mean temDerature [oC] ;.,= 
 
U toJ) .... '" o:s o 
"i3 
 .5 'o d) .o .... "O..s 
f;j .
 
 .- t: N d) o:s !:: 
en o 
 o:s u.o całkowita zaabsorbowana P AR powietrze gleba O"@ ..:: 
's en ::r: .- E 
...J ;:j total P AR absorbed air soi] o::: 
"O Z 
O 
p; 30-04 30-07 1685,7 260,3 1435,7 1658,4 336,4 
"O 14-05 13-08 91 1689,7 326,0 1519,2 1725,6 339,6 
c.. 28-05 27-08 1702,4 197,5 1612,6 1758,3 316,5 
o:s 
Z l ł -06 10-09 1611,2 142,3 1663,2 1787,4 338,7 
o:s 30-04 4-09 2324,S 543,0 2137,0 237ł,O 395,9 
.
 

 14-05 18-09 127 2245,3 417,8 2148,0 2386,0 378,ł 

 28-05 2-10 2107,2 280,7 2092,ł 2265,7 368,4 

 30-04 ł-lO 2610,2 478,8 2457,2 27ł2,2 431,9 
f;j 154 

 14-05 15-10 2437,3 301,4 2426,0 2581,7 427,2 
:..:: 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Intensywny przyrost suchej masy liści rozpoczął się wraz ze wschodami i trwał 
około 55 dni. Okres ten wydaje się najważniejszym dla plonowania, gdyż w tym czasie 
warunki wzrostu decydują o wielkości aparatu asymilacyjnego i możliwości wykorzy- 
stania energii słonecznej w czasie dalszego wzrostu. W późniejszym okresie przyrost 
ten był słabszy, a pod koniec wegetacji stwierdzono mniejszą ilość suchej masy liści. 
Było to naj prawdopodobniej związane z obumieraniem porażonych liści przez choroby. 
Intensywny przyrost suchej masy korzeni spichrzowych rozpoczął się później niż liści 
i trwał do zbiorów, U odmiany 'Napoli FI' opóźnienie to wynosiło 8 dni, natomiast 
u odmian 'Fantazja' i 'Kazan FI' około 20 dni (rys. l ).
>>>
Dynamika przyrostu masy roślin ... 


127 


75 
DnllDays 
Rys.l. Średni przyrost suchej masy pojedynczej rośliny od wschodów do zbioru 
Fig.l. Mean dry matter increase single plant from emergence to harvest 


[g] 
16 
14 
12 
10 
8 
6 


[g] 
16 
14 
12 
10 
8 
6 


4 
2 
O 
15 
[g] 16 


l!. 


Nać I Leaves 
· Korzeń I Root 


y = O,0023
 - O,0841x + 0,6571 
R 2 = 0,9982 


Napoli FI 


4 
2 
O 
15 


y = -O,0004
 + O,0887x - 1,4689 
R 2 = 0,9237 


35 


55 


75 


95 


115 


135 


y = -O,00004x 3 + O,0089
 - O,3773x + 3,9422 
R 2 = 0,9947 


...... 


Fantazja 


00009x 3 + 0,001 
 + O,0392x - 0,9772 

 = 0,9161 


: ......
.h...J._... ... 
............ ...- ... .i................
 
. 


35 


55 


75 


95 


115 


135 


14 
12 
10 
8 
6 
4 
2 
O 
15 


,. 
..' 


y = -O,00002x 3 + O,0049x 2 - O,1985x + 1,9348 

 


Kazan FI 


. y = -O,Oo08r + O,1508x - 2,6916 
I R 2 
 0,8316. 
..........:-.. --....1.--.....-....................... 
. . ....... 


35 


55 


95 


115 


135
>>>
128 


W. Krzesiński, M. Knaflewski 


Różnice w ilości suchej masy w tej samej fazie wzrostu przedstawione na rysunku l 
wynikają z warunków pogodowych (tab.2). 


Tabela 2. Korelacje między zawartością suchej masy a warunkami pogodowymi 
Table 2. Correlations between dry matter content and weather conditions 


Współczynnik korelacii - Correłation coefficient 
radiacja - radiation średnie temperatury 
Zawartość suchej masy mean temperature '" 
-.:::: 
"O oZ! 
Dry matter content '" 
 
całkowita zaabsorbowana p AR powietrze gleba o.. ._ 
O'" 
totał P AR absorbed alr soil "' 
Liście - Leaves 0,74 0,41 0,80 0,76 0,75 
Korzenie - Roots 0,92 0,79 0,90 0,92 0,85 
Liście i korzenie 0,93 0,75 0,93 0,94 0,88 
Leaves and roots 


4. WNIOSKI 


l. Intensywny przyrost suchej masy naci trwał w okresie około 55 dni od wschodów. 
2. Intensywny przyrost suchej masy korzeni rozpoczynał się później niż naci: u 'Na- 
poli FI' o 8 dni, a odmian 'Fantazja' i 'Kazan FI' o 20 dni i trwał aż do zbiorów. 


LITERA TURA 


[1] Austin R.B., Long Den P.G., 1967: Some effects of seed size and maturity on the 
yield of carrot crops. J. Hort. 42: 339-353. 
[2] Benjamin L.R., Hardwick R.C., 1986: Sources of variation and measures of varia- 
bili ty in even-aged stand s ofplants. Ann. Bot. 58: 757-778. 
[3] Evers A., 1989: The role of fertilization practices in the yield and quality of carrot. 
Jour. Agric. Sci. in Finland 61: 323-358. 
[4] Krzesiński W., Knaflewski M., 1997: The effect of solar radiation and temperature 
on carrot yield and quality. l. AppL Gen. 38A: 196-199. 
[5] Lee c.Y., 1986: Changes in carotenoid content of carrots during growth and post- 
harvest storage. Food Chem. 20: 285-293. 
[6] Lemke M., 1944: Der EinluB der wichtigsten Standortsbedingungen auf Ertrag und 
einige Qualitiitsfaktoren der spiiten Gartenmohre. Verlag Rud. Bechtold & Comp., 
Wiesbaden. 
[7] Phan C.T., Hsu H., 1973: Physical and chemical chan ges occurring in the carrot 
root during growth. Can 1. Plant Sci. 53: 629-634. 
[8] Platenius H., 1934: Chemicals changes in carrots during growth. Plant PhysioL 9: 
971-672. 
[9] Robertson l.A., Eastwood M.A., Yeoman M.M., 1979: An investigation into the 
dietary fibre content of named varieties of carrot at different developmental ages. 
J. Sci. Food Agric. 30: 388-394. 
[10] Schmidhalter D., Oertli J.J., 1990: Water dem and of carrots as affected by the 
nutrient, salinity and aeration status of the soi L Acta Hort. 278: 203-212.
>>>
Dynamika przyrostu masy roślin ... 


129 


[11] Werner H.O., 1941: Dry matter, sugar and carotene content of morphological por- 
tions of carrots through the growing and storage season. Proc. Amer. Soc. Hart. 
Sci. 38: 267-272. 


DYNAMICS INCREASE OF PLANT MA TTER IN RELA TrON 
TO EARLINESS OF CARROT CUL TIV ARS 


Summary 
Increase of dry matter in three carrot cultivars ('Napoli FI', 'Fantazja' and 'Kazan 
FI ') with a different length of vegetation period was studied. The fastest increase of łeaf 
dry matter in alI the tested cultivars was observed during 55 days after the plant emer- 
gence. Intensive increase af root dry matter started a few days later than that of leaf dry 
matter ('Napoli FI' - 8 days, 'Fantazja' and 'Kazan FI' - 20 days) and lasted until har- 
vesL 
Key words: carrot, cultivar, dry matter, weather conditions
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 131-134 


WPL YW METODY UPRAWY NA WCZESNOŚĆ I WIELKOŚĆ 
PLONU KUKURYDZY CUKROWEJ 


Edward Kunicki 


Katedra Warzywnictwa z Ekonomiką Ogrodnictwa, Wydział Ogrodniczy AR 
Al. 29 Listopada 54, 31-425 Kraków 


Synopsis. Oceniano wpływ metody uprawy oraz usuwania pędów bocznych 
na wczesność i wielkość plonu kukurydzy cukrowej. Usuwanie pędów przyczyniło 
się do wcześniejszego plonowania niezależnie od metody uprawy i do uzyskania 
kołb o większej masie u roślin uprawianych z siewu. Metoda uprawy (siew wprost 
do gruntu i z rozsady) nie miała istotnego wpływu na wielkość plonu handlowego. 
Uprawa z rozsady pozwoliła na uzyskanie wcześniejszych plonów, a z siewu wprost 
do gruntu - kolb o większej masie. 
Słowa kluczowe: kukurydza cukrowa, metoda uprawy, pędy boczne 


l. WSTĘP 


Kukurydza cukrowa jest warzywem, które w Polsce jest uprawiane na coraz więk- 
szą skalę zarówno na potrzeby świeżego rynku, jak i przemysłu przetwórczego [2, 5]. 
W przypadku produkcji na świeży rynek producentów w dużym stopniu interesuje moż- 
liwość uzyskania jak naj wcześniej szych plonów, cechujących się jednocześnie dobrąja- 
kością. Wczesność plonowania zależy od wielu czynników, między innymi od odmiany, 
terminu oraz metod uprawy. Uprawa z rozsady oraz stosowanie osłon lub ściółek z two- 
rzyw sztucznych pozwala na przyspieszenie zbiorów od kilku dni do 3 tygodni [1, 2, 5]. 
Niektórzy producenci stosują w tym celu usuwanie pędów bocznych [4]. Wyniki wielu 
badań wskazują na korzystny wpływ wczesnych terminów siewu na plon. Optymalny 
termin siewu wprost do gruntu dla Polski mieści się między 5 i 15 maja, przy czym dla 
rejonów południowo-wschodnich proponuje się terminy pod koniec kwietnia [3, 5]. 


2. MATERIAL I METODY 


Badania, w których wykorzystano odmianę 'Trophy FI', przeprowadzono w roku 
1997 na terenie Stacji Doświadczalnej AR w Mydlnikach koło Krakowa. Doświadcze- 
nie polowe założono metodą losowanych podbloków w czterech powtórzeniach. Bada- 
nymi czynnikami były: 
1) metoda uprawy: siew wprost do gruntu oraz z rozsady, 
2) cięcie: usuwanie pędów bocznych oraz ich pozostawianie. 
W przypadku uprawy z rozsady ziarniaki wysiewano 21 kwietnia do wieIodoniczek 
typu Veti 54, w których podłożem był substrat torfowy o odczynie pH 6,5. Po zahartowa-
>>>
132 


Edward Kunicki 


niu rośliny będące w fazie 4 liści wysadzono 9 maja do gruntu w rozstawie 62,5x30 cm. 
Siew wprost do gruntu wykonano 25 kwietnia w tej samej rozstawie. W obu przypad- 
kach rośliny przykryto włókniną polipropylenową, którą usunięto 17 maja. Pędy boczne 
usuwano w momencie, gdy osiągnęły one wysokość 10-15 cm. Zbiór wykonywano po 
uzyskaniu przez ziarniaki dojrzałości mlecznej. Po usunięciu liści okrywowych określono 
plon ogólny i handlowy, masę, długość i średnicę kolby oraz stopień jej wypełnienia przez 
ziarniaki. Do plonu handlowego zaliczono kolby o minimalnej długości 15 cm i ubytkach 
ziarniaków do 20% (I wybór stanowiły kolby o minimalnej długości 18 cm, w których 
ubytek ziarniaków był nie większy niż 10%). 
W obliczeniach statystycznych posłużono się metodą analizy wariancji (P = 0,05). 


3. WYNIKI I ICH OMÓWIENIE 


Najwcześniejsze zbiory uzyskano z roślin uprawianych z rozsady, którym usuwano 
pędy boczne (5 sierpnia): o 5 dni wcześniej w porównaniu z roślinami z rozsady bez usuwa- 
nia pędów i o 7 dni wcześniej niż z roślin z siewu bez pędów bocznych. W obrębie roślin 
uprawianych z siewu różnica wynosiła 2 dni na korzyść roślin bez pędów bocznych. 
Plon ogólny wahał się w zależności od kombinacji od 9,5 do 11,6 t1ha, natomiast hand- 
lowy od 8,9 do 11,3 t1ha. Udział w plonie ogólnym był więc bardzo wysoki: 92-98%). 
Bardzo wysoki był także udział I wyboru w plonie handlowym (91-93%). Oba badane 
czynniki nie wpłynęły w sposób istotny na powyższe cechy w obrębie plonu hand- 
lowego i plonu l wyboru, niemniej jednak nieco wyższe wartości odnotowano dla roślin 
uprawianych z siewu. Rośliny uprawiane z siewu wydały plon ogólny istotnie wyższy 
niż uprawiane z rozsady (tab. I ). 
Tabeła l Plon ogólny, handłowy i l wyboru w tlha 
Table l. Totał, marketable and first grade yield in tlha 


Metoda Plon - Yield 
uprawy o 6łny - total handlowy - marketable l wyboru - 1st rade 
Method of pędy bez średnia pędy bez średnia pędy bez średnia 
cultivation shoots without mean shoots without mean shoots without mean 
Rozsada 10,7 ab 9,5 a 10,1 a 9,9 a 8,9 a 9,4 a 9,1 a 8,4 a 8,8 a 
Transpłants 
Siew 10,2 ab 11,6b 10,9 b 9,9 a 11,3 a 10,6 a 9,1 a 10.4 a 9.8 a 
Sowing 
Srednia 10,5 a 10,5 a 9,9 a 10,1 a 9,1 a 9,4 a 
Mean - - - 


Masa kolby w plonie ogólnym kształtowała się w zakresie 214 do 244 g i była 
istotnie większa w przypadku uprawy z siewu wprost do gruntu. Masa kolby w plonie 
handlowym wahała się od 227 do 266 g i była większa u roślin bez pędów bocznych 
(249 i 266 g). Istotnie większą masę osiągnęły kolby I wyboru u roślin uprawianych 
z siewu (263 g) niż z rozsady (238 g). Kolby roślin pozbawionych pędów bocznych 
charakteryzowały się większą masą - tab. 2.
>>>
Wpływ metody uprawy ... 


133 


Tabela 2. Średnia masa kolby w plonie ogólnym, handlowym i I wyboru (w g) 
Table 2. Mean weight of ear in total, marketable and first grade yiełd (in g) 


Metoda Srednia masa kolbv w Dłonie: - Mean ear weight in: 
uprawy ogółnym handlowym I wyboru 
totał viełd marketable 
iełd 1st grade viełd 
Method of pędy bez średnia pędy bez średnia pędy bez średnia 
cułtivation 
shoots without mean shoots without mean shoots without mean 
Rozsada 217 ab 214 b 215 a 231 a 227 a 229 a 240 ab 236 a 238 a 
TransDłants 
Siew 242 ab 244 b 243 b 249 ab 266 b 256 a 259 bc 266 c 263 b 
Sowin!! 
Srednia 230 a 229 a 240 a 246 a 249 a 251 a 
Mean - - - 


Długość kolby I wyboru wynosiła od 20, l do 20,8 cm, a jej średnica od 44,4 do 
45,3 mm i badane czynniki nie miały wpływu na wielkość tych cech (tab. 3). 


Tabeła 3. Średnia długość (cm) i średnica (mm) kolby I wyboru 
Table 3. Meanlength (cm) and diameter (mm) of ear in the 1st grade yield 


Metoda Długość - Length Średnica - Diameter 
uprawy 
Method pędy bez średnia pędy bez średnia 
of cułtivation shoots without mean shoots without mean 
Rozsada 20,3 a 20,1 a 20,2 a 45,0 a 44,4 a 44,7 a 
TransDlants 
Siew 20,4 a 20,8 a 20,6 a 45,3 a 45,3 a 45,3 a 
Sowing 
Srednia 20,3 a 20,5 a 45,1 a 44,9 a 
Mean - - 


Zdecydowanie lepszym wypełnieniem charakteryzowały się kolby roślin uprawia- 
nych z siewu niż z rozsady (98 i 95%), natomiast usuwanie pędów nie wpłynęło w spo- 
sób istotny na tę cechę. 


LITERA TURA 


[1] Felczyński K., Rumpel J., 1995: Wymagania agrotechniczne kukurydzy cukrowej 
uprawianej dla przetwórstwa. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji "Jakość surow- 
ca warzywnego do przetwórstwa", Skierniewice, 57-63. 
[2] Felczyński K., Rumpel l, 1995: Zalecenia uprawowe i odmianowe dla kukurydzy 
cukrowej w świetle badań Instytutu Warzywnictwa. Materiały Ogólnopolskiej Kon- 
ferencji "Możliwość zwiększenia produkcji i wykorzystania kukurydzy cukrowej 
w Polsce", Poznań,39-49. 
[3] Kossowski M., Cierkoń K., 1986: Wpływ terminu i gęstości siewu na plonowanie 
kukurydzy. Zeszyty Naukowe AR Kraków, Ogrodnictwo 211: 139-151. 
[4] Królikowski Z., 1995: Kukurydza cukrowa, problemy hodowli i nasiennictwa. Ma- 
teriały Ogólnopolskiej Konferencji "Możliwość zwiększenia produkcji i wykorzy- 
stania kukurydzy cukrowej w Polsce", Poznań,39-49.
>>>
134 


Edward Kunicki 


[5] Waligóra H., 1988: Kukurydzajadalna. Uprawa i wykorzystanie. Wielkopolski Zwią- 
zek Producentów Kukurydzy, 23-34. 


THE EFFECT OF METHODS OF CULTIV ATION ON EARLINESS 
AND YIELDING OF SWEET CORN 


Summary 
The effect of methods of cultivation on earliness and yielding of sweet com was inves- 
tigated. Plants without lateral shoots yielded earlier in both methods of cultivation (fiom 
sowing and fiom seedIings) and produced heavier ears in the case of plants obtained from 
sowing. CuItivation fiom seedlings allowed gaining earlier yields. 
Key words: sweet com, methods of cultivation, lateral shoots
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 135-139 


WPLYW PODLOŻAI RODZAJU SADZONEK 
NA WCZESNOŚĆ PLONOWANIA TRUSKAWKI 
UPRA WIANEJ W NIE OGRZEWANYM TUNELU FOLIOWYM 


Jolanta Lisiecka 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159,60-594 Poznań 


Synopsis. Badano wpływ rodzaju podłoża i sadzonek na plonowanie wczesne 
truskawki odmiany 'EIsanta'. Zastosowane w badaniach podłoża nie miały istot- 
nego wpływu na wysokość plonu wczesnego, z wyjątkiem plonu I wyboru. Wyso- 
kość plonu wczesnego zależała od typu sadzonek. Wyższy plon uzyskano z sa- 
dzonek świeżych niż z sadzonek &igo. Stwierdzono istotny wpływ rodzaju podło- 
ża i sadzonek na średnią masę owocu plonu wczesnego wyboru ekstra. Większe 
owoce plonu wyboru ekstra wydały rośliny uprawiane w substracie z torfu wyso- 
kiego niż w mieszaninie torfowo-korowej oraz rośliny uzyskane z sadzonek świe- 
żych, w porównaniu z roślinami frigo. 
Słowa kluczowe: truskawka, plon wczesny, podłoża, sadzonki, tunel 


l. WSTĘP 


Termin plonowania truskawki uprawianej na zbiór przyspieszony decyduje w znacz- 
nej mierze o przychodach z uprawy [8, 10]. Wczesność truskawki jest cechą odmianową 
[11], zależy także między innymi od sposobu uprawy [IO], rodzaju zastosowanego do 
uprawy podłoża [5, 6, 7] oraz typu sadzonek [1, 2, 3, 4, 12]. Celem niniejszych badań 
było określenie wpływu dwóch rodzajów podłoża i dwóch typów sadzonek na plon wcze- 
sny truskawki uprawianej na zbiór przyspieszony w nie ogrzewanym tunelu foliowym. 


2. METODA I MATERIAŁY 


Badania przeprowadzono w 1997 roku w wysokim nie ogrzewanym tunelu folio- 
wym (7 x 30 m). Truskawki odmiany 'EIsanta' posadzono do worków z czarnej tkaniny 
polipropylenowej (23 x 80 cm), które ułożono w podwójnych rzędach na usypanych w tu- 
nelu sześciu wałach ziemnych (80 cm szerokości x 50 cm wysokości) przykrytych czar- 
ną folią polietylenową. Do każdego worka posadzono trzy rośliny truskawki. 
W doświadczeniu zastosowano dwa rodzaje podłoża uprawowego: substrat torfo- 
wy z torfu wysokiego oraz mieszaninę torfu niskiego i kory sosnowej (I: 1 objętościo- 
wo). Przed napełnieniem worków do obydwu podłoży dodano 3 kglm 3 nawozu Hydro- 
complex oraz odkwaszono substrat torfowy. Każdy worek zawierał 12 dm 3 podłoża
>>>
136 


Jolanta Lisiecka 


(4 dm 3 /roślinę). Wykorzystano dwa typy sadzonek, tj. frigo kopane późną jesienią (li- 
stopad) i do okresu sadzenia przechowywane w chłodni w temperaturze _2°C oraz sa- 
dzonki świeże, pobrane ze znajdującego się na terenie kwatery tunelowej matecznika, 
tuż przed założeniem doświadczenia. 
Nawadnianie i płynne nawożenie roślin kontrolowano i sterowano automatycznie 
za pomocą tensjometrów oraz sterownika czasowego Nelson. Urządzenia do nawadnia- 
nia i nawożenia roślin uruchamiały się po przekroczeniu 70 hPa, Do nawożenia roślin 
stosowano nawóz Ferticare (6,4-11-31). Do zapylania kwiatów truskawki wykorzystano 
trzmiela ziemnego (Bambus terrestris). 
Założono doświadczenie dwuczynnikowe w trzech powtórzeniach. Poletko do- 
świadczalne obejmowało 12 worków (36 roślin truskawki). Na l m 2 powierzchni ogól- 
nej tunelu przypadało około 6 roślin. 
Doświadczenie rozpoczęto 25 marca 1997 roku, a zakończono lO lipca 1997 roku. 
Zbiory owoców trwały od 26 maja do 8 lipca 1997 roku. Podczas zbiorów owoce sortowa- 
no na wybory: ekstra, I wybór, poza wyborem i chore. Owoce zebrane do dnia 5 czerwca 
1997 roku (z pierwszych 7 zbiorów) stanowiły plon wczesny. Wyniki opracowano staty- 
stycznie metodą analizy wariancji. Do oceny różnic pomiędzy kombinacjami stosowano 
test Duncana na poziomie istotności a=O,05. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Rodzaj podłoża nie wpłynął na wysokość plonu wczesnego truskawki, z wyjątkiem 
plonu I wyboru (tab. 1 ). 


Tabela I. Plon wczesny (do 5 czerwca) truskawki odmiany 'EIsanta' 
Table ł. Early yiełd (till June 5) of strawberry CV. 'EIsanta' 


Podłoże 
Substrate 


Sadzonki 
Runner plants 
świeże - fresh 


n.i. - n.s.: różnica nieistotna - no significant difference 


75,1 
35,3 
55,2 
45,3 
49,0 
47,2 
60,2 
42,2 
n.i. - n.s. 
10,6 
ł5,0 


łant) 
handlowy 
marketable 
78,5 
35,6 
57,1 
67,0 
54,8 
6ł,0 
72,8 
45,3 
n.i. - n.s. 
ł3,3 
18,8 


Pages i inni [7], porównując plonowanie truskawki w mieszaninie torfowo-perlitowej 
i korowo-perlitowej, wyższy plon wczesny uzyskali z roślin uprawianych w mieszaninie 
torfowo-perlitowej. W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono, że wysokość plonu 
wczesnego istotnie zależała od typu sadzonek. Wyższe plony uzyskano z roślin świeżych
>>>
Wpływ podłoża i rodzaju sadzonek ... 


137 


niż z roślin frigo. Podobne wyniki uzyskali Hennion i inni [2] oraz Kaska i inni [4]. Na- 
tomiast Economides i Gregoriou [I] wyższe plony wczesne uzyskali z roślin frigo. 
Największy udział plonu handlowego wczesnego w plonie handlowym uzyskanym 
w całym okresie uprawy stwierdzono u roślin z sadzonek świeżych uprawianych w mie- 
szaninie torfowo-korowej, a najniższy u roślin frigo uprawianych w substracie z torfu 
wysokiego (rys. I ). 
[%150,0 
45,0 
40,0 
35,0 
30,0 
25,0 
20,0 
15,0 
10,0 
5,0 
0,0 


Substrat z torfu wysokiego 
Sphagnum peat substrate 


m świeże I fresh 
E:I frigo 


Torf niski + kora sosnowa 
Low moor peat + pine bark 


Rys.l. Procentowy udział plonu wczesnego w plonie handlowym 
Fig.l. Percentage of early yield in marketable yield 


Rodzaj podłoża wpłynął istotnie na średnią masę owoców plonu wczesnego wybo- 
ru ekstra (tab.2). Owoce o większej masie wydały rośliny uprawiane w substracie z torfu 
wysokiego niż w mieszaninie torfowo-korowej. Stwierdzono także istotny wpływ typu 
sadzonek na wielkość owoców plonu wczesnego wyboru ekstra. Większymi owocami 
wykazały się rośliny frigo w porównaniu z roślinami z sadzonek świeżych. W badaniach 
Ozdemir i Kaska [6] większe owoce pochodzące z wczesnych zbiorów stwierdzono 
u roślin uzyskanych z sadzonek świeżych. 


Tabeła 2. Średnia masa owocu płonu wczesnego (do 5 czerwca) 
Table 2. Mean weight of fmit of earły yield (till June 5) 


Podłoże 
Substrate 


Sadzonki 
Runner plants 
świeże - fresh 


n,i. - n.s.: różnica nieistotna - no significant difference 


20,9 
28,3 
24,6 
18,7 
20,0 
19,4 
19,8 
24,2 
2,4 
2,4
>>>
138 


Jolanta Lisiecka 


4. WNIOSKI 


l. Rodzaj podłoża nie wpłynął na wysokość plonu wczesnego truskawki, z wyjątkiem 
plonu I wyboru. 
2. Wyższy plon wczesny uzyskano z sadzonek świeżych niż z sadzonek frigo. 
3. Większą średnią masę owoców plonu wczesnego wyboru ekstra stwierdzono u roślin 
uprawianych w substracie z torfu wysokiego oraz u roślin frigo. 


LITERATURA 


[1] Economides C.V., Gregoriou c., 1988: Strawbcrry variety triaIs under cover and in 
the open field using fresh and frigo plants. MisceIlaneous Rcport - Cyprus Agri- 
culturaI Research Institute 35. 
[2] Hcnnion B., Bardct A., Longuesserrc J., 1993: Performancc of plug strawbcrry 
plants cstablished from unrooted runners. Acta Hort., 348: 237-239. 
[3] Incalcaterra G., lapichino G., 1986: Expcriences on planting density of strawberry 
fresh and refrigerated seedling in greenhouse. Acta Hort., 176: 167-175. 
[4] Kaska N., TUrcmis N., Kafkas S., Comlekcioglu N., 1997: The performance of 
some strawberry cultivars grown undcr high tunnc\s in thc climatic condition of 
Adana (Turkey). Acta Hort., 439: 297-300. 
[5] MacNacidhe F.S., 1997: Effect of differcnt compost types on the yield ot' strawber- 
ry cv. EIsanta in polyethylene tunnels. Acta Hort., 439: 717-724. 
[6] Ozdemir E.. Kaska N., 1997: The production of early strawbcrrics in new and re- 
used growing media in sacks under a walk-in tunncl. Acta Hort., 439: 501-507. 
[7] Pages o.M., Prado CC, Sauleda M.T., 1984: Strawberry sacks culture on steep 
gradicnt soiL Evaluation of the substratcs and thc sack typ e and position on thc 
slope. Acta Hart, 150: 325-332. 
[81 Pudelski T., 1994: Truskawka w intensywnym warzywniczym gospodarowaniu 
w nieogrzewanych pomieszczeniach. Ogrodnictwo, 4: 17-20. 
[9] Radajewska B., AumiIler A., 1997: Influence of cultivation system on thc straw- 
berries yield in an unheated glasshouse. Acta Hort., 439: 481-483. 
[10] Rosati P., Faedi W., Dradi G., 1989: Genotype-cnvironmcnt rclation affecting the 
ripening timc in strawberry. Acta Hort., 265: 113-122. 
[II] TUremis N., Kaska N., Kafkas S., Comlekcioglu N., 1997: Comparison of yield 
and quality of strawberry cultivars using frigo plants and frcsh runners rootcd in 
pots. Acta Hort., 439: 537-542. 


THE INFLUENCE OF SUBSTRATE AND THE KIND 
OF RUNNER PLANTS ON EARLINESS OF STRA WBERRY GROWN 
IN A PLASTIC TUNNEL 


Summary 
The influence of two substrates (sphagnum peat substrate and low moor peat-pine 
bark mixturc) and the kind ot' runner plants (frigo and fresh) on early yield of strawbcrry
>>>
Wpływ podłoża i rodzaju sadzonek ... 


139 


CV. 'EIsanta' was studied. Substrates uscd in the expcriment did not have significanl 
influencc on carly yielding, cxcluding 1st quality yield. Early yield dependcd on the kind 
of runner plants. Fresh plants gavc high er early yic1d than frigo plants. Thcrc was 
a significant influcncc of substratc and the kind of runner plants on mcan weight of 
strawberry fruit. Plants grown in sphagnum peat substralc as well as frcsh plants pro- 
duced biggcr fruits. 
Kcy words: strawbcrry, carly yield, subslratc, runner plants, tunnel
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 141-144 


CHARAKTERYSTYKA I OCENA PLONOWANIA 
KILKU ODMIAN BOBU HODOWLI POLSKIEJ 
I POCHODZENIA ZAGRANICZNEGO 


Helena Łabuda 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. Oceniano odmiany bobu: 3 hołenderskie - 'Medes' , 'Metissa' , 
'Optica' i 3 nowe polskie: 'Bartom', 'Neptun', 'Samson' oraz 'Windsor Biały'. 
Odmiany 'Bartom' i 'Neptun' dorównywały pod względem plenności odmianom 
holenderskim. Odmiana 'Windsor Biały' odznaczała się wysokim plonem w zróż- 
nicowanych warunkach uprawy, natomiast 'Samson' w największym stopniu rea- 
gowała zmniejszeniem plonu przy niedostatecznym zaopatrzeniu roślin w wodę. 
Słowa kluczowe: bób, odmiany, świeże nasiona 


1. WSTĘP 


Bób jest jedną z cenniejszych roślin ze względu na wysoką wartość biologiczną 
nasion oraz szerokie możliwości ich wykorzystania. W Europie największymi produ- 
centami bobu są Hiszpania i Włochy, w których produkcja w 1994 roku wynosiła odpo- 
wiednio 128 tys. i 110 tys. ton. Pod uprawę bobu przeznacza się znaczne powierzchnie 
w Wielkiej Brytanii (5000 ha), Francji (3700 ha) i Niemczech (740 ha) [4]. W Polsce 
natomiast zainteresowanie uprawą bobu zwiększyło się na początku .Iat osiemdziesią- 
tych, gdy zaczęto wykorzystywać świeże, niedojrzałe nasiona do zamrażania i konser- 
wowania. Od tego czasu zaznaczył się wyraźny postęp w hodowli tego gatunku [1, 7]. 
W 1991 roku wpisano do Rejestru pierwszą oryginalną polską odmianę bobu 'Bartom'. 
Aktualna lista odmian roślin warzywnych obejmuje 6 nowych polskich odmian wpisa- 
nych do Rejestru oraz dwie odmiany pochodzenia angielskiego od dawna selekcjonowa- 
ne w Polsce. 
Celem pracy była ocena plonowania i cech użytkowych trzech nowych odmian bo- 
bu hodowli polskiej i trzech odmian holenderskich na tle znanej i uprawianej od dawna 
odmiany 'Windsor Biały'. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Badania przeprowadzono w latach 1994-1996 w Felinie w Gospodarstwie Doświad- 
czalnym AR w Lublinie. Materiałem do badań było siedem odmian bobu: 'Medes' , 'Me-
>>>
142 


Helena Łabuda 


tissa', 'Optica' (r. Nickerson Zwaan B.V. - Holandia) oraz 'Bartom' (PIanliCo HiNO 
Gołębiew), 'Samson' (PlantiCo HiNO Szymanów), 'Neptun' i 'Windsor Biały' (HiNRO 
Gdańsk-Wieniec). Doświadczenia zakładano metodą bloków losowych w 4 replikacjach 
na glebie płowej wytworzonej z utworów lessowatych, zawierającej 1,6% substancji 
organicznej. Nasiona zaprawiano i wysiewano w trzeciej dekadzie kwietnia w rozstawie 
60 x 10 cm, 100 nasion w 2 rzędach na poletku o powierzchni 6 m 2 . Nawożenie i zabiegi 
pielęgnacyjne przeprowadzano zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami dla tej rośliny. 
W okresie wegetacji prowadzono obserwacje faz wzrostu i rozwoju roślin, na podstawie 
20 losowo wybranych roślin określono: wysokość roślin, liczbę rozgałęzień na roślinie, 
wysokość osadzenia pierwszego strąka - numer międzywęźla oraz liczbę strąków na rośli- 
nie - ogółem i handlowych (do łuskania). Zbiór przeprowadzono jednorazowo w fazie 
dojrzałości technologicznej na zielono. Określono plon handlowy strąków, plon nasion 
oraz masę 1000 świeżych nasion. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Badania przypadały w latach 1994-1996 o ekstremalnie odmiennym układzie 
czynników pogodowych. Rok 1994 odznaczał się wyjątkową suszą od początku czerwca 
do końca lipca, średnia miesięczna temperatura powietrza dla tego okresu przewyższała 
znacznie średnią z wielolecia, w lipcu aż o 3°C. Były to warunki szczególnie niekorzystne 
dla prawidłowego wzrostu i plonowania bobu, co wykazano we wcześniejszej pracy [3]. 
Spośród 3 lat badań najlepszy układ czynników pogodowych wystąpił w 1995 roku. 
Wyniki w tej pracy przedstawiono z uwzględnieniem zakresu wartości, najniższe doty- 
czą roku 1994, natomiast najwyższe odnoszą się do roku 1995. Jak wynika z tabeli l, 
odmiany holenderskie były najwcześniejsze, odznaczały się niezmiennym terminem 
i długością okresu kwitnienia, niezależnie od przebiegu pogody. Dantuma i Grashoff [2J 
wykazali, że odmiany te charakteryzują się dużym stopniem stabilizacji wegetatywnego 
rozwoju niezależnie od dostępności wody w glebie. 


Tabeła ł. Terminy kwitnienia i dojrzewania badanych odmian bobu w latach 1994-1996 
Table I. Thc times of the flowering and ripcnning ot" raba bean cultivars in the years ł 994- ł 996 


Długość okresu Liczba dni od początku Długość okresu 
Początek kwitnienia Data zawiązania strąków 
Odmiana kwitnienia (dni) zbioru do zbioru na zielono wegetacji (dni) 
Cultivar Start of Length of the Harvest- No. ot" days [rom slart Length ol' the 
flowering flowering period dale of podding to harvcst vegetation 
(davs) of grcen secds period (days) 
Medcs * 4-6.06 24 18-19.07 33-39 86-90 
Metissa * 4-6.06 24 18-19.07 33-39 86-90 
Optica * 4-6.06 24 ł8-ł9.o7 33-39 86-90 
Bartom 4-8.06 25-28 22-27.07 38-42 89-93 
Neptun 4-8.06 24-28 24-27.07 36-44 87-95 
Samson 13-24.06 21-26 3-8.08 35-39 98- ł 02 
Windsor 4-6.06 24-26 21-23.07 33-40 85-90 
Biały 


* odmiana w badaniach w łatach 1994-1995 - cultivar in the investigation in the years 1994-1995
>>>
Charakterystyka i ocena plonowania ... 


143 


Wszystkie badane odmiany odznaczały się skróceniem fazy wzrostu i wypełniania 
strąków w warunkach suszy i wysokiej temperatury w 1994 roku (tab. l ). Wysokość 
roślin, liczba rozgałęzień na roślinie, wysokość osadzenia pierwszego strąka (tab.2) 
oraz udział plonu handlowego nasion w ogólnym i wydajność nasion ze strąków (tab.3) 
były stabilne i zbliżone w latach badań. 


Tabela 2. Cechy morfologiczne roślin badanych odmian bobu, średnie z lat ł 994- ł 996 
Table 2. The morphologic traits of plants the faba bean cułtivars, means for the years ł 994- ł 996 


Wysokość Liczba rozgałc,;zicil P i er\Vszy strąk Liczba strąków na roślinie 
Odmiana roślin na roślinie First pod s No. ol' pod s Der o]ant 
Cultivar Height Number o racemes Numcr mic,;dzywięźla ogółem handlowe 
ol' plants 
(cm) per plant Node number total marketable 
Medes * 87,ł 2,9 4-5 ł3,0-19,2 8,0-ł3,7 
Metissa * 68,9 2,7 3-4 ł 6,5-22,6 8,9-12,5 
Ootica * 82,2 2,5 3-4 13,9-22,5 8,3-17,4 
Bartom 94,2 3,1 5-6 12,3-19,7 9,3-ł7,6 
Neptun 88,5 2,7 5-6 15,4-19,9 ł ł,6-ł8,1 
Samson 96,ł 1,7 9- ł ł I ł,8-37,3 6,3-22,6 
Windsor 105.9 3,2 4-5 8,3-] 2,6 6,3- ł 0,8 
I3iałv 


* odmiana w badaniach w latach ł 994-1995 - cultivar in the investigation in the years ł 994-1995 


Tabela 3. Zmienność plonowania badanych odmian bobu w latach ł 994-1996 
Tab]e 3. Variability of yie]ding ol' the faba bean cuItivars in the years 1994- ł 996 


Udział plonu han- Masa ] 000 
Plon handlo- Plon ogólny dlowego nasion Wydajność na- świeżych 
wy strąków naSlOn w plonie ogólnym sio n ze strąków naSlOn 
Odmiana 
Marketable Total yie]d of Participation Participation The weight 
Cultivar yie]d ol' pods grcen seeds ol' marketable in ol' seeds in pods 01']000 
(t. ha-l) (t. hal) total yie]d of seeds (%) fresh seeds 
(%) (g) 
Medes * ]] ,1-20,] 5,2-8,9 98,7 45,6 ł 583-2075 
Metissa * 9,7-] 6,7 5,6-8.8 96,7 55,3 ł 688-2 ł 25 
Ootica * ]0,6-]7,8 4,7-8.4 95,8 45,8 1355-ł750 
Bartom l6,0-ł9,6 6,0-9,4 97,4 47,9 2300-2938 
Neptun ] 6, ]-17.] 6,]-8,8 96,4 5],5 2200-2825 
Samson 4,5-ł5,9 2,9-6,0 97,9 55,2 ł ł 50- ] 863 
Windsor ] 2, ł -24,4 5,0-]0,6 98,0 42,5 3263-3963 
Białv 
NIR o . o5 2,4 3,4 ł,5 ],7 - - - 
LSDoo'i 


* odmiana w hadaniach w latach 1994-] 995 - culti var in the investigation in the years 1994- ł 995 


Największe różnice stwierdzono w ilości zawiązanych i dojrzałych strąków na ro- 
ślinie. Największe wahania w liczbie strąków wystąpiły u odmiany 'Samson'. Jest to 
odmiana późna, charakteryzuje się zdeterminowanym typem wzrostu, szczytowym osa-
>>>
144 


Helena Łabuda 


dzeniem strąków, odróżnia się ponadto małymi nasionami o ciemnozielonej barwie. 
Odmiana ta okazała się najbardziej wrażliwa na niedobór wody w okresie zawiązywania 
strąków, co miało odzwierciedlenie w plonowaniu i dorodności nasion (tab.3). Porów- 
nywane odmiany holenderskie i nowo wyhodowane polskie (poza odmianą 'Samson') 
nie różniły się istotnie pod względem plonowania, odznaczały się nieco mniejszymi 
nasionami. Średni plon nasion odmian holenderskich wahał się od 6,6 do 7,0 Uha, a od- 
mian polskich od 6,6 do 6,8 tlha. Najlepiej plonowała odmiana 'Windsor Biały' - śred- 
nio 7,8 tlha, a najmniejszy plon nasion - średnio 4,7 Uha - otrzymano u odmiany 'Sam- 
son'. Plony odmian polskich były nieco niższe w porównaniu z wynikami plonowania 
z wcześniejszych lat badań [5,6]. 


LITERA TURA 


[I] Bartłomiejczak T, ] 994: Kierunki hodowli bobu w PlantiCo Gołębiew. Hod 
i Nas. Roś!. Ogrodn. (praca zbiorowa pod rcd. KW. Duczmala i K Tucholskiej), 
295-296. 
12] Dantuma 0., Grashoff c., ] 984: Vegetativc and reproductive growth of faba 
beans (Vicia faba L.) as influenced by water supply. In Vicia faba: Agronomy, 
physiology and breeding. (Ed. Hcbblethwaite p.o., Dawkins T.CK, Healh M.C., 
Lockwood G.). Martinus Nijhoff, The Hague, 61-69. 
13] Łabuda H., 1997: Wpływ warunków pogodowych na kwitnienie, zawiązywanie 
strąków i plonowanie bobu (Vicia faba L. var. major HarL). Mat. Konferencji 
"Biologia kwitnienia, nektarowania i zapylania roślin", Lublin, 118-124. 
[4J Łabuda H.,1997: Znaczenie gatunku Viciafaba L. w uprawie w Polsce i na świe- 
cie. Zesz. Prob!. Post. Nauk Roln., 55-60. 
[5] Łabuda H., Witek A., 1994: Ocena plonowania nowych linii bobu w warunkach 
Lubelszczyzny. Hod. i Nas. RośL Ogrodn. (praca zbiorowa pod red. K.W. Ducz- 
mala i K. Tucholskiej), 300-302. 
[6] Wicrzbicka B., Borowska J., Zadcrnowski R.,1995: Plonowanie nowych odmian 
bobu uprawianego dla przetwórstwa. Ogólnopolska Konferencja "Jakość surowca 
warzywnego do przetwórstwa", Skierniewice, 151-154. 
[71 Witek A., Witck Z., 1992: Hodowla bobu ziclononasiennego przydatnego do 
konserwowania. BiuL IHAR, 181/182, 269-271. 


THE CHARACTERIZATION AND EV ALUATION OF YIELDING 
OF SOME POLIS H AND FOREIGN CUL TIV ARS OF F ABA BEAN 


Summary 
Thrce Dutch faba bean cultivars, 'Medcs', 'Metissa' and 'Optica', and thrce new 
Polish cultivars, 'Bartom', 'Neptun' and 'Samson', compared to the 'Windsor Biały' 
cultivar were evaluated in 1994-1996. The 'Bartom' and 'Neptun' cuItivars were as go od 
as Dutch ones as far as fertility is concerned. Differences in morphology of plants, size and 
colom of seeds and thc 1cngth of the vegetation period werc observed in investigated 
faba bean cuItivars. The 'Windsor Biały' cultivar had the highest yieId of green seeds. 
Key words: faba bean, cultivars, green seeds
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM, JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 145-ł48 


PLONOW ANIE KALAFIORÓW W UPRAWIE JESIENNEJ 


Barbara Martyniak-Przybyszewska 


Katedra Ogrodnictwa, Wydział Rolnictwa i Kształtowania Środowiska 
Akademia Rolniczo-Techniczna w Olsztynie im. M. Oczapowskiego 
ul. Prawocheńskiego 21, 10-957 Olsztyn 


SYl10psis. W latach 1996- ł 997 oceniano przydatność do uprawy jesicnnej pic,;- 
ciu odmian kalafiorów: 'Fastman'. 'Goodman', 'Rober', 'Torina' i 'Whitc Rock'. 
W ł996 r. najlepicj plonowaly 'Goodman' (18,7 Uha) i Torina' (14,8 Uha), w dru- 
gim roku badań najplenniejszą okazala sic,; 'White Rock' (26,] t/ha). U wszystkich 
odmian w plonie handlowym dominowały kalafiory 1 wyboru. 
Slowa kluczowe: kalafior. odmiana, uprawajesicnna 


]. WSTĘP 


Kalafior jest warzywem o wysokich walorach smakowych i odżywczych. Róże 
kalafiora bogate są w białko, sole mineralne, witaminy C, BI i B 2 , karoten. Zawierają 
również w swoim składzie związki indolowe, które zmniejszają ryzyko pojawiania się 
chorób nowotworowych [5]. W uprawie polowej kalafior zajmuje 6 miejscc, a wostat- 
nich latach spożycie kalafiora wzrosło do 4 kg/ I mieszkańca rocznie [2]. 
Do najważniejszych cech odmianowych kalafiora należą kształt, wielkość i po- 
wierzchnia róży oraz równoczesność ich tworzenia. Dobór odmian kalafiora oparty jest 
głównie na odmianach zagranicznych, charakteryzujących się dobrą plennością i dobrą 
jakością róż. W ostatnich latach wpisano do Rejestru polską odmianę kalafiora' Rober'. 
Jest to odmiana średniowczesna, o dobrej strukturze plonu, polecana do uprawy wio- 
senno-łetniej i jesicnnej [I]. 
Celem przeprowadzonych badań była ocena plonowania, walorów odżywczych 
oraz cech użytkowych kilku odmian kalafiora w uprawie jesiennej. 


2. MATERIAŁ I METODY 


Doświadczenie przeprowadzono w latach 1996-1997 w Katedrze Ogrodnictwa 
ART w Olsztynie. Materiał do badań stanowiły holenderskie odmiany kalafiora: 'Fast- 
man', 'Goodman', 'Torina' i 'White Rock' oraz krajowa odmiana 'Rober'. Nasiona ka- 
lafiora wysiewano na początku czerwca, na miejsce stałe rozsadę sadzono ł O lipca w roz- 
stawie 50x60 cm. Doświadczenie założono metodą losowanych bloków w trzech po- 
wtórzeniach.
>>>
146 


Barbara Martyniak-Przybyszewska 


Zbiór róż dla każdej z odmian przeprowadzono 3-krotnie w miarę ich dorastania. 
Po zbiorze kalafiory sortowano zgodnie z normą na I i 11 wybór biorąc pod uwagę wy- 
kształcenie róż, zwartość, przerośnięcie liśćmi. W obu wyborach dzielono róże na klasy 
wielkości w zależności od ich średnicy: 25 cm, 20-25 cm, 15-20 cm, 10-15 cm. 
Na podstawie uzyskanych wyników dla każdej z odmian określono wielkość plo- 
nowania, strukturę plonu, wczesność i cechy morfologiczne (średnica, wysokość i masa 
róży). Wyniki dotyczące plonowania opracowano statystycznie testem Duncana przy 
poziomie istotności p = 0,05. Wartość odżywczą określono poprzez wykonanie podsta- 
wowych analiz chemicznych (sucha masa, witamina C, cukry). 


3. WYNIKI 


Odmiany kalafiora wytypowane do badań odznaczały się dobrą przydatnością do 
uprawy jesiennej. W 1996 roku najwyższy plon ogólny róż uzyskano u odmian 'Good- 
man' (18,7 Uha) i 'Torina' (14,8 tlha). Słabiej plonowały odmiany 'Fastman' (9,6 Uha) 
i 'White Rock' (8,9 t/ha) (tab. l ). W 1997 roku najplenniejszą okazała się 'White Rock' 
(26,1 t/ha). Stwierdzono, że odmianą wyrównaną w plonowaniu była 'Torina'. Plon tej 
odmiany w 1997 r. wynosił 13,5 t/ha i utrzymywał się na poziomie zbliżonym do uzyska- 
nego w 1996 r. Podobne plony odmiana 'Torina' dała w warunkach klimatyczno-glebo- 
wych Wrocławia [3]. W roku 1997 naj niższy plon uzyskano u krajowej odmiany 'Ro- 
ber' (10,2 tlha). 


Tabela 1. Plon rÓż kalafiora w zależności od odmiany 
Tab]c ł. The yield of caulitlowcr curds in relation to cultivar 


Odmiana Plon - Yield t/h 
Cu]tivar ogólny handlowy 1 wybór II wybór poza wyborem 
total marketab]e grad c 1 grade II non markctable 
1996 
Fastman 9,6 9,1 8,3 0,8 0,5 
Goodman ł8,7 ł8,0 16,9 l,] 0,7 
Torina ł4,8 ł4,3 ł3,2 1,1 0,5 
White Rock 8,9 8,7 8,2 0,5 0,2 
NIR p =0.05 3,7 3,2 
LSDo=O 05 
1997 
Goodman łO,9 10,6 9,9 0,7 0,3 
Robcr 10,2 10,0 9,0 ],0 0,2 
Torina 13,5 ]3,0 12,] 0,9 0,5 
Whitc Rock 26,1 25,7 24,8 0,9 0,4 
NłR p =o,05 5,7 5,3 
LSDo
0.05 


U wszystkich badanych odmian w plonie handlowym dominowały kalafiory 1 wy- 
boru. Odmiany 'Goodman', 'Rober', 'Torina' i 'White Rock' formowały róże głównie 
o średnicy 20-25 cm, u odmiany 'Fastman' przeważały róże drobne o średnicy 10-15 cm. 
Róże ocenianych odmian były silnie wypukłe, zwięzłe, barwy biało-kremowej. Średnica 
róży kalafiora dla 1 i II wyboru zgodnie z Polską Normą (PN-72/R-75361) [4] nie po- 
winna być mniejsza niż la cm. Wartość ta u odmiany 'Rober' wynosiła 21,0 cm, u
>>>
Plonowanie kalafiorów w uprawie jesiennej 


147 


pozostałych odmian kształtowała się od 18,8 cm do 20,7 cm. Średnia masa róży kalafio- 
ra wahała się w granicach od 650 g ('Fastman') do 950 g ('White Rock') (tab.2). 


Tabela 2. Cechy użytkowe róż kalafiora 
Table 2. Commercial characters of cauliflower curds 


Odmiana Wczesność dni Srednica róży Wysokość róży Masa róży 
Curd diameter Curd height Curd weight 
Cultivar Earlines days 
cm cm g 
Fastman 54 ł8,8 7,9 650 
Goodman 54 20,3 7,7 720 
Rober 62 2ł,0 8.9 900 
Torina 70 ł9,8 8,0 700 
White Rock 70 20,7 8,8 950 


Analizy chemiczne części jadalnych kalafiora wykazały niewielkie zróżnicowanie 
poszczególnych składników odżywczych w zależności od odmiany (tab.3). 


Tabela 3. Zawartość niektórych składników odżywczych w różach kalafiora 
TabIc 3. Contents of some nutrition components in caułiflower curds 


Odmiana Sucha masa Witamina C Cukry ogółem Cukry redukujące 
Dry maner Vitamin C Total sugars Reducing sugars 
Cultivar 
% mg% % % 
Fastman 8,4 59,4 2,0 ł,S 
Goodman S,7 57,0 2,3 2,0 
Rober 8,0 74,1 2,1 1,9 
Torina 9.5 57,S 1,6 1,4 
White Rock 7.2 76,0 2,5 2,3 


4. WNIOSKI 


L W uprawie jesiennej w 1996 L najlepiej plonowały odmiany 'Goodman' (18,7 t/ha) 
i 'Torina' (14,8 tlha), w 1997 L najplenniejszą okazała się 'White Rock' (26, l t/ha). 
2. Większość odmian formowała róże o średnicy 20-25 cm, u odmiany 'Fastman' prze- 
ważały róże drobne o średnicy 10-15 cm. 


LITERATURA 


r I] Hoser-Krause J., 1993: Polskie mieszańce F I roślin kapustnych. Nowości Warzyw- 
nicze InsI. Warz., Skierniewice, 43-45. 
[2] Kubiak K., 1995: Aktualna sytuacja na rynku warzyw. Materiały na Ogólnopolską 
Konferencję "Jakość surowca warzywnego do przetwórstwa", Skierniewice, 5-18.
>>>
148 


Barbara Martyniak-Przybyszewska 


[3] Osińska M., Kołota E., Biesiada A., Michalak K., Bednarz E., 1996: Możliwość 
uprawy kalafiora o zielonych różach w Polsce. Materiały II Ogólnopolskiego Sym- 
pozjum "Nowe rośliny i technologie w ogrodnictwie", Poznań, 203-206. 
[4J PN-72/R-75361. Warzywa świeże. Kalafiory. Wydawnictwa Normalizacyjne "Alfa", 
Warszawa, 1988. 
[5J Wattenberg L.W., Hanley A.B., Barany G., Sparnins V.L., Lam L.KT, Fenwick 
G.R., 1986: Inhibition of carcinogcnesis by some minor dietary constituens. Diet, 
Nutrition and Cancer. Edit. by Y. Hayashi et al., Japan Sci. Soc. Press. TokyoNNU, 
Utrecht, The NethcrIands, 193-203. 


THE YIELDING OF CAULIFLOWERS IN AUTUMN PLANTING 


Summary 
In 1996-1997 autumn planting of cauliflowers was evaluatcd. Yields and com mer- 
cial characters of the following cauliflower cultivars wc re determined: 'Fastman', 
'Goodman', 'Rober', 'Torina' and 'White Rock'. The tcsted cultivars wcre found suit- 
able for autumn planting. In 1996 the highest overall yield of roses was obtained from 
cvs. 'Goodman' (18,7 tlha) and 'Torina' (14,8 tlha); and in 1997 cv. 'White Rock' ap- 
peared to be the best cropper (26,1 t/ha). The roses of grade I dominated in all the culti- 
vars tested. Cvs. 'Goodman', 'Robcr', 'Torina' and 'White Rock' formed roses 20-25 cm 
in diamcter and in cv. 'Fastman' most roses were 10-15 cm in diameter. 
Key words: cauliflower, cultivar, autumn planting
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 149-153 


PLONOWANIE I WYDAJNOŚĆ BIOLOGICZNA OWOCÓW 
USTALONYCH I HETEROZYJNYCH ODMIAN PAPRYKI 
W UPRAWIE SZKLARNIOWEJ 


Paweł Nowaczyk, Bożena Korkosz, Lubosława Nowaczyk 


Katedra Genetyki i Hodowli Roślin, Wydział Rolniczy A TR 
ul. Bernardyńska 6, 85-029 Bydgoszcz 


Synopsis. W prowadzonych badaniach dokonano oceny plonowania ustalo- 
nych i hctcrozyjnych odmian papryki w uprawie szklarniowej. Stwierdzono zbliżo- 
ną wicIkość plonu i wydajności biologicznej owoców. Wśród odmian wielkoowo- 
cowych wyróżniła się ustalona odmiana 'Luba'. zarówno pod wzglc,;dem wielkości 
plonu, jak też jego jakości wyrażonej wydajnością biologiczną i średnią masą 
owocu oraz grubością ścian. 
Słowa kluczowe: papryka, odmiany hetcrozyjne, odmiany ustalone, wydajność 
biologiczna 


1. WSTĘP 


Lista odmian roślin warzywnych, będąca wynikiem prac Centralnego Ośrodka Ba- 
dań Odmian Roślin Uprawnych, zawiera w grupie odmian do uprawy w szklarni i wpisa- 
nych do Rejestru wyłącznie mieszańce holenderskie. Wobec tego stanu rzeczy nasuwa się 
pytanie dotyczące jego przyczyn. Polska hodowla papryki koncentrowała się do niedawna 
przede wszystkim nad odmianami do upraw pod folią. W ostatnich latach zwiększa się 
także zainteresowanie doskonaleniem odmian do upraw gruntowych [3]. Brak natomiast 
polskich odmian o jednoznacznym przeznaczeniu do upraw sJ:klarniowych. Konieczne 
jest jednak wyrażenie w tym miejscu opinii, że podział na odmiany do upraw w szklarni 
i pod folią jest w pewnej mierze sztuczny. Być może, iż fakt małego zainteresowania 
zarówno ośrodków naukowo-badawczych jak też producentów polskimi odmianami do 
upraw szklarniowych jest jedną z konsekwencji takiego podziału. Oczywiście rzeczowa 
dyskusja dotycząca możliwości wykorzystania polskich odmian w produkcji szklarnio- 
wej musi opierać się o argumenty ekonomiczne. Dwie zasadnicze grupy takich wskaźni- 
ków to różne aspekty plonowania oraz ceny nasion. W pierwszej, obok wielkości plonu, 
bardzo istotne sąjego cechy jakościowe wyrażone między innymi średnią masą owocu, 
wydajnością biologiczną oraz grubością ścian. Nie bez znaczenia są także barwa, kształt 
oraz cechy decydujące o smaku. Mają one jednak mniej obiektywny charakter. 
O powodzeniu odmiany na rynku obok jej wymienionych wyżej cech decydować 
może cena nasion. Jest ona oczywiście kilkakrotnie większa u odmian heterozyjnych. 
Niezależnie od opinii co do wpływu wysokich cen nasion odmian heterozyjnych na
>>>
150 


P. Nowaczyk, B. Korkosz, L. Nowaczyk 


zainteresowanie nimi producentów warzyw słuszne wydaje się przedstawienie w miarę 
szerokiej oferty, obejmującej także odmiany ustalone. 
Zasadniczym celem podjętych badań była ocena ustalonych i heterozyjnych od- 
mian papryki w uprawie szklarniowej. Wyniki tych badań stanowić miały pomoc 
w opracowaniu wniosków co do kierunków dalszego doskonalenia odmian z jednej 
strony oraz wyboru metod hodowli z drugiej, jak też określenia poziomu biologicmego 
zaawansowania polskich materiałów hodowlanych. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Materiał badawczy niniejszego eksperymentu stanowiły trzy odmiany ustalone 
('Luba', 'Sono', 'Stano') oraz trzy mieszańce heterozyjne ('Oasis FI', 'Suzan FI' i 'Sta- 
no]a F] '). Doświadczenie zrealizowano w szklarni, w uprawie na stołach w 1996 roku. 
Najważniejsze z terminów agrotechnicznych to: 26 lutego - siew nasion, 2 maja - wysa- 
dzanie na miejsce stałe, 16 sierpnia - pierwszy zbiór, 26 września - zakończenie upraw. 
Podłożem na miejscu stałym była mieszanina torfu wysokiego, kory i piasku w stosunku 
objętościowym 2:3: 1. Nawożenie, wyłącznie mineralne, prowadzono zgodnie ze wska- 
zaniami analizy podłoża, ułożonego na stołach w warstwie grubości 10 cm. Na miejsce 
uprawy stałej rozsadę, przygotowaną w doniczkach o średnicy 8 cm, wysadzono w za- 
gęszczeniu 7,1 roślin na m 2 powierzchni użytkowej (stołu). Doświadczenie założono 
w czterech powtórzeniach. 
Zbiory owoców przeprowadzano sukcesywnie w miarę ich dojrzewania. W wyni- 
kach badań przedstawiono wielkość plonu handlowego owoców dojrzałych. Średnią 
masę owoców określono na początku zbiorów, gdy były one najbardziej obfite. Wydaj- 
ność biologiczną wyrażono procentowym udziałem masy owocni w ogólnej masie owo- 
cu. Masa owocni rozumiana jest jako masa netto owocu, tj. bez działek kielicha, łożyska 
i nasion. Pomiary grubości ścian owocu przeprowadzono dwukrotnie, na początku zbio- 
rów i w owocach pochodzących z ostatniego zbioru. Zebrane wyniki poddano analizie 
wariancji, a istotność statystyczną różnic ustalono za pomocy testu Tukey' a przy P = 95%. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Mimo, iż tylko wysoki poziom cech jakościowych owoców daje gwarancje powo- 
dzenia odmiany na rynku, wielkość plonu pozostanie najważniejszym kryterium oceny. 
Najkorzystniejszym rozwiązaniem z punktu widzenia producenta warzyw jest powiąza- 
nie wysokiej plenności z dobrą jakością plonu. Większe możJiwości realizacji takiego 
zadania daje hodowla heterozyjna. Rezultatem stosowania tej metody są oczywiście 
wysokie koszty nasion mieszańcowych. Jak wspomniano wcześniej jednym z celów 
naszych badań było poszukiwanie wskazań co do dalszych kierunków doskonalenia 
odmian. Dokonana ocena pozwala jednocześnie na przedstawienie bezpośrednich wnio- 
sków istotnych dla praktyki ogrodniczej. 
Analiza statystyczna pozwoliła na stwierdzenie, że plonowanie badanych odmian 
było zbliżone (rys. 1). Nie mniej jednak warto wskazać na wyjątkową plenność odmiany 
'Stano'. Także w badaniach COBORU [2] w uprawie pod folią była najwydajniejszą 
z odmian ustalonych. Uwagę zwraca także duży plon owoców handlowych odmiany
>>>
Plonowanie i wydajność biologiczna... 151 


'Luba', pierwszej z zarejestrowanych, polskich odmian wielkoowocowych. Wielkość 
plonu wszystkich ocenianych mieszańców FI była podobna. 
kglm 2 
10 
9 
8 
7 
6 
5 
4 
3 
2 
1 
O 


Luba 


Oasis 
F1 


Sono 


Stano 


Stanola 
F1 


Suzan 
F1 


Średnia 
Mean 


Rys. I. Plon handlowy owoców dojrzałych 
Fig. L Market yield of ripe fruit 


Nawiązując do wymienionej wyżej cechy owoców odmiany 'Luba', należy szcze- 
gólnie podkreślić bardzo znaczne różnice dzielące ją od pozostałych genotypów (rys.2). 
(g) 
300 


50 


250 


200 


150 


100 


O 


Luba 


Oasis 
F1 


Sono 


Stano 


Stanola 
F1 


Suzan 
F1 


NIR 
LSD 


Rys.2. Średnia masa owocu (g) 
Fig.2. Mean weight of fruit (g) 


Jej średnia masa spełnia zatem całkowicie wymagania rynku w tym zakresie. Wol- 
no nawet wyrazić opinię, że jest zbyt duża, aczkolwiek brak obiektywnych kryteriów 
wskazujących na optymalny poziom średniej masy owocu. Wcześniej wskazywaliśmy,
>>>
152 


P. Nowaczyk, B. Korkosz, L. Nowaczyk 


że umowną wartością graniczną może być 150 g [4]. W tym kontekście poziom oma- 
wianej cechy u wszystkich mieszańców był co najmniej zadowalający. 
Jedną z cech bardziej interesujących przemysł przetwórczy jest wydajność biolo- 
giczna owoców. Pewnego rodzaju niespodzianką był bardzo wysoki poziom tej cechy 
u wszystkich odmian (rys.3). Niektóre z nich oceniane w tym względzie w innych bada- 
niach prowadzonych pod folią charakteryzowały się mniejszą wydajnością biologiczną, 
podobną do tej, jaką obserwował w swych badaniach Cebula [1]. Próba wyjaśnienia 
tych różnic opierać się może o niepublikowane jeszcze rezultaty aktualnie prowadzo- 
nych doświadczeń, z których wynika, że płodność tych samych odmian lub linii hodow- 
lanych jest w uprawie szklarniowej z reguły mniejsza niż pod folią. Konsekwencją tego 
mogą być mniejsze rozmiary łożyska, a więc mniejszy udział niejadalnej części owocu. 
(%) 
100 
90 
80 
70 
60 
50 
40 
30 
20 
10 
O 


Luba 


CBsis F1 


Sono 


Stano Stanoła F1 Suzan F1 średnia 
Wean 


Rys.3. Wydajność biologiczna owoców (%) 
Fig.3. Biologicał performance of fruit (%) 


Grubość ścian owocu określona na początku zbiorów oraz przy końcu plono- 
wania roślin była u badanych odmian zróżnicowana (rysA). Uwagę zwróciła wysoka 
wartość tej cechy u odmian 'Luba" oraz 'Suzan FI'. Warte podkreślenia są niezbyt duże 
różnice grubości ścian owoców pochodzących z początkowych i końcowych zbiorów. 
Dokonując ogólnej oceny odmian ocenionych w niniejszym eksperymencie wolno 
stwierdzić, że dobrych efektów w produkcji można oczekiwać wykorzystując zarówno 
odmiany ustalone, jak też mieszańcowe. Zależnie od potrzeb rynku wykorzystać można 
formy o średniej masie owocu, jak też odmiany wielkoowocowe. Wśród tych ostatnich 
bardzo dobrą przydatnością do uprawy szklarniowej wyróżniła się ustalona odmiana 
'Luba', zarówno pod względem wielkości plonu, jak też jego jakości wyrażonej wydaj- 
nością biologiczną i średnią masą owocu oraz grubością ścian.
>>>
Plonowanie i wydajność biologiczna ... 


153 


(mm) 
10 
9 
8 
7 
6 
5 
4 
3 
2 
1 
O 


D początek zbiorów 
the tirst harvest 
. koniec zbiorów 
end ot harvest 


Luba 


Oasis F1 


Sono 


Stano Stanola F1 Suzan F1 NIR LSD 


RysA. Grubość ścian owocu (mm) 
FigA. Thickness offruit wa1l (mm) 


LITERA TURA 


[1] Cebula S., 1989: Comparison of sweet pepper cultivars in relation to vegetative 
growth, quality and quantity ofyield in greenhouse conditions. Folia Hort. 1/2: 3-15. 
[2] Grzesiek H., Goździk G., 1995: Ogórek, pomidor, papryka w uprawie pod osłonami. 
Syntezy wyników doświadczeń odmianowych COBORU, 1076: 53-62. 
[3] Korzeniewska A., Niemirowicz-Szczyt K.. 1994: Charakterystyka nowych linii ho- 
dowlanych papryki (Capsicum annuum L.). Materiały Konferencji Naukowej "Ho- 
dowla i nasiennictwo roślin ogrodniczych", Poznań, 260-262. 
[4] Nowaczyk P., Nowaczyk L.. 1995: Cechy jakościowe owoców papryki jako surowca 
dla przetwórstwa. Materiały Konferencji Naukowej "Jakość surowca warzywnego 
dla przetwórstwa", Skierniewice, 64-71. 
[5] Nowaczyk P., Nowaczyk L., 1996: Wydajność technologiczna owoców papryki. 
Materiały Konferencji Naukowej "Hodowla roślin o podwyższonej jakości", Kra- 
ków,134-138. 


YIELDING AND BIOLOGICAL PRODUCTIVITY OF FRUIT OF SETTLED 
AND HYBRID PEPPER CUL TIV ARS IN A GLASSHOUSE CUL TURE 


Summary 
In the experiments carried out in a glasshouse culture the yielding of settled and 
heterotic pepper cultivars was estimated. Yielding quantity and biological productivity 
of ITuits proved to be at the similar level. Among the large - fruited forms the settled cuI- 
tivar 'Luba' turned out to be the best as far as yield quantity and quality are concerned. 
Key words: pepper, hybrid cultivars, settIed cultivars, biologicaI performance
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 155-159 


PLON WCZESNY I PLON OWOCÓW DOJRZAŁYCH 
JAKO KRYTERIA OCENY 
WCZESNOŚCI PLONOWANIA PAPRYKI 


Paweł Nowaczyk, Hanna Koszucka, Lubosława Nowaczyk 


Katedra Genetyki i Hodowli Roślin, Wydział Rolniczy A TR 
ul. Bernardyńska 6, 85-029 Bydgoszcz 


Synopsis. W przeprowadzonych badaniach dokonano analizy dwóch kryte- 
riów oceny wczesności plonowania papryki. Plon wczesny charakteryzował dy- 
namikę dorastania i dojrzewania owoców na początku zbiorów. Był wskaźnikiem 
dobrzc różnicującym odmiany. Plon owoców dojrzałych oraz jego udział w plonie 
ogólnym informował o potencjalnych możliwościach odmian. Najwyższym po- 
ziomem plonu wczesnego oraz największym udziałem plonu owoców dojrzałych 
wyróżniła sic,; odmiana 'NOW 296'. 
Słowa kluczowe: papryka, plon wczcsny plon owoców dojrzałych 


1. WSTĘP 


Jednym z najczęściej wykorzystywanych kryteriów oceny wczesności plonowania 
jest wielkość plonu wczesnego [4, 5]. Ponieważ kryterium to nie jest zdefiniowane jed- 
noznacznie jego zastosowanie porównawcze ma ograniczony charakter. Niewątpliwie 
jest bardzo pomocne przy porównywaniu obiektów jednego doświadczenia z uwagi na 
taką samą liczbę zbiorów lub jeden termin wyznaczony jako granica plonu wczesnego. 
Zastosowanie tego wskaźnika dla porównań różnych eksperymentów lub lat badań budzi 
wątpliwości co do obiektywizmu ewentualnych wniosków. Innym sposobem porówny- 
wania wczesności plonowania odmian bądź obiektów badań jest liczba wczesności Re- 
inholda. Wskaźnik ten stosowany przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin 
Uprawnych określa liczbę dni od wysadzenia roślin do szczytu plonowania. Jest zatem 
mniej przydatny dla porównania dynamiki wczesności zbiorów, dobry natomiast dla 
konfrontacji wyników różnych doświadczeń. 
Dla tych gatunków, gdzie istotne znaczenie dla jakości ma dojrzałość owoców, 
słuszne wydaje się skorzystanie z porównania całego plonu owoców dojrzałych. Sens 
tego postępowania jest właściwy tylko tam, gdzie warunki wegetacji lub długości okresu 
uprawy sprawiają, że część plonu stanowią owoce niedojrzałe. W takich przypadkach 
celowe staje się także względne porównanie wielkości plonu owoców dojrzałych 
w stosunku do ogólnego plonu owoców. 
Niniejsza praca stanowi kontynuację badań nad wprowadzaniem do produkcji kar- 
łowej formy papryki [3]. Jest ona próbą zastosowania dwóch kryteriów oceny wczesno-
>>>
156 


P. Nowaczyk, H. Koszucka, L. Nowaczyk 


ści dla wykorzystanych w badaniach odmian papryki. Obserwowane genotypy różniły 
się pod względem wczesności. Różnice te wynikały między innymi z charakteru wzrostu 
roślin. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Materiał doświadczalny niniejszych badań stanowiły dwie ustalone linie hodowla- 
ne papryki przeznaczone do upraw pod nieogrzewanymi namiotami foliowymi. Jedną 
z nich stanowiła czerwonoowocowa forma karłowa oznaczona symbolem 'NO W 296', 
drugą była żółtoowocowa linia 'ZAN 195', charakteryzująca się niskim wzrostem roślin. 
Jako standardową odmianę wzorcową wykorzystano popularną w uprawach pod osło- 
nami formę heterozyjną 'Cadice FI" Badania przcprowadzono w 1996 roku w uprawic 
pod nieogrzewanym namiotem foliowym. Znając pokrój i charakter wzrostu roślin do- 
świadczenie założono wykorzystując trzy rozstawy roślin. Zachowano jednakową odleg- 
łość między rzędami roślin wynoszącą 0,40 m przy odległości roślin w rzędzie odpo- 
wiednio 0,25, 0,35, i 0,40 m. dla linii hodowlanych. Odmianę wzorcową 'Cadicc FI' 
uprawiano wyłącznie w rozstawie 0,40 x 0,40 m. Rośliny wysadzono w zagonach dwu- 
rzędowych, między którymi zachowano odległość 0,60 m. Zagęszczenie roślin na I m 2 
powierzchni ogólnej namiotu wynosiło zatem 6,7, 4,8 i 4,2. Rozsadę przygotowano 
w cylinderkach, a na miejsce uprawy stałej wysadzono ją w pierwszym tygodniu maja 
w trzcch powtórzeniach po dziesięć roślin. W trakcie wegetacji prowadzono typowe za- 
bicgi pielęgnacyjne. Nawożenie, wyłącznie mineralne, stosowano zgodnie z zaleceniami 
wynikającymi z analizy gleby. 
Zbiory owoców przeprowadzono sukcesywnie w miarę ich dojrzewania. Picrwszc- 
go zbioru dokonano 16 sierpnia, a masę zebranych tego dnia owoców określono jako 
plon wczesny. Ostatniego zbioru i likwidacji doświadczenia dokonano II października. 
Ustalono wielkość plonu wczesnego, plonu ogólnego, plonu owoców dojrzalych oraz 
udziału owoców dojrzałych w plonie ogólnym. Porównano także dwie istotne cechy ja- 
kościowe. to znaczy średnią masę owocu i grubość ścian. Uzyskane wyniki opracowano 
statystycznie stosując dwuczynnikową analizę wariancji, weryfikując istotności różnic 
przy pomocy testu Studenta. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Jak zaznaczono w metodzie badań, za plon wczesny przyjęto pierwszy zbiór doj- 
rzałych owoców. Uwagę zwraca wielkość tego plonu u linii 'NOW 296' (tab. I ). Nieza- 
leżnie od zastosowanej rozstawy był on wyraźnie większy niż u drugiej z badanych linii 
jak i u odmiany 'Cadicc FI" Tak znaczne różnice na korzyść tego genotypu wskazują 
nie tylko na szybkość, ale także na równoczesność dojrzewania owoców. To kryterium 
wydaje się bardzo dobre dla pokazania różnic dzielących obserwowane formy papryki.
>>>
Plon wczesny i plon owoców dojrzałych ... 


157 


Tabela l. Plon wczesny (kg/m C ) 
Table l. Earły yicld (kg/m C ) 


Odmiana - Cu]tivar Rozstawa - Spacing (m) Średnia - Mean 
0,40 x 0,25 0,40 x 0.35 0.40 x 0.40 
NOW 296 4.2 3,2 4.0 3.8 
ZAN 195 0.9 2,] 0.9 1.2 
Cadicc Fi - - 2.4 - 


NIR - LSD: odmiana - cultivar 1.0 


Wykorzystanie jako kryterium oceny wczesności wielkości plonu owoców dojrza- 
łych m07.e budzić pewne wątpliwości. Jak wynika z danych przedstawionych w tabeli :2 
jest wskaźnikicm zdecydowanie mniej różnicującym poszczególne odmiany. 


Tabela 2. Plon OWOc(J\V dojrzałych (kg/m C ) 
Tablc 2. Yicld or ripe fruit (kg/m c ) 


Rozstawa - SDacing (In) Śrcdnia - Mcan 
Odmiana - Cultivar 0,40 x 0.25 0,40 x rus 0.40 x 0,40 
NOW 296 7.6 5,4 5,3 ('.6 
ZAN ]95 5.5 4,6 4,4 4.8 
Cadicc Fi - - 5.7 - 


Interesujące jest porównanie badanych linii z odmianą 'Cadice FI'. jak teL wpływu 
gęstości sadzenia roślin na wielkość tej kategorii plonu. Według Cebuli [11 korzystna ob- 
sada roślin w uprawie szklarniowej wynosi 4,2 rośliny na m 2 , przy rozstawie 0.8 x 0,3 m. 
Trudno tu jednak podjąć dyskusję w tym zakresie z uwagi na różnice w typie wzrostu 
roślin. Podsumowując należy stwierdzić, że to kryterium oceny w miar
 dobrze określa 
potencjalne możliwości różnych genotypów czy wpływ sposobu uprawy. Trudno jednak 
uznać je za szczególnie cenne przy tradycyjnym podejściu do oceny wczesności. 
Wydaje si
, że lepszym w tym względzie, chociaż podobnie jak poprzedni wskaź- 
nik charakteryzujący odmiany w ujęciu statycznym a nic dynamicznym. jest udział pio- 
nu owoców dojrzałych w ogólnym plonie owoców. Nic ulega wątpliwości, że obecnie na 
rynku tylko dojrzałe owoce stanowić mogą przedmiot handlu. Tak więc te odmiany. któ- 
re odznaczają się dużym udziałem plonu owoców dojrzałych, uznać można za bardziej 
konkurencyjne na rynku. Porównanie odmian wskazuje, że odmiana 'NOW 296' wyró7.- 
niła się wyraźnie pod tym względem (tab.3). Trzy czwarte ogólnego plonu stanowiły 
owoce dojrzałe, podczas gdy u odmiany wzorcowej tylko około polowa owoców osią- 
gnęła dojrzałość fizjologiczną. Pełniejszą charakterystykę można uzyskać zestawiając 
łącznie obydwa omawiane kryteria, to znaczy bezwzględną wielkość plonu owoców 
dojrzałych oraz ich udział w masie plonu ogólnego.
>>>
158 


P. Nowaczyk, H. Koszucka, L. Nowaczyk 


Tabe]a 3. Udział owoców dojrzałych w plonie ogólnym (%) 
Tab]c 3. The share of rjpc fruit in the tota] yield (%) 


Odmiana - Cu]tivar Rozstawa - SDacing (m) Śrcdnia - Mean 
0,40 x 0,25 0,40 x 0,35 0,40 x 0,40 
NOW 296 75 77 72 75 
ZAN ł 95 58 65 78 65 
Cadicc FI - - 51 - 


Przedstawione dotychczas wyniki wskazują, że niezależnie od zastosowanego kry- 
terium oceny, wyjątkową wczesnością plonowania wyróżniła się linia 'NOW 296'. Zwią- 
zane było to niewątpliwie z charakterem wzrostu roślin. Niewielkie rozmiary i karłowy 
pokrój powodują, że rośliny te zawiązują niezbyt dużą liczbę owoców, osiągających 
wcześnie dojrzałość fizjologiczną. Dla pełniejszej oceny badanych genotypów wskazane 
było przedstawienie dwóch, istotnych cech jakościowych owoców. Na rynku poszuki- 
wane są obecnie owoce o dużej masie. Ujmując rzecz inaczej, małe szanse powodzenia 
mają owoce o masie mniejszej od 100 g. Dane zawarte w tabeli 4 wskazują iż najwięk- 
szą średnią masą owoców wyróżniła się odmiana 'Cadice FI" Zbliżone wartości tej 
cechy obserwowano li linii 'ZAN 195'. Jako zadowalającą wolno uznać także średnią 
masę owocu najwcześniejszej z ocenianych odmian. 


Tabela 4. Śrcdnia masa owocu (g) 
Table 4. Thc mean weight or rruit (g) 


Odmiana - Cultivar Rozstawa - SDacing (m) Średnia - Mean 
0,40 x 0,25 0,40 x 0,35 0,40 x 0,40 
NOW 296 153 ]37 ł70 ]53 
ZAN 195 198 208 230 212 
Cadice FI - - 230 - 


NłR - LSD: odmiana - cultivar 24 


Drugą bardzo ważną cechą jakościową owoców jest grubość ich ścian. Odmiany 
o cienkiej owocni nie mają szans powodzenia na rynku świeżych warzyw. Trudno jed- 
noznacznie wskazać optymalny poziom tej cechy. Badane odmiany wykazały bardzo 
zbliżoną jej wal10ść (tab.S). 


Tabela 5. Grubość ścian owocu (mm) 
Tablc 5. Thickness offruit wall (mm) 


Odmiana - Cullivar Rozstawa - SDacing (m) Średnia - Mean 
0,40 x 0,25 0,40 x 0,35 0,40 x 0,40 
NOW 296 6,8 6,2 6,4 6,5 
ZAN 195 6,4 6,7 6,7 6,6 
Cadice FI - - 6,3 - 


Podsumowując przedstawione wyniki wolno stwierdzić, że odmiana 'NOW 296' 
stanowić może interesującą propozycję dla produkcji warzywniczej łącząc bardzo dobrą 
wczesność plonowania z odpowiednim poziomem wskazanych cech jakościowych. Ana-
>>>
Plon wczesny i plon owoców dojrzałych .'. 


159 


lizując zaś przydatność zestawionych kryteriów oceny wczesności nasuwa się wniosek, że 
każdy z nich nieco odmiennie charakteryzuje poszczególne genotypy. Wielkość plonu 
wczesnego, jako wskaźnik ilustrujący dynamikę dorastania i dojrzewania owoców do- 
brze opisuje odmiany lub obiekty doświadczeń agrotechniczno-fizjologicznych. Dostrze- 
gać jednak należy ograniczenia jego zastosowania, o których wspomniano na wstępie ni- 
niejszego opracowania. Plon owoców dojrzałych, a także jego udział w plonie ogólnym, 
daje dobry obraz potencjalnych możliwości odmian lub obiektu eksperymentu agrotech- 
nicznego. Wobec jednoznacznej definicji tej kategorii plonu możliwe jest porównywa- 
nie jego poziomu i udziału w plonie ogólnym jako wyniku różnych eksperymentów. 
Jednym z bardzo cennych opracowań dotyczących porównania różnych wskaźni- 
ków wczesności plonowania jest publikacja Mazurkiewicz i Paszkowskiej [2 l. Przed- 
stawione tam kryteria oraz ich analiza wskazują, że każde z nich w odmienny sposób 
charakteryzuje wczesność plonowania. Próba prezentacji podsumowującego wniosku 
powinna zawierać wskazanie, iż dobra i obiektywna ocena wartości plonowania wymaga 
zastosowania więcej niż jednego kryterium. Wniosek ten dotyczyć powinien zarówno 
eksperymentów odmianowo-hodowlanych jak też agrotechniczno-fizjologicJ:nych. 


LITERA TURA 


[1] Cebula S., 1989: Wpływ cięcia i rozstawy na niektóre procesy wegetatywne i gene- 
ratywne roślin papryki słodkiej (Capsicum annuum L.) w uprawie sJ:klarniowej. 
Zesz. Nauk. AR Kraków, 130. 
[2] Mazurkiewicz Z., Paszkowska 1.,: Porównanie metod oceny wczesności odmian po- 
midora. Biul. Warz. 1967-68. 
[3] Nowaczyk P., Nowaczyk L., 1996: Możliwości przyspieszenia plonowania papryki 
(Capsicum annuum L.) przez wykorzystanie form karłowych. Materiały Konferencji 
Naukowej "Nowe rośliny i technologie w ogrodnictwie", PoznaI'1, II: 50-55. 
[4] Stępowska A., 1996: Trzmiel ziemny (Bombus terrestris) jako naturalny zapylacz 
papryki w uprawie pod osłonami. Materiały Konferencji Naukowej "Nowe rośliny 
i technologie w ogrodnictwie", Poznań, 249-252. 
[5] Wierzbicka R., Michalik Ł., 1996: Metody uprawy papryki słodkiej w nicogrzewanych 
tunelach foliowych. Materiały Konferencji Naukowej "Nowe rośliny i technologie 
w ogrodnictwie", Poznań, 264-267. 


THE EARL Y YIELD AND THE RIPE FRUIT YIELD AS ESTIMA nON 
CRITERIA EARLINESS OF PEPPER YIELDING 


Summary 
In the experiment carried out in 1996 under unheated plastic tent lhe cvaluation ot" 
peppcr cultivars earliness was made. The criterion known as early yield was suilabIe for 
cultivars characterization at the beginning of harvest and was a goocl index differential- 
ing the cultivars. Thc ripe fruit yield and ils share in the total yield were used as indexes 
of potential cultivars possibilities. The highest level of early yield and [he greatest share 
01' ripe fruit yield were characteristic for the cultivar 'NOW 296'. 
Key words: pepper, early yield, yield 01' ripe fruit
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 161-164 


PORÓWNANIE DWÓCH KRYTERIÓW OCENY 
WCZESNOŚCI PLONOWANIA POMIDORA 
W UPRAWIE Z ROZSADY SZCZEPIONEJ 


Paweł Nowaczyk, Jacek Pi esik, Lubosława Nowaczyk 


Katedra Genetyki i Hodowli Roślin, Wydział Rolniczy A TR 
ul. Bernardyńska 6, 85-029 Bydgoszcz 


Synopsis. Szczepienie pomidora na podkładce pozwoliło na zwiększenie 
plonu wczesnego. Reakcja odmian była zróżnicowana. Bardzo duży wzrost plonu 
wczesnego u roślin obserwowano odmiany 'Fontana FI" Liczba wczesności Rein- 
holda była wskaźnikiem, który w mniejszym stopniu różnicował odmiany. Rośli- 
ny szczepione charakteryzowały się wyższą liczbą wczesności, a więc szczyt ich 
plonowania był późniejszy. 
Słowa kluczowe: plon wczesny, liczba wczesności Reinholda, szczepienie 


1. WSTĘP 


Wczesność plonowania odmian ma istotne maczenie w ich ocenie i określaniu przy- 
datności do wybranych rodzajów upraw. Obok cech genetycznych o wczesności decy- 
dują w sposób bardzo istotny, niektóre zabiegi agrotechniczne. Dla pomidora uprawia- 
nego w ogrzewanych szklarniach obydwa wymienione elementy stanowią o powodzeniu 
w produkcji. Każde przyspieszenie plonowania nie pociągające zbyt dużych nakładów 
energii wpływa korzystnie na efektywność produkcji. Jedną z możliwości modyfikują- 
cych wczesność jest szczepienie pomidora na podkładkach. Zasadniczym celem tego za- 
biegu jest oczywiście uzyskanie rozsady, szczególnie przydatnej do uprawy na starych 
podłożach. Jest to jedna z możliwości przedłużenia eksploatacji podłoży w uprawach 
szklarniowych. Łączy w sobie elementy produkcji o charakterze przyjaznym dla środo- 
wiska z obniżeniem nakładów produkcyjnych związanych z koniecmością zbyt częstej 
wymiany podłoży. Nie można oczywiście pomijać faktu, że przygotowanie szczepionej 
rozsady wymaga większych nakładów pracy oraz większej powierzchni produkcji roz- 
sady. Jest to zasadniczy powód, przez który wyraźnie zmniejszyło się zainteresowanie 
tym systemem produkcji pomidora. Jednak wiele gospodarstw ogrodniczych, decydują- 
cych się na tak zwaną produkcję ekologiczną, chętnie korzysta z omawianego tu sposo- 
bu przygotowania rozsady. Wśród niektórych korzyści płynących z tego systemu pro- 
dukcji jedną z istotnych jest wczesność plonowania, decydująca w uprawach przyspie- 
szonych o efektywności i dochodowości. Celem niniejszych badań było porównanie 
dwóch kryteriów oceny wczesności plonowania stosowanych najczęściej w badaniach 
agrotechnicznych i odmianowych.
>>>
162 


P. Nowaczyk, J. Piesik, L. Nowaczyk 


2. MATERIAŁ I METODA 


Jako materiał doświadczalny przeprowadzonych badań wykorzystano pięć odmian 
mieszańcowych pomidora: 'Dante F]' TmC 5 VF 2 NS, 'Elena FI' TmC 5 F 2 NS, 'Fontana F]' 
TmC 5 F 2 N, 'Orlando FI' TmC 5 F 2 V, 'Sidonia FI' TmF 2 VN. Wymienione odmiany upra- 
wiano z rozsady nie szczepionej oraz szczepionej na podkładce Rootstock wykazującej 
odporność na korkowatość, wertycyliozę, fuzaryjne więdnięcie i nicienie. Doświadcze- 
nie przeprowadzono w 1996 roku. Wysiewu nasion dokonano 14 grudnia poprzedniego 
roku. Szczepienie roślin wykonano, gdy rośliny odmian uprawnych oraz podkładki osią- 
gnęły wysokość około 30 cm, stosując metodę holenderską. Po zrośnięciu się szczepio- 
nych roślin usunięto podkładkę powyżej miejsca szczepienia pozostawiając obydwa sys- 
temy korzeniowe. Doświadczenie założono w trzech powtórzeniach po 6 roślin szcze- 
pionych i nie szczepionych każdej z odmian. Zastosowano obsadę 2,5 roślin na m 2 po- 
wierzchni ogólnej. Podłoże stanowiła ziemia ogrodnicza składająca się z torfu, gliny, 
piasku i obornika, użytkowana wcześniej przez cztery lata w przyspieszonej uprawie 
pomidora oraz jesiennej uprawie chryzantemy. Nawożenie wykonywano zgodnie ze 
wskazaniami wynikającymi z analiz podłoża. W trakcie uprawy dla skuteczniejszego 
zapylenia kwiatów wykorzystano trzmiele. Rośliny ogłowiono na jednakowej wysokości 
180 cm. Zbiór owoców rozpoczęto 23 maja a zakończono 13 lipca. Owoce zbierano 
w odstępach 2-3 dniowych. Plon wczesny stanowiły owoce z trzech pierwszych zbio- 
rów. Liczbę wczesności Reinholda określono według wzoru podanego przez Mazurkie- 
wicz i Paszkowską [1]. Zebrane wyniki opracowano metodą analizy wariancji doświad- 
czenia dwuczynnikowego, określając istotność różnic przy pomocy testu Tukey'a. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Wielkość plonu wczesnego, rozpatrywana jako średnia niezależna od sposobu 
przygotowania rozsady, była u badanych odmian zbliżona. Istotne statystycznie różnice 
dzieliły tylko odmiany 'Fontana FI' i 'Dante FI' (tab. 1). 
Tabeła 1. Plon wczesny (kg/m 2 ) 
Table ł. The earły yield (kg/m 2 ) 


Odmiana - Cultivar Rośliny mieszańcowe Rośliny szczepione Średnia - Mean 
Ungrafted plants Grafted olants 
Dante FI ł,OO ł,48 1,24 
Elena F I 1,47 ł,27 1,37 
Fontana F I ł,46 2,17 ł,81 
Orlando FI 1,41 ł,22 ł,32 
Sidonia FI 1,3 ł ł,6ł 1,46 
Średnia - Mean ł,30 ł,55 - 


NIR - LSD: 
odmiana - cultivar 0,5 ł 
grupa - group 0,22 
interakcja - interaction I 0,49 
II 0,70
>>>
Porównanie dwóch kryteriów oceny... 


163 


Porównując zaś wczesny plon owoców uzyskany z roślin szczepionych i kontrol- 
nych stwierdzono większą jego wartość dla pierwszej grupy roślin, przy czym reakcja 
poszczególnych odmian na szczepienie była różna. U odmian 'Dante FI', 'Fontana FI' 
i 'Sidonia FI' szczepienie spowodowało szybsze dojrzewanie owoców, natomiast u od- 
mian 'Elena FI' i 'Orlando FI' uprawa roślin szczepionych przyniosła efekt negatywny 
w formie obniżenia wielkości plonu wczesnego. Trzeba jednak podkreślić, że staty- 
styczną istotność różnic udowodniono tylko u odmiany 'Fontana Fi" 
Podejmując próbę oceny kryterium analizy wczesności plonowania odmian wolno 
stwierdzić, że wielkość plonu wczesnego była wskaźnikiem dobrze różnicującym obiekty 
doświadczenia, dała bowiem dobrą informację o dynamice początkowego okresu plono- 
wania. Wskazać należy jednak na ograniczenia jego zastosowania. Ze względu na brak 
jednoznacznej definicji plonu wczesnego jest on mało obiektywny przy porównaniu 
wyników eksperymentów prowadzonych przez różnych autorów. 
Drugim z badanych kryteriów była liczba wczesności Reinholda. Oznacza ona liczbę 
dni od wysadzenia roślin na miejsce stałe do szczytu plonowania. Jest wskaźnikiem wy- 
korzystywanym w badaniach odmianowych COBORU [2]. Przedstawione w tabeli 2 
wyniki wskazują, że szczepienie wpłynęło na opóźnienie plonowania. Mimo, że liczba 
wczesności wahała się w niezbyt dużych granicach, stwierdzono istotne różnice między 
roślinami szczepionymi i nieszczepionymi. Jednocześnie każda z badanych odmian cha- 
rakteryzowała się wyższą wartością tego wskaźnika przy uprawie z rozsady szczepionej. 
Szczególnie duże różnice obserwowano u odmiany 'Sidonia FI'. Wyjaśnienie tego stanu 
rzeczy wydaje się być proste. Rośliny uprawiane z rozsady szczepionej były w mniejszym 
stopniu porażone przez patogeny, co przedłużyło ich wegetację, a tym samym przesu- 
nęło szczyt plonowania. 


Tabe]a 2. Liczba wczesności Reinho]da 
Tab]e 2. The Reinhold number of earliness 


Odmiana - Cu]tivar Rośliny mieszańcowe Rośliny szczepione Średnia - Mean 
Ungrafted plants Grafted p]ants 
Dante FI ł 15 ł 19 117 
Elena FI łł4 lł7 1]5 
Fontana F I 115 łł8 1 ł6 
Orłando FI 1ł6 120 ł ł7 
Sidonia FI łł4 121 łł6 
Srednia - Mean ł14 łł9 - 


NIR - LSD: 
odmiana - cultivar 3 
grupa - group ł 
interakcja - interaction I 3 
II 5 


Bardziej interesująca jest jednak ocena czułości tego wskaźnika dla odmian przy 
uprawie z rozsady nieszczepionej. Różnice między nimi nie przekroczyły dwóch dni. To 
stwierdzenie informuje, że liczba wczesności Reinholdajest kryterium o małej dokładności 
w maczeniu małego różnicowania odmian. Może być z powodzeniem wykorzystywane do 
porównywania wyników różnych doświadczeń, ale jego małe różnicujące właściwości 
czynią go z tego tytułu mało przydatnym, szczególnie z praktycznego punktu widzenia.
>>>
164 


P. Nowaczyk, J. Piesik, L. Nowaczyk 


LITERATURA 


[l] Mazurkiewicz Z., Paszkowska 1.: Porównanie metod oceny wczesności odmian po- 
midora. BiuI. Warz. 1967/68, IX. 
[2] Grzesiek H., Goździk G., 1995: Ogórek, pomidor, papryka w uprawie pod osłonami. 
COBORU, Syntezy doświadczeń odmianowych, 1076: 25-42. 


THE COMPARISON OF TWO EARLINESS EV ALUATION CRlTERIA 
OF TOMA TO CUL TURED FROM GRAFTED TRANSPLANTS 


Summary 
The grafting of tomato on a rootstock made it possible to increase the early yield. 
Various reactions of cultivars were observed. The highest increase of early yield was 
noted in cv. 'Fontana FI" The Reinhold earliness number was the criterion which slightly 
differentiated the tested cultivars. The grafted plants were characterized by a higher 
ReinhoId number so their yieIding zenith took place later. 
Key words: early yield, Reinhold number of earliness, grafting
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 165-168 


PORÓWNANIE WZROSTU I PLONOWANIA 
WCZESNYCH ODMIAN I EKOTYPÓW CZOSNKU 


Renata Nurzyńska-Wierdak 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. Doświadczenie przeprowadzono w latach ł 995- ł 996. Badaniami 
objęto niektóre wczesne odmiany i ekotypy czosnku celem porównania wybra- 
nych cech morfologicznych i użytkowych. Ząbki czosnku sadzono w okresie je- 
siennym, a zbioru dokonywano w lipcu. W doświadczeniu wykazano istotne róż- 
nice pomiędzy średnimi wszystkich badanych cech roślin czosnku. Plon ogólny 
główek czosnku badanych odmian wynosił od 8,97 do 22,4 t/ha. 
Słowa kluczowe: czosnek, odmiany, ekotypy, morfologia, plonowanie 


1. WSTĘP 


Spośród warzyw cebulowych czosnek zajmuje drugie miejsce w uprawie po cebuli. 
Światowa produkcja czosnku stale rośnie, co świadczy o dużym zainteresowaniu tym 
gatunkiem (FAO quarterly bulletin of statistics 1995). Czosnek, znany głównie jako 
warzywo przyprawowe, jest bardzo cennym surowcem dla przemysłu farmaceutycznego. 
W uprawie znajdują się liczne lokalne ekotypy, niewyrównane pod względem cech 
morfologicznych i użytkowych, co wpływa na wahania w plonowaniu czosnku w po- 
szczególnych latach. Istnieje zatem potrzeba wprowadzenia do szerszej produkcji od- 
powiednich odmian przydatnych dla przemysłu przetwórczego, farmaceutycznego i do 
przechowywania. Celem przedstawionej pracy było porównanie wzrostu i plonowania 
niektórych wczesnych i średnio wczesnych odmian oraz ekotypów czosnku, jak również 
wytypowanie naj lepszych form do dalszych badań. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Doświadczenie założono w układzie jednoczynnikowym, metodą bloków losowych 
w czterech replikacjach. Do badań użyto 4 odmiany ('Mera', 'Pola', 'Orkan', 'Janowic- 
ki'), 3 linii hodowlanych ('KRE 494', 'KRE 594', 'KRE 694') oraz 42 ekotypów. Mate- 
riał doświadczalny pochodził z kolekcji odmian w Krzczonowie, dokąd wcześniej sprowa- 
dzony został z różnych rejonów kraju i z zagranicy. Doświadczenie założono na glebie 
płowej, przedplonem był kalafior. Pole zostało przygotowane zgodnie z ogólnie przyję- 
tymi zaleceniami. Ząbki czosnku po uprzednim zaprawieniu preparatem Sumilex 50 WP
>>>
166 


Renata Nurzyńska-Wierdak 


wysadzono w połowie października w rozstawie 10 x 10 cm. Powierzchnia jednego polet- 
ka wynosiła 3 m 2 . Przeprowadzono wszystkie konieczne zabiegi pielęgnacyjne zgodnie 
z zaleceniami. W doświadczeniu ocenie poddano 40 losowo wybranych roślin poszcze- 
gólnych odmian i ekotypów czosnku, pod względem masy i obwodu główek, liczby ząb- 
ków i cebulek powietrznych. Oceniono również plon ogólny badanych odmian czosnku 
na podstawie wszystkich roślin zebranych z poletka. Wyniki badań opracowano wopar- 
ciu o analizę wariancji i wielokrotne przedziały Tuckey'a przy 5% poziomie istotności. 


3. WYNIKI 


Na podstawie statystycznej analizy wyników stwierdzono istotne różnice pomiędzy 
średnimi wszystkich badanych cech roślin czosnku. Najmniejszą masą główki (11,5 g) 
charakteryzowała się populacja 112 (tab. I). 


Tabcła ł. Porównanie kilku wybranych cech użytkowych czosnku 
Tab]e ł. Comparison ol' some useful features of garłic 


Masa główki Obwód główki Liczba Liczba 
Odmiana - Ekotyp Bulb weight Bulb ząbków/roślinę cebu]ekJroślinę 
Cultivar - Ecotype circumference No. ol' No. ol' 
(g) (cm) cloves/p]ant bulbi]s/plant 
I 2 3 4 5 
Mera 20,8 ]2,0 9,6 - 
Pola 20,9 12,4 9,0 - 
138 22,3 12,ł 8,2 - 
łOI ł8,3 ł ł,2 ł ł,ł - 
104 ł6,9 łl,3 8,5 - 
lł2 ł ł,5 9,3 ł ł,2 - 
120 ł6,7 II,] 7,5 - 
ł ł8 19,8 11,7 10,3 - 
Janowicki ł6,8 łO,7 6,4 37,4 
Orkan 23,4 ł2,1 8,9 ł46,5 
KRE 494 23,ł ł2,0 8,9 ł45,9 
KRE 594 ł9,8 I ł,2 8,8 I ł3,2 
KRE 694 35,4 ł3,9 6,8 3,2 
63 20,4 ł 1,0 6,9 I ł,5 
107 20,4 l ł,O 6,9 11,5 
123 ł2,8 9,8 6,9 52,6 
113 18,8 10,9 7,8 ł6ł,7 
404 22,8 ł2,0 9,1 ł24,9 
LI 23,2 II,ł 6,6 22,2 
ł02 ł8,8 ł2,2 łO,6 22,4 
464 21,6 11,9 8,8 72,ł 
124 20,8 ł ł,3 6,3 24,5 
139 20,4 ł ł,O 3,9 ł83,8 
132 ł3,3 9,9 6,6 60,ł 
ł06 ł 7,8 10,6 6,4 8,9 
OSTR 20,5 ł ł,3 7,5 10,2
>>>
Porównanie wzrostu i plonowania ... 


167 


c.d. tabeli l 


l 2 3 4 5 
137 16,5 11,0 4,5 ł ł 1,2 
ł36 ł5,7 10,4 7,2 129,ł 
W 2 20,5 10,6 3,9 138,3 
109 17,8 łO,6 6,4 9,9 
l łO 20,9 ł2,0 4,3 96,5 
ł ł4 ł9,3 ł ł,O 5,3 15,1 
łł6 ł5,1 9,7 6,4 łO,9 
]54 22,5 l ł,9 5,0 65,8 
102 18,7 10,9 10,1 22,4 
402 21,5 ] 1,8 9,7 128,7 
461 14,9 łO,3 8,4 154,7 
447 20,2 1 ł,6 9,4 ł45,6 
A ]5,1 10,1 6,9 ł3,8 
B 15,9 9,9 6,4 19,6 
P ł3,8 9,8 6,9 ł2,2 
R ł9,3 łO,6 7,3 ł 3,5 
X ł9,7 10,6 7,3 ]3,2 
Z 17,4 łO,7 6,1 8,3 
Y ł5,4 10,3 7,3 20,8 
Średnio - Mcan 18,9 11,0 7,3 66,6 
NIR o . 05 - LSD o 05 8,3 1,7 1,8 28,9 


Istotnie największą masą główki (35,4 g) oraz jej obwodem (13,9 cm) odznaczała 
się populacja 63. Istotnie najmniejszym obwodem główki (9,3 cm) charakteryzowały się 
rośliny populacji 112. Najwięcej ząbków w główce stwierdzono u roślin populacji 112 
i 101 (odpowiednio 11,2 oraz Ił, I szt./roślinę). Poszczególne odmiany i ekotypy czosn- 
ku tworzyły średnio od 3,2 do 183,2 cebulek powietrznych w baldachu. Stwierdzono 
występowanie istotnych różnic pomiędzy średnimi plonami badanych odmian i ekoty- 
pów czosnku (tab.2). 


Tabe]a 2. Plonowanie niektórych ekotypów czosnku 
Table 2. Yie]d ol' some garlic ecotypes 


Plon ogólny główek Płon baldachów 
Odmiana - Cultivar Total yield of bulbs Yield of umbels 
(t/ha) (t/ha) 
Orkan 16,7 4,0 
KRE 494 ł7,7 3,ł 
KRE 594 19,7 4,0 
KRE 694 ł6,9 3,6 
63 22,4 ł,6 
404 ł8,8 4,ł 
464 ]7,7 2,9 
ł24 17,3 2,3 
139 16,3 4,1 
W2 18,7 5,3 
402 18,9 3,6 
44 ]6,7 3,ł 
NIR o . 05 - LSDo0 5 8,32 ],59
>>>
168 


Renata Nurzyńska-Wierdak 


Największy plon główek (22,4 t/ha) otrzymano z roślin populacji 63 pochodzącej 
z województwa kieleckiego. Stosunkowo wysoki plon (19,7 t1ha) uzyskano również z li- 
nii hodowlanej 'KRE 594', Istotnie najniższy plon ogólny główek (8,9 t1ha) otrzymano 
z roślin lokalnej populacji Y oraz populacji 112 pochodzącej z Mołdawii (9,5 t/ha). 
Największy plon baldachów (5,3 t/ha) stwierdzono u populacji W 2 , pochodzącej 
z województwa bialskopodlaskiego oraz u populacji 110 (4,7 tlha) pochodzącej z okolic 
Nowego Targu. Istotnie najmniejszym plonem baldachów (1,4 Uha) odznaczała się wy- 
mieniona już populacja Y. 


4. DYSKUSJA I WNIOSKI 


Doświadczenie wykazało istotne różnice pomiędzy średnimi wszystkich badanych 
cech ocenianych roślin czosnku. Badane cechy biometryczne i użytkowe roślin są porów- 
nywalne do wartości podawanych przez innych autorów [1, 3, 4]. Uzyskane w przed- 
stawionej pracy plony roślin czosnku znacznie przewyższają wartości podawane przez 
Orłowskiego i Kołotę [5], co można tłumaczyć większą obsadą roślin oraz sprzyjający- 
mi warunkami pogodowymi. 
W oparciu o przedstawione wyniki oceny niektórych wczesnych odmian i ekoty- 
pów czosnku jako najlepsze pod względem podstawowych cech użytkowych można 
uznać i polecić do dalszych badań ekotypy: 63 (woj. kieleckie), W 2 (woj. bialskopod- 
laskie), 138 (woj. rzeszowskie), 402 i 404 (Ukraina) oraz linię hodowlaną 'KRE 594'. 
Wymienione ekotypy wyróżniały się korzystnie wielkością tworzonych główek, ząbków 
i baldachów oraz plonowaniem. 


LITERATURA 


r l] Aleksecva M.W., 1979: Cesnok.Rossiel' chozidat, Moskwa. 
[2] FAO quarterly bulI. of statistics. Rome 1995. 
[3] Kotlińska T., 1988: Czosnek w środkowoazjatyckim genetycznym centrum pocho- 
dzenia. Nowości Warzywnicze, 87-97. 
[4] Kozłowska M., 1965: Badania nad czosnkiem uprawnym w Polsce. Zesz. Nauk. 
WSR Kraków, 26: 3-64. 
[5] Orłowski M., Kołota E., 1984: Wpływ niektórych zabiegów agrotechnicznych na 
plon czosnku. Biul. Warz. XXVII: 147-163. 


COMPARISON OF GROWTH AND YIELD 
OF EARL Y GARLIC CUL TIV ARS AND ECOTYPES 


Summary 
Somc early cultivars and ecotypes of garlic were planted in October 1995 and har- 
vested in July 1996. A signiticant effect of the cultivar on some biometric and useful fea- 
turcs was found. Total yield of bulbs was from 8,97 to 22,4 t/ha dcpending on the cultivar. 
Key words: garlic, cultivar, ecotype, morphological features, yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 169-172 


WPŁYW TERMINU UPRAWY NA WYSOKOŚĆ 
I JAKOŚĆ PLONU SAŁATY KRUCHEJ 


Sławomir Odziemkowski, Janina Gaje-Wolska, Henryk Skąpski 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Ogrodniczy SGGW 
ul. Nowoursynowska 166,02-787 Warszawa 


Synopsis. W latach 1993- ł 995 prowadzono doświadczenia z holenderską 
odmianą sałaty kruchej 'Sa]adin'. Rośliny uprawiano w polu w łO terminach od 
wiosny do jesieni. Najwyższe plony uzyskano sadząc rośliny w pierwszych termi- 
nach uprawy. Wysoka intensywność światła i długi dzieI1 powodują wzrost plonu 
i lepsząjakość główek sałaty kruchej. 
Słowa kluczowe: sałata krucha, terminy uprawy, światło, temperatura 


l. WSTĘP 


Sałata krucha to gatunek znany i uprawiany na całym świecie. Większą jednak po- 
pularnością cieszy się w USA i Europie zachodniej niż w Polsce. 
Sałata krucha jest warzywem o stosunkowo niskich wymaganiach termicznych i nie 
wybija w pędy kwiatostanowe przy długim dniu. Średnica główek wynosi 15-20 cm, 
a średnia masa 700-1000 g [2]. Sałata krucha dobrze znosi niskie temperatury, nawet 
O°C, jednak długotrwałe utrzymywanie niskiej temperatury hamuje wzrost roślin [3]. 
Sałata w okresie wiązania główek ujemnie reaguje na zbyt wysoką temperaturę oraz na 
niską intensywność światła [4]. Zbyt niska intensywność światła powoduje wybieganie 
roślin, luźne formowanie i niewytwarzanie główek [2]. Sałata krucha może być upra- 
wiana w polu od kwietnia do października. Jednak w Polsce jest szczególnie przystoso- 
wana do warunków uprawy letniej. Uprawia się ją na zbiór wiosenny, letni, wczesnoje- 
sienny i jcsicnny [I]. 


2. METODYKA 


Celem doświadczeń przeprowadzonych w latach 1993-1995 była ocena wpływu 
terminów sadzenia i czynników środowiska na wysokość i jakość plonu handlowego 
sałaty kruchej. Do badań wzięto holenderską odmianę sałaty kruchej 'Saladin' . 
Doświadczenia prowadzono na Polu Doświadczalnym Katedry Warzywnictwa 
w Wilanowie. Glebą była mada średnia z wysokim udziałem utworów pyłowych. Za- 
wartość próchnicy wahała się w granicach 1,9-2,3%. Stosunki wodno-powietrzne w gle- 
bie są dobre, mimo okresowych suszy lub nadmiaru wilgoci. Stosowano nawożenie 
mineralne w przeliczeniu na l ha: 25 kg P, 200 kg K i przed każdym terminem uprawy 
nawożono glebę saletrą amonową w dawce 50 kg N/ha. Lata 1994 i 1995 były ciepłe.
>>>
170 


S. Odziemkowski, 1. Gajc-Wolska, H. Skąpski 


W roku 1993 średnia temperatura była nieco poniżej średniej wieloletniej. Ilość opadów 
w latach 1994 i 1995 kształtowała się znacznie poniżej średniej wieloletniej. Jedynie 
w roku 1993 opady od maja do lipca znacznie przekroczyły średnią wieloletnią. Niedo- 
bory opadów uzupełniano deszczowaniem roślin. 
Doświadczenie założono w układzie losowanych bloków jako jednoczynnikowe. 
Rośliny uprawiano w 10 terminach (podano na wykresach). 
Rośliny uprawiano na poletkach w rzędach podwójnych po 40 roślin na poletku w roz- 
stawie 50x30 cm, w trzech powtórzeniach. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Poddając ocenie średnią masę główki sałaty kruchej uprawianej w różnych termi- 
nach stwierdzono istotne różnice występujące zarówno pomiędzy terminami uprawy, 
jak również różnice w średniej masie główki wynikające z wpływu światła i temperatury. 
W pierwszym roku uprawy najwyższą średnią masę główki uzyskano w pierwszym 
terminie uprawy (1192 g), a najniższą w ostatnim (159 g). Różnice, jakie wystąpiły 
w średniej masie główki, okazały się istotne pomiędzy pierwszymi a ostatnimi termi- 
nami sadzenia (rys. I, 2). W następnym, 1994 roku, uzyskana średnia masa główki była 
niższa niż w pierwszym roku uprawy, a najwyższą charakteryzował się siódmy termin 
uprawy (726 g), w ósmym terminie uzyskano najniższą średnią masę główki (383 g), 
a w dziesiątym terminie w ogóle nie uzyskano plonu. Różnice, które wystąpiły w śred- 
niej masie główki, były istotne pomiędzy siódmym a pozostałymi terminami uprawy 
(rys. l , 2). W ostatnim roku badań stwierdzono, że w pierwszym terminie sadzenia uzy- 
skano najwyższą średnią masę główki (793 g), a w ostatnim najniższą (296 g). Uzyska- 
ne różnice w średniej masie główki były istotne pomiędzy pierwszymi a ostatnimi ter- 
minami sadzenia (rys. l , 2). 


1400 um III I :: 
0.05 
1200 
]000 1000 
800 . 800 N e 
O/) ;:;; 
600 600 :; 
400 400 _PI';ny;eld
1 
200 200 _plonyield94 . 
_ plon yield 95 I 
O O -+- ŚWIatło liglit 93 . 
2 3 4 5 6 7 8 9 10 --- ŚWIatlo l ight 94 i 
IV V VI VII VIII --.- światł o light 951 
2204 17.08 


Rys. ł. Średnia masa główki sałaty kruchej w plonie handlowym w zalcżności od terminu sadze- 
nia i sumy światła w latach] 993- ł 995 
Fig. ł. The mean weight of head of crisp lettucc in marketab]e yield depcndent on tcrms of ficld 
setting and solar radiation in 1993- ł 995 years
>>>
Wpływ terminu uprawy... 


171 


Intensywność światła i temperatura wpłynęły istotnie na średnią masę główki 
(rys. I, 2). Wysoka intensywność światła w pierwszych sześciu terminach uprawy, oraz 
niezbyt wysokie temperatury podczas wiązania główek zdecydowanie dodatnio wpły- 
nęły na wysokość plonu sałaty kruchej, co potwierdzają dane z literatury [2, 3, 4]. 


1400 
1200 
1000 
800 
'" 
600 
400 
200 


1200 


1000 


800 


Suma - Sum O"C 


600 


200 



plon yield 93 
E::::1J plon yield 94 
_plon yield 95 
-+- temperatura 93 
_ temperatura 94 
-+-temperatura 95 


400 


o 


o 


234 
IV V 
22.04 


5 6 
VI 


7 8 
VII 


9 10 
VIII 
17.08 


Rys.2. Średnia masa główki sałaty kruchej w płonie handlowym w zależności od terminu sadze- 
nia i sumy temperatur w łatach ] 993-1995 
Fig.2. The mean weight of head of crisp lettuce in marketable yield dependent on terms of field 
setting and sum oftemperature over oOe in 1993-]995 years 


3. WNIOSKI 


I. Plon sałaty kruchej w polu zależy w dużym stopniu od terminu uprawy i warunków 
klimatycznych. 
2. Najwyższą średnią masę główki uzyskano z pierwszych terminów sadzenia, we 
wszystkich latach badań. 
3. Wysoka intensywność światła powoduje wzrost plonu i lepszą jakość główek sałaty 
kruchej. 


LITERATURA 


[I] Benoit F., Ceustermans N., 1983: Summ er and autumn culture oficeberg type, non- 
hearting and cos lettuce. Boer en de Tuinder, 89/19: 33. 
[2] Doruchowski R.W., 1984: Warzywa liściowe. PWRiL, Warszawa. 
[3] Kobryń J., 1985: Całorocma uprawa sałaty. Informator Ogrodniczy, Warszawa, 
144-150. 
[4] Wurr D.C.E., FeIIows J.R., 1991: The influence of solar radiation and temperature 
on the head weight of crisp Iettuce. Joumal of HorticulturaI Science, 66(2): 183-190.
>>>
172 


S. Odziemkowski, J. Gajc-Wolska, H. Skąpski 


THE INFLUENCE OF PRODUCTION TIME ON QUALITY AND HEIGHT 
OF YIELD OF CRISP LETTUCE 


Summary 
The cultivar of crisp lettuce 'Saladin' , was grown in the field in 10 production 
terms starting from spring to autumn in 1993-1995. The highcst avcrage weight of he ad 
of crisp lettuce was obtained in earlier terms of production. Thc head weight at thc time 
of harvest depended on the amount of solar radiation during the time of lettuce head 
formation. 
Key words: crisp lettuce, term of production, solar radiation, temperature
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 173-177 


WPL YW CIĘCIA ROŚLIN NA PLONOWANIE 
CEBULI WIELOPIĘTROWEJ 


Marian Orłowski, Dorota Jadczak 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Janosika 8, 71-424 Szczecin 


Synopsis. W latach ł993-ł996 w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolni- 
czej w Szczecinie przeprowadzono doświadczenie polowe mające na celu wyja- 
śnienie wpływu cięcia roślin (cięcie liści, cięcie liści i kwiatostanów nad pierw- 
szym piętrem, cięcie kwiatostanów nad pierwszym piętrem cebulek powietrz- 
nych) na plonowanie dwuletniej cebuli wielopiętrowej. Stosowane w doświadcze- 
niu cięcie roślin miało istotny wpływ na wielkość i jakość plonu cebuli wielopię- 
trowej. Największy plon cebulek powietrznych pierwszego piętra i cebul pod- 
ziemnych otrzymano stosując cięcie kwiatostanów nad pierwszym piętrem. Zasto- 
sowanie tego sposobu cięcia roślin wpłynęło na zwiększenie masy i średnicy ce- 
bulek. 
Słowa kluczowe: plon, cebula wielopiętrowa, cięcie roślin 


l. WSTĘP 


Cebula wielopiętrowa (Allium cepa vaT. proliferum Targioni Tozzetti), nazywana 
również piętrową, drzewiastą lub egipską, jest warzywem mało znanym. Jest to roślina, 
która podobnie jak inne warzywa cebulowe posiada duże walory smakowe, dietetyczne 
i lecznicze. Cebula wielopiętrowa to gatunek uprawiany poza zmianowaniem, pozosta- 
jący na tym samym miejscu przez trzy, cztery lata [2]. W glebie roślina wytwarza 
gniazdo nie kształtnych cebul o łusce barwy ciemnoczerwonej, fioletowej lub ciemno- 
brunatnej. Szczypior ma gruby, ciemnozielony, sztywny i bardzo smaczny. Tworzy rów- 
nież pędy kwiatostanowe, na których szczycie oprócz białych nie dających nasion kwia- 
tów wykształcane są małe cebulki powietrzne zebrane po kilka sztuk w gniazda [I, 2]. 
Cebulki powietrzne mogą rozwijać się dalej tworząc liście lub liście i łodygi oraz na- 
stępne piętra cebulek powietrznych [3] 
W uprawie cebula wielopiętrowa jest odporna na działanie niskich temperatur 
i w naszych warunkach klimatycznych dobrze zimuje na polu bez dodatkowych zabez- 
pieczeń. Na wiosnę bardzo szybko wznawia wzrost, gdy tylko gleba rozmarznie. Jest naj- 
wcześniejszym warzywem cebulowym nadającym się do spożycia wczesną wiosną. W le- 
cie można spożywać ulistnione cebulki powietrzne, a w jesieni cebulki powietrzne i ce- 
bule podziemne. Cebulki powietrzne można również przeznaczać do marynowania [2]. 
Biorąc pod uwagę wszystkie walory cebuli wielopiętrowej należy stwierdzić, iż 
zasługuje ona na większe rozpowszechnienie w uprawie i spożyciu.
>>>
174 


M. Orłowski, D. Jadczak 


2. METODYKA 


W latacb 1993-1996 w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie 
przeprowadzono doświadczenie polowe, którego celem było określenie wpływu cięcia 
roślin na plonowanie cebuli wielopiętrowej w drugim roku uprawy. Wykonywano cię- 
cie liści przeznaczając je na spożycie. pędów kwiatostanowych nad pierwszym piętrem 
oraz zarówno liści, jak i pędów kwiatostanowych nad pierwszym piętrem cebulek po- 
wietrznych. Na obiekcie kontrolnym nie stosowano cięcia roślin. 
Doświadczenie założono w układzie bloków losowanych w czterech powtórze- 
niach. Wielkość poletka doświadczalnego wynosiła 1,44 m 2 (I,2xl,2 m). 
Cebule podziemne sadzono w drugiej dekadzie października w rozstawie 
30x20 cm. Przygotowanie pola przed założeniem doświadczenia wykonywano zgodnie 
z przyjętymi zasadami agrotechniki. Zastosowano nawożenie obornikiem w ilości 
40 t.ha- l i nawożenie mineralne w oparciu o analizę chemiczną gleby wykonaną przed 
założeniem doświadczenia. Rośliny dwuletnie nawożono na podstawie analizy gleby 
wykonanej wczesną wiosną, uzupełniąjąc składniki pokarmowe do poziomu optymalne- 
go w uprawie cebuli zwycząjnej. Wszystkie zabiegi pielęgnacyjne w czasie wegetacji 
roślin przeprowadzano standardowo. W celu ochrony cebuli wielopiętrowej przed mącz- 
niakiem rzekomym cebuli (Peronospora destructor) opryskiwano rośliny środkami 
grzybobójczymi. Aby zapobiec wyłamywaniu się wytwarzanych przez rośliny pędów 
kwiatostanowych stosowano ich palikowanie. Cięcie roślin wykonywano na roślinacb 
dwuletnich. 
Zbiór liści wykonywano w drugiej dekadzie mąja, cebulki powietrzne zbierano 
w sierpniu, a cebule podziemne we wrześniu. Ocenie poddano wielkość i jakość plonu 
liści cebulek powietrznych oraz cebul podziemnych cebuli wielopiętrowej. 
Uzyskanc wyniki poddano ocenie statystycznej testem Tuckey'a, wyliczając pół- 
przedziały ufności dla poziomu istotności a =0,05. 


3. WYNIKI 


Analiza statystyczna wyników wykazała, że cięcie roślin miało istotny wpływ na 
wielkość plonu cebulek powietrznych pierwszego piętra i cebul podziemnych cebuli 
wielopiętrowej w drugim roku jej uprawy, a w pierwszym roku stosowania cięcia. Nie 
stwierdzono natomiast istotnego wpływu czynników doświadczenia na plon liści i dru- 
giego piętra cebulek powietrznych (tab. 1). 
W 1995 roku istotnie większy plon cebulek powietrznych pierwszego piętra 
(17,00 t.ha- l ) otrzymano stosując cięcie kwiatostanów nad pierwszym piętrem. Plon ten 
uzyskany na pozostałych obiektach nie różnił się istotnie. Zabieg cięcia kwiatostanów 
wpłynął również na zwiększenie plonu cebul podziemnych, ale różnica była istotna tyl- 
ko w stosunku do plonu otrzymanego na obiektach, na których wykonywano pozostałe 
sposoby cięcia cebuli wielopiętrowej. 
W roku 1996 w wyniku analizy statystycznej plonu cebulek powietrznych wyod- 
rębniono dwie grupy jednorodne. W pierwszej grupie zawarty został plon otrzymany na 
obiektach kontrolnym i gdy stosowano cięcie kwiatostanów. Plon uzyskany z roślin, 
gdzie stosowano cięcie, nie różnił się istotnie i stanowił drugą grupę jednorodną.
>>>
Wpływ cięcia roślin ... 


175 


Plon cebul podziemnych był istotnie największy w przypadku wykonywania cięcia 
kwiatostanów (32,21 t.ha- l ) oraz mniejszy na obiekcie kontrolnym. Najmniejszy plon 
otrzymano w wyniku stosowania pozostałych sposobów cięcia roślin. 
Średnio za lata badań wykazano, że na obiektach na których cięto kwiatostany nad 
pierwszym piętrem cebulek oraz gdy nie stosowano cięcia roślin otrzymano istotnie większy 
plon cebulek powietrznych pierwszego piętra. Plon cebul podziemnych był istotnie nąjwięk- 
szy w przypadku cięcia kwiatostanów (36,14 t'ha\ W wyniku stosowania pozostałych 
sposobów cięcia roślin plon cebul podziemnych był istotnie mniejszy. 


Tabela]. Wpływ cięcia roślin na plonowanie cebuli wielopiętrowej w drugim roku uprawy 
Tablc ł. Thc cfrect ol' plant cutting on thc crop productivity of Egyptian onion in thc sccond year 
or growing 


Plon - Yield (t.ha") 
Sposób ci
cia cebulek powietrznych - of bulbils cebul podzicmnych liści 
Plant cutting picrwszego piętra drugicgo piętra of underground of lcaves 
mcthod of the fjrst set of the sccond set onJons 
1995 19% 1995- 1995 1996 1995- 1995 1996 ]995- 1995 1996 1995- 
1996 1996 1996 1996 
Ci
cie liści 9,37 5,60 7,48 0.64 0,78 0,71 27,07 14,12 20,59 5,09 6,11 5,60 
Leaf cutting 
Ci
cie pędu 
kwiatostanowcgo 17,00 6,86 11,93 - 40,07 32,21 36,14 
Inflorcscencc 
cutting 
Cięcic liści i p
du 
kwiatostanowcgo 9.73 5,78 7,76 - 26,23 15,88 21,06 4,44 4,98 4,71 
Lcaf and inflorc- 
scence cutting 
Kontrola 11,73 8,50 10,11 0.72 0,82 0,77 32,23 21,33 26,78 
Control 
N!Ra=o.os 2,84 2,57 2,34 n.i. n.i. 8.99 5,31 5.70 
LSDa=o.os nJ. n.1. n.l. n.1. 


n.i.: różnica nie istotna - no significant diffcrencc 


Wpływ cięcia roślin na niektóre cechy jakościowe cebulek powietrmych pierwszego 
piętra cebuli wielopiętrowej przedstawiono w tabeli 2. Średnia masa i średnica cebulek oraz 
masa gniazd była największa w przypadku, gdy wykonywano cięcie kwiatostanów nad 
pierwszym piętrem. Największą masę uzyskały gniazda pięciocebulkowe. Największe ce- 
bulki występowały w gniazdach dwu- i trójcebulkowych i najmniejsze - kiedy gniazda zło- 
żone były z więcej niż pięciu cebulek.
>>>
176 


M. Orłowski, D. Jadczak 


Tabela 2. Wpływ cięcia roślin na jakość cebulek powietrznych pierwszego piętra cebuli wielo- 
piętrowej (ł 995-1996) 
Table 2. The effect of plant culting on the quality of the first-set bulbils of Egyptian oni on 
(1995-1996) 


Liczba cebulek w gnieździe 
Sposób cięcia Badana cecha jakościowa Number of bulbiłs per one bulbil-set 
Płant cutting method Tested characteristic 
5 5 4 3 2 
Masa gniazda cebulek (g) 20,6 17,63 16,61 11,08 5,25 
Weight of bulbil-set (g) 
Cięcie liści Masa cebulki (g) 3,15 2,77 4,12 3,67 2,60 
Leaf cutting Weight ofbulbił (g) 
Średnica cebulki (cm) ł,63 1,69 1,71 1,98 1,52 
Diameter ofbułbil (cm) 
Masa gniazda cebułek (g) 29,56 25,46 31,46 23,1 ł 12,50 
Cięcie pędu Weight ofbulbił-ser (g) 
kwiatostanowego Masa cebułki (g) 6,34 5,86 7,55 7,70 6,22 
Inf10rescence 
eight of bulbil (g) 
culting Srcdnica cebulki (cm) 2,17 2,10 2,27 2,17 2,ł l 
Diameter of bulbil (cm) 
Masa gniazda cebulek (g) ł7,77 ł 7,11 13,85 ł2,7ł 5,05 
Cięcie liści i pędu Weight ofbulbil-set (g) 
kwiatostanowego Masa cebulki (g) 2,80 3,06 2,82 2,95 2,52 
Leaf and inf10rescence 
eight ol' bułbil (g) 
cutting Srednica cebulki (cm) ł,57 1,62 1.54 ł,66 ł,36 
Diameter of bulbil (cm) 
Masa gniazda cebulek (g) 28,82 27,39 23,78 24,70 ł2,25 
Weight ol' bułbił-set (g) 
Kontrola - Controł Masa cebulki 19) 5,ł5 4,86 5,93 8.25 7,62 
Weight of bulbil (g) 
Średnica cebulki (cm) 2,09 1,76 2,15 2,27 2,21 
Diameter of bułbił (cm) 


4. WNIOSKI 


L Stosowane metody cięcia wywarły istotny wpływ na plon cebuli wielopiętrowej. 
Największy plon cebulek powietrznych i cebul podziemnych uzyskano w przypadku 
cięcia kwiatostanów nad pierwszym piętrem cebulek. 
2. Cięcie kwiatostanów nad pierwszym piętrem wpłynęło na polepszenie jakości plonu 
cebulek powietrznych otrzymanych z pierwszego piętra poprzez zwiększenie wielko- 
ści gniazd i pojedynczych cebulek. 


LITERA TURA 


[1] Czikow P., Łaptiew l, 1987: Rośliny lecznicze i bogate w witaminy. PWRiL, War- 
szawa. 
[2] Orłowski M., 1984: Cebula wielopiętrowa - roślina użytkowa czy dekoracyjna. 
Działkowiec, 9: 13. 
[3] Orłowski M., Kołota E., 1992: Uprawa warzyw. Brasika, Szczecin.
>>>
Wpływ cięcia roślin ... 


177 


THE EFFECT OF PLANT CUTTING ON THE CROP PRODUCTIVITY 
OF EGYPTIAN ONION 


Summary 
In the years 1993-1996 a field experiment was carried out at the Department of 
Vegetable Crops of the Agricultural University of Szczecin. The aim of the cxperiment 
was to assess the effect of plant cutting (leaf cutting, leaf and inflorescence cutting 
above the first set, inflorescence cutting above the [irst set of bulbils) on thc crop pro- 
ductivity of two-ycar Egyptian onion. 
The plant cutting methods applied in the expcriment had a significant influence on 
the quantity and quality of the Egyptian onion yield. The highest yield of the first bul- 
bil-set and underground onions was obtained when the inflorescences were cut above 
the first set. Furthermore, this plant cutting method increased the weight and diameter of 
the bulbils. 
Kcy words: yield, Egyptian onion, plant cutting
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 179-183 


WPŁ YW DAWKI N I TERMINU NA WOŻENIA 
TYM SKŁADNIKIEM NA PLONOWANIE SELERA 
UPRAWIANEGO NA ZBIÓR PĘCZKOWY 


Maria OsiIlska, Eugeniusz Kołota 


Katedra Ogrodnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Rozbrat 7, 50-334 Wrocław 


c
:vn()psis. W doświadczeniu polowym przeprowadzonym \V latach ł 995-] 997 
przcbadano wpływ zróżnicowanego w granicach 50-250 kg/ha nawożenia N, stoso- 
wanego jcdnorazowo bądź w dawcc dzicloncj, na plon i jakość roślin sclcra korze- 
niowcgo uprawiancgo na pe,;czki. Rozsade,; sclcra sadzono na micjsce stałe na prze- 
łomic kwictnia i maja, zaś zbiór roślin przcprowadzono w ostatniej dekadzie lipca. 
Uzyskanc wyniki badar1 wskazują na istotny wzrost plonu sclcra zbieranego na 
pęczki wraz ze wzrostem dawki azotu do ł 50 kg N/ha. przy czym jako bardziej 
skutecznc należy uznać nawożcnie dziclone tym skladnikicm (100 +50 kg N/ha). 
Wpływ dawki azotu na wicIkość wytworzonej rozety liściowcj i liczbę liści był 
mało widoczny. 
Słowa kluczowe: nawo/'cnic N, seler korzcniowy. zbiór na pęczki 


I. WSTĘP 


Seler korzeniowy zbierany wraz z nacią posiada dużą wartość biologiczną, wzbo- 
gaca asortyment tanich warzyw na początku lata, zaś producentowi jego uprawa może 
zapewnić zadowalający wynik ekonomiczny. 
Wzrastające zainteresowanie praktyki warzywniczej uprawą selera na zbiór pęcz- 
kowy wyłania wiele problemów badawczych. W dotychczasowych doświadczeniach 
przeprowadzonych w AR we Wrocławiu [4] określono właściwy termin siewu i sposób 
produkcji rozsady dla tego rodzaju uprawy. Wyraźny wpływ na wysokość i jakość pIo- 
nu może mieć również nawożenie, zwłaszcza azotem, na co wskazują wyniki badań do- 
tyczące uprawy tego warzywa na zbiór jesienią [1. 2, 3, 6]. Według Kruga [5], a także 
autorów krajowych [l, 2, 3] zalecana dawka azotu dla selerów nie przekracza 200 kg N 
na ha. Rumpel i Felczyński [7] podkreślają, że wysoka zawartość azotu w glebie powo- 
duje zwiększenie poziomu azotanów, zwłaszcza w nadziemnych częściach rośliny. 
W badaniach Szwejkowskiej [8] udowodniono, że podwojenie dawki pogłównego na- 
wożenia N nie miało wpływu na wysokość plonu korzeni, ale zwiększało w nich za- 
wartość azotanów i podnosiło plon liści.
>>>
180 


M. Osińska, E. Kołota 


2. METODYKA BADAŃ 


Przeprowadzone w latach 1995-1997 doświadczenie polowe miało na celu okre- 
ślenie wpływu nawożenia N zastosowanego jednorazowo przed sadzeniem rozsady 
w wysokości: 50, 100, 150, 200, 250 kg N na ha oraz podzielonego według schematu: 
50+50, 100+50, 100+ l 00, 150+ 100 kg N na ha na wzrost i plonowanie selera korze- 
niowego uprawianego na zbiór wczesny. 
Nasiona selera odmiany 'Mentor' wysiewano w dniu 12 lutego do skrzynek wy- 
pełnionych uniwersalną mieszanką ziemi. W terminie 10-15 marca przeprowadzono 
pikowanie siewek do podłoża stanowiącego mieszankę ziemi próchnicznej i substratu 
torfowego, w rozstawie 6 x 5 cm. 
Doświadczenie założono metodą losowanych bloków w czterech powtórzeniach; 
powierzchnia jednego poletka wynosiła 4,5 m 2 . 
Rozsadę selera sadzono na przełomie kwietnia i maja w rozstawie 30 x 20 cm przy 
standardowej zasobności gleby w P, K i wysokiej w Ca. Nawożenie pogłówne azotem 
w postaci saletry amonowej stosowano po 4 tygodniach od daty sadzenia. Odchwasz- 
czanie roślin przeprowadzano ręcznie w miarę potrzeby. 
W ramach pomiarów biometrycznych przed zbiorem określano wysokość rozety 
i liczbę liści, a następnie w próbach przygotowanych do sprzedaży masę części nad- 
ziemnej i korzeni spichrzowych. 
Zbiór wykonywano jednorazowo w ostatniej dekadzie lipca, zaliczając do plonu 
handlowego rośliny, których korzenie spichrzowe miały średnicę ponad 30 mm. We 
wszystkich latach prawie cały zebrany plon stanowił produkt handlowy. 


3. WYNIKI BADAŃ 


Średnie za okres 3 lat wyniki pomiarów roślin przed zbiorem (rys. I ) wskazują, że 
na wysokość rozety selera wpływ miało zastosowane w doświadczeniu nawożenie azo- 
tem. Okazało się, że wyższe dawki N, jak i dzielone nawożenie tym składnikiem sprzy- 
jały wykształceniu rozety o dłuższych liściach przy zbliżonej dla wszystkich obiektów 
ich liczbie. Średnia masa całej rośliny w tym czasie wahała się w granicach od 232,3 do 
277,8 g. Najmniejszą masą charakteryzowały się selery uprawiane przy nawożeniu 
dawką 50 kg N na ha. Wzrost nawożenia do 150 kg na ha wpływał korzystnie na wiel- 
kość wytworzonej masy. Użycie natomiast wyższych dawek N było niecelowe. Udział 
masy korzeni w całkowitej masie rośliny nie był uzależniony od zastosowanego nawo- 
żenia i wahał się w przedziale od 39, I do 41,7%. 
Odmienny przebieg pogody w latach 1995-1997 był przyczyną dużego zróżnico- 
wania plonów. W pierwszym roku trwania doświadczenia długotrwałe chłody, jakie 
miały miejsce aż do połowy maja, spowodowały trwałe zahamowanie wegetacji selerów 
i uzyskany plon przy braku istotnych różnic między obiektami nie przekroczył wartości 
2,7 kg z m 2 . Wyniki z roku 1996 i 1997, jak i średnie za okres 3 lat wskazują, że nawo- 
żenie w wysokości 50 kg N na ha było niewystarczające. Istotny wzrost plonu dało 
zwiększenie nawożenia do 150 kg N na ha zastosowanego jednorazowo przed sadze- 
niem rozsady, a jeszcze lepsze wyniki dało podzielenie tej dawki na nawożenie przed- 
wegetacyjne (100 kg N/ha) i pogłówne (50 kg N/ha).
>>>
Wpływ dawki N i terminu nawożenia ... 


181 


- 
UJ 

 
m 
..c: 
ro 
UJ 
'E 
E m 
.£ c. 
Q) '- 
;I::: o 
Q) UJ 
UJ UJ 
oUJm 


E 
om, 
-Q)Q) 

;:: 
 
"Qj 
.Q 
..c;:

 

E
 


c. 
e I.
 
.t) "u :u; 
'UJ -UJ o 
0== L... 



 

l3m 
3== E 
I m! 
Illil 


[9] 


a a a a 
O) co ,.... O 
N N N N 


a a 
LO v 
N N 


a a 
('I) N 
N N 


a a 
..- a 
N N 


:2J 


t\J 

 
I 
'LO 
r 
!Lą. 
IV 
r 
(D 
r 


!('I) 
iv- 
IV 


a LO a LO a LO a LO a LO a 
LO V V ('I) ('I) N N ..- ..- 
sal\eal 
10 Jaqwnu JO W3 U! ł46!a4 
!3
!1 eqz::!1 qnl W3 M 9
0tOSAM 


a 
a 
..- 
+ 
a 
LO 


a 
a 
..- 
+ 
a 
a 


a 
LO 
+ 
a 
a 


a 
LO 
+ 
a 
LO 


m 
m..c: 
E '- 


 
3=
 
Z r::: 
J:1z 
3= Q) 
m UJ 
'C o 
'C 


a 
LO 
N 


a 
a 
N 


a 
LO 


a 
a 


a 
LO 


z 
o:s 
'2 
O) 
oN 
o 

 
o:s 
I:: 
o 
b!) I:: 
O) o 

 .
 

 N 
o:'::: 
",'- 
ot: 


 

Z 
-o I:: 
o o 
'- b!) 

 I:: 
o .- 
1::-0 
"a3 5 
_ P- 
o:! O) 
N-o 

 'Uj 
O) O) 
N  
Ci @ 
'_ ..c::: 
.c
 
N o:s 

C 
.... O) 
P-- 
O) 
o:! .) 
......... 

 o 
O) '" 
"'
 
..c::: I:: 
.) O) 
»8 
I:: O) 
N .... 
.) ::J 
C
 

 O) 
E 8 
0- 
"_ o:! 
.c .) 

 "5 
-o O) 
@ 8 
._ o 
8:C 
o..... 
P-o 
.- '" 
..:
 
'83 
»'" 
::;:
 


-=- 
Ii . 
».2P 
t:z::w...
>>>
182 


M. Osińska, E. Kołota 


Wyższe dawki azotu sięgające 200 i 250 kg N/ha stosowane wyłącznie przedwe- 
getacyjnie, jak i podzielone nie przyniosły oczekiwanej zwyżki plonu, jak i poprawy jego 
jakości. W świetle uzyskanych wyników dawkę 150 kg N/ha należy uznać jako optymal- 
ny poziom nawożenia selera korzeniowego uprawianego na zbiór wczesny wraz z nacią. 


Tabc]a ł. Wpływ nawożenia N na plon sclerów uprawianych na zbiór pe,;czkowy w kg/m 2 
Table I. The effcct ofN fertilization on yield ofcelcry grown for bunches in kg pcr] m 2 


Dawka N w kg/ha 1995 ]996 ]997 Średnio - Mean 
N rate in kg pcr ha 
50 2,28 4,69 4,66 3.88 
100 2.18 5.56 4,82 4,ł9 
]50 2,38 6,12 4,88 4.46 
200 2,48 5-.65 5,04 4.39 
250 2.52 5,85 5.36 4.58 
50+50 2.45 5,20 4.92 4.ł9 
łOO+50 2.44 5,98 5.39 4,60 
łOO+]OO 2.55 5,65 5.38 4.53 
ł50+]00 2,63 6,43 4,85 4.64 


NIR a
0,05 - LSD a
O.05 


n. i. - n.s. 


0.30 


0.37 


O. ]9 


n.Lu różnica nieistotna. n.s. -no significant differencc 


LITERATURA 


[I] Biesiada A., Kołota E., 1993: Skuteczność doglebowego i dol istnego nawożenia 
azotem w uprawie selera korzeniowego. Materiały Konferencji ,.0 lepszą jakość 
produktów ogrodniczych", AR Kraków, 108-110. 
[2] Hellwig A., Osińska M., Mutor R., 1982: Wpływ deszczowania i wzrastających 
dawek azotu na plon selerów. Zesz. Probl. POSl. Nauk RoI., 140: 39-58. 
[3] Kaniszewski S., 1982: Wpływ nawadniania i nawożenia azotem na plon i stan od- 
żywienia selera. Biul. Warz. XXVI, IW Skierniewice, 81-93. 
[4] Kołota E., Osińska M., 1993: Wpływ terminu siewu nasion i sposobu produkcji 
rozsady na plonowanie selera uprawianego na zbiór pęczkowy. Materiały Konferen- 
cji "O lepsząjakość produktów ogrodniczych", AR Kraków, 38-40. 
[5] Krug H., 1991: GemUseproduction. 2 Autlage Paul Parey, Berlin und Hamburg. 
[6] Michalik 1-1., Umięcka L., Rumpel J., 1994: Wpływ nawożenia azotowego na jakość 
selerów korzeniowych przechowywanych i mrożonych. Biul. Warz. XLII. Skiernie- 
wice, 87-100. 
[7] Rumpel J., Felczyński K.. 1990: Yield and nitrate nitrogen content of celeriac 
(Apium graveolens L.var. rapaceum) as affected by nitrogen fertilization. Abstract 
of Contributed Papers XXIII lnternationale Horticultural Congress, p. 271. 
[8] Szwejkowska B., 1997: Plonowanie wybranych odmian w uprawie selera korzenio- 
wego. Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Doskonalenie Technologii Produkcji 
Roślin Warzywnych", Olsztyn, 240-241.
>>>
Wpływ dawki N i terminu nawożenia ... 


183 


THE EFFECT OF N RAT E THE TERM OF FERTrLIZATION ON YIELD 
OF CELERY GROWN FOR BUNCHES 


Summary 
In the field experiment carried out in 1995-1997 the effect ofN fertilization on the 
yield and quality of celery grown for bunches was investigated. The N fertilization was 
applied at the rates 50-250 kg N/ha in a single or divided dose. The seedlings of celery 
were planted in a permanent place at the end of April or at the beginning ofMay and the 
plants were harvested in the last decade of July. 
The yield of celery increased significantly when the nitrogen fertilization dose was 
increased up to 150 kg N/ha and the divided dose of N fertilization proved to be more 
profitable than the single one. The size of leaf rosette and the number of leaves were 
influenced by nitrogen fertilization. 
Key words: N fertilization, celery, harvest for bunches
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 2 ł 5 - ROLNICTWO 42 (ł 998) ł 85- ł 89 


PLONOWANIE POMIDORA NA RÓŻNYCH PODŁOŻACH 
W DRUGIM ROKU UŻYTKOWANIA 


JózefPiróg 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159, 60-594 Poznań 


Synopsis. Doświadczenic przeprowadzono w ł 997 r. w szklarni Stacji Do- 
świadczalnej Ogrody Akademii Rolniczej im. A. Cieszkowskicgo w Poznaniu. 
Celem badań było sprawdzenie przydatności do uprawy jesiennej pomidora pod- 
łoży już 3-krotnie użytkowanych w uprawie ogórka. Z przeprowadzonych badań 
wynika. że wzrost i rozwój pomidora na wełnie mineralnej Flormin i Grodan, na 
kcramzycic i matach kokosowych w czwartym cyklu uprawowym był prawidłowy. 
Na podstawie wyników plonowania stwierdzono dobrą przydatność podłoży kil- 
kakrotnie użytkowanych do dalszcj uprawy. Badania wykazały, że plony ogólne 
pomidora odmiany 'Cunero' uprawianego na kilkakrotnie użytkowanej wełnie mi- 
neralnej Grodan i Flormin, na keramzycie i matach kokosowych były wysokie 
i wynosiły odpowiednio: 13,48; ł3,99; ł2,04 i ł3,7ł kg/m 2 . 
Słowa kluczowe: pomidor, wełna mincralna, keramzyt, maty kokosowe 


l. WSTĘP 


Małe możliwości zmianowania warzyw w uprawie pod osłonami prowadzą do na- 
gromadzenia się patogenów. Głównymi chorobami wywołanymi przez patogeny od gl e- 
bowe są: korkowatość, werticylioza i fuzarioza. Ponadto mogą występować w takich 
szklarniach w dużym nasileniu nicienie. Wyżej wymienione choroby i szkodniki w upra- 
wie pomidora powodują poważną obniżkę plonu sięgającą nawet do 80%. Dlatego szuka 
się nowych technologii i nowych podłoży, które pozwolą na uzyskanie wysokich plonów 
dobrej jakości. Celem obniżenia kosztów uprawy sprawdza się przydatność nowych 
podłoży do wielokrotnego wykorzystania. 
Celem doświadczenia było sprawdzenie przydatności podłoży użytkowanych już 
w trzech kolejnych uprawach ogórka, tj. uprawie wiosennej i jesiennej 1996 r. oraz 
uprawie wiosenncj 1997 r. do uprawy pomidora. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Doświadczenie przeprowadzono w 1997 r. w Stacji Doświadczalnej Ogrody, Aka- 
demii Rolniczej im. A. Cieszkowskiego w Poznaniu. Jesienną uprawę pomidora z od- 
mianą 'Cunero' założono jako doświadczenie jednoczynnikowe w układzie bloków 10-
>>>
186 


Józef Pi róg 


sowanych w czterech powtórzeniach. Czynnikiem tym były podłoża, takie jak: wełna 
mincralna Flormin i Grodan, keramzyt i maty kokosowe, których już trzykrotnie używa- 
no w uprawie ogórka. 
Nasiona wysiano w dniu 17 maja 1997 r. do podłoża będącego mieszaniną torfu niskie- 
go i kory sosnowej. Uzyskaną mieszaninę wzbogacono w składniki pokarmowe do pozio- 
mu (mg/dm\ N-NH 4 - 56, N-N0 3 - 52, P.- 80, K - ]33, Ca - ]500, Mg - 32 oraz pH 6,3 
i zasolenie 1,56 g/dm 3 . Gdy rośliny miały już rozwinięte liścienie i pierwszy właściwy 
liść (28.05.97), przepikowano je do kostek z wełny mineralnej Grodan nasączonych po- 
żywką. Pożywkę przygotowano w oparciu o analizę wody. Skład pożywki był następujący 
(w mg/dm 3 ): N-NH 4 - 12, N-N0 3 - ]90, P - 47, K - 342, Ca -]70, Mg - 45, Na - 20,4, 
CI - 20,6, S-S04 - ]20, Fe - 84, Mn - 0,54, Zn - 0,33, Cu - 0,048, B - 0,032, Mo - 0,048 
oraz pH 5,5 i EC - 2,8 mS/cm. Do czasu uzyskania rozsady do sadzenia na miejsce 
uprawy, kostki podlewano pożywką. Przygotowanie szklarni polegało na oczyszczeniu 
jej i zdezynfekowaniu. Po uprawie wiosennej ogórka umyto folie na matach i folię biało- 
czarną rozłożoną na całej powierzchni gruntu szklarni oraz zdezynfekowano całą szklar- 
nię Trisepem 20 SL. W matach wykonano nowe otwory, po 3 na każdej macie i usta- 
wiono w nich rozsadę. Rośliny posadzono] 4 lipca 1997 r. w zagęszczeniu 3 rośliny na 
l m 2 . Wodę i pożywkę dostarczono roślinom indywidualnym systemem nawadniania 
kroplowego sterowanego Soltimerem. 
Rośliny prowadzono przy sznurkach na 6 gron. Wszystkie zabiegi wykonywano 
zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami w uprawie pomidora pod osłonami. Pierwszego 
zbioru dokonano 4 września, a ostatniego 23 października. Zbiory przeprowadzono co 
4-5 dni. Pomidory sortowano na wybory: lA, lB i II, poza wyborem, chore i popękane. 
Zebrane owoce z poletek ważono i liczono osobno z każdego wyboru. Wyniki plonowania 
opracowano statystycznic i oceniono testem Duncana na poziomie istotności a = 0.05. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Z przeprowadzonych badań wynika, że wzrost i rozwój pomidora uprawianego na 
wełnie mineralnej Flormin i Grodan, na keramzycie i matach kokosowych w czwartym 
cyklu uprawowym był prawidłowy. Na podstawie wyników plonowania stwierdzono dobrą 
przydatność podłoży kilkakrotnie użytkowanych do uprawy pomidora. Podobne wyniki 
uzyskali Buite\aar [3], Runia [5] i Sonnenveld [61. W przeprowadzonych badaniach uzy- 
skano wysoki plon ogólny na poszczególnych podłożach. Wyniki te są zgodne z wyni- 
kami uzyskanymi w badaniach Bergenhenegouwen'a [I]. Natomiast Wysocka-Owczarek 
[7] w drugim roku użytkowania wełny mineralnej uzyskała w uprawie jesiennej pomido- 
ra plon niższy o ponad 30% w odniesieniu do plonu uzyskanego w I roku uprawy. 
Najwyższy plon ogólny uzyskano z roślin uprawianych na wełnie mineralnej Flor- 
min i matach kokosowych, odpowiednio 13,99 i 13,71 kg/m 2 (tab. 1). Najniższy plon 
uzyskano na keramzycie (12,40 kg/m 2 ) i różnił się on istotnie od plonów uzyskanych na 
Florminie i matach kokosowych. Pośredni plon między przedstawionymi plonami uzy- 
skano z roślin uprawianych na wełnie mineralnej Grodan (13,48 kg/m 2 ). 
Ze względu na bardzo wysoki udział owoców popękanych i poza wyborem w po- 
szczególnych kombinacjach, plon handlowy stanowił zaledwie 36-40% plonu ogólnego. 
Przyczyną takiego plonowania pomidora odmiany 'Cunero' była prawdopodobnie za niska 
temperatura w okresie plonowania.
>>>
Plonowanie pomidora na różnych podłożach ... 


187 


Tabela l. Wpływ podłoża kilkakrotnie użytkowanego na plonowanie pomidora odmiany' Cunero' 
Table l. Effect of substrate used previously in several cycles on yielding oftomato cv. 'Cunero' 


Plon w kg/m 2 - Yield in k
m2 
Podłoże ogólny handlowy wybór - class poza chore popękane 
Substrate wyborem 
total commerciał IA m II out class diseated broken 
Grodan l3,48ab 5,80a 5,01 a 0,5]a 0,28ab 3,20 0,80 3,68 
Flormin 13,99a 5,52ab 4,75a 0,54a 0,23ab 3,92 0,79 3,76 
Keramzyt ]2,4Gb 4,48b 3,76b 0,63a O,lOa 2,98 0,59 4,35 
Kokornaty l3,7]a 5,68a 4,72a O,63a 0,33b 3,]2 0,62 4,28 


w g Borkowskiego i Srzednickiej [2] słaba radiacja słoneczna oraz temperatury 
w dzień i w nocy niższe od optymalnych w okresie uprawy są przyczyną pękania owo- 
ców pomidora. Nie ogrzewana w tym czasie szklarnia ze względu na brak środków 
finansowych i dość niskie temperatury zewnętrzne występujące w tym czasie doprowa- 
dziły do stresów termicznych pomidora (rys. l). Takie warunki klimatyczne zdecydowa- 
nie wpłynęły na strukturę plonowania pomidora. 


oc 
30 
25 
20 
15 
10 
5 


Temperatura - Temperature 
- - - Radiacja - Radiation 


MJ*m -2*dzień- 1 
35 
MJ*m- 2 *day-1 


30 
25 
20 
15 
10 
5 
O 


O 
't o ID 
 r-- C') en U') 
 ID N co 't o ID N co 

 N N o o 
 
 N C') o 
 N C') o 
 
 
.-:. .-:. .-:. rlJ rlJ rlJ rlJ rlJ rlJ en en en en en o o o 
o o o o 9 o o o o o o o o o 
 
 
.-:. .-:. .-:. .-:. r-- .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. .-:. 
en en en en en en en en en en en en en en en en en 


Rys.]. Przebieg dobowych temperatur i radiacji w czasie prowadzenia doświadczenia 
Fig. ] . Course of dail y temperatures and radiation during the experimentał 


W plonie handlowym relacje między plonem z poszczególnych podłoży, jak: F1or- 
min, Grodan, keramzyt i maty kokosowe były podobne jak w plonie ogólnym. Najwyższy 
plon handlowy uzyskano z roślin uprawianych na wełnie mineralnej Grodan i na matach 
kokosowych, odpowiednio 5,80 i 5,68 kg/m 2 , a najniższy na keramzycie (4,48 kg/m 2 ). 
Ten ostatni wymieniony plon różnił się istotnie od wyżej podanych plonów. W strukturze 
plonu handlowego bardzo wysoki udział (83-86%) miał plon wyboru lA Plon wyboru IB 
stanowił ca 10%, a plon 11 wyboru 4% plonu handlowego. Plon poza wyborem stanowił 
24%, a plon owoców popękanych aż 27-35% plonu ogólnego.
>>>
188 


Józef Piróg 


Średnia masa jednego owocu pomidora uprawianego na wełnie mineralnej Flormin 
i Grodan, na keramzycie i kokomatach w ramach danego wyboru była podobna. Ciężar 
owoców w poszczególnych wyborach wynosił: 180 g w wyborze lA, 120 g w wyborze IB 
i ] ł O g w wyborze II (tab.2). 


Tabe]a 2. Wpływ podłoża kilkakrotnie użytkowancgo na masę owocu pomidora odmiany 'Cuncro' 
Tab]e 2. Erfect of substrate used previously in scveral cyclcs on mass ol' a rruit ol' tomato cv. 
'Cuncro' 


Średnia masa jednego owocu w g 
Podłożc Mean mass or rruit in g 
Substratc w bór - class poza wyborcm chorc popękanc 
łA łB II out class diseated broken 
Grodan ł80 a 120 a 110 a 200 160 230 
Flormin 180 a 120 a 90 a 210 ]70 240 
Kcramzyt 180 a ]20 a 80 a 200 ]60 2łO 
Kokomaty ]80 a ]20 a ]00 a 200 180 220 


Należy zwrócić uwagę na średnią masę owoców popękanych. Były to owoce cięż- 
sze nawet od owoców wyboru lA i średnia masa owocu wynosiła 210 do 240 g. 
Dynamika plonu wyboru lA przez pierwsze 3 tygodnie była na wszystkich podło- 
żach wysoka. Późniejsze warunki klimatyczne sprawiły wyraźne jej zahamowanie. 
Wartość produkcji pomidora plonu wyboru lA z I m 2 uprawy kształtowała się bardzo 
podobnie do dynamiki plonowania. 


4. WNIOSKI 


l. Wełna mineralna Flormin i Grodan, keramzyt i maty kokosowe używane już 3-krot- 
nie w uprawie ogórka w pełni nadawały się do dalszej uprawy pomidora pod osło- 
nami. 
2. Pomidor odmiany 'Cunero' był bardzo wrażliwy na stresy temperaturowe, co wpły- 
wało na strukturę plonu, a niskie temperatury w czasie uprawy pomidora wpłynęły na 
bardzo wysoki udział owoców popękanych i poza wyborem w plonie ogólnym. 


LITERA TURA 


[1] Bergenhcnegouwen Van L.A.M, 1980: Ervaringen mct tomatoen op substraten. 
Tuinderij 20. 
[2] Borkowski J., Srzednicka W., 1989: Wpływ temperatury, usuwania liści i różnych 
sposobów ogławiania na plon i pękanie owoców pomidora w szklarni. Biuletyn Wa- 
rzywniczy, Instytut Warzywnictwa, Skierniewice, XXXIII, 23-33. 
[3] Buitclaar K., 1984: Research on tomatoes grown an substrate. Groentcn en Fruit 
40/26, 38-39. 
[4] Piróg J., ł 996: Przydatność cztcrech podłoży syntetycznych do uprawy ogórka szklarniowe- 
go. Zeszyty Problcmowe Postępów Nauk Rolniczych. 429: 255-258.
>>>
Plonowanie pomidora na różnych podłożach ... 


189 


[5] Runia W.T., 1983: Sto men van steenwollmatten en baaltjes veen (Stcaming of roc- 
kwool slabs and pcat bags). Tuinderij 63/27: 23. 
[6] Sonnenveld c., 1980: Growing cucumbcr and tomatoes in Rockwool. Reprint of 
proceedings 5th International Congress on Soilless Culture, 253-262. 
[7] Wysocka-Owczarek M., 1989: Wpływ wielokrotnego użytkowania wełny mineralnej 
na wzrost, plonowanie i jakość pomidora szklarniowego. Biuletyn Warzywniczy - 
Suplement, Instytut Warzywnictwa, Skierniewice, 135-141 


THE YIELDING OF TOMA TO ON V ARIOUS SUBSTRA TES 
IN THE SECOND YEAR OF UTILIZA TION 


Summary 


The expcriment was carricd out in 1997 in thc grcenhouse. The aim of the study 
was evaluate thc usefulncss ol' substrates previously used thrcc times for cucumber culti- 
vation for autumn cultivation ol' tomato. 
The rcsults ol' the experiments show that growth and dcvelopment of tomato on 
Flormin and Grodan rockwool, keramsit and cocomats werc normaI in the fourth cuIti- 
vation cyele. Yielding resuIts provcd the usefulncss of previously applied substrates for 
forthcr cultivation. The study showed that total yields of tomato cv. 'Cunero' grown on 
Grodan and Flormin rockwool, keramsit and cocomats used previously in several cyclcs 
wcre high and amountcd to 13,48; 13,99; 12,04; 13,71 kg/m 2 . 
Kcy words: tomato, rockwool, keramsit, cocomats
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 19ł-ł96 


WARTOŚĆ BIOLOGICZNA OWOCÓW PAPRYKI 
ROZMNAŻANEJ TRADYCYJNIE 
I POPRZEZ KULTURY IN VITRO 


Alicja Plitta, Lucyna Drozdowska 


Katedra Fizjologii Roślin, Wydział Rolniczy A TR 
ul. Bernardyńska 6, 85-029 Bydgoszcz 


Synopsis. Rośliny papryki (Capsicum annuum L. cv. 'Bryza', 'Passat'. 'Sta- 
no', 'ATZ', 'ATM', Stanola FI ') rozmnożone in vitro z eksplantatów połówek na- 
sion rozwijaly się i owocowały w warunkach szklarniowych. Porównano plon i ce- 
chy biologiczne owoców uzyskanych z roślin rozmnażanych in vitro i z rozsady 
przygotowanej tradycyj nic. Analizując wpływ genotypu na cechy użytkowe i skład 
chemiczny owoców papryki, różnice statystycznie istotnc stwierdzono w liczbie 
i masie owoców, masie owocni, współczynniku ksztahu, poziomie witarniny C oraz 
zawartości potasu, manganu i cynku. Nąjbardziej wartościowy pod względem przy- 
datności w mikrorozmnażaniu okazał się genotyp' A TM', który poza zachowaniem 
cech morfologiczno-anatomicznych owocu wyróżniał się spośród badanych geno- 
typów poziomem plonowania porównywalnym z plonem u roślin otrzymanych 
w sposób konwencjonalny z nasion. Zachowanie ważnych z punktu widzenia ho- 
dowli cech owoców u roślin otrzymanych sposobem in vitro może stanowić argu- 
ment za wykorzystywaniem mctod biotechnologicznych w doskonaleniu odmian. 
Słowa kluczowe: papryka, genotyp, in vitro 


1. WSTĘP 


Najważniejsze cele hodowli papryki to wielkość plonu i jego walory użytkowe. Po- 
szukiwane są również odmiany odporne na choroby, o dużej wytrzymałości na chłody 
i suszę. Nowe możliwości w zakresie doskonalenia odmian papryki stwarzają metody 
biotechnologii, w tym transformacje genetycznc. Jednym z podstawowych czynników 
warunkujących efektywność transformacji jest wydajny i powtarzalny system regenera- 
cji roślin. Dotychczasowe prace nad regeneracją roślin papryki w kulturach in vitro 
wskazują, iż pewne możliwości uzyskania dobrego współczynnika namnażania daje za- 
stosowanie jako źródła eksplantatów połówek spęczniałych nasion [I, 6]. Prowadzone 
są aktualnie prace nad doskonaleniem tej metody i jej przydatnością w pracach hodowla- 
nych, jak również w badaniach nad procesem kwitnienia i owocowania papryki w kultu- 
rach in vitro [7]. 
Celem niniejszych badań było porównanie plonowania i ocena wartości biologicz- 
nej owoców kilku genotypów papryki uzyskanej z rozsady tradycyjnej i poprzez kultury 
in vitro.
>>>
192 


A. Plitta, L. Rogozińska 


2. MATERIAŁ l METODY 


Badania prowadzono na sześciu genotypach papryki słodkiej: 'Bryza' i 'Passat' 
(odmiany wyhodowane w SHRO Wąsewo) oraz 'Stano', linie hodowlane 'ATM' i 'ATZ' 
oraz ich mieszaniec 'Stanola FI' (genotypy wyhodowane wATR Bydgoszcz). 
Wysiew nasion w szklarni i przygotowanie rozsady odbywało się równolegle z za- 
inicjowaniem i prowadzeniem kultur in vitro w laboratorium. Eksplantatami do kultur in 
vitro były połówki spęczniałych nasion zawierające część proksymalną hypokotyla i ko- 
rzonck zarodkowy [1, 6]. Eksplantaty inkubowano na pożywkę Murashigc i Skooga [3] 
pozbawioną regulatorów wzrostu. Z tworzących się na powierzchni cięcia hypokotyla 
pąków przybyszowych, w okresie 4 tygodniowej kultury, rozwijały się pędy. Pędy pasa- 
żowano co 4 tygodnie na świeżą pożywkę celem ich namnożenia oraz ukorzenienia. 
Uzyskane w ten sposób mikrosadzonki przenoszono do szklarni i wysadzano do doni- 
czek z substratem torfowym. 
W pierwszej dekadzie maja wszystkie rośliny wysadzone zostały na miejsce stałe. 
Podłożem była rozdrobniona kora sosnowa i torf. Dla każdej odmiany lub linii hodow- 
lanej dobrano losowo 2 bloki po 4 rośliny z rozsady uzyskanej w sposób tradycyjny i in 
vitro, łącznie dla 6 genotypów - 12 bloków. Rośliny były prowadzone na 2-3 pędy i w od- 
powiedniej fazie rozwoju ogławiane. Zastosowano nawożenie mineralne (Azofoska) 
w łącznej ilości 10 kg/ar, w czterech dawkach (jedna przed wysadzeniem roślin, trzy 
w czasie wegetacji). Zabiegi takie, jak nawadnianie, ochrona przcd chorobami i szkod- 
nikami prowadzono zgodnie z aktualnie przyjętymi zaleceniami. 
Owoce zbierano w fazie dojrzałości fizjologicznej w odstępach tygodniowych. 
Określano plon ogólny, świeżą i suchą masę owoców, masę owocni, grubość i szerokość 
owocu, współczynnik ksztahu oraz liczbę nasion. Zawartość witaminy C w dojrzałych 
owocach określano metodą miareczkową wg PN-71/A-7510J. Celem określenia składu 
chemicznego popiołu próbki suchej masy owoców mineralizowano metodą prażenia 
termicznego w temperaturze 450°C i otrzymany popiół rozpuszczano w I M HN0 3 [5]. 
Zawartość potasu i wapnia w popiele określano metodą spektrometrii emisyjnej, zawar- 
tość magnezu, żelaza, cynku, manganu i miedzi - metodą spektrometrii absorpcji ato- 
mowej, przy wykorzystaniu aparatu PU 9100 X produkcji Philips. Wyniki poddano 
wieloczynnikowej analizie wariancji MANOV A z zastosowaniem testu Tukey'a. Różni- 
ce między średnimi oraz korelacje cech oceniano na poziomie istotności a = 0.05. 


3. WYNIKI 


Podczas całego okresu wegetacji prowadzono obserwacje nad wzrostem i rozwo- 
jem genotypów papryki rozmnażanych tradycyjnie i poprzez kultury in vitro. Sposób 
rozmnażania miał wpływ na pokrój rozsady, która uzyskana drogą mikrorozmnażania 
była niższa i krępa. Obserwowano również różnice w wysokości i pokroju roślin w pierw- 
szych tygodniach wzrostu. Genotypy rozmnażane poprzez kultury in vitro były niższe, 
lecz wykształciły większą liczbę pędów. Pod koniec okresu wegetacji wysokość wszyst- 
kich roślin była zbliżona, Celem poprawienia jakości plonów poprzez zwiększenie masy 
owoców zastosowano cięcie ogławiające [4]. Aspekt fizjologiczny tego zabiegu wiąże 
się z ograniczeniem liczby owoców konkurujących o dostępność asymilatów i z domi- 
nacjąjuż rozwiniętych owoców w syntezie regulatorów wzrostu [2].
>>>
Wartość biologiczna owoców papryki ... 


193 


Badanymi czynnikami w doświadczeniu były genotyp i sposób uzyskiwania rozsady. 
Analizując wpływ genotypu na cechy użytkowe i skład chemiczny owoców papryki, różni- 
ce statystycznie istotne stwierdzono w liczbie i masie owoców, masie owocni, współczyn- 
niku kształtu, poziomie witaminy C oraz zawartości potasu, manganu i cynku (tab. l i 2). 


Tabela ł. Ccchy użytkowe owoców papryki rozmnażanej tradycyjnie i poprzez kultury in vitro 
Table]. Useful parameters of pcpper fruit propagatcd in vitro and traditionally 


Sposób Genotyp - Gcnotype 
Cccha rozmnażania 
Parameter Propagation Bryza Passat ATM ATZ Stanola F, 
met ho d Stano 
in vitro 6,00 3,25 7,00 5,25 5,25 5,25 
Liczba owoców/roślinę tradycyjne 13,75 14,00 24,00 5,25 25,75 17,00 
Number of rruits/plant traditional ab a b a b ab 
Plon na roślinę (g) in vitro 447,00 179,00 402,00 583,00 291,00 511,00 
Yield per plant(g) tradycyjne 1095,00 913,00 1118,00 642,00 1261,00 1459,00 
traditional a a a a a a 
Masa owocu (g) in vitro 74.52 55.02 57.41 110.98 55.45 97.40 
Weight of fruit (g) tradycyjnc 79,64 65.20 46,59 122,31 48.98 85.83 
traditional ab a a b a ab 
Masa owocni (g) in vitro 66,09 49,33 52.09 96,51 47,81 89,17 
Weight of pericarp (g) tradycyjne 72.40 58.13 39.21 111,15 42,70 78,17 
traditional ab ab a b a ab 
Długość o\\'ocu(cm) in vitro 8,63 6,69 9,06 7,68 9.49 11.42 
Lcngth of fru i t (cm) tradycyjnc 8.30 10.28 8,94 7.29 8.80 10,03 
traditional a a a a a a 
Szcrokość owocu (cm) in vitro 6.28 3.37 5,46 5,76 5.18 6.25 
Width of fruit (cm) tradycyj nc 6,20 4.87 5.09 5,84 5,14 6,04 
traditional a a a a a a 
Współczynnik k5ztaltu in vitro 1,38 1.49 1,66 1,01 1.84 1.83 
(długość/szerokość) tradycyjne 1,35 2.11 1,76 0,94 1.71 1,66 
Shape coefficicnt 
(Ien{!th/width) traditional ab a a b a a 
Grubość owocni (mm) in vitro 4.84 3.17 4,67 4,03 4,07 5,23 
Thickness of pericarp tradycyjne 5.50 6,00 3,48 4,72 4,05 5,13 
(mm) traditional a a a a a a 
Liczba nasion in vitro 102,00 56.00 74,00 97,00 60,00 69,00 
Number of sccds tradycyjne 70,00 102,00 58.00 83,00 46.00 51.00 
traditional a a a a a a 


Jednakowymi litcrami zaznaczono brak istotnych różnic pomiędzy gcnotypami wg tcstu Tukcy'a 
(a = 0,05). W polach zacicnionych przcdstawiono istotne różnicc w wartościach ccch pomie,;dzy 
roślinami z tradycyjnej rozsady a roślinami in vitro. 
Lettcrs mark lack ol' significant dirfcrcnces betwccn the genotyp es according to Tukey's test (a = 
= 0,05). Shadowcd fields indicate significant dirfcrcnccs in paramctcrs between plants grown tradi- 
tionally and in vitro.
>>>
194 


A. Plitta, L. Rogozińska 


Tabela 2. Skład chcmiczny owoców papryki rozmnażanej poprzcz kultury in vitro i tradycyjnic 
Table 2. Chemica] composition 01' pcpper rruit propagatcd in vitro and traditionally 


Sposób Genotyp Genotype 
Skład chemiczny rozmnażallla 
Chemical composition Propagation Bryza Passat Stano ATM ATZ Stanola FI 
method 
in vitro 8.68 6,32 9.06 7.02 9.04 9.03 
Sucha masa (%) tradycyjne 8,84 9,03 10,81 7.30 10.22 9,66 
Dry weight (%) 
traditionał a a a a a a 
Popiół (%) in vitro 0.73 0.85 0.91 0.91 1.00 0.83 
Ash (%) tradycyj nc 0.92 0.97 1.18 0.78 0.92 0,99 
traditional a a a a a a 
Potas (mgli 00 g) in vitro 460.75 336.70 464.0'i 525,83 601.10 511,86 
tradycyjne 465.08 450,96 527,50 397,14a 477.18 511,06 
Potassium (mgli 00 g) traditional ab a ab b b ab 
Magnez (mgli 00 g) in vitro 22.37 13,22 18,09 28.83 25,30 23,90 
tradycyjne 23,63 23.56 24.27 20,33 26.51 28.63 
Magnesium (mgli 00 g) traditional a a a a a a 
Wapń (mg/I 00 g) in vitro 15.52 15,40 17,96 19.20 24.12 17,18 
Calcium (mgli 00 g) tradycyjne 15.35 19.07 15.92 18,37 20.12 20.63 
traditional a a a a a a 
Żelazo (mgllOO g) in vitro 0.182 0.155 0.223 0.309 0,280 0.250 
tradycyjne 0,189 0.274 0,264 0.220 0.310 0,304 
Iron (mgli 00 g) traditional a a a a a a 
Mangan (mgli 00 g) in vitro 0,119 0,140 0,116 0,164 0.140 0.111 
tradycyjne 0,141 0,134 0.125 0.258 0.116 0,130 
Manganese (mgli 00 g) traditional a a a b a a 
Cynk (mgli 00 g) in vitro 0.172 0,147 0.2'i5 0,284 0,292 0.257 
tradycyjnc 0.192 0,245 0.235 0.183 0.305 0,276 
Zinc (mgli 00 g) traditional a a ab ab b ab 
Miedź (mg/IOO g) in vitro 0,055 0,056 0,053 0.049 0,056 0.055 
tradycyjne 0,039 0,034 0,034 0,051 0,032 0,044 
Copper (mg/IOO g) traditional a a a a a a 
Witamina C (mgli 00 g) in vitro 132.69 128.58 130,81 135,48 153,28 164,63 
Vitamin C (mgli 00 g) tradycyjne 136,89 145,15 158,98 152.28 156,82 J 55,48 
traditional a a ab ab b b 


Jednakowymi literami zaznaczono brak istotnych różnic pomie,;dzy genotypami wg tcstu Tukcy' a 
(a = 0,05). W polach zacienionych przedstawiono istotnc różnicc w wartościach cech pomie,;dzy 
roślinami z tradycyjnej rozsady a roślinami in vitro. 
Letters mark lack of significant di1'ferenccs bctwecn thc genotypcs according to Tukcy' s test (a = 
= 0,05). Shadowed ficlds indicate significant dirrerenccs in paramctcrs hetwccn plants grown tradi- 
tionally and in vitro. 


Spośród sześciu przebadanych genotypów, genotyp' A TM' wykształcił owoce o naj- 
większej masie, znacznie przewyższającej masę owoców genotypów 'Passat', 'Stano' 
i 'A TZ'. Różnice między tymi genotypami stwierdzono również w odniesieniu do masy 
owocni i współczynnika kształtu owocu. Genotyp 'A TM' różnił się od pozostałych wyższą 
zawartością manganu w owocach. Badane genotypy, a zwłaszcza' ATZ' i 'Stanola FI' 
były bogatym źródłem witaminy C. 
Drugi z badanych czynników - sposób uzyskiwania rozsady - wpłynął na takie ce- 
chy, jak plon i liczba owoców oraz zawartość witaminy C i miedzi.
>>>
Wartość biologiczna owoców papryki ... 


195 


Plon ogólny, w przeliczeniu na jedną roślinę, jak również liczba owoców były 
istotnie wyższe u roślin rozmnażanych tradycyjnie niż drogą mikrorozmnażania, z wy- 
jątkiem genotypu' A TM' (tab. I ). Obniżenie plonu u genotypów rozmnażanych poprzez 
kultury in vitro było spowodowane mniejszą liczbą wykształconych owoców. Należy 
jednak podkreślić, iż sposób uzyskiwania rozsady nie wpłynął istotnie na masę owocu. 
Podobną zależność wykazano w odniesieniu do masy owocni, która była ściśle skorelo- 
wana z masą owocu. 
Analiza składu chemicznego owoców papryki (tab.2) wykazała, że zawartość wita- 
miny C była nieznacznie podwyższona u roślin uzyskanych w sposób tradycyjny z wy- 
jątkiem genotypu' Stanola FI'. U roślin in vitro stwierdzono podwyższony poziom mie- 
dzi w owocach, z wyjątkiem genotypu 'ATM'. 
Sposób rozmnażania nie wpłynął istotnie na pozostałe badane cechy użytkowe 
owoców, niemniej owoce roślin rozmnażanych poprzez kultury in vitro odznaczały się 
nieco większą liczbą nasion, natomiast długość, szerokość, współczynnik kształtu oraz 
grubość owocni były zbliżone. Z kolei zawartość popiołu i suchej masy była nieco więk- 
sza w owocach roślin uzyskanych drogą konwencjonalną. Owoce większości genotypów 
rozmnażanych tradycyjnie były bogatsze w składniki mineralne. Wyjątek stanowiły ge- 
notypy 'A TM' i 'A TZ' rozmnażane in vitro, których owoce charakteryzowały się wyż- 
szym poziomem niektórych pierwiastków (np. potasu, magnezu, żelaza, wapnia) w po- 
równaniu z owocami roślin uzyskanych z rozsady tradycyjnej. Zawartości tych składni- 
ków były ze sobą skorelowane. 
Interakcje między badanymi czynnikami (genotyp x sposób rozmnażania) ujawniły 
się jedynie w liczbie owoców i zawartości manganu. 
Przeprowadzone wcześniej badania na odmianie 'Bryza' wykazały, iż cechy morfo- 
logiczne i użytkowe owoców roślin uprawianych w naszych warunkach szklarniowych po- 
chodzących z kultur in vitro były zbliżone do właściwości owoców uzyskanych drogą kon- 
wencjonalną [6]. Niniejsze doświadczenie, przeprowadzone na większej liczbie odmian 
oraz poszerzone o analizę składu chemicznego owoców również wykazało, iż sposób roz- 
mnażania nie wpłynął istotnie na wartość biologiczną owoców papryki. Stwarza to moż- 
liwości wykorzystania metody mikrorozmnażania w programie hodowlanym papryki. 


4. WNIOSKI 


I. Uzyskane wyniki wskazują, że zachowanie ważnych z punktu widzenia hodowli cech 
owoców li roślin otrzymanych sposobem in vitro może stanowić argument za wyko- 
rzystywanicm metod biotechnologicznych w doskonalcniu odmian. 
2. Najbardziej wartościowy pod względem przydatności w mikrorozmnażaniu okazał 
się genotyp' A TM', który poza zachowaniem cech morfologiczno-anatomicznych 
owocu wyróżniał się spośród badanych genotypów poziomem plonowania porów- 
nywalnym z plonem u roślin otrzymanych w sposób konwencjonalny z nasion. 
3. Natomiast u odmiany 'Passat', w odróżnieniu od pozostałych badanych genotypów, 
mikrorozmnażanie spowodowało obniżenie wartości większości badanych cech owo- 
ców i poziomu składników chemicznych, co pozostaje w związku z uzyskanym ni- 
skim współczynnikiem namnażania u tego genotypu w kulturach in vitro (dane nic 
publikowanc).
>>>
196 


A. Plitta, L. Rogozińska 


4. Otrzymane w doświadczeniu wyniki potwierdzają różnice genotypowe w wartości 
badanych cech użytkowych. 


LITERATURA 


[l] Ezura H., Nishimiya S., Kasumj M., 1993: Efficienl regcneration of p]ants indepen- 
dent of exogenous regulators in bell pepper (Capsicum annuum L.). Plant Celi Rep. 
12: 676-680. 
[2] Marcelis L.F.M., Baan Hofman-Eijer L.R., 1997: Effects of seed numbcr on compe- 
tition and dominancc among fruits in Capsicum annuum L. Ann. Bot. 79: 687-693. 
[3] Murashigc T., Skoog F., 1962: A revised medium for rap id growth and bioassays 
with tobacco tissue cultures. Physiol. Plant. 15: 473-497. 
[4] Nowaczyk P., Nowaczyk L., 1995: Cięcie ogławiające w zagęszczonej uprawie pa- 
pryki. Materiały Ogólnopolskiej Konferencj i Naukowej "Nowe technologie a jakość 
plonu warzyw", Wrocław, 55-59. 
[51 Ostrowska A., Gawliński St., Szczubiałka Z., 1991: Metody analizy i oceny właści- 
wości gleb i roślin. 10Ś, Warszawa, 233-236. 
[6] Rogozińska J., Drozdowska L., 1996: In vitro culturc ol' bcll pcpper (Capsicum 
annuum cv. Bryza) and its greenhouse performance. J. Appl. Genet. 37: 357-366. 
[7] Rogozińska J., Drozdowska L., 1997: Tworzenie kwiatów i owoców papryki w kul- 
turach in vitro. Ogrodnictwo 5: 17-19. 


BIOLOGICAL QUALITY OF PEPPER FRUIT 
PROP AGA TED TRADITIONALL y AND IN VITRO 


Summary 
Microcuttings of pcpper (Capsicum annuum L. cv. 'Bryza', 'Passat', 'Stano', 
'ATZ', 'ATM', 'Stanola FI') we re derived from half sccd explants. Thcy were grown 
and developed into normaI fruiting plants in thc greenhouse. Their yields and biological 
paramctcrs of fruit were compared with thosc of 6 gcnotypes propagated traditionally. 
Analysis of the genotype cffcct on useful paramcters and the chemical composition 
of peppcr fruit showed statistically significant differcnces in the number and wcight of 
fruit, weight of pericarp, shape cocfficient and vitamin C content, potassium, manganese 
and zinc concentration. The gcnotype 'A TM' appeared to bc thc best for micrapropaga- 
tion. Apart from maintaining morphological and anatomical paramcters of the fruit, it 
was different from the other studicd genotypes in thc yield which was comparable with 
the yields of plants grown convcntionally trom sccds. Maintaining important fruit pa- 
ramcters in plants propagatcd in vitro may bc an argument for using biotechnological 
methods in improving plant varictics. 
Key words: pcpper, gcnotype, in vitro
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 197-201 


PRÓBA PROGNOZOWANIA DŁUGOŚCI FENOFAZ 
U CIECIERZYCY WŁAŚCIWEJ (CICER ARIETINUM) 
NA PODSTAWIE UKŁADU 
WARUNKÓW METEOROLOGICZNYCH 


Małgorzata Poniedziałek, Elżbieta Stokowska, Agnieszka Sękara 


Katedra Warzywnictwa z Ekonomiką Ogrodnictwa, Wydział Rolniczy AR 
Al. 29 Listopada 54,31-425 Kraków 


Synopsis. Badano wplyw warunków meteorologicznych na długość okrcsu 
wcgetacji ciecierzycy właściwcj. Stwierdzono decydujące znaczenie opadów dla 
długości poszczcgólnych fenofaz oraz plonu roślin. Obliczono sumę jcdnostek 
cicpła potrzebną roślinic do prawidłowcgo zawiązania i zaschnie,;cia nasion. Oscy- 
lujc ona około 1730 stopniodni i powinna być dostarczona do wrzcśnia. 
Słowa kluczowc: ciecierzyca, termin uprawy, warunki klimatyczne, suma jedno- 
stek cicpła 


l. WSTĘP 


W skali światowej ciecierzyca jest trzecią co do znaczenia (po soi i fasoli) upra- 
wianą rośliną strączkową. Nowiński [4] uważa jednak, że nie wychodzi ona poza strefę 
uprawy winorośli. Ciecierzyca jako roślina ciepłolubna napotyka na barierę, którą sta- 
nowi zbyt niska temperatura, szczególnie połączona z nadmiernymi opadami w okresie 
dojrzewania i zasychania strąków. Muehlbauer [3] podaje, że optymalna temperatura 
dla wzrostu wynosi 21-29 0 C w dzień, a 18-2 ł Oc w nocy. Minimalna temperatura gleby 
w czasie kiełkowania nasion powinna przekraczać 5°C. Wielu autorów [7, 8] podaje, że 
rośliny ciecierzycy w młodej fazie znoszą przymrozki do _2°C. Ciecierzyca jest upra- 
wiana w rejonach suchych [8], ale według Muehlbaucra [31 optymalny roczny opad wy- 
nosi 700 mm. 
Między rośliną a środowiskiem istnieją bardzo skomplikowane zależności, a zrozu- 
mienie ich może być osiągnięte tylko przy pomocy kompleksowych obserwacji roślin. 
Według Górskiego [I] nie wszystkie czynniki oddziałujące na roślinę mogą być brane 
pod uwagę. Jest to bowiem w wielu przypadkach wręcz niemożliwe. Proponuje on ba- 
danie wpływu tylko tych czynników, które podlegają zmienności w ciągu sezonu wege- 
tacyjnego, a więc czynników meteorologicznych. Za ustalone natomiast uważa czynniki 
glebowe, uprawowe i płodozmianowe. 
Do prognozowania długości fenofaz u roślin szeroko stosowana jest metoda stop- 
niodni, zwana także metodą sum temperatur, ujmująca empirycznie związek między pręd- 
kością rozwoju roślin uprawnych, a ilością ciepła otrzymanego przez nie w danej fazie
>>>
198 


M. Poniedziałek, E. Stokowska, A. Sękara 


rozwojowej [2]. Metoda ta polega na sumowaniu nadwyżek średnich temperatur dobo- 
wych ponad określoną wartość progową. Górski i Jakubczak [I] zakładają stałą wartość 
stopniodni dla określonej fazy danego gatunku. Mimo pewnych braków metoda stopnio- 
dni pozwala na dość dobre określenie długości faz w jednostkach wymiernych oraz 
wyznaczenie progów termicznych, powyżej których przebiegają procesy rozwojowc [51. 
Celem badań było przeanalizowanie sum temperatur potrzebnych dla rozpoczęcia 
kolejnych faz wzrostu i rozwoju, obserwacja wpływu średnich temperatur dobowych 
i sumy opadów na długość trwania fenofaz oraz próba prognozowania tcrminu siewu 
i zbioru ciccierzycy. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Badania prowadzone były w latach 1993-1997 w GarJicy Murowanej kJKrakowa, 
na glebie ciężkiej, pochodzenia lessowego. W okresie trzech pierwszych lat badań za- 
stosowano jeden termin uprawy. W 1997 roku badania rozszerzono stosując trzy termi- 
ny. Doświadczenie objęło dwie odmiany należące do typów o różnych wymaganiach 
klimatycznych: 'Myles' (typ dcsi), 'Sanford' (typ kabuli). Doświadczenia zakładano 
metodą losowanych bloków, w 4 powtórzeniach. Wielkość polctka wynosiła 3 m 2 . Za- 
stosowano rozstawę roślin: 30 x 8 cm. Przcd siewem nasiona zaprawiano Funabcncm T. 
Terminy siewu i zbioru podaje tabela l. W okresie wegetacji prowadzone były obser- 
wacje osiągania przez rośliny kolejnych fenofaz: kiełkowania, początku kwitnienia i 
zawiązywania strąków oraz zasychania roślin. W celu przyspieszenia zasychania roślin 
w 1996 i w 1997 roku opryskano jc Flordimexcm. Na 30 losowo wybranych z każdego 
poletka roślinach dokonano pomiarów: wysokości roślin, liczby strąków na roślinie 
i liczby nasion w strąku. Określono plon ogólny. Analizę statystyczną uzyskanych wy- 
ników przeprowadzono w oparciu o test t-Studenta. Przez cały okrcs wegetacji w stacji 
mctcorologiczncj w Garlicy Murowancj rejcstrowano tcmpcratury minimalne i maksy- 
malnc powietrza oraz sumę opadów. 


Tabela] . Zestawienie terminów siewu i zbiorów ciecicrzycy w latach 1994-1997 
Tab]c 1. Comparison ol' sowing and harvest datcs ol' chickpca in ycrs 1994-1997 


]997 
]994 1995 1996 ł tcrmin Ił tcrmin III termin 
1st term 2nd tcrm 3 rd term 
Data siewu ]6 V 5V 6V ł7IV 291V 14 V 
Sowin.g datc 
Data zbioru 71X 9IX 23 łX IX łX IX 
Harvest date 


3. WYNIKI I ICH OMÓWIENIE 


Długość okresu wegetacji ciecierzycy zależy w sposób wyraźny od przebicgu pogo- 
dy w danym roku. Silim i Saxena [8] wykazali, że w obszarze Morza Śródziemnego 
ciecierzyca ma okres wegetacji 65-10 I dni, natomiast w warunkach zbliżonych do pol- 
skich, w rejonie Palouse (USA) okres wegetacji wydłuża się do 120-125 dni. Może to
>>>
Próba prognozowania długości fenofaz P' 


199 


wskazywać, że potrzebuje ona do zawiązania nasion pewnej ilości ciepła określonej 
sumą stopniodni. Jeżeli ilość potrzebnego ciepła nie zostanie osiągnięta do września, 
ciecierzyca nie wydaje plonu o standardach handlowych [61. 
Rok 1994 charakteryzował się wysokimi temperaturami dziennymi oraz najko- 
rzystniejszym rozkładem opadów w ciągu sezonu wegetacyjnego. Ciecierzyca uprawia- 
na w tym roku zakończyła wegetację na początku września, po 114 dniach (tab.2, 3). 
W roku 1995 suma opadów za cały okres wegetacj i była prawie o 70 mm wyższa niż 
w roku poprzednim. Okres wegetacji wydłużył się do 127 dni. Układ temperatur we 
wszystkich czterech latach uprawy był podobny. Stwierdzono natomiast ogromne różni- 
ce w ilości opadów. W latach 1996, 1997 w okresie od IV do IX suma opadów przekra- 
czała 540 mm. Szczególnie hamujące dla rozwoju ciecierzycy okazały się intensywne 
opady w fazie kwitnienia roślin, powodując wydłużenie tej fazy. Rośliny zaczęły za- 
wiązywać strąki dopiero na początku sierpnia, Jecz termin ten okazał się zbyt późny dla 
wykształcenia, dorośnięcia i zaschnięcia nasion. 


Tabela 2. Suma opadów i średnic tcmpcratury dzienne w poszczegÓlnych miesiącach w latach 
1994- ] 997 
Table 2. Total rainrall and average daily tcmpcralure rrom IV lo IX in years 1994-] 997 


Suma micsie,;cznych opadów Srcdnia tcmpcratura dzicnna 
Miesiąc Total rainrall A veragc daily tcmpcraturc 
Monlh mm liC 
1994 1995 ]996 1997 1994 1995 ł996 1997 
IV ]00,8 60,4 53,6 34,3 9,7 8,4 8,3 6.0 
V 58,1 89,4 124,8 49,3 14,1 ł 3,8 16,3 16,2 
VI 41,2 ]03.0 52,7 ]32,9 17,8 ]6,9 17,8 ]9.1 
VII 33,3 52,l 65,2 255,6 22,8 2] ,5 16,0 ] 8.8 
VIII 84.0 69,8 155,6 52,6 19,3 19,4 17,7 ]9,9 
IX 92.2 ]03,2 89,6 16,0 16,7 ]4,4 10,3 ]4,6 
Suma -Total 409,6 477.9 54].5 540,7 


Oddziaływanie temperatury okazało się mało efektywne w latach, w których w okre- 
sie kwitnienia występowały opady ciągłe. Pomimo osiągania ilości sum ciepła powyżej 
1730 w okresie od siewu do sprzętu (tab.3), wywołanego sztucznie przez oprysk Flor- 
dimexem, nie uzyskano plonu handlowego. Rośliny cechowały się bardzo bujnym 
wzrostem wegetatywnym, ale nie zawiązywały strąków. Odjęcie ilości jednostek ciepła 
przypadającej na dni deszczowe w okresie kwitnienia doprowadziło do uzyskania sumy 
stopniodni zbliżonej do optymalnej (1730 stopniodni) dla plonowania ciecierzycy. 
Biorąc pod uwagę powyższe uwarunkowania, najkorzystniejszym terminem dla 
siewu nasion ciecierzycy jest przełom IV/V. Rośliny z tego terminu siewu nasion 
otrzymują wystarczającą ilość jednostek ciepła, potrzebną do zawiązania dużej liczby 
strąków, wykształcenia i doschnięcia nasion.
>>>
200 


M. Poniedziałek, E. Stokowska, A. Sękara 


Tabela 3. Długość okrcsu wegetacji, suma jednostek ciepła w poszczególnych fazach fenologicz- 
nych (przy temperaturze progowej 5°C) oraz plon ogólny (dl/ha) 
Table 3. Length of vegetation period, the degree-days in stages ol' plant growth (base temperalu- 
re 5°C) and total yield (dUha) 


Faza fenologiczna ]994 1995 ł996 1997 
The stage of growth ł Ił III 
Wschody ł80.4 Bo* 176.2 156.2 ł 65.4 ]72.4 
Germination 
Początek kwitnienia 648.0 Bo 640.5 726.4 759.0 696.0 
Beginnin£ ol' f10wering 
Zbiór ł733 ]652 ł521 2003.] 1964.0 1782.ł 
Harvest 
Długość okresu wegetacji 114 127 140 ]66 155 138 
Vegetation period 
Plon - Yield I Myles 33,02 23,00 0,173 3,1 07 2,223 1,660 
r Sanford 13,05 6,] ł 0,757 0,178 0,107 0,4ł7 


* Bo: brak obserwacji - not observations 


4. WNIOSKI 


I. Stwierdzono znaczny wpływ opadów występujących w okresie kwitnienia roślin na 
wydłużenie okresu wegetacji i pogorszenie jakości plonu. 
2. Szacunkowa ilość jednostek ciepła, potrzebna roślinom do wydania plonu o standar- 
dach handlowych, wynosi około 1730 stopniodni i powinna być dostarczona do 
września. 
3. Stwierdzono korzystny wpływ wczesnego siewu nasion (IV IV) na wielkość plonu. 


LITERA TURA 


[1] Górski T., Jakubczak Z., 1965: W sprawie metody sum temperatur w agrometeoro- 
logii. Roczniki Nauk Rolniczych, 90-A-2: 215-231. 
[2] Listowski A., 1983: Agroekologiczne podstawy uprawy roślin. PWN, Warszawa. 
[31 Muehlbauer F.1. i in., 1994: Dcscription and culturc ot' Chcack pcas. Washington 
Stale Univcrsity, Pullman. 
[4] Nowiński M., 1970: Dzieje upraw i roślin uprawnych. PWRiL, WarS1:awa. 
[5] Pieślak Z., 1967: Ocena sum temperatur jako wskaźnika agromcteorologiczncgo. 
Przegląd Geofizyczny. Rocznik XII, 3-4: 197-222. 
[6] Poniedziałek M. i in., 1996: Ocena przydatności kilku amerykańskich odmian ciecie- 
rzycy pospolitej do uprawy w warunkach rejonu krakowskiego. Materiały II Ogól- 
nopolskiego Sympozjum "Nowe rośliny i technologie w ogrodnictwie", tlI, Poznań. 
[7J Poustini K., Yazdi-Samadi B., 1992: Yield rcsponccs of chcackpea cultivars to dry 
land conditions. lranian Joufllal of Agricultural Scicnces 23(2): 11-18. 
[81 Silim S.N., Saxena M.C., 1993: Adaptation of spring-sown cheackpea to the Medi- 
terranean basin. I. Response to moisturc supply. Field Crop Rcsearch 34: 137-146.
>>>
Próba prognozowania długości fenofaz ... 


201 


THE ATTEMPT OF COUNTING DEGREE-DA YS IN EVERY STAGE 
OF GROWTH OF CHICKPEA (CICER ARIET/NUM) BASED 
ON THE CLIMATE CONDITIONS 


Summary 
The cffcct of climate conditions on chickpea vegetation period was invcstigated. 
Total rainfaU had a big inlluence on degree-days in thc stages of plant growth and on 
yield. The number of dcgree-days needed for plants for setting pods and for creating 
sccds of good quality is about 1730. Such level of heat units should be supplied tiU 
Septembcr. 
Key words: chickpea, growing period, climate conditions, degree-days
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 203-206 


WPL YW ZAGĘSZCZONEJ UPRAWY ROŚLIN NA WIELKOŚĆ 
I JAKOŚĆ PLONU BROKULA ODMIANY 'CORVET FI' 


Ewa Rekowska 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Janosika 8, 71-424 Szczecin 


Sn1Opsis. W prowadzonym doświadczcniu badano wpływ różnych gęstości 
sadzcnia rozsady na wczcsność. wielkość oraz jakość plonu brokuła odmiany 
'Corvct F l" Dowicdziono, że największy plon handlowy oraz plon wczesny uzy- 
skano prz)' ge,;stości sadzenia 50x20 cm. Jednocześnie najdorodniejszc róże bro- 
kuła otrzymano stosując sadzcnic roślin w rozstawie 50x60 cm. 
Słowa kluczowc: brokuł wIoski. gęstość sadzcnia, plon oraz jego jakość 


]. WSTĘP 


W latach 1995-1997 w Katcdrzc Warzywnictwa Akadcmii Rolniczcj w Szczccinic 
przeprowadzono cykl badań nad zwiększeniem efektywności plonowania oraz poprawą 
jakości róż brokuła włoskiego uprawiancgo w cyklu wiosennym. Jednym z ważniej- 
szych czynników decydujących o wielkości oraz jakości plonu jest gęstość sadzenia 
rozsady [I, 2 , 3]. 
Z powyższych względów wyłoniła się potrzeba przeprowadzenia doświadczeń, 
których celem było określenie reakcji testowanej odmiany brokuła na uprawę we wzra- 
stającym zagęszczeniu, przy jednoczesnym ustaleniu takiej gęstości sadzenia, przy 
której zwiększanie plonu nie obyłoby się kosztem obniżenia jakości jego róż. 


2. METODA 


W Warzywniczym Zakładzie Doświadczalnym w Dołujach przeprowadzono jed- 
noczynnikowe doświadczenie polowe, założone w układzie bloków losowych, w czte- 
rech powtórzeniach. Obiekty badanego czynnika stanowiły następujące gęstości sadze- 
nia rozsady: 50x20, 50x30, 50x40, 50x50 i 50x60 cm. Nasiona brokuła włoskiego od- 
miany 'Corvct FI' wysiano do szklarni-mnożarki 6 marca, natomiast rozsadę wyprodu- 
kowaną w doniczkach celulozowo-torfowych sadzono na polu 24 kwietnia. Zabiegi pie- 
lęgnacyjne związane z nawożeniem, uprawą gleby oraz ochroną roślin prowadzono 
zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Do pierwszych zbiorów róż przystąpiono 10 czerwca 
i powtarzano je wielokrotnie, w miarę dorastania róż. Oceniano wielkość plonu ogólnc- 
go, wczesnego i handlowego z podziałem na trzy frakcje róż głównych (o średnicy po- 
niżej 7 cm, o średnicy 7-15 cm i średnicy powyżej 15 cm). Przeprowadzone zostały 
również pomiary dotyczące jakości uzyskanych róż brokuła (średnia masa i średnica róż
>>>
204 


Ewa Rekowska 


oraz średnica mięsistego pędu). Wyniki opracowano statystycznie przy pomocy testu 
Duncana. 


3. WYNIKI 


Analiza uzyskanych w doświadczeniu wyników wykazała istotny wpływ stosowa- 
nych gęstości sadzenia rozsady na efekty produkcyjne uprawy brokuła włoskiego od- 
miany 'Corvet FI' (tab.!). Nąjwiększy plon handlowy róż głównych i bocznych, w tym 
także samych róż głównych otrzymano wówczas, gdy rośliny sadzono w rozstawie 
50x20 cm (odpowiednio 20,31 i 12,57 t.ha l ). W tym przypadku stwierdzono również 
istotnie największy plon wczesny - 3,29 t'ha l . Dowiedziono jednocześnie. że w miarę 
stosowania mniejszego zagęszczenia roślin, plon brokuła istotnie malał. 


Tabela ł. Wpływ gęstości sadzenia rozsady na wicIkość plonu handlowego brokuła \\łoskicgo 
odmiany 'CorvetF I ' (1995-1997) 
Tab]e 1. The errect ar planting density or seed1ings on thc quantity ot' the marketable yield ar 
broccoli cv. Corvet F I (] 995-1997) 


Gęstość sadzenia Płon handlowy - Marketable yic]d (t. ha I) Plon wC/:esny 
Planting density róż głównych i bocznych w tym róż głównych Earły yicłd 
(cm) ot' main and lateral curds in this main curds (t.ha. l ) 
50x20 20,3ł 12,57 3,29 
50x30 ]6,87 9,61 2,21 
50x40 ł4,97 7.65 2,41 
50x50 ł3,84 6,40 1,48 
50x60 ]2,17 5,38 ] ,40 


NIR a =O.05 dla 
LSD at a=O.05 for 
gęstości sadzenia 
planting density 


2,44 


2.02 


0,88 


Ocena jakości zebranego plonu wykazała, że stosowanie największego zagęszcze- 
nia, czyli rozstawa 50x20 cm spowodowała wyraźne zmniejszenie w plonie handlowym 
procentowego udziału frakcji róż o średnicy powyżej 15 cm, a zwiększanie róż naj- 
mniejszych (ryc. I). Zagęszczanie roślin w rzędzie z 60 do 20 cm powodowało również 
pogorszenie jakości plonu róż badanej odmiany brokuła włoskiego (tab.2). Najdorod- 
niejsze róże główne uzyskano z uprawy tego gatunku przy gęstości sadzenia 50x60 cm.
>>>
Wpływ zagęszczonej uprawy roślin. u 


205 


100 


50x60 
gęstość sadzenia - planting den sit y (cm) 



 

 
"'O 
Q) 80 
';, 
Q) 
:D 
;g 
Q) 
.o 60 
@ 
E 
;-. 

 
o 40 
::a 
@ 
..:: 
c 
o 
C. 20 


o 


Róże główne o średnicy: 
Main curds of diameter: 


. poniżej - below 7 cm 


J:ill7-15 cm 


I11III powyżej - over 15 cm 


Rys.l. Wplyw stosowanych gęstości sadzenia rozsady na procentowy udział trzech frakcji róż 
głównych w plonie handlowym brokuła włoskiego odmiany' Corvet F!' 
Fig.l. Tbe effect of planting density of seedłings on the proportionał of three fractions of the 
main curds in the marketable yiełd broccoli cv. Corvet FI 


Tabela 2. Ocena jakościowa róż głównych i bocznych brokuła włoskiego w zależności od gęstości 
sadzenia rozsady 
Table 2. The quałity estimation of the main and lateral curds of broccoli according to the płant- 
ing density of seedlings 


Srednica mięsistego 
Gęstość Masa (g.szt: l ) Średnica pędu róży 
sadzenia Weight (g.pcs-!) Diameter Diameter 
Płanting (cm) of tJeshy stalk 
density (cm) 
(cm) róż głównych róż bocmych róż głównych róż bocmych róż głównych róż bocmych 
main curds łateral curds main curds łateral curds main curds lateral curds 
50x20 135,4 12,5 11,6 4,0 2,7 0,9 
50x30 162,4 14,5 13,0 5,1 2,9 1,0 
50x40 172,5 23,3 14,1 5,6 3,8 1,2 
50x50 175,5 35,5 ł4,2 6,6 4,5 1,2 
50x60 195,4 29,5 14,5 6,0 4,4 1,2
>>>
206 


Ewa Rekowska 


4. WNIOSKI 


1. Zagęszczenie roślin w rzędzie miało istotny wpływ na wielkość oraz wczesnosc 
plonu brokuła włoskiego odmiany 'Corvet FI" Największy plon handlowy oraz 
wczesny uzyskano przy gęstości sadzenia rozsady 50x20 cm. 
2. Wraz ze wzrostem zagęszczenia malała masa i średnica róży głównej oraz średnica 
łodygi. 
3. Rośliny brokuła odmiany 'Corvet FI' tworzyły róże o największej masie i średnicy 
przy gęstości sadzenia wynoszącej 50 x 60cm. 


LITERA TURA 


[l] Cutcliffe J.A., 1975: Effect of plant spacing on single-harvcst yields of scvcra] broc- 
coli cultivars. Hort. Science 10(4): 417-419. 
[2] Gorski S.F., Armstrong J., 1985: The influence of spacing and nitrogcn ratc on yield 
and hollow stcm in broccoli. Research Circular Ohio Agricultural, 288, 16-18. 
[3] Rekowska E., 1997: Wpływ gęstości sadzenia rozsady na plonowanie brokuła wło- 
skiego uprawianego w cyklu wiosennym. Ogólnopolska Konferencja Naukowa nt. 
"Doskonalenie technologii produkcji roślin warzywniczych", Olsztyn, 196-199. 


THE EFFECT OF PLANTING DENSITY ON THE QUANTITY 
AND QUALITY OF THE YIELD OF BROCCOLI CV. 'CORVET FI' 


Summary 
In a conducted cxperiment thc cffcct of diffcrcnt planting dcnsitics of seedlings on 
the carliness, quantity and quality of the yield of broccoli cv. 'Corvct FI', was sludicd. It 
was proved that the highest marketablc and carly yiclds wcre obtained whcn the sced- 
lings werc planted at a 50x20 cm spacing. The shapclicst curds of broccoli wc re ob- 
tained from aplanting den sit y of 50x60 cm. 
Key words: broccoli, planting density, thc yield and its quality
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 
 ROLNICTWO 42 (1998) 207-210 


WCZESNOŚĆ PLONOWANIA CUKINII 
UPRAWIANEJ Z SIEWU 


Teresa Rodkiewicz 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. Celem badań było porównanie plonowania dwóch odmian cukinii 
- 'Atcna FI' i 'Soraya I
'I" Nasiona wysiano na polu ł3 maja ł996 r., zbiory roz- 
poczęto dwa miesiące później. W plonic wczesnym (do końca lipca) z jednej ro- 
śliny odmiany 'Atena FI' zebrano 9 owoców (2331.9 g), a odmiany 'Soraya FI' 
tylko 3 owocc (783.3 g). Zbiory zakończono 29 września; do tego czasu plon han- 
dlowy owoców odmiany , Atcna F I' wyniósł 3 ł 9.7 tlha, a 'Soraya F I' 88.9 t/ha, przy 
śrcdniej masie jednego owocu odpowiednio: 266.4 g i 271.5 g. 
Słowa kluczowe: cukinia, plon handlowy. plon wczesny 


1. WSTĘP 


Spożycie cukinii w Polsce nie jest duże, ale popularność tego warzywa z roku na 
rok rośnie. Jest łatwo dostępna w handlu - świeża w sezonie, a przetworzona przez cały 
rok. Cukinia cieszy się dużą popularna w USA i Europie Zachodniej, gdzie w 1992 r. jej 
produkcja wyniosła 700 tys. ton [9]. Do największych producentów i eksporterów cuki- 
nii w Europie należą Włochy, Hiszpania i Francja [6, 7]. U nas cukinię zwykle uprawia 
się z rozsady, możliwy jest też siew bezpośrednio na polu, co wiąże się jednak z opóź- 
nieniem plonowania [3]. Owoce cukinii nadają się do zbioru już w fazie zawiązków. 
Przez trzy miesiące (od połowy czerwca do połowy września) z rośliny można zebrać 
25 owoców długości 15-20 cm (50 tlha) [5]. Inni autorzy [3], przy uprawie z siewu 
w połowie maja, uzyskali od 78.5 do 108 t/ha (zbiór owoców o długości 18-22 cm). 
W doświadczeniach odmianowych COBORU w 1995 r. plon handlowy owoców o dłu- 
gości 15-20 cm odmiany 'Soraya FI' wyniósł 55.1 tiha, a 'WPR 1293 FI' ('Atena FI') 
43.4 t/ha (co stanowiło odpowiednio 96.4% i 96.8% plonu ogólnego). 
Celem pracy było porównanie plonowania dwóch odmian cukinii - 'Atena F I' 
i 'Soraya F I' . 


2. MATERIAŁ I METODA 


Doświadczenie polowe przeprowadzono w 1997 f., na glebie płowej o podglebiu 
z margli kredowych, w Gospodarstwie Doświadczalnym Lublin - Felin. Materiałem 
doświadczalnym były rośliny cukinii odmian' Atena F I' i 'Soraya F l'. Cukinię uprawia- 
no z siewu, który przeprowadzono 13 maja. Nasiona umieszczono gniazdowo, w rozsta-
>>>
208 


Teresa Rodkiewicz 


wie 1.0 x 0.5 m. Po wschodach w gnieździe pozostawiono po jednej roślinie. Doświad- 
czenie założono w układzie bloków losowych w trzech powtórzeniach. Każda kom- 
binacja obejmowała 10 roślin. Owoce cukinii zbierano, gdy osiągnęły 18-25 cm długo- 
ści - 3 razy w tygodniu lub rzadziej, w zależności od szybkości ich wzrostu. Zbiory roz- 
poczęto w drugiej dekadzie lipca, a zakończono 29 września. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Pierwszy zbiór owoców handlowych odmiany 'Soraya FI' wykonano 14 lipca, 
a odmiany 'Atena FI' - 16 lipca. Plon owoców zebranych do końca lipca w przypadku 
odmiany 'Soraya FI' wyniósł 15.7 t/ha (co stanowiło 17.6% plonu całkowitego), zaś 
odmiany' Atena F I' 46.6 t/ha (14.6% plonu całkowitego). W plonie wczesnym z jednej 
rośliny odmiany 'Atena FI' uzyskano 9, a odmiany 'Soraya FI' -.3 owoce (rys. I). 


liczba owoców na roś\. 
number 01' i'ruit per plant 
10 


8 


odmiana 
cultivar 
O Atcna 
m Soraya 


6 
4 


2 
O 


2 


3 


4 


5 


6 


7 


8 


9 


10 


11 


12 tydzień zbiorów 
week 01' harvcst 


Rys. ł. Liczba owoców handlowych zebranych zjedncj rośliny cukinij 
Fig. ł. Number of markctable fruils per onc plant at cach we ck ol' harvcst 


Plon handlowy owoców odmiany , Atena F I' okazał się ponad trzykrotnie większy 
w stosunku do plonu odmiany 'Soraya F I', wyniósł odpowiednio 319.7 i 88.9 t/ha. 
W okresie zbiorów trwającym prawie 12 tygodni uzyskano z jednej rośliny odmiany 
'Atena FI' 60 owoców o masie 15,9 kg, a z jednej rośliny odmiany 'Soraya FI' tylko 
16,4 owoce o masie całkowitej 4,4 kg (rys. I , 2, 3). W plonie ogólnym odmiany' Atena F I' 
owoce chore stanowiły 0.03%, a odmiany 'Soraya FI' 2.99%, owoce zniekształcone od- 
powiednio 1.5% i 5.5%, a przerośnięte 5.4% i 20.2%. Mały udział owoców przerośnię- 
tych w plonie odmiany' Atena F I' może świadczyć o korzystnym wpływie kontrastują- 
cej z liśćmi barwy owoców na dokładność zbioru. Wielkość plonu jak i liczba owoców 
handlowych odmiany' Atena F I' znacznie przewyższyły wartości podawane w literatu- 
rze. plonowanie odmiany 'Soraya FI' było zbliżone do wyników opracowań innych 
autorów [1, 2, 3, 5].
>>>
Wczesność plonowania cukinii uprawianej z siewu 


209 


masa - mass (g) 
3500 
3000 
2500 
2000 
1500 
1000 
500 
O 


IIDI plon z 1 rośliny 
yield per plant 
. masa l owocu 
mass of fruit 


2 


3 


4 


5 


6 


7 


8 


9 


10 


II tydzień zbiorów 
week of harvest 


Rys.2. Plon handlowy z rośliny i średnia masa owocu odmiany' Atena F l' (g) 
Fig.2. Marketable yield per plant and mean fruit weight of cv. 'Atena F l' (g) 


masa - mass (g) 


800 
700 
600 
500 
400 
300 
200 
100 
O 


.. plon z l rośliny 
yield per plant 

 masa 1 owocu 
mass of fruit 


2 


3 


4 


5 


6 


7 


8 


9 


10 II 


12 tydzień zbiorów 
week of harvest 


Rys.3. Plon handlowy z rośliny i średnia masa owocu odmiany 'Soraya F l' (g) 
Fig.3.Marketable yield per one plant and mean fruit weight of cv. 'Soraya FI' (g) 


4. WNIOSKI 


1. W uprawie cukinii z siewu bezpośrednio na polu pierwsze zbiory cukinii przepro- 
wadzono dwa miesiące po siewie. 
2. Plon handlowy owoców cukinii odmiany 'Atena FI' okazał się ponad trzykrotnie 
większy w porównaniu z plonem odmiany 'Soraya F I" 
3. Plon wczesny (zebrany do końca lipca) owoców handlowych odmiany 'Atena FI' 
był trzykrotnie większy w stosunku do odmiany 'Soraya F I' i stanowił odpowiednio 
14.6% i 17.6% plonu całkowitego.
>>>
210 


Teresa Rodkiewicz 


LITERATURA 


[1] Anon. COBORU, 1995: Syntezy wyników doświadczeń odmianowych, z.1079. 
[2] Fritz D., Stolz W., 1989: Gemusebau. Stuttgart. 
[3] Gajc-Wolska 1., Skąpski H., 1991: Evaluation of various methods of production of 
zucchini and scalIop. Acta Horticulturae 371: 183-187. 
[4] Higgins J., Day M.J., 1983: Courgettes. Grower 99,7: 38-39. 
[5] Krug H., 199 I: Gemuseproduktion. Paul Parey, Berlin. 
[6] Kubicki J., 1997: Biuletyn Informacyjny 4 (22). 
[7] Vernigaud P., 1992: Legumes rruits mediterraneens. PHM Revue Horticole, 331. 


EARLINESS OF ZUCCHINI GROWN FROM DIRECT SEEDlNG 


Summary 
The aim ofthe study was to compare the yieIding oftwo zucchini cultivars ' Atena 
FI' and cv. 'Soraya FI" PIants were grown from direct seeding (13 May) at l x 0.5 m 
spacing. First fruits were collected 2 months after seeding. The early yield (gathered till 
the end of July) amounted to 9 rruits (2331.88) per plant for the 'Atena FI' cv. and 
3 fruits (783.25) for 'Soraya FI" In the entire harvest period lasting till 29 September 
the 'Atena FI' cv. yielded 319.66 t/ha, and 'Soraya FI' cv. 88.94 t/ha. The mean weight 
of a fruit was 266.38 g and 271.51 g, respectively. 
Key words: zucchini, marketable yield, early yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA l JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 21 1-214 


WPL YW DYNAMIKI KIELKOW ANIA NASION 
NA WCZESNOŚĆ PLONOWANIA POMIDORA 
W UPRAWIE POLOWEJ 


Ewa Rożek 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Wydział Ogrodniczy AR 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. Badano dynamike,; kicłkowania nasion 3 bardzo wczcsnych od- 
mian pomidora ('Bcta'. 'Bctalux'. 'Promyk') w porÓwnaniu zc średnio wczesną 
odmianą 'Nc\\ Yorkcr'. traktowaną jako standard. Na podstawi c analizy staty- 
styczncj uzyskanych wyników stwierdLOno. że dynamika kiełkowania nasion nie 
miała istotncgo wpływu na wicIkość plonu wczcsncgo z jednej rośliny wyrażonc- 
go za pomocą trzech oraz pięciu pierwszych zbiorów. Istotne różnicc w wielkości 
plonu wczcsncgo wystąpiły jcdynic pomie,;dzy badanymi odmianami. 
Sło\Va kluczowc: pomidor. nasiona, plonowanie 


]. WSTĘP 


Bardzo wczesne odmiany pomidora ze względu na krótki okres wegetacji należą 
do mnicj zawodnych w plonowaniu w latach o nickorzystnym przebiegu czynników 
pogodowych. Do odmian najwcześniejszych, o potwierdzonej przydatności technolo- 
gicznej dla przemysłu należą m.in. odmiany typu 'Beta' oraz odmiana 'Promyk' [5]. 
Badania wykazały, że nasiona odmian typu 'Beta' charakteryzują się znacznie niższym 
wigorcm w porównaniu z nasionami odmiany wzorcowcj ('New Y orkcr') [3, 4]. Po- 
wszechnie znanym problemem dotyczącym nasion odmian typu' Beta' jest ich nierów- 
nomierne kiełkowanie oraz duże zróżnicowanie jakościowe wyrastających z nich sie- 
wek. W badaniach własnych (praca w druku) wykazano, że dynamika kiełkowania na- 
sion wpływa istotnie na jakość siewek, niektóre cechy rozsady oraz na zróżnicowanie 
tcrminu kwitnienia badanych odmian pomidora. 
Celem prezentowanej pracy było stwierdzenie, czy zróżnicowanie obserwowane 
w początkowym okresie wzrostu roślin wyrosłych z nasion o różnej dynamice kiełkowa- 
nia ma wpływ na wielkość plonu wczesnego. 


2. MATERIAŁ I METODA 


Badania przeprowadzono w 1992 roku w Katedrze Warzywnictwa i Roślin Leczni- 
czych AR w Lublinie oraz w szklarni i na polu w Gospodarstwie Doświadczalnym Lu- 
blin - Felin. Ocenie poddano nasiona 3 bardzo wczesnych odmian pomidora ('Beta',
>>>
212 


Ewa Rożek 


'Betalux', 'Promyk') w porównaniu ze średnio wczesną odmianą 'New Yorker', trakto- 
waną jako standard. Dynamikę kiełkowania nasion badano w warunkach laboratoryj- 
nych (wzorzec) i szklarniowych, przy czym obserwacje przeprowadzano w tym samym 
terminie. W szklarni nasiona wysiewano w pierwszym tygodniu kwietnia na płytkach 
Petriego po 200 sztuk w 4 replikacjach dla każdej odmiany. W miarę kiełkowania (po 3, 
5, 7 i 10 dniach od siewu), po ukazaniu się korzonka zarodkowego, nasiona przenoszo- 
no z płytek do skrzynek, przykrywano piaskiem i podlewano. Po upływie 12 dni od się- 
wu kiełkowało już niewiele nasion i z tego względu nie były one przeznaczane do dal- 
szych obserwacji. Uzyskane siewki przepikowano zgodnie z zaleceniami dotyczącymi 
zasad produkcji rozsady pomidora. Rozsadę z poszczególnych kombinacji wysadzono 
w pole 20 maja w układzie bloków losowych w 4 replikacjach dla każdej kombinacji 
(odmiana x liczba dni od siewu do skiełkowania nasion). 
Zbiór owoców rozpoczęto 6 lipca, a zakończono dla odmian 'Beta', 'Betalux' i 'Pro- 
myk' 31 sierpnia, a dla odmiany 'New Yorker' 22 września. Zbiory przeprowadzano raz 
w tygodniu. W doświadczeniu oceniono strukturę plonu badanych odmian pomidora. 
W niniejszej pracy prezentowana jest część wyników dotycząca plonu wczesnego. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


W związku z tym, że we wcześniejszych badaniach własnych wykazano istotny 
wpływ dynamiki kiełkowania nasion na jakość siewek. a także na zróżnicowanie terminu 
kwitnienia roślin, podjęto dalsze badania mające na celu wyjaśnienie, czy zróżnicowanie 
wynikające z tempa kiełkowania nasion utrzymuje się również na etapie plonowania 
roślin. Na podstawie analizy statystycznej uzyskanych wyników stwierdzono, że dyna- 
mika kiełkowania nasion nie miała istotnego wpływu na wielkość plonu wczesnego 
z jednej rośliny wyrażonego za pomocą trzech oraz pięciu pierwszych zbiorów. Znaczą- 
ce różnice w wielkości plonu wczesnego wystąpiły jedynie pomiędzy badanymi odmia- 
nami (rys. l , 2) i wynikają one z cech odmianowych. 


1000 


Śrrdnio dla odmian 
Me.n for C\l5. 


1500 


500 


u 
:6
 i 
C" 
 
"c "s .s: 
1t = 
-uJ- 
 
Plon wczesny 4 odmian pomidora (3 pierwsze zbiory) 
Early crop of four tomato cultivars (three first yiełds) 


10 


Rys. L 
Fig. l.
>>>
Wpływ dynamiki kiełkowania nasion ... 


213 


5000 
4000 
3000 
2000 
1000 
o 


.. 
.!!:.. N 
oc 

 oc 
.. c '- 
'c"s .s 

 t ; 
",,- 
 


c 
.. 
'E 
"C. 
.. '" 
..  
_'" 
"C'- 
..,s 
'c C 
"c.. 
2::'" 
"":.: 


Rys.2. Płon wczesny 4 odmian pomidora (5 pierwszych zbiorów) 
Fig.2. Earły crop of four tomato cułtivars (five first yields) 


Uzyskane wyniki badań potwierdzają poglądy niektórych autorów [6, 7], że wpływ 
zróżnicowanej wielkości siewek, niezależnie od przyczyn tego zróżnicowania (np. kon- 
dycjonowania nasion, pobudzania, czy, jak w badaniach własnych, zróżnicowania wyni- 
kającego z tempa kiełkowania nasion), uzewnętrznia się tylko w początkowym okresie 
wzrostu roślin. W okresie późniejszym na wzrost i rozwój roślin bardzo silnie działają 
czynniki środowiska, które mogą całkowicie zniwelować dodatni wpływ wielkości sie- 
wek obserwowany na początku. Liczni autorzy w wyniku różnych zabiegów uszlachet- 
niających nasiona pomidora uzyskiwali lepsze wschody i w początkowym okresie szybszy 
wzrost roślin, ale tylko Ali i in. [l], Argerich i in. [2] zaobserwowali wpływ tego zabie- 
gu na wcześniejsze dojrzewanie owoców (zabieg nie wpłynął na całkowity plon owoców). 


4. WNIOSKI 


1. Dynamika kiełkowania nasion nie wpłynęła istotnie na wielkość plonu wczesnego 
wyrażonego za pomocą trzech oraz pięciu pierwszych zbiorów. 
2. Wykazano istotne różnice pod względem wielkości plonu wczesnego między bada- 
nymi odmianami. 


LITERATURA 


[l] Ali A, Machado V.S., Hamill AS., 1990: Osmoconditioning of tomato and onion 
seed. Sc. Hortic. 43: 21-224. 
[2] Argerich CA, Bradford KJ., Ashton F.M., 1990: Influence of seed vigor and pre- 
plant herbicides on emergence, growth and yield of tomato. HortScience 25 (3): 288 
-291.
>>>
214 


Ewa Rożek 


[3] Dąbrowska B., Pyzik T., ] 988: Ocena wartości siewnej nasion pomidorów odmian 
Beta w porównaniu z nasionami odmiany New Yorkcr jako standardcm. Rocz. AR 
w Poznaniu, CXCIV: 16-25. 
[4] Dąbrowska B., Pyzik T., Skąpski H., Dyduch J., Frączek T., Kossowski M., 1987: 
Bardzo wczesne odmiany pomidorów typu Beta oraz ich przydatność dla przemysłu 
owocowo-warzywnego. Instrukcja wdrożeniowa ZPOW w Milcjowic, Lublin. 
[51 Frączek T., 1988: Technologiczna ocena przydatności do przetwórstwa wczesnych 
odmian pomidorów. Rocz. AR w Poznaniu, CXCIV: 87-97. 
[6] Grzesiuk S., Kulka H., 1981: Fizjologia i biochemia nasion. PWRiL, Warszawa. 
[7J Wolfc D.W., Sims W.L., 1982: Effccts of osmoconditioning and fluid drilling ol' 
tomato secd on cmergence rate and final yield. HortScience 17: 936-937. 


THE EFFECT OF THE DYNAMICS OF SEED GERMINA TION 
ON THE EARLINESS OF TOMA TO YIELDING 


Summary 
The dynamics of seed gcrmination of 3 vcry carly tomato cultivars ('Beta', 'Beta- 
lux' , 'Promyk') comparcd with the scmi-carly 'Ncw Yorkcr' cv treated as a standard, 
was cxamined. On thc basis ol' the statistical analysis of thc obtaincd rcsults it was found 
that the dynamie s ol' seed gcrmination did not significantly affcct thc amount of early 
yield per onc plant describcd by means ol' thrcc as well as five first crops. Significant dif- 
fcrences in the amount ol' the carly yield occurrcd only bctwcen thc cxamined cultivars. 
Key words: tomato, seeds, yielding
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (ł998) 215-220 


WPL YW FUNGICYDÓW NA CECHY JAKOŚCIOWE NASION, 
WSCHODY I PLON MARCHWI 


Henryk Sadowski 


Katedra Genetyki i Hodowli Roślin, Wydział Rolniczy AR 
ul. S. Kaliskiego 7, 85-791 Bydgoszcz 


Synopsis. W latach ł 995-96 przeprowadzono badania mąiące na celu po- 
prawienic wartości sicwnej marchwi poprzez traktowanie rungicydami: Apron, 
Ben]atc, Funaben j Rovral. Nanoszono je w różnych kombinacjach metodą inkru- 
stacji. Zastosowane fungicydy nie wpływały na szybkość kiełkowania nasion, 
istotnie poprawiały zdolność kiełkowania. wschody polowe i plon korzcni. 
Słowa kluczowe: marchcw, nasiona. rungicydy, inkrustowanie, plon 


I. WSTĘP 


W nowoczesnej technologii produkcji roślin istotnym czynnikiem biologicznego 
postępu jest zastosowanie do siewu nasion o dobrej zdolności kiełkowania, zdrowotno- 
ści i wysokim wigorze. 
Wyprodukowanie nasion marchwi najwyższej jakości jest w Polsce utrudnione 
z uwagi na warunki agroklimatyczne, nie zawsze sprzyjające [I]. W odniesieniu do na- 
sion marchwi, oprócz niezadowalającej zdolności kiełkowania, największym problemem 
jest ich porażenie przez grzyby [3, 4]. Ponieważ materiał siewny firm zachodnich jest 
bardzo drogi, stajemy przed koniecznością poszukiwania metod poprawy krajowej pro- 
dukcji nasion marchwi. Jednym ze sposobów jest właściwe zaprawianie nasion zesta- 
wami fungicydów metodą inkrustacji. 


2. MATERIAŁ I METODY 


Materiał do badań stanowiły nasiona marchwi odmian 'Koral' i 'Regulska'. W celu 
zabezpieczenia nasion przed patogenami zastosowano następujące fungicydy: 


Nazwa handlowa Substancja aktywna Dawka g lub mI/kg nasion 
Funaben T 45% tiuram + 20% karbendazym 4 
Apron35SD 35% metaksyl ] 
Bcnlatc 50% benomyl 3 
Rovral 50% ipriodione 5
>>>
216 


Hcnryk Sadowski 


Wymienione pestycydy nanoszono na nasiona metodą inkrustacji, stosując Poli- 
krust jako substancję klejącą. 
Do laboratoryjnej oceny nasion przygotowano następujące warianty: 
I. Kontrola (bez pestycydów) 
2. Funaben T 4 g + Polikrust 22 mI/kg nasion. 
3. Funaben T 4 g + Apron I g + Polikrust 22 mI/kg nasion. 
4. Funabcn T 4 g + Bcnlate 3 g + Polikrust 22 mI/kg nasion. 
5. Funaben T 4 g + Rovral 5 g + Polikrust 22 mI/kg nasion. 
6. Funabcn T 4 g + Rovral 5 g + Apron I g + Polikrust 22 mI/kg nasion. 
7. Funaben T 4 g + Rovral 5 g + Bcnlate 3 g + Apron I g + Polikrust 22 mi/kg nasion. 
Do doświadczeń polowych i laboratoryjnych przygotowano warianty 1,2, 7. 
Analizę laboratoryjną nasion wykonano w Katedrze Genetyki i Hodowli Roślin 
ATR w Bydgoszczy zgodnie z PN-94/R-65950. Oznaczono następujące parametry: 
_ laboratoryjną energię kiełkowania (LEK) po 7 dniach, 
_ laboratoryjną zdolność kiełkowania (LZK) po 14 dniach, 
_ wigor nasion (oznaczono metodą WS: po upływie] 68 godzin od nastawienia na- 
sion liczono procentowy udział kiełków o długości ponad 1,5 cm), 
- średni czas kiełkowania jednego nasienia według Picpcra, 
- względną szybkość kiełkowania nasion według Maguirc'a. 
Zdrowotność nasion oznaczono w laboratorium Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji 
Roślin w Bydgoszczy. Oznaczenie zdrowotności polegało na wyłożeniu po 7 dniach pora- 
żonych kiełków i nasion marchwi na agar wodny. Po 48 godzinach inkubacji w termostacic 
w temperaturze 25 0 C mikroskopowo analizowano mikroflorę zasiedlającą kiełki i nasiona. 
Doświadczenie polowe przeprowadzono w miejscowości Olimpin w województwic 
bydgoskim, na glebie murszowej, o odczynic pH = 6,6 i dobrej zasobności w składniki po- 
karmowe. Doświadczenie założono metodą losowanych bloków w 4 powtórzeniach. Każdy 
wariant (po 100 nasion) wysiano ręcznie w odstępach co 2 cm, na głębokość ] ,5 cm. 
W okresie wegetacji określono: 
- polową energię wschodów (PEW), 
- polową zdolność wschodów (PZW), 
- plon korzeni i naci (t/ha). 
Uzyskane wyniki opracowano statystycznie. 


3. WYNIKI 


Wyniki laboratoryjncj i polowcj oceny nasion marchwi przedstawiono w tabelach 


]-3. 


Dane zawarte w tabelach I a-b (przedstawiające ocenę laboratoryjną nasion mar- 
chwi odmian 'Koral' i 'Regulska') wskazują, że reakcja odmiany 'Koral' na zastosowa- 
ne zabiegi była nieznaczna. Znacznie wyższe efekty uzyskano stosując fungicydy do 
inkrustacji nasion odmiany 'Regulska' . Wszystkie badanc fungicydy poprawiały istotnie 
parametry jakościowe nasion w porównaniu z kontrolą. Najlepszą kombinacją wśród 
badanych okazała się kombinacja Funabcnu T z Bcnlatc. Zastosowani c micszaniny Fu- 
nabenu T, Rovralu, Benlate i Apronu, nieznacznie obniżało kiełkowanic nasion.
>>>
Wpływ fungicydów... 


217 


Tabela 1. Wplyw fungicydów na cncrgie,;. zdolność kiełkowania i wigor nasion marchwi 
Tablc ł. Intlucncc or rungicidcs on gcrmination spccd, germination capacity, and sccd vigour 
carrot 


a. odmiana 'Koral' - cv. 'Koral' 


LEK LZK WS Wspólczvnnik - Index 
Warianty - Combinations GS GC Vigour Piepera Maguirc' a 
% % % Picpcr' s Maguire's 
Kontrola - bez rungicydów 59 77 42 5,6 17.2 
Chcck - no 1'ungicidcs 
Funaben T 4 g 61 80 46 5.5 ] 7,3 
na kg nasion - pcr kg 01' sccds 
Funaben T 4 g + Apron ] g 60 82 47 5,5 ł7,7 
na kg nasion - per kg or secds 
Funabcn T 4 g + Benlate 3 g 64 84 54 5,1 ] 8,7 
na kg nasion - pcr kg 01' sccds 
Funaben T 4 g + RovraJ 5 g 61 83 49 5,4 ] 7.3 
na kg nasion - pcr kg or seeds 
Funaben T 4 g + Rovral 5 g + 
Apron ] g 58 81 45 5.7 ]7,1 
na kg nasion - pcr ki! ol' sccds 
Funabcn T 4 g + Rovral 5 g + 
Bcnlatc 3 g + Apron l g 57 79 43 5,8 17,0 
na kg nasion - per kg ar sceds 
NIR,,=o,os - LSO,,=0.05 1.2 2,7 6.2 0,3 I1.I.-n.S. 


b. odmiana 'Regulska' - cv. 'Rcgu1ska' 


Kontrola-bcz rungicydów 47 69 36 6,3 ]5.8 
Chcck - no 1'ungicidcs 
Funabcn T 4 g 55 76 44 5,9 16,2 
na kg nasion - per kg or seeds 
Funaben T 4 g + Apron 1 g 59 77 46 5,8 ł 6.7 
na kg nasion - per kg ol' secds 
Funabcn T 4 g + Benlatc 3 g 58 81 50 5,3 17,4 
na kg nasion - per kg or seeds 
Funaben T 4 g + RovraI 5 g 59 80 47 5,7 ]6.9 
na kg nasion - pcr kg ar sccds 
Funaben T 4 g + Rovral 5 g + 
Apron I g 57 79 44 5.8 ]6.6 
na kg nasion - per kg or sccds 
Funaben T 4 g + Rovral 5 g+ 
Benlate 3 g + Apron l g 55 80 42 5.9 ]6,7 
na kg nasion - pcr kg ol' sccds 
NIR a =0,05 - LSO a =0,05 2,8 3.4 5,4 0.4 0,8 


n.i. - n.s.: rÓżnica nicistotna - no signiricant differcnce 


Analizę zdrowotności nasion marchwi przedstawiono w tabelach 2a-b. U obydwu 
odmian stwierdzono istotne obniżenie porażenia kiełków i nasion po zastosowaniu fun- 
gicydów.
>>>
218 


Henryk Sadowski 


Tabela 2. Porażcnie nasion marchwi przez choroby grzybowe 
Table 2. Fungus diseased carrot seeds 
a) odmiana 'Koral' - cv. 'Kora]' 


Nasiona nieskicłkowane % Nasiona skiełkowanc % 
Warianty Not germinating seeds % Germinating seeds % 
Combinations ogółem porażone ogółem porażone 
all diseased all diseased 
Kontro]a - bez fungicydów 19 8,2 8ł 3.7 
Check - no fungicides 
Funaben T 4 g 19 1,7 8] 1,0 
na kg nasion - per kg ol' sceds 
Funaben T 4 g + Rovra] 5 g + 
Benlate 3 g + Apron I g 2] 0,3 79 O 
na kg nasion - per kg of seeds 
NIR u =o.o5 - LSD u =0.05 n.i. -n.s. 2,9 n.i. -n.s. 1.7 


b) odmiana 'Rcgulska' - cv. 'Rcgulska' 


Kontrola - bez fungicydów 23 9,5 77 8,1 
Chcck - no fungicidcs 
Funabcn T 4 g 23 ],2 77 0,8 
na kg nasion - per k.g ol' seeds 
Funaben T 4 g + Rovra] 5 g + 
Ben]ate 3 g + Apron ł g 20 O 80 O 
na kg nasion - per kg ol' secds 
NIR u =o,05 - LSD u =0,05 n.i. -n.s. 3,6 n.i. -n.s. 2,6 


Objaśnienia: jak w tabeli ł - Explanation: see Table I 


Wpływ przedsiewnego sposobu przygotowania nasion marchwi odmian 'Koral' 
i 'Regulska' na wschody polowe i plon ilustrują tabele 3a-b. Zastosowane zabiegi nie 
różnicowały polowej energii wschodów, istotnie poprawiały polową zdolność wscho- 
dów i plon korzeni w porównaniu z wariantcm kontrolnym. 


Tabe]a 3. Wpływ rungicydów na wschody polowe i plon korzeni marchwi 
Table 3. Influcnce ol' fungicides on carrot field emcrgence (FE), and yicld or roots and leaves 


a) odmiana 'Kora]' - cv. 'Koral' 


Warianty PEW% PZW% Plon- Yie]d t/ha 
Combinations FE - 1 st count FE - final count korzeni naci 
roots leaves 
Kontrola - bez fungicydów 25 52 58,4 ],7 
Check - no fungicides 
Funaben T 4 g 28 56 62,3 2,0 
na kg nasion - per kg of sceds 
Funaben T 4 g + Rovral 5 g + 
Benlate 3 g + Apron I g 27 59 68,9 2,1 
na kg nasion - per kg of seeds 
NIR u =o.05 - LSD u =O,05 n.i. -n.s. 4,6 3,9 n.i.- n.s.
>>>
Wpływ fungicydów... 


219 


b) odmiana 'Regu]ska' - cv. 'Regulska' 


Kontro]a - bez rungicydów 20 38 47,2 1,7 
Chcck - no rungicidcs 
Funabcn T 4 g 21 44 53,7 1,9 
na kg nasion - per kg ol' seeds 
Funaben T 4 g + Rovral 5 g + 
Benlatc 3 g + Apron 1 g 2] 49 60,9 ] ,8 
na kg nasion - per kg ol' sccds 
NIRu
o.05 - LSDa
0.05 n.l. - n.s. 6,2 4,6 n.i. -n.s. 


Objaśnienia: jak w tabeli l - Explanalion: sec Table 1 


4. DYSKUSJA I WNIOSKI 


Poprawę jakości nasion można uzyskać przez uszlachetnianie różnymi metodami. 
Jedną z prostych i często stosowanych metod jest inkrustacja z zastosowaniem pestycy- 
dów [2]. Zaprawianic nasion fungicydami według [3, 5] nieznacznic poprawia kiełko- 
wanie nasion w laboratorium i wschody polowe. Potwierdzają to wyniki prezentowane 
w ninicjszej pracy w odnicsicniu do nasion marchwi odmiany 'Koral'. Odmienne efekty 
uzyskano po inkrustacji nasion odmiany 'Regulska' . Inkrustacja nasion w wysokim 
stopniu istotnie podwyższyła badane parametry w laboratorium i w polu. Uzyskane wy- 
niki wskazują na zróżnicowaną reakcję odmian na stosowane zabiegi. 


LITERATURA 


[II Duczmal K., Tylkowska K., 1990: Badania nad kiełkowaniem nasion marchwi. Moż- 
liwości poprawienia zdolności kielkowania. Biuletyn IHAR, 176: 93-99. 
[2J Sadowski H., ] 996: Porównanic inkrustowanych i otoczkowanych nasion cebuli 
w doświadczeniach laboratoryjnych i polowych. Międzynarodowe Sympozjum ,,1'0- 
prawa jakości nasion", Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, Skiernicwiec, 64-65. 
[3 J Szafirowska A., 1990: Zależność między zdolnością kiełkowania nasion marchwi 
a wschodami w polu. Biuletyn Warzywniczy, XXXV: 87-92. 
r 4] Tylkowska K., 1984: Zdrowotność nasion marchwi w latach 1978-1980. Biuletyn 
IHAR, 153: 203-217. 
[5 J Tylkowska K., Kryślak K.. 1986: Zaprawianie nasion marchwi przeciw Alternaria 
radicina. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauki, 249-261. 


THE INFLUENCE OF FUNGICIDES ON CARROT SEED QUALITY, 
EMERGENCE, AND YIELD 


Summary 
Investigations aimcd at improving carrot secd quality by fungicidc trcatmcnt (Fu- 
nabcn T, RovraL Bcnlatc, and Apron,) wcrc carried out in 1995 and 1996. Fungicides 
wc re applied in difrerent combinations by thin coating. Thc results showcd. that thc
>>>
220 


Henryk Sadowski 


fungicides did not influence thc speed of germination but significantly improvcd germi- 
nation capacity, field emergence, and yield. 
Kcy words: carrot, seeds, fungicide, incrustation, yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 221-225 


PLONOW ANIE I JAKOŚĆ OWOCÓW 
OGÓRKA PARTENOKARPICZNEGO 
W UPRAWIE PRZYSPIESZONEJ 


Piotr Siwek, Andrzej Libik, Ewa Capecka, Edward Kunicki 


Katedra Warzywnictwa z Ekonomiką Ogrodnictwa, Wydział Ogrodniczy AR 
al. 29 Listopada 54, 31-425 Kraków 


SVf/o[Jsis. W latach ] 996-97 wykonano doświadczenia dotyczące wpływu 
różnych sposobów osłaniania roślin ogórka. Do badań została zastosowana parte- 
nokarpna odmiana ogórka typu konserwowcgo 'Marinda FI" Po wysadzeniu (13 
i 8 maja) rozsada była przykrywana: rolią pE z perforacją ł 00 otworów/m 2 (śred- 
nica otworów l cm). folią PE 500 otworów/m 2 . włókniną PI' 17 g/m 2 . podwójną 
osłoną z rolii PE 500 otworów/me i włókniny PI' 17 g/m 2 oraz uprawiana w tunelu 
o wysokości] m. pokrytym rolią PL Folic pcrforowanc były zdcjmowane po 3-4 
tygodniach. a włóknina po 5 tygodniach. Wlóknina z podwójnego przykrycia oraz 
tuncl pozostawały na roślinach do korica wcgctacji. Obickt kontrolny stanowiły 
rośliny uprawianc bcz osłony. Korzystnc warunki mikroklimatu pod osłonami 
wpłync,;ły na przyspicszcnie zbiorów o 7- ł 8 dni w stosunku do gruntu odkrytcgo. 
W wyniku osianiania wyraźnic wzrósł plon handlowy. Był on najwyższy w tunelu 
i wynosil śrcdnio 3.4 kg/me. Owocc pochodzące spod osłon posiadały wysoką ja- 
kość oraz \vyrównaną zawartość suchcj masy, cukrów. Wic,;kszą od pozostałych 
obicktó\\ i'awartość Mg. K, Fc, Ca uzyskano w tunelu PE. 
Słowa kluczowc: ogórck. mikroklimat, włóknina, folia, tunel 


1. WSTĘP 


Konkurencję dla gładkoowocowych odmian sałatkowych w okresie czerwca i lipca 
mogą stanowić odmiany typu konserwowego. Ich owoce, oprócz przeznaczenia do spo- 
życia bezpośredniego, są również dobrym surowcem do kwaszenia. Dla zapewnienia 
roślinom korzystnych warunków środowiska konieczne jest jednak stosowanie osłon. 
Jak wykazali Grudzie!) i Rumpel [2] zastosowanie folii perforowanej pozwala na rozpo- 
częcie zbiorów o I tydzień wcześniej niż w gruncie odkrytym. Najlepszy wynik w plo- 
nowaniu uzyskano przy osłanianiu roślin od siewu do fazy 3-5 liści folią o 50 otworach 
na I m 2 . Według Orłowskiego i Kołoty [4] ogórki przykrywane przez cztery tygodnie 
folią perforowaną o różnej liczbie otworów (50-750 ) i średnicy I cm lub 0,5 cm rozpoczy- 
nały owocowanie o 4-14 dni wcześniej niż w gruncie. Najwyższy plon odnotowano przy 
użyciu folii o 250 otworach na I m 2 i średnicy I cm. Bardzo dobre wyniki uzyskał Rum- 
pel [5] przy zastosowaniu podwójnego przykrycia folią PE o perforacji 75 otworów/m 2 do 
fazy 2-3 liści i włókniny PP do wykształcenia pąków kwiatowych. Spośród badanych
>>>
222 


P. Siwek, A. Libik, E. Capccka, E. Kunicki 


osłon pojedynczych najwyższy plon odnotowano w przypadku stosowania folii PE o 75 
otworach do fazy 2-3 liści i 5-7 liści, a także włókniny PP do 5-7 liści oraz pąków 
kwiatowych. W hadaniach Cerne [1] testowano trzy rodzaje włókniny. W wyniku osła- 
niania uzyskano wzrost plonu wczesnego o 13-25% w porównaniu z plonem roślin 
uprawianych bez osłaniania. W cytowanych pracach były wykorzystane odmiany żeń- 
skic typu gynoecius, wymagające zapylania. W związku z tym osłony musiały być zdej- 
mowane przed rozpoczęciem kwitnienia. Problem ten może być rozwiązany poprzez 
zastosowanie odmian, dla których obecność owadów zapylającychjest zbędna. 
Celem niniejszych doświadczeń było porównanie kilku rodzajów osłon utrzymy- 
wanych przez różny okres wegetacj i na plonowanie i jakość owoców partenokarpncj 
odmiany ogórka typu konserwowego. 


2. METODA 


Doświadczenie przeprowadzono w latach 1996-97 w Garlicy Murowanej k.Kra- 
kowa na glebie lessowej. Wykor/,ystano partenokaI'pną odmianę 'Marinda FI' (Royal 
Sluis), typu konserwowego, grubo brodawkową. Nasiona wysiano 23 IV 96 i 15 IV 97 
do pierścieni wypełnionych substratem torfowym w szklarni. Rozsadę w fazie 4 liści 
wysadzono 13 i 8 maja w w/stawic 150 x 35 cm. Doświadczenic załoiono w ukladzie 
niezależnym losowanych bloków w 4 powtórzeniach. Jedno polctko obejmowalo po- 
wierzchnię 7.5 m 2 (14 roślin). Zastosowano następujące rodzaje osłon: folię polietyleno- 
wą PE z perforacją 100 otworów/m 2 o średnicy otworu l cm, taką samą folię o 500 otwo- 
rach/n/ (ERG Bieruń St.), włókninę polipropylenową PP 17 g/m 2 Pcgas Agro (Pegas 
a.s. Znojmo, Czechy), podwójne przykrycie z folii pcrforowanej o 500 otworach/m 2 
(z góry) i włókniny PP 17 g/m 2 (z dołu) oraz tunel o wysokości I m pokryty folią poli- 
etylenową IdPE 0,15 mm (TVK Węgry). Obiekt kontrolny stanowiły polctka nic osła- 
niane. Folie perforowane zdejmowano po 3-4 tygodniach, utrzymując gęściej perforo- 
waną o kilka dni dłużej. Włókninę PP zdcjmowano po 5 tygodniach. a tuncL który wictr/o- 
no. oraz włókninę z podwójnej osłony utrzymano na roślinach do korica wegetacji. Owoce 
zbierano co 2-3 dni do 31 lipca, dzieląc na I, II i poza wyborcm. W okresic pełni owo- 
cowania (8 i 15 lipca) wykonano analizy chemiczne owoców na zawartość suchej masy 
(metodą suszarkową wg Pijanowskiego), cukrów ogółem (metodą Lutla-Sehoorla) ora/ 
kationów Fc, Mg, K, Ca, p (spcktrorotometrycJ:I1ic na aparacie ;\;\-20 VarianL Wyniki 
opracowano statystycznie testem Studcnta dla a = 0.05. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Temperatura gleby była wyższa pod osłonami w porównaniu z tcmpcraturą gruntu 
odkrytego. W 1996 r. wynosiły one średnio l ,8°C, a w 1997 r. 3,5"C (tab.]). 
W godzinach rannych w obu latach doświadczcń najwyższą temperaturę notowano 
pod podwójnym pokryciem z folii perforowanej i wlókniny. Wzrost temperatury wynosił 
w porównaniu z gruntem 3,00C, a w odniesieniu do pozostałych oslon 1,20(', W god/i- 
nach popołudniowych i wieczornych największy wzrost temperatury zaznaczał się pod 
folią perforowaną z mniejszą liczbą otworów. Średnie wartości temperatury wskazują, 
że w ciągu całego dnia była ona najwyższa pod tym przykryciem oraz pod podwójną 
osłoną z folii i włókniny. Różnica względem gruntu wynosiła 3,] Oc. W tunelu panowała
>>>
Plonowanie i jakość ... 


223 


wtedy temperatura średnio o O,i)C niższa. pod włókniną OAoC, a pod folią gęsto perfo- 
rowaną 1.00C niższa. W przypadku tej ostatniej osłony zaobserwowano w 1997 L pod 
nią niższe temperatury, co było efektem większego oddawania ciepła przez stosunkowo 
dużą powierzchni
 otworów w czasie chłodnej pogody. 


Tabcia l. Tcmpcratura glcby na gl;hokości ] O cm w okrcsie przykrywania roślin. Oc 
Tablc I. Soil tcmpcraturc al thc dcpth ol' ł O cm during shccting with all covcrs. Oc 


28.05 - 7.06 1996 14.05 - 26.05 1997 
Rod/aj osłony 8.00 ł4.00 20.00 śrcdnio 8.00 14.00 20.00 średnio 
Kind or covcr 
8 a.m. 2 p.m. 8 p.m. mean 8 a.m. 2 D.m. 8 D.m. mean 
BCL osłony 17.2 21.3 21.2 19.9 ł4.4 17.8 17.6 16.6 
No covcring 
pE pcrL 100 otworów/m' 18.9 24.3 23.5 22.2 ] 6.4 23.2 21.6 20.4 
pE 100 pcrt'orations/m' 
pE pcrL 500 otworów/m' 18.8 23.1 22.6 21.5 16.2 20.4 20.7 19.1 
PE 500 pcrt'oralions/m' 
WłÓknina PI' 17 g/m' 18.6 23.1 22.2 21.3 16.5 22.3 21.5 20.] 
Nonwovcn PI' 17 g/m 2 
pE pcrL 500 + PP 17 19.3 23.2 23.0 21.8 18.3 23. ł 20.5 20.6 
pE 500 pcrroralions + PI' 17 
Tuncll'l. (I m \\ysokości) 18.7 24. ł 22.6 21.8 17.0 22.0 21.2 20.1 
PE tunncl (I 111 hi;!h) 


W wyniku poprawy warunkÓw mikroklimatu odnotowano przyspieszenic I zbioru, 
które wynosilo od 7 do 18 dni. W 1996 L pierwsze owoce zbierano spod tunelu i folii 
perforowanych 14 czerwca, a spod włókniny i podwójnej osłony o 3 dni później. 
W 1997 L najwcześniej zbierano owoce z tunelu (16.czerwca), a o 2 dni później pod 
talią perforowaną o 100 otworach/m' oraz pod podwójną osłoną. O tydzień później 
ro/poczęto zbiory pod folią o g
stej perforacji i włókniną PP. 
Poziom plonowania w obiektach, gdzie zastosowano osłony, był wielokrotnie wyż- 
szy niż w gruncie odkrytym, szczególnie w 1997 L, kiedy długotrwałe chłody na przc- 
łomie maja i czcrwca uszkodzily nie osłonięte rośliny. Plon handlowy był uzależniony 
od rodzaju osłon i okrcsu ich stosowania (tab.2). 
Wyniki z obu lat doświadczeń pokazują dużą zbieżność plonu handlowego w po- 
szczególnych obiektach. Najwyższy plon handlowy uzyskano w tunelu (3,41 kg/m\ 
a nast
pnie spod podwójnej osłony (2,84 kg/m") oraz włókniny PP (2,75 kg/m"). Istotnie 
niższy plon handlowy, zwłaszcza w 1997 L, wystąpił pod foliami perforowanymi. We 
wszystkich obiektach poziom plonu II wyboru był niewielki. Istotnie większy jego udział 
zaznaczył się w efekcic stosowania jako osłony tunelu niskiego pokrytego folią PE. 
Owoce ogórka pochodzące spod osłon zawierały 3,31-3,63% suchej masy oraz 
1.88-2.15 % cukrów ogółem. Pod względem zawartości Fe, Mg, KiCa owocc z uprawy 
w tunelu przewyższały pozostałe obiekty. gdzie stosowano osłony. Powodem obecności 
większej ilości jonów tych pierwiastków były prawdopodobnie lepsze i bardziej wyrów- 
nane warunki mikroklimatu, a głównie temperatura i wilgotność powietrza.
>>>
224 


P. Siwek, A. Libik, E. Capecka, E. Kunicki 


Tabela 2. Plon handlowy owoców ogórka odmiany 'Marinda F I' W uprawic /, zaóotmowanicm 
osłon. ł 996-] 997 
Table 2. The marketable yield 01' 'Marinda FI' cucumbcr in lhc protcctcd cultiyation. 1906-1097 


Plon handlowy - Markclahlc yield (kg/n/) ŚrednIo 
Rodzaj osłony Mean 
199ó 1997 19961997 
Kind 01' COYCr 1 wyhÓr II wybÓr 1 wyhór II wyhÓr 
razem f(11.Cm raJcm 
total 1 sarI II sort (olal bl "Hi IInd sort lotal 
BeL osIany 0.85 a 0.83 a OJ)1 a O.JO a O}O a 0,00 a (L
7 
No coyering 
PE perL] 00 otworów/m' 1.99 h 1.97 h o.m a 1.97 h 1.92 h 0,05 ah 1.')8 
PE 100 per1'orations/m' 
PE perL 500 otworów/mc 2,44 bc 2,4J he 0.01 a 1.52 b 1,47 h 0.0) ah 1.98 
PE )00 pcrrorations/m' 
Włóknina PI' 17 g/m' 2.'i) hc 2.) l he (J.()4 ab 2.')) e 2,8'1 e 0.1 2 he 2.7,
 
Nonwoyen PI' 17 g/m' 
PE perL )00 + PI' 17 2,ó7 be 2.62 be (J.(») ah '.0 l c 2,')0 e 0.11 h 2.84 
PE 500 per1'orations + PI' 17 
Tunel Pl' (I m wyóookości) J.22 e J.I) e 0.07 h 3,61 e J,40 c 0.21 l' \,41 
PE lunncl (I m high) 
N1Ro,05 - LSDo,05 0.8)) 0.840 0,040 0.673 O,h21 0,08 , 


LITERATURA 


[I] Cerne M., 1994: Different agrotextilcs for direct covcring of' pickling cucumhcrs. 
Acta Horticult., 371: 247-252. 
[2] Grudzicń K., Rumpel J., 1989: Możliwości wykorzystania folii perforowancj w upra- 
wie ogórka z siewu. Biuletyn WarzywniC/.y - Suplcment. 49-54. 
[3] Libik A., Siwek P.. 1994: Changes in soil tempcrature afTcctcd hy thc application of' 
plastic covers in field production of lettuce and water melon. Acta Horticult., 371: 
269-273. 
[4] Orłowski M., Kołota E., 1985: Wpływ folii pcrforowancj na plon ogórka. Zeszyty 
Naukowe AR w Szczecinie, Ser. Agrotcch. XXXVI. 157-166. 
[5] Rumpel, J., 1994: Plastic and agrotcxtilc covcrs in piekl ing cucumher production. 
Acta Horlicult., 371: 253-264. 


THE EFFECT OF DIFFERENT COVERING METHODS ON Tł-IE YIELD 
AND QUALITY OF PARTHENOCARPIC CUCUMBER 


Summary 
The parthenocarpic cucumher cv. 'Marinda FI' was protectcd with thc usc of' di1Te- 
rent kinds 01' covers and grown in the open field. Aftcr plant ing on May 13th.llJ96 and 
May 8th, 1997, the plants wc re covercd with: PE film with 100 perf'oralions of' I cm in 
diameter/m l , PE film with 500 perf'orations/m l , unwoven PP 17 g/m" , PE wilh 500 
perforations + unwoven PP 17 g/m l , tunnel PE l m high. Pcrforatcd PE f'ilms werc 
reI110ved artel' 3-4 weeks, unwoven PP arter 5 wecks. Unwoven PP f'rom douhle dircct 
covers and PE tunncl remained over plants to the end of' vegctation. The f'avourahlc
>>>
Plonowanie i jakość ... 


225 


conditions under covers (high level of transmittance and soil temperature) brought about 
an intense plant growth and thus the first crop was obtained 7-18 days earlier than in the 
open field. The highest marketable yield was obtained under PE tunnel. The content of 
dry weight, and total sugar was on the similar level in cucumber fruit from all treat- 
ments. The highest content of Fe, Mg, Ca, Mg was found in the fruits from PE tunnel. 
Key words: cucumber, perforated film, microclimate, tunnel, unwoven PP
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 227-230 


WPL YW GIBERELINY GA 3 I BCH 
NA WZROST GRZYBNI TWARDZIAKA SHII- T AKE* 


Marek Siwulski 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159, 6 I -594 Poznań 


Synopsis. Badano wpływ gibereliny GA 3 i BCH (tiaminy) na wzrost grzybni 
twardziaka shii-take na pożywce agarowej i podłożu z trocin bukowych. Stwier- 
dzono stymulujący wpływ GA 3 w stężeniu ł O i ł 00 ppm oraz BCH w badanym 
zakresie stężeń na wzrost grzybni twardziaka. Na podłożu z trocin bukowych 
stwierdzono dodatni wpływ regulatorów wzrostu w stężeniu dziesięciokrotnie 
wyższym w porównaniu z pożywką agarową. 
Słowa kluczowe: regulatory wzrostu, grzybnia, shii-take 


l. WSTĘP 


Prawidłowy i szybki wzrost grzybni shii-take świadczy o jej dobrej żywotności 
i skraca czas niezbędny na opanowanie przez nią podłoża uprawowego. 
Jak podaje wielu autorów, przyśpieszenie wzrostu grzybni twardziaka można uzy- 
skać dodając do podłoża ekstrakty roślinne, wyciągi z ziem i torfów, witaminy oraz sub- 
stancje o charakterze regulatorów wzrostu [I, 3]. 
Celem badań było określenie wpływu gibereliny GA 3 i BCH (tiaminy) na wzrost 
grzybni twardziaka shii-take na pożywce agarowej i podłożu z trocin bukowych. 


2. METODA I MATERIAŁY 


Badania prowadzono na dwóch odmianach twardziaka shii-take, tj. 'CS-4 I' i 'eS-53'. 
W doświadczeniu użyto pożywki agarowej pszennej. Skład pożywki i sposób jej przy- 
gotowania podali Ziombra i inni [4]. Zastosowano GA 3 i BCH w stężeniach 0,01; 0,10; 
1,00; 10,00; 100,00 ppm. Kontrolę stanowiła pożywka bez dodatku. Regulatory wzrostu 
dodano do pożywki po jej sterylizacji i obniżeniu temperatury do 50°C. Roztwory regu- 
latorów wzrostu przed użyciem poddano sączeniu przez filtr 0,22 /lm. Doświadczenie 
przeprowadzono w płytkach Petriego o średnicy 10 cm. Na zestaloną pożywkę przeno- 
szono krążek agaru (0 4 mm) z grzybnią twardziaka, umieszczając go w centralnym 


. Badania finansowane przez KBN w ramach grantu 033 08/95
>>>
228 


Marek Siwulski 


punkcie płytki. Inkubację prowadzono przez 14 dni w temperaturze 2S o C i wilgotności 
względnej powietrza 80-85%. Wzrost grzybni badano przez pomiar średnicy pożywki 
przerośniętej przez grzybnię, Doświadczenie wykonano w układzie losowym w 6 powtó- 
rzeniach. 
Podobne doświadczenie wykonano na podłożu z trocin bukowych wzbogaconych 
otrębami pszennymi (stosunek objętościowy S:I). Zastosowano następujące stężenia 
GA 3 i BCH: O, l; 1,0; 10,0; 100,0 ppm. Trociny z otrębami nawilżono do wilgotności 
60% i poddano sterylizacji w temperaturze 121 0 C przez I godzinę. Roztwory GA 3 i BCH 
przed użyciem sączono przez filtr 0,22 !lm i dodawano do podłoża. Podłożem napełnia- 
no płytki Petriego (0 10 cm) i w centralnym jego punkcie umieszczono grzybnię ziarni- 
stą twardziaka w ilości trzech ziaren. Pozostałe warunki doświadczenia były takie same 
jak w doświadczeniu na pożywce agarowej. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Stwierdzono wpływ GA 3 na wzrost grzybni twardziaka shii-take na pożywce aga- 
rowej. Giberelina stymulowała wzrost grzybni w stężeniach powyżej 10 ppm niezależnie 
od odmiany twardziaka (tab. I). Przy zastosowaniu GA 3 w niższych stężeniach wzrost 
grzybni nie różnił się od kontroli. Han i inni [1] stwierdzili stymulację wzrostu grzybni 
Lentinus edodes przy stężeniu od O,S do 20 mg/l. 


Tabela I. Wpływ stężenia GA 3 na wzrost grzybni twardziaka shii-takc na pożywce agarowej 
Table ł. The influcncc ol' GA 3 on the shii-take myccJium growth on agar medium 


Stężcnie - Conccntration 
Odmiana - Strain urm 
O 0,01 0,1 l ]0 łOO 
CS-4ł 72,8* 72,3 73,0 73,] 82,3 85,] 
CS-53 66,0 67,0 66,9 66,4 76,2 79,3 
Średnia - Mean 69,4 69,6 69,9 69,7 79,2 82,2 


* średnica pożywki (mm) - diameter of medium (mm) 
NIR o . 05 dla stężenia - LSD o ,05 for concentration ł ,5 
NIR o . 05 dla interakcji - LSD o ,05 ror interaction 2, l 


Tiamina (BCH) wpływała stymulująco na wzrost grzybni twardziaka w całym zakre- 
sie zastosowanych stężeń. Grzybnia na pożywce z dodatkiem BCH rosła szybciej w sto- 
sunku do kontroli. Nie stwierdzono natomiast zróżnicowania wzrostu grzybni ze wzglę- 
du na zastosowane stężenie BCH. Stwierdzono swoistą reakcję odmian twardziaka na 
dodatek tiaminy do pożywki. Odmiana 'CS-S3' reagowała wyraźniej na dodatek BCH 
niż odmiana 'CS-41' (tab.2). 
Jak podał Ishikawa [2], najodpowiedniejsze stężenie tiaminy dla wzrostu grzybni 
twardziaka wynosi 100 !lg/l. W zestawieniu z wynikami doświadczenia autora można by 
wnioskować, że jest to ilość BCH niezbędna dla normalnego wzrostu grzybni, a jej 
zwiększenie nie ma dalszego wpływu na wzrost twardziaka.
>>>
Wpływ gibereliny GA 3 i BCH ... 


229 


Tabela 2. Wpływ stężenia BCH na wzrost grzybni twardziaka shii-take na pożywce agarowej 
Table 2. The influence of BCH on the shii-take mycelium growth on agar medium 


Stężenie - Concentration 
Odmiana - Strain m m 
° 0,01 0,1 I 10 100 
CS-41 72,3* 7S,8 76,0 7S,3 76,2 76,0 
CS-S3 66,3 72,3 72,0 70,8 70,1 72,1 
Srednia - Mean 68,8 74,0 74,0 73,0 73,1 74,S 


* średnica pożywki (mm) - diameter of medium (mm) 
NIR o . o5 dla stężenia - LSDo. 05 for concentration 2,1 
NIRo.05 dla interakcji - LSDo.o 5 for interaction 3,0 


Na podłożu z trocin giberelina stymulowała wzrost grzybni twardziaka w stężeniu 
100 ppm niezależnie od odmiany shii-take. Przy stężeniach niższych wzrost grzybni nie 
różnił się od kontroli (rys.l). Efekt stymulacji ujawnił się w stężeniu dziesięciokrotnie 
wyższym w porównaniu z pożywką agarową. 


DCS-41 
m CS-S3 


kontrola 
control 


0,1 


10 


100 NIRO,OS 
LSDO,OS 


ppm 


Rys. ł. Wpływ stężenia GA 3 na wzrost grzybni shii-take na podłożu z trocin 
Fig.l. The influence of GAJ on the shii-take mycelium growth on sawdust 


Stwierdzono dodatni wpływ BCH na wzrost grzybni twardziaka na podłożu z trocin. 
Efekt stymulacji wzrostu uzyskano od stężenia 1 ppm. Wzrost grzybni na podłożu z trocin 
przy stężeniach tiaminy l, 10, i 100 ppm nie różnił się istotnie między sobą (rys.2). 


mm 80 


D CS-41 
IICS-S3 


20 
° 


fr 


kontrola 0,1 
control 


10 


100 NIRO,OS 
LSDO,OS 


ppm 


Rys.2. Wpływ stężenia BCH na wzrost grzybni shii-take na podłożu z trocin 
Fig.2. The influence of BCH on the shii-take mycelium growth on sawdust
>>>
230 


Marek Siwulski 


Podobnie jak w przypadku gibereliny efekt stymulacji wystąpił przy stężeniu dzie- 
sięciokrotnie wyższym niż na pożywce agarowej. Przypuszczalnie trociny bukowe za- 
wierają substancje blokujące działanie badanych regulatorów wzrostu. 


4. WNIOSKI 


l. Giberelina i tiamina wpływały stymulująco na wzrost grzybni niezależnie od odmia- 
ny twardziaka. 
2. Stymulujące działanie gibereliny i tiaminy zależało od stężenia i rodzaju podłoża. 


LITERATURA 


[l] Han Y.H., Ueng W.T., Che n L.c., Cheng S., 1981: Physiology and ecology of Len- 
tinus edodes (Berk.) Sing. Mushroom Science, 1112: 623-684. 
[2] Ishikawa H., 1967: Physiological and ecological studies on Lentinus edodes (Berk.) 
Sing. Journal of Agricultural Laboratory, 8: I-57. 
[3] Kalbarczyk 1., 1984: Wpływ kwasów huminowych dodawanych do pożywki agaro- 
wej na rozwój grzybni wybranych gatunków grzybów jadalnych. Zesz. Nauk. AR 
Szczecin, 2: 215-226. 
[4] Ziombra M., Gapiński M., SiwuIski M., 1991: Wzrost grzybni pieczarki, boczniaka, 
twardziaka i pierścieniaka na różnych pożywkach. Roczn. AR Poznań, CCXXV: 
181-187. 


THE INFLUENCE OF GA 3 AND BCH 
ON THE SHII- T AKE MYCELIUM GROWTH 


Summary 
The influence of GA 3 and BCH on the shii-takc mycelium growth on agar and 
sawdust medium was investigated. The stimulating effect of GA 3 in concentration 10 
and 100 ppm and BCH in aU concentrations was found. On the sawdust medium the 
positive effect of growth regulators used in concentration ten times higher than on agar 
medium was observed. 
Key words: growth regulators, mycelium, shii-take
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 231-234 


WPŁYW STYMULATORÓW WZROSTU NA DOJRZEWANIE 
PODŁOŻA W UPRAWIE TWARDZIAKA SHII- T AKE* 


Marek Siwulski 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159,61-594 Poznań 


Synopsis. Badano wpływ gibereliny GA 3 , BCH (tiaminy) oraz preparatów 
torfowych Połhum i Oksydat na dojrzewanie podłoża w uprawie twardziaka shii- 
take. Zastosowane stymulatory wzrostu, oprócz BCH, wpływały na długość okresu 
dojrzewania podłoża, niezależnie od odmiany twardziaka. Dodatek do podłoża GA 3 
w stężeniu 100 i ł 50 ppm oraz preparatów torfowych w stężeniu 500 i 1000 ppm 
powodował skrócenie okresu dojrzewania podłoża. Połhum i Oksydat w stężeniu 
1500 ppm powodowały wydłużenie okresu dojrzewania podłoża. 
Słowa kluczowe: stymulatory wzrostu, dojrzewanie podłoża, shii-take 


I. WSTĘP 


Intensywna uprawa shii-take na trocinach drzew liściastych trwa od 5 do 8 miesięcy. 
Okres inkubacji grzybni i dojrzewania podłoża, aż do pojawienia się pierwszych owoc- 
ników, może trwać 60-150 dni w zależności od odmiany, składu podłoża i warunków 
uprawy [2, 4, 5]. Skrócenie okresu inkubacji i dojrzewania podłoża zwiększa intensyw- 
ność uprawy. Dodatek substancji stymulujących może przyśpieszać wzrost grzybni 
twardziaka [3]. Wykazano stymulujący wpływ na plonowanie shii-take IAA i GA 3 [l] 
oraz kwasu taninowego i kofeiny [6]. 


2. METODA I MATERIAŁY 


Przedmiotem badań były dwie odmiany twardziaka shii-take, tj. 'CS-41' i 'eS-53'. 
Podłożem w doświadczeniu były trociny bukowe wzbogacone otrębami pszennymi 
(stosunek objętościowy 5: I). Trociny po wymieszaniu z otrębami nawilżono wodą de- 
stylowaną do wilgotności 65%. Wilgotnym podłożem napełniono worki z folii polipro- 
pylenowej z filtrem dokładnym. W jednym worku mieściło się 1,5 kg podłoża. Następ- 
nie podłoże sterylizowano w temperaturze 121°C przez 2 godziny. Po ostygnięciu pod- 
łoża do temperatury otoczenia szczepiono go grzybnią ziarnistą w ilości 100 g na worek. 


* Badania finansowane przez KBN w ramach grantu 033 08/95
>>>
232 


Marek Siwulski 


Po szczepieniu prowadzono inkubację w temperaturze 25°C i wilgotności względnej po- 
wietrza 80-85%, aż do całkowitego przerośnięcia podłoża przez grzybnię. Podłoże prze- 
rośnięte grzybnią wyjmowano z worków w warunkach sterylnych, rozdrabniano i mie- 
szano z roztworami stymulatorów wzrostu w ilości 50 mI na każdy worek. 
Użyto następujących stymulatorów wzrostu: GA 3 , BCH, Polhum i Oksydat. GA 3 
zastosowano w stężeniach 50, 100, 150 ppm, BCH w stężeniach I, 10, 100 ppm, PoI- 
hum i Oksydat 500, 1000 i 1500 ppm w przeliczeniu na masę wilgotnego podłoża. Kon- 
trolę stanowiło podłoże z dodatkiem tylko wody destylowanej. Preparat Polhum wypro- 
dukowany został na bazie torfu wysokiego ze złoża w Żelazkowie w dolinie Łeby. Oksydat 
to preparat torfowy z terenu byłego ZSSR, rozprowadzany jako stymulator wzrostu w rol- 
nictwie i warzywnictwie Po wymieszaniu podłoża ze stymulatorami, ponownie umiesz- 
czono je w workach. Prowadzono dalszą inkubację aż do momentu zbrązowienia po- 
wierzchni podłoża. Po tym czasie folię usunięto, a bloki podłoża umieszczono w po- 
mieszczeniu o temperaturze 17-lgOC i wilgotności względnej powietrza 85-90%. 
Określono długość okresu dojrzewania podłoża, tj. liczbę dni od momentu zasto- 
sowania stymulatorów wzrostu do pojawienia się na powierzchni podłoża gwiaździstych 
pęknięć, w miejscu których tworzą się później zawiązki owocników. Doświadczenie za- 
łożono w układzie losowym w 6 powtórzeniach. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Długość okresu dojrzewania zależała od rodzaju stymulatora wzrostu i jego stęże- 
nia, niezależnie od odmiany twardziaka. 
Giberelina w stężeniu 100 i 150 ppm powodowała skrócenie okresu dojrzewania 
podłoża. Przy wymienionych stężeniach okres dojrzewania uległ skróceniu o średnio 6 dni 
w stosunku do kontroli. Przy stężeniu 50 ppm okres dojrzewania podłoża nie różnił się 
od kontroli. Reakcja odmian na dodatek GA 3 była zbliżona (rys. I). 


'" 

 40 
 
-a 
30 
 
20/ 
10/ 


:: 
!I 
l ! IUl 
. 
J' 
h
N-':: 
:f;I.." 
'Hł
 

1 ł ł! 
''',1 

łl 


.
U..!l. -. 


! - 
I 
i' 


'
"' I "Wj 
I
I c 
;.tH !t 
itI!: Hi 
tłf.-'-J i;1 
łl f - 
j; 


.. 
111. 


I 
I 
I 
I 
I 
/ 


l 


'2 
-a 



L 
tl. 
i t ' 


o 


eS-53 
eS-4ł 


kontrola 
control 


50 


100 


150 


NIRO,05 
LSDO,05 


ppm 


Rys.l. Wpływ GA 3 na dojrzewanie podłoża u dwóch odmian shii-take 
Fig.l. The influence of GAJ on the substrate maturation period of two shii-take strains
>>>
Wpływ stymulatorów wzrostu m 


233 


Ponadto stwierdzono, że okres dojrzewania podłoża u odmiany 'CS-41' był w każ- 
dym przypadku krótszy niż u odmiany 'eS-53'. Jak podali Przybyłowicz i Donoghue [4], 
rasy twardziaka różnią się długością okresu dojrzewania podłoża i jest to cecha odmia- 
nowa. 
Dodatek do podłoża preparatów torfowych Polhum i Oksydat powodował skrócenie 
okresu dojrzewania podłoża przy stężeniach 500 i 1000 ppm. Średnio skrócenie okresu 
dojrzewania przy zastosowaniu preparatów w stężeniu 500 ppm wynosiło 6,9 dnia i w stę- 
żeniu 1000 ppm 5,7 dnia w stosunku do kontroli. Natomiast stężenie preparatów wyno- 
szące 1500 ppm powodowało znaczne wydłużenie tego okresu, średnio o 7,8 dnia (rys. 2). 
Nie stwierdzono wpływu BCH w całym zakresie badanych stężeń na okres dojrze- 
wania podłoża, niezależnie od odmiany twardziaka. 


UJ 

 
-o 
'c 
-o 


Polhum 


1000 


ppm 


NIRO,05 
LSDO,05 


Rys.2. Wpływ Polhumu i Oksydatu na dojrzewanie podłoża w uprawie twardziaka shii-take 
Fig.2. The influence ofPołhum and Oksydat on the substrate maturation in shii-take growing 


4. WNIOSKI 


1. GA 3 i preparaty torfowe wpływały korzystnie na dojrzewanie podłoża. Giberelina 
w stężeniach 100 i 150 ppm oraz Polhum i Oksydat w stężeniach 500 i 1000 ppm 
skracały okres dojrzewania o około 6 dni. 
2. Dodatek preparatów torfowych w stężeniu 1500 ppm działał niekorzystnie, powodu- 
jąc wydłużenie okresu dojrzewania podłoża średnio o 7,8 dnia. 


LITERATURA 


[1] Han YH., Ueng W.T., Chen L.c., Cheng S., 1981: Physiology and ecology of Len- 
tinus edodes (Berk) Sing. Mushroom Science, 1112: 623-684. 
[2] Kalberer P.P., 1989: The cultivation of shii-take (Lentinus edodes) on supplemented 
sawdusl. Mushroom Science, 1212: 317-325.
>>>
234 


Marek SiwuIski 


[3] Ohga S., 1989: The effects of administration of growth activating substances on the 
cultivation of shii-take mushroom, Lentinus edodes. BulI. of Kyushu Univ. Forests, 
61: 1-90. 
[4] Przybyłowicz P.R., Donoghue J.D., 1990: Shiitake growers handbook. Kendall- 
Hunt, Dubuque, Iowa. 
[5] Schunemann G., 1988: Biotechnologische Untersuchungen tiber Moglichkeiten des 
Intensivanbaues von Shii-take, Lentinus edodes (Berk.) Sing. Dissertation aus der 
Versuchanstalt fUr Pilzanbau der Landwirtschaftskammer Rheiland in Krefeld,. 
[6] Tan Y.H., Chang S.T., 1989: Effect of growth regulators, enzyme inhibitors and 
stimulatory additives on the vegetative development and frutification of Lentinus 
edodes. Mushroom Science, 1212: 267-277. 


THE INFLUENCE OF GROWTH STIMULA TORS 
ON THE SUBSTRATE MATURATlON IN SHII-TAKE GROWING 


Summary 
The influence of GA 3 , BCH, Pol hum and OksyJat on the substrate maturation in 
shii-take growing was tested. Growth regulators used in the experiment had thc influence 
on the length of maturation period, independently from shii-take strain. The addition of 
GA 3 in concentration 100 and 150 ppm and peat preparations in conccntration 500 and 
1000 ppm made the maturation period shorter. When Polhum and Oksydat in concen- 
tration 1500 ppm were used the substrate maturation period was longer. 
Key words: growth stimulators, maturation of substrate, shii-take
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA l JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 235-238 


WPŁ YW STOSOWANIA OSŁON W UPRAWIE 
RZODKIEWKI PRODUKOWANEJ NA ZBIÓR PĘCZKOWY 


Paweł Słodkowski 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy AR 
ul. Janosika 8, 71-424 Szczecin 


Synopis. W ł 997 r. w Katedrze Warzywnictwa AR w Szczecinie przeprowa- 
dzono doświadczenie polowe mające na celu zbadanic wpływu stosowania osłon 
w uprawic różnych odmian na plon rzodkiewki produkowanej na zbiór pęczkowy. 
Stwierdzono, że stosowane osłony, w porównaniu z obiektem kontrolnym, wpły- 
nc,;ły w sposób istotny na wielkość i jakość plonu. Wśród badanych osłon lepsze 
efekty agrotechniczne otrzymano, gdy rośliny okrywano włókniną polipropy- 
lenową, nieco mnicjszc przy zastosowaniu folii perforowanej o liczbie perforacji 
200 otworów na ł m 2 , a najmnicjszy przy folii perforowanej o ł 00 otworach na 
1 m 2 Z badanych odmian rzodkiewki najlepiej plonowały odmiany 'Mila' i 'Rie- 
se von Aspern'. 
Słowa kluczowe: rzodkiewka, plon, osłony, folia, włóknina, Agryl 1'-17 


l, WSTĘP 


Rzodkiewka jest warzywem o krótkim okresie wegetacji. Uprawiana jest ona od 
wczesnej wiosny do późnej jesieni zarówno w produkcji towarowej, jak i w ogrodach 
przydomowych. Wartość biologiczna tej rośliny wynika z dużej zawartości witamin C 
i B, soli mineralnych, żelaza oraz olejków zawierających siarkę. 
Istotą cech rozpoznawczych odmian rzodkiewki są: stosunek masy zgrubienia do 
masy liści, kształt (kulisty, wydłużony tzw. pal uszkowaty i długi), wielkość i jędrność 
zgrubienia, barwa miąższu, pokrój rośliny oraz długość okresu wegetacji. Przeprowa- 
dzone doświadczenie miało na celu wskazanie, które z odmian nadają się najlepiej do 
przyspieszonej uprawy na zbiór pęczkowy i jakie różnice cechują badane odmiany. 


2. METODYKA I PRZEBIEG DOŚWIADCZENIA 


W 1997 r. w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolniczej w Szczecinie przepro- 
wadzono doświadczenie polowe mające na celu zbadanie wpływu stosowania osłon 
w uprawie różnych odmian rzodkiewki na plon roślin produkowanych na zbiór pęczko- 
wy. Było to doświadczenia dwuczynnikowe, założone metodą losowanych podbloków 
w czterech powtórzeniach. Obiektami pierwszego czynnika były rodzaje stosowanych 
osłon (folia perforowana o 100 otworach na 1 m 2 , folia perforowana o 200 otworach na
>>>
236 


Paweł Słodkowski 


1 m 2 , włóknina polipropylenowa - Agryl P-17), natomiast obiektami drugiego czynnika 
były odmiany ('Mila' - odmiana o zgrubieniu kulistym, 'Rowa' - odmiana półdługa, 
'Riese von Aspern' - odmiana o dużym kulistym zgrubieniu). Nasiona, po zaprawicniu 
Zaprawą Nasienną T, wysiano 12 kwietnia w rzędy co 25 cm. Termin siewu nasion był 
opóźniony ze względu na niekorzystne warunki klimatyczne panujące na przełomie mar- 
ca i kwietnia (opady śniegu i ujemne temperatury powietrza). Uprawa gleby i pielęg- 
nacja roślin były standardowe. Po zbiorze oceniano liczbę pęczków z I m 2 , masę roślin 
handlowych, masę zgrubień handlowych, udział zgrubień w plonie handlowym oraz 
średnią masę jednej rośliny. W jednym pęczku znajdowało się 15 roślin. Uzyskane wy- 
niki opracowano statystycznie testem Duncana dla poziomu istotności aO,O:i' 


3. WYNIKI 


Dane dotyczące wpływu stosowania osłon na wybrane cechy plonu rzodkiewki 
oraz jego wielkość zamieszczono w tabeli I. 


Tabela ł. Wpływ stosowania osłon na plon rzodkiewki uprawianej na zbiór pc,;czkowy 
Tab]e ]. The effect ol' covering on the yic]d ol' radish grown for the spring harvest (crop for bun- 
chcs) 


Średnia Plon Plon Plon Udział 
masa Liczba zgrubień handlowy roślin Lgrubicń \v 
1 rośliny pęczków handlowych roślin ogólem pIani c han- 
Osłona Odmiana (g) (szt..m- 2 ) (kgm-') (kg.m- 2 ) (kg.m') dlowym ('lo) 
Type of cover Cultivar Mean Number of Thc yield of The marke- The total Participation 
weight of bunches markctablc table yield yicld of hypokotyl- 
one plant (pcs.m- 2 ) hypocotyl- of plant of plant root in thc 
roots marketab Ie 
(g) (h.m- 2 ) (kg.m 2 ) (kg.m-') yicld ('lo) 
I 2 3 4 5 6 7 8 
Folia perforo- Mila 23,3 9,47 2,05 3,24 3.87 63,1 
wana - Perfo- Riese von 
mted plastic Asocm 34,9 6,89 2.06 3,50 4,40 58.5 
film (l00/m 2 ) Rawa 24,4 7,09 1,85 2.53 2_83 72.8 
Średnia - A vemge 27,5 7,82 1,99 3,09 3,70 64,8 
Folia perforo- Mila 20.8 11,24 2,41 3,44 3.68 69.8 
wana - Perfo- Riese von 
mted plastic Asoem 37,3 5,67 1.97 3,14 3,62 62.1 
film (200/m 2 ) Rawa 26,4 7,11 2,00 2.77 2.98 72,5 
Średnia - Average 28,1 8,01 2,13 3,12 3,43 68,1 
Wlóknina po- Mila 23,3 9,34 2,29 3,29 3,41 69,4 
lipropylenowa Riese von 
- Agryl Pl7 Asoem 36,7 6,58 2,23 3,69 4,28 60,3 
Rawa 27,4 8,42 2,44 3,36 3.64 72.4 
Średnia - A verage 29,1 8,11 2,32 3,45 3,77 67,4
>>>
Wpływ stosowania osłon ... 


237 


cd. tabeli I 


I 2 3 4 5 6 7 8 
Mila 17,5 6,96 1,19 1,78 1,94 66,7 
Kontrola Riese von 
Control Aspem 28,4 4,51 1,17 2.01 2,87 57,0 
Rawa 17,7 5,82 1,05 1,55 1,90 67,8 
Średnia - A verage 21,2 5,76 1,14 1,78 2,24 63,8 
Śrcdnia dla Mila 21,2 9.25 1,99 2,94 3,22 67,3 
odmian Riese von 
A vcragc for Aspem 34,3 5,9] 1,85 3,09 3,79 59,5 
eultivars Rowa 24,0 7,11 1,84 2,55 2,84 71,4 
N!R dla: ' um for : 
oslon - covers 5,6* 2,34* 0.54* 0,80* 0.97* 3,2* 
odmian - cultivars 3,4* 1,38* 0.25 0,43* 0,48* 2,4* 
interakcji - interaction 7.9* 3.24* 0,68* 1,06* 1,24* 5,0* 


* różnicc istotnc - significantly diffcrcnccs 


Z zamieszczonych w tabeli danych wynika, iż stosowane osłony, w porównaniu 
z kontrolą, wpłynęły w sposób istotny na wielkość badanych cech. Masa jednej rośliny 
była większa średnio o 33,2%, a liczba pęczków o 38,5%. Większa była również masa 
zgrubień w plonie handlowym średnio O 88,3%. Również osłony wpływały na zwiększe- 
nie udziału masy zgrubień w stosunku do masy liści. Największe wartości stwierdzono, 
gdy rośliny okrywano folią perforowaną o 200 otworach na l m 2 i w przypadku zasto- 
sowania włókniny polipropylenowej Agryl P-17. 
Badając wpływ odmiany na średnią masę rośliny należy stwierdzić, iż odmiana 'Rie- 
se von Aspern' charakteryzowała się największą wartością (34,3 g'SZt.'1), lecz udział zgru- 
bień w plonie handlowym, w stosunku do masy liści, wynosił jedynie 59,5%. Odmiennie 
było natomiast u odmiany 'Rowa', gdzie średnia masa jednej rośliny wynosiła 24,0 g.szt.", 
lecz udział zgrubień w plonie handlowym, w stosunku do masy liści, wynosił 71 %. Nie- 
co mniejsze wartości uzyskano dla odmiany 'Mila' (odpowiednio: 21,2 g.szt. 1 i 67,3%). 
Analizując wyniki dotyczące plonu handlowego roślin stwierdzono, iż odmiana 
'Rowa' dała naj niższy plon rzodkiewki (2,55 kg.m 2 ). Nie udowodniono natomiast róż- 
nic statystycznych dla odmian 'Mila' i 'Riese von Aspern'. Odmiany te dały plon odpo- 
wiednio 2,94 i 3,09 kg.m 2 
Badając zależności pomiędzy stosowaną osłoną i odmianą stwierdzono, iż najwięk- 
szą średnią masę jednej rośliny posiada odmiana 'Riese von Aspern' uprawiana pod 
wszystkimi rodzajami osłon. W przypadku tej odmiany rzodkiewka charakteryzowała 
się, w porównaniu z pozostałymi odmianami, mniej korzystnym stosunkiem masy zgru- 
bień do masy liści. 


4. WNIOSKI 


I. Stosowane w doświadczeniu osłony wpływają w sposób istotny na zwiększenie wiel- 
kości i jakości plonu rzodkiewki. Największy plon otrzymano okrywając rośliny 
włókniną polipropylenową.
>>>
238 


Paweł Słodkowski 


2. Badane odmiany różniły się istotnie pod względem plonowania. Do najwyżej pIonu- 
jących należały odmiany 'Mila' i 'Riese von Aspern'. 
3. W przypadku uprawy roślin odmiany 'Riese von Aspern' odmianę tę można byłoby 
zalecić do uprawy na polu nie osłoniętym. 


LITERATURA 


[1] Deotale AR, Belokar P.V., Badvaik N.G., Patil S.R., Rathod J.R., 1994: Perfor- 
mance of some radish (Raphanus sativus L.) cultivars under Nagpur condition. Journal 
of Soils and Crops, 4: 2, 120-121. 
[2] Gajdos R., 1997: Effects of two composts and seven commercial cultivation media 
on germination and yield. Compost Science and Utilization, 5: 1, 16-37; II. 
[3] Howlander M.S.H., Mian M.AK., Bhowmik A., 1995: Genetic analysis in radish 
(Raphanus sativus L.). AnnaIs of Bangladesh Agriculture, 5: 1,9-13. 
[4] Kobryn J., 1992: Zawartość azotanów w rzodkiewce. Ogrodnictwo, 4: 14-15. 
[5] Michałek W.OT, 1995: Wpływ chlorków na plon i wartość biologiczną rzodkiewki 
(Raphanus sativus L. subvar. radicula Pers.). Materiały Ogólnopolskiej Konferencji 
Naukowej "Nauka Praktyce Ogrodniczej" z okazji XXV-lecia Wydziału Ogrodni- 
czego AR w Lublinie, 591-594. 
[6] Molas J., Szymańska M., 1995: Wpływ niklu w warunkach zróżnicowanego żywie- 
nia mincralnego na wysokość i skład chemiczny plonu użytkowego sałaty i rzod- 
kiewki. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Nauka Praktyce Ogrod- 
niczej" z okazji XXV-lecia Wydziału Ogrodniczego AR w Lublinie, 799-802. 
[7] Rumpel J., Grudzień K., 1984: Folia w warzywnictwie gruntowym. PWRiL, War- 
szawa. 
[8] Sabota c., Sharma G., 1995: Production potential of exotic vegetables in [he south- 
eastern United States. Journal of Sustainable Agriculture, 7: 2-3,25-39. 


THE EFFECT OF COVERING ON THE CUL TIV A TION 
OF RADISH GROWN FOR THE SPRING HARVEST 


Summary 
In the year 1997, at [he Department of Vegetable Crops of thc Agricultural Univer- 
sity of Szczecin the field experiment was carried ouL The aim of [his study was to csti- 
mate the effcct of covering in the cultivation of different cultivars on the yield of radish 
grown for the spring harvesL It was proved that the types of covers used in the cxpcri- 
ment had a significant influence on the quantity and quality of the yield in comparison 
with the controI. The best agronomical effects were obtained, whcn thc plants were cov- 
ered by Agryl P-l7, a bit lower when perforated plastic film - 200 ho\es per I m 2 was 
uscd and the lowest with perforated plastic film - 100 holes per ł m 2 . Among the [estcd 
cultivars. 'Mila' and 'Reise von Aspern' gave thc highest yield. 
Kcywords: radish, yield, covers, perforated plastic film, Agryl-17
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 239-242 


PORÓWNANIE WZROSTU GRZYBNI WYBRANYCH KULTUR 
KRZYŻÓWKOWYCH PIECZARKI DWUZARODNIKOWEJ 
AGARICUS BISPORUS (LANGE) SING. 
NA RÓŻNYCH PODLOŻACH 


Krzysztof SobieraIski, Marek Siwulski, Katarzyna Byks 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego 159, 6 I -594 Poznań 


Synopsis. Porównano wzrost grzybni dwudziestu kultur krzyżówkowych 
pieczarki na podłożach z ziarna pszenicy, obornika i słomy. Kontrolę stanowiła 
odmiana 'Somycel U-3'. Wzrost grzybni zależał od kultury krzyżówkowej i ro- 
dzaju podłoża. Cztery z badanych kultur krzyżówkowych charakteryzowały się 
lepszym wzrostem grzybni niż odmiana 'U-3'. Najlepszy wzrost grzybni stwier- 
dzono na podłożu z ziarna pszenicy, niezależnie od kultury krzyżówkowej. 
Słowa kluczowe: krzyżowanie, wzrost, pieczarka 


l. WSTĘP 


Szybki i prawidłowy wzrost grzybni, a także rodzaj podłoża i sposób jego przygo- 
towania mają decydujący wpływ na plon pieczarek [2, 4]. 
Duża część badań dotyczących pieczarki skierowana jest obecnie na uzyskanie no- 
wych odmian [6], a za najlepszą metodę hodowli uważa się krzyżowanie bezpłodnych 
kultur jednozarodnikowych [l, 3]. 
Celem badań było porównanie wzrostu grzybni kultur krzyżówkowych, pochodzą- 
cych z własnej hodowli, na różnych podłożach. 


2. METODA I MATERIAŁY 


W badaniach posłużono się kulturami krzyżówkowymi, otrzymanymi przez skrzy- 
żowanie odmian 'KW 17' oraz 'KW 19', wyhodowanych w Katedrze Warzywnictwa AR 
w Poznaniu, z odmianą 'Somycel U-3'. Badano wzrost 20 kultur krzyżówkowych ozna- 
czonychjako 'KWI7/1' do 'KWI7110' i 'KWI911' do 'KWI9/1O'. Kontrolę stanowiła 
grzybnia handlowa odmiany 'Somycel U-3'. 
Porównano wzrost grzybni badanych kultur i odmiany kontrolnej na trzech podło- 
żach: z ziarna pszenicy, obornika końskiego i ze słomy. Ziarno pszenicy gotowano 20 mi- 
nut, a następnie po odsączeniu mieszano z kredą i gipsem (2%). Obornik koński, a także 
słomę nawilżano do wilgotności 70%. Podłoża poddano sterylizacji w temperaturze
>>>
240 


K. SobieraIski, M. Siwulski, K. Byks 


121°C przez I godzinę. Na dnie probówek o wymiarach 3 x 14 cm umieszczano grzyb- 
nię badanych kultur, a następnie napełniano probówki podłożami do wysokości 10 cm 
od podstawy. Wykonano pomiar wzrostu liniowego grzybni w podłożach po 12 dniach 
inkubacji. 
Doświadczenie założono w układzie niezależnym, całkowicie losowym, w sześciu 
powtórzeniach. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Wzrost grzybni zależał od kultury i rodzaju podłoża (rys. I , 2). 
Kultury 'KW 17/6', 'KW 17/9', 'KW 19/1' i 'KW 19/5' charakteryzowały się 
szybszym wzrostem od kontroli na podłożu z ziarna pszenicy. Podobny wzrost grzybni 
do odmiany kontrolnej stwierdzono u kultury 'KW 17/3'. Grzybnia pozostałych kultur 
rosła wolniej niż u odmiany 'U-3'. 


8 
7 
E 6 

 5 
.:: 

 
o 
.... 
bO 
.... 
'" 
o 
.... 
N 

 



 
 V' 

 
 
 --- o 

 
 
 r- e: 

 
 
 
 
 - 
 

 
 
 o CI 

 
 
 -. tI1 

 E ....J 
D słoma straw o V' 
tI1 o 
li1\! obornik manure e: 

 
. ziarno pszenicy wheat grain Z 


R ys.l. W zrost grzybni kultur krzyżówkowych na różnych podłożach 
Fig.l. The mycelium growth of hybrid cultures on different media 


Na podłożu z obornika jedynie u kultury 'KW 19/5' stwierdzono lepszy wzrost 
grzybni w porównaniu z kontrolą. Kultury 'KW 17/3', 'KW 17/4', 'KW 17/5', 'KW 17/6', 
'KW 17/9', 'KW 19/3' charakteryzowały się wzrostem podobnym do grzybni odmiany 
'U-3'. Pozostałe kultury miały słabszy wzrost grzybni w porównaniu z kontrolą 
Na podłożu ze słomy tylko dwie kultury charakteryzowały się wzrostem grzybni 
podobnym do odmiany 'U-3', tj. 'KW 17/6' i 'KW 19/5'. U pozostałych kultur grzybnia 
rosła wolniej w porównaniu z kontrolą.
>>>
Porównanie wzrostu grzybni ... 


24] 


8 
7 
E 6 

 
..c:: 5 

 
o 4 
.. 

 

 3 
'" 
o 
.. 
N 2 

 
1 
O 



 
 M V) 

 
 
 ::::: ::: o 

 
 
 
 o-- Ó 

 
 
 
 o:; 

 
 .) Q 

 
 
 
 ;-. rJJ 

 E ....1 
D słoma straw o V) 
rJJ o 
m obornik manure Ó 
. ziarno pszenicy wheat grain P:: 
Z 


Rys.2. Wzrost grzybni kultur krzyżówkowych na różnych podłożach 
Fig,2. The mycelium growth of hybrid cultures on different media 


We wcześniejszych badaniach [5] autorzy stwierdzili zróżnicowanie kultur krzyżów- 
kowych pod względem wysokości plonu, jego struktury oraz suchej masy owocników. 


4. WNIOSKI 


l. Wzrost grzybni zależał od kultury krzyżówkowej oraz od rodzaju podłoża. 
2. Wzrost grzybni większości kultur krzyżówkowych był gorszy niż grzybni odmiany 
'Somycel U-3', jedynie kultury krzyżówkowe 'KW ]7/6', 'KW ]7/9', 'KW ]9/1' 
i 'KW] 9/5' charakteryzowały się lepszym wzrostem grzybni niż odmiana 'Somycel 
U-3'. 
3. Wszystkie kultury krzyżówkowe rosły najszybciej na podłożu z ziarna pszenicy, 
a najwolniej w podłożu ze słomy. 


LITERATURA 


[I] EIIiott TJ., ]985: The Genetics and Breeding of Species of Agaricus. Chapter 7. The 
BioIogy and Technology ofthe Cultivated Mushroom. John Wiley & Sons, ] 11-129. 
[2] Fritsche G., ]966: Versuche zur Frage der Erhaltungsziichtung beim Kulturchampi- 
gnon. 2. Vermehrung durch Gewebekulturen. Der Ziichter 36: 224-233. 
[3] Fritsche G., Sonnenberg A.S.M., ]988: Mushroom strains. Chapter 5. The CuItiva- 
tion ofMushroom: edited by L.J.D. van Griensven. EngIish edition, ]0]-123.
>>>
242 


K. SobieraIski, M. Siwulski, K. Byks 


[4] Lelley L, Schmaus F., 1976: Pilzanbau. Eugen U1mer, Stuttgart. 
[5] Siwulski M., SobieraIski K., 1997: Porównanie i ocena wybranych kultur krzyżów- 
kowych pieczarki dwuzarodnikowej Agaricus bisporus (Lange) Sing. Hodowla, na- 
siennictwo i szkółkarstwo roślin ogrodniczych o podwyższonej jakości. Materiały 
VII Ogółnopolskiego Zjazdu Hodowców Roślin Ogrodniczych, Szczecin, 248-250. 
[6] Wuest PJ., Wilkinson v., 1995: Maintenance and evaluation of hybrid lines oj Aga- 
ricus bisporus. Science and Cultivation of Edible Fungi. Balkema, Rotterdam. Edit. 
by TJ. Elliott, 627-633. 


THE COMPARISON OF SELECTED HYBRIDS MYCELIUM GROWTH 
OF AGARICUS BISPORUS (LANGE) SING. ON DIFFERENT MEDIA 


Summary 
In the present study the mycelium growth of twenty hybrids of Agaricus bisporus 
on wheat grain, manure and straw was tested. Strain 'Somycel U-3' was used as a con- 
troI. The mycelium growth depended on the hybrid and the kind of medium. Four hy- 
brids showed better mycelium growth than the control. The best mycelium growth was 
found on wheat grain, independently from a hybrid. 
Key words: crossing, growth, button mushroom
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 243-246 


WPL YW PRZYKRYCIA AGROWLÓKNINĄ NA PLONOWANIE 
BARDZO WCZESNYCH ODMIAN ZIEMNIAKA 


Wanda Wadas 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy WSRP 
ul. Prusa 14, 08-110 Siedlce 


Synopsis. Badano wpływ przykrycia agrowłókniną na przyspieszenie plo- 
nowania czterech bardzo wczesnych odmian ziemniaka. Przykrycie agrowłókniną 
od sadzenia do pełni wschodów zwiększyło plon bulw średnio o 20%. Przy dłuż- 
szym okresie przykrycia roślin, efekt zastosowania agrowłókniny zanikał. 
Słowa kluczowe: ziemniak wczcsny, agrowłóknina. plon 


l, WSTĘP 


Efekty uprawy ziemniaków przeznaczonych na najwcześniejszy zbiór w dużym 
stopniu zależą od temperatury gleby i powietrza w pierwszej połowie okresu wegetacji. 
Młode ziemniaki z krajowej produkcji polowej, prowadzonej w rejonach o najbardziej 
korzystnych warunkach klimatycznych, trafiają na rynek w połowie czerwca. W pozo- 
stałych rejonach młode ziemniaki zbiera się dopiero na początku lipca, Przyspieszenie 
zbioru ziemniaków można uzyskać przez stosowanie osłon z folii perforowanej [3, 4, 5] 
lub agrowłókniny [I, 2, 4]. Efekt stosowania osłon w dużym stopniu zależał od warun- 
ków klimatycznych. 
Celem badań było określenie wpływu przykrycia agrowłókniną na przyspieszenie 
plonowania w polowej uprawie ziemniaków na wczesny zbiór. 


2. MATERIAŁ I METODY 


Badano wpływ przykrycia agrowłókniną Pegas Agro I7 (obiekt kontrolny bez okry- 
wy, agrowłóknina od sadzenia do pełni wschodów, agrowłóknina od sadzenia do wyso- 
kości roślin 15 cm) na przyspieszenie plonu czterech następujących bardzo wczesnych 
odmian ziemniaka: 'Aster', 'Koral', 'Malwa', 'Orlik'. 
Badania przeprowadzono w 1997 roku na glebie klasy IVa, kompleksu żytniego do- 
brego. Doświadczenie polowe założono metodą split-blok w 3 powtórzeniach. Zimna wiosna 
i długo utrzymująca się okrywa śnieżna nie pozwoliły na wczesne wysadzenie ziemniaków. 
Podkiełkowane sadzeniaki wysadzono dopiero 26 kwietnia, w rozstawie 62,5 x 30 cm. 
Ziemniaki zbierano po 60 dniach od sadzenia. Określono plon ogólny i plon handlowy bulw, 
przyjmując za plon handlowy bulwy o średnicy powyżej 30 mm oraz strukturę plonu.
>>>
244 


Wanda Wadas 


3, WYNIKI 


W warunkach klimatycznych 1997 roku (bardzo zimny kwiecień, ale cieplejsze 
w porównaniu z wieloleciem miesiące maj i czerwiec) lepsze efekty uzyskano stosując 
okrywę z agrowłókniny od sadzenia do pełni wschodów niż do osiągnięcia przez rośliny 
wysokości 15 cm. Przykrycie agrowłókniną od sadzenia do pełni wschodów zwiększyło 
ogólny plon bulw o około 5 t x hal (20%) w porównaniu z obiektem kontrolnym bez 
okrywy (tab. I). Przy dłuższym utrzymywaniu okrywy (do wysokości roślin 15 cm) zwyżka 
plonu ogólnego wynosiła około 2,5 t x ha-I (10 %) i nie została potwierdzona statystycz- 
nie. Podobne różnice wystąpiły w plonie bulw handlowych. Plon bulw młodych ziem- 
niaków zależał od odmiany. Bardziej plenne były odmiany 'Aster' i 'Orlik', niż 'Koral' 
i 'Malwa'. 


Tabela I. Plon bulw po 60 dniach od sadzenia (t x hal) 
Tab]e ]. The tubers yield atier 60 days [rom p]anting (t x ha-l) 


Technologia uprawy - Cultivation tcchno]ogy 
Odmiany agrowłóknina agrowłóknina do wysokości 
Varietics bez okrywy do pełni wschodów roślin 15 cm średnio 
without covering agrotexti]e agrotextile to the plants' mcan 
to fuli germination hight ol' ] 5 cms 
Plon ogólny - Tota! \ield 
Aster 27.16 32.89 29.78 29.94 
Kora] 24.05 26.22 25.60 25.29 
Malwa 23.9ł 27.67 24.85 25.48 
Orlik 25.82 33.82 30.40 30.0] 
średnio - mean 25.24 30.15 27.66 27.68 
N1Ro,05 pomiędzy - LSD o . 05 belween: 
technologią uprawy - cultivation technology = 2.77 
odmianami - varictics = 3.07 
Plon handlowy - Marketablc yie]d 
Aster 26.01 3] .49 28.68 28.72 
Koral 23.31 25.28 25.06 24.55 
Ma]wa 23.40 27.44 24.59 25.]4 
Orlik 25.42 33.09 30.08 29.53 
średnio - mean 24.54 29.32 27. ]0 26.99 
N1Ro,05 pomic,;dzy - LSD 0,05 between: 
technologią uprawy - cultivation technology = 2.93 
odmianami - varieties = 3.]0 


Przykrycie agrowłókniną od sadzenia do pełni wschodów spowodowało zwiększc- 
nie udziału w plonie masy bulw dużych, o średnicy powyżej 50 mm (rys. I). Dłuższe utrzy- 
mywanie agrowłókniny w niewielkim stopniu wpłynęło na strukturę plonu bulw. Więcej 
bulw dużych było w plonie odmian 'Malwa' i 'Orlik' niż w plonie odmian 'Aster' i 'Ko- 
ral'.
>>>
Wpływ przykrycia agrowłókniną ... 


245 


100% 
90% 
BO% 
70% 
60% 
50% 
40% 
30% 
20% 
10% 
0% 
Aster 


Koral 


Malwa 


Orlik 


.30 mm 


CJO.4() mm 


D4O-&J mm 


D50 mn 


I - bez okrywy - without coveńng; 2 - agrowłóknina do pełni wschodów - agrotextile to fulI germi- 
nation; 3 - agrowłóknina do wysokości roślin 15 cm - agrotextile to the plants' height of 15 cms 
Rys. I. Struktura plonu bulw (% wagowe) 
Fig.!. The structure oftuber yield (weight %) 


4. DYSKUSJA 


Przeprowadzone badania potwierdziły możliwość przyspieszenia plonu w polowej 
uprawie ziemniaków na wczesny zbiór przez stosowanie okrywy [l, 2, 3, 4, 5]. W do- 
tychczasowych badaniach korzystny efekt stosowania osłon obserwowano tylko w bar- 
dzo wczesnych terminach zbioru. W miarę opóźniania zbioru efekt ten zanikał [4, 5]. 
Efekt stosowania okrywy zależał od długości przykrycia roślin [3], co potwierdziły prze- 
prowadzone badania. Lepsze efekty uzyskano stosując okrywę z agrowłókniny od sa- 
dzenia do pełni wschodów niż do wysokości roślin 15 cm. Przykrycie agrowłókniną 
Pegas Agro 17 do pełni wschodów spowodowało wzrost plonu zebranego po 60 dniach 
od sadzenia średnio o 20%. Podobne wyniki uzyskano w Polsce centralnej. Zwyżka pIo- 
nu po zastosowaniu agrowłókniny Wigofil 17 w okresie od sadzenia do wysokości roślin 
12-15 cm wynosiła około 200/0 w roku o cieplejszej wiośnie i około 30% w roku o chłod- 
niejszej wiośnie [4]. W rejonie Poznania przykrycie agrowłókniną Covertan 17 zwięk- 
szyło plon odmiany 'Aster 'w polu o około 70%, a w tunelu foliowym, zależnie od ter- 
minu sadzenia, od kilku do prawie 30% [2]. 
Zastosowanie agrowłókniny przyczynia się do poprawy struktury plonu na korzyść 
bulw dużych [l], co potwierdziły przeprowadzone badania. Tempo wzrostu bulw zale- 
żało od odmiany. Najwięcej bulw dużych, o średnicy powyżej 50 mm, było w plonie 
odmiany' Orlik'. 


5. WNIOSKI 


I. Lepsze efekty dało przykrycie agrowłókniną od sadzenia do pełni wschodów niż do 
wysokości roślin 15 cm. 
2. Przykrycie agrowłókniną do pełni wschodów zwiększyło plon bulw średnio o 20% 
i udział w plonie masy bulw dużych. 
3. Bardziej plenne były odmiany 'Aster' i 'Orlik' niż 'Koral' i 'Malwa'.
>>>
246 


Wanda Wadas 


LITERA TURA 


[l] Grześkiewicz H., 1997: Wykorzystanie włókniny w polowej uprawie ziemniaków na 
bardzo wczesny zbiór. Instytut Ziemniaka, Bonin, 1-11. 
[2] Kałużewicz A., Knaflewski M., 1997: Wpływ przykrycia włókniną na plonowanie 
ziemniaka wczesnego w polu i w tunelu foliowym. Materiały Ogólnopolskiej Konfe- 
rencji Naukowej "Doskonalenie technologii produkcji roślin warzywnych" ART 
Olsztyn, 123-126. 
[3] Lang H., 1984: Folieneinsatz im Friihkartoffelbau fUr Sicherheit, Ertrag und Qualit:.it. 
Katroffelbau Jg. 35,2: 65-69. 
[4] Lutomirska B., 1995: Przyspieszenie akumulacji plonu handlowego u odmian wcze- 
snych przez stosowanie okryw. XXVIII Sesja Naukowa "Agrotcchnika ziemniaka 
i wybrane zagadnienia z przechowalnictwa". Instytut Ziemniaka, Bonin, 49-53. 
[5] Sawicka B., 1995: Efekt stosowania folii polietylenowej w uprawie wczesnych od- 
mian ziemniaka. XXVIII Sesja Naukowa "Agrotechnika ziemniaka i wybrane zagad- 
nienia z przechowalnictwa. Instytut Ziemniaka, Bonin, 54-59. 


THE EFFECT OF AGROTEXTILE COVERING ON THE YIELDING 
OF VERY EARL y POT ATO VARIETIES 


Summary 
The effect of agrotextile covering of potatoes from thc timc of planting till fuli 
germination was better than the cffect o[ covcring [rom thc planting timc till thc timc 
when the plants height was 15 cm. After 60 days from planting the yields of potatoes 
covered by agrotextile from the planting time till fuli germination wcre 20o/c highcr than 
the yields obtained [rom thc potato cultivation without covering. Thc application of 
covcring increased the sharc of large tubcrs (50 mm diamctcr) in thc total yield. The 
yields of 'Aster' and 'Orlik' varicties wcrc highcr than thosc of 'Koral' and 'Malwa' 
varieties. 


Key words: early potato, agrotextile, yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 247-250 


PRZYDA TNOŚĆ NOWYCH DROBNONASIENNYCH ODMIAN 
BOBU DLA PRZEMYSŁU PRZETWÓRCZEGO 


Brygida Wierzbicka 


Katedra Ogrodnictwa, Wydział Rolnictwa i Kształtowania Środowiska 
Akademia Rolniczo-Techniczna im. M. Oczapowskiego 
ul. Prawocheńskiego 2 I, 10-957 Olsztyn 


Synopsis. W pracy przedstawiono wyniki plonowania pięciu odmian bobu, 
hodowli krajowej dla celów przetwórczych. Zbiór przeprowadzono dla każdej 
odmiany jednorazowo w fazie dojrzałości mlecznej. Do maszynowego siewu 
i sprzętu wytypowano odmiany samokończące: 'Gorał' i 'Samson'. 
Słowa kluczowe: bób, odmiany, plon 


1, WSTĘP 


Bób Vicia faba L. VaT. major jako jedna z naj starszych roślin uprawnych pod 
względem składników odżywczych przewyższa fasolę i groch [5]. Okres przydatności 
do bezpośredniego spożycia świeżych nasion bobu jest krótki, dlatego też stanowi on 
cenny surowiec dla przemysłu konserwowego i chłodniczego [1, 7, 9]. 
Wartość technologiczna surowca zależy od właściwości odmianowych, fazy zbio- 
ru i przebiegu warunków atmosferycznych [6, 9]. 
W Polsce w ostatnich latach wyhodowano nowe odmiany bobu o nasionach drob- 
nych białych i zielonych, charakteryzujące się zróżnicowanym okresem wegetacji, 
przydatne do mechanicznego siewu i zbioru [1, 8, 9]. 
Celem przeprowadzonych badań były: 
- ocena cech morfologicznych roślin, 
- ustalenie plenności, 
- wytypowanie odmian przydatnych do siewu i zbioru maszynowego. 


2. MATERIAŁ I METODY 


Doświadczenia przeprowadzono w latach 1996-1997 w Katedrze Ogrodnictwa 
ART w Olsztynie. Materiał doświadczalny stanowiły odmiany bobu hodowli krajowej: 
'Bartom' (o dużych nasionach), 'Gobik', 'GoraI' , 'Lider' i 'Samson' (odmiany o nasio- 
nach drobnych). 'Gobik' i 'Gorał' (Hi NO Gołębiew) to odmiany o nasionach białych, 
natomiast 'Lider' i 'Samson' (HiNO Szymanów) odmiany o nasionach zielonych. 
Zaprawione nasiona wysiewano w rozstawie 30x25 cm w ostatniej dekadzie 
kwietnia. Doświadczenia zakładano metodą losowanych bloków w 4 powtórzeniach. 
Powierzchnia poletka do zbioru wynosiła 6,0 m 2 (na 1 m 2 rosło 13,3 roślin). Bób upra-
>>>
248 


Brygida Wierzbicka 


wiano w drugim roku po oborniku stosując uzupełniające nawożenie mineralne w ilości 
40 kg N, 60 kg P 2 0 S i 100 kg K 2 0 w przeliczeniu na hektar. Zabiegi pielęgnacyjne wyko- 
nywano w miarę potrzeb. Strąki zebrano jednorazowo z każdej odmiany w pierwszej 
i drugiej dekadzie sierpnia, w miarę osiągania przez nasiona dojrzałości mlecznej. Wy- 
niki opracowano statystycznie testem Duncana przy poziomie wiarygodności p = 0,05. 


3. WYNIKI 


Podstawowym czynnikiem środowiska decydującym o powodzeniu uprawy bobu 
są opady, które uzupełniano przez deszczowanie. Uprawiane odmiany różniły się mię- 
dzy sobą wysokością roślin. Do niskich roślin zaliczono odmiany o typie wzrostu samo- 
kończącym: 'Goral' i 'Samson' (60-80 cm). Pozostałe odmiany charakteryzowały się nor- 
malnym typem wzrostu i zaliczono je do odmian wysokich (80-120 cm). Jest lo 1:godnc 
z wcześniejszymi badaniami cytowanych autorów [I, 3]. Wszystkie odmiany osadzały 
pierwszy strąk powyżej 20 cm nad powierzchnią gleby, jest to cecha dodatnia dla od- 
mian przeznaczonych do wielkotowarowej uprawy pod warunkiem pionowcgo ustawie- 
nia strąków w momencie ich kombajnowego zbioru [I, 3, 7]. W fazie dojrzałości mlecz- 
nej nasion bobu, strąki odmiany 'Bartom' były ustawione skośnie do dołu. Odmiana 
'Lider' miała strąki półwzniesione, natomiast u pozostałych odmian w momencie zbioru 
strąki były wzniesione. Dlatego też można uprawiać je z przeznaczeniem do zbioru 
kombajnowego, natomiast strąki zwisające (odmiana 'Bartom') będą uszkadzane pod- 
czas zbioru mechanicznego [3, 7]. 
Nasiona o największej masie wykształciła tradycyjna odmiana 'Bartom'. Nasiona 
pozostałych odmian były drobne (tab. l ). Zabarwienie zielone było charakterystyczne 
dla odmian 'Lider' i 'Samson', pozostałe zaś miały białe nasiona. 


Tabela ł. Charakterystyka odmian bobu 
Tab\e I. Characteristics ofbroad bean cultivars 


Rok wpisania Liczba dni od siewu Masa] 000 nasion (g) 
Odmiana do rejestru do zbioru Wcight ol' ] 000 sccds (g) 
Cu]tivar Year Number of days from suchych handlowych 
ol' registration sowing to harvcst dry markctablc 
Bartom ]991 10] ł392 2450 
Gobik ł995 ]06 706 ]380 
Goral 1997 JOł 578 1450 
Lider ł997 ] 12 720 ]390 
Samson 1997 110 8ł4 1480 


Plon ogólny i handlowy nasion w fazie dojrzałości mlecznej obrazuje tabela 2. 
Uzyskany plon należy uznać za wysoki i konkurencyjny z plonem odmian zagranicz- 
nych uprawianych w rejonie Lublina [6]. Najplenniejsza okazała się odmiana 'Bartom' 
o nasionach dużych. Odmiany o nasionach zielonych plonowały na dobrym poziomie 
i charakteryzowały się najwyższym odsetkiem plonu handlowego w ogólnym. Podobne 
wyniki uzyskała Łabuda [6] z odmianami angielskimi o nasionach zielonych. 
Stwierdzono, że nowe drobnonasienne odmiany bobu hodowli krajowej są przy- 
datne do wielkotowarowej, zmechanizowanej uprawy dla przemysłu przetwórczego.
>>>
Przydatność nowych drobnonasiennych odmian '" 


249 


Tabela 2. Plon ogólny i handlowy nasion bobu w fazie dojrzałości mlecznej (średnio z lat 
ł 996-1997) 
Tab]e 2. Tota] and marketab]e yie]d ol' broad bean seeds one the milk ripeness phase (mean for 
ł 996-1997) 


Udział plonu handlowego 
Odmiana Plon ogólny Plon handlowy w plonie ogólnym 
Tota] yield Marketable yield Share of marketable yield 
Cultivar tJha- ' tJha- 1 in total yield 
% 
Bartom 11,08 9,40 84,8 
Gobik 8,50 7,35 86,5 
Gora] 7,80 6,41 82,2 
Lider 6,90 6,70 97,1 
Samson 7,52 7,20 95,7 
NIRp
.o5 - LSDp
.05 2,ł 1 ł,34 - 


4. WNIOSKI 


l. Spośród odmian o normalnym typie wzrostu do naj plenniejszych należała odmiana 
'Bartom', charakteryzującą się dużymi płaskimi nasionami. 
2. Odmiany drobnonasienne plonowały na zbliżonym poziomie 6,4-7,3 Uha. 
3. Do maszynowego siewu i sprzętu nadają się odmiany drobnonasienne o strąkach 
pionowo osadzonych na roślinie. 
4. Odmiany samokończące 'GoraI' i 'Samson' charakteryzują się wysoko osadzonymi 
strąkami stojącymi usytuowanymi na krótkim odcinku łodygi, co kwalifikuje je do 
zbioru kombajnowego 


LITERATURA 


[I] Borowska J., Zadernowski R., Wierzbicka B., Roszko J., 1994: Nowe odmiany 
bobu - ich wartość technologiczna i odzywcza. I. Zmiany składników chemicznych 
nasion bobu podczas dojrzewania. Acta Acad. Agricult. Techn. Olst. Techno!. Ali- 
mentorum, 26: 71-80. 
[2] Kryńska W., Wierzbicka B, 1980: Bób - wyniki doświadczeń z lat 1975-1977. Ma- 
teriały na Sympozjum "Intensyfikacja produkcji ogrodniczej w Polsce półn.-wsch.", 
ART Olsztyn, 104-108. 
[3] Kryńska W., Wierzbicka B, 1983: Przydatność odmian bobu (Vicia faba L.) pocho- 
dzenia zagranicznego do uprawy w warunkach Olsztyna, Materiały na Sympozjum, 
ART Olsztyn, 95-106. 
[4] Kryńska W., Wierzbicka B., Pałka A., Jurasiński K., 1987: Jak uprawiać bób (Vicia 
faba L.) na potrzeby przemysłu przetwórczego. Wyniki badań naukowych za lata 
1984-86. Materiały na Sympozjum, ART Olsztyn, 41-43. 
[51 Kulka K., Grzesiuk St.: Białka nasion roślin strączkowych. Post. Nauk. Roln. l: 27- 
-32.
>>>
250 


Brygida Wierzbicka 


[6] Labuda H., 1991: Plonowanie bobu w fazie dojrzałości wczesnomlecznej i mlecz- 
nej. Rocz. Nauk Roln., Ser. A, 109,2: 67-74. 
[7] Wierzbicka B., Borowska J., Zadernowski R., 1995: Plonowanie nowych odmian 
bobu uprawianego dla przetwórstwa. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji, Skier- 
niewice,151-154. 
[8] Witek A., Witek Z., 1992: Hodowla bobu zielononasiennego przydatnego do kon- 
serwowania. BiuL IHAR 181/182: 269-272. 
[9] Zadernowski R., Borowska J., Markiewicz K., Kawecki Z., 1994: Nowe odmiany 
bobu - ich wartość technologiczna i odżywcza. 11. Wartość odżywcza nasion bobu 
w stadium przydatności technologicznej. Acta Acad. Agricult. Tech. Olst. TechnoL 
Alimentorum, 26: 81-88. 


THE SUIT ABILITY OF NEW BROAD BEAN CUL TIV ARS 
FOR PROCESSING INDUSTRY 


Summary 
In 1996-1997, four small-seeded broad bean cultivars af home breeding: 'Gobik', 
'Goral', 'Samson' and 'Lider' were compared with the traditional been cultivar 'Bar- 
tom'. It was found that the tested cultivars differed from each othcr in the height af 
plants, position of the first pod on the stem and pod setting at harvest. Thesc diffcrcnccs 
are important as far as the seeding and harvesting are concerned. The highcst seed yield 
at the milk stage was obtained from cv. 'Bartom'. The small-seeded cultivars had lower 
yields amounting to 6,4-7,3 Uha. The self-finishing cuItivars 'Gorał' and 'Samson' 
showed the best suitability for machine harvesting because their pod s are set vertically 
in the upper part of the stem. 
Key words: broad bean, cultivars, yield
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 251-255 


OCENA ZAWARTOŚCI I SKŁADU FURANOKUMARYN 
W RÓŻNYCH ORGANACH PASTERNAKU ZWYCZAJNEGO 
(Pastinaca sativa L. cv 'White Parsnip') 


lTadeusz Wolski, 2 Jan Dyduch 


I Katedra i Zakład Farmakognozji, Akademia Medyczna 
ul. Peowiaków 12, 20-007 Lublin 
2 Kate dra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Akademia Rolnicza 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synopsis. Oznaczono zawartość i skład zespołów furanokumarynowych wy- 
stępujących w różnych organach pasternaku zwycząjnego. Stwierdzono, że ber- 
gap ten i ksantotoksyna stanowią ponad 80% składu badanych zespołów. Najwięk- 
szą zawartość zespołów furanokumarynowych 
 \.7% wykazują owoce pasterna- 
ku, którc są dobrym surowcem do otrzymywania tych związków, te zaś mogą być 
stosowane w przemyśle farmaceutycznym lub jako naturalne pestycydy. 
Słowa kluczowc: pastcrnak zwyczajny, furanokumaryny, analiza TLC i HPLC 


l. WSTĘP 


Kumaryny występują najczęściej w owocach, nasionach i korzeniach, a rzadziej 
i w mniejszych ilościach w kwiatach, liściach i łodygach [3, 6]. U wielu gatunków ro- 
ślin w warunkach stresowych w wyniku działania różnych czynników: biotycznych 
(grzyby, bakterie, wirusy), abiotycznych (metale ciężkie, detergenty, kwaśne deszcze) 
lub fizycznych (promicniowanic UV, niska temperatura) zaobserwowano wzrost zawar- 
tości furanokumaryn w różnych organach. Zróżnicowana aktywność biologiczna fu- 
ranokumaryn i rola, jaką spełniają w życiu roślin, skłaniają wielu badaczy do wyjaśnic- 
nia zależności pomiędzy systemem obronnym rośliny a warunkami zewnętrznymi. Ta 
właściwość obronna określona jest mianem fitoaleksji, w wyniku której powstają fitoa- 
leksyny, czyli metabolity stresowe, do których zalicza się również furanokumaryny [4J. 
Do warzyw mało znanych w Polsce należy zaliczyć pasternak (Pastinaca sativa L.). 
Łacińska nazwa tej rośliny pochodzi od słowa pustus - co oznacza żywienie i świadczy 
o spożywczej przydatności korzenia. Pasternak jako warzywo jest szczególnie ceniony 
w krajach Europy Zachodnicj, a u nas wymaga popularyzacji poprzez prowadzcnic 
systematycznych badań, tak w zakresie uprawy, jak i składu chemicznego oraz wyko- 
rzystania. Korzeń pasternaku zawiera stosunkowo dużo suchej masy i cukrów. Biolo- 
giczna aktywność korzeni związana jest z ich fizjologicznie zasadowym odczynem, 
obecnością błonnika, soli mineralnych, witamin oraz olejków eterycznych i znacznej 
zawartości potasu - 342 mg% [5].
>>>
252 


T. Wolski, J. Dyduch 


Berenbaum i wsp. [1] badając owoce pasternaku zebrane ze stanowisk naturalnych 
stwierdzili, iż obecność furanokumaryn ogranicza się do przewodów olejkowych. Za- 
wartość i skład tych związków zależy od położenia przewodów w owocu. Przykładowo 
strugi olejkowe leżące wewnątrz mezokarpium lub ze strony spojenia rozłupek zawie- 
rają 90% całkowitej ilości furanokumaryn. Stwierdzono również, że ilość tych związ- 
ków w owocach zebranych z pierwszorzędowych i drugorzędowych baldachów jest 
około dwa razy większa od ich ilości w baldachach czwartorzędowych. Skład jakościo- 
wy furanokumaryn w owocach dziko rosnącego i uprawianego pasternaku jest jedna- 
kowy, natomiast ilość tych związków w pasternaku występującym na stanowiskach 
naturalnych (w przeliczeniu na sucha masę) była trzykrotnie większa [I]. 
Aktywność przeciwgrzybiczna zespołów furanokumarynowych w stosunku do grzy- 
bów zoopatogennych [10] oraz powstawanie znacznych ilości tych związków w rośli- 
nach porażonych fitopatogenami zachęciła nas do zastosowania preparatów furanoku- 
marynowych jako naturalnych pestycydów [7]. 
Celem naszych badań było oznaczenie zawartości i analiza składu zespołów fu- 
ranokumarynowych występujących w różnych organach pasternaku zwyczajnego od- 
miany 'White Parsnip' . 


2. MATERIAŁ I METODY 


Materiał roślinny pochodził z Gospodarstwa Doświadczalnego Felin Akademii 
Rolniczej w Lublinie. Badane surowce wysuszono w temperaturze 40 0 C, a następnie 
rozdrobniono do postaci średnio sproszkowanej. Wilgotność oznaczona metodą wago- 
wą dla liści, korzeni oraz owoców wynosiła odpowiednio: 0,7%, 6,5% oraz 6,0% [2]. 
W reprezentowanych badaniach nad izolacją, analizą oraz identyfikacją zespołów fu- 
ranokumarynowych występujących w surowcach z różnych organów pasternaku stoso- 
wano następujące metody badawcze: ekstrakcję i oczyszczanie zespołów kumaryno- 
wych metodą SPE (Solid Phase Extraction) oraz jakościową i ilościową identyfikację 
metodami chromatograficznymi - cienkowarstwową (TLC) oraz wysokosprawną chro- 
matografią cieczową (HPLC). Szczegółowe procedury dotyczące ekstrakcji, oczyszcza- 
nia SPE i analizy TLe i HPLC opisano w poprzednich publikacjach [2, 7-10]. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Występowanie furanokumaryn w różnych organach pasternaku podaje literatura 
[6]. Wykonane przez nas badania chromatograficzne metodą TLC w zasadzie potwier- 
dzają te dane. Porównanie danych literaturowych z uzyskanymi przez nas wynikami 
przedstawia tabela l.
>>>
Ocena zawartości i składu furanokumaryn ... 


253 


Tabela]. Występowanie furanokumaryn w różnych organach pasternaku (Pastinaca sativa L.) wg 
literatury [6] - L oraz oznaczonych metodą TLC wg badań własnych - B (+ obecny; 
- brak) 
Tablc 1. Thc occurencc ol' furanocoumarins in various parsnip organs (Pastinaca sativa L.) 
according to litcrature [6J - L as wcll as the ones dctermined by the TLC method accor- 
ding to individual studics - B (+ present; - none) 


Lp. Nazwa Liście - Leaves Korzenie - Roots Owoce - Fruits 
No. Name L B L B L B 
1. Apteryna - * + * - * 
2. Bergaptcn + + + + + + 
3. Kumaryna - - - - + - 
4. Imperatoryna + + + + + + 
5. Iwbergapten + + + + + + 
6. Izopimpinellina + + + + + + 
7. Ostho] - * - * + * 
8. Pimpinellina - - - + + + 
9. Sfondyna (Sphondyna) + * - * + * 
10. Umbellireron - - - - + - 
II. Ksantotoksyna + + + + + + 
12. Ksantotoksol - - - - + - 


* nie badano - brak wzorca 
* not studicd - no pattem 


Jak wynika z tabeli 1 zarówno dane literaturowe, jak i uzyskane przez nas po- 
twierdzają we wszystkich badanych surowcach obecność: bergaptenu, imperatoryny 
i ksantotoksyny. W przypadku korzeni w naszych badaniach stwierdzono dodatkowo 
obecność pimpinelIiny, czego nic podaje literatura. 
Przykładowy chromatogram HPLC ekstraktów zespołów furanokumaryn z korzeni 
pasternaku podaje rysunek I. 


..,,,..,,. i 
g ii 
H 
,. 
 
:1' 
 
, :",1\ J 
"00] i'
: \ ' 
 :i 
1 11:2 1 , 
U 
I : ,\- 
I 
I,' , ! 
o.oo
 ':1;\1 W '' 
  
; ", I \ · f 
j v 1/\ f 

 v \I\v",,- I 
0.000 ' 
 
TI
.

) 600 12.00 18.00. 24:00' , 30.00 


RelBlon 


1.2001 


Rys.]. Chromatogram (HPLC) ekstraktów z korzeni pasternaku (Pastinaca sativa L.). Warunki 
analizy: kolumna A]tcch CIS, 250 x I mm, LO. dp = 5 11m; faza ruchoma metanol + woda 
(65 + 35 v/v); szybkość przepływu 50 Ill/min, detektor UV 254 nm 
Fig.l. High pcrformancc liquid chromatogram (HPLC) of extracts of roots parsnip (pastinaca 
sativa L.). Ana]ytica] conditions: co]umn A]tech CIS, 250 x ł mm, LO. dp = 5 11m; motile 
phaze mcthano] + water (65 + 35 v/v); tlow 50 Ill/min, detector 254 nm
>>>
254 


T. Wolski, 1. Dyduch 


Na podstawie porównania czasów retencji badanych pików z czasami retencji 
wzorców furanokumaryn w korzeniu pasternaku stwierdzono obecność: ksantotoksyny, 
izopimpinelliny, pimpinelliny, bergaptenu i imperatoryny. 
W celu wyznaczenia ilościowej zawartości głównych furanokumaryn, tj: imperato- 
ryny, bergaptenu i ksantotoksyny w ekstraktach zespołów kumarynowych w badanych 
surowcach na rysunku 2 przedstawiono zależność pola powierzchni piku (S) od stężenia 
wzorcowej kumaryny (c). 


0.28 
S 
0,24 


0,2 


0,18 


0,12 



 I 


0.05 0,10 0.15 0,20 0.25 cl..v"'l 


Rys.2. Zależność pola powierzchni (s) od stężenia wzorcowej kumaryny (c) dla: l - impcratory- 
na, 2 - bergapten, 3 - ksantotoksyna 
Fig.2. Arca peak (s) vs concentration of coumarins standard (c): ł - łmpcratorin, 2 - Bcrgapten, 
3 - Xanthotoxin 


Na podstawie krzywych wzorcowych (rys.2) wyznaczono zawartość głównych fu- 
ranokumaryn w badanych ekstraktach. Dane te przedstawia tabela 2. 


Tabela 2. Ilościowa zawartość głównych furanokumaryn w badanych surowcach oznaczonych 
mctodą HPLC 
Tabłe 2. The quantitative content ol' basic furanocoumarins in thc studicd raw matcrials dctcrmi- 
ned by HPLC method 


Materiał - Materiał Zawartość (mg/Q) Srcdnio - Mcan 
ksantotoksvna bergapten imperatoryna % 
Liście - Leavcs 0.0354 O. ł564 0.0971 0.029 
Korzcnie - Roots 1.] 140 1.4700 0.6450 0.323 
Owoce - Fruits 6.384ł 7.1735 3.2845 1.684 


4. WNIOSKI 


I. W skład zespołów furanokumarynowych otrzymanych z badanych surowców wcho- 
dzą: bergapten, ksantotoksyna i impcratoryna. Dominującymi składnikami w korze- 
niu i owocach są: bergapten i ksantotoksyna, które stanowią ponad 80% zespołu. 
2. Największą zawartość zespołów furanokumarynowych wykazują owoce pasternaku: 
1.684%, korzenie tylko 0,323% i liście 0,029%. 
3. Owoce pasternaku zawierające -1,7% zespołów furanokumarynowych są dobrym su- 
rowcem do otrzymania furanokumaryn, które mogą mieć zastosowanie w przemyśle 
farmaceutycznym lub jako naturalne pestycydy.
>>>
Ocena zawartości i składu furanokumaryn ... 


255 


LITERA TURA 


[I] Bcrcnbaum M.R., Zangcrl A.R., Nitao LK, 1984: Furanocoumarins in sccds of 
wild and cultivated parsnip. Phytochemistry 23: 1809-1812. 
[2] Farmakopea Polska IV, PZWL, Warszawa, 1970. 
[3] Głowniak K., 1988: Badania i izolacja związków kumarynowych z krajowych su- 
rowców roślinnych. Rozprawa habilitacyjna, Akademia Medyczna, Lublin. 
[4] Jonson c., Brannon D.R., Kuć J., 1973: Xantothoxin as phytoalcxin of Pastinaca 
sativa root. Phytochemistry 12: 2961-2962. 
[5] Korszikow G.W. i inni, 1991: Lecznicze właściwości roślin uprawnych. PWRiL, 
Warszawa, 100-102. 
[6] MUITay D.H., Mendcz J., Brown S.A., 1982: Thc NaturaI Coumarins. J. Wiley and 
Sons LTD., Chichester, N.Y., Toronto, Singapore. 
[7] Pięta D., Machowicz-Stcfaniak Z., Wolski T., Kawka S., 1995: Preparat furanoku- 
marynowy i próba jego zastosowania jako środka ochrony przed fitopatogenami. 
Pestycydy 3: 29-26. 
[8] Wolski T., Dyduch J., ,1995: The role at Furanocoumarins Occuring in Umbellifc- 
rae Family. Umbellifcrae Improvement Newslettcr 5: 1-3. 
[9] Wolski T., Dyduch J., 1997: Rola i znaczenie oraz metody analizy furanokumaryn 
występujących w roślinach z rodziny Umbelliferae. Materiały Ogólnopolskiego 
Sympozjum Warzywniczego pl. "Doskonalenie technologii produkcji roślin wa- 
rzywniczych", Olsztyn, 254-260. 
[10] Wolski T., Gliński Z., Buczek K, Wolska A., 1997: Możliwości leczenia grzybic 
ekstraktami roślinnymi. Hcrba Pol. 43(1): 47-52. 


EV ALUATION OF CONTENTS AND COMPONENTS 
OF FURANOCOUMARINS IN DIFFERENT PARTS 
OF PARS NIP (Pastinaca sativa L. CV. 'White Parsnip') 


Summary 
Furanocoumarin contcnt and composition were cxamined. The examination showed 
the presencc of Bergapten, Xanthotoxin and Imperatorin. The total amount of Bergapten 
and Xanthotoxin constitutcd ovcr 80% of components of the investigated groups. The 
fruits of pars nip showed thc highest content of furanocoumarins, i.c. 1,7%. Pars nip fura- 
nocoumarins (Pastinaca sativa L.) can be used in pharmaceutical industry and they can 
be applicd as natural pesticides as well. 
Key words: parsnip, furanocoumarin, chromatography TLC and HPLC
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 257-260 


OCENA NOWYCH ODMIAN 
PIECZARKI DWUZARODNIKOWEJ 
(Agaricus bisporus (Lange), Sing.) 


Wanda Woźniak, Marian Gapiński* 


Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
Instytut Technologii Żywności Pochodzenia Roślinnego 
ul. Wojska Polskiego 31,60-624 Poznań 
*Katcdra Warzywnictwa 
ul. Dąbrowskiego 159,60-594 Poznań 


SVlJopsis. Badano owocniki pieczarki dwuzarodnikowcj odmian: 'Amycel 
2200'. 'Claronc 307', 'Ita]spawn 44' i 'Somycc] 5 ł 6'. Grzyby uprawianc były na 
podłożach z obornika końskicgo, przygotowanego metodą tradycyjną. W owocni- 
kach tych porównano zawartość: suchej masy, białka rozpuszczalnego oraz ak- 
tywność enzymów - protcolitycznych i oksydoredukcyjnych. Z badanych grzybów 
odmiana' Amyccl 2200' wyróżniała sic,; dużą zawartością suchcj masy oraz naj- 
niższą aktywnością cnzymów protcolitycznych i oksydorcdukcyjnych. 
Słowa kluczowc: picczarka dwuzarodnikowa. odmiany pieczarki, enzymy 


l. WSTĘP 


W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie uprawą coraz to nowszych odmian 
pieczarki ze względu na szybko zmieniające się wymogi rynku krajowego i eksportu. 
Intensyfikacja upraw, sposobów przygotowania i wzbogacania podłoża powoduje 
znaczne zmiany jakościowe uzyskiwanego plonu. 
Grzyby uprawne należą do organizmów saprofitycznych, stąd enzymy decydują 
o ich rozwoju, a także o ilości i jakości wytworzonych owocników. Grzybnia jest 
w stanie wytworzyć różne enzymy, które pomagają rozłożyć każdy ze składników pod- 
łoża, na którym się rozwija. W pieczarce dwuzarodnikowej funkcje wzrostowe pełnią 
enzymy protcolityczne - hydrolazy [2, 3]. Po zbiorze pieczarki jej wygląd zależy mię- 
dzy innymi od aktywności enzymów oksydoredukcyjnych, które są odpowiedzialne 
głównie za brązowienie enzymatyczne [4, 5]. 
Celem badań, przedstawionych w tej pracy, było przebadanie kilku odmian piecza- 
rek barwy białej otrzymanych z upraw w okresie wiosennym i jesiennym, na podłożu 
z obornika końskiego, przygotowanym w sposób tradycyjny.
>>>
258 


W. Woźniak, M. Gapiński 


2. MATERIAŁ I METODA 


Użyte do badań pieczarki pochodziły z upraw doświadczalnych, z grzybni impor- 
towanej odmian: 'Amycel2200'; 'Claronc 307'; 'Italspawn 44' i 'Somycel516'. Upra- 
wy doświadczalne były prowadzone na podłożu z obornika końskiego, przygotowanego 
techniką tradycyjną - każdorazowo brano te same składniki w takich samych propor- 
cjach. 
Pieczarki po zbiorze oczyszczano na sucho od resztek podłoża, następnic obcinano 
trzony do długości 3 cm. Grzyby użyte do oznaczeń cechowały się dużą świeżością, 
były prawidłowo wykształcone z zamkniętym velum, nic uszkodzonc, bcz oznak 1:awil- 
gocenia, zepsucia lub zapleśnienia. Po rozdrobnieniu i ujednoliceniu prób wykonano 
oznaczenia zawartości suchej masy i białka rozpuszczalncgo oraz aktywności enzymów 
protcolitycznych i oksydorcdukcyjnych [ I]. 
Suchą masę oznaczano metodą wagową, susząc średnie próby z poszczególnych 
rzutów w cyklu owocowania do stałej masy w temperaturze 95()C. Zawartość rozpusz- 
czalnych związków białkowych oznaczono metodą kolorymetryczną z użyciem czerni 
amidowej lOB. Związki białkowe ekstrahowano: wodą redestylowaną, wodnym roz- 
tworem O, l M NaCI oraz 0,15% NaOH. Wynik końcowy podano w przeliczeniu na 
g białka jaja kurzego w 100 g grzybów. Aktywność enzymów proteolitycznych ozna- 
czono metodą Ansona. Za jednostkę aktywności proteolitycznej (l JAP) przyjęto za- 
barwienie, jakie daje I /lm ol tyrozyny po reakcji z ł mI odczynnika Folina, w czasic 
jednej minuty, w temperaturze 40°C. Aktywność enzymów oksydorcdukcyjnych ozna- 
czono metodą kolorymetryczną, wynik wyrażono w ilości miligramów purpurogaliny 
wytworzonej przcz 100 g grzybów. 


3. WYNIKI 


Wyniki przedstawiono dla grzybów świeżych, bezpośrednio po zbiorzc. Wszystkie 
pieczarki miały zamknięte velum, były białe, o prawidłowym kształcie kapcIusza cha- 
rakterystycznym dla odmian, i średnicy kapelusza do 5 cm. Zawartość suchej substancji 
w cyklu owocowania była zmienna; najwyższą jej zawartość miały owocniki picrwszc- 
go rzutu w cyklu owocowania. Taka zależność wystąpiła u wszystkich odmian. Przy- 
kładowo podano dla odmiany 'Somycel 516' przez cały cykl zbioru (tab. I ). 


Tabela 1. Zawartość suchej substancji (w %) w owocnikach picczarki odmiany 'Somyccl 516' 
Tablc I. Thc content 01' dry matter (in %) in the body rruit ol' thc 'Somyccl 516' varicty mush- 
mom 


Rzut - Flush Srednia - Mean WspÓłc/ynnik zmicnności (0;(,) 
n=3 Coefficienl or variahilitv (%) 
ł 8.2 + O.]] 1.26 
Ił 7.8+0.13 1.62 
lłl 7.1 + O.ł I 1.52 
łV 7.7+0.ł4 1.77 
V 7.9:t0.]2 1.48 


Wyniki wszystkich oznaczeń omawianych w tej pracy badanych grzybów z picrw- 
szcgo i ostatnicgo rzutu w cyklu owocowania przcdstawiono w tabeli 2 i 3. Wszystkie
>>>
Ocena nowych odmian ... 


259 


oznaczone wartości podano w tabelach jako średnie wraz z odchyleniem standardowym. 
Zróżnicowanie owocników grzybów dla poszczególnych odmian jest duże. Pieczarki 
z dalszych rzutów miały mniejszą zawartość suchej masy, białka rozpuszczalnego. 
Grzyby pierwszego rzutu cyklu owocowania odmiany 'Amycel 2200' wyróżniały się 
spośród pozostałych odmian najmniejszą aktywnością enzymów proteolitycznych i en- 
zymów oksydoredukcyjnych oraz wysoką zawartością suchej masy (tab. 2). 


Tabela 2. Śrcdnie zawartości badanych składników dla grzybów z pierwszego rzutu cyklu owo- 
cowallla 
Tablc 2. Thc avcragc contcnt ar tcstcd componcnts for mushrooms ol' the fjrst flush in thc fructi- 
fication cyclc 


Składnik Odmiana - Variety Średnia 
Componcnt Amyccl 2200 CIarone 307 Italspawn 44 Somyccl 516 Mean 
Sucha ma,a ('lo) 9.5 i 0.11 8.5:!: 0.10 9.5:!: 0,12 8.2:!: 0,11 8,92 
[)rv matter (%) 
Bialka rm'pllszczalne 
(% świeżej masy) 1.66 i 0.015 1,68:!: 0,007 1,97:!: 0.026 1,93:!: 0.010 1.81 
Soluble protein 
(% fresh matter) 
Enzymy proteolitycme 0,201 :!: 0.006 0,483 1: 0.003 0.448:!: 0.0061 0.459 i 0,0047 0,398 
Proteolitic en/vme (JAP) 
Enzymy oksydorcdukcyjnc 
(mg purpurogaliny) 222 i 2.5 294 1: 4,6 3471: 4.1 309 :!: 2,6 293 
Oxide-reduce enzyme 
(mg purpurinegaleine) 


Owocniki z ostatnicgo rJ:Utu odmiany 'Amycel 2200' wykazywały również naj- 
mniejszą aktywność proteolityczną oraz największą suchą masę. Z badanych odmian 
owocniki odmiany 'Clarone 301' miały najwyższą aktywność enzymów oksydacyjnych 
(lab.3). 


Tabela 3. Średnic zawartości badanych składników dla grzybów z ostatnicgo rzutu w cyklu owo- 
cowallla 


Table 3. Thc avcrage content of tcsted componcnts for mushrooms of thc last flush in 
the fructification cycle 


SI"ladnik Odmiana - Variety Średnia 
Component Amycel 2200 Clarone 307 ItaJspawn 44 Somyccl 516 Mean 
Sucha ma,a ('X,) 8.2:!: 0.1] 7.5:!: 0.10 6.9:!: 0,11 7.9:!: 0,12 7.62 
Dry matter (%) 
Białka rozpllszC/alne 
(% śWieżej masy) 1.50:!: 0.011 I,04:!: 0,007 1,45:!: 0,012 1,3 I :!: 0,021 1,32 
Soluhlc protcin 
(7r, frash matter) 
Enzymy proteohtycne O. 195:!: 0.002 0,409:!: 0.0035 0,403:!: 0,m31 0,406:!: 0,0036 0,353 
Proteoli lic enzyme (J AP) 
Enzymy oksydoredukcyjne 
(mg purpurogaliny) 160:!: 2.1 223:!: 4,1 135 i 4,3 1471: 3,3 166 
Oxide-reduce enzyme 
(mg purtJurinci!aleine)
>>>
260 


W. Woźniak, M. Gapiński 


W porównaniu z dawnymi odmianami, wszystkie odmiany pieczarki wykazywały 
mniejszą podatność na różowienie oraz brązowienie, a także były cięższe i odporne na 
mechaniczne odduszenia oraz inny skład fizykochemiczny [2, 5, 6]. 


4. WNIOSKI 


1. Z przebadanych odmian pieczarek najbardziej atrakcyjną, pod względem wyglądu 
i składu, okazała się odmiana 'Amyccl 2200'. 
2. Odmiana 'Somycel 516', uprawiana także w Polsce, okazała się dobrą pod wzglę- 
dem fizykochemicznym. 
3. Największe zróżnicowanie badanych wyróżników fizyczno-chemicznych, pomiędzy 
owocnikami, w czasie cyklu owocowania obserwowano w pieczarce odmiany 'Ital- 
spawn 44'. 


LITERA TURA 


lI] Charłampowicz Z., 1966: Analiza przetworów z owoców, warzyw i grzybów. 
WPLiS, Warszawa. 
[2] Chmielnicka J., Młodecki H., 1968: Charakterystyka proteolitycznego układu enzy- 
matyczncgo pieczarki. Mikologia Stosowana, I, 2: 29-36. 
[3] Chmielnicka J., Młodecki H., 1968: Wpływ czynników chemicznych i fizycznych 
na aktywność proteolityczną układu enzymatycznego pieczarki. Mikologia Stoso- 
wana, l, 2: 39-45. 
[4] Młodecki H., Chmielnicka J., 1968: Badania nad enzymatycznym układem oksydo- 
redukcyjnym grzybów. Mikologia Stosowana, I, I: 41-51. 
[5] Sang W. i inni, 1994: Effects of Washing on Polyphcnols and Polyphcnol Oxidase 
in Commcrcial Mushroom (Agaricus bisporus). Food Chcmistry, 42: 2286-2290. 
[6] Woźniak W., 1983: Skład chemiczny pieczarki dwuzarodnikowej (Agaricus bispo- 
rus ). Grzyby, 2: 17-19. 


THE EV ALUATION OF THE NEW EDIBLE MUSHROOM V ARIETIES 
(Agaricus bisporus (Lange), Sing.) 


Summary 
Thc fruit bodies of cdiblc mushroom varietics, 'Amycel 2200', 'CIarone 307', 'Ital- 
spaw n 44' and 'Somyccl 516', werc testcd. The mushrooms wcrc grown on the horsc 
manurc prcpared in a traditional way. Thc content of dry matter and soluble protcin as 
well as the activity of proteolitic and oxidc - rcducc cnzymcs in thc fruit bodics werc 
analyzed. From among thc testcd mushrooms 'Amycel 2200' was charactcrizcd by 
a high dry matter content and the weakcst activity of proteolitic and oxidc - rcducc cn- 
zymcs. 
Key words: mushroom, cultivars, enzymes
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 261-265 


ANALIZA SENSORYCZNA ODMIAN SALA TY 
Z UPR A WY JESIENNEJ 


Wanda Woźniak, *Marian Gapi6ski, **Elżbieta Kozik, 
Izabella Kossowska, Maria Malinowska, Anna Kokoci6ska 


Akadcmia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
Instytut Technologii Żywności Pochodzenia Roślinnego 
ul. Wojska Polskiego 31,60-624 Poznań 
*Katcdra Warzywnictwa 
ul. Dąbrowskiego 159,60-594 Poznań 
**Zakład Nawożenia Roślin Ogrodniczych 
ul. Dąbrowskiego 169/171, 60-594 Poznań 


Synopsis. Badano ccchy organoleptyczne sałaty masłowej. Oceniano jakość 
sensoryczną sałaty uprawiancj w szklarni jesicnią. Analizę sensoryczną przeprowa- 
dzono dla nastc,;pujących odmian sałaty: 'Action', 'Agora', 'Ambra', 'Bona', 'Ewe- 
lina', 'Marta' i 'Mcistcrstiick'. W wyniku przeprowadzonych badań najwyżej oce- 
niono sałaty niczalcżnic od odmiany przy nawożeniu dawką azotu 120 mg/dm 3 
Jedynic odmiana 'McisterstUck' wymagała dawki azotu ł80 mg N/dm 3 Nąjwyżej 
oceniano pod względcm smaku odmiany sałaty: 'Action', 'Agora', 'Ambra', 'Bona', 
'Ewelina' i 'Marta', przy nawożeniu ł20 mg N/dm 3 podłoża. Odmiana 'Meister- 
stiick' otrzymała za wszystkie badane wyróżniki jakości sensorycznej maksymalną 
ilość punków, przy nawożcniu ł 80 mg N/dm 3 podłoża. 
Słowa kluczowe: sałata. ocena sensoryczna, uprawa jesienna 


l. WSTĘP 


Sałata jest doskonałym warzywem do spożycia w stanie świeżym. Stanowi źródło 
witaminy C i soli mineralnych w okresie, kiedy na rynku nie ma jeszcze w dużych ilo- 
ściach innych, świeżych warzyw krajowych. 
Celem pracy była ocena jakości sensorycznej sałaty uprawianej w szklarni jesienią, 


2. METODA I MATERIAŁ 


Doświadczenie uprawowe było przeprowadzone jesienią 1997 r. w szklarni w Za- 
kładzie Nawożenia Roślin Ogrodniczych, a ocenę organoleptyczną przeprowadzono 
w Instytucie Technologii Żywności Pochodzenia Roślinnego. 
Oceniano następujące odmiany sałaty masłowej: 'Action', 'Agora', 'Ambra', 'Bo- 
na', 'Ewclina' , 'Marta' i 'Meisterstuck'. Wszystkie odmiany sałaty użyte do badań upra-
>>>
262 W. Woźniak, M. Gapiński, E. Kozik, I. Kossowska, M. Malinowska, A. Kokocińska 


wiane były w podłożu mineralno-torfowym (gleba mineralna i torf wysoki w stosunku 
l: l) w tych samych warunkach temperatury i oświetlenia oraz miały taką samą długość 
okresu wegetacji. Doświadczenie uprawowe przeprowadzono w 3 powtórzeniach i każ- 
da z odmian uprawiana była na trzech poziomach nawożenia azotowego, tj. 60, 120 
i 180 mg N/dm 3 podłoża. Użyta do oceny sałata była świeżą i spełniała według obowią- 
zujących norm wymagania pierwszej klasy jakości [3,4]. 
Zebraną w połowie listopada sałatę oceniano sensorycznie. Określono wygląd ze- 
wnętrzny, barwę i smakowitość, w zespole pięcioosobowym, metodą Tilgnera [1]. Bar- 
wę sałaty określano także za pomocą barwnych tablic Horticultural colour Chart, opra- 
cowanych w Oxfordzie. 


3. WYNIKI 


Sałata z uprawy jesiennej, oceniana w drugiej połowie listopada, osiągnęła wszyst- 
kie wyniki pozytywne dla jakości sensorycznej. Ocena ogólna dla sałaty odmiany 
'Meistersttick', nawożonej dawką 180 mg N/dm 3 podłoża, wynosiła maksymalną notę 5,0 
punktów. Najniższą ocenę ogólną, 3,8 punktu, uzyskała sałata odmiany 'Bona' nawożo- 
na dawką 60 mg N/dm 3 podłoża (rys. l , tab. l ). 


. ACTION D AGORA 
!'I BONA D EWELINA 
. MElSTERSTOCK 


BAMBRA 
II1II MARTA 


5 
4,75 
4,5 
4,25 
4 
3,75 
3,5 


60 mg N 


120 mg N 


180 mg N 


Rys.l. Ocena sensoryczna odmian sałaty w zależności od nawożenia azotowego 
Fig.l. Sensory analysis of lettuce variety according to nitrogen fertilisation 


Niezależnie od dawki azotu w podłożu, odmiana sałaty 'Action' wykazywała naj- 
mniej zróżnicowaną ocenę, uzyskując noty w zakresie 4,14-4,35, podwyższając notę wraz 
z podwyższeniem dawki nawożenia azotowego, Najniższe oceny ta odmiana uzyskała za 
zapach; przy dawce nawożenia 60 mg N/dm 3 podłoża oprócz charakterystycznego wy- 
czuwano tłusty, a przy dawce 120 mg N/dm 3 podłoża zapach estrowy kwiatu łubinu. 
Bardzo wysoko oceniono odmianę sałaty 'Ambra', 4,57 punktu przy dawce 60 mg 
N/dm 3 podłoża, 4,80 punktu przy 120 i 4,92 punktu przy 180. Odmiana ta przy dawce 
azotu 120 i 180 mg N/dm 3 charakteryzowała się wyśmienitym smakiem. 
Sałatą o małym wpływie nawożenia na ocenę sensoryczną była odmiana' Marta', któ- 
rą oceniono na 4,75 punktu przy dawce 60 mg N, 4,67 punktu przy dawce 120 mg N i 4,55
>>>
Analiza sensoryczna odmian sałaty... 


263 


punktu przy 180 mg N/dm 3 podłoża. Najniżej w tej odmianie oceniono smak, który oprócz 
charakterystycznego wykazywał posmak gorzki, zwłaszcza gorzkie były nerwy liści. 
Jakość sensoryczna odmian: 'Bona', 'Ewelina', 'Agora' i 'Meisterstiick' była zróż- 
nicowana w zależności od dawki nawożenia azotowego. Dla odmiany 'Bona' dawka 
60 mg N/dm 1 podłoża była najmniej korzystna, jej smak i zapach był kwaśny, nota od- 
powicdnio :1 i 3.5 punktu. a najlepsza przy dawce 120 mg N/dm 3 , uzyskując 4,9 punktu 
za wyjątkowo dobry smak na poziomic maksymalnej liczby punków. 
Sałata odmiany 'Ewelina' była najlepsza z uprawy nawożonej dawką 120 mg N/dm 3 
podłoża, uzyskując ocenę ogólną 4,82 punktu, charakteryzując się smakiem i zapachem 
na poziomie 5,0 punktów. Przy większej lub mniejszej dawce azotu oceny były niższe za 
smak. Przy dawce 60 mg N występował posmak tłusty, zapach charakterystyczny z estro- 
wym, a przy 180 mg N z posmakiem kwaśnym zapach zieleniny. 


Tabela].Occna scnsoryczna przcprowadzona mctodą 5 punktową, w porównaniu z opisową 
charaktcrystyką hodowcy [2, 3. 4. 51 
Tablc I. Scmory a,scssmcnt rcaliscd in scoring mcthod 01' 5 points comparing to characterisation 
spccirication givcn hy brccdcr [2.3,4.51 


Zewnc,;trzny Konsys- Occna 
Odmiana salat: wygląd Barwa tcncja Smak Zapach ogólna 
Lcttucc varicty Appcarancc Colour Tcxturc Tastc Odour Overal] 
quality 
Nawożcnic - Fcrtilization 60 mg N/dm 3 
Action 4.5 5 4 4 3,5 4,15 
Agora 5 4.5 5 3 4,5 4,32 
Ambra 4.5 4.5 5 4 5 4,57 
Bona 4 4,5 4,5 3 3,5 3,80 
Ewclina 4 5 4 4 3,5 4,05 
Marta 5 5 5 4 5 4,75 
Mcistcrstuck 4,5 4 4,5 4 5 4,40 
Śrcdnia - Avcrage 4.50 4,07 3,92 3,71 4,28 4,29 
Nawo/,cnic - Fertilization 120 mg N/dm' 
Action 4 4 5 5 3 4,25 
;\00ra 4 4 5 5 5 4,65 
Amhra 5 5 5 5 4 4,80 
Bona 4.5 5 5 5 5 4,90 
Ewclina 5 4,5 4,5 5 5 4,82 
Marta 4.5 5 4.5 4,5 5 4,67 
Mcistcrstuck 4,5 5 5 4.5 5 4.77 
Średnia - A vcragc 4.50 4.64 4.85 4,85 4,57 4,69 
Nawożcnic - Fcrtilization 180 mg N/dm' 
Action 3.5 4 5 5 4 4,35 
Al.!ora 4 3.5 5 3,5 4 4,00 
Amhra 5 4,5 5 5 5 4,92 
Bona 4,5 5 5 4 5 4,65 
Ewclina 5 4.5 5 4 4 4,47 
Marta 5 5 5 4 4 4,55 
Meistcrstuck 5 5 5 5 5 5,00 
Średnia - A vcraj!c 4.57 4,50 5.00 4,35 4,42 4,56
>>>
264 W. Woźniak, M. Gapiński, E. Kozik, L Kossowska, M. Malinowska, A. Kokocińska 


Sałata odmiany 'Agora' również najlepsza była przy dawce 120 mg N/dm 3 podłoża 
z ogólną oceną 4,65 punktu, przy 60 mg 4,32 punktu i przy 180 mg 4,0 punkty. 
W odmianie tej bardzo zróżnicowany był smak, przy 120 mg N/dm 1 oceniono na maksy- 
malną liczbę punktów, przy 60 mg N na 3,0 punkty z powodu gorzkości, a przy 180 mg N 
na 3,5 punktu za smak gorzki występował przy nerwie i 4,0 punkty z powodu zapachu 
zieleniny, 
Sałata odmiany 'Mcisterstuck' charakteryzowała się również jakością w zależności 
od poziomu nawożenia azotem. Najlepsza była przy nawożeniu 180 mg N/dm 3 podłoża 
i uzyskała za wszystkie wyróżniki maksymalną liczbę punktów. Im dawka azotu była 
niższa, tym ocena była niższa, przy 60 mg N sałata miała posmak gorzkawy, zwłaszcza 
nerwy liści. Występowały nekrozy na brzegach liści do 3 mm szerokości. Przy dawce 
120 mg N był gorzki środek główki, a zwłaszcza liście o barwie żółtej, przebarwione 
oraz łamliwe. 
Najbardziej zróżnicowanym wyróżnikiem sałaty był smak. Smak najwyższej jakości 
wykazywały wszystkie odmiany przy dawce 120 mg N/dm 3 podłoża (4,85 punktu), a naj- 
niższy przy 60 mg N (3,71 punktu). 


4. WNIOSKI 


I. Ocena sensoryczna sałaty zależała od dawki nawożenia azotowego i odmiany. 
2. Najlepszą jakością charakteryzowały się sałaty przy nawożeniu azotem w dawce 
120 mg N/dm 3 podłoża. 
3. Najbardziej zróżnicowanym wyróżnikiem oceny sensorycznej sałat był smak. 
4. Odmiana 'Meisterstuck' otrzymała za wszystkie badane wyróżniki jakości senso- 
rycznej maksymalną ilość punków, przy nawożeniu 180 mg N/dm 1 . 


LITERA TURA 


[ł] Baryłko-Pikielka N., 1975: Zarys analizy sensorycznej żywności. WNT, Warszawa. 
[2] Kowalczyk B., 1977: Badanie i ocena odrębności, wyrównania i trwałości odmian 
sałaty głowiastej. Wiadomości Odmianoznawcze, Słupia Wielka, 65: 25-37. 
[3] Lista odmian roślin warzywnych. COBORU, Słupia Wielka, 1991. 
[4] Lista odmian roślin warzywnych. COBORU, Słupia Wielka, 1995. 
[5] Lista odmian roślin warzywnych. COBORU, Słupia Wielka, 1997. 
[6] BN-86/9137-23. Warzywa świeże. Sałata. 
[7J Norma Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych. NZJEGK- 
FFV-22 - Sałaty, endywie o liściach kędzierzawych i endywie o liściach szerokich 
(Batavie). 


A SENSORIAL ANAL YSIS OF AUTUMN CROP LETTUCE V ARIETIES 


Summary 
The butter lettuce features were tested. Thc sensorial quality of lettucc cultivated in 
a glasshouse in autumn was estimated. The sensorial analysis was madc for thc folIow- 
ing varieties: 'Action', 'Agora', 'Ambra', 'Bona', 'Ewelina', 'Marta' and 'MeisterstUck'. Thc
>>>
Analiza sensoryczna odmian sałaty... 


265 


cstimation ol' thc lcttucc varictics was the highest whcn the nitrogen fertiIization dosage 
was 120 mg/dm \ indcpcndcntly from a variety. The 'Mcistcrstuck' variety was the oni y 
one which rcquircd 180 mg/dm] nitrogcn dosc. 
The highcst cstimation ol' tastc was givcn to 'Action', 'Agora', 'Ambra', 'Bona', 
'Ewelina' and 'Marta' varictics, with 120 mg/dm] nitrogcn fertilization of substrate. Thc 
'Meisterstuck' varicty reccivcd thc highest number of points, that is 5,0, for aU sensorial 
quality ractors, with 180 mg/dm] nitrogcn fertilization dosagc. 
Kcy words: Icttucc, sensorial analysis, autumn crop varicty
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 21S - ROLNICTWO 42 (1998) 267-270 


WPŁ YW NASTĘPCZY NAWOŻENIA ORGANICZNEGO 
W POSTACI POPLONÓW LETNICH, OBORNIKA I SŁOMY 
ORAZ ZRÓŻNICOWANEGO NA WOŻENIA MINERALNEGO 
NA WYSOKOŚĆ PLONU MARCHWI UPRAWIANEJ 
NA ZBIÓR WCZESNY Z SIEWU PRZEDZIMOWEGO 


Anna Zaniewicz-Bajkowska 


Katedra Warzywnictwa, Wydział Rolniczy WSRP 
ul. B. Prusa 14,08-110 Siedlce 


Synopsis. Nawozy zielone w postaci przyoranego bobiku i faccli wpływały 
w sposÓb istotny na wzrost plonu ogÓlnego i handlowego marchwi wczesncj w po- 
równaniu z uzyskanym bcz nawożcnia organiczncgo takżc w czwartym roku po 
jcgo zastosowaniu. Natomiast nawożcnic słomą nic powodowało istotnych zmian 
\\' wysokości w/w paramctrÓw plonowania w odniesieniu do zanotowanych bcz tej 
rormy nawożcnia. Wyższy plon ogólny i handlowy marchwi wczesncj uzyskano 
po /astosowaniu nawożcnia mincralncgo w ilości 400 kg NPK/ha niż po zastoso- 
waniu 600 kg NPK/ha 
Słowa kluczowc: nawozy ziclone. obornik, słoma. plonowanie marchwi 


]. WSTĘP 


Wybierając dla danej uprawy miejsce w płodozmianie, należy uwzględnić nie tylko 
odpowiednie następstwo gatunków, ale też wziąć pod uwagę długość następczego dzia- 
łania nawozu organicznego na uprawiane po jego zastosowaniu rośliny. 
Podstawowym nawozem organicznym stosowanym w warzywnictwie jest obornik. 
Według niektórych autorów jego następczy wpływ trwa do 3 lat na glebach lekkich i 4 lata 
na glebach cię7.kich [3]. Dzięki długiemu działaniu następczemu obornika na glebę, 
wpływa on na plony roślin kolejno uprawianych w danym zmianowaniu [I]. W przy- 
padku braku lub niedoboru obornika, w warzywnictwie zastosowanie znajdują też inne 
materiały poprawiające właściwości fizyczne gleby, m.in. słoma [7] Wpływ słomy, 
podobnie jak i obornika, rozciąga się na kilka kolejnych lat. 
Wzrost plonów nie tylko bezpośrednio po zastosowaniu, ale i w latach następnych 
występuje także pod wpływem nawozów zielonych [4]. Wpływ na plonowanie roślin, 
jaki wywierają nawozy zielone, trwa 2-3 lata [3].
>>>
268 


Anna Zaniewicz-Bajkowska 


2. MATERIAŁ I METODY BADAWCZE 


Doświadczenie przeprowadzono w RZD Zawady k. Siedlce na glehie zaliczancj do 
gleb brunatnych właściwych wytworzonych z piasków gliniastych lekkich, położonych 
na piaskach luźnych. Pod względem przydatności rolniczej glebę tę zakwalifikowano do 
klasy IVa. Doświadczenie założono metodą split-plol split-blok. Marchew wczesną od- 
miany 'Minicor' uprawiano z siewu przedzimowego z przeznaczenicm na zbiór wC/,esny. 
Marchew wczesną, jako gatunek o krótkim okresie wegetacji, umieszczono jako ostatni 
człon w czteroletnim zmianowaniu. 
Badano wpływ następujących czynników na plonowanie marchwi: nawożenie orga- 
niczne: kontrola bez nawożenia organicznego, obornik w dawce 60 Uha, facclia (norma 
wysiewu nasion 15 kg/ha), żyto ozime (norma wysiewu nasion 200 kg/ha), wyka o1:ima 
(norma wysiewu nasion 50 kg/ha), bobik (norma wysiewu nasion 250 kg/ha); nawożenie 
słomą w dawce: kontrola bez nawożenia słomą, 4 Uha, 6 Uha; mawożenie mineralne: 
kontrola bez nawożenia mineralnego, 400 kg NPK/ha, 600 kg NPK/ha, N : P: K = 2 : 2 : 3. 
Nawozy organiczne przyorano w III dekadzie października. Nawożenie mineralne 
nawozami fosforowymi i potasowych zastosowano 7 XI 1994 r., a nawozy alOtowe w 1II 
1995 r. przed wschodami marchwi. Marchew wysiano 15 XI 1994 r., a zebrano w poło- 
wic lipca 1995 r. Plon korzeni określono w następujących kategoriach: plon ogólny - ko- 
rzenie marchwi z usuniętą nacią, plon handlowy - korzenie zdrowe, niero1:widlonc, o śred- 
nicy powyżej 1,5 cm. 


3. WYNIKI BADAŃ I DYSKUSJA 


Badane w doświadczeniu formy nawożenia organicznego w czwartym roku po ich 
zastosowaniu wpłynęły w sposób istotny na plonowanie marchwi wczcsnej (tabela I). 


Tabe]a l, Wpływ nawożenia roślinami poplonowymi i obornikicm na plonowanic marchwi wczcsncj 
Tahlc ł. The effect or manuring by successive crops and by rarmyard manurc on thc yicld or 
carl y carrot 


Formy nawożenia Plon ogólny Plon handlowy 
Fertilization rorms TotaJ yield Commcrcial yicld 
t/ha t/ha 
Kontrola - Contrał 5.0 4.0 
Obornik- Farmvard manure (60 t/ha) 5,6 4.7 
Facelia - Phacelia 6.0 5.2 
Żvto ozimc - Winter rve 3.8 3.1 
Wvka ozima - Winter vetch 3.7 3.0 
Bobik - Field bean 5.8 4.2 
NłRo,os - LSD 0.05 0.8 09 


Plon ogólny marchwi uprawianej po przyoranych facelii i bobiku był istotnie wyż- 
szy od uzyskanego w obiekcie kontrolnym, przewyższał też zanotowany po nawożeniu 
obornikiem w dawce 60 t/ha. Plon ogólny marchwi nawożonej żytem ozimym i wyką 
ozimą był istotnie niższy od uzyskanego w obiekcie kontrolnym oraz w kombinacji na- 
wożonej obornikiem. Podobnie ksztahował się plon handlowy. Nawożenic facelią przy-
>>>
Wpływ następczy nawożenia organicznego ... 


269 


czyniło się do istotnego wzrostu plonu handlowego w porównaniu z kontrolą bez nawo- 
żenia organicznego. Plon marchwi nawożonej bobikiem i obornikiem w ilości 60 Uha 
był wyższy od zebranego z kontroli, ale różnica ta nie była istotna. Nawożenie wyką ozimą 
i żytem przyczyniło się do istotnego spadku plonu handlowego w porównaniu z uzyska- 
nym na kombinacji kontrolnej. Słoma w dawkach 4 i 6 t/ha nie powodowała istotnych 
zmian w plonach marchwi wczesnej, przy czym najwyższy plon ogólny i handlowy 
zanotowano w kombinacjach nawożonych słomą w ilości 4 Uha (tab.2). 


TabcIa 2. Wplyw nawożcnia słomą żytnią na plonowanie marchwi wczesnej 
Tablc 2. Thc cłku ol' fcrtilization by rye straw on thc yie]d of yearly carrot 


Dawka slomy Plon ogólny Plon handlowy 
Straw doscs Total yicld Commercial yield 
t/ha l/ha Uha 
O 5.17 4.33 
4 5.46 4.35 
6 4.87 3.82 
N'Ro 05 - LSD o . o ) n.1. - n.s. n.1. - n.s. 


n.l.- różnica nieistotna, n.s. - no significant differcnces 


Spośród dwóch stosowanych w doświadczeniu dawek nawożenia mineralnego ko- 
rzystniej na wysokość plonu ogólnego i handlowego wpłynęła dawka 400 kg NPKJha 
(tab.3). 


TabcIa 3. Wpływ nawożcnia mincralncgo na plonowanic marchwi wczcsncj. 
Tablc 3. Thc cłlcct or minicral rcrtilization on thc yicld ol' early carrot 


Nawożcnic mincralnc Plon ogólny Plon handlowy 
Mincral rcrtilization Total yicld Comffiercial yicld 
NPK/ha Uha t/ha 
O kg 5.] l 4.05 
400 kg 5.65 4.53 
600 kg 5.33 4.50 
N'Roo) - LSD oo ) 0.40 0.31 


Przyczyniła się ona do istotnego wzrostu plonu w obu kategoriach w porównaniu z 
kombinacjami nie nawożonymi nawozami mineralnymi. Dalsze zwiększenie dawki na- 
wożenia mincralnego do 600 kg NPK/ha spowodowało nieznaczny spadek plonu ogól- 
nego i handlowcgo. Nawozy zielone wpływają na plonowanie warzyw przez 2-3 lata [3]. 
Uzyskane wyniki wskazują na możliwość dłuższego oddziaływania nawozów zielonych 
na wysokość i jakość plonu marchwi, gdyż wzrost plonu ogólnego i handlowego w sto- 
sunku do kontroli uzyskano też w 4 roku po przyoraniu facelii i bobiku. Facclia jest 
rośliną o krótkim okresie rozwoju i dużej masie roślinnej [6]. Również bobik uważany 
jest za roślinę charakteryzującą się znacznie wyższym plonem świeżej i suchej masy niż 
żyto i wyka ozima [2]. Wynika stąd, że długość następczego oddziaływania roślin przc- 
znaczonych na zielony nawóz jcst proporcjonalna do ilości masy organicznej wnoszonej 
przez nie do gleby. Następcze działanie słomy na glebę i uprawiane na niej rośliny trwa 
do 3 lat [SJ. Jest to zgodne z wynikami uzyskanymi w doświadczeniu, gdyż w czwartym
>>>
270 


Anna Zaniewicz-Bajkowska 


roku po przyoraniu słomy nie wystąpiły istotne różnice w wysokości plonu ogólnego i 
handlowego marchwi uprawianej bez słomy oraz po jej przyoraniu. 


LITERATURA 


[1] Fotyma M., Mercik S., Faber A., 1987: Chemiczne podstawy żyzności gleb i nawo- 
żenia. PWRiL, Warszawa. 
[2] Jabłońska-Ceglarek R., 1994: Fertilizing valuc ol' summcr catch crops as well as 
straw as compared to farmyard manurc. Zesz. Nauk. WSRP Sicdlce, 41: S-IS. 
[3] Jabłońska-Ceglarek R., Kowalski R., 1985: Wpływ poplonów letnich na plonowanie 
kapusty głowiastej białej. Zesz. Nauk. WSRP Siedlec, 6: 9-4S. 
[4] Jabłoński K., 1993: Nawożenie ziemniaków. Fundacja Rozwoju SGGW, Warszawa. 
[S] Kolbe G., Stumpe H., 1975: Nawożenie słomą. PWRiL, Warszawa. 
[6] Lust V., 1987: Biologischer Obst- und Gcmlisebau. Vcrlag Eugen Ulmcr. 
[71 Pudel ski T., 1977: Nawożenie organiczne. PWRiL, Warszawa. 


THE AFTEREFFECT OF ORGANIC MANURING IN THE FORM 
OF SUMMER CA TCH CROPS, FARMY ARD MANURE AND STRAW 
OR DIFFERENT MINERAL FERTILIZA TION ON THE YIELD LEVEL 
OF CARROT SOWN BEFORE WINTER AND CUL TIV A TED 
FOR EARL Y HARVESTING 


Summary 
The aftercffect of organic manuring can bc observcd many ycars and depcnds on 
the kind of manuring as well as on thc soi!. Usually, it lasts up to 3 years on the light soil 
and up to 4 years on the concise soi!. The obtained results SłlOwcd that farmyard 
manuring or green manures in the form ol' overploughed field bcan and phacelia had 
a significant influence on the increasc of total and commcrcial yiclds uf early carrot, as 
compared to the yield obtained without organic fertilization. Straw manuring did not 
cause significant changes in yield quantity, as compared to the yieJd obtaincd without 
this form of manuring. Total and commcrcial yield ol' carl y carrot obtained after apply- 
ing mineral fertilization in a dose of 400 kg NPKlha was highcr than that obtained after 
applying 600 kg NPKJha. 
Kcy words: sideral fcrtilizers, farmyard manure, rye straw, carrot yicld
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W BYDGOSZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 215 - ROLNICTWO 42 (1998) 271-274 


PARAMETRY JAKOŚCIOWE ROZSADY 
SZAŁWII LEKARSKIEJ ODMIANY 'BONA' 
W ZALEŻNOŚCI OD DORODNOŚCI NASION 
I WCZESNOŚCI ICH KIEŁKOWANIA 


Grażyna Zawiślak, Jan Dyduch 


Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych AR w Lublinie 
ul. Leszczyńskiego 58, 20-068 Lublin 


Synofisis. W badaniach wykorzystano nasiona szałwii lekarskicj odmiany 
'Bona'. którc zostały podziclone na 3 frakcje (średnica nasion powyżej 2,5 mm; 
2.5-2,0 mm; poniżej 2,0 mm). Nasiona kiełkowały w termostacie, a następnie zo- 
stały umieszczone w substracie torfowym w szklarni. Ocenie poddano następujące 
paramctry rozsady: wysokość roślin, liczbc,; liści oraz masę roślin. Rozsada, którą 
otrzymano z nasion kiełkujących nąjwcześniej, tj. po 6 dniach, istotnic różniła się 
od pozostałych pod względcm śrcdniej wysokości, liczby liści oraz masy. 
Słowa kluczowc: szalwia lekarska. nasiona, kiełkowanie 


1. WSTĘP 


Szałwia lekarska (Salvia officinalis L.) uprawiana jest w celach leczniczych w całej 
Europie oraz w Ameryce Północnej. W stanie naturalnym występuje na brzegach Morza 
Śródziemnego na półwyspie Bałkańskim i Azji Mniejszej [2]. Jest więc rośliną ciepłolub- 
ną, dlatego uprawy na terenie Polski lokalizuje się głównie w południowych rejonach [4). 
Jedyną polską odmianą szałwii lekarskiej jest 'Bona', która została wyhodowana 
w Instytucie Roślin i Przetworów Zielarskich w Poznaniu i wprowadzona do krajowego 
rejestru odmian w 1989 r. [3]. 
Plantacje szałwii lekarskiej zakłada się dwiema metodami: 
- bezpośredni wysiew nasion w pole, 
- z wyprodukowanej rozsady. 
Druga metoda jest bardziej pracochłonna, ale zużywa się tu mniej nasion [1]. Poza 
tym istnieje również możliwość wyboru rozsady krępej, o dobrze wykształconych liś- 
ciach i systemie korzeniowym. 
Celem pracy było stwierdzenie, czy istnieje zależność między wielkością nasion 
oraz czasem ich kiełkowania, a wybranymi parametrami rozsady.
>>>
272 


G. Zawiślak, 1. Dyduch 


2. MATERIAŁ r METODY 


Doświadczenia przeprowadzono w latach 1996-1997 w RZD Luhlin-fclin. Do ba- 
dań wykorzystano nasiona szałwii lekarskiej (Salvia oIJicinali.l' L.) odmiany 'Bona" 
z Zakładu Hodowli lRiPZ w Poznaniu. Zostały one podzielone na zestawie sit laborato- 
ryjnych na 3 frakcje: 
- nasiona o średnicy powyżej 2,5 mm (duże), 
- nasiona o średnicy od 2,5 do 2,0 mm (średnie), 
- nasiona o średnicy poniżej 2,0 mm (małe). 
Nasiona kiełkowały w termostacie w temperaturze 25°C, a następnie po 6, 8 i 10 
dniach umieszczone zostały w substracie torfowym w szklarni. 
W fazie rozsady dokonano oceny następujących parametrów: wysokości roślin, 
liczby liści oraz masy roślin. 


3. OMÓWIENIE WYNIKÓW 


Podczas dwuletnich badań stwierdzono, że rośliny, których nasiona skiełkowały 
najwcześniej, tj. po 6 dniach, istotnie różniły się od pozostałych pod względem średniej 
wysokości, liczby liści oraz masy. Wysokość tych roślin wynosiła średnio 6, I cm, śred- 
nia liczba liści - 6,4 szt./roślinę, a średnia masa roślin - 1,3 gIroślinę (tab. I , 2, 3). 
Rozpatrując frakcje nasion stwierdzono, że najsilniejszym wzrostem cechowały się 
rośliny wyrosłe z nasion dużych, kiełkujących po 6 dniach (6,5 cm). Różnice w wysoko- 
ści badanych roślin nie były jednak istotne statystycznie (tab. I ). 


Tabela l. Wysokość roślin (cm) szałwii lekarskiej w fazic rozsady 
Tab]e ł. Height of sagc transplants (cm) 


] 996- ] 997 ]996 I 1997 ] 996-] 997 
Czas kiełkowania WicI kość nasion - Sced si ze 
Germination time duże średnie małe x 
big medium smali x x 
po 6 dniach 6,5 a 6,2 a 5,8 a 6,7 a 5,6 a 6.] a 
after 6 days 
po 8 dniach 5,4 a 4,9 a 5,3 a 4,8 a 5,6 a 5,2 h 
artcr 8 days 
po ł O dniach 5,2 a 5,1 a 5,5 a 5,] a 5.4 a 5.2 h 
aftcr ] O davs 
x 5,7 a 5,4 a 5,5 a 5,5 a 5,5 a 


duże - nasiona o średnicy powyżej 2,5 mm 
średnie - nasiona o średnicy od 2,0 do 2,5 mm 
małe - nasiona o średnicy poniżej 2,0 mm 
big - seed of diameter bigger than 2,5 mm 
mcdium - seeds ol' diameter rrom 2,5 to 2,0 mm 
smali - seeds or diametcr ]css than 2,0 mm 
Dane oznaczone różnymi literami różnią się między sobą istotnie 
Means with the different ]etter arc significantly diffcrcnt
>>>
Parametry jakościowe '" 


273 


Pod względem liczby liści istotne różnice zaznaczyły się między roślinami, które 
wyrosły z nasion dużych, kiełkujących po 6 dniach, a osobnikami powstałymi z nasion 
tej samej frakcji, które skiełkowały później tj. po S i la dniach. Liczba liści u roślin 
z nasion dużych, które skiełkowały po 6 dniach, wynosiła 6,S szt./roślinę. Istotne różni- 
ce w liczbie liści stwierdzono także u roślin, które wyrosły z nasion średnich (tab.2). 


Tabela 2. Liczba liści (szt.lroślinc,;) szałwii lekarskicj w fazic rozsady 
Table 2. Lcaf number ol' sagc transplants (no/plant) 


ł 996- ] 997 I 1996 ł997 I ]996-ł997 
Czas kielkowania Wici kość nasion - Seed size 
Germination timc duże średnie małe x x x 
big medium smali 
po 6 dniach 6,8 a 6,2 a 6,3 a 6,7 a 6,2 a 6,4 a 
aftcr 6 days 
po 8 dniach 5,9 b 6,0 ab 6,] a 6,2 a 5,9 a 6,0 b 
aftcr 8 days 
po 10 dniach 5,8 b 5,6 b 6,] a 5,9 a 5,8 a 5,8 b 
aftcr 10 days 
x 6,2 a 5,9 a 6,2 a 6,2 a 5,9 b 


Objaśnieniajak do tabeli l - Explanations sce Tab]e l 


Masa badanych roślin wahała się od 0,9 g/roślinę do 1,4 g!roślinę, a istotne różnice 
statystyczne stwierdzono u roślin wyrosłych z nasion dużych oraz średnich (tab.3). 


Tabela 3. Masa roślin (g/roślinc,;) szałwii lekarskiej w fazie rozsady 
Tablc 3. Frcsh weighl or sage transp]ants (g/plant) 


1996- ] 997 1996 1997 ] 996- ] 997 
Czas kiełkowania Wielkość nasion - Seed size 
Gcrmination timc duże śrcdnic małc x 
big medium smali x x 
po 6 dniach 1,4 a 1.3 a ],1 a 1,3 a 1,3 a ],3 a 
after 6 days 
po 8 dniach 0,9 b ],0 b ł ,1 a 0,9 a ł,ł a ],0 b 
after 8 days 
po ] O dniach 1.2 a ],0 h ],0 a 0,9 a ],2 a 1,0 b 
after] O days 
x 1,2 a ] ,] a 1,ł a 1,0 a 1,2 a 


Objaśnieniajak do tabeli] - Explanations see Table] 


Reasumując można stwierdzić, że różnice w wysokości roślin, liczbie liści i masie 
roślin wyrosłych z nasion o różnej wielkości nie są zbyt duże. Podobnie czas kiełkowa- 
nia tych nasion w niewielkim stopniu wpływa na wielkość badanych cech rozsady.
>>>
274 


G. Zawiślak, J. Dyduch 


LITERA TURA 


[ł] Czarnecki M., Dedio L, Krysiuk W., Załęcki R., 1992: Wpływ sposobów uprawy 
jednorodnej szałwii lekarskiej (Salvia officinalis L.) na plon surowca i zawartość 
olejków. Herba Polonica 1: 30-36. 
[2] Rumińska A., 1983: Rośliny lecznicze podstawy biologii i agrotechniki. PWN, War- 
szawa. 
[3] Seidler-Łożykowska K., Lewandowski A., 1994: Odmiany roślin leczniczych i przy- 
prawowych. Instytut Roślin i Przetworów Zielarskich, Poznań, 14. 
[4J Turowska L, Kozłowski J., Golcz L., 1980: Zarys zielarstwa problemy współczesne. 
PZWL, Warszawa, 108. 


QUALITY P ARAMETERS OF SAGE 'BONA' TRANSPLANTS 
DEPENDING ON SEED SIZE AND THEIR GERMINA TION EARLINESS 


Summary 
'Bona' sage seeds were divided into 3 fractions (seed diametcr bigger than 2,5 mm; 
seed diameter 2,0-2,5 mm; seed diameter less than 2,0 mm). The seeds germinated in 
a thermostat and next they were planted in peat substratc in a grecnhouse. The following 
parameters of sage transplants we re evaluated: plant height and weight and the leaf 
number. The earliest germinating seeds (after 6 days) produccd the plants which were 
significantly higher, had more leaves and bigger weight than thc remaining plants. 
Key words: sage, seeds, germination
>>>
AKADEMIA TECHNICZNO-ROLNICZA IM. JANA I JĘDRZEJA ŚNIADECKICH 
W B YDG05ZCZY 
ZESZYTY NAUKOWE NR 21S - ROLNICTWO (1998) 27S-278 


WPŁYW WILGOTNOŚCI PODŁOŻA 
NA WZROST GRZYBNI BOCZNIAKA 


Mirosława Ziombra, Małgorzata Grześkowiak 


Katedra Warzywnictwa, Akademia Rolnicza im. A. Cieszkowskiego 
ul. Dąbrowskiego IS9, 6 I -S94 Poznań 


Synopsis. Badania wzrostu grzybni boczniaka odmian '1'-77' i '1'-24' prze- 
prowadzono na podłożach o zróżnicowanej wilgotności. wynoszącej: 50%, 55%, 
60%. 65%. 70%. 75%. 80%. Podłożc dla wzrostu grzybni stanowiła sieczka ze 
slomy pszcnncj pastcryzowana w temperaturze 58-60 1l C przez 48 h. Optymalna 
wilgotność podłoża dla wzrostu grzybni wynosiła 70-80%, niezależnie od odmiany. 
Słowa kluczowc: boczniak, grzybnia. wilgotność podłoża 


I. WSTĘP 


Uprawt; boczniaka można prowadzić ekstensywnie, wykorzystując jego naturalne 
podłoże - drewno lub intensywnie, używając jako podłoża różnorodnych materiałów po- 
chodzenia roślinncgo, zawierających celulozę lub ligninę [I, 4]. Podłożem, które 
w Europie i również w Polsce zyskało największe uz.nanie w towarowej uprawie bocz- 
niaka, jest słoma pszenna i żytnia [3]. 
Prawidłowy rozwój grzybni boczniaka w podłożu warunkuje temperatura, stężenie 
jonów wodorowych oraz wilgotność podłoża [S]. 
Badania przeprowadzonc w Instytucic Uprawy Warzyw Uniwersytctu Ogrodnictwa 
w Budapeszcie wskazują na zależność szybkości wzrostu grzybni boczniaka od stopnia 
wilgotności podłoża [6]. 
Celem przcprowadzonych badań było porównanie szybkości wzrostu grzybni 
boczniaka w zależności od wilgotności podłoża. 


2. METODA 


Badania wzrostu grzybni boczniaka na podłożu słomy pszennej o zróżnicowanej 
wilgotności wykonano w Katedrze Warzywnictwa Akademii Rolniczej w Poznaniu. 
Przedmiotem badań były dwie odmiany bocwiaka: 'P-77' i 'P-24' (Pleurotus precoce 
(Fr.) Kumm.) włoskiej firmy Italspawn. 
Słomę pocięto na sieczkę o długości 3-4 cm i w powietrznic suchej sieczce ozna- 
czono zawartość wody metodą wagową. Poprzez dodanie zróżnicowanych ilości wody 
do sieczki uzyskano różne poziomy wilgotności podłoża wynoszące od SO% do 80% 
w przedziałach co S%.
>>>
276 


M. Ziombra, M. Grześkowiak 


Nawilżone podłoża umieszczono w probówkach o średnicy 4 cm i długości 18 cm 
do wysokości około 10 cm. Probówki zamknięto korkami z waty i umieszczono w ter- 
mostacie w celu pasteryzacji. Podłoża pasteryzowano w temperaturze 58-60°C prl:eL 48 h. 
Po okresie pasteryzacji, podłoża schłodzono do temperatury około 25°C i na ich po- 
wierzchnię nałożono jednocentymetrową warstwę grzybni boczniaka. Probówki l: za- 
grzybionym podłożem umieszczono w termostacie i w okresie przerastania podłoża 
grzybnią utrzymywano temperaturę na stałym poziomie 25 ::t 1°C. 
Wzrost grzybni boczniaka badano poprzez pomiar liniowy grubości warstwy pod- 
łoża przerośniętego grzybnią. Pomiarów dokonywano co 3 dni. 


3. WYNIKI I DYSKUSJA 


Podłoże do uprawy boczniaka powinno zawierać dostateczną ilość wody, która jest 
konieczna dla wzrostu i rozwoju grzybni [2,5]. W przeprowadzonych badaniach stwicr- 
dzono zależność szybkości wzrostu grzybni boczniaka od wilgotności podłoża (tab. I i 2). 


Tabe]a ]. Wzrost grzybni boczniaka odmiany '1'-24' w zalcżności od wilgotności podłoża 
Table ł. Mycelium growth of '1'-24' Pleurotus varicty dcpcnding on substratc hu midi ty 


Wilgotność Grubość warstwy przcrośnic,;tcgo substratu 
Thickncss ol' ovcrgrown ]avcr subslratc 
Humidity po 4 dniach po '8 dniach po 12 dniach 
% aftcr 4 davs aftcr '8 davs artcr 12 davs 
50 2,43 5,10 7,62 
55 2,72 5,22 7,92 
60 3,00 5,65 9,27 
65 3,57 6,22 9,87 
70 3,72 6,90 ](U5 
75 3,62 7,00 ] ł,47 
80 4,32 7,50 ]2,20 


Tabe]a 2. Wzrost grzybni boczniaka odmiany '1'-77' w zalcżności od wilgotności podło/,a 
Tablc 2. Mycclium growth ar '1'-77' Pleurotus varicty dcpcnding on suhstratc humidity 


Wilgotność Grubość warstwy przcrośnic,;tcgo substratu 
Thickncss ol' ovcrgrown lavcr substratc 
Humidity po 4 dniach po 8 dniach po 12 dniach 
% aftcr 4 davs artcr 8 davs artcr 12 davs 
50 3,77 7,10 10,37 
55 3,87 7,10 10.82 
60 3,85 7.60 l] .42 
65 3,92 7,77 1l,77 
70 4,32 7.97 11.85 
75 4,75 8,10 ]] ,95 
80 4,55 8,15 1],77 


Najszybszy wzrost grzybni stwierdzono przy wilgotności podłoża wynosząccj 75% 
80%. Dobre rezultaty wzrostu grzybni uzyskano również przy wilgotności podłoża
>>>
Wpływ wilgotności podłoża ... 


277 


70%, niezależnie od odmiany. Istotnie wolniejszy wzrost wykazała grzybnia obydwu 
odmian na podłożu o wilgotności poniżej 60%. Wpływ wilgotności podłoża był zróżni- 
cowany w zależności od gatunku boczniaka [7]. 
W przeprowadzonym doświadczeniu odmiana 'P-77' ogólnie wykazywała szybszy 
wzrost w porównaniu z odmianą' P-24' (rys. I ). Jednak stwierdzono podobną zależność 
szybkości wzrostu grzybni od wilgotności podłoża u badanych odmian. 


8,5 
8 
7,5 
E 7 

6,5 
6 
5,5 
5 
50 


I : --: 
#J 
I 


55 


60 


65 


70 


75 80 


VVilgotność - Humidity [%J 


Rys.]. Wzrost grzybni boczniaka odmiany '1'-24' i '1'-77' w zalcżności od wilgotności podłoża 
(po 8 dniach inkubacJi) 
Fig.!. Mycclium growth or '1'-24' and '1'-77' Pleurotus varieties depending on substrate humi- 
dity (aftcr 8 days incubation) 


4. WNIOSKI 


I. Wzrost grzybni boczniaka był zróżnicowany w zależności od odmiany i wilgotności 
podłoża. 
2. Optymalna wilgotność podłoża dla wzrostu grzybni badanych odmian wynosiła 
70-80o/r . 
3. Odmiana 'P-77' wykazała szybszy wzrost grzybni w porównaniu z odmianą 'P-24', 
przy czym przy niższej wilgotności zróżnicowanie pomiędzy testowanymi odmiana- 
mi wynosiło 2 cm i malało w miarę wzrostu wilgotności osiągając zaledwie 0,8 mm 
przy wilgotności 80%. 


LITERATURA 


[I] Balazs 5., Gyurko P., Koronczy J., 1973: Gombatermesztes. Mezogazdsasagi Kiadó, 
BudapesL 1-18. 
[2] Bisko N.A.. Dudka LA., 1987: Białogija i kultiwirowanije sjedobnych gribow rada 
wicszjenka. Naukowa Dumka, Kiew. 
[3] Gapiński M., Ziombra M., 1992: Boczniak. PWRiL, Poznań. 
[4J Gramss G., 1975: Die Kultur von Speisepilzen auf Kompaktholz. Der Champinion 
167. 
[5J Lclley J., Schmaus F.: PilJ:anbau. Eugen Ulmer Verlag, Stuttgart, 28-31.
>>>
278 


M. Ziombra, M. Grześkowiak 


[6] Szabó J.: A laskagomga termesztese. Mczogozdasagi Kiadó, BudapcsL 
[7] Zadrazil F., Brunnert M., 1981: Investigation of physical paramctcrs important for 
the solid state fermentation of straw by white rot fungi. II Ibid II, 183-188. 


THE INFLUENCE OF SUBSTRA TE HUMIDITY 
ON THE MYCELIUM GROWTH OF PLEVROTVS 


Summary 
Studies concerning mycelium growth of Pleurotus varictics 'P-77' and 'P-24' wcrc 
carricd out on a substrate with diffcrcnt humidity: 50%, 55%, 60%, 65%, 7m:?), 75%, 8()'X . 
Shreddcd wheat straw pastcurizcd at 58-60°C during 48 hours was uscd as a sub- 
strate. Optimum substratc humidity for thc mycclium growth was 70-80'/c, indcpcnd- 
ently from a variety. 
Key words: Pleurotus, mycelium, humidity of substratc
>>>
IBilJIiote
 Główna A TR 
, w B3'ogoszczy 


I len. Sl3 I 
I I _ 
z. A44& 


ISSN 0208-6344
>>>