/Magazyn_093_05_006_0001.djvu

			Za pozwoleniem C enzury Rządowej.
		

/Magazyn_093_05_007_0001.djvu

			jNJumismatyka, nauka tak cielce pomocnicza liistoryi, przechowująca
pomniki przeszłości, świadczące o wczesnej cywilizacyi kraju, jego przemyśle,
stosunkach społecznych z odległemi państwy, i wzajemnie o różnych na
przemian chylącej i wznoszącej się pomyślności kolejach, była prawie
w ziipelnem u nas zapomnieniu aź do chwili, w której uczony Tadeusz
Czacki zwrócił pierwszy na nią uwagę, usiłował wyśledzić i zachować
przez czas i zaniedbanie zarzucone zabytki starożytne, obudził ducha za¬
miłowania do badań i poszukiwań odwiecznych dziejów, i położył przeto
tamę dalszej zagładzie historycznych pomników. Odtąd łożono u nas wię-
xcej starania o tę część liistoryi, zaczęto z większą gorliwością tworzyć
zbiory numismatyczne, a liczba numismatyków co raz bardziej zaczęła się
pomnażać. Pragnącym atoli poznać ogół numisinatyki, dawał się wtedy
dotkliwie czuć niedostatek cząstkowych materyałów. Dzieła Brauna i Cza¬
ckiego, zastanawiające się główniej nad dziejami rzęczy mennicznej, nie za¬
spakajały zupełnie ciekawości czytelników, bo zbyt mało zawierają opisów
monet, z których bardzo wiele było im wcale nie znanych, gdy rzadko
kto mógł się na ówczas poszczycić jakowym zupełniejszym zbiorem. Pó¬
źniejsze starania i odkrycia dały nam dopiero sposobność blizszego i szcze¬
gółowego poznania monet, które często prostuje mylne domniemania da¬
wniejsze. Miłośnik numisinatyki, poszukujący wiadomości w dziełach ob¬
cych krain, wiele doznaje trudności w ich nabyciu, a mało pożytku z ich
posiadania, bo zawierają one mniej dokładne i ułamkowe opisy niewielkiej
liczby monet polskich, jakby przypadkiem, bez żadnego systematu, pod
		

/Magazyn_093_05_008_0001.djvu

			II
uwagę branych. Życząc podadź mniej więcej dokładny obraz numismatyki
krajowej, tak rozmaitej i obfitej, umyśliłem zebrać zewsząd wiadomości do
tego służące. Czerpałem je tak z wszelkich dzieł numismatycznycb, jakich
mogłem dostać pod rękę, jako tez z mojego własnego zbioru, i z zbiorów
zamożniejszych JW. Franciszka Hrabiego Potockiego, Członka Rady Stanu
Król., rzeczywistego Radzcy Stanu Ces., Mistrza obrzędu Dworu J. C. K. M.,
Gubernatora Cy w ilnego Guber. Mazow., który pierwsze w numismatyce na¬
szej zajmuje miejsce, Wgo Xawerego Segny, Naczelnika Ranku Polskiego,
.1 W.. JJL Pawła Szymańskiego, Dziekana Kapit. Katedr. Chełmskiej, Wgo
Przeszkodziuskiego, b. Pułkownika b. W. P., Wgo Tjmoteusza Lipińskiego,
Professora Hist., Wgo Kaźmirza Stronczyńskiego, Sekretarza Heroldyi KróL
Pol., który udzielił mi uprzejmie wiele rysunków rzadkich monet. Przej¬
rzawszy więc kilka tysięcy monet rozmaitego rodzaju, zebrałem tylko ich
najciekawsze wizerunki i opisy, które chociaż nie stanowią jeszcze zupeł¬
nej całości, mam nadzieję, ze z dodatkiem, jaki później wyjdzie, dadzą Czy¬
telnikowi dokładne wyobrażenie o dawnym stanie mennicznym, i uzupełnią
ogół tego przedmiotu.
		

/Magazyn_093_05_009_0001.djvu

			$®is>§ia&ist®wji8	!&©is©asta
a mikwsgit.
Od roku 136 8. 	
			

/Magazyn_093_05_010_0001.djvu

			Piotr z Kurożwęk, herbu Poraj, 1485.
Jakób z Szydłowca, herbu Odrowąż, 1510,
Za JANA OLBRACHTA.
Jakób z Szydłowca, herbu Odrowąż, 1510. -f-
Za ALEXANDRA JAGIELLOŃCZYKA.
Jakób z Szydłowca, herbu Odrowąż, 1510. -J-
Za ZYGMUNTA I.
Jakób z Szydłowca, herbu Odrowąż, 1510. -f
Jędrzej Kościelecki, herbu Ogończyk, 1515. -{•
Mikołaj z Szydłowca, herbu Odrowąż, 1532. -J-
Zbigniew Spylek Tarnowski, herbu Leliwa, 1519,
Podskarbiowie \Y. Xięstwa Litewskiego.
Jan ITornostaj, herbu Hippocentarus, 1517.
Jan Mikołaj Naruszewicz, herbu Wadwicz, 1573,
Za ZYGMUNTA AUGUSTA.
Spytek z Zakliczyna Jordan, herbu Trąby, 1556,
Stanisław Tarnowski, herbu Leliwa, 1563.
AValenty Dębiński, herbu Rawicz, 1563.
Stanisław Sobek, herbu Brochwicz, 1569.
Hieronim Bużeński, herbu Poraj, 1578.
Podskarbiowie \V. Xięstwa Litewskiego.
Myszkowski Woje: Kraków:, herbu Jastrzębiec, 1566,
Jan Mikołaj Naruszewicz, herbu Wadwicz, 1573.
Za HENRYKA WALEZYUSZA.
Hieronim Bużeński, herbu Poraj, 1578.
Podskarbiowie W. X.ięstwa Litewskiego,
Jan Mikołaj Naruszewicz, herbu Wadwicz, 1573,
Wawrzyniec Wojna, herbu Trąby, 1580.
		

/Magazyn_093_05_011_0001.djvu

			Za STEFANA BATOREGO.
Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa, 1578.
Hieronim Bużeński, herbu Poraj, 1578.
Piotr Zborowski, herbu Jastrzębiec, Rządca mennic, 1580.
Jakób Rokossowski, herbu Glaubicz, 1580.
Jan Dulski, herbu Przegonią, 1589.
Podskarbiowie W. Xięstwa Litewskiego.
Jędrzej Sapieha, herbu Lis, Wojewoda Mścisławski, Rządzca men¬
nicy, od r. 1577,
Wawrzyniec Wojna, herbu Trąby, 1580.
Mikołaj Radziwiłł, herbu Trąby, Wojew. Wileński, Administrator
mennicy av Litwie r. 1580.
Jan Chlebowicz, herbu Leliwa, do r. 1583.
Teodor Skumin Tyszkiewicz, herbu Leliwa, 1587.
Za ZYGMUNTA III.
Jan Dulski, herbu Przegonią, 1589.
Jan Firlej, herbu Lewart, 1607.
Balcar Stanisławski, herbu Pilawa, 1610.
Stanisław Warszycki, herbu Abdank lub Habdank, 1616,
Mikołaj Daniłowicz, herbu Sas, 1624. f
Hermolaus Ligęza, herbu Półkoziec, 1632. -J-
Podskarbiowie W. Xięstwa Litewskiego,
Teodor Skumin Tyszkiewicz, herbu Leliwa, 1587.
Dymitr Chalecki, herbu Chalecki, 1598. -J-
Jędrzej Zawisza, herbu Łabędź, 1603.
Hieronim Wołowicz, herbu Bogorya, 1618.
Krysztof Naruszewicz, herbu Wadwicz, 1631. -f
Stefan Pac, herbu Gozdawa, 1635.
Jerzy Ossoliński, herbu Topór, 1635.
Za WŁADYSŁAWA IY.
Jan Daniłowicz, herbu Sas, 1650. j-
		

/Magazyn_093_05_012_0001.djvu

			VT
Podskarbiowie W. Xięstwa Litewskiego.
Stefan Pac, herbu Gozdawa, 1635.
Mikołaj Tryzna, herbu Gozdawa, 1639.
Paweł Wołowicz, herbu Bogorya, 1641..
Mikołaj Kiszka, hjrbu Dąbrowa, 1613.
Gedeon Michał Tryzna, lierbu Gozdawa, 1648.
Za JANA KAŹMIRZA.
Jan Daniłowicz, lierbu Sas, 1650. -j*
Bogusław Leszczyński, lierbu Wieniawa, 1658.
Jan Kaźmirz Krasiński, herbu Slepowron, 1668. -J-
Jan Jędrzej Morsztyn, herbu Leliwa, do r. 1684.
Podskarbiowie W. Xięstwa Litewskiego.
Gedeon Michał Tryzna, lierbu Gozdawa, 1652.
Bogusław Słuszka, herbu Ostoja, 1652.
Wincenty Gąsiewsjvi, herbu Korwin, 1G62. -f-
Krysztof Zawisza, herbu Łabędź, 1667.
Hieronim Kryszpin, herbu Kryszpin, 1676.
Za MICHAŁA KORYBUTA.
Jan Jędrzej Morsztyn, lierbu Leliwa, 1684.
Podskarbi W. Xięstwa łotewskiego.
Hieronim Kryszpin, herbu Kryszpin, 1676.
Za JANA SOBIESKIEGO.
Jan Jędrzej Morsztyn, herbu Leliwa, J684.
Marcin Zamojski, herbu Jelita, 1689. -{-
Marek Matczyński, herbu Jastrzębiec, 1692.
Podskarbi W. Xięstwa Litewskiego.
Hieronim Kryszpin, herbu Kryszpin, 1676.
Za AUGUSTA II.
Hieronim Lubomirski, herbu Srzeniawa, 1702.
Rafał Leszczyński, (ojciec króla Stanisława,) herbu Wieniawa, 1703.
		

/Magazyn_093_05_013_0001.djvu

			Jan Przebendowrski, herbu Przebendowski, 1729.
Franciszek Maxymilian Ossoliński, herbu Topór, 1736.
Podskarbiowie W. Xięstwa Litewskiego.
Benedykt Sapieha, herbu lis, 1702.
Ludwik Pociej, herbu Waga, 1709.
Michat Kaźmirz Kociel, herbu Pelikan, 1722.
Stanisław Poniatowski, (ojciec StanisławaAugusla,)herbuCioIek, 1731.
Za AUGUSTA III.
Franciszek Ossoliński, herbu Topór, 1736.
Jan Kanty Moszyński, herbu Nałęcz, 1737.
Jan Czapski, herbu Grzymała, 1742.
Maciej Grabowski, herbu Topór, 1744.
Karól lir. Siedluicki, herbu Odrowąż, 1761.
Teodor Wessel, herbu Rogala.
Podskarbiowie W. Xięstwa Litewskiego.
SoIIohud, herbu Prawdzie, 1746.
Jerzy lir. Fleming, herbu Fleming.
		

/Magazyn_093_05_014_0001.djvu

			yin
/
WYJAŚNIENIA SKRÓCEŃ I ZNAKÓW W TEM DZIELE
UŻYWANYCH	I
W zbiorze Iłr. Fr. P. oznacza Hrabiego Franciszka Potockiego.
.
—	Seg.	— Segny, Naczelnika Banku Polskiego..
—	X. S.	— X. Pawła Szymańskiego, Dziekana Kapi-t
tuły Katedry Chełmskiej.
—	P. P.	— Przeszkodzińskiego, b. Pułkownika.
—	’P. L.	— Professora Tymoteusza Lipińskiego.
—	Hr. Ł.	— Hrabiego Łosia.
—	D.	— Dopiera.
—	B. W K.	— Bartynowskiego, Sędziego Najwyższej ln-'
stancyi w Krakowie.
—	R.wS.P., — Rejdda, Dyrektora Banku w St. Petersburgu.
—	b.Uni. Alex..wW.. b.. Uniwersytetu Alexandrowskiego w War¬
szawie.
		

/Magazyn_093_05_019_0001.djvu

			w aa a a Saisaai.
MONETY W RÓŻNYCH CZĘŚCIACH POLSKI WYKOPANE
I ZA POLSKIE UZNANE.
Od wieku X. d o wieku XIII.
§. I. Tab. A. Nr. I — IV.
Monety w czterech exemplarzach odmiennych Bolesława Chrobrego
r. 992 — 1025, jak tego dowodzi uczony Autor w opisie starych pieniędzy
w Trzebuniu wykopanych w r. 1824, na karcie 43 — 62. i 207.
Strona główna przedstawia rękę opatrzności, w obwodzie perłowym
pomieszane litery w rozmaitych odmianach, z których daje się ułożyć
wyraz BOLISLAY.
Strona odwrotna pokazuje krzyż przyozdobiony półksiężycami, po¬
między ramionami którego zawarte są, również bez porządku, litery ozna¬
czające myncarza i miejsce bicia monety: Yrocislara Civitas? N. IV jest
także w moim zbiorze, monety te nader rzadkie widziałem w zbiorach Kon¬
stantego Swidzińskiego i Barona Rastawieckiego.
§. II. Tab. A. Nr. V.
Brakteat. Osoba w majestatycznym stroju, na głowie korona, w pra¬
wej ręce jabłko królewskie, a w lewej berło; pod prawą ręką litery BE
grzbietami z sobą złączone, pod lewą zaś OL; z tych liter początkowych
wyrazu „Bole” wyczytać mo/na Boleslav. llysunek tej monety jest ten
sam, jak Nr. VI. gdzie pod prawem ramieniem jest taka sama litera E. i li¬
tera B. podobna do przekreślonej litery D. jak na Nr. V. Jest to więc moneta
bita w pierwszych latach panowania Bolesława II. Śmiałego od r. 1058 doi.
1
		

/Magazyn_093_05_020_0001.djvu

			WIEKI ŚREDNIE.
1079. Ten rzadki brakteat znajduje się w zbiorze b. pułkownika Przcszko-
dzińskicgo.
§. III. Tab. A. N. VI —VII.
i
S. G. Osoba siedzi na majestacie, podobna do poprzedzającej, berło
odmienne,
S. O. Napis w trzech liniach BOLEZLAUS. Nr. VII na S. G. jest nieco
odmienny w postaci, berle, i w poręczach tronu, podobnych do liter SS, a
na S. O. litera Z innego kształtu. Są to dwa denary Bolesława II. Śmiałe¬
go, znane nam z opisu monet Trzebuńskich i z Czackiego, widziałem je tak¬
że w zbiorach b. Uniwersytetu Alexandrowskiego w Warszawie, i Hrabie¬
go Franciszka Potockiego. Trzy te monety obok siebie umieszczone, są nie-
zaprzeczenie jednego monarchy, które okazują nam zarazem, jak widocznie
się poprawiała z postępem czasu sztuka medalionerska.
§. IV. Tab. A. Nr. VIII —IX.
S. G. W trzech łukach zawarte litery, składają wyraz B0ŁEZLAV.
S. O. Rycerz na koniu z chorągiewką, z tyłu którego krzyż, oznaczają¬
cy obrońcę wiary. Nr. IX odmiennego stempla, w miejscu krzyża jest lite¬
ra A, wyraz BolcsIav złożony z drobnych liter. Są to denary Bolesława II-
Smiałego, podług opisu monet Trzebuńskich.
§. V. Tab. A. Nr. X.
S. G. Rycerz w żelaznćj koszuli, w prawej ręce trzyma dzidę SgO'
Maurycego, znak godności monarszej, a w lewej tarczę, która jest na tym
moim exemplarzu przytartą, w około napis rozdzielony B0ELZAV. Cesarz
Otton III zjechawszy do Gniezna r. 1000 pod pozorem zwiedzenia grobu
Sgo Wojciecha, gdy ukoronował Bolesława I. Chrobrego, ofiarował mu dzi¬
dę Sgo Maurycego, którą później następcy Bolesława I. często kładli na
monetach, jako znak dostojeństwa monarszego.
S. 0. W obwodzie perłowym brama kijowska o trzech wieżach. De¬
nar ten wykopano wr. 1836 we wsi Sędziszowicach, w gubernii krakowskiej
położonej, wraz z znaczną ilością monet Cesarzów niemieckich, Ottona IIŁ
r. 1002 i Henryka II. r. 1024, wielu Biskupów, niemniej monety angielskie
Etelreda, węgierskie Andrzeja I. 1046 — 1060, Sgo Władysława Króla
1077 — 1095, oraz Kołomana 1095 — 1115, polskie Władysława Hermana
1079— 1102 i Bolesława Krzywoustego 1102—1139, poniżej opisane. Porów-
		

/Magazyn_093_05_021_0001.djvu

			WIEKI ŚREDNIE.
3
nawszy i zważywszy współczesność tego denara z monetami wymienionych
monarchów razem znalezionemi, ośmielam się go przypisać Bolesławowi
II. Śmiałemu 1058 — 1079, który go wybił w końcu swego panowania, gdyż
, rysy są kształtniejsze, jak na monetach tego króla poprzednio opisanych, a
Wszelako zbyt pierwotne, aby je można przyznać Bolesławowi Krzywou-
> Steniu, którego kształtniejsze monety tamże razem znaleziono (Tab. B. Nr.
XXVI — XXXI) w bardzo znacznej ilości, gdy tymczasem rzeczonego de-
narawcałym tym skarbie zaledwie parę widziałem exemplarzy.
§. VI. Tab. A. Nr. XI —XXIV.
S. G. W obwodzie perłowym popiersie, wokoło którego napis: fVLA-
DlZLAUS.
t*.
S. O. Brama krakowska o trzech wieżach, w obwodzie perłowym wy¬
raźny napis: -J- CRACOV. Nr. XII. kształtniejsza moneta, z takiemi samemi
czytclniejs/.emi napisami, lecz bez obwodów perłowych. Nr. XIII i XIV.
odmienne exemplarze tejże monety, popiersia różne, na jednym godne uwa¬
gi dwie gwiazdy pomiędzy literami składającemi wyraz: VLADIZLAUSf li¬
tery S odmienne, brama krakowska wydatniejsza, napis w obwodzie:
CRACOY mniej czytelny. Nr. XV. Krzyż nad głową większy, popiersie
Wcale odmienne, pomiędzy literami gdzie niegdzie kropki dla ozdoby, a
Wszystkie litery wyrazu CRACOY poprzedzielane potrójnemi kropkami.
Nr. XVI w wyrazie VLADILAU litera A i U dwa razy powtórzona, a w
końcu przy krzyżu jest litera C oznaczająca CRACOV, z tyłu głowy kropki.
Nr.XVII. napis:-f VLADIZLAUS, wpotrójnym ozdobnym obwodzie brama
krakowska, a w około napis: -j- CRACOV. Nr. XVIII. taki sam, lecz z napisem
VLADIZLAV. Te dwa ostatnie exemplarze znacznie się różnią od poprze¬
dzających. Nr.XIX. i XX. w wyrazach fVLADILAS litera I mapo obydwóch
stronach krzyże, wokoło bramy cztery razy początkowe litery VO poprze¬
dzielane krzyżami, których znaczenie łatwo rozwiązać można, decyfrując
dalsze exemplarze, i tak: na Nr. XXI. widać już około bramy litery VOC,
na Nr. XXII. -J- VOCE, reszta napisu zatarta, nad bramą kropki w półkolu ozna¬
czające światłość (nimbus), wskazującą świętość miejsca; nareszcie na Nr.
XXIII. S. G. wokoło popiersia napis: VLADILAUS kropkowany; S. O. bra¬
ma, nad którą światło, oznaczająca Gniezno, gdzie grób Sgo Wojciecha, a
Wokoło wyraźny napis;-|-V0CE1KUS S. napis slowiańsko-łaciński, oznacza¬
jący Wociejka czyli Sgo Wojciecha. Jest to nowo odkryta moneta z tym
1*
		

/Magazyn_093_05_022_0001.djvu

			.1
WIEKI ŚREDNIE.
napisem, który dotąd na źarlnej monecie polskiej nie był widzianym	0
w sposobie słowiańsko-łacińskim, lecz tylko po łacinie S. ADALBERTUS.	t
Nr. XXIV. w około bramy nie ma napisu, lecz tylko kreski dla ozdoby.	®
Te czternaście sztuk denarówWiadysławowskich różnego stempla, znajdują-	z
cych się w moim zbiorze, były znalezione w bardzo znacznej ilości w Sę-	v
dziszowicacb wraz z monetami opisanemi pod §. Y. i są niezaprzeczenie de-	11
narami Władysława Hermana 1086 — 1102, któremu byli współcześniKró-	z
Iowie Węgierscy: Sty Władysław i Koloinan, a których monety tamże ra-
zem znaleziono, jak to juz powiedziałem pod §. Y. Exemplarze z napisem	s
CRACOV, przedstawiają bramę krakowską i są bite w Krakowie, zaś te, na	11
których jest Sty Wojciech wyrażonym, okazują bramę lub kościół gnie-	^
zneński, jak to dowodzi światło nad krzyżami, wskazujące świętość grobu	A
Sgo Wojciecha, i tamże są bite, gdyż nawet znaczna zachodzi różnica	A
w stemplach z poprzedzającemi.	(
§. VII. Tab. A. Nr. XXV.	S
i
S. G. Dwie osoby zbrojne, jedna z nich trzyma dzidę Sgo Maurycego, ,
znak dostojeństwa monarszego, w około obwód perłowy.	}
S. O. W obwodzie perłowym krzyż ozdobiony kropkami, w obwodzie
perłowym napis S. ADALBIBTUS, to jest S. ADALBERTUS, czyli Sty Woj¬
ciech, patron Polski; po literach mylnie położonych JB zamiast ER jest mo-
nogrammat złożony z liter TUS podobny do floressu, gdyż litera T nieco za¬
tarta u wierzchu. — Autor opisu monet Trzebuńskich przyznał tę monetę
Władysławowi Hermanowi, i mniejszą osóbkę poczytał za Bolesława,któ¬
rego Władysław przybrał do rządów, powierzając mu Szląsk 1095— 1102,
lecz zważywszy, ze litery A,B, D, L, S, i krzyż są zupełnie te same, jak na
monetach Bolesławowskich Tab. B. Nr. XXVI — XXVII, ośmielam się ten
denarek przypisać Bolesławowi III. Krzywoustemu 1102 — 1139, a osobę
bez dzidy uznać Zbigniewem, który częścią królestwa do r. 1108 zarządzał.
Podobny pieniążek znajduje się pod §. X.
§. VIII. Tab. B. Nr. XXVI. —XXXI.
S. G. Osoba siedząca na tronie, w prawej ręce miecz, a lewą ma
wzniesioną do góry na znak władzy, w obwodzie napis: BOLZELAUS, któ¬
rego litery są poprzedzielane punktami.
S. O. Krzyż ozdobiony kropkami, taki sam, jak na monecie poprzedza¬
jącej, w obwodzie napis: BOLZEAUS, poprzedzielany kropkami, litera L.
		

/Magazyn_093_05_023_0001.djvu

			WIEKI ŚREDNIE.
opuszczona. Nr. XXVII. to samo przedstawia, lecz w obwodzie napis:
JS. DUCIS BOLEZLA z dodaniem krzyża, którego na Nr.XXVI. niema, na S.O.
)y. BOLZELAUS, litery poprzedzielane podwójnemi kropkami. Nr. XXYIII.
ję- zamiast miecza, jest dzida Sgo Maurycego, której ostrze wychodzi za ob-
ię- Wód pomiędzy litery składające napis: -J- DUCIS ROLEZL. S. O. w obwodzie
|e- napis: -j- DENABIUS. Nr.XXIX.tąiki sam, lecz z mieczem , napis: BOLEZLA
•ó- zupełniejszy. Nr. XXX. z napisem DENABIS, ozdoby z kropek pomiędzy
■a- literami takie same, jak na monecie Władysława Hermana pod Nr. XV. wy-
«in stawionej. Nr. XXXI. z napisem DUENARltJ f zapewnie mylnie wyrażo¬
na nyni, gdyż nie sądzę, aby mial oznaczać denar podwójny, bo waga i wiel-
e- koić tej monety jest ta sama, co poprzednich. Te sześć monet, które wysta¬
ni Wiłem w różnych odmianach stempli, były wykopane w Sędziszowicach
ca W bardzo znacznej ilości wraz z monetami, które opisałem pod §. V i YI, i są
denarami Bolesława III. KrzyAYoustego. Pierwsza moneta polska wrieków
średnich dotąd nie znana, z wyrażeniem na niej wartości, gdyż dotychczas
mniemano, ze zwyczaj wyrażania na monecie jej rodzaju, wprowadził
°*. do nas dopiero Wacław II. Król czeski, którego pierwszy naśladował Kazi¬
mierz Wielki. Dobroć monety, jej wielkość, ksztaltność rysów i liter, ró-
•e żni się tak bardzo od znacznie mniejszej, i widocznie dawniejszej monety
J' Nr. X. z tego samego źrzódła pochodzącej, iż. niemożna obydwóch rodzai
tej monety jednemu przypisać władzcy.
§. IX. Tab. B. Nr. XXXIL
ę
•t_	Brakteat przedstawiający osobę siedzącą na tronie, obok którój stoi
dzida Sgo Maurycego, znak władzy monarszej, w obwodzie perłowym na-
a l>is: BOLEZZLAUS. DU. Dux oznacza. Ten brakteat zdaje się bydź tego
n samego panującego, co poprzedzające denary.
5	§. X. Tab. B. Nr. XXXIII.
S. G. Dwie osoby obok siebie, jedna ma rękę do góry wzniesioną, jak
na denarach Bolesławowskich §. VIII, na piersiach litera Z, druga trzyma
dzidę Sgo Maurycego, oznakę monarszą.
1	S.O. W obwodzie około krzyża napis: BOLASLAV, a za obwodem
W około S. ADLCALBIB: to jest S. Adalbertus.
Autor opisu monet Trzebuńskich przyznał tę monetę Bolesławowi 111.
Krzywoustemu, kiedy brat jego Zbigniew miał udział w rządzie do r. 1108.
		

/Magazyn_093_05_024_0001.djvu

			6
WIEKI ŚREDNIE.
Podobną monetę opisałem już pod §. VII. na której jest ten sam napis koń¬
cowy ALBIB.
§. XI. Tab. B. Nr. XXXIV. —XXXVIII.
Pięć różnych exemplarzy monety Bolesława III. Krzywoustego podług
autora monet Trzebuńskich. Nr. XXXIV. S. G. Osoba ukoronowana siedzą¬
ca na tronie, trzyma na kolanach goły miecz, w około napis rozdzielony:
BOLEZLAUS. S. O. obraz Sgo Wojciecha, w około którego napis: S. A-
DALBERTIUS, excmplarz ten znaleziony w Gembicach w xięstwic poznań-
skiem, jest [opisanym w Erleutertes Preussen. Nr. XXXV. znacznie odmien¬
ny, litery drobniejsze, napisy: BOLEZLA, S. ADALBERTUS złożone z liter
pomięszanych i nieczytelnych; z opisu monet Trzebuńskich. Nr. XXXVI.
osoba odmiennej postaci, bez korony i miecza, w około napis: BOLAZAUS,
ramy obrazu Sgo Wojciecha odmienne, napis: S. AALBERTUS, litera D.
opuszczona, piąta litera dziwacznego kształtu jest monogrammatem złożonym
/połączonych liter BERTU; z opisu monet Trzebuńskich. Nr. XXXVII. od¬
mienny jest w moim zbiorze, miecz zatarty, napis BOLEZLAV, wokoło
głowy Sgo Wojciecha, S ADALBERTUS G, pod tą ostatnią literą jest kre¬
ska, oznaczająca skrócenie wyrazu zawartego w literze G, która oznacza
Gniezno, miejsce grobu Sgo Wojciecha, lub bicia monety. Nr.XXXVIII.
ten piękny i dokładny exemplarz, na którym miecz trzymany na kolanach i
napisy BOLEZLAUS i S. ADALBERTUS są zupełnie wydatne, znajduje
się także w moim zbiorze. Niedawno ta moneta była uważaną za bardzo
rzadką, lecz znaleziona w Trzebuniu, Gnieźnie, i Kruszwicy, dosyć się upo¬
wszechniła po zbiorach, wszelako wyraźne exem|)larze, których jest mało, i
z literą G są bardzo poszukiwane. Kilka takich monet widziałem także w zbio¬
rach Hrabiego Franciszka Potockiego; Naczelnika Banku Segny; Ignacego
Zagórskiego; b. Półkownika Przeszkodzińskiego.
§. XII. Tab. B. Nr. XXXIX.
S. G. Osoba siedząca, w obwodzie napis, w połowie zatarty VOLD	X
oznaczający VoldisIaus Dux. Na exemplarzu, który widziałem w zbiorze b.
Uniwer. Alex. w Warszawie, nabytym od Wolańskiego, osoba trzyma w pra¬
wej ręce miecz, który tu zdaje się bydź zatartym.
S. O. Biskup w infule, z krzyżem na szyi, błogosławi wzniesionemi
rękoma, przy głowie litera P. oznacza Pawia, Biskupa poznańskiego, któ¬
remu Władysław Odonicz, Xiąże wielkopolski, nadał r. 1231 przywilej bi-
		

/Magazyn_093_05_025_0001.djvu

			WIEKI ŚREDNIE.
7
eia monety w Krobi w Wielkopolsce. Ta moneta jest także opisaną w dziele:
Maders critische Beitrage.
§. XIII. Tab. B. Nr. XL.
S. G. Osoba siedząca z mieczem w ręku, przy której zdaje się, że stoi
druga osoba, w obwodzie perłowym napis: YOLD1LAUS, litery poprzewra¬
cane, a litera U zatarta.
S. O. Rycerz walczący ze lwem, na boku palma, może oznaka zwy-
cięztwa.
Podług Madcra ma to bydź moneta Władysława II. Plwacza 1139 —
1148. —W zbiorze Wolauskiego widziałem kilka exemplarzy.
§. XIV. T ab. B. Nr. XLI.
S. G. Przedstawia pamiątkę śmierci jednego z patronów polskich, al¬
bo Sgo Wojciecha, albo Sgo Stanisława, gdyż rycerz zabija mieczem upa-
dającą osobę, Wokoło znaki ozdobne, podobne do liter.
S. O. Orzeł porywa czworonożne zwierzę, w około podobne znaki. Ta
moneta razem z poprzedzającą została wykopaną. Znajduje się w zbiorach
•I. Z. i b. Uniw. Alex. wWarsz.— Podług Madera, który ją opisał, jest z cza¬
sów Władysława II. Plwacza.
§. XV. Tab. B. Nr. XLU.
Osoba W stroju biskupim, przy którym jest palma, w obwodzie per¬
łowym napis: S. ADALBERTUS, szósta litera jest monogrammatem złożo¬
nym z połączonych liter BER, a ostatnia litera jest monogrammatem z liter
US. To monogrammowanie liter, podobne jak na monetach Bolesława III.
Krzywoustego, czyni ten brakteat właściwym XII. wiekowi. Jest w opisie
monet Trzebuńskich; widziałem go także w zbiorze Hr. Fr. P.
§. XYI. Tab. B. Nr. XLIII. — XLIV.
S. G. W obwodzie mała główka, w około napis: BLEZILUS, Nr.XLIV
BOLZILAS.
S. O. Jezdziec na koniu z chorągiewką, z tyłu którego litera S, często
na monetach polskich natrafiana. Podług opisu monet Trzebuńskich, z cza¬
su Bolesława IV. Kędzierzawego 1149 — 1173. Obydwa exemplarze są
w moim zbiorze.
§v XVII. Tab. B. Nr.XLV. — XLVII.
S. G. Popiersie z mieczem w prawej ręce, po bokach litery BB, w ob¬
wodzie napis: BOLEZLAUS, ostatnia litera jest monogrammatem z liter US-
		

/Magazyn_093_05_026_0001.djvu

			8
WIEKI ŚREDNIE.
Podobne postacie widzieliśmy juz: na denarach Bolesława III. Krzy¬
woustego; na monetach monarcbicznych obcych krain rzadko widzieć
można miecz zamiast berła, lecz ponieważ monarchowie polscy od śmier¬
ci Bolesława II. Śmiałego, do wstąpienia na tron Przemysława, tytułu kró¬
lewskiego nie używali, i poprzestawali naxiążęcym, kładli na monetach w
miejscu berła miecz. Litery BB oznaczać także mogą Bolesława IV, któ¬
ry tli może dla tego trzykrotnie wymienionym został, iż był xiążęeiem głó¬
wno panującym, gdy trzej jego bracia Mieczysław 111. Stary, Xią/,e wiel¬
kopolski, Henryk, Xiąże sandomierski i lubelski, i najmłodszy Kazimierz II.
Sprawiedliwy winnych częściach Polski rządzili, aktorzy na S. O. tej mo¬
nety zdają się bydź wystawionemi w postaciach siedzących za stołem.
Osoba w'środku siedząca oznacza może Mieczysława, z prawej strony Hen¬
ryka, a zlewej osóbka najmniejsza, najmłodszego Kazimierza. Jest to
więc moneta Bolesława IY. Kędzierzawego 1149 — 1173. Na Nr. XLVI.
wmiejscn liter BB są dwakrzyże, a na Nr. XLVII litery SS, które może u-
mieszczone są przy postaci Bolesława, dla wspomnienia patrona Polski Sgo
Stanisława. — Autor opisu monet Trzebuńskicli przyznał tę monetę temuż
panującemu. Ignacy Potocki w Rorz. b. Tow. P. N. przeciwnie utrzymuje,
i usiłuje dowieśdź, że moneta ta jest Bolesława Krzywoustego.
§ XVIII. Tab. B. Ni. XLVIII.
Brakteat przedstawiający osobę w majestatycznym ubiorze, w odcinku
napis w półkole; DUX CAZIM, to iest Dux Caziinirus. Brakteat Kazimierza
II. Sprawiedliwego 1178—1194. jest opisany w Czackim, w opisie mo¬
net Trzebuńskicli, znajduje się w zbiorze J. Z.
§. XIX. Tab. B. Nr. XL1X. — LI.
S.G. Rycerz wzbrojnej postaci, w prawej ręce miecz, a w lewej tar¬
cza, po bokach rozdzielone litery CZ początkowe wyrazu Caziinirus.
S. O. Sty Woyciech w prawej ręce trzyma pastorał, a w lewej księ¬
gę ewangielii, wokoło obwodu znaczki dla ozdoby. Jest to moneta Kazi¬
mierza II. Sprawiedliwego, równie jak poprzedzająca; Nr. L. nieco odmien¬
ny exemplarz, widać na nim przy głowie tylko literę C przewróconą, nad
którą jest gwiazda, na Nr. LI. litera Z, litera zaś C zdaje się bydź zatartą,
w miejscu księgi jest krzyż podobny do lilii; autor opisu monet Trzebuń-
skich uważa to za miecz. Monety te znajdują się w moim zbiorze, oraz
u J. Z. K. fS. Mader.
		

/Magazyn_093_05_027_0001.djvu

			WIEKI Ś R E D N I E.
O
§. XX. Tab. C. Nr. LII. c	. i
S. G. Popiersie, nad głową kropki oznaczające może świętość; w ob^
Wodzie perłowym napis: Z zamiast S ADALBUSTUS, ostatnia litera jest zło¬
żona US, to jest: S. Adalbertus.
S. O. Osoba przyklękająca z mieczem w ręku, w obwodzie perłowym
napis zatarty: YOZL — i" to jest Yoldizlus czyli Yladislaus, kreska na końcu
przed krzyżykiem oznacza skrócenie wyrazu. Ta moneta zdaje się bydź z
czasów Władysława 111. Laskonogiego -J-1231.. Jest opisaną w zbiorze Trzebuń-
skim. Kilka brakteatów, bitych tym samym stemplem, widziałem wr zbiorze
Wolańskiego, nabytym dla b. Uniw. Alex. w War. na jednych była odbitą S.
G. tej monety, a na drugich S. O.
§. XXI. Tab. C. Nr. LIII.
JS. G. Popiersie z boku w koronie, w ręku miecz, z tyłu głowy litera
Z, która się często okazuje na monetach Piastowskich średnich wieków.
S. O. Trzy wieże o trzech kopulach, znak miasta. Moneta ta, którą
mam w kilku exemplarzacli, zdaje się bydź z wieku XIII, może Bolesława
V. Wstydliwego.
§. XXII. Tab. c. Nl. LIT. — LXII. i Tab. D. Nr.LXIII. — LXIY.
Rolnik ze wsi Gromice, ekonomii Mąkolin, kopiąc fundamenta do do¬
mu mieszkalnego, natrafił d. 15 Kwietnia 1831 r. nanaczynie gliniane, w
którem znajdowało się 358 sztuk brakteatów bitych w podłem srebrze. Brak¬
teaty te wzięte pod rozwagę, zdają się bydź wszystkie z jednej epoki, jak
to okazują icb powierzchowne cechy, niemal jedną wykonane ręką, wszys¬
tkie są jednej wagi i wielkości, a wszelako rozmaitych stempli, co dowo¬
dzi, źe pochodzą z czasów częstego przebijania monety, jak to miało miej¬
sce za Mieczysława III. i Bolesława V. Wstydliwego, kiedy częstokroć po
kilka razy na rok przebijano monetę, dla zysku skarbu, z wielką szkodą ogó¬
łu. Kadłubek edyc. Lipskiej na karcie 753 jasne tego daje dowody.— Za Lesz¬
ka I. Białego stan menniczny jeszcze się bardziej pogorszył, co spowodowało
Papieża Inocentego III, iź pisał zażalenie do Leszka, że ponieważ „t'X con-
syetudine regionis usualis moneta per annurn tertio renoyetur „świętopietrze
z powodu zwłoki bylopłaconem w najgorszem srebrze (Narusz. IV. 171.). Za
BolesławraV. Wstydliwego 1227 — 1279, nie musiało się dziać lepiej, jak to
okazują monety Mąkolińskie, na których w miarę zmiany dodawano po kropce
2
		

/Magazyn_093_05_028_0001.djvu

			10
WIEKI ŚREDNIE.
dla łatwiejszego rozróżnienia. Nr. LIV. brakteat, na którym litera B, przy
któr*j trzy kropki, oznaczająca Bolesława. Nr. LV. brakteat z koroną po¬
dobną jak na brakteacie Kaź mirza Nr. XLYIII. Nr. LVI. brakteat, na któ¬
rym brama krakowska z orłem, wieże o trzech kopuikacli; b> ły także exem-
plarze z podobną bramą, lecz wieże miały po jednej kopule, a w miej¬
scu orla byl krzyż, były to brakteaty krzyżackie współczesne Bolesławo¬
wi V. równie jak i te, które wystawiłem na Tab. D. Nr. LXIII.— LXIV, a
które tamże razem znaleziono. Nr. LVII. W czworoboku oznaczającym mo¬
że gród czyli miasto, jedna kropka. Nr. L VIII. z trzema kropkami, Nr. IJX.
z trzema kropkami odmiennie polożonemi, Nr. LX. z czterema kropkami,
Nr. ŁXI. z jedną kropką i czworobokiem przedzielonym na dwie równe
części, Nr. LXII. brakteat, na którym gwiazda, krzyż, i księżyc, znaki po¬
spolite na monetach Piastów. — Wszystkie odmiany są W'moim zbiorze.
§. XXIII. Tab. D. Nr. LXV.
Dwie osoby siedzą za stołem, jedna trzyma kulę ziemską, nad którą
gwiazda, na stole litery LVZZC oznaczające braciXiążąt kujawskich, Lesz¬
ka Czarnego, Władysława Łokietka, Ziemomysła, Ziemowita i Kaźmi-
rza. Brakteat ten jest więc biiym pomiędzy rokiem 1268 a 1279 podług
opisu monet Trzebuńskich.
§. XXIV. Tab. D. Nr. LXVI. — LXIX.
Cztery exehipłarze różnych stempli monety Leszka VI. Czarnego 1279
— 1289.
S. G. Dwie osoby siedzące za stołem, przy których nogach jest krzyż,
trzymają kulę ziemska,nad którą trzy kropki; są to może dwaj starsi bra¬
cia Leszka Czarnego, ZiemomysI, Xiąże łęczycki, i Władysław Łokietek
Xią/.e sieradzki.
S. O. Rycerz z chorągwią i tarczą, po bokach którego gwiazda i krzyż.
Nr. LXVII. podobny rycerz, przy którym litery LEZU oznaczają LEZCUS,
czyli LESĆLS, gdyż tylko dla skrócenia opuszczono litery CS uzupełnia¬
jące wyraz. Pierwsza litera, podobna do przewróconego A, jest rzeczy¬
wiście monogranimatcm złożonym z liter LE, litera E. w górnej części nie
wykończona, robi całą figurę podobną do litery F.lub A. przewróconego.
Ni .LXVIII. i LXIX. takie same monety odmiennego stempla, bez napisów,
		

/Magazyn_093_05_029_0001.djvu

			WIEKI ŚREDNIE.
11
na jednuj litera S. przy rycerzu, zwykła monetom Piastów. Są w mo¬
im zbiorze.
§. XXV. Tab. D. Nr. LXX.
S. G. Lilia florentyńska przedzielająca napis, będący wokoło niej:
WENCESL. DUX. P.
S. O. Sty Jan Chrzciciel w całij postaci, w pontyfikalnym ubiorze,
wokoło głowy jasność, prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma berło
zakończone krzyżem, z prawej strony głowy orzeł polski; w około napis
rozdzielony; S. JOHANNES. B. Napisy literami gockiemi. Jest to du¬
kat Wacława, bity wczysttm zlocie, bardzo rzadki, nabyłem go w r. 1830
za złp. 90. Wielu numismatyków idąc za bardzo myluem zdaniem Koeh-
łera (Yollstaendiges Ducaten Cabinet), przypisują ten dukat Wacławowi Xię-
ciu płockiemu, zmarłemu r. 1330, albowiem Xiąsęta mazowieccy nigdy od¬
dzielmy monety nie bili, (Czacki) i Mazowsze tein się tylko różniło od reszty
Polski, y-e zachowywało inny sposób liczenia, gdy/: na grzywnę liczyło gro¬
szy 20, a nie zaś, jak liczono w królestwie, groszy 48. Że dukat ten nie jest
Wacława, Xięcia płockiego, i to za temprzemawia, i/, nie znamy dotychczas
złotej monety bitej w Polsce przed Alexandrem Jagielończykiem. Lecz po¬
równajmy ten dukat z szerokim groszem czeskim Wacława II. czeskiego i
polskiego króla, a zobaczymy na nim prawie tenże sam kształt liter wyko¬
nanych ręką ówczesnego artysty, lecz niepolskiego, gdyż u nas przemysł
i sztuka były wkolebce, a tymczasem za granicą już na wysokim stopniu
doskonałości; dla tego tez dukat ten jest kształtniej zrobionym, jak monety
polskie później wybite w Polsce za Kaźmirza W., Ludwika, Jagiełłów. —
Gryfina, wdowa po Leszku Czarnym, ustąpiła Wacławowi II. Małą Polskę
r. 1291 (Bielski T. I. k. 169.) gdy tenże nie był jeszcze koronowanym na Kró¬
la czeskiego, albowiem koronacya czeska odbyła się r. 1297, a na królestw o
polskie koronowanym był r. 1300, nic więc dziwnego, że nie będąc jeszcze
Królem, a posiadając część Polski, używał tytułu Dux Poloniae, jak jest
wyraźonem na niniejszym dukacie. Że zaś litera P. oznacza Poloniae, prze¬
mawia za tćm orzeł polski przy głowie Sgo Jana na str. odw. Czeski hi¬
storyk Hayek powiada, że Wacław sprowadziwszy zFlorencyi moneta/za
kazał bić monetę złotą, którą z tytułem czeskim nigdzie natrafić niomożna,
* dopiero następcy Wacława bili dukaty z tytutem czeskim, i lwem umie¬
szczonym w miejscu orla przy głowie Sgo Jana. Wyobrażenie lilii floren¬
tyńskiej na monetach, było naówczas zwyczajem prawie W całej Europie.
2*
		

/Magazyn_093_05_030_0001.djvu

			12
WIEKI ŚREDNIE.
Wacław był pierwszym, który wprowadził do Polski używanie liter goc-
ckich do monet, poszli zanim następcy, wzgardzono zupełnie wyraźnemi i
łatwo czytelnemi literami tacińskiemi, którycli używano w Polsce do monet
od najdawniejszy cli czasów, jak to dowodzą monety Bolesławowskie z wy¬
obrażeniem Sgo Wojciecha i dawniejsze. Zwyczaj ten trwał aż do Zy¬
gmunta I. który jeszcze bit półgroszki litewskie i koronne z literami gockie-
mi, lecz je wkrótce zarzucił, i na nowo wskrzesił litery łacińskie.
§. XXVI. T a b. D. Nr. LXXI.
S. G. W środku korona ozdobna, w około której, między dwoma per-
łowemi obwodami, napis w dwóch wierszach: -{• WENCEZLAUS. SECUN-
DIJS. f DEI: GRATIA: REX: BOEMIE.
S. O. Lew czeski, w obwodzie perłowym napis:-J-GROSSI: PRAGEN-
SES *•]-* litery gockie. Grosz szeroki pragski, który liczono na kopy. Mo¬
neta ta, jako też i niźćj opisana, jest czeską, lecz gdy naówczas nie bito dla
Polski oddzielnej monety, a ta była przyjętą za krajową, i sprawiła nadal
wielką r< formę w numismatyce, gdyż slużyia za wzór, i dala początek gTO-
szom Ka; mirza Wielkiego i jego następcom, przeto ją tu umieszczam.
I	§. XXVII. Tab. D. Nr. LXXII.
I	S. G. Korona, w obwodzie perłowym napis: f W:I:I:R: BOEM: ozna¬
cza Wenceslaus II. Rex Boemiae. Na niektórych exemplarzach tylko WENZ
BOEM * —
!	S. O. Lew czeski, w obwodzie perłowym napis: f PRAG: PARVI. o-
znacza Parvi Grossi Pragenses. To jest mały grosz pragski, czyli półgro-
szek. Rzadki. Są jeszcze inne półgroszki przedstawiające na S. G. koronę,
w obwodzie perłowym napis: WENCEZLAUS. SECUNDUS na S. O. lew
czeski otoczony obwodem perłowym. Litery gockie. W średnicy linii 9 i pół.
Ten numismat widziałem W zbiorze P.P. lecz sądzę, że jest późniejszego fa¬
brykatu, i że nie istniał wcale, wprawdzie jest bitym, lecz zdaje się bydź
tylko wyciętym środkiem z całego grosza. Adauctus Yoigt w swem dziele:
Beschreibung der Boehmischen Muentzen, przedstawia nam tę monetę w szty¬
chu i opisie, przeto zdaje się ją uznawać za rzeczywistą.
Nader ważne nowe odkrycia, zaszłe po odbiciu pierwszych tablic mej
numismatyki, zniewoliły mnie do wygotowania piątej tablicy monet wieków
średnich oznaczonej literą E, która, jako dodatkowa, obejmując nieznane
dotąd monety z różnych epok, ma służyć do uzupełnienia poprzednich tablic.
u
		

/Magazyn_093_05_031_0001.djvu

			WIEKI ŚREDNIE.
13
§. XXYIII. T a b. E. Nr. LXXIII. — LXXIV.
S. G. Ręka opatrzności, w obwodzie perłowym napis: ROLASLAY.-J-
można też czytać RSUCISLAY f
S. O. Krzyż przyozdobiony półksiężycami, jak na monetach opisa¬
nych pod §. I. Na jednym napis w około: YSEBOR -J- a na drugim YSES-
BOR -f — Dwa exemplarze tej monety, które posiadam z daru Franciszka
Gruenbauma, bankiera krakowskiego, zostały znalezione na Szłąsku w roku
zeszłym, i zdają się bydź z czasów Bolesława III. Krzywoustego, kiedy
Wszebor, Wojewoda sandomierski i Hetman, miał niejako władzę namie-
stniczą wkraju, i dla tego może był wyrażanym na monecie; gdyż moneta ta
nie zdaje mi się bydź czeską BsucislaA a, czyli Brzecisława I lub ligo Xiąząt
czeskich, albowiem porównywając ie z czeskiemi, (Opismonet Trzebuńskich
karta 198.) okazują się wcale odmienne i nie mające nic wspólnego z tako¬
wy emi. Ze zaś są dalszym ciągiem monet umieszczonych na Tab. A. Nr. I. — IY.
nie podpada żadnej wątpliwości, gdyż na Nr. IV. widać litery początkowe
VSE wyrazu WSZEBOR, które, dla braku naówczas innych całkowitych
exemplarzy, autor opisu monet Trzebuńskich nie mógł nieomylnie odgadnąć.
§. XXIX. Tab. E. Nr. LXXV.
S. G. Orzeł ukoronowany, w około napis: SEMOYITUS.
S. O. Krzyż lub gwiazda, nad którą korona, wokoło: DUX PŁOC.
Ta nieznana dotąd moneta Ziemowita,Xięcia płockiego, zmarłego r. 1426,
który miał zaślubioną Alexandrę, siostrę Władysława Jagiełły, znajduje się
\v zbiorze Maxymiliana Bartynowskiego, Sędziego Najwyż. Instan. w Kra¬
kowie.
§. XXX. Tab. E. Nr. LXXVI.
S. G. Popiersie ukoronowane w zbroi, z berłem w ręku, W około na-
pis przedzielony: YLAD1SLAUS.
S. O. Pogoń, wokoło napis: D. (ei) G. (ratia) R. (ex)	 LIT. wyra¬
zy środkowe Poloniae i Magnus Dux zatarte. Denar Władysława Jagiełły.
Jest w zbiorze M. Bartynowskiego.
§. XXXI. Tab. E. Nr. LXXVII.
S. G. Orzeł ukoronowany, w obwodzie perłowym napis: MONETA.
KAZIMIRI. D. G.
S. O. Korona, pod którą litery myncarza: T. M. w obwodzie perło¬
wym: REGIS. * POLONIE. K. (oronati) * . -f- Półgroszek Kaźmirza Ja-
gielończyka, ze zbioru M. Bartynowskiego.
		

/Magazyn_093_05_032_0001.djvu

			aa&saaas waa^aa,
0(1 r. 1333. do r. 1370.
§. 1. Tab. 1. Nr. 1.
Strona Główna. Na środku monety korona przyozdobiona dwoma
krzyżykami, a u góry półxię/.yca, w około niej między dwoma obwodami
napis w dwóch wierszach: KAZIMRUS. PRIMUS + DEL GRACIA. REX.
POLONIE i
Strona Odwrotna. Orzeł ukoronowany. W obwodzie napis: GROSS.
I. fałi) CRACVIENSSES f Litery gockie. Zdzielą Mniszcha: „Życie Ka-
źinirza \V.“
§. 2. Tab. 1. Nr. 2.	j
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz napisy w obwodach perłowych, <
korona wyższa i węższa, w wyrazie KAZIMIRUS żadna litera nie opuszczona. I
S. O. Orzeł ukoronowany odmiennej nieco postaci. W obwodzie per¬
łowym napis: GROSS. L. CRACOYIENSSES f
Ze zbioru biblioteki lir. Ossolińskiego we Lwowie, odmiennego stempla. 1
1	§.3. Tab. 1. Nr. 3.
S. G. Jak na poprzedzających; lecz w obwodach zwyczajnych litery 0
gockie nieco odmiennego kształtu. Korona w górze przyozdobiona krzyżem, c
na którym jest półxiężyca.	s
S. O. Jak §. 1. lecz orzeł odmiennej postaci. W obwodzie napis: j
GROSSI. CRACOYIENSES f	F
Na tym exemplarzu litera L. opuszczona. Ze zbioru Madera w Pradze c
czeskiej.	t(
§. 4. Tab. 1. Nr. 4.	tl
S. G. Jak §. 3. lecz litery mniej kształtne.	11
S. O. Jak §. 3. lecz orzeł odmienny, litery niekształtne^ napisy nieco
zatarte.	1
Ze zbioru Goetza w Dreźnie. — Litera I,, oznacza latus, ztąd monetę
tę nazwano groszem szerokim krakowskim.. Czacki twierdzi, żp Kaźmirz
		

/Magazyn_093_05_033_0001.djvu

			K A Ź M I R Z WIELK I.
15
ma
mi
Wielki dla tego byt na tej monecie nazwanym primus, że byl pierwszym
monarchy polskim, który zaczął bić grosze; Mader zaś sprawiedliwiej mnie¬
ma, że używał tytułu primus, ponieważ, po wskrzeszeniu godności króle¬
wskiej av Polsce, byt pierwszym monarchą tego imienia, albowiem jego po¬
przednicy: Kaźmirz I. syn Mieczysława II. i Kazmirz II. Sprawiedliwy,
syn najmłodszy Bolesława III. mieli tylko tytuł xiążęcy. Grosz taki byt
bitym wKrakowie na wzór groszy czeskich Wacława, lecz chociaż później¬
szy, wszelako mniej zgrabnie wykonany. Michał Mniszech, Marszałek W.
koronny, jest pierwszym', który go nam dat poznać z rysunku umieszczo¬
nego w swem dziele: Zycie Kaźmirza Wielkiego; a którego kopję umieści-
*%• Jem na Tab. 1. Nr. 1. lecz nie uczynił o tym groszu żadnej wzmianki, nie
wiadomo zatem, czy go sam posiadał, lub zkąd o nim powziąt wiadomość.
5S. Czacki (o litewskicli i polskich prawach) umieścił ten grosz w swym zbio¬
rą* rze monet; rysunek jego zgadza się zupełnie z rysunkiem Mniszcha. W ro¬
ku 1829 widziałem taki grosz krakowski w zbiorze byłego Uniwersytetu
Alexandrowskiego w Warszawie, nabyty od Wolańskiego wraz z jego na-
ch, der rzadkim zbiorem co do wieków średnich. Co do wartości, grosz kra¬
na. fcowski równy byt groszowi czeskiemu Wacława. Czacki w swej rospra-
er- "Wie: „O Rzeczy Menniczntj w PolsceiLitwie“ (umieszczonój w pomnikach
bistoryi i literatury polskiej Wiszniewskiego) T. 1. kar.77. pisze o groszach
>la. Pragskich Kazimierza WielkifegoH i powiada, źe w r. 1789 wykopane zostały
'V Będziniu, z których trzy sztuki sam posiadał; na S. G. ma bydź korona
i napis w dwóch obwodach: CASIMIRUS. D. G. REX. POLONIE, anaS.O.
?iy orzeł z napisem: GROSSI PRAGĘNSESl! Rzecz szczególna, źe dotychczas
;m> oprócz Czackiego żaden z numismatyków nie widział podobnego czesko-pol-
skiegogrosza. Wprawdzie za Kaźmirza W.grosze czeskie mi*iły bieg wkrą-
»*s: ju, lecz to były Waciawowskie, a Król,dbały o dobro kraju, pragnąc, aby
dolska własną miała monetę, bił grosze krakowskie na wzór groszy Wa-
Ize cława. Yol. Leg. 1. p.. 43. Ustawa z r. 1347. De moneta in regno curren-
te. Cum sub uno principe et capite, eadem gens jura diyersa habere non
debeat, ne sit tanquam monstrum, diversa habens capita, expedit reipublicae,
l*t uno et aequali jure tam Cracoyienses, quam ttiam Majoris Poloniae inha-
eco ^itatores, et caeterae regninostri terrae utantur et judicentur, et ex quo unus
piincepscst om ni u m etdominus, statuimus deconsilio, etassensu nostrorum
et«, ®&ronum et Procerum, quod una moneta in toto regno nostro debeąt haberi,
u z
		

/Magazyn_093_05_034_0001.djvu

			16	I( A Ź M I R Z WIE L K I.
*piae debet esse perpetua, et bona in valore et pondere, ut per hoc caeteris
sit gratior et acceptior.
§. 5. Tab. te Nr. «bnii<| iiJiiUt r (Bffi
S. Gi Król ha tronie siedzący, ukoronowany, z berłem w ręku. W ob¬
wodzie napis: MONETA. KAZIMłR -f
S. O. Orzeł, w obwodzie perłowym napis: REGIS. POLONIE. K.f
Litery gockie. Litera K. oznacza coronati lub Kracovia. Półgroszek
koronny, czyli ćwierć skojec, kwartnikiem zwany.
' I' ir.OiJ i i jpi)	iijyl ,	j , -Yflfl
§. O. Tab. 1. Nr. 6.
S. G. Król na tronie siedzący, ukoronowany, w prawej ręce jabłko, a
.w lew«‘j berło trzyma. W obwodzie napis jak Nr. 5. lecz w wyrazie Kazi-
miri nie litera Z lecz S.
S. O. Jak Nr. 5.
Podobna postać majestatyczna jest na pieczęci Kaźmirza Wielkiego,
której rysunek znajduje się w Pamiętnikach Warszawskich F. Bentkowskiego.
§.7. Tab. lv,Nr. 7.
S. G. i S. O. Jak Nr. 5. lecz na obydwóch stronach obwody perłowe,
a na S. O. niema litery K.
Kwarlniki te nader rzadkie, są w zbiorach Hrabiego F. Potockiego, — J. Z.
— i u mnie. W zbiorze pułkownika Przeszkodzińskiego widziałem exemplarz,
na którym pomiędzy wyrazami jest strzałka, znak menniczny.
§. 8. Tab. 1. Nr. 8.
S. G. Na tarczy, złożonej z czterech łuków, ukoronowana litera K.
przyozdobiona kropkami. W około napis: REGIS. POLONIE -f
S. O. Lew, herb Rusi, w obwodzie perłowym napis: MONETA. DOI.
RUCSIE f
Litery gockie. Kwartnik ruski Kaźmirza W. Litery DOI oznaczają Do¬
mini. Jest w zbiorze J. Z.
§. 9. Tab. 1. _ Nr. 9.
S. G. Jak na poprzedzającym , lecz w około napis: REGIS: POLONIE:
K. f Litera K oznacza coronati.
S. O. Jak na poprzedzającym. Kwarlnik ruski odmiennego stempla.
Jest W zbiorze Hrabiego Łosia.
		

/Magazyn_093_05_035_0001.djvu

			K AŹMIRZ W I E L K I.
17
§. 10. Tab. 1. Nr. 11.
Jak Nr. 9. lecz w około napis: REGIS: POLONIE: f
S. O. Jak Nr. 9. lecz w obwodzie perłowym napis: MONETA. DOI.
RUCSIE. K. i* W zbiorze Hr. Ł.
§. 11. Tab. 1. Nr. 10.
S. G. i S. O. jak Nr. 8. lecz napis w około: REGIS: POLONIE. K. —
MONETA. DOI. RUCSIE. K. -J- — Jest w moim zbiorze.
Kwartniki ruskie Ilaźmirza W., których dwa liczono na jeden grosz
krakowski, były przez długi czas prawie nie znane numismalykom, z powo¬
du ich nadzwyczajnej rzadkości, i dopiero przed kilku laty wykopane wGa-
licyi, przyozdobiły niektóre zbiory.
i
> /
■ll.I i!in>iH7- >ł SA. ,$j fauli	:o	\ . .<<■;
i9iam u i —>.X .1 ,.»jI .‘iH Hoąiołdat.w	tłuolj;ai jo 7 !oiy{	inoiii A.,'i /,
ati«? mirjiiiaw t // $u§ij9> iyt a.	,0« .q-	;x oi .,;  sil ł« i a«i*i - o	-)ixf y	(Sli; ._• >
-i 'O Ol	■-n » ■ I 		 ' u *i I v ( ()» -u I ? T If/I Ir 1
.1 .lijjT ittt oinia / i u lint.& rn i	-lo*! i. Jul O) oł ■' ^f» nr>7/8/! I
;.7 (S3'jxi u t B;!i7/f»ijLl >?inJii.7//l bs c(*) ni6J)r,ig(jq j;i fiióJil v'ć •«
fi tC*) i!-)i i»‘jS3 J‘jir rn nb?.\i 06 ni^sfśslBii t ohsaJ-r.td oJI/i
— .loig-r// i	tr.ibv'hnJ itoelśnoni sn >)n[ t^nnohnfxr elsytf )■ - . >
		

/Magazyn_093_05_036_0001.djvu

			a i © w a a
KRÓL WĘGIERSKI I POLSKI.
Od r. 1370. do r. 1382.
§. 12. Tab. 1. Nr. 16.
S. G. Na tarczy, z czterech luków złoconej, litera L. ukoronowana,
przyozdobiona kropkami. Wokoło tarczy napis: LODYICI. R UNGARIErf
S. O. W obwodzie perłowym napis: MONETA RUSSIE .\ -{•
Kwartnik ruski Ludwika, niezmiernie rzadki. Na sejmie w Krakowie
r. 1339. Kaźmirz W. obawiając się, aby bezpotomnie z świata nie zszedł, i
nie zaburzył przez to kraju niesnaskami możnowładnych panów, ubiegają¬
cych się o tron, mianował po sobie następcą siostrzeńca sw ego Ludwika kró¬
lewicza, syna Karola, króla węgierskiegpyggf- Ludwik, juz jako król wę¬
gierski, dopomagał Kaźmirzowi W. w wprawach wojennych na Litwie,
Rusi, Wołyniu, za jego to pomocą odzyskał Kaźmirz W. już raz utracony
W^ołyń. Niektórzy węgierscy i niemieccy historycy utrzymują, ze Ludwik
Ruś dla siebie podbił, co się sprzeciwia jego zrzeczeniu się praw do korony,
za życia Kaźmirza W., które zapewne uczynił, dla tein większego ujęcia so¬
bie serca swego wuja, któremu dopomagając w zarządzie Rusi, bit kwartni-
ki ruskie, z tytułem tylko króla węgierskiego, jak to dowodzi kwartnik, któ¬
ry tu opisuję. Kwartniki zaś ruskie, bite za życia Ludwika, są bite pod imie¬
niem Władysława, xięcia opolskiego, rządzcy Rusi. (§.18.). Kwartnik Lu¬
dwika z literą L., który opisałem, jest w zbiorach Hr. Ł. — J. Z. — i u mnie;
nabyłem go za zip. 40. Kwartniki te wykopane wGalicyi, Czackiemu nie
były znane; wprawdzie nadmienia o kwartnikach Ludwika (Pomniki Hist.
i Lit. Pol. T. 1. kar. 80.), lecz mylnie uważa monetę, którą poprzednio opi¬
sał wswem dziele (O Lit. i Pol. prawach), i wystawił w rycinie na Tab. I.
Nr. 8., a którą ja także posiadam (*), za kwartnik Ludwika, gdyż rzeczywi¬
ście jest tylko brakteatem należącym do rzędu monet czeskich (**), a kształt
liter jest wcale odmienny, jak na monetach Ludwika, króla pols. i Węgier. —
(') Litera L. ukoronowana, przedzielająca litery R. P.
(") Patrz Yoigt Uoeliniisclics Muenzwesen.
		

/Magazyn_093_05_037_0001.djvu

			LUD W I K.
19
Za Ludwika kwartniki znacznie spodlały, nic tylko, że były bitewgorszem
srebrze, jak za Kaźmirza W., ale też i znacznie mniejsze, co sprawdzają
słowa anonima w zbiorze Sommersberga p. 106. 107. Cujus tempore mone¬
ta (juadratorum optima, quam dominus rex Casimirus jusserat cudere, fuit
imminuta taliter, quod quatuor quadrantes, quorum duo grossum Bohemica-
lem yalebant, postmodum pro grosso Bobemicali dari debuerant, ex quaim-
mutatione multa damnanonnułliincurrerunt, quia, quidecem grossos babebat,
postea quinque babuit. NonnulJi etiam quatuor 'quadrantes pro grosso emen-
tes, magna lucra reportarunt, quadrantes eosdem cremare facientes, etexin-
de argentum pumm reducentes.
§.13. Tab. 1. Nr. 12.
S. G. Na tarczy, z czterech łuków złożonej, litera L. ukoronowana,
przyozdobiona kropkami.
S. O. Na takiejie tarczy korona przyozdobiona kropkami. Litera L.
i korona są takie same, jak na kwartniku ruskim Ludwika. — To jest denar
koronny; równie rzadki; znajduje się w zbiorze Hr. Ł., jeszcze nigdzie nie
opisany.
§. 14. Tab. 1. Nr. 13.
S. G. Orzeł ukoronowany, otoczony obwodem perłowym.
S. O. W obwodzie perłowym, tarcza dwupolowa, jedną połowę której
zajmuje herb węgierski, a drugą francuski: lilie.
Denar polski Ludwika, bardzo rzadki, jest u mnie. Na tej monecie dła
tego umieszczono berb francuski, ponieważ Ludwik, król węgierski i pol¬
ski, pochodził z pierwszego domu Andegawskiego, czyli Anjou, ze krwi Ka¬
potów, czyli królów francuskich. Pradziad bowiem jego był Karol, hrabia
Anjou, syn Ludwika VIII. króla franc. od roku 12G6 z daru papieża Klemen¬
sa 1Y. król obojga Sycylii, a po utracie wyspy Sycylii, od r. 1282. król tyl¬
ko neapolitański. Pradziad był Karol II. król neapolit. dziad Karol Marteł,
król węgierski, a ojciec Karol Bubert, król węgierski (Uistorya J.S. Bandt-
kiego wydanie 3. kar. 341).
§. 15. Tab. 1. Nr. 14.
S. G. i S. O. jak na poprzedzającym, z tą tylko różnicą, że nad tar¬
czą jest litera O. — Denar polski ze zbioru J. Z., ja taki sam denar posia¬
dam, na którym nad tarczą jest litera H, co niezaprzeczenie dowodzi: że
litery te oznaczają miasta, w których monetę bito, lub myncarzy, nie zaś,
3*
		

/Magazyn_093_05_038_0001.djvu

			20
LUDWIK.
jak niektórzy sądzą, że litera II. oznacza HEDYIGA, i przypisują ten de¬
nar Jadwidze królowej.
§. 16. Tab. 1. Nr. 15.
S. G. Tarcza dwupolowa jak Nr. 15.
S. O. Dwa klucze na krzyż złożone, herb Poznania, a nad niemi litera
P. oznaczająca Poznań.
Denar Ludwika króla, bity w Poznaniu, ze zbioru J. Z. bardzo rzadki.
§. 17.
S. G. Orzeł krajowy.
S. O. Matka boska z dziecięciem Jezus, patronka Węgier. — W średni¬
cy linii 5. — Denar ten był wzbiorzc byłego Uniwersytetu Alexandrowskie-
go w Warszawie, nabyty od Wolańskiego.
§. 18. Tab. 1. Nr. 17.
S. G. Na tarczy, złożonej z czterech łuków, litera W. przyozdobiona
kropkami. W około napis: MONETA: RUSSIE, -f-
S. O. Lew Ruski. Wr obwodzie perłowym napis: WLADISLAUS: DX: f
Litery ostatnie oznaczają Dux. Ze zbioru lir. Ł. — Kwartnik ruski Wła¬
dysława, xięcia opolskiego, który rządził za Ludwika Rusią, a nawet przez
krótki czas całą Polską. Pieniądz ten był bity we Lwowie. Bardzo rzadki.
§. 19. Tab. 1. Nr. 18.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz w około napis: WLADISL AUS: DUX f
S. O. Lew ruski; w obwodzie perłowym napis: MONETA RUSSIE -J- —
Kwartnik ruski Władysława, xięcia opolskiego, odmiennego stempla jest u mnie.
§.20. Tab. 1. Nr. 19.
S. G. Jak §. 19. lecz bez krzyżyka.
S. O. Lew ruski, w obwodzie perłowym napis: MONTA. DOI.
RUCSIE. K +
Do tego kwartnika ruskiego użyto do S. O. jak się zdaje, stempla od
kwartnika ruskiego Kaźmirza Wielkiego, który pod tymże królem opisałem,
a co dowodzą wyrazy DOI (Domini) RUCSIE pisane przez CS, a nie przez
SS, które się dopiero dają widzieć na monecie Ludwika, i litera K. oznacza¬
jąca coronati. Cechy te są właściwe kwartnikoin ruskim Kaźmirza W. —
Ze zbioru lir. Ł.
		

/Magazyn_093_05_039_0001.djvu

			Od r. 1386 do r. 1434.
wa>M>isa&w jyA'iix«aii2T^.
Od r. 1434 do r. 1444.
—*S5»«WK»»~
Dwaj Władysławowie, jeden po drugim panujący, pod których berłem
przeszło półwieku upłynęło, jednakowy bili rodzaj monety, dochowany do
naszych czasów; obaj bowiem bili: pótgroszki zwane półkami, trzeciaki
czyli ternarii, denary, oraz ruskie pótgroszki; lecz które z nich są właściwe
pierwszemu, a któro drugiemu, nic stanowczo wyrzec nie możemy, gdy/:
zbywa nam na dowodach zupełnie przekonywających, których nam dzieje
menniczne nie podają, a rozróżnianie takowych podług ich cech powierzcho¬
wnych, mogłoby bydź bardzo mj lnem, a przynajmniej wątjiliwem. Pisali
już otem Braun, Czacki, Mader, lecz żaden z nich o różnicy zupełnie nie
przekonał. Łączę więc razem te dwa panowania dla tem łatwiejszego po¬
równania monet.
§• 21.
S. G. Pół osoby trzymającej w prawej ręce chorągiewkę, a w łewój
oręż; przy prawem ramieniu trzy kropki, oznaczające może wartość monety.
S. O. Niekształtna pogoń. — W średnicy linii 9. — Ze zbioru byłego
Uniwersyt. Alexandr. w Warszawie.
§•22.
S. G. Brakteat przedstawiający herb xiążąt litewskich, trzy kolumny,
pod któremi litery K1ST oznaczające może Kiejstuta. W średnicy linii 7.
— Dwie te śrebrne monety były w zbiorze byłego Uniwersytetu Alexandr.
W Warszawie. Są niezaprzeczenie litewskie, przeto je umieszczam przed
monetami bitemi po połączeniu Litwy z Polską.
§. 23. T a b. 2. Nr. 20 — 38.
Podczas czterdziesto - ośmioletniego panowania Władysława Jagiełły
najwięcej bito pólgroszków koronnych, nazywanych pospolicie pólkami,
		

/Magazyn_093_05_040_0001.djvu

			22
WŁADYSŁAWOWIE JAGIEŁŁO I WARNEŃCZYK.
których znaczną ilość przechowały wieki aż dotąd; lecz czy wszystkie nam
znane są Władysława Jagiełły, zachodzi wielka wątpliwość, albowiem na¬
stępca jego Władysław Warneńczyk bil także pólgroszki. Którą więc półkę
przypisać pierwszemu, a którą drugiemu, jest prawdziwą zagadką jeszcze
nierozwiązaną, a rozmaite w tym względzie wyjaśnienia numismatyków są
domniemaniem bezzasadnem, które potrzebuje bardziej przekonywających
dowodów, aniżeli nam podają Braun, Mader, Czacki i inni. — Braun po¬
wiada: że Władysław Jagiełło bit półki dwunastej próby, a Władysław
Warneńczyk dziesiątej próby, i tym sposobem chce je odróżniać; gdy tym¬
czasem mam polki ósmej próby a nawet i siódmej. Na wiele także fałszy¬
wych natrafiamy, bitych w zupełnie podlćm srebrze, bo próby czwartej i
drugiej. Mader słusznie powiada: że nie można wierzyć, aby przez pół wie¬
ku w Polsce zachowano jedną stopę bicia monety. Mniema on także, że
półki, na których w wyrazie WLADISLAI litera A. jest rozwartą, nie
przekreśloną, a w górze nieco przedłużoną, lak, że formuje literę X, są da¬
wniejsze, aniżeli te, na których litera A jestprzckrćśloną, z ramionami bar¬
dziej do siebie zbliżonemi, nadająceini jej posiać litery N.— Pierwsze wrięc
przypisuje Mader Władysławowi Jagielle, których zbiór w rozmaitych od¬
mianach umieściłem na Tab. 2. od Nr. 20 do 31, drugie zaś Władysławowi
Warneńczykowi, Tab. 2. od Nr. 31 do 38. Pierwsze są przyozdobione
gwiazdkami, oznaczaj^cemi, podług Czackiego, gwiazdę, która trzech królów
do żłobu Chrystusa prowadzić miała; drugie zaś ozdobione listkami koniczyny,
właściwemi monetom późniejszych czasów. Jedna tylko staje okoliczność na
przeszkodzie, która nie każe wierzyć w nieomylność tego domniemania, to
jest ta, że mamy późniejsze monety, a nawet niezaprzeczenie Władysława
Warneńczyka, na których litera A jest rozwartą, nie przekreśloną, jak to
okazuje trzeciak na Tab. 3. Nr. 39. i moneta przelitografowana z Schoenyi-
snera. (Notitia Ilungaricae Rei Numariae) Tab. 3. Nr. 5G. A co więcej, że
w zbiorze ITr. Ł. jest półgroszek lwowski W ładysława Jagiełły, Tab. 3. Nr.
47 i 49. na którym w wyrazie „W ladislai“ jest litera A i rozwarta i zamknięta,
a zatem podług Madera dawniejsza i nowsza; trzymając się zaś jego prawidła
w tej mierze, któreinużby trzeba ją przypisać Władysławowi! — Czacki spo¬
strzegłszy na jednej półce literę L pod koroną, wyczytał z niej podskarbiego
Lasockiego, a na drugiej f F. Fulka biskupa, i krzyż patryarchalny, i przy¬
pisał takowe Władysławowi Jagielle, nie mając zapewne pod ręką półki z in-
nemi cyframi, któreby go z błędu wyprowadziły. Fulkoniebjl podskarbim,
		

/Magazyn_093_05_041_0001.djvu

			WŁADYSŁAWOWIE JAGIEŁŁO I WARNEŃCZYK.
23
a tćmbardziej patryarclią, przeto nic mógłby klaśdź znaku tej godności przy
swej cyfrze, która to godność przez papieża Urbana VI., z tytułem Vicarius,
li tylko Władysławowi Jagielle i Witoldowi nadaną była. Prędzej by litera
W.+ Tab. 2. Nr. 3J. oznaczać mogła Witolda, któremu Jagiełło r. 1389. po¬
wierzył rządy Litwy, a tein samem byłaby to moneta bita, tak dla korony,
jako tez dla Litwy; lecz i to jest wątpliwem, bo na niektórych zagranicznych
monetach napotykamy taki krzyż podwójny, a widząc na półkach Wiadysła-
wowskich rozmaite znaki i cyfry pqd koroną, jako to: N, A, S, P, -f, AN,
AS, SA, IN, L, F-{-, fF, W-J-, FP, O, utwierdza mnie to w mniemaniu, że tako¬
we krzyże i cyfry śą tylko znakami myncarskiemi. Pólka znacznie mniej-
i sza od innych Tab. 2. Nr. 26. jest w zbiorze professora Lipińskiego, wszy¬
stkie zaś inne w zbiorach J. Z. i moim.
s	S. 24. Tab. 3. Nr. 42.
3
S. G. Orzeł krajowy.
S. O. Korona Jagielońska.
c	Denar koronny; mam także taki denar, na którym pod koroną jest litera O
§. 25. Tab. 3. Nr. 39.
1	S. G. Tarcza, na której krzyż podwójny; w obwodzie perłowym na-
e	pis: MONĘ. WLADISLAI t
v	S. O. Orzeł; w obwodzie perłowym napis: REGIS. POLONIE t
Litera A rozwarta nie przekreślona. Trzeciak (Ternarius).
ci
0	§. 26. Tab. 3. Nr. 40.
a	S. G. i S. O. jak poprzedzający, lecz nad tarczą korona, a raczej mitra
o	xiążęca, litera A odmienna. — Trzeciak.
i"	§. 27. Tab. 3. Nr. 41.
° S. G. i S. O. jak Nr. 40. lecz na tarczy pod krzyżem litery M. P. ozna¬
czające może: Monetaria Posnaniensis, albo też myncarza. Trzeciak. Jest
^ W'zbiorze P.P. i u mnie. Mam także taki sam trzeciak, na którym jest sama
tylko litera P. na tarczy pod krzyżem. Trzy powyższe trzeciaki są bite za
o Władysława Warneńczyka, lecz mogą też bydź W ładysława Jagiełły. Wpicr-
\ Wszym przypadku tarcza z podwójnym krzyżem przedstawiałaby herb
"Węgierski, W drugim zaś tarczę litewską, którą tu może, zpowodu, że mo¬
neta ta jest nader małą, dla łatwiejszego rysunku, zamiast pogoni, umie¬
szczono; wiadomo nam bowiem: że Jagiełło po przyjęciu wiary
		

/Magazyn_093_05_042_0001.djvu

			24
WŁADYSŁAWOWIE JAGIEŁŁO I WARNEŃCZYK.
chrześcijańskiej, gdy uzyskał od papieża tytuł yicarius i krzyż patryarchal-
ny, umieścił go na tarczy, będącej na lewem ramieniu rycerza, przedsta¬
wiającego pogoń.
§. 28. Tab. 3. Nr. 43.
S. G. Orzeł krajowy, przy głowie którego dwie kropki, jak na kwar-
tnikach ruskich Ka mirza W. W obwodzie perłowym napis: WLADISLAUS
RE, potem listek koniczyny i
S. O. Lew ruski. W obwodzie perłowym napis: MONETA RUSSIE
listek koniczyny i Ze zbioru III'- Ł. Półgroszek ruski Władysława Ja¬
giełły, nader rzadki.
§. 29. Tab. 3. Nr. 44.
Na tym pólgroszku na obydwóch stronach są jednakowe napisy: MO¬
NETA RUSSIE, nic wyrażono imienia królewskiego, lecz porównywając
ten półgroszek z poprzedzającym, nie podpada wątpliwości, że jest tego sa¬
mego stempla i władzcy. Ze zbioru lir. Ł.
§. 30. Tab. 3. Nr. 45.
Półgroszek ruski Władysława Jagiełły, odmiennego stempla, jak dwa
poprzedzające. Orzeł odmiennej postaci, litery nieco kształtniejsze, wy¬
raz REX cały wypisany, litery SS prosto stojące. Ze zbioru lir. Ł. — Są¬
dząc po kształcie liter i cechach powierzchownych, zdaje się: że ten półgro¬
szek musiał bydź bitym w późniejszych latach panowania Władysława Ja¬
giełły, dwa zaś poprzedzające w początkach. Na dwóch pierwszych godne
są uwagi ukośne litery SS i litera 11 zupełnie taka, jak litera K.
§.31. Tab. 3. Nr. 40 — 51.
S. G. Orzeł krajowy ukoronowany. W obwodzie perłowym napis:
WLAD1SLAI. REGIS.
S. O. Lew ruski. W obwodzie perłowym napis: MONETA. LEM-
BURD -j- wyrazy poprzedzielane listkami koniczyny, litery takie same, jak
na półgroszkach koronnych. Półgroszek lwowski Władysława Jagiełły, bar¬
dzo rzadki, jest w moim zbiorze. Następne pięć sztuk półgroszków lwo¬
wskich Władysława Jagiełły do Nr. 51 włącznie, przedstawiają nam roz¬
maite odmiany stempli, jako to:
Nr. 47. WLADISLAI. REGIS. MONETA. LEMBURD.
- 48. WLADISLAI. REGIS. MONETA. LEMBRUD.
		

/Magazyn_093_05_043_0001.djvu

			WŁADYSŁAWOWIE JAGIEŁŁO I WARNEŃCZYK.
25
Nr. 49. WŁADISŁAI. REGIS. ŁEMBURD MONETA.
Nr. 50. WŁADISŁAUS REX MONETA ŁEMBURD.
Nr. 51. WŁADISŁAI REGIS MONETA ŁEMBORG.
Nr. 47 i 49 zasługują na uwagę, ze w wyrazie WŁADISŁAI litera A jest
^Hojaki}, lo jest: rozwartą, nic przekreśloną, dawniejszą, i przekreśloną,
skupioną, nowszą, co się sprzeciwia twierdzeniu Madcra, cf. §. 23.
§. 32. Tab. 3. Nr. 52—54.
Trzy półgroszki ruskie bite we Lwowie, oznaczone Nr. 52, 53, 54, są
Władysława Warneńczyka. Orły i lwy, odmienne jak na poprzedzających,
litery kształtniejsze, mniej rozwarte } a szczególnie litera L nowszycli cza¬
sów, gdyz takie Ł nie zaś jak na monetach Władysława Jagiełły i dawniej¬
szych z zadartą do góry ostatnią laską tak, iz prawie do litery U podobnem jest-
Porówny wając w oryginałach te trzy monety z poprzedzająceini, kształtniej¬
sze ich wykonanie tak jest widocznem, ze śmiało wyrzec możemy, iź są
Władysława Warneńczyka, a przynajmniej z ostatnich lat panowania Wła¬
dysława Jagiełły.
Nr. 52. WŁADISŁAUS O REX * MONETA * ŁEMBURG.
Nr. 53. WŁADISŁAUS * REX * MONETA * LEM.
Nr. 54. WŁADISŁAUS O REX * MONETA O LEMRURD.
Nr. 52 jest ze zbioru lir. Ł. Nr. 53 ze zbiorów P. P. — J. Z.
Nr. 54 jest w moim zbiorze. Kółka, łub pierścienie, przedzielające wy¬
razy, są znakami myncarskiemi, czyli raczej ozdobą.
§. 33. Tab. 3. Nr. 55.
S. G. Sty. Władysław w cał	
			

/Magazyn_093_05_044_0001.djvu

			26
WŁADYSŁAWOWIE JAGIEŁŁO I WARNEŃCZYK.
§. 34. Tab. 3. Nr. 56.
S. G. Krzyż węgierski,przedzielający litery B. N. oznaczające miejsce,
bicia monety. W obwodzie napis: M (oneta) WŁADISŁAI REGIS.
S. O. Tarcze polska, litewska, i węgierska w połączeniu górnem formu¬
ją trójkąt, w którym jest zawarty krzyż. Denar węgiersko-polski Włady¬
sława Warneńczyka. Rysunek wzięty z dzieła: Notitia Hungaiicae ReiNum-
mariae ab origine ad praesens tempus auctore Stephano Scł»oenvisner. Bu-
dae 1801. Podobny temu jest także w Appela Repertorium.
§. 35. Tab. 3. Nr. 57.
S. G. Orzeł. W obwodzie napis: MONETA. WLADISŁ. DEI. G. f
S. O. Tarcza dwupolowa węgierska, przedzielająca litery B-N* myn-
carskie. W obwodzie napis: REGIS. UNGARIE. Et. C (aetera) -f- Denar
węgiersko-polski Władysława Warneńczyka, bity w bardzo podłem srebrze,
/
jest w zbiorach: J. Z i P. P. Jest także wysztychowany w Schoenvisnera:
Notitia Ilung. Rei. Num. a kilka podobnych monet znajdzie czytelnik w Ap¬
pela Muenzen und Medaillen alJer Koenige etc. II. Band. II. Abthei. 1822.
		

/Magazyn_093_05_045_0001.djvu

			0(1 r. 1147. do r. 1492.
§. 36.
S. G. Orzeł ukoronowany, w obwodzie perłowym napis: MONETA *
kazimiri f t-
S. O. korona, pod którą litery T. M. w obwodzie perłowym
napis : REGIS * POLONIE * * *. Litery gockie, lecz nieco zbliżone do
łacińskich. Litery T. M. mogą oznaczać Tomasza Trampczyńskiego, her¬
bu topor, podskarbiego. Podskarbiowie atoli zaczęli kiaśdź swoje herby
na monetach dopiero za Zygmunta I. W średnicy linii 11. Grosz cały Ka-
źinirza Jagiellończyka nadzAvyczajnie rzadki, był w zbiorze numisma-
tycznym byle*go uniwersytetu Alexandr. w Warszawie, nabyty od Wolań-
skiego.
§. 37. Tab. 4. Nr. 58.
S. G. Orzeł ukoronowany; w obwodzie napis: MONETA + KAZI-
Mmi f
S. O. Korona, pod którą róża, znak myncarski; w obwodzie napis :
REGIS ■[ POLONIE f Półgroszek koronny bity w Krakowie za ustawą
z r. 1455.
§. 38. Tab. 4. Nr. 59.
S. G. Tarcza z orłem ukoronowanym , w obwodzie perłowym napis :
KASIMIRUS. R. POLONIE +
S. O. Tarcza herbowa miasta Elbląga, w obwodzie perłowym: MO¬
NETA. CłYIT. ELVI + półgroszek elblągski.
§. 39. Tab. 4. Nr. 60.
S. G. Tarcza z orłem polskim ukoronowanym; w obwodzie : KAZIMI-
RUS. D. G. R. POL t
S. O. Tarcza herbowa Gdańska, W obwodzie perłowym: MONETA.
ClYIT. DANCZ. Półgroszek gdański. Mam także półgroszek tegoż mia-
4*
u
		

/Magazyn_093_05_046_0001.djvu

			28	KAŹMIRZ JAGIELLOŃCZYK.
sta, na którym na S. G. jest napis: KAZIMI. R. POLON. D (ominus) PRUS.
a na S. O. MONETA. C1Y1T. DAN.
§. 40. Tab. 4. Nr. 61.
S. G. Tarcza, na której krzyz patryarchalny Jagiełłów; w obwodzie per¬
łowym : KAZIMIR. D. G. R. POLONI t
S. O. Tarcza z orłem pruskim; w obwodzie perłowym; MONETA:
THORUNENSIS * Półgroszek miasta Torunia.
§. 41. Tab. 4. Nr. 62.
S. G. Tarcza, na której orzeł polski z koroną na szyi; w obwodzie:
KASIMIRUS: D: G: REX: POLON:
S. O. Tarcza herbowa Torunia; w obwodzie: MONETA: DUCATUS:
PRUSIE.
Półgroszek rzadki xięstwa pruskiego, bity w Toruniu.
§. 42.
Za Kaźmirza Jagiellończyka bito także małe brakteaty, których dzie¬
więć szło na jeden półgroszek. Drobna ta moneta, bita w podleni srebrze,
zastępowała monetę miedzianą, na ówczas jeszcze nie istniejącą. Tylko na
jednej stronie był wybitym orzeł. Taki brakteat widziałem w zbiorze Na¬
czelnika Ranku poi. Scgny. Jan Olbracht i Alexander Jagiellończyk bili
także takież brakteaty; a jak wielka ich ilość wtedy w obiegu była, i jak da¬
lece upowszechnione były, przekonywa nas o tem ustawa Kaźmirza Jagiel¬
lończyka z r. 1451. kiórą tu przytaczam (*) Casimirus, Dci gratia rex Polo-
niae etc. significamus tenore praosentium, quibus expedit, universis, quo-
modo agentibus nobis hic in Piotrkow pro republira regni nostri conyentio-
nem generałem, inter caeteras ipsius conyentionis ordinationes super diffe-
rentia, quae inter praelatos et barones terrarum totius regni de recipienda
pecunia minuta bracata monetae Graco wen. rertebatur, per eosdem praelatos
et barones totius regni unanimiter ordinatum est et conclusum, innitendo or-
dinationibus et conclusionibus aliarum conyentionum, etiam generalium, ct
ab eis non recedendo: quod pecunia minuta bracata indifferenter per totum
regnum nostrum Poloniae et ducatus Masoyiae, tam pronostris, quam etiam
praelatorum, principum, baronum, nobilium, et cujuslibet status hominum
(*) Księga melryczna lit. C. pag. 398-399.
		

/Magazyn_093_05_047_0001.djvu

			KAŹMIRZ JAGIELLOŃCZYK.
29
proyentibus, utpote tbcloncis, exactionibus, contributionibus , ccnsibus, de-
ciinis, nec non poenis memorialibiis, arris, scu notis notariorum, resigna-
tionibiis, itcm mcrcibus ct singulis rebus yenalibus, sine contradictione, tam
per nos, seu nostros officiales, quam etiam praelatos, piincipes, baroncs,
capitancos, nobilcs, ct quosilibet regni Poloniae et ducatuum IMaso> iae incolas ct
subditos, modo riudum staluto, yidelicet noyem denarios pro quolibet me-
flio grosso Jato coni|)U(ando, recipiatur etexigatur; nisi forte aliquis dc ju¬
rę pro ccnsibus ct decimis fertonalibus debcat exigere latoś grossos monc-
tae Pragensis, quorum (piilibct pro eisdem latis grossis pecuniam minutam
bracatam, juxta cursum communein , inter mercatorcs currcntcm, debet re-
cipere scu cxigere et tenetur sub poenis infrascriptis. Quicunque regni no-
stri, aut ducatuum Masoyiac, cujuscunque status incola etsubditus, ipsam
bracatam pecuniam minutam rccipere noluerit, ct contempserit, si praclatus
aut spiiitualis persona fuerit, quae pro dccimis eandem pecuniam minutam
recipere noluerit, decimam, pro qua forisayit, perdet, quae per capitancum
aut officiales nostros, pro nobis recipietur, ct pro nostra utilitate conyerte-
tur; si autem fucrit nobilis , pro primo exccasu decem marcas, pro secundo
similiter dcccm, et pro tertio alias dccem, pro quarto vero triginta marcas,
pro lisco nostro soluat, pro quibus capitaneus iu bona sua se intromittat,
et tcncat cadem ad persolutioncm triginta marcarum; si yero in ciyitate
aliqua pecunia minuta bracata pro quibuscunque rebus yenalibus , siye in
liospitiis, siyeinforo, non recipcretur, 	
			

/Magazyn_093_05_048_0001.djvu

			30
KAŹMIRZ JAGIELLOŃCZYK.
Volentcs insupcr reipublicae providere, ne habeant malefactores occasio-
nem importandi falsam monetam in regnuin nostrum, statuimus et ordina-
mus, de unanimi praedictorum nostrorum consiliariorum voluntate:quodapud
quemcunque, cujuscunque status, bomincm in ima marca duo grossi falsi
fuerint reperti, ipse, cujus marca fuerit, marcam perdet; apud quem sex
grossi falsae monetaein una marca inventi fuerint, talis juxta priores con-
clusiones puniatur.
Inter creditores vero, babentes inscriptioncs super mediantes, taliter est
statutum: quodquiIibet talium pecuniam, sibi ante hanc dispositioneminscrip-
tam, juxta contincntiam literarum suarum Iibere exigat, in moneta, in ipsa
inscriptione expressa, deinceps vero non nisi minuta pecunia vel simpliciter
marcae monetae et nu mer i Polonicalium inter creditores inscribantur, et in
minuta pecunia quaevis debita exigantur, et solvantur, duntaxat novem de-
nariis pro medio lato grosso computatis. Statutum est insuper omni unani¬
mi Yolunlate: quod capitanei nostii quorumlibet locorum facere exactain di-
ligentiam teneantur , ut praedicta minuta pecunia recipiatur, et puniant mo¬
do praemisso omnes et singulos dispositionis praedictae contcmptorcs, alias
capitanei ipsi nostri praedictam dispositioncm introducere, et inobedientes
coercere et punire negligentes, per nos tanquam rebelles et mandatorum re-
galium contcmptorcs puniantur; praesentibus duntaxat ad aliam proximam-
conyentionem generałem duraturis.
Datum in Piotrkow feria quinta proxima post festum pentecosten, an-
no domini 1451. sigillo nostro praesentibus subappenso. Nos vero praelati
et barones Majoris Poloniae, Siradiensis , Lancicieusis, Cujayiensis et Do-
brinensis terrarum, in eyidentiam consensus et voluntatis omnium prae-
missorum, sigilla nostra praesentibus etiam fecimus subappendi.
		

/Magazyn_093_05_049_0001.djvu

			JAit ©a,'js2iifilia 3JlB22!LILI>afi21!&»
Od r. 1492. do r. 1501.
§. 43. Tab. 4. Nr. 63.
S. G. Orzeł ukoronowany, w obwodzie: MONETA. J. (oannis) AL-
BERTI f
S. O. Korona, pod którą róża, znak menniczny, w obwodzie: REGIS
•J- POLONIE -J- półgroszck koronny. Innego rodzaju monety bitej, za Ja¬
na Olbrachta nie znamy dotąd.
		

/Magazyn_093_05_050_0001.djvu

			Oil. r. 1501 ilo r. 1500.
—a^-
/
§. 44. T a b. 4. Nr. 64.
S. G. Ukoronowany herb polski, w około napis: ALEXAND.D.G.R
POLONIE.
S. O. Sty. Stanisław pomiędzy literami C.M. w około napis: S. STANIS-
LAUS. EPS.
Tak o])isai Koehler w swem dziele Yollstaend. Dukat en Cabinet I. Th.
pag. 253. dukat Alexandra Jagiellończyka, lecz nic zaspokoił naszej ciekawo¬
ści, gdyż nie wspomniał, czy go sam posiadał, lub gdzie go widział. Kro¬
mer (Poloniae discriptio ed. 1589 pag. 501.) opowiada: ze za jego pamięci za
Zygmunta I. były bite pierwsze złote pieniądze podług stopy i wagi węgier¬
skiej, a w sprzeczności ztem twierdzeniem donosi, źe widział dukat Alexan-
dra, lecz nie opisuje, co przedstawia(*), a tak dukat ten był zupełnie nie¬
znanym numismatykom , gdyz żaden zbiór takowym dotąd się nie szczycił,
dopiero av r. 1836 pokazały się dwa excmplarze tego dukata, którego wier¬
ny rysunek na Tab. 4. Nr. 64 umieszczam dla przestrogi przyszłych nu-
mismatyków, ze takowy, pomimo żc bity, jest fabrykatem zr. 1836. Po¬
równajmy ten dukat z dukatem Wacława i Władysława Warneńczyka, a
przekonamy się od razu, że jego habitus nic nie ma starożytnego, kolor
złota, ostrość stempla, wytarcie, zbyt kształtna postać biskupa, staranne
draperyowanie sukni, imaginacyjny utwór dwupólowej tarczy, korona
wzięta z półgroszka, i litery pozbierane z owoczesnych monet, wszystko
to wykrywa fałszerstwo. Dukat ten nie zgadza się nawet z opisem
(*) Aureos vero anmraos primus omnium Sigismundus rcx, hujus Sigismundi Au-
gusti pater, nostra me/noria signavit, bonitate et pondere Ungnricorum, tametsi Ale-
xandri quoque fratris ejus aureuni nummum vidimus.
		

/Magazyn_093_05_051_0001.djvu

			ALEXANDER.
33
Koehlera, gdy/w wyrazie „Polonie** ostatnie dwie litery opuszczono. Zwa¬
żywszy nakoniec, żeśmy razem ujrzeli dwa exemplarze t<'j niewidzianej
dotąd monety , (Której bez wątpienia jeszcze więcej excmplarzy gdzieś w 11-
kryciu istnieć może, bo są bite stemplem) zupełnie do siebie podobne, zwa¬
żywszy: ze sposobem jednakowym pogięte, i prostowane, jednakowy blady
kolor złota wydające, który im przez tarcie jakiegoś ostrego proszku nada¬
nym został, nie mające wszelako żadnej cechy starożytności, bo nic wydo¬
byte z ziemi, lecz jakoby W obiegu będące, a jednak nigdzie nie widziane,
Wszystko to utwierdza nas w przekonaniu: ze są falszywemi. Były dul aty
te wystawione na sprzeda/ z tego samego źrzódia, i w tym samym czasie,
jak i mnóstwo innych nieznanych dotąd mimismatów polskich, wprawdzie
bitych, lecz nowego fabrykatu, które także opiszę, aby nowy a łatwowier¬
ny zbieracz chroni! się od nabywania fałszywych za prawdziwe, którą nie-
tyiadomość drogo opłacać przychodzi, a której trudno uniknąć przy coraz
bardziej wydoskonalonym naśladowaniu starożytnych monet. Jeden exem-
plarz jest w zbiorze lir. Fr. P. a drugi w zbiorze P. P.
45. T a b. 4. Nr. G5.
S. G. Orzeł ukoronowany; w obwodzie: ALEXANDER. DEI. G. REX.f
S. O. Korona, w obwodzie: MONETA: REGIS: POLONIE +
Półgroszek koronny biły podług ustawy zr. 1504.
§. 46. T a b. 4. Nr. G6.
G. Pogoń, w obwodzie: ALEXANDRI. MON.
S. O. Orzeł, w obwodzie: MAGNI. DUC. LITYANIE f
Półgroszek litewski.
§. 47. Tab. d. Nr. 67.
S. G. Pogoń; z tyłu jeźdźca nad koniem litera gocka A. oznaczająca:
Alexander.
S, O. Orzeł. Denar Ałexandra, jest u mnie.
		

/Magazyn_093_05_052_0001.djvu

			2 '£ Q ir SI ’1 I.
Od r. 1506. do r. 1548.
r	DUKATY.
§. 48. Tab. 4. Nr. 68.
S. G. Pojtiersie w futrze, i czepcu, ukoronowane; wpoiłwójnym perło¬
wym obwodzie napis: SIGIS. PHI. REX. POLONIE. M: D: LITIIVA
1533
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na którtj: orzeł polski, po¬
goń litewska, lew ruski, i orzeł pruski, a w środku mała tarcza austrya-
cka, (przez omyłkę w rysunku opuszczona). Po bokach tarczy litery oznacza¬
jące C. Crącovia , S. Szydłowiecki podskarbi. W podwójnym perłowym
obwodzie napis: RUSS: TO: PRUSS. ET. MAZO: D: (ominiis) ET. HERES.
Dukat podwójny koronny bity w Krakowie. Jeden exemplarz tego pię¬
knego dublonil jest w zbiorze Hrabiego Franciszka Potockiego, drugi zaś
zjawił się wr, 1833 w Warszawie na sprzedaż, żądano za niego zip. 200,
lecz gdy dla wysokiej ceny kupca nie znalazł, posiano go do St. Petersbur¬
ga, gdzie zdobi zbiór Dyrektora Banku Reicbla. Herb austryacki umiesz¬
czony jest z pizepisu mennicznej ordynacyi zr. 1528 z powodu, źe Elżbie¬
ta, matka Zygmunta II, była z domu austryackiego. Uzywał także tego
li erbu Zygmunt I. i Zygmunt August.
§. 49. Tab. 4. Nr. 69.
S. G. Osoba w całej postaci, zbrojna, odziana delją, na głowie korona,
prawą lęką przytrzymuje miecz’, a wr lewej trzyma jabłko. Pomiędzy roz-
wartemi nogami tarcza, na której herb Leliwa podskarbiego koronnego,
Zbigniewa SpytkaTarnowskiego. W około rozdwojony napis: S. (anctus)
SIGISMUNDUS. REX.
		

/Magazyn_093_05_053_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
35
S. O. Tarcza powyginana, czteropotowa , ukoronowana, na której : o-
rzeł pruski, pogoń, lew ruski, orzeł polski, a w środku tarcza austryacka,
(przez omyłkę w rysunku opuszczona). W perłowym obwodzie napis: SI-
GIS: PRIM: REX: POLO: 1548. Dukat koronny bardzo rzadki, jest w zbio¬
rach : cesarskim w Wiedniu i Hrabiego Fr. Potockiego.
§. 50. Tab. 4. Nr. 70.
Dukat koronny odmiennego stempla z r. 1534 z legendą: JUSTUS UT
PALMA FLORĘ BIT, ze zbioru Hr. Fr. P.
§. 51. Tab. 4. Nr. 71.
Dukat koronny z r. 1529 z legend;* • JUSTUS UT PALMA FLOREBIT,
z rokiem na podstawie'popiersia, bity z mocy ordynacj i z r. 1528 poniżej
przytoczony, na którym , trzymając, się dosłownie ordynacyi, zamiast u-
mieszc/.enia na S. O. litery ówczesnego podskarbiego, położono literę N. co
później sprostowano, kładąc literę S. Szydłowieckiego na dukacie tego sa¬
mego stempla z r. 1512. Ten rzadki dukat z r. 1528 jest w zbiorze lir. Fr.
P., zaś z r. 1512 w zbiorze cesarskim w Wiedniu.
MODUS CUDENDOR AUREORUM IN REGNO POLONIAE. (*)
Sigismundus etc.
Manifestum facimus tenore praesentium uniyersis , (|uibus cxpedit: Quia
considerantes non paryam jacturam reipublicae regni nostri per annos re-
troactos ex monetarum varietate illatam esse, ifa, ut crescente moneta mala
et adulterata, regni nos tri moneta in malam peryenerit aestimationem, au-
reoriim precium subinde creyit, et per hoc precia rerum omnium ailcta et
nostra moneta a ilescere ceperit, proinde nos in boc conyentu generali, om¬
nium consiliariorum nostrorcm, utriusque status, ac ordinum omnium regni
nostii accedente consilio, de moneta in Iioc regno, et dominiis nostris, dein-
ceps accipienda, yel extirpanda satis copiose ordinayimus ac statuimus, ilti
per alias literas nostras super ea re emanatas abunde declaratur. Quia vero
aureorum non parya est penuria in regno nostro, et moneta nostra ntillo
modo in suam aestimacionem, nisi crescente aureorum numero, redire posse
i*) Księga metryki koron. JJJ. .r li 43 fol. 22 .
		

/Magazyn_093_05_054_0001.djvu

			36
ZYGMUNT I.
yidetur, preterea niilltiin sit regnuin inter omnia Christiana regna, iiiquoau-
rca moneta non cudatur, et quod auri etiam q.nantitas in lioc regno nostro,
cum pro plumbo, tum etiain amercatoribus, qui a!ioqui in alia Ioca ilłud du-
cant, baberi pos^it, yolentes igitur et nos regni nostri decori atque subdito-
rum nostrorum ntiJitati consulere, statuimus supradictorum omnium ordinum
regni nostri accedcnte consilio, in lmc regno nostro ani cos novos cudereor-
dine et modo infrascriplo, ejus rei curam Magnifico Nicolao de Scbidlo-
wyece, Castellano Sandomiricnsi,regni nostri Tlicsaurario, et illitis in officio
cndcnde monetę \ ices gerenti Nobili Josto Ludoyico Dccio, Secretario nostro
ct Carbario Wyeslicensi, dcmandantcs, yidelicet in ciyitate 11 ostra Craco-
yiensi cosdcm aureos cudere inandayimus, pondere ct grano Ungaricalibus
modernis aureis, per omnia aequivalcn(es, lioc est in marca ponderis Cra-
coyiens. aureos quinquaginta sex, et quia in marcam ponderis ingrediuntur
scoti yiginti quatour, qui scoti in aureo pondere apud luijusartis peritos ka-
rati yocantur, yolumus: quod yiginti tres cum medio scoli sive karati sint,
in marca ponderis, de puro auro, et reliquus medius scotus seu karatus sit
argenteus, ita quod quadraginta septem partes unius marce sint de puro au¬
ro, et una duntaxat, scilicet quadragesima octayapars unius marce, sitai-gen-
tea. Q uia ta me n hec mixtura, propter argenti albedinem, ct auri puri mol>
liciem, nimium pallida foret, commisimus argento addere grnnuin cx cupro,.
ut colorem suscipiant magis rubeum, quod grami 111 in marcam ponderis tres-
denarios ponderis exęedere non debet. Denarius autem ponderis est ducen-
tesima quinquagesima sexta pars unius marce ponderis, ct ex ista mixtura
cudi debent ■aurei, qui in una parte effigiem nostram habeant, textum yero:
Sigismundus primus Rex Polonie, in cucuitu subpectore anni currentis nu-
merus, in aJio autem latere : scutnm cum quadra, in cujus prima quad'ra su*
perius: Aquilam, regni nostri Insigne ; in secunda: Insigne Magni Ducatus
Litłilianie; in pi ima quadra inferins: Leonem, Insigne terrarum Itussie; in
&ecunda: Aquilam cum gladio , Insigne terrarum Prussie, fieri ctponi ordi-
nayimus; in scuti yero medio seu in pectore, ubi quadrarum linee in crucis
forma coeunt, minutissimum insigne ponatur domus Austrie, superne supra
scutum: corona parvula, textus vero in circuitu: Justus ut palma Ilorcbit;
a latere scuti dextero C. litera, Cracoyiam, a sinistro v ero latcre litera N.
nomen officialis et thcsauiarii regni nostri, ut aliorum principum mos est,
designans. Ut autem omnis generis homines majorem conyebendi auri ha-
beant occasionem, statuimns, ut quotit'ns aliquis in officinam nostram ma*
		

/Magazyn_093_05_055_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
37
netariam auri pondus portarerit, quod laudatam bonitatem attinget, illi ex
suo auro cudantur juxta decretum et laudum nostruni aurei, recepta ab eo
solucione, a Iabore duntaxat, pro singulis aurcis unmn gsossum polonica-
lem, idque propterea, ut hujus aurce moneto cussionis rommodum ad om-
ncs ex equo peryeniat, nostro aut reipublice regni commodo mi ni me quesi-
to. Hujuseemodi autem aureos, antequam in publicum exeant, Yolmnus di-
Irgenti cura, per llieronimum, monetaric officine aut pro tempoie existen-
temjuratuin probatorcm, preseutibus regni nostri ad lioc ordinatis probato-
ribus, vel eoruin \icesgerentibus, semper prius ad artis ingeniuni ac indu-
striam sutnmam probarr et examinari. Ubi vero boc sonato ordihe secun-
dum lauduin et decretuin nostrum juste examinati, recteque elaborati com-
perti fuerint, Yolumus et mandamus liarum serie liicraruin, ut in publicum
exeant, et ab omnibus in regnis ac dominiis nostris pro et loco aureorum
bungaricalium in equivalente yalore rećipiantnr, et anemine, cujuscunque
status et conditionis fuerit, in solucionibus seu cambiis excludantur. Si vero
contigerit, (que liomiluim etatis hujus est mallcia) in futurum falsos aureos
aliunde immisceiiseu immitti, liocprefato Magnifico Tliesaurario nostro, yefc
Yicesgerenti illius, imputaii sen noceie nullo modo debet. De predictis au¬
tem grossis , pro singulis aurefc accipicndis, imprimis yolmnus lnijns o^eris
sumptus solvi, et de reliquo, si quid‘ supra aecreyeritratiouom 110bis con-
Yenienii tempore reddi, ubi nos quoque meritorum et industrie oflicialiiun
benignam rationem babituri sunius. liarum testimonio literarum, qnibus si-
giiium nostrum est appenstim. Datum ut supra. Datum in Convcntu Gene-
rali Pyotrko\ iensi, feria secunda proxima post Dominicam Sexagcsimac,
Anno Domini inillesimo quingenlesimo \igesimo octayo, regni vt>ro nostri
a igcsimo secundo/
§. 52. Tab. 4. Nr. 721
Dukat Koronny z r. 1535 z legendą : JUSTUS UT PALMA FLOttEBIT,
napisy w obwodach. Ze zbioru Hf. Fr. P. Ka^ ol Ben. Lengnicb w swem
dziele „Nacbrichten zur Buecber und Muenzkumle J. Tb. p. 283 powiada, ze
w r. 17G8 za taki dukat dano na publicznej licytacyi w Gdańsku; dukatów
13 i poi. Widziałem tak/.e dukat koronny z tego samego roku i stempla, na
którym na S. O. na tarczy czteropolowej. były tylko orły polskie i pogonie,
a w środku mala tarcsea austryacka, z resztą zupełnie taki sam. Z legendą
•lUSTUS UT PALMA FLOREBIT są także dukaty koronne z roku 1528,
1531, 1537.	'
		

/Magazyn_093_05_056_0001.djvu

			38
ZYGMUNT L
§. 53. Tab. 4. Nr. 73.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w obwodzie napis: SIGfS.
I, REX. POLO. DO. PRUSS. 1546 *
S. O. llerb miasta Gdańska; w obwodzie: MONE. AUR. CIVIT. GE-p,
DANENSI. * Ze zbioru lir. Fr. P. — Koehler VoHstan : Dukaten-Cabin : ^
opisuje taki dukat gdański i z tego/: roku, lecz na S. O. w napisie dodane
jest: MONE. NO (va) AUR Bardzo rzadki.
§. 54.	;;
S. G. Popiersie w zbroi, ukoronowane, w lewo obrócone, pod którem cj,
w obwodzie liczba roku 1540. jest otoczona laurein, w obwodzie napis rL
SIGIS. Ł REX. POL.	j.(
S. O. Ilerb Gdańska; w obwodzie napis: MONE. NO. AUR. CIVL ^
GEDANEN. dwa na krzyż złożone haki, znak menniceny. Koelder 0
Yoll. D. C.	r
P'
tc
TALARY I 1‘OLTALAJIY.	*'
§'. 55. Tab. 4. Nr. 74.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowano, głowa duża, włosy długie, ró-
wno ścięte. W obwodzie perłowym napis: SIGISMUNDUS. PRIM. REX.
POLONIE. 1529.	fl
S. O. Pięć tarcz wygiętych, w ten sposób ułożonych, iż w środku ^
jest tarcza zorlem polskim, a nad nią du/a korona, wr około zaś następu¬
jące cztery tarcze, formujące półkole: litewska, ruska, pruska i austrya-
cka. \V obwodzie perłowym: DEUS. IN. Y1IITUTE. TUA. LETABITUR.
REX. róża. Talar ten jest opisanym i wy sztychowanym w dziele: Muenz- v
buch darinnen zu besehen die besten, und schoensten, sowolil alte ais neue g
Ziitmuenzen. Hamburg 1631. Widziałem go także w zbiorach: lir. Fr. P. i v
pułkownika Przeszkodzińskiego, wprawdzie bity, lecz, przy coraz bardziej;
wzmagającem się fałszerstwie starożytnych monet, nie można ręczyć za s
jego autentyczność.
		

/Magazyn_093_05_057_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
39
§. 56. Tab. 5. Nr. 75.
£0
S. G. Ukoronowane, zbrojne popiersie, z pod korony widać czepiec
Maściwy Zygmuntowi I. W potrójnym obwodzie napis: SIGISM. P. REX.
L POLONIE. M. D. LlTUy. r. 1533. Napis poprzedzielany tarczami: koron-
n litewską, pruską, ruską, austryacką.
S. O. Ukoronowane, zbrojne, młode popiersie, w obwodzie, jak wy-
*ćj, napis: SIG. AUG. SECUND. FIL1US. IIEX. POLON.etc., między wy¬
kazami są herby jak wyzói, z tą tylko różnicą, że, zamiast herbu austrya-
l,n ckiego, umieszczono lierb królowej Bony zSforcyów, matki Zygmunta Au-
s‘ gusta. Jest to talar Zygmunta I., lecz może byd także uważanym ja¬
ko medal uwieczniający pamiątkę ogłoszenia Zygmunta Augusta wielkim
* Cięciem litewskim i następcą tronu po ojcu, jak to dowodzi następnie
opisany talar z podwójną liczbą roku. Objąt zaś rzeczywiście rządy Litwy
f. 1544, a za życia jeszcze ojca swego zaczął już bić monetę litewską
pod swojem imieniem od r. 1546. Talar ten jest bardzo rzadkim, widzia¬
łem jeden cxcmplarz autentyczny w zbiorze Doeplera, zkąd przeszedł do
Zbioru IJr. Fr. P. Są także tego stempla podwójne talary, których wiel¬
kość jest ta sama, lecz są jeszcze raz tak grube, i podwójnej wagi.
§. 57.
(jj S. G. Jak na poprzedzającym.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz popiersie Zygmunta Augusta prze¬
dziela liczbę roku 1540. W średnicy cal 1. i linii 7. Widziałem W odlewie.
:u Jest opisany w Yollatacndiges Thalercabinet z r. 1747.
§. 58. Tab. 5. Nr. 76.
a-
Talar taki sam, jak pod Nrem 75, lecz nieco odmiennego stempla,
z_ Wprawdzie bity, ale fałszywy, gdyż jest późniejszego fabrykatu Pana
10 Biernackiego, do którego stempel kazał robić w Warszawie medalionero-
| Wi, mnie osobiście znanemu, który mi udzielił tej wiadomości. Wykona-
J nym jest podług rysurku wziętego z dzieła Czackiego: O Litewskich i Pol-
a skich Prawach. Jest u mnie.
		

/Magazyn_093_05_058_0001.djvu

			40
ZYGMUNT I.
§. 59. Tab. 5. Nr. 77.
S. G. Popiersie w zbroi, ukoronowane, włosy długie, równo ścięte,
korona wchodzi w obwód i przedziela napis będący w obwodzie perłowym:
S1GIS. PftlM. REX POL. M. D. Li. 1535.
S. O. Tarcza wyginana, czteropolowa, ukoronowana, na której:
orzeł polski, pogoń litewska, lew ruski, i orzeł pruski, a w środku mała
tarcza austryacka. Po bokacb tarczy rozdzielone litery C. S. Cracovia i
Szydłowiecki oznaczające. W obwodzie perłowym napis: RUSS. TO. PRUSS.
ET. MAZO. D. JET. 1IERES. ozdoba z floresów. Wyrazy poprzedzielane
listkami. To jest talar koronny, bity w Krakowie. Strona odwrotna tego
talara jest prawie zupełnie taka sama? jak na dukacie podwójnym wyżej o-
pisanym. Talary te wykopano w małej liczbie w Prussacli, wraz z talarami
Zygmunta Augusta, z napisem: Deus in yirtute tuałaetabitur rex, (o których
pod tymże królem). W roku 1836 nadesłane do Warszawy i wystawione
na sprzedaż w sklepie ubogich, chciwie zostały rozebrane przez amatorów
numismatyki. Płacono za nie po pareset zł. poi. Talarów Zygmunta I,
było kilka sztuk, z których ja posiadam jeden z rysą na S. O. przez cały ta¬
lar, co dowodzi, że stempel pękł, przeto musiano mało wybić exemplarzy.
Rysa ta tylko na moim znajduje się exemplarzu, na innych zaś jej wcale
niema. Talary takie były dotychczas zupełnie nieznane, i są nowem na¬
der ważnem odkryciem wnumismatyce. Wydobyte z ziemi były zupełnie
sczerniało, pokryte śniedzią i rdzą, która będąc niedokwasem śrebra, przez
napuszczenie kwasu siarkowego, wfodą rozebranego, łatwo się rospuściła,
lecz na niektórych exemplarzach , po ich oczyszczeniu, pozostawiła gdzie nie¬
gdzie małe ślady dziurkowatości, któWj poprzednio nie można było do-
Strzedz, a jaka się często daje widzieć na żelazie oczyszczonem , a poprze¬
dnio przetrawionem przez rdzę. Historya nie pozostawiła nam dowodów
istnienia takich talarów w owych czasach, gdyż nie znamy dotąd ordyna>-
cyi mennicznój, mocą którejby te talary były bite, wszelako nie można
wątpić, że są prawdziwemi, gdyż rozbiór chemiczny starożytnej zwierz¬
chniej powłoki, robiony przez ś. p.prolessora chemii Kitajewskiego, prze¬
konał nas, że taż powierzchnia nie mogła była bydź uskuteczniona sztuką,
lecz silną dłonią czasu wysokiej starożytności. Było to wielkie odkrycie,
		

/Magazyn_093_05_059_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
41
które sprawiło nie malij, radość num i s maty kom wroku 1836, a które wsze¬
lako pociągnęło za sobą wielką szkodę dla tychże, a zamieszania dla hi-
storyi, albowiem skoro się rozeszła wieść o poszukiwaniu, i przepłacaniu
takowych talarów, wnet znaleźli się niecni fałszerze, którzy w krótkim cza¬
sie puścili w obieg mnóstwo fabrykatów, monet zupełnie nie znanych, ich
własnego genialnego utworu, przeciwnych po większej części ordynacyom
inennicznym. Ze zaś takowe monety są bite stemplem, i że z wielką sztu¬
ką nadana im została cecha starożytności, gdyż niektóre są naumyślnie po¬
zacierane, inne zapleśniałe, inne zaś zaczernione, tak, że nawet biegły
badacz starożytności mógłby je poczytać za autentyczne, pragnąc przeto
uchronić od szkody, i wyprowadzić z błędu przyszłych zbieraczy numisma-
tów, umyśliłem takowe także umieścić winem dziełku, w wlaściwem miej¬
scu.
§. 60. Tab. 5. Nr. 78.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, z pod korony widać czepiec.
Głowa przedziela napis będący w obwodzie: SIGIS. PRI. REX. PO. M.
DUX. LIT.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orzeł polski, po¬
goń , lew ruski, orzeł pruski, w środku mała tarcza austryacka, po bokach
litery C. Cracoyia , S. Szydło wiecki, w obwodzie: RUS. TO. PRUSS. ET.
MAZOW* 1532. Póltalar Zygmunta I, jest w zbiorach Hr. Fr. P. i P. P.
Zdaje się bydź późniejszego fabrykatu , gdyż, ile mi w iadomo , za Zygmun¬
ta I. nie bito wcale póltalarów ; wprawdzie niektórzy pisarze wspominają
o monecie z napisem: Deus in virtutetua laetabitur rex (patrz §. 61) i myl¬
nie ją nazywają półtalarem, gdyż rzeczywiście jest tylko sześciogroszówką.
MONETY DROBNE. '
§. 61. Tab. 5. Nr. 79—80.
S. G. i S. O. jak §. 55. Są to dwie sześciogroszówki z r. 1528.1529.
bite w podłęra śrebrze y, przetopionych półgroszków świdnickich, wywo¬
łanych z kraju. Chcąc nadadź temu rodzajowi sześciogroszówek W'artość
zwyczajnych bitych w dobrem śrebrze, powiększono ich objętość i wagę.
Są w zbiorze Hr. Franciszka Potockiego, i należą cło wielkich osobliwości.
		

/Magazyn_093_05_060_0001.djvu

			42
ZYGMUNT I.
§. 62. Tab. 5. Nr. 81.	,
Trzygroszówka koronna z r. 1528 z takiego samego śrebi-a, jak poprze¬
dzające, bita podług tej/e samej ordynacyi, Którą dla dokładnego wyjaś¬
nienia zamieszczam. Jest ten pieniądz w zbiorach Hr; Fr. P. — J. Z. — B. w K.
ORDINATIO DE PEBMUTANDA ET ABOLENDA MONETA SWIDNI-
CENSI, ET IN A LI AM MONETAM GBOSSORUM MAJORUM TRANS-
CUDENDA. (*)
i ‘-.."KI -ł	f V' *K\'» '^1	fn\ V-V>00*1	khnhsni	ii;-£;i \ ifr/Rtil
Cl Xięg* metr. 43. jign. U J. fol. 22S.
		

/Magazyn_093_05_061_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
13
to mclius posset fieri, hoc decreto nostro consulere, in praesenti Pyotrco-
yiensi conyentu generali cum consiliariis nostris ac omnibus omnimn ter-
rarum nuntiis statuimus, quod praedicta Swidnicensis moneta a solutione
hujus conycntus deinceps a nentinc cujuscunyue conditionis., status, ac di*
gnitatis exisłat, ullo modo recipiatur, qualieunque prerio, prout hac de re
statutum conyentus hujus lącius declarat, sed ab omnibus eam habentibus in
offićinam nostram monetariam nunc Cracoyiae existentem, aut in aliislocis,
yidelicet in ęivitate nostra Thorunensi proxime, quam primum id co min ode
fieri poterit, erigendam futuram comportari debet, ibidem in aliam monetam
transcudenda, et unicuique juxta hoc statutum nostrum solyenda. Ita yide-
licet quicunque partem aliquam predicte monete S widnicensis in a]iquam offi-
einam portaverit, quae pondus sive parvum sive magnum attigerit, ilta mox
conflari etprobari debet,ctquocienscunqueintali massa pagamcnti reperti fn-
erint quindecim lotbi argenti ptiri, toeiens soIvi debent floreni sejfem et
grossi yiginti per triginta grossos. Ubi yero portati fuerint, qui pondus non
attigerint, i Ili so!vi debent per denarios octo singuli medientes, falsistamen
ac adulterinis semper exceptis,soIventur autem omnes, cum his monetis no-
vis excudendist aut glossis ternariis vel denariis, secundum quod in officina
monetaria moneta fuerit. parata. Denarios vel ternarios nullus praeter suain
voIuntatem in magna summa cogatur recipere. lit autem ipsa Swidnicensis
moneta cicius et minori, quo fieri possit, sumptu transcudatur, Iaudayimus
et statuimus, ut ex eadem transcudantur grossi majores duplicigenere,quo-
rum alii sint ponderis unius lotlii et vaIoris sex grossorum usualium poloni-
calium, ita quod quinque in florenum sen mediam sexagenam, octo In mar-
cam numeri et sedecim in marcam Cracoyiensem ponderis ingrediantur-
Mixtura vero eorum sit in marcam quamlibet argenti fini lothi s	
			

/Magazyn_093_05_062_0001.djvu

			44
ZYGMUNT I.
ab una parte et in uno latere: Aqmla magna; textus: Moneta Regni Polonie
1. 5. 2. 8. vel ciirrentis anni. In alio latere: Imago Regis, textusin circui-
tu: Sigismundus primus Rex Polonie (yide Tab. 5. Nr. 81). Jstius vero ge-
neris nltimi propter competenciorem usńm plnres quam alterins es-
se yoluinus. Ut autem ejusmodi moneta rliligentius etcicius cudatur, deman-
dayiimis hujusmodi operis curam cum Magnifico Nicolao de Schidlowyecz ,
Castdlano Sandomiriensi, et Regni nostri Tliesaurario, Nobili Josto Ludoyi-
co Decio , Carbario AYieliciensi, tancjuam yices illius gerenti. Volentes,ut
inpiimis hec moneta utriusquc generis Cracoyie cudatur, et interim, para-
tis ad hoc instiumentis aę familia et officiulibus neccssariis, paullo postquam
liegotium progressum acceperit, in Civita(e nostra Tborunensi alia officina
instituatur, quo commodius ex majori Polonia et Ducatu Masoyie illic con-
vebi possit. Ubi yero necessarium et expedire yidebitur, inci\itate nostra
Posnaniensi, et alibi locis alicjuot ordinentur, qui eandem monetam coe-
mant, et in officinas dcducant aut transmittant. Si yero ultra hoc yidebitur
expedire, poterit demum in Ciyitate Posnaniensi et Warschoyiensi, altera
yidelicet earum ciyitatum, aut in ambabus, tercia yel etiam qnarta officina
institui, id quod Thesaurarii nostri et officialis yices gerentisillius industrie
*
et cognicioni commitfimus. Ut autem ista moneta minori sumptu transcuda-
tur, commisimus eidem Tliesaurario nostro et ejus yicesgerenti omnes im-
ppnsas moiderari et rcstiingcre, quantomelius fiori poterit, sine quibus yero
esse non poterit, illa semper septimanatim solyentur. Quae yero amputari
possunt, in caput anni et rationis reseryentur, ubi nos cum consiliaiiis no-
stris, habito benigno ac laborum digno rcspectu secundum excrescentem
summae exigentiain alios officiales renninerabimus. Ne tariien toto hoc tem-
pore ipse Thesaurarius noster et tjus yices gerens praedictus propriis impen-
sis remtantam curarecogantur, decernimus etyolumus, quocienscunque extra
ciyitatem Cracoyienśem hujus oper i s gratia yel in propria persona quoino-
docunque ire sive niittere contigerit, hoc ad monetę dicte impensas facere
possint ac debent. Ut autem praedictus yices gerens Thesaurarii nostri, la¬
borum suorum ac Industrie condignam habeat pro merilis remuneratiopeip,
decernimus: ut eidem Trecenti floreni per mediam sexagenam computati ex
officina nostra mońetaria ad annum 'ćurrentem solyantur. Volentes autem
		

/Magazyn_093_05_063_0001.djvu

			ZYGMUNT l.	45
*e omnem fraudem tollere, prohibemus, rie ulla alia moneta conflata in massa-
ll* que portata lioc pretio ematur, sed alio pretio secundum communem argenti
e' yalorem, prout idem Thesaurarii nostri dfficialis noyerit expedire, sohatur.
s" Itern constituiinus ad majorem ccrtitudinem recte administrationis, ut de
moneta ista probanda, antequam exierit in publicum in civitate Cracoviensi,
; » soliła a probatoribus regni nostri seryetur consuetudo, similiter hoc idem in
i- civitate Thorunensi, vel alibi, ubi officinas institui contigerit, personis jura-
it tis ac fide dignis, qui a locis illis non recedant, committant iidem probato-
res. Quia autem negotium totum propter difficultatem ejus, maxime in ii.de
n et virtute officialinm nostrorum, bocest Magnifici Thesaurarii Regni nostri et
a Josti Ludovici, ejns \ices gerentis, consistet, promittimus in capite anni ra-
tionem administrationis hu jus suscipere, eteandem, quam in fide nobis de-
a bita facient, ratam habere, neque illos, neque beredes illorum, in casu
s- mortis ipsorum, qnoquoinodo molestare aut turbare, sed tantam illorum fi-
r dem, curam , et diligens nobis etreipublice nostre seryiendi studium regia nostra
a gratia semper compensare. Hoc modo itaque transcusa et emissa praedicta
a moneta, probatorum nostrorum testimonio contirmata, Aolumus, ut deinceps
e Magnificus Nicolaus de Schidlowyccz, Castellanus Sandomiriensis, et The-
Tissiiijf nurtoTipOft minoiTimp )	dp ziutUnssoi J.9	-
i- saurarius Regni nostri, et dictus Jostus LudoyicusDecius, ejus vicesgerens,
i- ab omni moleslia et impeticione, casu quocunque et a quibuscunque sint li-
» beri et imnnińcs perpetuo et in evum. Harum testimonio literarum , quibus
i sigillum riostrum est appensum. Datum in conventu generali Pyotrkoyiensi
- feria secunda proxima post Dominicam Sexagesimae Anno Domini Millesimo
i ijuingentesimo yigesimo octavo, regni vero nostri anno vigesimo se-
cundo.
§. 63, T a b. 6. Nr. S2.
1	S. G, Popiersie ukoronowane, w zbroi, w prawej ręce berło, a w lewej
rękojeść pd przy pasanego miecza. W podwójnjm obwodzie perłowym na¬
pis przedzielony popiersiem: SIG. I. II.. POLO. DO. TO. PRUSS. ^
S. O. Na tarczy orzet ziem pruskich, obok której litery T. J. oznacza-
’ jijce Josta Ludwika Deciusza, rządzcę dochodów Zygmunta I, nad tarczą
liczba wartości Yl. podwójnym obwodzie perłowym napis: GROS,
AR SEXDUP. (lex) TERR. PRUSSIE. 1530.	6*
		

/Magazyn_093_05_064_0001.djvu

			46	.	ZYGMUNT Ł
Sze^ciogroszówka pruska, jest w zbiorach lir. Fi\ P.— II. w S.P. i u Jo¬
achima Urosch: Cal). Widziałem także z r. 1528.
§.64. Tab. 6. Nr. 83—84.
Dwie sześciogroszówki pruskie, odmienne od poprzedzającej, różnych
stempli z r. 1532. 34. Są w zbiorach lir. Fr. P.— Naczelnika Banku Seg-
ny. J Z. Trzy te szeiciogroszówki były bite w Toruniu przez Josta
Ludwika Decyusza, wraz z innemi czterema rodzajami monet, w właściwem
miejscu opisanemi, podług ordynacyi mennicznej zr. 1530, którą tu zamie¬
szczam.
LITERAK SUPER OFFICINAM MONETARIAM THORUNIAE INSTI-
TUTAM, ET INDUSTRIAE FIDEIQUE NOBILIS JODOCI DECII SECRE-
TARII REGII COMMISSAM. (*)
\
Sigismundus, Dei gracia Rex Poloniae, etc. Significamus tenore pre-
scncium mediante, quia quomodo nos, consiliatiis nostris terramm Prussiae
deferentibus et rogantibus ob necessitatem dominorum nostrorum Prussiae
Thoruniae, officinam monetariam instituissemus, et eandem lidei et indu-
striae Nobilis Josti Ludovici Decii, Secretarii nostri, Carbarii Velicensis,
commisissemus, idque literis nostris in magno ducatu Lithuaniae sub annu-
lari signeto, ob cancellariorum nostrorum a nobis absenciam, fecissemus,ubi
uero in regnum lioc nostrum feliciter regressi sumus, voluimus, pro ipsius
securitate eidem proyidere, easdem literas juaescntibus inserere decreyi-
mus, quarum tenor de verbo ad yerbum sequitur talis: Sigismundus, Dei
gracia Rex Poloniae, Magnus dux Litliuaniae, Russiae, tociusque Prussiae
acMazo\iae, etc. dominus et heres. Significamus tenore praesencium, qui-
bus expedit universis, quia cum annis superioribus , in ciyitate nostra Geda-
nensi omnium consiliariorum nostrorum, tam regni nostri Poloniae, quaiu
(*) Księga Metryczna 44 signat.t HH. r. 1528-1531. fol. 317.
		

/Magazyn_093_05_065_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
47
> eciam terrarum Prussiae accedente consilio de nova moneta Prutenica cum
Polonicali moneta coaequanda, et per nos in terris Prussiae cudenda unani-
miterconclusissemus, atquedcmum ea consultacio inconyentu Maiiemburgensi
^ pro festoSanctiStanisIaiinMaijode anno Millesimo quingentesimo vigesimo
r_ octavo,perGonsiliarios nostros terrarum Prussiae, et Illustris domini Alberti,
MarchionisBramlemburgonBis ot Ducis Prussiae, Ncpotis nostri cliarissimi, etc
n nuncios ordine legitimo instituta, ac iterum in proxime seąuenti Thorunen-
j_ si conyentu per eosdem Consiliarios nostros executio facta, et ejusdem mo-
netae noyac cussio secundum laudum factum Tlioruniae inchoata, nostroque
mandato, et specialibus literis ad terminum unius anni Nobili Josto Ludo-
yico Decio, Secretario nostro, officina ipsius monetae ad fidelcs manuscom-
missa fuissct, Nosque illi promiseramus in capite anni racioncs et caiculos
•- dicti laboris, ab eodem absque dilatione recepturos, quomodo yerojaman-
nus primus termlnatus sit, et nos, ob grariores hujus magni Ducatus nostri
Lithyaniae curas et negocia, in regnuin nostrum redire iioctempore non po-
tuerimus, res yero nostrae in Prussiae terris, ut officina dicta continuetur,
omnino exigant, habentes graciosum et benignum ipsius Josti seryiciorum
respectum, rolentes illum ubique sccurum reddere,praesentes Iiteras illi dan-
das duximus, quibus et officinae nostrae Thorunensis curam ulterius ad be-
neplacitum nostrum committimus illam dirigendam et ordinandam, secun¬
dum laudum per consiliarios nostros terrarum Prusiae factum, et illius suc-
cessorumque ipsius securitati provideremus. Commisimus igitur illi, utin
eadcm Tliorunensi officina quinque genera inonetarum secundum laudum
l§ .
^ consiliariorum nostrorum modoinfrascripto ad beneplacitum nostrum cu-
dat. Imprimis denarios minntos, quorum quingenti et quadraginta in mar-
cam Cracoviensem ponderis ingrediantur, in qua unus et medius lothus ar-
gcnti puri ćontineatur. In lina parte aquila prutlienica, in alia parte S. li¬
tera sub diademate (Tab. 7. Nr. 104.) ltem solidi novi prathenici, quorum
centum et quinquaginta novem marcam Cracoviensem ponderis ingrediantur,
et contineantur in marca ponderis tres lotlii argenti pttri, in una parte aquila-
pruthenica, textus: Solidus Prussiae I. 5.2.9. aut annus currens. In alia
parte S. litera sub diademate, textusi Sigismundus Rex Polonie, dominus
		

/Magazyn_093_05_066_0001.djvu

			48	ZYGMUNT I;
Prus&ic. (Tab. 7.Nr. 103.) Item grossos communcs, quonim nonaginta sex in j
marcani Craćoviensem ponderis ingrediantur, inquibus sint lotlii sex argenti j
pmi,in uno latere aquila prutenica, textus: Grossus communistcrrarum Prussie
1.5:2.9.vel anni currentis, in aliolatereeffigies nostra rcgia cum diademate, tex- 1
tus: Sigis(nundus primusllexPolonię,douiinus tocius Prussię, et debcnt essc ali-
quanto contracciores, qiiam modtini grossi polonicales.	7. N. 101 ,)Item tri- '
plices grossi argentei, quorum septuaginta quatuor in marcam Cracoviensem
ponderis ingrediantur, contineanturquequatuordecin) lutlii argenti puri in qua-
libet jnarca ponderis, in uno latere effigies nostra regia, absqne diadcmąte,
textus: Sigjsmundus primus llex Polonię, dominus tocius Prussię, in aliola-
teie circulus, in quo snperne III. tres significando, sub quo nnmero texJus
per transyersuin: grossns argenteus tripJ,ex Prussię 1529 aut annus currens.
(Tab. 7. Nr. 99.) Item grossi sex duplices, quorum triginta septem sint in
marca ponderis €racoviensis, similiter ut superius 14 lotbi argenti puri in
marca ponderis, in una parte efigies nostra armata in diademate, textus:
Sigismundus primus Ile;x Poloniae, dominus tocius Prussiae ; in alio latere:
aquila prutenica in clypeo, textus: grossus arge: sex. duplex Prussię 1529
vel annus currens. (Tab. 6. Nr. 82-83.) Ilaec quinquc monetarum genera sic
et non alitcr. debcnt cudi, quia tamcn et impossibile est, talem immetam
sempcr in puncto lieri posse, promissum est illi, ubi in denariisad summum
duodecim dęnarii, in solidis unus cum medio solidus, in grossis medius
grossus in marcam excederct, similiter in boc triplici genere unus aut unus cum
diinidiato denario argenti deesset in marca, boc nullum ilłi aut magistro mo¬
netarne damnum esse debet, ita tamcn, ut proximis ejus generis pecuniae ,
in quo defectus fuerat, tantum accedat, quantum prius defecerat, ubi yeroin
aliquo genere plus deesset argenti, aut crcsceret numerus, tenebiturleyiores
massas rejjcere, et suis impensis denuo reformare. Similiter semjier leves
et małe fabrefactos ubicunquo occurrerint notariis, eiicere et de novo refor-
mare tenebitur, quod probatores advertent, etofńciales bona praestabunt iide.
Triplices ycjo et sexduplices grossi in nullo fiusto fallant, in, grapo autem,
ubi per\ contingcus qnu.s sęlus denarius deesset argenti , boc sibi wcio dar’inon
debet. Atque ubi baec quinquę genera, vel aliqua ex *stis factą.^oc mo.(Jio
		

/Magazyn_093_05_067_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
49
fucjint, yolunius et mandamus, lit nullum genuś illorum inier bominos cxe-
at, nisi prius singulis sabbatis, aut quando alias opus est, re\ idenntur per
probatorcs, quos scmpcr adesse yoliimus, sccundum ordinacioncm Consiliaiio_
rum nostrorum terrarum Prussię, yidelicet Magnificum Georgium dc Conopath
Pałatinum Pomeraniae, aut illius yices gerentcin, unum exConsulatu Tboru-
iicnsi juratum probatorein, et magistrom monctariac modernum Mathiain
Schilling, aut qui pro tempore fuerit, ct lii jui ati csse debent, prcstito jura-
jnento corporali fi.dclilatis et diligcnciac, roi ani ronsiliariis aut officialibus
nostris terrarum Prussięi, qui pro tempore Torunię csse possunt, boc modo
 ct in summa nihil omnino
nobis dcfalcando, preter praedictum palatium, a singulis marcis argenli
Craco\ iensis ponderis, et ronflacionis, boc est, per quindccim rum medio
łotbis argeiiti puri in marram computando, nobis liberc solyat grossos duo-
7
		

/Magazyn_093_05_068_0001.djvu

			50
ZYGMUNT I.
decim pruthenicales scu polonieales, id est, a singulis cenfum marcis ar-
genti, nobis cedant florcni quadraginta, per triginta grossos computando,
(jtiibus sic solutis, nec ipse Jostus, nec successores ipsius Josti in casu mor-
tis sui nobis vcl, successoribus nostris vfcl cuipiam alteri teneantur facere ra-
cionem sed in totum ipse sit, vel successores ipsius sint li beri, et ab omni
quorumcunque impeticionc prorsus exempti. Ut autem omnis suspicio tolla-
tur, yolumus, ut deinceps Magister Monetariae modę mus, aut pro tempore
cxistens similiter notarius et probator, omnes sint jurati, ut supra expres-
sum est, ut.unusquisque seorsim conscribat argentum, quod in singulas fusio-
nes recipitur, ita, ut sint triplicia regestra, quibus collatis certiores esse
possumus, quantum nobis justo calculo proveniet ab eodem Josto, sccreta-
rionostro, solyendum. Qua summa super nobis soluta, regio nostro ver-
bo promittimus, eundem sive ipsius successores tneri et defendere, et ab
omni impeticione quovismodo excogitata liberos facere, preterea nihilominus
illius seryiciorum benignam semper iiabebimus racionem, et ubi officinam
praediętam contingeret ccssare aut alterum illi substitui, quod semper in ca-
pitc anni nobis liberum erit facere, aut eciam in casu mortis sui, tali casu
tota medietas oinmum instrumentorum pro co aut illius successoribus est
proyentura, de aediticiis vero in hanc diem factis in proxima racione, quam
nobis pro anno transacto facere tenebitur, cum eodem Josto componemus.
Jn fidem omnium praemissorum praesentes literas nostras manu regia nostra
transcriptas, et annulari signeto appenso munitas, dandas duximus. Datum
Yillnę die quindecima mensis Junii anno domini Millesimo quingentesimo
\igesimo nono, regni nostri anno \igesimo tercio. Sigismundus rex sub-
scripsit. Et quia in literis suprascriptis de uno probatore ex Senatu Tlioru-
nensi deligendo facta est mencio, tamen quia Alagnilicus Georgius, Palati-
nus Pomeranię, raro adesse poterit, yolumus pro majori certitudine, ut duo
ex eodem senatu deligantur, qui ambo aut ad minus unus singulis diebus pro-
bacioni praesentes sint, atque omnia secundum Consiliariorum nostrorum de-
creta perficiant, qtiibus nos singulis septimanis, aut quando rarior próba
fuerit, pro eorum salario tres marcas yeteręs, boc est viginti grossos in mar-
cam computando, designainus, ita tamen inter eos diuidendas, prout yisum
fuerit supradicto Josto, secretario nostro, pro uniuscujusque laboris et dili-
gentiae exigencia. Quas qyidem literas in omnibus in sc contincnciis appro-
bandas, et de certa nostra sciencia mnjori sub sigillo dandas decreyimus.
		

/Magazyn_093_05_069_0001.djvu

			ZYGMUNT I.	51
Actum et (latum Cracoyiae feria tcrcia intra oc(avas Sancti Stanislai in Ma-
jii> anno domini Millcsimo quingentcsiino trigesimo, rogni iiostri anno ^i-
gesimo quarto. Relatio Magnifici Cbristophori de Schidlowyecz C. et C. C.
R. p. C.
§• 65.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, zpod korony widać czepiec
zwykły Zygmuntowi I. w późniejszym jego wieku. W obwodzie napis:
SIGISMUN. I. REX. POLO. DO. TO. PRU. Dwa baki na krzyż złożone:
znak myncarski.
S. O. Tarcza herbowa gdańska, trzymana przez lwów, nad nią w
górze liczba wartości YJ. W obwodzie napis: GROSS. AR. SEXDUP. CTYI.
GEDA. 1539 f.
AY średnicy cal 1. linii 3. Sześciogroszówka gdańska.
§, 6G. T a b. 6. Nr. 85.
S. G. Popiersie jak wyżej; w obwodzie perłowym: SIGISMUN. P.
REX. POLO. DO. TOCI. PRUSS. dwa haki.
S. O. Jak wyżej, lecz pod liczbą wrartości VI. jest litera D. oznaczająca
Danzig; w obwodzie perłowym: GROSS. AR. SEXDUP. C1YIT. DANCZK.
1535.
Sześciogroszówka gdańska odmiennego stempla; rzadka, amatorowie
plącą za nią Zip. 24.
§.67. T ab. G. Nr. 86.
Sześciogroszówka gdańska z r. 1535 odmiennego stempla, jak poprze¬
dzające, albowiem na S. G. głowa przedziela napis: D. YJ. oznaczający
„Danziger Sechser“ (Gdański Szostak). Jest w zbioizcl f. Fi\ P. bardzo rzadka.
§.68. Tab. 6. Nr. 87.
s. G. Orzeł pruski, w obwodzie: SIGISMUN. I. REX. POLO. DO. TOCI.
PRUS.
s. O. Herb miasta Elbląga, nad którym liczba YI. po bokach tarczy
rozdzielone litery E—J. oznaczające Elbląg, i Jodociusza, sekretarza kró¬
lewskiego, któremu poruczono bicie pieniędzy. >V obwodzie napis: GROS.
AR. SEX. DUP. CIYT. ELBINGK. 1535.
Sześciogroszówka elblągska nader rzadka, jest w zbiorze II. Fr. P. i u
Czackiego.
		

/Magazyn_093_05_070_0001.djvu

			52
ZYGMUNT I.
§. 09. Tal>. 6. Nr. 88—89.
S. G. Orzeł polski, w obwodzie: SIGISMUNDUS: DUX. GLOGOVIE+.
S. O. Pogóń, pod którą rok 1506, w obwodzie: KAZIMIRł. R. (egis)
POLONIE. NATUS +. Grosz xięstwa głogowskiego, bi(y, kiedy ZygmuntI.
za życia i panowania braci, był xięciem Głogowa. Jest także taki grosz bez
liczby raku, jak to okazuje Nr. 89, zapewne wcześniej bity. Znajdują się
w zbiorach P. P. i moim. — Najpierwsza moneta polska, z oznaczeniem
czasu, w którym bita; zwyczaj ten wymieniania roku na monetach, wpro¬
wadzi! Zygmunt I. do Polski, zostawszy królem po Alexandrze Jagielloń¬
czyku. Zygmunt I., jako król polski, zaczął bić półgroszki koronne, a naj¬
dawniejszy, nam dotąd znany, jest z rokiem 1507.
§.70. Tab. 6. Nr. 90.	. fiCcI .MltfiJ
S. G. Pod koroną napis w trzech wierszach : SIGISMUND.P11IM.UEX.
POLONIE, pod napisem pomiędzy dwoma różami herb Odrowąż podskar¬
biego kor. Szydiowieckiego.
S. O. Orzei polski, w obwodzie: MONETA. REGNI. POLONIE. 1527.
Grosz koronny jest także z r. 1526 bity podług ordynacyi z tegoż roku,
poniżej przytoczonej.
§. 71. Tab. 6. Nr. 91.
Grosz koronny taki sam, jak powyższy z r. 1545, lecz brz herbu pod¬
skarbiego, a nad orłem, będącym w obwodzie perłowym, wznosi się korona.
§.72. Tab. 6. Nr. 92.
Grosz koronny z r. 15-17 z herbem Leliwą, i z literami S.T. Spytka
Tarnowskiego, podskarbiego koronnego. Taki sam grosz z r. 1518 jest w
zbiorze b. l*osła Swidzińskiego, bardzo rzadki.
Trzy te grosze ró/.nych stempli są w moim zbiorze, bite podług ni¬
niejszej ordynacyi mennicznej.
Quomodo considerantcs inestimabilcm jacturam et irrecupcrabile dam-
num subditorum regni et dominorum nostrorum tum ex moneta Swidnicen.
que ita ad formam mediantum in regno nostro currentium efiigiata, ut ferme
eadem credatur, longe tainen tam in grani bonitate, quam ponderis quantitatc
nostris mediantibus absiinilis et ad eam \ilitalem pervenit, quae bonis nostris
ex regno nostro deductis inediantibus illa noyissima Swidnicensis moneta cx
		

/Magazyn_093_05_071_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
53
iisdem excussa iterum cum incommodo subditorum nostrorum inregnumno-
strum reducatur, cum ctiam ex yaria falsa moneta in diyersis łocis excussa,
ita pecunia currenti mixta, ut a peritioribus difficile, a simplicioribus et plebe
nullo modo eognosci possit, et nihil superesse, quoque temporum successu
bonis exportatis mediantibus, praefata Swidnicensis et adulterata moneta in
dominiis nostris sola remaneat. Nos igitur yołentes praesenti publicoque
mało remedio oportuno tempestiye occurrere, liabita in proxime preterito
Piotrkoyiensi conyentu generałi cum utiiusąue status Consiliariis nostris et
omnibus omniom terrarum nuntiis matura diligentique deliberatione et con-
silio, decreyimus et statnimus: triplicem novam excudere monetam, tamdiu
et quousquc nobis et reipublicae nostrae yisum fuerit, per quam monetam
novam et Swidnicensis simul cum falsis et adulteratis mediantibus ex regno
nostro expellatur, et defectus, qui nnne in regno in minutiori moneta est,
suppleatur, similiter ut ex superaccrescente lucro, quod ad reipublicae de-
fensionem erogandum decrevimus, aliqua defensionis pars regno nostro
accedat. Quia yero monetae cudcndae provisio ab antiqua consyetudine ad
thesaurum regni nostri pertinere solet, yolumus et cum praedictis Consilia¬
riis nostris ac terrarum nuntiis decrevimus, quod Magnificus Nicolaus de
Szydlowiecz, Castellanus Sandomiriensis, Regni nostri Thesaurarius, Os-
swiancimen. Zatorien. Radoinien. Olstinen. etCrzepicen. Capitaneus cussioni
praedictarum monetarum praesit per suos offlciales, quos ad hoc fideles et
idoneos duxerit eligendos, yerum ut tam ipse Magnificus Thesaurarius noster,
quam illius offieiales, quos nunc ab initio habet, aut posthac habiturus est,
sccurius huic officio proyisionis et administrationis cudendae monetae prae-
csse possint, decreyimus singulas monetariae ollicinae dispositiones, de
quibus iste nobis responderc debet, literis nostris praescribere. In primis,
quia cussionis tota yis in bono monetariae magistro sita yidetur, constitui-
mus in magistrum monetariae, famatum Casper Ber, consulem et ciyęm ci-
yitatis nostrae Cracoyiensis, cujus probitas et in rebus istis administrandis
industria a multis annis nobis perspecta est, qui in manus praedicti Thesau-
rarii nostri corporale juramentum nobis et reipublicae praestitit: se of/icium
sutim juxta antiquam consyetudinem fideliter et diligenter administraturum,
cui nos speciales literas nostras dedimus, ad quas nos referimus. Et ut mer-
catores, et yenditores libentius argentum ad praedictam olficinam oonyehant,
yolumus, quod, quam primum ab eisdein argentum coeptum, et secimdum
7*
		

/Magazyn_093_05_072_0001.djvu

			54	.	ZYGMUNT I.
industriam officialium in aliquod laudatum monetac genus ćxcussum fuerit,
illis summa capitalis secumlum pacta sine mora solvatur, lucro duntaxat in
thesauro regni nostri remanente; monetarum autem genera ista cssc dcbent,
imprimis: obuli seu denarii, quorum mixtura sic liabet; Accipiendi lotti
argenti puri quindecim, quibus addantur cupri lotti ccntum et quadraginta
quinque, erunt in pagamento sen compositione marcae ponderis dccem, et in
qualibet marca ponderis unus cum medio lottus ai-genti, ex quibus iieri de¬
bent iloreni per tri gin ta grossos, per ,decem octo denarios in singulos gros-
sos computąndo. — Ternariorum yero mixtura esse debet et lotti quindecim
argenti puri et sexaginta quinque lotti cupri, et erunt in pagamento marcaą
qilinque, in singulis marciu ponderis per lottos tres argenti, ex quibus fieri
debent Iloreni noyem grossi yiginti, per triginta grossos et per ternarios sex
in grossum computąndo. Mixtura grossorum integrorum esse debet ex quin-
decim lottis argenti, et yiginti quinque lottis cupri, erunt in pagamento marcae
ponderis duae cum media, in singulis marcis pondeiis per lottos sex argenti
puri, ex quibus fieri debent numero marcae quinque, id est iloreni per tri¬
ginta grossos octo, ruRtodiendo, quantum possibile fuerit, ne nu-
inerus unius ciijusque monetae citra yel ultra multum deliciat yel
crescat. Efligies yero denariorum ab ima parte aquila, ab alia parte co¬
lona cum literis S. et P. Sigismundus primus designantibus ad coronae latera
positis, (Tab. 6 Nr. 96.) ternariorum ab una parte aquila, ab alia crux du-
plex cum prauedictis bine inde literis positis esso debet, (Tab. 6. Nr. 95.)
grossorum vero ab una parte aqui]a, cum textu in circulo: Moneta Regni Polo-
niae 152G vel currentis tunc anni munerus, ex alia parte corona sttperne
posita, sub qua per trnnsyeraum textus ponendus: Sigismundus primus Rex
Poloniae, et in iine sub textu insigne parvulum ejusdem Thesaurarii nostri,
quo minus a yicinis imitari yel adulterari possint. (Tab. 6. Nr. 90—92.) Ad
hujus mixturae certitudinein praedicti Thesaurarii nostri ofiicialiumque ejus-
dem yolumus, ut singulis diebus Sabati, aut quando ali<|ua praedictarum
monctarum summa elaborata fuerit, antequam in bominum usus prodeat,
praesentibus ad hoc deputatis super intendentibus Rdsmo. et Maguifico
Joannę de Łasko, Aicbiepiscopo Gnesnensi, Legato nato, ac regni nostri
Primate, Cluisloplioro de Schidlowjec, Palalino, et Capitaneo Cracoviensi, l
et Regni nostri Cancełlarió, quibus bujus muneris functio delegata est, per
Hieroninum Brenner, juratum conilatorem ciyitatis Cracoyiensis, qui corpo-
		

/Magazyn_093_05_073_0001.djvu

			ZYGMUNT I.
raji juramento in manus praedicti Palatini praestito ad hoc astrictus, secun-
dum veram artem probetur. Et cum quaelibet istarum monetarum in suo
gencre, in qualitate grani, et qnantitate ponderis, justa fuerit inyenta, factis
porciunculis et scbedulis, a suprascriptis subdelegatis, tunc deniuin in usus
łiominutn emittetur. Quod si tamen casu contingerit per unum denariura ar-
genti deesse, \el excrescere in una marca, id praefato Tliesaurario et ejus
officialibus obesse non debet. Quibus monetis sic excussis et probatis emis-
sisque, si postliac falsa aut adultera misceretur, praedicto Tliesaurario, aut
ejus officialibus, nocere vel damnum facere minime debet. O nera vero,
quae a nobis per dictum Thesaurarium nostrum aut ejus officiales in hoc of-
ficio solvi debent, adscribenda dusimus. In primis in omnibus fusionibus
perdiciones ignis, in omnibus dealbationibus plattarum perdiciones decoctio-
nis, et in fabricina, quam Scbmitnam vocant, in quaslibet centum marcas pon¬
deris per lottos lurgewiclit, secundum literas Magistro monetariae desuper
datas. In quibus perditionibus fusionum, ac dealbationum ipsius Tbesaurarii
officiales semper presentes esse debent, et ita proyidere, no eorum negli-
gentia jacturam patianmr. Item solutis, quae ab antiquo tbesauro nostro
solyebantur, pro omnibus monetariae instrumentis, et rebus necessariis, parvis
ac magnis, praeterea officialibus septimanatim, in primis ipsi Mag: Tbesau-
rario nostro ratione officii sui marcas decem, Magistro monetariae ratione
salarii octo et ratione ccnsus duos llorenos, eidem ratione laboris elaboratae
pecuniae a qualibet marca ponderis per duosgrossos, et a marca lissurarum
per grossuin unum, item notariis duobus septimanatim per florenum unum et
grossos duodecim ratione salarii et expensarum, item suprascriptis Rmo: Arcbie-
piscopo Gnesnensi, et Mco Palatino Cracoviensi, singulis quartalibus per marcas
viginti quinque, item sculptoribus ferramentorum serifici, fabro, accutia-
toribus, alias Schleyfarnii, fusori, calcanti, probatoribus ad probam septi¬
manatim salaria, et praemia sua, praeterea alia omnia necessaria monetariae
officinae, quae prius soh i, et coemi mos erat, prout antiquaetiam regestra
declarant, quae omnia nos in rationilms, futuris temporibus, nobis faciendis,
suscipere promittimus. De co vero, quod tum residuum lucrum fuerit, prae-
fectus Magnificus Tbesaurarius noster nobis facturus est rationem. Quem
l quidem Thesauiarium et ejus officiales promittimus ab omni impeticione,
et molestia, quae praeter baec supra scripta futuris temporibus oriri possit,
semper tueri ac defendere. Harum testimonio literarum, quibus sigillum
		

/Magazyn_093_05_074_0001.djvu

			50	ZYGMUNT I.
nostrum est appensum. Datum Cracoyiae die lunac quinta decima Octobris
anno Dni 1526. regni nostri anno 20.
§.73. Tab. 6. Nr. 93—94.
Dwa półgroszki koronne, różnych stempli, Nr. 93 bez liczby rofcn?
bardzo rzadki, jest W zbiorze P. P. zaś Nr. 94 z rokiem 1507 jest u mnie.
Najpierwsza moneta koronna z liczby roku. Półgroszki te są bite z wzoru
półgroszków Alexandra Jagiellończyka. Mamy także tego stempla pół¬
groszki Zygmunta III.
§. 74. T ab. 6. Nr. 95.
S. G. Orzeł polski, nad którym wznosi się korona, w obwodzie per¬
łowym napis: MONETA. SIGISMUN.
S. O. Tarcza z krzyżem patryarchalnym, zamiast pogoni; po bokach
tarczy rozdzielone litery S. I. oznaczające; Sigismundus I. W obwodzie
perłowym: REGIS. POLO. 1546. — To jest ternarius czyli trzeciak
koronny,bity podług ordynacyi zr. 1526.(czytaj §. 72.) Jest wzbiorzeSeg.—
§. 75. Tab. 6. Nr. 96.
8. G. Korona przedzielająca litery S. P. oznaczające : Sigismundus pri-
mus. —
S. O. Orzeł polski. — Denar koronny bity podług ordynacyi z r. 1526i
(czytaj §. 72.) Jest w zbiorze J. Z.
§. 76.
S. G. Orzeł.
S. O. Herb Poznania, t. j. dwa klucze na krzyż złożone. Denar po¬
znański bardzo rzadki. — W średnicy linii 5. —
§, 77. Tab. 6. Nr. 97.
S. G. Orzeł ukoronowany; w obwodzie perłowym: SIGISMUNDUS I.
REX. PO. M. D. LITYANIE. —
S. O. Pogoń, pod którą rok 1535. a pod tem mała tarcza herbowa fami¬
lii Jagiełłów, przedzielająca napis będący w obwodzie perłowym; MONETA.
MAGNI. DUCATUS. L1TYAN. Grosz litewski jest u mnie.
		

/Magazyn_093_05_075_0001.djvu

			ZYGMUNT t	57
§. 78. Tab. 7. Nr. 98.
S. G, Pogoń, w obwodzie perłowym: MONETA. SIGISMUNDI. 1510.
S. O. Orzeł, w obwodzie perłowym: MAGNI. DUCIS. LITVANIE -f
Półgroszek litewski; na niektórych exemplarzach rok jest położony w skró¬
ceniu.
§. 79. Tab. 7. Nr. 99—100.
Dwie trzygroszówki pruskie, równych stempli z r. 1529—1534. na któ¬
rych jest popiersie zbrojne w czepcu drócianym; bite w Toruniu podług
ordynacyi do §. 64 załączonej. — Bardzo rzadkie; są w zbiorach lir. Fr.
P. — J. Z. — Widziałem także z r. 1528—1530. 1532—1535.
§. 80. Tab. 7. Nr. 101 — 102.
Grosze wspólne ziem pruskich, odmiennych stempli; na jednym po¬
piersie zbrojne ukoronowane, włosy długie, równo ścięte, a na drugim po¬
piersie zbrojne w czepcu ukoronowane. Bite w Toruniu podług tejże ordy¬
nacyi jak poprzedzające.
§.81. Tab. 7. Nr. 103.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w obwodzie: SIGIS. REX. POLO. DO.
PRUS.
S. O. Orzeł pruski, w obwodzie: SOLIDUS. PRUSSIE. 1529. Sze¬
ląg bity w Toruniu podług ordynacyi pod §. 64. umieszczonej.
§. 82. Tab. 7. Nr. 104.
Szeląg bity w Toruniu, czytaj §. 64.
§. 83. Tab. 7. Nr. 105—106.
Dwie trzygroszówki, czyli trojaki gdańskie z r. 1535. 1546. różnych
Stempli, Z napisem: CIYITATIS. GEDANEN. i DANNCZK. Są u mnie.
§. 84. Tab. 7. Nr. 107—108.
Grosze gdańskie różnych stempli z r. 1532. i 1538.
§. 85. Tab. 7. Nr. 109.
Szeląg gdański z r. 1538. z orłem ziem pruskich.
§. 86.
S. G. Na tarczy u spodu zaokrąglonej orzeł polski; w obwodzie na¬
pis: SIGISMUND. D. G. R. POLO.
8
		

/Magazyn_093_05_076_0001.djvu

			58	ZYGMUNT I.
S. O. Tarcza gdańska tegoż kształtu; w obwodzie: CIY1TAS, DANSCZ.
1525, t-
W średnicy linij 91. Szeląg gdański odmiennego stempla.
§. 87.
S. G. Orzeł pruski.
S. O. Na ozdobnej tarczy herb Gdańska, przedzielający rok 1513; pod
rokiem dwa listki koniczyny. Nad tarczą liczba wartości III. — W śre¬
dnicy linii 6 |. — To jest gdański ternarius czyli trzeciak. Jest u mnie.
§. 88. Tab. 7. Nr. 110—111.
Dwa odmienne denary gdańskie:
S. G. Dwa krzyże, nad któremi wznosi się korona, jest herb Gdań¬
ska, po bokach tego/; litery M. S. oznaczają Moneta Sigismundi.
S. O. Orzeł pruski. — Są w zbiorze J. Z.
§. 89. Tab. 7. Nr. 112—113.
S. G. Liczba wartości III. pod którą napis w pięciu wierszach: SI-
GIS. I. REX. POLONIE. DO. TOCIUS. PRUSSIE. 1536.
S. O. Tarcza herbowa Elbląga, ju literami po bokach E. (Elbląg) J.
(Jodocus). W około napis: GROSS. AR. TRIPLEX. CIYIT. ELBINK. —
Trzygroszówka elblągska. Nr. 113 jest takaż trzygroszówka odmiennego
stempla z r. 1540*
§. 90. Tab. 7. Nr. 111.
Grosz elblągski z r. 1539.
§. 91. Tab. 7. Nr. 115.
Szeląg elblągski z r. 1539.
§. 92- Tab. 7. Nr. 116.
Denar elblągski, z tarczą Elbląga i z orłem pruskim. Jest w zbio¬
rze Hr. Fr. P. i w Ilartknoclm. —
		

/Magazyn_093_05_077_0001.djvu

			aicmiwa
1518-1572 w Koronie — w Litwie zaś juz od r. 1541.
DUKAT Y.
§. 93. Tab. 7. Nr. 117.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w prawo obrócone; wr obwo¬
dzie perłowym: SIGIS. AUG. REX. POLOM. M. D. LIT. rok 1555
w skróceniu.
S. O. Herb Gdańska; w obwodzie perłowym: MONE. NO. AUR. CIYI.
GEDANENS. f.
Dukat gdański. W Czackim jest z r. 1550.
§ 94.
S. G. Popiersie zbrojne ukoronowane, w lewro obrócone, włosy krótkie,
broda duża; w obwodzie: SIGIS. AUG. REX. POLO. D. (ominus) PRUS.
S. O. Herb Gdańska; w obwodzie: MONE. NO. AUR. CIYI. GEDA-
NEN. 1555. lilia.
Dukat gdański z tego samego roku, lecz odmiennego stempla.
§ 95. Tab. 8. N. 118—119.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, przedzielające napis będący
w około: SIGIS. AUG. REX. POLO. M. D. LITY.
S. O. Tarcza sześciopolowa, na której jest: orzeł polski, pogoń litew¬
ska, anioł herb kijowski, niedźwiedź stojący na dwóch łapach, herb
zimidzki, krzyż, herb Wołynia, a w środku herb mediolański Sforcyów.
U góry nad całą tarczą mitra przedzielająca rok 1517; w obwodzie: MONE.
AURE. MAG. DUCA. LITY.
		

/Magazyn_093_05_078_0001.djvu

			60	ZYGMUNT AUGUST.
Dukat litewski, jest w kilku zbiorach. Nr. 119 jest taki sam dukat
z roku 1565. lecz odmiennego stempla. Bardzo rzadki, płacono za niego
po 150 Zip.	^
8. 96. Tab. 8. Nr. 120.
■ ' ^
S. G. Rok 1568. przedziela popiersie ukoronow ane, z długą brodą;
w obwodzie laurowym napis: SIGIS. AUGUSTUS. D G. REX. POLONI. f
MAG. DUX. L1TVA. krzyż liliowy. ,	T
S. O. Pogoń, pod którą herb Jagielloński, w obwodzie laurowym:
MONETA. MAGM. DUCATUS. LITVAN. 10. FLOR. (eni) AUR. krzyż
liliowy.
Pieniądz złoty dziesięcio- dukatowy, jest w zbiorze Hr. Fr. P. i w Len-
gnicha Ben. Nachrichten etc.
2
t
TALARY I PÓŁTAtARY.
§. 97. Tab. 8. Nr. 121.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, głowa duża, broda krótka, ko¬
rona wchodzi w obwód; głow a dzieli liczbę roku 1547. tak, ii ta jest-wy¬
rażoną na środku talara. W perłowym obwodzie napis: SIGISMUNDUS.
AUG. REX. POLO. M. D. LI.	*
S1
S. O. Pięć tarcz wyciętych, w ten sposób ułożonych, że w środku
jest tarcza z orłem polskim, a nad nią duża korona, w około zaś nastę- ^
pujące cztery tarcze formujące półkole: litewska, ruska, pruska, austryacka. ^
W obwodzie perłowym napis: DEUS. IN. YIRTUTE. TUA. LETABITUR. °
REX. — Jest u mnie.	°
Talar ten wykopano razem z talarami Zygmunta I. pod §. 59. Tab.
5. Nr. 77. opisanemi. Vollstandiges Thaler-Cabiflet z r. 1747. pag. 120.
obejmuje także ten talar, który nam dotychczas tylko z tego opisu był
znanym. Nabyłem go za Złp. 140.	►
§. 98. Tab. 8. Nr. 122—123.
S. G. Ukoronowana cyfra połączona S. A. rozdzielająca rok 1. 5. 6. 4.
oznacza Sigismundus Augustus;, pod cyfrą liczba wartości XXX groszy. u
To wszystko otoczone wieńcem laurowym.
		

/Magazyn_093_05_079_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
61
S. O. W wieńcu laurowym tarcza sześciopolowa jak w §. 05.
Talar biły podług ustawy z r. 1528. Jest u mnie, nabyłem go za zip.
108. Nr. 123. jest taki sam talar, lecz odmiennego stempla na słron: głów:
bo z popiersiem. Jest w zbiorach Hr. Fr. P. i P. P. zjawił się r. 1837.
w Warszawie, wprawdzie bity, a dotychczas jednak nam nieznany, po¬
nieważ: zaś nie można wykryć, gdzie został znalezionym, lub skąd rze¬
czywiście pochodzi, i okoliczność ta jest tajemnicą, przeto zdaje się bydź
nowym fabrykatem.
§. 99.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, broda długa, śpiczasła, roz¬
dwojona; popiersie otoczone wieńcem laurowym.
S. O. "W takimze wieńcu laurowym, ukoronowana, i połączona cyfra
Zygmunta Augusta S A. rozdzielająca rok 1565. pod którą jest liczba war¬
tości trzydziestu groszy.
Talar inflanłski podług Ma daja VolIstan. ThaJer - Cabi: 2 Th. p. 134.
Ten talar jest mi nie znanym, łecz że Zygmunt August bił talary inflant-
skie, jest rzeczą niezaprzeczoną, jak to dowodzi ordynacya inenniczna
z r. 1570. (którą poniżej umieszczam) dana Walentemu IbcrfeWowi, sekre¬
tarzowi, i Jakubowi Kinezy, na bicie w zamku kircholmskim z grzywny
klipingów dziesięć „każdy kJiping ma bydź ważności szweigrzywien
rygskich cztery, a polskich groszy trzydzieściTalary te trzydziesto-gro-
szowe nazwane klipingami, inaczej Chodkiewiczow^kiemi, były bite na za¬
płacenie zaległego żołdu najemnej załodze parnawskiego zamku. W rok
później uznano potrzebę bicia, obok talarów’, drobnćj monety, w skutku
czego wydał Zygmunt August drugą ordynacyą, nakazującą bicie jeszcze
czterech rodzai drobnej monety inflantskiej, a zamieszczoną w mem dzieł¬
ku w właściwTem miejscu.
LIST NA KLIPINGOWĄ MONĘTĘ ZIEMIE INFLANTHSKIEI. (*)
...	1	'u
ZIGMUNTH AUGUST etc.
Oznaimufemy tym listem nassym, wssem wr obecz i każdemu z osso-
bfta komu to wiedziecz naliezy, Jsż który zamek nas Pernawę w ziemi
(*) Xięga metryki sign. X. M. M. HO. fol. 15..
8*
		

/Magazyn_093_05_080_0001.djvu

			02	ZYGMUNT AUGUST
Inflanthskiei liezący z rąk nieprzyiacziełskich wziąwsy dłia wsseliakiei	c
niebespiecznosczi, liudzie służebne na nim zostawicziesmy byli roskazali,	t
tedy od czassu nie małe czi łiudzie Niemieczczy rożnych narodów to iest
Raitąrow Niemieczkich jeznych koni czterzy stha, a knechtów piessych	r
stho przesz czas niemały od kilku liath służyli, a prze niespossobnoscz	y
&karbu nassego zaplata zoldu ich zasłużonego dochodzicz i placzona bydz	u
nie mogła, thedy gim niemała summa pieniędzy thego zasluzonego ich od	z
nasz przychodziła, ktorei zaplathy oni częstokrocz pilnie z wielkim uszilo-	^
waniem u nasz szie domawiali, J gdzieby ich zaplata nie dosla, tedy z o-	z
nym zamkiem nassym Pernawskim do kogo innego skądby zapłatę szwą	g
otrzymacz mogli obroczicz się i podacz chczieli. A tak my uważaiącz tho	si
czo nam i Itzeczypospolitei państw nassych, na tbym zamku Pernawskim,	1(
lako na nieposliedniciszym i portownym w ziemi Inflanthskiei naliezy pil-	d
nie o tym iakoby z rąk tych liudzi służebnych wyswobodzon byl, obmy-	P
sliwaiącz, a prze niespossobnoscz na ten czasz skarbu nassego onym liu-	p
dziom służebnym zaplathy ym powinien uczynicz nie mogąc z, użyliśmy w	n
tym Secretarza nassego Sliachetnego Yalentego Jberfeltha, yzby on takową	V
summę czym by szię zasluzone przerzcczonych liudzi na zamku pernaw-	a
skim zaplaczicz mogło szam z ossoby szwei spossobiwssy, ym zaplaczil y	k
on zamek nasz wyszwobodziwszy do tego czassu poki iemu summę pic-	u
niędzy, którą tym liudzioin służebnym wyda od nasz albo od Rzeczypo-	tu
spolitei państw naszych zaplaczona bendzie w possessiei swei mial iakosz	'A
ku porachowaniu tego czo szie onym liudziom szluzebnym w zapłatę przy-	t^
chodziło, deputowaliszmy byli pewnych Commissarzow naszych, to iest,	gl
Urodzonych Josta Fistemberka Kieskiego Ottona von Ungarn Treideskiego
Castelłani, a Jana Grodowskiego, Cziwonia Dirwanskiego i Reperthussa Gil-	ta
derasełem Doctora i Secretarza nassego, którzy Commissarze nasse wyssei	ss
mianowani do onego zamku pernawskiego ziecliawszy, s tymi liudzini siu-	tli
zebnymi, z każdym z ossobna o tho się porachowali, iako wielie komu z	pi
nich zoldu ich zasluzonego nieplaczono było dostatecznie w regestra szwc	ni
spissali, czego wssytkiego czo my zasłużonego ich przychodziło z obracho-	g<
wania tych Commissarzow nassych summy pieniędzy około czterzech krocz	*J1
sta tyszięczy złotych polskich, czo ym za kilka liath nieplaczono okazało	111
szie. Gdzie Yalenty Jberfelt wredlia postanowienia z nami udzialanego i	Z1
wedlie porachowania Commiszarzow nassych czyniącz zapłatę onym liu-	8'
		

/Magazyn_093_05_081_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
G3
pi	dziem służebnym My dal wlassnych pieniędzy szwych przesz dwa krocz sto
li,	tyszięczy złotych, a iescze gim in resta winno zostało, oszmdziesziątli i
st	dwa tysziącza złotych, czo szerzei i dostateczniei w regestrach tych Commisza-
h	rzow nassych iest opissano. I gdzysz iescze tak wielka summa pieniędzy
;z	ym winna została, a Jberfelth w tym szię nam opowiedział, ysz iusz z
Iz	maiętnosczi szwei nie maiącz od nasz i od Rzeczipospolitei pewnego oka-
d	zania zapłaty za summę szwą pierwei wydam* wieczei pieniędzy wyda-
i-	wacz nieclłczial, oni tesz liudzie służebni wyssei mianowani besz ostatka
)-	zapłaty zasluzonego swego z onego zamku nassego pernawskiego sczią-
rą	gnącz niecbcziełi za którym niescziągnieniem ich, im daliei, tym wietsza
o	summa, to iest na każdy miessiącz więczei nisz po czterzy tyssiącze Ta-
i,	łerow długu przybywa, a czo inssego, ysz oni iako budzie rożnych naro-
1-	dow czudzoziemsczy w tym szie slyssecz dali, ysz gdy by gim resta za-
r-	plathy zasluzonego ich rychło oddana nie była, od kogo inego tę summę
i-	przyiąwssy, on zamek nasz pusczicz chczieli. My tedy takowym wielkim
tv	niebespiecznosczią, ktoreby za onym zamkiem gdzieby (czego Boże ucho-
ą	wai) od nas odyscz miał, na Rzeczpospolitą przypascz mogli, zabiegaiącz,
/-	a inakssego poratowrania ku wyswobodzeniu ie uczynicz nie mogącz, przy-
y	kładem inssych panów Chrżesczianskich, którzy pod czaszcm walki za
e-	nie spossobnosczią Skarbów, Minczą abo monetą Klipingami mianowaną
3-	nieiakie poratowanie potrzebam woiennym czynicz zwykli, ktorego tesz
sz	W takowci mierze i Kroi Sweczki w ziemi Inflanczkiei używał, i mone-
y-	tę Klipingową w zapłatę Służebnych dawał, A ktemu ysz tesz w miesczie
it,	głównym w ziemi Inflanthskiei miasto Riskie mynczę szwą kuią, chczącz
50	tym rychliwssą zapłatę onym liudziem służebnym pemawskim uczynicz,
il-	takoweszmy postanowienie z stymze wyssei mianowanym Secretarzem na-
ei	ssym Vałentym Iberfeldem, a służebnikiem nassym Iakubem Hinczą uczy-
li-	tlili, ysz oni mają wlasznym nakładem i kostem szwym i z srzebra swego
z	przeminczowacz W ziemi Inflanczkiei w zamku nassym Kiercholnie na
,-c	monetę Klipingową dwadziesczia grzywien srzebrza fani, a w kazdei
o-	gotowei grzywnie która na Klipingi minczowana bendzie ma bydz srze-
;z	hra fani lottow dziesziecz, a miedzi lottow szescz, a s takowei grzywny
ło	,ila się wyminczowacz Klipingow dziesiecz, każdy Kliping ma bydz wa-
I	znosczi szwei grzywien Riskich czterzy, a polskich grossy trzydziesczi, Czc¬
ił-	go izby pod ten sroth y pagamenth ty Klipingi minczowane byli, Probierz
		

/Magazyn_093_05_082_0001.djvu

			64	ZYGMUNT AUGUST.
i Mynczmistrz nasz któremu to zliccziiny dogłiądacz bendzie, na których *>.
Klipingach iriaiq, bydz bite znaki, któreśmy ossobliwie od inssych Myncz ^
nassych Iberfeltowi i łłinczy podali, a od tych dwudziestu tyssięczy grzy- ^
wien Srebra fani które oni przeminczuią Avytrąc»iwssy, i defalkowawssy t(
wrssytkie nakłady onera et impensa tei Sprawie myncznci nałiezącze na 11
swą skodę maią i bendą powinni ku pożytkowi nasscmu zapłaczicz osin-
dziesziat szescz tyssięczy szescz seth szesczdziesyJąth szescz złotych, i v
grossy d wadzie sczia liczby polskiei, s klorci pomienionel summy maią c
Yalenti Iberfeith a Jakub Ilincza, ręstę czo iescze liudzioiu służebnym ^
pernawskiin zasłużonego ich przychodzi zapłaczicz, A ostatek tei summy 11
pomicnionei która od dwudziestu tyssięczy grziwien srebra fani ku pozyt- n
kowi nassemu iako się wyssei pomienilo przyyscz ma, Thenze Iberfeith I
w summie pieniędzy szwy eh którą na zapłatę łiudziom służebnym pernaw- 1
skim wedlia wiadomosczi Commissarzow nassych pierwei wydał, ma wtrę- F
ezicz, także czo bikol wiek na zapłatę tycli liudzi służebnych z Skarbu na- 1
ssego Corony polskiei, abo z iakichkolwiek dochodow Skarbu Wielkiego X. r
Litewskiego naUer-aczych przea ręczę Iberfeltowe na odprawę tych budzi c
pernawskich wydano i czokolwiek zamków i imion nassych w ziemi In- I
ilantbskiei liczących tym ossobam którzy na Pernawie służyli bendzie za- ^
wiedziono tho wszytko przy ostatecznym porachowaniu w tę summę któ¬
ra szie przesz iberfdta tym łiudziom służebnym pernawskim placzi, pora¬
chowano i położono bycz. ma, I stegosz porachowania te imiona które się
therasz łiudziom służebnym pernawskim w zapłatę zawiodą, tąsz monetą
Klipingowu ony wykuyicz maią: Wssakosz tby wszytki sprawy Miniczne
sprawowacz i fuzią czynkz maią, t. wołią i wiadomosczią Urzędu od nasz
na to przelozonego, y przy Probierzu i Myncznristrzu nassym, A czo tesz,
statek Mynczny i budowanie thego zamku nassego Kiercholmi ku tei spra¬
wie Mynicznci według potrzeby zgotowacz potrzeba bendzie, a oni na to
czo rownego a słusznego pieniedzy s tei sprawy Minicznei iako wyszei
mieniono przychodzączycb wyłożą, to za słusznym U ważeniem maią gim
bydz wytrączono, A zeby szię czi wyszei pomienieni poddani nassy diia
tei sprawy Mynicznei za wydaniem szwych pieniedzy na srebro, abo na '
inne potrzeby zadnei skody nieobawiali, tedy my obieczuiemy i przyrze¬
kamy giin i potomkom ich tym listem nassym za nasz i za nasse potom-
ki, ysz gdzieby ta sprawa Mynczna przez nasz za budowana abo zatrudniona
		

/Magazyn_093_05_083_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
65
bydz miała, ze gim te wszytkie skody, które oni słusznie pokażą nagro-
dzicz mamy, A gdys ta sprawa Mynczna ku gwaltownei a pilnei potrze¬
bie dlia ostatecznei odprawy pernawskiei iest od nasz postanowiona,
tedy bendączy pomienieni sprawczy na_ssy powinni wsseliaką pilnoscz
miecz, zeby krom omieskania sprawowano i foldrowano było, chczącz
tesz zeby przerzeczeni poddani nassy i słudzy, iakimkolwiek obyczaiem
w tei ze sprawie nie byli omięskani i zatrudnieni, tedy nie mamy, ani
chczemy nikomu żadnego stanu i zawołania człowiekowi dozwaliacz, ani
dopusczacz przerzeczonei ziemi nassei Inflantskici, takowei ani zadnei
inssei Myncze mynczowacis, dokąd ony wyssei pomienioną summę prze-
mynczują, ossobliwie gim to varuiemy, ysz nikomu przy nich w tyra
pomienionym zamku Kiercholnie minczowacz dopusczacz nie mamy, I
iesliby kto przedtym abo napotym od nasz iakiekolwiek listy na to wy¬
prawił, Avedług onych sprawowacz się powinni nie bendą, czo wszytko
i każda rzecz z ossobna tak w czalie pewnie a gruntownie pelnicz i trzy-
macz słowem naszym Kroi: i listem tym gim obieczuiem y na czo ku wie-
czei wierze i szwiadecztwu ręką własną list ninieszy podpisialiszmy i
pieczęczią naszą korony polskiei zapieczętowraczieszmy roskazali. Dan w
Warszawie dnia 28 Miesziącza Septembra. Roku 1570.
Sigismundus A u g u s t u s
Rex subscripsit.
§. 100. Tab. 8 Nr. 124.
S. G. W obwrodzie ozdobnym popiersie zbrojne, ukoronowane, bro¬
da krótka, w prawej ręce trzyma berło, a w lewćj czekan, w około
napis: SIGISMUNDUS. AUG. D. G. REX. POLON. MA. D. L1YAN.
S. O. Herb Gdańska, pod którym rok 1567; w obwodzie perłowym
napis: MONETA. NOYA. CIVITATIS. DANTISCI.
Talar gdański, nadzwyczaj rzadki, może unikat, w r. 1727 znajdo¬
wał się w Królewcu w zbiorze Liibeckim, teraz zaś jest w zbiorze Rcichla
w St. Petersburgu. Jest opisanym w Erleutertes Preussen, i w Len-
gnichu.
§. 101. Tab. 9. Nr. 125.
Póltalara z r. 1546 tego stempla jak talar opisany pod §.97 Nr. 121.
Jest W zbiorach Hr. Fr. P. i P. P., bity, lecz nie można ręczyć za jego
9
I
		

/Magazyn_093_05_084_0001.djvu

			66
ZYGMUNT AUGUST
sun
nea
tyl»
wal
ny<
cec
bij*
a c
autentyczność, nie znajdujemy go bowiem opisanym w ż ad nem dziele, a sąd
tćm bardziej podlega wątpliwości, że się w r. 1836. z wielu iimcmi fa- dal
brykatanii pokazał.	mn
§. 102. Tab. 9. Nr. 120.	leS(
S. G. W perłowym obwodzie popiersie ukoronowane, zbrojne, roz¬
dzielające rok 1564, broda długa, w około napis zamknięty ozdobnym
obwodem: SIGISMUNDUS. AUG. REX. POL. M. D. LI.
S. O. Tarcza sześciopolowa jak w §. 95.
T a b. 9. Nr. 127.
S. G. Cytra Zygmunta Augusta przedzielająca rok 1565, pod którą
jest liczba wartos'ci XV. groszy, a zatem połowa talara obejmującego \y
groszy XXX. opisanego pod §. 98. —	^
To są dwa póltalary litewskie, bite, które nabyłem za Zip. IGO w r.
1836.
Wprawdzie dzieje menniczne nie pozostawiły nam wspomnienia o te¬
go rodzaju monecie, napróżno szukałem w metryce koronnej ordynacyi na(
mennicznej, mocą której by były bite, lecz to nie dowodzi jeszcze, że któ
za Zygmunta Augusta nie było póltalarów, albowiem dowody piśmienne j«y
mogły zaginąć, gdy tymczasem już przed dziesięciu laty widziałem takie skj
póltalary z napisem XV. groszy w dawnych odlewach różnej grubości; dyi
takie odlewy nie mogły powstać pierwotnie, jak tylko z póltalara bitego odl
stemplem, a że póltalary obcych mocarstw miały na ówczaś bieg w kraju, che
i ze na takowe liczono, dowodzi tego następujący póltalar.
§. 103. Tab. 9. Nr. 128.
Póltalar Filipa II. króla hiszpańskiego, nacechowany stemplem Zy-
munta Augusta z r. 1564, nadającym mu bieg monety krajowej. 	 Jest *n !
w zbiorach Hr. Fr. P. — Seg. — P. P.	aPl
W roku 1555 królowa Bona opuściwszy Polskę i udawszy się do SUfl
Wioch, zabrała z sobą znaczne skarby, osiadła w Barze, w królest wie nea- ^ro
politańskiem, i pożyczyła Filipowi II. królowi hiszpańskiemu 320,000 si (
dukatów, wziąwszy xięstwo Bari w zastaw. Po jej śmierci, która na- '/V*
stąpiła r. 1557, napróżno Zygmunt August dopominał się od króla hisz-
pańskiego zwrotu tej summy, jako sukcessyi po matce. Król Filip zby¬
wał obietnicami, lecz summy nic zwracał, odsyłając całą tę sprawę do
bli<
		

/Magazyn_093_05_085_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
67
sądów w Neapolu, które wyroku stanowczego nigdy W tej mierze nie wy¬
dały, opierając się na testamencie królowej Bony, który, jak niektórzy
mniemają, będąc sfałszowanym przez Wiocha Papagodę, poufałego Bony,
legował Filipowi tytułem zwrotu xięstwo Bari, a Papagodzie znaczne
summy. Tak więc cały ten kapitał zaległ u Hiszpanów pod tytułem summ
neapolitańskich, które Polska później na zawsze utraciła. Zygmunt August
tyle wszelako wyrobił przez posłów u króla Filipa, źe tenże przyrzekł
płacić roczną pensyą dla króla polskiego i jego następców. Summy te,
które tylko z początku nadsyłano regularnie z Hiszpanii do Polski, wpły¬
wały do kraju w talarach podwójnych, hiszpańskich Filipa II, nazywa¬
nych pospolicie „Ducati Neapolitani“ w talarach pojedynczych, ipóltalarach.
W krótce znaczna ich ilość rozeszła się po kraju, w Jiandlu niekiedy robiono
trudności w ich redukcyi, co zniewoliło Zygmunta Augusta do nadania im
cechy polskiej i naznaczenia wartości, gdyż nie było czasu do ich prze¬
bijania na monetę krajową, bo trzeba było płacić zaległy zold wojsku,
a czas wojenny wymaga! wydatków; w skutku czego wrydai król ordy-
nacyą menniczną w Knyszynie r. 1564, którą tu umieszczam, a na mocy
której moneta hiszpańska nacechowaną została stemplem polskim, nadano
jej bieg w kraju, i naznaczono wartość talarowi podwójnemu hiszpań¬
skiemu (Ducatus Regalis Neapolitaneus) groszy poi. 60, talarowi więc poje¬
dynczemu groszy poi. 30, a póltalarowi groszy 15. Przebijanie takowych
odłożono na późniejszy czas. Znajdują się tak/# monety Karola V. nace¬
chowane stemplem ZygmuntaAugusta.Patrz Madai Yollstand. Thalcr-Cabin. —
AESTIMATIO DUCATORUM NEAPOLITANORUM. (*)
Sigismundus Augustus. Significamus etc. Quod cum certis de causis
in animum induxisscmus, numos argenteos, Ducatos Regales Neapolitanos
appellatos, qui nobis proxime ex Regno Neapolitano sunt advecti, in u-
sum publicum subditorum nostrorum ad commercia inter eos exercenda
proponere, etsi videbamus, majori cum nostro commodo futurum fuisse,
si eos recudi et transformari juberemus, praesertim cum nobis ipsis quo-
qne, tam propter permutationes publicas, quam propter sumptus \iarum ac
itinerum tantorum, maximo constiterint, tamen necessitati interim Reipu-
hlicae, quain omnibus rebus ac rationibus nostris semper praetulimus,
(*) Księga Metryczna % sub Lit. X. B. fol. 375.
		

/Magazyn_093_05_086_0001.djvu

			08
ZYGMUNT AUGUST.
concedendum intcrea esse existimayimus, et cum yideremus, militi nostro
stipcndia ad tempus constitutum persolyi necessc esse, totum illud recu-
dendorum eorum numorum consilium, in aliud liberius tempus distulimus,
neque amplius lioc tempore, quam notam tantuinmodo peculiarem nostram^
ad effigietn eorum veterem addere jussimus, ut praesto esse possit, unde
militibus debita stipcndia persolyerentur, quemadmodum jam de eo offi-
cinae nostrae monetariae Praefectis specialiter mandatum extat. Deinde
yero, quoniam ratio monetae dorniniorum nostrorum a ratione monetae
Neapolitanae diversa esset, nos initis subductisque sumptuum et impen-
sarum nostrarum, ob id susceptarum, rationibus, consuetudineque
monetae Neapolitanae ad consuetudinem monetae nostrae, quantum
maxime fieri poterat, accommodare studentes, precium singulis his numis
ccrtum, unius scilicet sexagenae Polonicae, per sexaginta grossos Polonica-
les computatae, imposuimus, quemadmodum et imponimus per praesentes,
Yolentes, ut ab omnibus subditis nostris, ita et non aliter, in omnibus
contractuum et commerciorum generibus aestimentur et accipiantur: quos
ipsos nos quoque ipsi, ita et non aliter aestimaturi et in tbesaurum no-
strum, quoties usu yeneiit, accejjturi sumus. Quam ob rem universis offi-
cialibus nostris, quorum id interest, signiiieamus, ut hanc Yoluntatem
constitutionemque nostram, in omnibus urbibus, ciyitatibus, oppidis, vil-
lis, foris, pagis, et aliis quibusvis frequentibus dorniniorum nostrorum lo-
cis, publice et per praeconem, ut moris est, proclamari ac promulgari fa-
ciant, omnesque in uniyersum admoneant, ut hanc aestimationem nostram
numorum praedictorum, sub grayissima indignatione, et animads ersione
nostra, ubique conseryent, neque ei ulla in re contrayenire ullo modo au-
deant. Ne quid autem in eo cum injuria aut damno eujusquam subdito-
rum nostrorum factum esse videatur, cum nos augendis potius quam mi-
nuendis commodis subditorum nostrorum inyigilenms, pollicemur yerbo
nostro regio, et, quantnm opus est, omni cautione cayemus, nos id genus
numorum, eodem precio semper, quoties acciderit, in tbesaurum nostrum
accepturos esse, et praeterea confecto per Dei graciam feliciter Moscboyi-
tico boc bello, quod ntmc gerimus, tum quicquid eorum numorum, ali-
unde in tbesaurum nostram illatum per quempiam, ac importatum fue-
rit, singulos eodem precio a n,obis constituto, sexagena yidelicet grosso-
rum Polonicalium, soluturos nos et permutaturos, solvique et permutari
		

/Magazyn_093_05_087_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
69
mandaturos esse, absque omni dolo et fraude. Ia quorum omniam fldem
et testimonium praesentes literas manu nostra subscripsiimis, etc. Datum
Knissini decima sexta Maii Anno Domini Millesimo quingentesimo sexa-
gesimo quarfo.
MONETY DROBNE.
§. 104. Tab. 9. Nr. 129.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, broda krótka; w obwodzie
napis: SIGIS. AUG. D. G. REX. POLO. MAG. DUX. LITY A.
P. O. Na ozdobnej tarczy pogoń z liczbą roku 1547, nad tarczą wznosi
się mitra xiążęca, po bokach tarczy rozdzielona liczba wartości VI; w ob¬
wodzie napis; GROSS. AR. SEX. DUP. MAG. DUCAT. LITVAN. — Sze-
ściogroszówka litewska bita w czystem śrebrze, bardzo rzadka, jest
w zbiorze Jenerała Kosseckiego. —
§. 105. Tab. 9. Nr. 130.
S. G. Popiersie ukoronowane, zbrojne, przedzielające rok 1562, broda
długa, w podwójnym obwodzie perłowym napis: SIGIS. AUCUSTUS. REX.
POLO. MAG- DUX. LIT. +
S. O. Pogoń, pod którą liczba wartości VI, a jeszcze niżej herb Jagiel¬
loński, przedzielający napis w podwójnym obwodzie perłowym: GROS-
SUS. SEXDUPL. MAG. DUCAT. LITV. f
Sześciogroszówka litewska bita w podióm srebrze z przetopionych
pólgroszków świdnickich; jest w zbiorach Hr. Fr. P. i J. Z.
§. 106. Tab. 9. Nr. 131.
Czterogroszówka litewska, której wartość na S. O. pod pogonią i
herbem Jagiellońskim jest oznaczona liczbą IIII. Moneta ta była tylko bitą
przez pięć lat, to jest od r. 1565—1569 włącznie, z wszystkich tych lat jest
u mnie. —
§. 107. Tab. 9. Nr. 132.
Czterogroszówka litewska z r. 1568, zupełnie odmiennego stempla,
bita w czystem śrebrze, znajduje się w zbiorze J. Z, i jest tylko próbą
9*
		

/Magazyn_093_05_088_0001.djvu

			70	ZYGMUNT AUGUST.
menniczną, wybito ją także w zlocie dla króla, przeto niektórzy mylnie
mniemają/: jakoby była czterodukatową monety.
§.108. Tab. 9. Nr. 133.
Trzygroszówka litewska z r. 1562, bita w takiemze podłem srebrze,
iak sześciogroszówka pod Nr. 130, której jest połowa. Znajduje się
w zbiorach Hr. Fr. P. — J. Z.;	;(_V/
§. 109. Tab. 9. Nr. 134.
Trzygroszówka litewska z r. 1562, odmiennego stempla, bita w dobrem
srebrze; jest u mnie.
§. 110. Tab. 10. Nr. 135.
S. G. Cyfra Zygmunta Augusta S A. połączona, ukoronowana, roz¬
dzielająca rok 1563, w obwodzie perłowym napis: SIGIS. AUG. D. G. REX-
POLO. M. D. LI. Pod cyfrą pomiędzy wyrazami herb Topor, lub Oksza,
jak to na drugim exemplarzu z tegoż roku dokładnie widać, zapewne
jest to znak myncarski, gdyż podskarbiego tego herbu za Zygmunta Au¬
gusta nie było.
S. O. Na tarczy ozdobionej mitrą xiążęcą, pogoń, pod którą jest liczba
wartości III. W obwodzie perłowym: GROSS. AR. TR1P. MAG. DUCA. L.
Trzygroszówka litewska: Jest w zbiorze P. P. i u mnie.
111. Tab. 10. Nr. 136.
S. G. Pogoń, pod którą liczba vVartości Ul, w obwodzie perłowym
napis: SIGISM. AUG. REX. POL. MAG. D. L.
S. O. Napis W czterefch wierszach: QUI HABITAT IN COEL1S R. I.
DEBIT EOS; pod1 napisem ukoronowana cyfra S. A.. przedzielająca rok
1566.
Trzygroszówka litewska jest w moim zbiorze; widziałem także ta¬
ką samą z r. 1565. Bardzo rzadka, płacono za taką trzygroszówkę przed
.kilku laty Złp. 18. Na sejmie w Parczowie r. 1561, na którym układano
akt unii, ogłoszonej r. 1569, powstały zatargi pomiędzy Polakami a Li¬
twinami względem bicia monety i jej redlikcyi; Polacy domagali się, aby
Litwa bila pieniądze podług stopy polskiej; Litwini, uważając to za ubli¬
żenie swych praw, upornie się temu sprzeciwiali, ztąd wszczęty się
yiwawe rosprawy i kłótnie, w skutku czego urażona Litwa zaczęła bić
trzy
eos‘
zan
ni a
stał
wia
groi
Au{
w
GR
ścii
neg
z (
w
mi
MC
sai
za:
na
loi
Gi
		

/Magazyn_093_05_089_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
II
trzygroszówki z allegorycznym napisem: „Qui habitat in coelrs, irridebit
eos“, stosując to do Polaków, którzy się też użalali o to przed królem,
zanosząc prośby o przebicie tój monety, dla zatarcia pamiątki .Jjoróznie-
nia się, co też nastąpiło po ogłoszeniu unii, i z tego powodu moneta ta
stała się rzadką. Niektórzy zaś mniemają: że była bitą z powodu, różno?
wiarstwa i ówczesnych zatarg religijnych. — Ąlbertrandi uważa tę trzy-
groszówkę jako bitą na pamiątkę odniesionych zwycięztw za Zygmunta
Augusta. Czacki zdaje się podzielać zdanie Albertrandego. —
//	; , 112. Tab. 10. rsr- 137.
S. Gł Ukoronowane popiersie, zbrojne, włosy krótkie, broda mała;
w około napis: SIGIS'. AUG. RBX. POLO. M. D. LI.
Si O. Między liściami koniczyny napis w czterech wierszach: III.
GROSS. AR. TRIPL. MAG. DUCA. LITY. na spodzie między dwoma li-
ściami Pogoń rozdzielająca rok 1516. — Trzygroszówka litewska odmien¬
nego stempla. Mam także z r. 1547 z tą tylko różnicą, żc popiersie jest
z dług^ brodą.
§. 113. Tab. 10. Nr: 138.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, broda długa rozdwojona;
w około napis: SIGIS. AUG. REX. PO. M. D. L.
S. O* Dwie tarcze litewska i Jagiellońska, riad któremi się wznosi
mitra, a pod tarczami liczba wartości II. \V obwodzie perłowym napis:
MONETA. MAGNI. DUCA. LITY. 1565.
Dwugroszówka litewska bardzo rzadka; to jest połowa monety opi¬
sanej pod §. 106. -7- Jest u mnie,
§. 114. Tab. 10. Nr. 139.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, broda krótka, (na niektórych
zaś exemplarzach jak np. z r. 1555 broda długa,) w obwodzie perłowrym
napis: SIGIS. AUG. REX. POL. MAG. DUX. LIT.
S. O. Pogoń, pod którą rok 1516, a niżej w obwodzie herb Jagiel¬
loński; w perłowym obwodzie napis: MONETA. MAGNI. DUCAT. LIT^Aj.
Grosz bity podług stopy litewskiej.
§. 115. Tab. 10. Nr. 140.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, broda krótka, w perłowym
		

/Magazyn_093_05_090_0001.djvu

			72	ZYGMUNT AUGUST.
obwodzie napis: SIGIS. AUG. REX. pod popiersiem zaś w dwóch wier- His
szach: POLO. MAGi DUX. LI.	7j u
S. O. Pogoń, pod którą rok 1546, przedzielony mitrą okrywającą cy- źmi
fr<“ królewską i h«rb Jagielloński; w obwodzie napis: MONETA. MAGNl.jupa
DUC. LITVA. Grosz bity podług stopy polskiej.
§. 116. Tab. 10. Nr. 141.
S. G. Orzeł, w obwodzie napis: SIGIS. AUG. REX. PO. MAG. Per
DUX. LI.
S. O. Pogoń, pod którą rok 1548, w obwodzie: MONETA. MAGNL
DUCAT. LITYA. Pólgroszek litewski. — Pierwszy taki pólgroszek wy¬
bito r. 1566 z herbem Jastrzębiec podskarbiego oraz wojew. krak. Mysz- stel
kowskiego, jak rycina okazuje; jest w zbiorze P. L. bardzo rzadki.
§. 117. Tab. 10. Nr. 142.
S. G. Ukoronowana cyfra Zygmunta Augusta, przedzielająca rok
1570.
S. O. Pogoń, pod którą liczba wartości II. — Denar podwójny li-
tewski.	■	<=	-• x
nai
§.118. Tab. 10. Nr. 143—144.
Dwa denary litewskie z r. 1546 i 1547, odmiennych stempli, z cy¬
frą Zygmunta Augusta, i herbem Jagiellońskim. — Bardzo rzadkie.
§. 119. Tab. 10. Nr. 145.
S. G. Orzeł.	15J
S. 0. Pogoń, pod którą rok 1549. To jest halerz czyli póidenar tyli
litew ski. Jest u mnie.
§. 120. Tab. 10. Nr. 146.
S. G. W ozdobnym obwodzie z liści laurowych tarcza ukoronowa-
na dwupolowa, na której orzeł i pogoń.	•	w,°
S. O. W takimie obwodzie ukoronow ana cyfra królewska, rozdziela¬
jąca rok 1569. — Denar miedziany, próba menniczna, jest w zbiorze Hr. ^
Fr. P. — Fogelweder, gdański mieszczanin, podał projekt Zygmuntowi Au¬
gustowi bicia miedzianych denarów', wybito próby, lecz na ówczas brzy¬
dzono się jeszcze miedsSią, i projekt odrzucono. Czacki powiada (Pomniki
		

/Magazyn_093_05_091_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
73
>’ier- Historyi Lit. i Pol. Wiszniewskiego Tom. II. kar. 14) że widział taki denaT
z liczbą roku 1570. — Monetę miedzianą zaczęto dopiero bić za Jana Ka-
S cy- źmirza, kiedy kraj był wycieńczonym wojnami, nieszczęśliwym rządem, i
GrNl.| upadkiem mennic przez spodlenie monety.
§. 121. Tab. 10. Nr. 147—148.
S. ,G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, broda krótka, w obwodzie
AG. perłowym napis: SIGIS. AUG. REX. PO. D. (ominus) PRUS.
S. O. Napis w czterech wierszach: III. GROSS. AR. TRIP. CIVI. GE-
DANEN. pod tym tarcza Gdańska rozdzielająca rok 1557.
wy. To są dwie trzygroszówki gdańskie z jednego roku, lecz odmiennego
rSz. stempla.	/ ir *
§. 122. Tab. 10. Nr. 149—150,
Grosze gdańskie z r. 1555 i 1556 różnych stempli.
rok	§• *23#
S. G. Orzeł ziem pruskich, w obwodzie perłowym napis: SIGIS. AUG.
U. REX. POLO. M. D. LI. róża.
S. O. Pod koroną dwa krzyże, herb Gdańska, w perłowym obwodzie
napis: MONET. CIYI. GEDANEN. 1531. gwiazda.
To jest rzadki półgroszek gdański. W średnicy iinij 9 h
cy•	§. 124. Tab. 10. Nr. 151.
S. G. Orzeł pruski.
S. O. Herb Gdańska przedzielający liczbę 54. Denar gdański z roku
1554. Najdrobniejsza moneta, jaką bito za Zygmunta Augusta, bo w średnicy
lar tylko 5 f linii. Jest u mnie.
§. 125. Tab. 10. Nr. 152.
S. G. Dwa ozdobne klucze, na krzyż złożone, nad któremi wznosi
va_ się krzyż, po bokach rozdzielona liczba 67. oznaczająca rok 1567, w ob¬
wodzie: MONETA. NOYA, ARGEN. znak myncarski.
ila-	S- O. Herb miasta Rygi; w obwodzie perłowym napis: CIYTTATIS.
Elr. KIGEN- Szeląg podwójny.
itti-	§• 126. Tab. II1- Nr* 153.
sy-	S. G. i S. O. jak w §. 125. Szeląg pojedynczy. —
iki	W roku L570 Zygmunt August będąc zmuszonym zapłacić zaległy żołd
		

/Magazyn_093_05_092_0001.djvu

			n	ZYT.
zaciąznemu .jyojsku, ^roipąęeimi Jiifląnt, kazał. hfc, talary klipjngowe, opisa-	Hat
nc pod §. 99. .JL^c^; gdy.ijsigJ«ótęę okazała.,potrzeba djpfcuej; monety, wy-	Ryt
iriai król: o*dy»acyą: r. ;157*, upoważniającą ,.>Yąlentego Iberlelda i Jakuba	zie
Ilinczę do bicia, oprócz talarów, jes^ęjce ;czte*cęh rpdftai'drobnej monety,	nia
wyszczególnionych w ofdynącyi, którą, ząłąęzain., .Zwierzchnictwo nad wy-	dla
konaniem niniejszej ustawy, poruczone było Janowi Chodkiewiczowi, ów-	sW
‘»!,\TłOY^jło ,/r. &mr Bho-ftr iąuH/foiioioJrir ,oiiToid\ sieisuioT ™
czesnemu administratorowi Inllant, 1 dla tego tez monetę tg nazywano	mu
CJi^d^wic^pw^k.i, my^eKJtorźy nazywają klipingową, gdyz tylko	na
talarom Ijylo właściwe to nazwisko. Jak tego dowodzą obiedwie ordynaęye	Val
.YtfSl /Irri	-Oł«!i.' s.r-nńi r, ;<	7
V	’ ' -Ml	-.i />!> »!« oT	n’U
LIST NA DROBNĄ MYNCZĘ JNFLANTHSKĄ. (*)
.-i .(i j; T .!:L'i .	!.
ZIGMUNTH AUGUSTH etc.	bąg
. ,'| ,ffv ■! ,.T .- .i ,'T ,\ ' •	^
Wszem w obecz i każdemu k ossohha komu tego wiedziecz potrzeba,	pul
ozrtaimidemy nmieissym listem Jtassym," Jakosmy; pirwei t«gb dlia wiel-	nę
kiei a gwaltownei pilnci potrzeby R p. dlia poratowania i ubeffjiifeczenia	net
zaniku hassego Pernawskiego W aiemi Inflantlisłciei łieflęczogo, ab^ ten za-	a n
inek od liudzi służebnych, którzy prze iniezdplaezenie nie malei^suinmy za-	z ti
sluzonego swego z tego zamku scziągnąez nieehezieli, wyszwobodZón byl.	trzj
Dozwoliliszmy i poruezylisjzmy SJifrhtJtnym . Y»lejf»temu Iberfeltowi, a Ja-	Wa
kubowi Hinczy Służebnikom nassym w ziemi Inflą^^kiei,, (jnyncze Kii-	ską
pingpwfj włyitcz0,waęz, i jljudflfPifl Służebnym ktprzy szą na zai«ku Per-	lott
nawskun z^łuzone jch płaczic^ około czego o^okfiwe, postanowienie na
lisczie naszym pómienionemu Yaientemu Iberf^jtp.wi. a Jakubowi Jlinczi	97Ą
iest dano, wedhe ktorego się W mynczowaniu ^lipingow zachowacz maią,	dW
Alie ysz takiei wiclkiei monety (**) bez myncz inszych drobnych, ktorei	z de
tak dlia zaplaczenla rzemiesZnikow, iako i cflia inszych potrzeb potoćznycjhi	^
iest potńzeba, óiii myncz o wacz nie mogli, tedyszniy folguiącz temu iako-	ton
by tym pojządniei a spieśniei ona Myncza KlipingoWa foldrowaną hydz mogła,	tvit
poniewasz tę pe^vną wladomoscz mamy, ysz Jri*. j\icz, Kroi‘JŚweczki przy	iwa
Mynczy Itlipingowei inszą tesz drobnieissą av zamkocli które na ten czasz	dą,
dzierzy w teize ziemi nA^sei1 'Inflanthskiei mynćzuie, także poddani nassy	sze
———					——:—Tf Mriju')—	>■ h .< ‘tt———r»4—~—1—*J—			Wi<
(*)	kto
(**) Patęę §. 99.
/
		

/Magazyn_093_05_093_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
75
pisa- Rada miasta Ryskiego, drobną mynczę szeliągową nazwaną w miesczie
Wy- Ryskiełn kuią, A gdysz Kroi Je0. Mcz Swedaki takową monety w orfę
ióba ziemie -nassę Inflanthską pusczil, a poddani nassy Ry zanie bess dozwole-
lety, nia nasścgo takowe Myncze ku pożytkowi swonm mynczuią, tedy my
wy- dla wielkich a pilnych potrzeb ziemskich i R. p. chcząez tym około wył¬
ów- swobodzenia Pernawy ratunek uczynicz,< z te go s z miastha Ryskiego gra-
[ano num y wagi przykład biorąc z za radą i wiadomosczią panów Rad nassych
ylko na ten czasz przy nasz bendączych, takowesmy postanowienie z timys*
ięye Yaleutym Iberfeltem a Jakubem Hinczą uczynili, Jsz oni przy Mynczowa-
niu myncze KIipingowei wedlie ossobliwego contractu nassego gim dane¬
go maią mynczowacz w ziemi Inflanthskiei monetę drobnieissą w ten sroth
a gt^anitm iako nizei opissano iest- Naprzód maią mynczowacz monetę szo
liągową, których szeliągow dwiesczie stuk maią wazycz grzywnę Crakow-
ską, a ma b}cz w kazdei grzywnie takowei monethy Srebra łani lotow
eba, pultom, a takowych szełią,go\v trzydziesczi szescz stltk inaią płaczica grziw-
iel- nę Inflanfhską, abo szescz groszy litr, ktemu mynczowacz maią inssą mo*
!ivia nethę, ktorei monethy osmnasczic stuk maią wazycz grzywnę CrakoWską
za- a ma bycz w każdy grzywnie takowei monety Srebra fani lott piencz, a
ża- z takowych stuk każdą ma płaczicz< grzywnę	i®«t, szełiągow
był. trzydżie&Cżi szescz, abo groswy- Litt szescz, Jescze tesz maią myiiczo-
Ja- Wacz stuk trzydziesczi szescz, które także maią wazycz grzywnę Crakow-
Kli- ską, a nia bycz w kazdei takowei grzywnie takowei monethy Srebra fani
>er- lott piencz. a z takowych stuk każda ma pła/zicz ' pwlgrzywny Inflanth-
na skidi, thó iest osnmasczie szołiągow, albo trzy grosse litt. Takzo tesz in-
iczi szą czwartą iescze drobną mynczę maią mynczowacz stuk sziedindziessiąth
aią, dWie, kttire także maią wazycz grzywnę Srebra Crac: a ma bycz w ka-
irei zdei łak^wri grzywnie, teize monety Srebra fani lott. pięncz a z tako-
pch Wych stuk każda ma placzicz dziewie©?: 'Szełiągow Inflantliskich, abo pul*-
ko- torai grossia Litt. A ta wyssei pomieniona moneta ma tak długo bycz ko¬
gla, wana, as z grzywien sescz fyszieczy Srebra fhni, których każda w szobie
rzy ma miecz lott. szesnasczie, na nie w^mynczowane y wyprengowane bert-
asz dą, na wsytki te pomienione monety maią równe ffisie stych grzywien
ssy szeiscz ty^ZlęcZy czynicz, iakoby na każdą z tych czterzech moneth nie
— Wieczei, ićdrto po pultora tysziącza grzywien Srebra fain mynczowali. Na
których mynczach wsselkich, ossobliwe znaki i napissy nasseniy od nasz
/ 1
		

/Magazyn_093_05_094_0001.djvu

			ZYGMUNT AUGUST.
okazane, kładzione bycz maią. Od ktorei myncze Słudzy nassy pomieiiieni
Vałenti Iberfelt a Jakub Hincza z potomki szwymi, gdysz nie mały zysk
tia moneczie Klipingowei ku pożytkowi nassemu y R. p. państw nassych
okazali i postąpili, żadnego pożytku do Skarbu nassego dawacz nie bendą
powinni. Wssakosz tę wyssei mianowaną monętę, iako i Klipingową sprar
wowacz y lusią czynicz maią, z wiadomosczią probierza i Mynczmistrza
nassego. A gdy ty sescz tyssięczy srebra fani na monetę wyssei mianowa¬
ną wymynczuią, tedy więczei takowych moneth bez wołiei i roskazania na¬
ssego mynczowacz nie maią. A ossobliwie to Iberfekowi y Hynczy waru-
iemy i obowięzuięmy, ysz nikomu przy nich w ziemi Inflantskiei, ani tar
kowych, ani żadnych myncz inssych mynczowacz dopusczacz nie mamy. A
iesliby ktoskolwiek sobie listy iakie od nasz wyprawił, tedy pomieniony Iber-
felt i Hincza, i ich sprawczy, nie bendą powinni takowych listów nassych*
ktoreby tei mynczy ku przekazie bycz miały, słuchacz ani przymowacz. A
gdysz przerzeczoni poddani nassy Iberfelt i Hincza za roskazaniem nassym
tę sprawę Mynczną w ziemi Inilantskiei nam i R. p. ku pożytkowi zaczęli i
na to. nakładali, i iescze nakładać z maią, tedy iny tym listem nassym obie-
czuiemy i przyrzekamy, gdziebysmy na potym takową wyssei pomienioną
mynczę mynr.ztiwai-7 Hnpuaczili, abo tesz postanowienie iakie około myn¬
cze w ziemi Inflantskiei s pany Radami nassymi uczynili, tedy do tego wszy-
tkiego przerzeczoni poddani nassy Yalenthy Iberfelt a Jacub Hincza przed
wszytkiemi iakiegokolwiek stanu i zawołania liudzmi prenosseni. bycz i
póoritatem miecz maią. Wolno tesz ma bycz tym przerzeczonym podda¬
nym naszym,, tak na tęsz monethę, iako i Klipingową Srebro i wssełiakie
pagamenti skupowacz w Croliestwie i w inssych panistwach nassych. Czo.
wszytko i każdą rzecz z ossobna tak Ayczalie pewnie a gruntownie pelnicz
i trzymać z obieczuiemy, i wssytkim w obecz a każdemu z ossobna tak pa¬
nom Radom iako i wsselakiego przełozenstwa Urzędnikom i poddanym nas¬
sym w ziemi Inflanczki, a miano wiezie Wielmożnemu Janowi Chodkiewiczo¬
wi, Grabi na Sklawie i na Myschy Starosczie głównemu ziemie Zmudzkiei
Marschalkowi Ziemskiemu, wielkim Xięstwie Litewskim Administratorowi i.
Hetmanowi ziemie Inflantskiei, Starosczie Kowieńskiemu Dzierzawczy Plor
tełskiemu, Thelssowskiemu, roskazuiemy, Izbysczie takowei myncze iako
w tym łisczie naszym iest opissana, Iberfeltowi y Hinczy mynczowacz nie
zabraniali, i takową iako tu iest opissana waznosczią tei monety uzywacz
		

/Magazyn_093_05_095_0001.djvu

			ieni
ysk
ych
ndą
jrar-
trza
wa-
na-
iru-
ta-
. A
»er-
^chj,
A
lym
jli i
ZYGMUNT . AUGUST.	77
nie zabraniali, i onę obwolacz kazawszy przyimowali, a inaczei tego dlia
laski nassei nie działali. Na czo ki* wietss# wietiKe ręką nassą list ni-
nieissy podpissaliszmy, y pieczeczią naszą korony polskiei zapieczętowacze-
szmy roskazali. Dan w Warssawie dnia XVI. miessiącza Roku Bożego
M°DaLXXsItt panowania nassego xl.2 11®, (42).
Sigismundus Augustus
Kex subscripsit.
§. 127. Tab. 11. Nr. 154.
S. G. Tarcza, na którćj cyfra królewska S. A. połączona, ukoronowana,
nad tarczą liczba 45. oznaczająca r. 1545; w obwodzie: MONĘ. NOYA.
ARGENTE
S. O. Lew, w obwodzie; DUCAT. CUR. ET. SEMIG. To jest rzad-
ld denar kurlandzki.	' ! • -
en i.4	a/, .ifytanoui ; nim 9xjs?1i) Jjf
ojr-ii-1 •*?!«!	5	,N»ln‘l x	rtff' .r/rwMpi 9'fr lid
		

/Magazyn_093_05_096_0001.djvu

			't	.T8!K)U/. T7:JM)¥S
r.ilb łigoi łX:»BCłi i; til»Womi /.\ iq vx87/r>::i;A ssbIowio ?/ró i fi!nifinid/>x '>in
-ifi taił p?rtii aiOTlia miL!S21?S2. ‘)iłr i/łfcis!
-•),\'>i<|i;■ i »>{iiv/wA	«K\'aoxn*>uj '{ : fti ir.*8i< | bo»{ /?p.i‘iin
oj^koH H/ioJJ	T/X «inh wtrRZiinlf n nr,<5 .Wbsb/Ikói yin$g i
1573—1574,
. /• Al i’/*!'
tol
a u A ?.h '»uism?.ixĄ i <4
YiV /
.11 .(i hT .TtI .i
f>f!
•X 'i
.w
-iii
.r./i
§. 128. Tab/ll. Nr. 155.
e	• 1: X"
a. u. larcza herbowa Gdańska, przedzielająca liczbę 73.
S. O. Orzeł ziem pruskich.
,	“ ' ' ( I ■	, ;
To jest denar gdański z r. 1573 Henryka Walezyusza. Podczas jegę
krótkiego pobytu w Polszczę innej monety nie bito. Na monetach, które
bit we Francyi, po wyjeździe z Polski, kładł także tytuł króla polskiego.. ł0
S? w moim zbiorze.,
tr:
ni
Pł
ba
A
->i
r>/l
•>i
k
,(a
-i
\x
d;
		

/Magazyn_093_05_097_0001.djvu

			MMI.
jfrtod	wji
10S .7 UH .») .(I &
DUKATY.
fjv ónIhhJ )\ x*) )\	7, i,f mt ofi /n >l$n i f\"uj
§. 129. Tab. 11. Nr. 156.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, gtowa duża; w obwodzie per¬
łowym napis: STEP. D. G. REX. POLO.
S. O. Tarcza czteropolowa polska, a w środku tarcza mała, na której
trzy wilcze zęby, herb domu Batorych; u spodu w obwodzie herb Przego¬
nią podskarbiego Dulskiego, w perłowym obwodzie napis: M. D. L. KU.
PRU. PRIN. (ceps) TRAN. (silvaniae) 86, Dukat koronny z r. 1586,
bardzo rzadki, jest w zbiorze Hr. Fr. P.
§. 130. m ;
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi; w obwodzie napis: STEPHA-
NUS. D. G. REX. P. M. D. L.
S. O. Tarcza herbowa, ukoronowana; w obwodzie: MONE. NOTA.
AUR. MAG. DUCATU. L. (itvaniae). Dukat litcAvski podług opisu Kohlera.
§. 131. Tab. 11. Nr. 157.
S; G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w podwójnym obwodzie pei>
iowym napis: STEPHANUS. D: G: REX. POL. MAG. DUX. LIT. RUS. P.
, (mssiae ).
S. O. Tarcza herbowa Gdańska, trzymana przez lwów, nad którą
Wznosi się wystawa z napisem liczby wartości 5. i roku 1585. W obwo¬
dzie perłowym: EX. AURO. SOLIDO. REGIA. CIYITAS. GEDANENSI: F.
F. pomiędzy dwoma krzyżami liliowemi pierścień znak myncarza gdań-
		

/Magazyn_093_05_098_0001.djvu

			80
STEFAN BATORY.
hal
koi]
niic
DI
.(l
PH
mi
skiego Gtibla. Litery F.F. oznaczają fieri fecit. Pięciodukatowy pieniądz,
lecz może bydż także uważanym za donatywę gdańską. Jest w zbiorze Hr.
Fr. P.	w
§• 132,
S. G. UkoronoAvane popiersie, w zbroi, w prawej ręce trzyma berło,
a lewą rękojeść miecza; w obwodzie napis: STEPHANUS. D. G. REX. POL.
MAG. DUX. LIT. RUSSI. P. (russiae).
S. O. Na wstędze zawieszony lierb Gdańska, nad którym jest zbrojna
ręka ze sztyletem, to jest herb Brandys myncarza, a obok niego krzyż.
W obwodzie napis. EX. AURO. SOLIDO. REGIA. CIYITAS. GEDANENSI.
F.F. (fieri fecit). Ta donatywa gdańska bez liczby roku, waży 7 duka¬
tów, i należy do medalów raczej, jak do monet, lecz jest bardzo rzadką,
równie jak i poprzedzająca.	/ \
§. 133.
S. G. Herb Gdańska trzymany przez lwów, w obwodzie napis: MO¬
NETA. NOYA. CIYIT YTIS. GEDANENSIS. 1577.
S. O. Zbawiciel w całej postaci, prawą ręką błogosławi, a w lewej
trzyma kulę ziemską, nad głową światło; w obwodzie: DEFENDE. NOS. wó
CIIRLSTE. SALVATOR. Dukat poczwórny, był w zbiorze ś. p. Xięcia Ra- naj
dziwiłła, woje: wileń: Są także tego stempla sztuki ważące 5 \ dukatów, oz*)
S. 134. Tab. 11. Nr. 158.
S. G. Zbawiciel w całej postaci, przedzielający rok 1577; w obwo¬
dzie napis: DEFENDE. NOS. SALVATOlL	"
S. O. Tarcza herbowa Gdańska; w obwodzie napis: MONE. NO. ALK-
CIVI. GEDANEN. ozdoba. Dukat gdański bardzo rzadki. Widziałem tak¬
że dukat tego samego stempla, lecz z tą odmianą,' że nad herbem Gdańska
był mońagrammat R. oznaczający Jesus Christa* Rex. Bito także takie
półdukaty stemplem, który był używanym do wybijania szelągów tego ro¬
dzaj u.	•>
Wszystkie monety gdańskie z r. 1577 były bite pod stemplem Zbawi¬
ciela, z przetopionych na ten cel naczyń kościelnych złotych i śrebrnych, ^
w czasie oblężenia Gdańska przez Stefana Batorego, gdy go tbż miasto nie ^
chciało uznać za króla polskiego.
nyi
*57
pis!
.:u
ca
		

/Magazyn_093_05_099_0001.djvu

			STEFAN BATORY.	81
§. 13b. T#bt>! nn > i>b;t 1km[ f>)l ;i/_ ./nsioioil
- S. O. Matka Boska na tłoniey patronka Węgier;My'obwodzie: STE*.
PHANUS. O. G. REX. POL. PR. (inceps) T. ( ransilvaniae ) między1 litera-i
mi D. G. jest tarcza do^ij Batoryclj.	.01 r
tPIclTó	m /7/oh‘}q ‘ńsbowdo // .j »x /v/ >b;j tydo«».o ld‘J .0
TALARY I PÓłIaLARY. ; ! J/
-/?H	13: • J 02/m*t>l rtofiiKTmj r.n fvni; mmo io/m i/TSIotf r>\r(l .11
£ i:lr. Tah/li'. *. 10.2.	"do w
Xł,’U‘> L 	 t ! .ii!	7/	i .'ifł :« |/
S. G. Pól osoby zbrojnćj, ukorbnówan^;! w’p.rawój ręce berło, a w le¬
wej rękojeść miecza; z prawej strony popiersia ‘liczba 78. W obwidzie
napis: STEPH. D. G. JJEX. POL fVl. turx.LT. 1ŹU. PR. PRIN. TR. poią-
ojj6*ic.//N ■	ii ;i	o uho-io/I X‘»'d tv->i;jr.xlir>\i<|nq >h;l
■ •.i' S. O.1 Orżeł pbM’!, fla ‘pićr&lacliktó^go forczal' Batory dii pód orłem
tv obwodzie herb Wieniawa' podskarbiego koronnego RafałaLeszczyńskie*,
go. W obwodzie perłowjm: MONETA. N0VA. RKGNI. POLONIE. XXXV.>
! Talar koronny	l5?'8,‘;’ob^jimijący':'^rdsz)r 35. “Jest opisa*
liym i wysztychowanym w Mibizbucfi 'it. i031: ’r !	-t f 1 LI
§. 138. Tab. 12. ;i'^!xtó “ •	'" il'T
S. G. Pół osoby ukoronowanej, w ozdóbńej zbroi, rozdzielającej r.
1579, w ]>rawej i^ce beiło, a w lówćj i^kojeść miecza. W obwodzie na¬
pis: STEPHANUS. D. G. REX. POLONIAE. ozdoba z floressÓw.<
1 ;S. O. Ozdobna tarcza polska ćzrteropolowa, ukoronowana* rozdzielają¬
ca litery P. Z. W obwodzie napis: MAG. DUX. LITVA. RUS. PRUSl MAS.
S. (amogitiae); pomiędzy w^tazami: LITVA. i RUS. jest herb Jastrzębiec.
Litery P. Z. oznaczają Piotra Zborowskiego; li erbu Jastrzębiec, wojewodę,
11,
		

/Magazyn_093_05_100_0001.djvu

			82
STEFAN BATORY.
którego Stefan król ordynacyą z r. 1580 przydał Jakóbowi Roko szewskie- W
mu, podskarbiemu kor: do pomocy w zarządzie mennic (patrz §. 141). Ta
Talar koronny jest w zbiorze Hr. Fr. P. — P. P. w Miinzbuch.
§. 139. Tab. 12. Nr. 164—165.
S. G. Pół osoby, jak na poprzedzającym, lecz korona odmienna, glo- w
wa przedziela rok 1580. napisy takie same.
S. 0. Orzeł polski ukoronowany, na piersiach którego jest tarcza Ba- hic
torych; w obwodzie: MAG. DUX. LITYA. RUS. PRUS. MAS. etc. Talar sję
koronny. — Nr. 165 jest taki sam talar, lecz odmiennego stempla na S. G. Mj
Jest w Czackim, w zbiorach Hr. Fr. P, — Jenerała Kosseckiego — P. P. — D.
Bardzo rzadki.	p.
§. 140. Tab. 12. Nr. 166.
S. G. Pół osoby, jak wyżej. W obwodzie perłowym napis: STEPHA-
NUS. D. G. REX. POLONIAE. 1580.	nli
S. O. Orzeł polski ukoronowany, na piersiach którego jest tarcza Ba- w
torych; w obwodzie perłowym napis-. MAG. DUX. LITYA. RUS. PRUS. q
MASO: etc. Talar koronny podwójny jest w zbiorze Hr. Fr. P. — Tegoż
Stempla są także talary pojedyncze.	ry
§,. 141. Tab. 12. Nr. 167.	ko
S. G. Jak poprzedzający, lecz korona o czterech liściach, nie zwykła. M
S. O. Tarcze, polska i litewska, rozdzielone tarczą Batorych u góry,
a tarczą herbową Glaubicz podskarbiego koron: Jakóba Rokoszowskiego u
dołu. Nad tem wszystkiem wznosi się duża korona rozdzielająca rok 1580. j)r
Tarcza Batorych wchodzi nieco w koronę. W obwodzie napis: MAG. DUX.
LITYA. RUS. PRUS SI. MASSO. i znak skrócenia, f
Talar koronny. — Miinzbuch.
§. 142. Tab. 13. Nr. 168.
S. G. Pół osoby zbrojnój, ukoronowanej, w prawej ręce berło, a ło;
W lewej rękojeść miecza, liczba roku 1580 głową rozdzielona, korona o cz;
pięciu liściach. W obwodzie napis: STEPHANUS. D. G. REX. POLONIAE. T^
duży flores.	ry
S. O. Tarcza wyginana, polska, czteropolowa, ukoronowana; w obwo- Ja
dzie pod tarczą herb Leliwa podskarbiego litewskiego Jana Chlebowicza.
roi
*0]
w;
I
		

/Magazyn_093_05_101_0001.djvu

			STEFAN BATORY.
83
W obwodzie napis: MAG. DUX. LITVA. RUS, PRUS. MAS. S. (amogitiae).
Talar koronny. — Mimzbucli.
§. 143. Tab. 13. Nr. 169.
S. G. Jak poprzedzający, lecz korona zwyczajna, zbroja odmienna.
W obwodzie perłowym napis: STEPIIANUS. D. G. REX. POLONIAE. flores.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie, pod któremi herb Glau-
bicz podskarbiego Jakóba Rokoszowskiego. Nad tćm wszystkićm wznosi
się duża korona rozdzielająca rok 1580. W obwodzie perłowym napis:
MAG. DUX. LITVA. RUS. PRUS. MAS. etc. f
Talar pojedynczy koronny, bardzo rzadki; jest w zbiorach Hr. Fr.
P. — D.
§. 144. Tab. 13. Nr. 170.
S. G. Pól osoby, zbrojnej, ukoronowanej, w prawej ręce berło od¬
mienne, a w lewej rękojeść miecza, zbroja odmienna. Korona wchodząc
w obwód, rozdziela napis będący w perłowym obwodzie: STEPHANUS. D.
G. REX. POLONIAE. 1580.
S. O. Tarcze polska i litewska, pod któremi jest mała tarcza Bato¬
rych pomiędzy dwoma gałązkami. Nad tem wszystkiem wznosi się duża
korona. W obwodzie perłowym napis: MAG. DUX. LITVA. RUSIAE. PRUSS.
MAS. PR T. (ransilvaniae). Talar podwójny. Jest w zbiorze Hr. Fr. P.
§. 145. Tab. 13. Nr- 171.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz zbroja, berło i korona odmienne,
broda znaczna, głowa duża. W obwodzie perłowym napis rozdzielony ko¬
roną: STEPHANUS. D. G. REX. POLONIAE.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie, a pod spodem tarcza Ba¬
torych rozdzielająca nieco dwie powyższe tarcze. Nad tem wszystkiem
wznosi się korona. Rok 1581 jest w ten sposób we dwóch wierszach u-
łożony, że po bokach korony jest rozdzielona liczba 15 a po bokach tar¬
czy Batorych liczba 81. W obwodzie perłowym napis: MAG. DUX. LI¬
TY ANI. RUS. PRUS. MASSO. S. (amogitiae). U spodu pod tarczą Bato¬
rych, pomiędzy wyrazami w obwodzie, jest herb Przegonią podskarbiego
Jana Dulskiego.
Talar koronny bardzo rzadki.
		

/Magazyn_093_05_102_0001.djvu

			.84	STEFAN; BATORY.
i	*7}/. ■ §. 146. Tab. 14i Kr. 172. 1/ 1 ,';n •*>*•<•-//*?<- //
S. G. Pół osoby, ukoronowanej, w zbroi, "W pirawój i^će berło j a 15
w lewej rękojeść miecza; gtowa wchodząc w obwód, rozdziela napis bę- Na
dący w perłowym obwodzie: STEPHAN. ,D. G.. IIĘX. POLON. MAG. PUX.	jes
** iuitbrt ba hm ' v‘l • ii •« .	Z .
L. Pod popiersiem pomiędzy wyrazami w Obwodzie jest herb Przegonią	tez
* * ■ j*'. rn /Tłoi i t.) •»i;!..(!(> Ittl87.'<>)ll i r,J«loi| 9X9*181 .O .< - ,
o. O. Tarcza ozdobna, okrągła, czteropplowa,. ukoronowaną,. na kto?	rz£
i .. ; >>: ; ; \->i<‘
rej orły i pogonie- a w, środku mała tarcza Batorych. Korona rozdziela
rok 1582. W obwodzie perłowym napis: RUS. PRljŚv
NSIN..TKINS.,- Talar.ły.fmm;
§. 147. Tab. 14. Nr. 173.	‘i PO
8. G. Popiersie jalf, i^a peprz^eflzaiae^m,, |(^cz zbroja odmienna flore-
sowana. W obwodzie napis: STEPHANUS. D. G. REX. POLO. M. D. orl
OTs : 1 •'*	.i*mur.'	^
90sb*ó|i3’/( »i«łru*’d_ -ftfWtlnrfMar firmrfx ^x9Bim ^feaioJai ,iVj/ i v	Wit
tulone litery N. B. oznaczające.Nągy Bąnia, •>$ o^yodzię nąpis^R^S. PRUS..	^
tyAS. .SAM. LIVO. PRJN. T^ĄN- — Talar ko^ny,, bity w |nxię: ; .siedmio-	^
grodzkiem w mieście Nagy Bap^f ;czyii Neustąd,^,m^iie;, mam także.	^
tą^i sam z » 1585. nabyty za zip- 7 i, łf AZ ,	byr
.mi gTTliH Iiifiulin^l nTf^rttUTf .**. ir-,: mti :	i II
S. G. Pół osoby zbawiciela, w lewćj ręce kula ziemska, na którój	jesi
zatknięty krzyż, a prawą błogosławi. W ozdobnym obwodZite napis: DE-	bel,
FENDE. NOS. CHRISTE. SALYATOR. v ' nI’ '
		

/Magazyn_093_05_103_0001.djvu

			STEFAN BATORY.
85
S. O. Tarcza herbowa Gdańska, trzymana przez lwów, na	
			

/Magazyn_093_05_104_0001.djvu

			86	STEFAN BATORY.
założenie nowćj mennicy, gd zięby najdogodniej; łtyło, dla wybijania talarów,
póltalarów* trojaków czyli trzygroszówek śrebrnych, i szelągów. Rafałowi
Leszczyńskiemu herbu Wieniawa, rządzcy mennicy, staroście radziejowskie¬
mu, poruczył król zwierzchnictwo nad tym nowym zakładem i nad Gobe-
liuszami. Z powodu różnych okoliczności Leszczyński nie mógł zadosyć
uczynić życzeniom króla, a gdy się stany na sejmie warszawskim dopomi¬
nały, aby, podług dawnych praw, zarząd mennic był oddanym podskarbie¬
mu koronnemu, przeto r. 1580 król widział się bydź zniewolonym wy-
dadź nową ordynacyą menniczną, mocą której oddano mennice pod zarząd
Jakóba Rokossowskiego herbu Glaubicz, podskarbiego w. koronnego, z przy¬
daniem mu do pomocy Piotra ze Zborowa Zborowskiego herbu Jastrzębiec,
wojewody etc. — W Litwie zaś ustanowiono rządzcami i prowizorami men- no
nic Wawrzyńca Wojnę herbu Trąby, podskarbiego w. xię. litew. i Mikołaja bu
Radziwiłła, xięcia na Bierzy i Dubnicy, wojewodę wileńskiego, etc. Pod¬
skarbiowie obojga narodów mieli bić talary, półtalary, grosze sześciogro-
szowe, trzygroszówki, grosze pojedyncze, półgroszki, szelągi, trzeciaki, de¬
nary, i podwójne denary. Monety litewskie miały bydź tego samego
kształtu, wagi, i wartości, jak koronne.
FACULTAS IMPRIMENDI TALEROS, SEMITALEROS, TRIPLICES, etc.
JOANNI ET CASPAllO GOBELIIS CONCESSA. (*)
Stephauus Dei gratia Rex Poloniae etc. Significamus nostris hisce łi-
teris universis et singulis, quoriun iuterest, cujuscuiupte status, conditionis
aut praeeminentiae, tam spiritualibus, quam secularibus, subditis nostris. Cum
Joannęs et Casparus Gobellii Gcrmani, subditi nobis fideles, artificiosum et
nunquam antea tali modo visum opus praessurae monetariae, non sine lau-
dabili industria et magnis suis sumptibus adinvenissent, et in lucern edidis-
sent, illudque in nostram et Reipublicae utilitatein in effectum producere vo-
lentes, Nos humillime solicitassent, ut in Regno nostro loco quodam commo-
diori delecto ołlicinam monetariam instituere, monetam instrumento suo im* ,n
primere et Jacere sibi clementcj- facultatcm et licentiam concederemus: Nos
itaque perpeudentes, non unam in Regno nostro sulficere oliicinam moneta-
j-iam, ut falsa alienigena mor^ęta ex Regno jiostro tollatur, ęt in )ócum ejuą
(*) Księga Metryczna 117. sub X. S. Ipl. 180.
		

/Magazyn_093_05_105_0001.djvu

			STEFAN BATORY.
87
melior siibstituńttir, illiusque artifioiosi instrumenti praesśurae monetariae com-
pendiosa, et muHitaria utilitate inde ad nos ot Regnum nostruin proyentura, et
praedictorum Gobelliorum erga nos fidelitate et deligentia in promovenda re mo-
netaria perspecta, ciim et antea, ne quis intra triginta annos in Regno no-
stro tale instriunentum faceret, aut eo uteretur, ipsis pmilegium dederimus.
Nunc quoque ipsorum humillimae petitioni benigne annuendum, ipsisąue in-
strumento suo Regni nostri monetam, videlicet taleros, semitaleros, triplices
argenteos grossos, tres scilicet yalentes Polonicos grossos, et solidos, quocun-
que in loco id commodius ipsis yidebitur, etiam in ipsa ciyitate nostra Ge-
danensi, imprimere et facere, sine ullius impedimento aut contradictione, j>le-
nam facultatem et licentiam concedendam esse duximus, prout łusce literis
nostris eis dainus et concedimus, liis tamen adjectis et seryatis conditioni-
bus, ut cudant et imprimąnt monetam Regni nostri constitutionibus in gra¬
no et pretiis congruentem, ut nimirum in triplicibus argenteis grossis, tres
scilicet yalentibus polonicos grossos, item in taleris, mediisque taleris conti-
neatur argentum pururn alias feinsilber, cujus marca yaLere debebit flore-
nos per triginta grossos computandos novem, et decem grossos, in solidis
vero continebitur argentum, cujus marca valebit florenos, per triginta grossos
computandos, decem et duos grossos. Quaelibet vero marca argenli feinsil¬
ber, quod aut nos ipsi aut quispiam alius in eam ipsorum officinam mone-
tariani inferemus, solvetur ibidem moneta nova octo florenis, per triginta
grossos computandis. Tenebuntur etiam ab argenti qualibet marca, de qua
taleri et semitaleri in eadern offtcina conflabuntur, yiginti quinque grossos;
de marca yero argenti, ex qua triplices grossi solidique fient, yiginti grossos no-
bis ratione lucri solyere et nunierare. Argentum autem, quod ibidem conflandum
inferetur, post duarum septimanarum decursum, parata pecunia solyetur. Im-
pensas praeterea, salaria, solutiones, quae ejusdem officinae probatoribus, scul-
ptoribus, magistris, artificibus, notariis debebunlur, generaliter omnes, insuper
et argenti diminutionem sen abgang, iidem Gobellii in se suscipiunt, tenebun-
turque, et erunt asstricti, illorum curam et prouisionein de proprio sustinere,
in omnibus autem, veluti in probationis judicio, ne in facienda moneta contra
constitutiones Regni peccetur, et quaecunque ad officium cudendae ejusmo-
di monetąe spectare yidebuntur, iidem Gobellii yoluntati Generosi Raphae-
lis Leszczinski, capitanei nostri Radziejoyiensis, supremique rei monetariae
Praefecti, se subniittent, atque ex illius autoritate pendebunt. In quorum
.r€I Jol ,(I .CI .W uioiłud X3 .LSI .-\7i . • Ai	(*)
		

/Magazyn_093_05_106_0001.djvu

			88
STEFAN BATORY.
omnium fidem ac eyidentius testimonium hasce manu nostra subscripsimus*
Oatum Leopoli die decima septima Mensis Augusti, Anno Domini Millesimo
quingentesimo septuagesimo octavo, regni nostri anno tertio.
Stephanus Ilex subscripsit.
CUDENDAE MONETAE NEGOTIUM JACOBO ROKOSZOWSKI
REGNI THESAURARIO DEMANDATUR. (*)
Stephanus etc. Significainus etc. Quod etsi antea facultatem cudendae
monetae in Regno nostro Generoso RapJiaeli Lesczinski, protunc Capitaneo
Radziejoyiensi, de scientia praeteriti Conyentus Thorunensis, in anno Mille-
simo quingentesimo septuagesimo sexto, et Varschaviensi, in anno Mille-
simo quingentesimo septuagesimo octayo celebrati, specialibus literis nostris
concesseramus, modumque et rationem ejusdem cussionis ipsi praesciip.se-
ramus, tamen cum id negotium propter impedimenta, nonnulIasque difficul-
tates ejusdem Generosi Raphaelis Lesczinski debitum effectum luactenus sor-
titum non sit, tum vero cjuod in proxime transactis Varschaviensibus Co-
mitiis ab Ordinibus Regni adinoneremur, ut proyinciam łianc rei monetariae ne-
mini ałteri, nisi Magnifico Thesaurario Regni, cui juxta antfquas consuetu-
dines statutaque Regni munus hoe proprie competit, demandaremus, facien-
dum nobis esse putayimus, ut negotium hoc postulantibus ita Reipublicae
rationibus, quas non mediocriter ex importatione in Regnurn hoc injustae
ac peregrinae monetae afftigi videmus, satisfacientesque in hoc flagitationi-
bus Ordinum Regni, Magnifico Jacobo Rokoszowski, Thesaurario Regni, Ca¬
pitaneo Ostrzessoyiensi, Thełoneorumque in Majori Minorique Polonia Supre¬
mo Praefeeto, una cum Magnifico Petro a Zborow, Palatino, Generalique Cra-
coviensi, Stobnicensi, Canrionacensique Capitaneo, cujus in ea cussione mn-
tua opera nostris ac thesauri negotiis et occupationibus impeditus debebit
uti, cominittereinus ac demandaremus, prout tpiidem committimus, deman-
damusque hisce literis nostris, eundemque Magnificum Regni Thesaurarium
huic rei monetariae Administratorem, Gubernatorem, et Prouisorem supre¬
mum praeficimus, concedimusqive ipsi una cum dieto Magnifico Petro a Zbo¬
row Palatino, Generalique Craeoyiensi, plenam facultatem orflicinam mone-
tariam in quacunque urbe Regni nostri seu loco, quemcunque sibi opportunuiw
(*) Księga Me(r. Nr. 123. er Suecia W. D. D. i«L 137...
		

/Magazyn_093_05_107_0001.djvu

			STEFAN BATORY.
89
et commodiorem delegerit, quod nos arbitrio ipsius commitinnis, institu-
endni, probatores, sculptores artifices Magistros, ]ioniinesf|iie ad eam rem
idoneos conducendi et arcessendi, unde ipsi commodius Yidebitur. Simi-
liter eliam et in Magno Ducatu Lilhuaniae Magnifico Łaurentio 'Woyna,
Tliesaurario Terrestri, et Notario Magni Ducatus Litliuaniae, Piscensi Ca-
pitaneo, Olithensiąue Tenutario, cui jurę istud negotium competit, ima
cum Illustri et Magnifico Nicolao Radzhilo in Bierze et Dubniczi Duce,
Palatino Yilnensi, Exercituumque nostrorum in Magno Ducatu Litliuaniae
supremo Ductore, Capitaneo Oszmianensi et Merecensi, eandem proyin-
ciam demandayimus, et praesentibus demandamus, atque buic rei moneta**
liae, administratorem, gubernatorem et prouisorem supremum praeficimus.
Cudent autem iidem Magnifici Thesaurarii monetam yidelicet Tbaleros,
medios Thałeros, grossos sex grossorum, grossos triplicatos, grossos sim-
plices, grossos medios, solidos, ternarios, monetam mimitam, eo qui se-
tpiitur modo et ratione. I(a nempe, quod argentuin, ex (juo Tlialeri et me-
dii Thaleri cudentur, continebit in se argenti mixti lotos tredecim cum di-
midio, ex quo quidem mixto argento, coniecti Thaleri septem, marcae
unius dimidiique scoti pondus habibunt. Argenti ai.tcm puri siye Fain
continebunt in se lotos tredecim cum diniidio. Ex marca autem argenti
fain cudentur octo petiae, grossi decem, obuli quatuo-r. Ita quod petia
quaelibet per triginta quinque grossos computata, marca argenti puri sivc
Fain in TJialeris noYctn tlorenis, aiginti grossis, et quatuor obulis, ex
eadein officina efferetur. Marca yero argenti, ex qua sex grossorum grossi
cudentur, queinadmodum et ea, ex qua Thaleri cudi debent, mixti argenti
in se continebit lotos tredecim cum diniidio. Ex ejusmodi Yero1 argenti
mixta marca petiae, quadraginta una et yiginti duae tiigesimae secundae
partes, ex Marca vero fain petiae quadraginta novem conficientur. Ita
quod marca una argenti fein, ex eadem oflicina efferetur florenis novem,
grossis yiginti quatuor, obolis quatuor. Marea yero argenti, ex qua trip-
Iices grossi cudentur, quemadmodum et eay ex qua Thaleri cud* debent„
mixti argenti in sc continebit lotos tredecim cum dimidio, Ex ejusmodi
Yero argenti mixta marca petiae octuaginta duae et undecima sedecimae
partis, marca yero argenti puri siye fain petiae nonaginta octo coniici-
entur. Ita quod Marca una argenti fain efferetur florenis noyem, grossis
Yiginti quatuor, obulis quatuor. Marca, ex qua simplices grossi cudentiur,
12
		

/Magazyn_093_05_108_0001.djvu

			90	STEFAN BATORY.
argenti conlinebit in se quinque lotos tres quinlas, ex qua quidcm marca p:
inixta petiae, seu grossi centum sex et una sexagesimae quartae. Ex mar- P
ca autem fain petiae ducentae nonaginta quinque coniicientur. Tta quod st
Marca una fein in grossis efferetur florenis noyem, grossis viginti, merłii ui
vero grossi iuxta proportionem simplicium grossorum cudentur et efferen- di
tur. Marca, ex qua solidi cudentur, argenti continebit in se duos lotos, tres ir
quintas, duos denarios. Ex qua quidem marca mixta petiae seu solidi di
centum septuaginta septem, et quinquagesimae septimae suxagesimae quar- R
tac, ex marca autem fein petiae seu solidi noningenti nonaginta coniici- v
entur. Ita quod marca una in solidis efferetur florenis undecem, terna* na
iii yero iuxta proportionem solidorum cudentur et efferentur. Quod vero
obolos attinct, cudentur juxta antiquam consuetudinem antea in Regno et
Terris Prussiae obseruatam. Ilabebunt etiam facultatem duplices obolos
cudendi, qui tamen cum simplicibus obotis in grano convenient. Insignia au¬
tem, tam Regni, quam Magni Ducatus Litbyaniae, in eadem moneta
seulpi imponique debebunt. Tenebitur etiam idem Magnilicus The-
saurarius ab argenti qualibet marca, quaecunque in eadem officina
monctaria conflabitur, nobis ratione lucri, por quindecim grossos
solvere et numerare. Impensas praeterea, salaria, solutiones, quae
ejusdem officinae Magistris artificibus, ISotariis dehebuntur, generaliter om-
res, insuper et argenti dicti Abgang, idem Magnilicus Thesaurarius in se
suscipit, tenebiturque et erit asstrictus, illorum curam et provisionem su-
stinere. Argentum autem, quod in eadem officina conflandum inferetur,
post duarum septimanarum decursuin parata pecunia solvetur. Quod si
etiam aurum laboratum, cathenae et id genus ibidem inferatur, cudet in-
de aureos ntimmos, juxta ordinationem nostram, quae specialibus literis
nostris continetur. E re autem subditoium nostrorum id fore animadver-
tentes, uniformem monetami in Ducatu Litłiyaniae cum Regni moneta, Ma- ^
gnilico Laurentio Woyna ejusdem Ducatus Tbesaurario, ut cudat commissi-
mus, yidelicet sub eodem grano et pondere et numero petiarum. Simili- ^
terque insignia, tam Regni, quam ejusdem Ducatus, in ea ut imponantur
eidem iniunximus. Excepto eo, ut ex ea moneta, qnae inLithyania cudetur,
nobis ratione lucri tantummodo decem grossi cedat, propterea, quod istbic
nec argenti tanta copia, nec ita minori precio poterit suppeditari. Qua-
propter praedicturn Magnificum Jacobum Rokoszowski, Tbesaurarium Regni, F
		

/Magazyn_093_05_109_0001.djvu

			STEFAN BATORY.'	91
sa	pro vero Praefecto seu Administratore rei monetariae una cum Magnifico
r-	Petro a Zborow, Palatino, Generalique Capitaneo Craco\iensi, in Regno no-
>d	stro, in Magno yero Ducatu Litbyaniae Magnificum Laurentium Woyna
iii	una cum Illustri et Magnifico Palatino Yilnensi, praesentibus literis nostris
n-	dedaramus et pronuntiamus, mandamusque omnibus et singulis, quorum
es	interest, ut ipsos pro iisdem agnoscant. In quorum omnium fidem evi-
di	densque tcstimonium praesentes manu nostra subscripsimus sigillisque
r-	Regni et Magni Ducatus Litbyaniae communiii jussimus. Datum Varscho-
:i-	viae in Comitiis Regni generalibus dic quinta Mensis Januarii, anno Do-
a*	mini Millesimo quingentesimo octuagesimo, regni vero nostri quarto.
Stephanus Rex subscripsit.
§. 151. Tab. 14. Nr. 177.
S. G. jak w §. 149.
S. O. jak w §. 149. lecz wyraz Civitatis napisany w skróceniu „CIVI“.
Póitalara gdańskiego, z czasu oblężenia tegoż miasta. W zbiorze Hr.
Fr. P. jest taki sam odbity w zlocie, próba menniczna.
MONETY DROBNE.
§. 152. Tab. 15. Nr. 178.
S. G. Popiersie ukoronowane, przedzielające napis będący w około:
STEPHA. D. G. REX. POL.
S. O. Napis w czterech wierszach *111* GROS. ARG. TRIP. REG. PO-
LONIAE. pod tem tarcza herbowa familii Batorych (trzy wilcze zęby)
przedzielająca rok 1579. — Trojak, czyli trzygroszówka koronna. — Jest
u mnie. —
§.153. Tab. 15. Nr. 179.
iic	S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, gtowa nie zwykła, gdyż bar¬
dzo mała; w obwodzie perłowym napis w około: STEPHA. D. G. REX.
ii, POLO.
\
		

/Magazyn_093_05_110_0001.djvu

			92
STEFAN BATORY.
S. O. Liczba wartości III, pod którą orzeł i pogoń, a pod tem napis
w czterech wierszach: GROS. ARG. TRIP. REG. POLONIAE. 15. 80.
Trzygroszówka koronna, bardzo rzadka, jest w zbiorze Hr. Fr. P.
§. 154. Tab. 15. Nr. 180.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, głowa mała, w około napis i
STEPHANUS. D. G. REX. POL.
S. O. Liczba wartości III, pod którą orzeł i pogoń, przedzielające
litery P. Z. pod tćm napis w trzech wierszach: GROS. ARG. TRIP. REG.
POLONIAE. a pod napisem tarcza herbowa Jastrzębiec, rozdzielająca rok
1580. — Litery P. Z. oznaczają podskarbiego koronnego Piotra Zborow¬
skiego, herbu Jastrzębiec. — Trzygroszówka koronna, bardzo rzadka,
jest w zbiorze lir. Fr. P.
§. 155. Tab. 15. Nr. 181.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, przedzielające koroną napis
będący w około : STEPIIAN. D. G. REX. PO.
S. O. Orzeł i pogoń obok siebie, pod któremi napis w czterech wier¬
szach: GROS. ARG. TRIP. REG. POLONIAE 1580. — Trzygroszówka koronna.
§. 156. Tab. 15. Nr. 182.
S. G. Popiersie; jak wyżej, w około napis rozdzielony: STEPHA.
D. G. REX. PO.
S. O. Jak w §. 155. — Pomiędzy literami D. G. jest rybka, oznacza¬
jąca herb Glaubicz podskarbiego Jakóba Rokoszowskiego. — Trzygroszów¬
ka koronna, rzadka.
§. 157. Tab. 15; Nr. 183.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, pod którem jest herb Glaubicz.
W około napis: STEPIIAN. D. G. — REX. POLO.
S. O. Liczba wartości III. pod którą orzeł i pogoń, a pod tem na¬
pis w czterech wierszach; GROS. ARG. TRIP. REG. POLONIAE 15. J. R
80. a pod napisem herb Glaubicz. Litery J. R. oznaczają Jakóba Roko¬
szowskiego herbu Glaubicz, podskarbiego koronnego. — Trzygroszówka
koronna, bardzo rzadka, jest w zbiorze Hr. Fr. P.
§. 158. Tab. 15. Nr. 184.
S. G.. Popiersie zbrojne, ukoronowane, przedzielające koroną napis
będący w około; STEPIIĄN. D. G. REX. POL. M. D. L.
		

/Magazyn_093_05_111_0001.djvu

			STEFAN BATORY.	93
S. O. Tarcza herbowa Batorych, nad którą jest liczba wartości III,
przedziela orla i pogoń, pod tem napis w czterech wierszach: GROS. ARG.
TRIP. REG. POLONIAE. 15 — 82, liczbę roku rozdziela herb Przegonią
podskarbiego koronnego Jana Dulskiego. — Trzygroszówka koronna, jest
u mnie.
§. 159. Tab. 15, Nr. 185.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz odmiennego stempla.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz wyrazy poprzedzielane krzyży¬
kami, a pod liczbą roku 1583 przedzieloną herbem Przegonią, są litery I.
D. Jana Dulskiego, podskarb. koronn. — Trzygroszówka koronna; jest
u mnie.
§. 160. Tab. 15. Nr. 186.
S. G. Jak w §. 159.
S. O. Jak w§. 159. lecz z literami G. II. myncarza Gobla. Są także
trzygros/.ówki tegoż stempla z r. 1586 z literami myncarza N. H. oraz
bez liter.
§. 161. Tab. 15. Nr. 187.
Trzygroszówka koronna z r. 1584, z tarczą lierbowąPrzegonią podskar¬
biego koronn. Jana Dulskiego, i znakiem rncnicznym.
§. 162. Tab. 15. Nr. 188,
S. G. Popiersie z ramieniem zbrojne, ukoronowane, korona duża
ozdobna przedziela napis będący w około: STEP. D. G. t REX. POLO.
S. O. Jak w §. 161. Trzygroszówka koronna z r. 1585, jest u mnie.
§. 163. Tab. 15. Nr. 189
Trzygroszówka koronna z r. 1586 z herbem Przegonią Jana Dul-
kiego, podobnego stempla jak poprzedzająca, lecz korona Wcale odmienna,
— Jest u mnie.
§. 161. Tab. 15. Nr. 190.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w około napfs rozdzielony :
STEP. D. G. REX. P. D. L, W tytule nie ma litery M. Magnus Dux-
Lityaniae.
1I3*
		

/Magazyn_093_05_112_0001.djvu

			94
STEFAN BATORY.
S. O. Jak w Nr. 189. a pod napisem znaki myncarzy Gobla i Gon-
zala, przy których liczba roku nic jest wykończony. Trojak koronny.
§. 165. Tab. 15 Nr. 191.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w obwodzie perłowym na¬
pis: STEPHANUS. D. G. REX. POLONIAE.
S. O. Dwie tarcze obok siebie, z ortem i pogonią, nad któremi
wznosi się korona, pod tarczami rybka, berb Glaubicz podskarbiego ko¬
ronnego Jakóba Rokoszowskiego; w obwodzie perłowym napis przedzie¬
lony korony: GROS. NO. (vus) REG. POLO. 1580. — Grosz koronny bar¬
dzo rzadki,
§. 166.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, w obwodzie napis: STEPIIA-
NUS. D. G. REX. POLONIAE. *
S. O. Tarcze z orłem i pogonią obok siebie, a nad niemi korona,
u spodu tarcza herbowa Jastrzębiec, przedzielająca litery P. — Z. Piotra
Zborowskiego tego/, herbu; w obwodzie napis: GROS. ISO. REG. POLO,
15. 80. — "W średnicy linii 11. — Grosz koronny odmiennego stempla.
§. 167.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, w obwodzie napis : STEPI1A.
D. G. REX. POL. M. D. L.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie, a pod niemi maia tarcza
Batorych, nad tem wszystkiein wznosi się korona; w obwodzie napis;
GROS. NO. REG. POLON- 1582. Pod tarczą Batorych, pomiędzy wyraza¬
mi 'V obwodzie jest herb Przegonią podskarbiego koronnego Jana Dul-
skiego. — W średnicy linii 11. — Grosz koronny.
§. 168.
S. G. Popiersie z brodą, ukoronowane, w zbroi, w obw'odzie na¬
pis: STEPHANUS. D. G. REX. POLONIAE. +
S. G. Ukoronowany orzeł polski, na piersiach którego jest ukoro¬
nowana tarcza Batorych, w obwodzie napis: GROSSUS. NO. REG, POLO.
1579. W średnicy cal 1. — Grosz koronny.
§. 169. Tab. 15. Nr. 192.
S. G. Popiersie ukoronowane, w ozdobnej zbroi, w obwodzie perło-
		

/Magazyn_093_05_113_0001.djvu

			STEFAN BATORY.
95
wym napis rozdzielony koroną: STEPIIAN. D. G. REX. POLO.Pod popier¬
siem przed wyrazem Rcx jest herb Przegonią podskar. koron. Jana Dulskiego.
S. O. Orzeł polski, ukoronowany, na którego piersiach jest tarcza
Batorych, w obwodzie perłowym napis: GROS. SIMP. REGM. POLONI.
84. pomiędzy dwoma liliowemi krzyżykami trójkąt, znak myncarza Gon-
zala. Grosz koronny z r. 1585, odmiennego stempla jak poprzedzający,
jest w zbiorze Naczelnika Banku P. Segny.
§. 170. Tab. 16. Nr. 193.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w obwodzie perłowym na¬
pis przedzielony koroną: STEPHA. D. G. REX. POLO.
S. O. Orzeł polski ukoronowany, na którego piersiach tarcza Ba¬
torych; w obwodzie perłowym napis; GROS. NO. RE. POLO. 1. 5. 8. O.
AV średnicy linii 8 \ — Pólgroszek koronny, wzięty z Joachima Groschen-
Cabinet.
§. 171. Tab. 16. Nr. 194.
S. G. Tarcza herbowa Batorych, ukoronowana, w obwodzie napis:
STEPIIAN. D. G. REX. POLON, +
S. O. Tarcze z orłem i pogonią obok siebie, nakryte koroną, a pod
niemi herb Glaubicz podskarbiego Jakuba Rokoszowskiego; w obwodzie na¬
pis przedzielony koroną: SOLIDUS. REG. POL. 1580. — Szeląg koronny;
jest u mnie.
§. 172. Tab. 16. Nr. 195.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, oznaczająca Stephanus, przedzielająca
litery J. D. podskarbiego Jana Dolskiego, u spodu herb Przegonią tegoż;
podskarbiego; w obwodzie napis rozdzielony: ST. D. G. R. P. M. D, L. czy*
ta się, Stephanus Dei Gratia Rex Poloniae Magnus Dux Lityaniae; dwa mło¬
tki na krzyż złożone, znak menniczny.
S. 0. Tarcze polska i litewska ukoronowane, pod któremi tarcza her¬
bowa Batorych, w obwodzie napis rozdzielony: SOLID. R. (egni) POLO.
86. Szeląg koronny z r. 1586, jest u mnie.
§. 173. Tab. 16. Nr. 196.
S. G. Cyfra i znaki podskarbiego, jak na poprzedzającym, lecz ozdo-
bniejszc, w obwodzie napis: STEPHA. D. G. REX. POL. M. D. L.
		

/Magazyn_093_05_114_0001.djvu

			I
96	STEFAN BATORY.
wie:
U IB
tew
S. 0. Jak na poprzedzającym, lecz odmiennego stempla; w obwodzie
SOLIDUS. REG. POLON. 1586. Szeląg koronny, jest u mnie.
§. 174. Tab. 16. Nr. 197.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, na zbroi płaszcz, w obwodzie
perłowym napis rozdzielony koroną: STEPHA. D. G. REX. PO. M. D. LI.
S. O. Trzy tarcze zetknięte z sobą, tworzące trójkąt: polska, litewska, ' ^
i Batorych, która rozdziela rok 1581, nad tarczami liczba wartości YI, nad
którą wznosi się korona; w obwodzie napis: GROSS. ARGE. (ntei) SEX.
M. D. LIT. U spodu pomiędzy wyrazami jest herb Leliwa podskarbiego li¬
tewskiego Jana Chlebowicza. — Sześciogroszówka litewska, jest u Czackie¬
go, bardzo rzadka.
§. 175. Tab. 16. Nr. 198.	»

/Magazyn_093_05_115_0001.djvu

			STEFAN BATORY.	97
Wierszach: GROS. ARG. TRIP. M. D. LIT. — Trzygroszówka litewska, jest
H mnie; tegoż stempla jest z r. 1581.
§. 178. Tab. IG. Nr. 201.
S. G. Głowa ukoronowana, pod szyją herb Lis Jędrzeja Sapiehy,
rządzcy mennicy, w około napis przedzielony: STEP. D. G. REX. PO. M.
D. L.
S. O. Jak poprzedzająca, lecz z rokiem 1585. — Trzygroszówka li¬
tewska; jest u mnie.
§. 179. Tab. IG. Nr. 202.
S. G. Jak w §. 178. lecz głowa większa, herbu podskarbiego nie ma.
S. O. Jak w §. 177. lecz z rokiem 158G.— Trzygroszówka litewski
odmiennego stempla.
§. 180. Tab. IG. Nr. 203.
S. G. Głowa ukoronowana, w obwodzie napis przedzielony koroną:
STEP. D. G. REX. PO. M. D. LI.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie, pod któremi mała tarcza
Batorych, przedzielająca rok 1580, a nad tein wszystkiem wznosi się koro¬
na rozdzielająca napis będący w obwodzie: GBOSSUiS. MAG. DUC. LlTYA,.
Grosz litewski, bardzo rzadki.-
§. 181.
S. G. Cyfra S. ozdobna, ukoronowana, w obwodzie perłowym napis:;
STEP. REX. POL. M. D. LIT.
S. O. Dwie tarcze u góry zetknięte z sobą, na jednej orzeł polski, a'
na drugiej pogoó, nad tarczami herb Batorych, a pod tarczami listek koni¬
czyny, i napis w dwóch wierszach: SOL. M. D. L 1579. — W średnicy
linii 9 Szeląg litewski, bardzo rzadki*-
§. 182,
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której jest mały Herb Bato-'-
»ych, w obwodzie napis: STEPHAN. D, G. REX, POL.
S. O. Tarcze polska i litewska, nad któremi korona, a pod taiczami*
kerb Leliwa podskarbiego Jana Clilebowicza; w obwodzie napis: SOLIDUS •
M. D. LIT. 1583. kwiatek. — W średnicy linii 9 §'. — Szeląg litewski.-
1-3*
		

/Magazyn_093_05_116_0001.djvu

			98	STEFAN BATORY.
§. 183. Tab. 16. Nr. 204.
8. G. Jak poprzedzający.
S. O. Jak poprzedzający, lecz bez herbu podskarbiego, w miejscu któ¬
rego jest kropka, z r. 1584. Szeląg litewski odmiennego stempla.
§. 184. Tab. 16. Nr. 205.
S. G. Cyfra królewska S. R. (Stepbanus Rex) połączona, ukoronowa¬
na, przedziela rok 15—78. a pod nią mała tarcza Batorych.
S. O. Pogoń, pod którą liczba wrartości II. Podwójny denar litewski,
jest u mnie.
§. 185. Tab. 16. Nr. 206.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, korona przedziela napis będą¬
cy w obwodzie perłowym: STEPIIAN. D. G. REX. POL. D. (ominus) 1*.
(russiae). Pod popiersiem, av obwodzie pomiędzy wyrazami, jest tarcza
z herbem Przegonią podskarbiego Jana Dulskiego.
S. O. Liczba wartości III. pod którą tarcza Batorych ukoronowana,
mająca z prawej strony pogoń, a z lewej orła, przy których różyczki; pod
tein napis w czterech wierszach: GROS. AllGEN. TRIP. TERRARUM. PRUS.
15—85. liczba roku rozdzielona trójkątem myncarza Gonzala. Trzygro-
szówka ziem pruskich, bardzo rzadka; jest w zbiorze lir. Fr. P.
§. 186. Tab. 16. Nr. 207,
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której jest mała tarcza Ba¬
torych, w podwójnym obwodzie perłowym napis przedzielony koroną:
STEPIIA. D. G. REX. POL. D.(ominus) P. (russiae); pod cyfrą w obwo¬
dzie między wyrazami herb Przegonią podskarbiego Jana Dulskiego.
S. O. Orzeł polski ukoronowany, mający na piersiach tarczę Rntorych;
W obwodzie perłowym napis: SOL1DUS. TERRARUM. PRUS. 84. pomiędzy
dwoma Iiliowemi krzyżykami trójkąt Gonzala myncarza. — Szeląg ziem
pruskich z r. 1581.
§. 187. Tab. 17. Nr. 208.
S, G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, korona o pięciu zębach, wąs
długi, kołnierz wyłożony, na twarzy brodawka. W okoto napis nieco roz¬
dzielony: STEPHAN. D. G. REX. POL. I).(ominus) PRUSS.
S. 0. Napis w czterech wierszach: III. GROSS. AR. TRIP. OY%
		

/Magazyn_093_05_117_0001.djvu

			STEFAN BATORY.	90
GEDANENSIS. Pod tein na ozdobnej tarczy herb Gdańska rozdzielający
rok 15—79, pod którym z prawej strony tarczy gałązka palmowa, a z le-
wej pierścień, znak braci Gobel myncarzy. — Gdańska trzygroszówka, rzad¬
ka; jest u mnie.
§. 188. Tab. 17. Nr. 209.
S. G. Pół osoby J. Chrystusa, w sukience, w lewej ręce trzyma kulę
ziemską, na której zatknięty krzyż, a prawą błogosławi, nad głową świa¬
tło, w perłowym obwodzie napis rozdzielony głową: DEFENDE. NOS.
CliRISTE.
S. O. Pod dużą koroną dwa krzyże, t: j: herb Gdańska rozdzielający
rok 15—77; w perłowym obwodzie napis: GROSSUS. CIYI. GEDANEN-
SIS. ■{■ — Grosz bity roku 1577, ze sreber kościelnych w czasie oblężenia
Gdańska przez Stefana Batorego, gdy go to miasto nie chciało uznać
królem.
§. 189. Tab. 17. Nr. 210.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w obwodzie perłowym napis
przedzielony koroną: STEPHAN. D. G. REX. POL. D. (ominus) P. (rusśiae).
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz z rokiem 1578. Grosz zwyczaj¬
ny gdański.
§. 190. Tab. 17. Nr. 211.
S. G. Popiersie i napis jak w §. 189.
S. O. Tai-cza ozdobna, herbowa Gdańska, przedzielająca liczbę 7—9;
na wierzchu tarczy zatknięta różczka palmowa; w obwodzie perłowym
napis: GROSSUS. CIYI. GEDANENSIS., pierścień myncarzy braci Gobel.
Grosz gdański z r. 1579, pięknego stempla.
§. 191. Tab. 17. Nr. 212.
S. G. Jak w §. 188.
S. O. Jak w §.188. lecz napis w obwodzie: SOLIDUS. CrYI. GEDANENSIS.
Szeląg gdański bardzo rzadki, za który płacą złp. 9. — Jest w zbiorach
Seg. — P. P. — P. L.
§. 192. Tab. 17. Nr. 213.
S. G. Orzeł ziem pruskich; w obwodzie perłowym napis: STEPHAN.
DEL G. REX. POLONI. +
		

/Magazyn_093_05_118_0001.djvu

			100
STEFAN BATORY.
S. O. Ilerb Gdańska bez tarczy, rozdzielający rok 15—78; w obwo¬
dzie perłowym napis: SOLIDUS. CIYI. GEDANENSIS. f — Szeląg gdań¬
ski zwyczajny-
§. 193. Tab. 17. Nr. 214.
S. G. Orzeł ziem pruskich; w ozdobnym podwójnym obwodzie napis:-'
STEPHAN. D. G. REX. POL. D.(ominus) PRUS. +
S. O. Ozdobna tarcza herbowa Gdańska, rozdzielająca rok 8—2, na
wierzchu tarczy zatknięta rózczka palmowa; w ozdobnym podwójnym ob¬
wodzie napis: SOLIDUS. CIVI. GEDANENSIS. pierścień myncarzy br. Go-
bel. — Szeląg gdański z. r. 158-2, pięknego odmiennego stempfa.
§. 194*.
S. G. Orzeł ziem pruskich.
S. O. Pod koroną dwa krzyze t. j. herb Gdańska, rozdzielający Ucz-'
hę 8—0. To jest denar gdański, bardzo rzadki, z r. 1580. w średnicy li¬
nii 5 4, jest u mnie. Takie denary bito juz za Zygmunta I, i Zygmunta Au¬
gusta, jak to okazałem wyżej.
§. 195. Tab. 17. Nr. 215.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w około- napis rozdzielonym
STEP. D. G. REX. PO. D. (ux.) L. (ivoniae).
S. O. Między dwoma gwiazdami liczba III, pod którą herb miasta*
Rygi rozdzielający rok 15—83, a pod tem napis w czterech wierszach:
GROS. ARG- TRIP. CIYI. RIGEN. Trzygroszówka rygska. Na takiejze
trzygroszówce z r. 1586 liczba III. jest pomiędzy dwoma liliami.
§. 196. Tab. 17. Nr. 216.
S. G. Popiersie jak wyżej, w obwodzie perłowym napis rozdzielony
koroną: STEPH. D. G. REX. PO. M. D. L.
S. O. Pod koroną^ tarcze polska i litewska, pod któremi rok 15—81!
rozdzielony dwoma kluczami na krzyz ztozonemi, oznaczającemi miasto Ry¬
gę; w obwodzie perłowym naj)is rozdzielony koroną: GROSSUS. CIYI. RI--
GENSIS. Grosz rygski, bardzo rzadki, jest w zbiorze Hr. Fr. P. — J. Z.-
§. 197. Tab. 17. Nr. 217.
S.. O. Popiersie zbrojne ukoronowane, zbroja i korona nie zwykłego
		

/Magazyn_093_05_119_0001.djvu

			STEFAN BATORY.
101
kształtu; w obwodzie perłowym napis rozdzielony koroną: STEP: D: G:
REX: PO: D: (ux) L: (ivoniae).
S. O. Herb miasta Rygi rozdzielający liczbę roku 8-3, u spodu po¬
między dwoma gwiazdami liczba wartości I; w obwodzie perłowym na¬
pis: GROSSUS. CIYITATIS. RIG. — Grosz rygski zwyczajny.
§. 198. Tab. 17. Nr. 218.
S. G, Cyfra królewska S. ukoronowana, w środku której jest tarcza
Batorych; w obwodzie perłowym napis: STEP. D. G. REX. PO. 1). L.
S. O. Tarcza herbowa, ozdobna, Rygi, rozdziela rok 8-2, w obwodzie
perłowym napis: SOLIDUS. CIVL RIGENSIS. lilia, znak myncarski. Szeląg
rygski z r. 1582. — Mam także szelągi tego stempla bez liczby roku.
§. 199. Tab. 17. Nr. 219.
S. G. Herb miasta Rygi; w obwodzie perłowym napis: CIYITATIS.
RIGENSIS. pomiędzy wyrazami lilia myncarska.
S. O. Dwa klucze ną krzyż złożone, rozdzielające rok 7—9, nad klu¬
czami krzyż podwójny; w obwodzie perłowym napis: MONE. NO. ARGENTE.
Szeląg rygski odmiennego stempla z r. 1579,
i$*
		

/Magazyn_093_05_120_0001.djvu

			1587—1632.
f ‘ » / * * I T«
DUKATY.
§. 200. Tal). 18. Nr. 220.
S. G. Król w catćj postaci, okryty zbroją, na głowie korona, w pra¬
wej ręce berło, a lewą przytrzymuje miecz przy boku, pod nogami dwa
młotki ńa krzyż złożone, znak menniczny; av obwodzie perłowym napis
rozdzielony koroną, i nogami: SIG. III. D. G. REX. POLO. M. D. L.
S, O. Tarcza czterokołowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
a w środku mata tarcza Wazów; pod główną tarczą, mata tarcza z her¬
bem Lewart podskarbiego koronnego Jana Firleja; w obwodzie perłowym
napis rozdzielony: DESIG. (natus) SVE. M. D. L. RU. PR. 1592. — Du¬
kat koronny, jest w zbiorze lir. Fr. P. nadzwyczaj rzadki.
§. 201.
S. G. Popiersie w czapce polskiej, w około: SIGIS. III. D. G. RE. PO.
MA. DUX. LIT. RU.
S. O. Ilerby polskie i litewskie, a w środku szwedzkie; w obwodzie
napis: NEC. NON. SVECORUM. GOTOR. VANDALORUMQ. ETC. REX. Wa¬
zy 5 i<5 duk. podług Kohlera,
§. 202. Tab. 18. Nr. 221. A.
S. G. Popiersie w płaszczu, ukoronowane, kryza duża hiszpańska,
w obwodzie perłowym: SIGISMUN. III. D. G. REX. POL. M. D. L. pod po¬
piersiem między wyrazami herb Lewart podskarbiego koronnego Jana Firleja.
S, 0. Tarcza ozdobna, czteropolowa, na której orły i pogonie, ukoror
		

/Magazyn_093_05_121_0001.djvu

			ZYGMUNT m.	103
nowana, u spodu zakończona spiczasto, a u góry Wgięta, w środku mała
tarcza Wazów; w obwodzie perłowym napis: MONE. NO. AUR. REGNI.
POLON. 95. Z prawej strony korony pierścień myncarza Giibla, a z lewej
trójkąt myncarza Gonzala. — Dukat koronny z r. 1595. jest w Czackim.
§. 203.
S. G. Popiersie ukoronowane, w obwodzie napis: SIG. III. D. G.
REN. POLO,
S. O. Ukoronowane herby; w obwodzie napis: DESIG. (natus)
SYEC. M. D. L. RU. PR. 1599. Dukat koronny, podług Kohlera.
§. 204. Tab. 18. -Nr. 221. R.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, płaszcz na ramieniu, przy
którym duza kokarda, na piersiach order złotego runa, i duża kryza, wąs
długi; korona wchodząc w obwód rozdziela rok IG—28, w obwodzie per¬
łowym napis: SIGIS. III. D. G. REN. POL. M. D. LIT. RUS. P. (russiac)
M. (asoviae), pod popiersiem między wyrazami jest tarcza z herbem Półkozic
podskarbiego koronnego Ilermolausa Ligęzy.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
a w środku mala tarcza czteropolowa szwedzka, w środku której jest
herb Wazów; to wszystko obwiedzione orderem złotego runa, w obwo¬
dzie perłowym napis: SAM. LIV. NE. NO. SYE. GOT. VAN. Q. Ilri.
(hereditaiius) REX. po obydwóch stronach korony rozdzielone litery J. J.
oznaczające myncarza Jakóba Jakóbsohna. — Rzadki dukat koronny, na¬
byłem go za Złp. 40.
§. 205.
S. G. Popiersie ukoronowane; W obwodzie napis: SIGIS. III. D. G.
REX. PO. M. D. L.
S. 0. Herb, w obwodzie: MONETA. AUR. MAG. DUC. LI. Tak opisał
Kołder dukat litewski Zygmunta III., lecz ani widziałem go, ani słysza¬
łem, zeby który zbiór posiadał takowy w autentycznym oryginale.
§. 20G. Tab. 18. Nr. 222.
S. G. Popiersi*? ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, na piersiach
order złotego runa, kryza mała, w obwodzie perłowym: SIGIS. III. D.
G. REX. POL. M. D. L. R. PR.
		

/Magazyn_093_05_122_0001.djvu

			104	ZYGMUNT UL
S. O. Ozdobny herb Gdańska, tarcza okrągła, pod podstawą której
są litery myncarskie S. B. — w obwodzie perłowym napis: MON*
AUREA. CIYI. GEDANENSIS. 1631. Dukat gdański; jest w zbiorze P. P*
§. 207. Tab. 18. Nr. 223.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kryza duża, w obwodzie
perłowym napis przedzielony koroną: SIGIS. 3. D. G. REX. POL. M. D. o
L. R. PR.	L
S. O. Herb Gdańska, tarcza ozdobna podługowata, na której kwia¬
tek zatknięty; w obwodzie perłowym napis: MONE. AUREA. ClVI. GE- i
DANENSIS. 1610. znak myncarski, w miejscu którego na niektórych sl
exemplarzach z tego samego roku i stempla jest zbrojna r«;ka ze sztyle- n
tein, t. j. herb Brandys. — Dukat gdański odmiennego stempla.	1
§. 208.	n;
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, z dużą kryzą; w obwodzie le
napis: SIGISMUND. III. D. G. REX. POL. D. PRUS.	g
S. O. ITerb Gdańska, nad którym między łbami lwów jest mono- d
gram złożony z liter Greckich I. X. P. oznaczających Jesus Christus Rex;; n
w obwodzie napis: MONE. NO. AUR. CIVI. GEDANENSIS: 88, ręka st
zbrojna, herb Brandys, rządzcy mennicy tegoż nazwiska,	z
Rzadki dukat gdański z r. 1588.	6(
§. 209. Tab. 18. Nr. 224.	gi
S. G. Popiersie ukoronowane, zbrojne, na ramieniu lwi Jeb, kryza1
na dói zwieszonay w obwodzie perłowym napis przedzielony koroną:
SIGIS. 3. D. G. REX. POL. ET. SYE. D. (ominus) P. (rnssiae).	m
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz z rokiem 97. Dukat gdański Z iv
1597 odmiennego stempla, jest u mnie; nabyłem go za Zip. 30. —
W zbiorze cesarskim w Wiedniu jest dukat tegoż stempla, lecz w tytuf-
Jach opuszczono literę D. przez co czytać można Et Sveciae Princeps.	W
§. 210. 11
8. G. Ukoronowane popiersie, głowa mata, na piersiach złote runcf
w obwodzie napis: SIGIS. III. D. G. REX. POLON. M. D. LIT. R. P.
S. O. Na podstawie,, ozdobionej głową skrzydlatego anioła, herb
Gdańska; w obwodzie: MONETA. AUREA. CIVIT. GEDANENSIS. 1614,
lierb Brandys jak wyżej. — Dukat gdański.
		

/Magazyn_093_05_123_0001.djvu

			I ~
ZYGMUNT IM#	105
TALARY I PÓŁTALARY.
§. 211. Tab. 18. Nr. 226.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, i w płaszczu podobnym do
ornatu, kryza mała, twarz młoda, w obwodzie napis: SIGISMUND. III.
D. G. REX. POL. ET. DES. (ignatus) SYECIAE. MAG. D. LITVA.
S. O. Miecz'goły rzymki, do góry obrócony, którego koniec ostrza
i gałka rękojeści, wchodząc w obwód, przedzielają napis. Po prawćj
stronie gaiki w obwodzie jest tarcza z herbem Przegonią podskarbiego ko¬
ronnego Jana Dulskiego. W obwodzie napis: PRO. JURE. ET. POPULO.
1587. wyrazy poprzedzielane różyczkami. — Numismat ten policzył uczo¬
ny Felix Bentkowski w Spisie Medalów polskich do medali Zygmunta III,
lecz sądzę, iż wypada go raczej uważać jako lekki talar, a nie medal,
gdyż tylko na monetach kładziono herby podskarbiów, nigdy zaś na me¬
dalach, chyba że takowe były bite na ich cześć, jak tego mamy dowód
na medalu Morsztyna i t. p. lecz w żadnym innym razie. Płytkość
stempla, wielkość i waga tego talara, są prawie te same, jak talara
z tegoż roku, na którym głowa w czapce, (niżej opisanego) talara z liczbą
60 i 30, i innych lekkich talarów, bitych na początku panowania Zy¬
gmunta III. W prawdzie bardzo mało wybito exemplarzy niniejszego ta¬
lara; bydź może, iż tylko był próbą menniczną, którą odrzucono, gdyż na
ówczas często zmieniano stopę i kształt monety. Że na tym talarze nie
ma wyrazu „Moneta“ to nie stanowi, iżby nią nie był, gdyż mamy mone¬
ty z czasów Zygmunta I, Zygmunta Augusta, Zygmunta III. i innych z
legendami, Juslus ut palma florebit — Deus in virtute tua laetabitur Rex-Qui
habitat in coelis, irridebit eos. Deus providebit. etc. Talar ten jest bitym
w pierwszym roku panowania Zygmunta III, a za życia ojca jego Jana
III. króla szwedzkiego, na przypadek śmierci którego Zygmunt III. mając
sobie zapewnioną koronę szwedzką, używał tytułu: Designatus Rex Sve-
ciae. — Ze zbioru Hr. Fr. P.
§• 212.
S. G. Popiersie zbrojne, ukoronowane, w prawo obrócone, na szyi
duża kryza, w obwodzie napis: SIGISMUND. III. D. G. REX. POL. ET.
I>ES. (ignatus) SVECIAE. MAG. DUX. LITVA.
14
		

/Magazyn_093_05_124_0001.djvu

			106
ZYGMUNT III.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
w środku której mala tarcza szwedzka z trzema koronami; po bokach
głównej tarczy rozdzielony rok 1587, w obwodzie napis; RUSSIAE.
PRUSSIAE. MASOYI. SAMOGITIAE. LIYONIAE. — Talar koronny.
Oprócz popiersia z dużą głową, zasługuje i to na uwagę, że na tym ta¬
larze nie umieszczono herbu familijnego Wazów, to jest snopka. — Ma-
dai Voltstand: Thaler-Cabi. 2 Thl. p. 136.
§. 213. Tab. 18. Nr. 227.
S. G. Popiersie w todze, kryza dnia, wąs długi, broda krótka, na
głowie kapelusz z bogatą przepaską, a z tylu kitka; w obwodzie rozdzie¬
lonym napis w dwóch wierszach: SIGIS. III. D. G. RE. PO. MA. DUX.
LIT. RUS. PRUSSIAE. MASOVIAE. SAMG. LIYON.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
a w środku herb Wazów na tarczy czteropolowej szwedzkiej, w około
napis: NEC. NON. SVECORUM. GOTOR. VANDALORUMQ. ETC. REX.
Jakkolwiek na tym numismacie nie ma ani roku, ani herbu podskarbie¬
go, wszelako umieszczam go między talary, gdyż może bydź próbą
menniczną, a nie medalem, wiadomo nam bowiem jest, że podobnego
stempla były bite lekkie talary w początku panowania Zygmunta III.
jak tego dowodzi następujący exemplarz.
§. 214. Tab. 19. Nr. 228.
S. G. Popiersie w kapeluszu, odmienne od poprzedzającego, ozdoba
na ramieniu, w około napis rozdzielony: SIGIS. III. D. G. REX. POL.
MAG. DUX. LIT.
S. O. Tarcza czteropolowa, ozdobna, ukoronowana, na której orły
i pogonie, a w środku mała tarcza szwedzka z trzema koronami; po bo¬
kach główrnej tarczy rozdzielony rok 1587, a pod tarczą litery J. D. pod¬
skarbiego Jana Dulskiego, a pod literami w obwodzie między wyrazami
tarcza herbowa Przegonią tegoż podskarbiego; w obwodzie napis: RUS-
SIAE. PRUSSIAE. MAS0VI. SAMOGITIAE. LIVONIAE.\ Talar lekki ko¬
ronny, bardzo rzadki, nabyty za Złp. no. Taki talar, równie jak i
poprzedzający, jest także, w zbiorze Hr. Fr. P.
		

/Magazyn_093_05_125_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
107
ie,	§. 215.
ch	S. G. Popiersie w zbroi, i w płaszczu, kołnierz gładki ząbkowany
E. wyłożony, na piersiach order złotego runa, głowa odkryta, wąs długi,
y- broda hiszpańska; w około napis: SIGISMUNDUS. III. D. G. POLONIAE.
a- ET. SVECIAE. REX.
a*	S. O. Tarcza czteropolowa, ozdobna, ukoronowana, na której orły
i pogonie, a w środku na czteropolowej tarczy szwedzkiej herb Wazów;
Z prawej strony głównej tarczy litery J. J. a z lewej V- E. myncarzy,
to wszystko otoczone łańcuchem orderu złotego runa. W obwodzie per-
łowym napis: MAGNUS. DUX. LITVA. RUS. PRUS. MAS. SAM. LIVON.
e. W średnicy cal 1. linii 11. — Talar podwójny.
X.
§.216. Tab. 19. Nr. 229.
‘e>	S. G. Ta sama, jak na poprzedzającym, lecz w obwodzie perłowym
ło	napis: SIGISMUN. III. D. G. ltEX. POLO. MAG. DUX. LIT. RUS. PRUS.
X.	MAS. SAM. LIYO. etc. |
e-	S. 0. Herby, jak na poprzedzającym, w około napis: NEC. NON.
>ą	SVECO. GOTO. \VANDALORUMQ. HAEREDITA. (rius) REX.
3°	Talar podwójny koronny, bardzo rzadki, w prawdzie tćj wielkos'ci,
I*	jak pojedynczy, lecz jeszcze raz tak gruby. Jest w zbiorze Hr. Fr. P.
§. 217.
S. G. Pół osoby zbrojnej, ukoronowanej, wąs duży, broda krótka,
ia kołnierz wyłożony hiszpański ząbkowany, w prawej ręce berło, a wie-.
L. Wej rękojeść od miecza, po obydwóch stronach głowy przedzielona licz¬
ba roku 1590, pod popiersiem w obwodzie herb Lewart, podskarbiego
ły koronnego Jana Firleja, nad koroną w obwodzie flores podobny do rogu
o- jelenia, znak myncarski; w perłowym obwodzie napis: SIGISMUNDUS.
d- III. D. G. REX. POLONIAE.
ni	S. O. Ukoronowany orzeł, na którego piersiach tarcza ukoronowana
S- Wazów; w perłowym obwodzie napis: MAG. DUX. LITVA. RUS. PRUS.
o- MAS. wyrazy poprzedzielane liliowemi krzyżami. — Talar koronny bity
i w początku panowania Zygmunta III, bez tytułu szwedzkiego. Jest wysta¬
wionym W rycinie w dziele: Miinzbuch, darin zu besehen, die besten
		

/Magazyn_093_05_126_0001.djvu

			108
ZYGMUNT III.
und schónsten, sowohl alte ais neue Geld-Miinzen. 1636. Jego opis znaj¬
duje się także w dziele: Vollstandiges Thaler>Cabinet z r. 1747 li. 123.
§. 218.
S. G. Popiersie w zbroi, ukoronowane, w prawej ręce berło, w oko¬
ło napis: SIGISMUNDUS. III. D. G. REX. POL. M. D. LIT.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na środku której jest berb
Wazów, korona rozdziela rok 1592, w około napis: RUSS1AE. PRUS-
SIAE. SAMO. LIYO. SYEC. REX. — Talar ten koronny jest także opi¬
sanym w dziele: Volstaendigcs Thaler-Cabinet z r. 1747 k. 123.
§. 219. Tab. 19. Nr. 230.
S. G. Popiersie w ozdobnej zbroi, przepasane szarfą, kryza duża,
głowa odkryta, w obwodzie napis: SIGISMUND. III. D. G. POLOM. ET.
SVECIAE. REX.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, w środku którćj tarcza
berbowa Wazów, to wszystko otoczone orderem złotego runa; w ob¬
wodzie napis: MAG. DUX. L. RUS. PRUS. MAS. SAM. LIYO. 614.
Talar czworograniasty z r. 1614. nazywany pospolicie klippą, jest
w zbiorze Hr. Fr. P. niemniej opisany w Madaia Vollstaend. Tlilr. Cabi.
I. Tli. k. 114. Na licytacyi po Xięciu Radziwille, wojew. wileńskim, był
sprzedanym za Złp. 30.
§.220. Tab. 19. Nr. 231—232.
S. G. Pól osoby w zbroi gładkiej bez ozdób, w kryzie, z przewie¬
szoną szarfą, na piersiach złote runo, na głowie korona, w prawej ręce
miecz, a w Iewćj jabłko królewskie; w obwodzie napis: SIGIS. III. D.
G. REX. POLO. M. D. LIT. RUS. PRUS. MAS.
S. O. Tarcza ozdobna czteropolowa, ukoronowana, na której orły
i pogonie, a w środku berb Wazów, otoczony herbami szwedzkiemi i goc-
kiemi; po bokach tarczy rozdzielony rok 1620, a pod rokiem niżej rozdzie¬
lone litery myncarzy JJ—VE. pod tarczą jest herb Sas podskarbiego ko¬
ronnego Mikołaja Daniłowicza, przedzielający liczbę 60, oznaczającą ilość
półgroszy zawartych w talarze, to wszystko otoczone łańcuchem złotego
		

/Magazyn_093_05_127_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
100
runa; w obwodzie napis: SAM. LIYAE. NEC. NO. SVE. GOT. VAND. Q.
IIRI. (hereditarius) REX. — Nr. 232 z r. 1622 i liczbą 30 pod tarczą, jest
odmiennego stempla. Są to dwa lekkie talary różnych stempli, jednakowej
Wagi i wartości, gdyż na jednym wyrażono wartość 60 pólgroszy, czyli
kopę, a na drugim 30 całkowitych groszy. Niektórzy niemieccy pisarze,
a za nimi idąc Madai, wiedząc, że W Polszczę szlachcic zabójstwo kmiecia
lub żyda mógł okupić pieniędzmi, i że liczono grosze na kopy, nazwali ta¬
lary tego stempla Mord-Thaler, lub „kopa za glowę“ a ztąd pozostało bar¬
dzo mylne domniemanie, jakoby te talary byty bite dla szlachty, na opła¬
canie niemi gtówszczyzny, gdy tymczasem była to tylko chwilowa stopa
menniczna, którą często na ówczas zmieniano. — Talary te są rzadkie,
znajdują się w zbiorach lir. Fr. P.—B.R. i u mnie. Nr. 231 nabyłem za
zip. 36. Nr. 232 jest także z r. 1627.
§. 221. Tab. 10. Nr. 233—231.
S. G. Jak w §. 220.
S. 0, Jak w §. 220. Są to dwa lekkie talary koronne różnych stem¬
pli, na których rok 1623 i 1624 jest umieszczonym pod tarczami, kolo
herbu Sas.
§. 222. Tab. 20. Nr. 235.
S. G. Pól osoby, jak wyżej, lecz głowa duża, w obwodzie napis:
SI GIS.* III. D. G. REX. POLO. 31. D. LIT. RUSS. PRUSS. MAS.
S. O. Tarcze i herby jak w §. 220. lecz po bokach tarczy rozdzie¬
lony rok 1627 a pod tarczą herb Półkozic podskarbiego Ligęzy. Talar ko¬
ronny podwójny, bardzo rzadki, ze zbioru Hr. Fr. P. Wielkość tego talara
jest ta sama, jak pojedynczego, lecz jest jeszcze raz tak gruby.
§. 223. Tab. 20. Nr. 236.
S. G. Podobna jak w §. 222. lecz nieco odmienna, między wyrazami
w obwodzie mała tarcza z herbem Półkozic podskarbiego Ilermolausa Li¬
gęzy, w ostatnim wyrazie MAS. litera S. opuszczona, zbroja odmienna.
S. O. Jak w §. 222. lecz tarcza jest w ozdobnej starożytnej ramie,
po bokach której litery J.J. oznaczające myncarza Jakóba Jakóbsohna, a pod
tóm rozdzielony rok 1627.
Talar koronny ze zbioru naczelnika Banku Pol, Segny.
14*
		

/Magazyn_093_05_128_0001.djvu

			110	ZYGMUNT III.
§. 221. Tah. 20. Nr. 237.
S. G. Pół osoby zbrojnej, ukoronowanej, głowa mała, w prawej ręce
miecz, a w lewij jabłko królewskie, kryza, złote runo, z tyłu kokarda od
szarfy, w obwodzie napis: SIGIS: III. D. G. REX. POL. M. D. LIT. 11US.
PRUS. MA.S0: u spodu pomiędzy wyrazami w obwodzie lierb Półkozic pod¬
skarbiego Ligęzy.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, w środku której mała tar¬
cza Wazów, otoczona herbami szwedzkiemi i gockiemi, po bokach głównej
tarczy litery myncarza J.J. a niżej rozdzielony rok 1630, to wszystko oto¬
czone łańcuchem orderu złotego runa; w obwodzie napis: SAM. LIY. NEC.
NO. SVE. GOT. VADQ. IIR. (hereditarius) REX. Talar koronny pospolity,
kupiłem go za zip. 15. — Są także talary z tegoż roku odmiennego stem¬
pla, na których korona nie jest przezroczystą i matą, lecz przeciwnie dużą
i kratkowaną, której kształt bardziej jest podobnym do biretu, jak do ko¬
rony; widziałem taki talar w zbiorze Dopiera. Talary koronne z r. 1031
są także tego samego stempla, co powyżej opisany.
§. 225. Tab. 20. Nr. 238.
S. G. Jak w §. 221. postać odmienna.
S. O. Jak w §. 221. lecz tylko z liczbą 16 początkową roku, reszta
opuszczona. — Talar koronny zwyczajny, jest u mnie.
§. 226. Tab. 20. Nr. 239.
S. G. Jak W §. 221. lecz w napisie, zamiast wyrazu MASOYIAE, jest
MASUR, co ma oznaczać Masuriac, lub Masurorum, z tyłu nic ma kokardy
przy ramieniu, kryza mata.
S. 0. Jak w 221, lecz bez liter myncarzy. — Talar koronny, jest u innie.
§. 227. Tab. 20. Nr. 240.
S. G. Popiersie jak wyżej, w obwodzie napis: SIG. III. D. G. REX.
POL. ET. SVEC. M. D. LIT. RUS. PR. MA. SA.
S. O. Tarcza herbowa miasta Torunia, trzymana przez anioła; w ob¬
wodzie napis: MONETA. NOVA. ARGENT. CIVIT. THORUNENSIS. 1630.
Rzadki talar toruński, nabyty za złp. 18.
		

/Magazyn_093_05_129_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
Ul
§. 228. Tab. 21. Nr. 211.
S. G. Pól osolty zbrojnej, ukoronowanej, na szyi mała kryza, w pra¬
wej ręce miecz, a w lewej jabłko królewskie; w obwodzie perłowym na¬
pis: SIGISMUNDUS. DEL GRATIA. SYECORUM.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, bez żadnych ozdób, której
jedną połowę zajmują herby Polskie, a drugą herby szwedzkie; w środku
tarcza herbowa Wazów. Po bokach tarczy rozdzielony rok 9—4. W ob-
wodzie perłowym napis: GOTORUM. WANDALORUM. Q. ET. POLONIAE.
REX. — Talar szwedzko-polski z r. 1594; jest u mnie.
§. 229. Tab. 21. Nr. 242.
S. G. Pół osoby jak wyżej, w obwodzie perłowym napis: SIGISMUN.
D. G. SYE. ET. POL. REX.
S. O. Tarcza owalna, wyginana, ukoronowana, na której trzy lwy,
jeden nad drugim, to jest herb Rewia; po bokach tareży rozdzielona
liczba 98, oznaczająca rok 1598, w obwodzie perłowym napis: MONETA.
NOYA. CIYITA. REVAL. — Pod tarczą w obwodzie między wyrazami
mała tarcza herbowa, na której strzała. Rzadki talar rewelski ze zbioru
Fr. lir. P.
§. 230. Tab. 21. Nr. 213.
S. G. Na ozdobnej podstawie trzymają dwa lwy tarczę ukoronoAraną,
czteropolową, na której herby szwedzkie i gockie, a w środku mała tarcza
Wazów; av około napis: CUSTAVUS: ADOLPIIUS: D: G: SYEC: GOTII:
VAN: REX. M:(agnus) D:(ux) F:(inlandiae). pod tarczą rok 1628.
S. O. Ozdobna tarcza herbowa miasta Elbląga, w około której napis:
MONETA. NOYA. CIYIT. ELBlNGENSIS. 1G28. — Talar bity w Elblągu
w czasie zajęcia tegoż miasta przez Szwedów.
§. 231. Tab. 21. Nr. 241.
S. G. Berło i miecz na krzyż złożone, rozdzielające rok IG—32, nad
tem wznosi się korona, u spodu jabłko królewskie, w górze w odcinku
napis w półkolu: DEUS. PROYIDEBIT.
S. O. Przedstawia stempel zwyczajnego talara koronnego ze strony
odwrotnej, lecz bez liczby roku. Talar koronny, bity po śmierci Zygmunta
		

/Magazyn_093_05_130_0001.djvu

			112	ZYGMUNT III.
III, w czasie bezkrólewia r. 1632. Ten rzadki talar jest w zbiorze Fr:
lir: P. i professoi-a Tymoteusza Lipińskiego.
§. 232. Tab. 21. Nr. 245.
S. G. Jak poprzedzający.
S. O. Tarcza herbowa miasta Torunia, trzymana przez anioła, po bo¬
kach której litery J. J. myncarza Jakóba Jakobsona, w obwodzie napis:
MONETA. NOYA. AllGENT. CIVIT. THORUNENSIS. — Talar rzadki to¬
ruński, bity po śmierci Zygmunta III. w czasie bezkrólewia r. 1632, jest
w zbiorze naczelnika Banku Pol. Segny.
§. 233. Tab. 22. Nr. 246.
S. G. Pól osoby zbrojnej, ukoronowanej, W prawej ręce miecz, a w le¬
wej jabłko królewskie, w obwodzie perłowym napis: SIGIS. III. D. G. REX.
POL. M. D. L. RUS. PRUS. MAS.
S. O. Tarcza ukoronowana, czteropolowa, na której orły i pogonie,
w środku szwedzkie i gockie herby, otaczające snopek Wazów, po bokach
tarczy rozdzielone litery myncarza J. J. pod któreini rok 1628; u spodu
tarczy, mała tarcza herbowa Pólkozic podskarbiego Ligęzy, to wszystko
otoczone łańcuchem orderu złotego runa. W obwodzie perłowym napis:
SAM. LIY. NE. NO. SV. GOT. YAD. Q. URI. REX.
Półtalar koronny ze zbioru naczelnika Banku Pol. Segny.
§. 234.
S. G. Pół osoby jak wyzój. W obwodzie napis: SIGISM. III. D. G.
REX. P. M. D. LI. RUS. PRUS. MASO. pod postacią królewską między
wyrazami w obwodzie herb Pólkozic podskarbiego Ligęzy.
S. O* Jak poprzedzająca, z rokiem 1630, bez herbu podskarbiego.
\V obwodzie napis: SAM. LIY. NEC. NO. SYE. GOT. VAD. Q. IIH. REX.
Półtalar koronny odmiennego stempla, widziałem także z r. 1631.
§. 235. Tab. 22. Nr. 247.
S. G. Jak w §. 233. lecz cała postać odmienna, w obwodzie perłowym
napis: SIG. III. D. G. REX. POL. ET. SVEC. M. D. LIT. RUS. PRUS. MA.
S. O. Jak w §. 232 lecz nad literami myncarza rozdzielony rok 1631.
Półtalar toruński ze zbioru professora Tymoteusza Lipińskiego.
		

/Magazyn_093_05_131_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
113
MONETY DROBNE.
§. 236. Tab. 22. Nr. 248.
S. G. Pól osoby, jak wyżej. W obwodzie perłowym napis: SIGIS.
III. D. G. REX. POL. (16) M. D. LI. MJS. PRU. MA. Liczba 16 ozna¬
cza wartość szesnasta groszy.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, a w środku mała tarcza
Wazów, w obwodzie napis: SAM. LIY. NEC. N. SVE. GOT. YAN. Q. HRI.
I{. u spodu pomiędzy wyrazami lierb Sas, podskarbiego Danitowicza; po
bokach tarczy rozdzielony rok 1621. — Rzadka szcsnastogroszówka, czyli
ort koronny, jest w zbiorze P. P.
§. 237. Tab. 22. Nr. 249.
S. G. Jak poprzedzający, lecz bez liczby 16.
S. O. Jak poprzedzający, lecz z rokiem 1623. Ort koronny zwy¬
czajnego stempla.
§.238. Tab. 22. Nr. 250.
S. G. Popiersie ukoronowane, kryza na »lót zwieszona, głowa mała,
W obwodzie napis: SIGIS. 3. D. G. 1 ]X. POLO. M. D. LIT.
S. O. Tarcza herbowa Wazów, ukoronowana, nad którą liczba war¬
tości VI. a po bokach orzeł i pogoń; pod tein wszystkim napis w trzech
wierszach: GROS. ARGE. SEX. D. REGIS. POLONIAE. Pod napisem rok 1595
przedzielony tarczą herbową i literami J. F. podskarbiego Jana Firleja, herbu
Lewart; po bokach tarczy znaki menniczne kwiatek i dwie czwórki grzbie¬
tami złączone.
Rzadka sześciogroszówka koronna; jest w zbiorach F. Hr. P. i P. T. L.
§. 239.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kryza na dół spuszczona, gło¬
wa duża, w obwodzie napis: SIG. III. D. G. REX. POL. M. D. L.
S. 0. Pomiędzy dwoma gwiazdami liczba wartqści VI. pod nią uko¬
ronowana tarcza Wazów, z prawój strony której orzeł, a z lewej pogoń,
15
		

/Magazyn_093_05_132_0001.djvu

			111
ZYGMUNT III.
mające także po bokach gwiazdy. Napis w trzech wierszach: GROS. AR-
GE'N. SEX. D. REGNI. POLONIE. U spodu herb Lewart, podskarbiego
Jana Firleja, przedzielający rok 1603. W średnicy cal 1. linia 1. — Tę rzadką
sześciogroszówkę, (zupełnie odmiennego stempla jak poprzedzająca,) wyna¬
lazł uczony Felix Bentkowski, i ocalił ją z rąk złotnika, który ją był prze¬
znaczył na stopienie wraz z inneini monetami; zdobi ona teraz zbiór J. Z.
§. 210. Tab. 22. Nr. 251—252.
S. G. Popiersie ukoronowane, kryza mata, w obwodzie perłowym na¬
pis: SIGISMUN. III. D. G. REX. PO. M. D. L. pod popiersiem pomiędzy
wyrazami herb Lewart podskarbiego Jana Firleja.
8. O. Pod koroną liczba wartości YI. pod którą trzy tarcze, to jest:
z orłem, z pogonią, i z herbem Wazów, w położeniu trójkątnem; po bokach
ostatniej rozdzielone znaki myncarzy, pierścień Góbla i trójkąt Gązala.
W obwodzie perłowym napis: GROS. ARGEN. SEX, REG. POLONI. 90.
Nr. 252 różni się popiersiem. Są to dwie sześciogroszówki, jedna z r. 1596.
a druga z r. 1599.
§. 211.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kryza duża, bardzo stercząca
w' tyle; w obwodzie perłowym napis: SIGISMUN. III. D. G. REX. POL. M.
D. L. Pod popiersiem między wyrazami w obwodzie jest herb Lewart
podskarbiego Jana Firleja.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie, pod którcmi tarcza Wapów
przedzielająca rok 1601. Nad tarczami wznosi się korona, pod którą jest
litera M. w obwodzie perłowym napis: GROS. ARGEN. SEX. REG. POLONI.
kwiatek. — W średnicy cal 1. linii 2. To jest sześciogroszówka koronna,
bita W Malborgii, jak to okazuje litera M. — Jest u mnie,
§. 212. Tab. 22. Nr. 253.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kryza duża, naprzód wysta¬
jąca; w obwodzie napis: SIGISMUN. III. D. G. 11EX. POL. M. D. L. Pod
popiersiem między wyrazami jest herb Sas podskarbiego Daniłowicza.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie, pod któremi tarcza Wazów,
nad tem wszystkiem wznosi się korona, pod którą jest liczba IV. przedzielająca
		

/Magazyn_093_05_133_0001.djvu

			ZYGMUNT IH.	115
S	*	» .
rok 1623, w obwodzie perłowym: GROS. ARGEN. SEX. REG. POLO.
> Ssseściogroszówka koronna; jest u mnie.
!	§. 243.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, w obwodzie napis: SIGISMUN.
III. D. G. REX. POL. M. D. L. pod popiersiem między wyrazami w ob¬
wodzie herb Leliwa.
S. O. Tarcze, na których orzet i pogoń, a pod niemi trzecia tarcza
Wazów; nad tein wszystkiem wznosi sic korona, pod którą jest liczba war¬
tości VL W obwodzie: GROS. ARGEN. SEX. REG. POLO.
Na tej sześciogroszówce rok 1623 w ten sposób jest rozłożony, iż po
bokach korony jest rozdzielona liczba 16, a przy herbie Wazów umieszczona
i liczba 23. Jest w zbiorze pułkownika Przeszkodzińskiego. W średnicy
pal 1. linia 1.
§. 244. Tab. 23. Nr. 251—255.
Dwie sześciogroszówki odmiennych stempli, znacznie mniejszej obję¬
tości i wagi od poprzedzających. Nr. 251 jest z roku 1623 z herbem Sas
podskarbiego koronnego Mikołaja Danitowicza, a Nr. 255 z herbem Pólko-
zic podskarbiego Ilermolausa Ligęzy. — Są u mnie.
§. 245. Tab. 23. Nr. 256.
S. G. Głowa ukoronowana, kryza na dół zwieszona, twarz młoda,
W około napis: SIG. III. D. G. REX. POL. ET. DES. (ignatus) SVE.
S. 0. Tarcza ukoronowana, czteropolowa, na której orły i pogonie,
W środku mata tarcza Wazów; po bokach tarczy rok 1588 jest w ten spo¬
sób ułożony: f. W około napis: M. D. LIT. RUS. PRUS. MAS. ET. (etc.).
Pod tarczą między wyrazami jest herb Przegonią podskarbiego koronnego
Jana Dulskiego. Rzadka trzygroszówka, czyli trojak koronny, bity tylko
av początku panowania Zygmunta III. kiedy jeszcze niebył koronowanym
tta króla szwedzkiego, -r- Jest u mnie,
§. 246, Tab. 23. Nr. 257.
S. G. Głowa, jak wyżej, w około napis: SIG. III. D. G. REX. POL.
M. D. L,
i
		

/Magazyn_093_05_134_0001.djvu

			116	ZYGMUiNT III.
S. O. Liczba wartości III, pod nią tarcza Wazów, z prawej strony
której orzet, a z lewej pogoń; pod tein napis w trzech wierszach: GROS.
ARG. TRIP. REG. POLONIA.E., po:l którym herb Przegonią i litery J. D. Jana
Dulskiego, rozdzielające rok 1588. Rzadki trojak; obydwa exemplarze ró¬
żnych stempli są u mnie.
“*< If ł // Ifffr vi; I / mi y • •niU’ (ff *11 'I mu I • >., I /I II I * \ 4 i / ’j (i * v i itr
§. 247. Tab. 23. Nr. 258.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz głowa odmiennego kształtu.
S. O. Pod napisem dwa młotki na krzyż złożone, to jest znak men-
niczny. Trojak z r. 1589.
§. 248.
S. G. Ukoronowane popiersie z kryzą hiszpańską, w obwodzie napis:
SIG. III. D. G. REX. PO. M. D. L.
S. O. Orzet i pogoń, pomiędzy któremi ukoronowana tarcza Wazów,
nad którą jest liczba wartości III, pod tein napis w dwóch wierszach:
GROS. A.RG. TRI. R. PO. u spodu herb Lewart, z lewej strony litera F.
podskarbiego Jana Firleja, a z prawej rok 89. — Trojak koronny z r. 1589
odmiennego stempla od poprzedzającego. — Jest w Joachimie. W średnicy
linii 10.
§. 249. Tab. 23. Nr. 259.
Trojak koronny z roku 1591 z herbem Lewart i literami J. F. Jana
Firleja podskarbiego, i ze znakiem mennicznym, to jest dwoma młotkami
na krzyż złożonemi. — Napisy podobne jak na poprzedzających.
§. 250. Tab. 23. Nr. 260.
Trojak koronny odmiennego kształtu, odznaczający się popiersiem, i
ozdobną tarczą herbową Jana Firleja, przedzielającą rok 1591. — Rzadki
exemplarz. Jest także w Czackim.
§. 251. Tab. 23. Nr. 261.
S. G. Popiersie ukoronowane, kryza na dół spuszczona, pod popier¬
siem mała tarcza z herbem Lewart, przedzielająca napis będący w około:
SIGIISM. III. D. G. REX. PO. M. D. L.
		

/Magazyn_093_05_135_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
117
S. O. Liczba wartości III, pod nią ukoronowana tarcza z herbem
Wazów, z prawej strony której orzeł, a z lewej pogoń, mające po bokach
gwiazdy-; pod tein napis w trzech wierszach: GROS. ARG. TRIP. REG.
POLOM. Pod napisem pomiędzy pierścieniem Góbla, a trójkątem Gonzala,
znakami myncarzy, jest liczba 92. — Trojak koronny z r. 1592. Mam
tak/c tego samego stempla tizygroszówki z r. 1593 — 1594.
§. 252. Tab. 23. Nr. 262.
S. G. i S. O. Jak w §. 249. lecz stempel różniący się kształtem głowy
i położeniem znaków mennicznych. — Trojak koronny z r. 1593.
§. 253. Tab. 23. Nr. 263.
Trojak koronny z r. 1594, podobnego stempla jak w §. 251. lecz koro¬
na ozdobniejsza, i tylko pierścień royncaiza Góbla przedziela liczbę
roku.
»
§. 254. Tab. 23. Nr. 264.
Trojak koronny odmiennego stempla, z roku 1595, który jest wyra¬
żonym przy głowic, herbem Lewart Jana Firleja i dwowa znakami
myncarskiemi.
§.255. Tab. 23. Nr. 265.
Trojak koronny z r. 1596, podobnego stempla jak popizedzający.
§. 256. Tab. 23. Nr. 266.
Trojak koronny z r. 1595, odmiennego stempla, z herbem Lewart Ja¬
na Firleja, przedzielającym rok 95 i z gryfem myncarza.
§. 257. Tab. 23. Nr. 267.
S. G. Popiersie ukoronowane, kryza mała na dół zwieszona, woko¬
ło W' obwodzie perłowym napis: SIG. III. D. G. R. POLONI. M. D. L.
S. O. Znaki i herby, jak wyżej, pod którimi napis w trzech wier¬
szach: GROS. ARG. TR. (iplex) R. (egni) POLONI. 96 pod tem tarcza
z herbem Lewart Jana Firleja. — Trojak koronny z r. 1596.
§. 258. Tab. 23. Nr. 268.
S. G. i S. O. jak na poprzedzającym, lecz kryza duza odmiennego
kształtu; na S. O. pod napisem są trzy tarcze herbowe, to jest: herb Lc-
15*
		

/Magazyn_093_05_136_0001.djvu

			118
ZYGMUNT III.
wart i litery J. F. podskarbiego Jana Firleja, herb lladwan i litery S. C.
Stanisława Cikowskiego, podkomorzego krakowskiego, rządzcy mennicy, i
lierb z literami II. R. Hermana Rytkiera, myncarza olkuskiego. Trojak
koronny, bity w Olkuszu z r. 1597.
§. 259. Tab. 23. Nr. 269.
Trojak koronny z r. 1597 z odmiennem popiersiem, znaki i napisy
jak w §. 257.
§. 260. Tab. 23. Nr. 270.
Trojak koronny z r. 1597 odmiennego stempla, bity w Malborgu, jak
to okazują znaki i krzyż malborgski obok tarczy Firleja.
§. 261. Tab. 23. Nr. 271.
Trojak koronny z r. 1598 z herbem Firleja i cyframi myncarza Her¬
mana Rytkiera.
§. 262. Tab. 24. Nr. 272.
Dwa trojaki koronne, jeden z r. 1598, a drugi z r. 15S9, z herbem
Firleja, obok którego jest litera 1*. oznaczająca Poznań miasto, gdzie ta
moneta bita.
§. 263. Tab. 24. Nr. 273.
Trojak koronny z r. 1598 bity wŁobzowie, jak to literaL. pod licz¬
bą roku okazuje. Ze zaś bit Zygmunt III. monetę w Łobzowie, dowodzą tego
niezaprzeczenie trzeciaki, czyli potrójne denary (Ternarii) łobzowskie,
które zamieściłem na Tab. 26. Nr. 306—310.
§. 264. Tab. 24. Nr. 274.
Trojak koronny z r. 1598 bity w Bydgoszczy, jak to litera B. wska¬
zuje.
§. 265. Tab. 24. Nr. 275.
Trojak koronny z r. 1600 z herbem Lewart, Firleja; mam także ta¬
ki sam trojak, na którym przy orle jest litera P. oznaczająca Poznań.
§. 266. Tab. 24. Nr. 276.
S. G. Popiersie ukoronowane, w lewo obrócone, pod którein mała
tarcza Firleja z herbem Lewart, a od niej zaczyna się napis będący
w około; SIGISM. III. D. G. REX. PO. M. D. L
		

/Magazyn_093_05_137_0001.djvu

			zygmunt iii.
119
S. O. Ileiby i znaki jak na poprzedzających, pod któremi napis
W czterech wierszach: GROS. ARG. TIIIP- REG. POLOM. 16CO K. — Litera
Ii. wskazuje miejsce gdzie ten trojak koronny bity, to jest Kraków. Mam
także tego stempla z r. 1601, a który równie jest rzadkim.
§. 267. Tab. 24. Nr. 277.
S. G. i S. O. jak w§. 265. lecz przy orle jest litera P. a przy pogoni
litera O. oznaczające Poznań. Trojak ten jest w zbiorze Naczelnika Ban¬
ku Pol. Segny.
§. 268. Tab. 24. Nr. 278.
Trojak koronny z r. 1621. z herbem Sas, podskarbiego Mikołaja Da-
niiowicza.
§. 269. Tab. 24. Nr. 279—280.
S. G. Popiersie ukoronowane, z kryzą, w obwodzie napis: SIGIS. III.
D. G. R. PO. M. D. L. pod popiersiem w odcinku liczba wartości 3.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
a w środku mała tarcza Wazów; w obwodzie napis: III. CRU. REG. POL.
1615. Pod tarczą między wyrazami herb Ilabdank, podskarbiego koron¬
nego Stanisława Warszyckiego. — Mam także z rokiem 1616. N. 280. z
rokiem 1618, a pod tarczą z herbem Sas, Mikołaja Daniłowicza, podskar¬
biego koronnego, jest w zbiorze Naczelnika Banku Pol. Segny, i należy do
bardzo rzadkich monet. Są to: tres cruces regni Poloniae, trzy krajcary,
nazywane pospolicie półtorakami.
§. 270. Tab. 24. Nr. 281.
S. G. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza Wazów. Pod
orłem między napisem w obwodzie tarcza, na której liczba 3. oznacza¬
jąca trzy półgroszki. W obwodzie napis: SIGIS. 3. D. G. REX. P. M.
D. L.
S. O. Jabłko królewskie, w środku którego jest liczba 24, oznaczają¬
ca, że talar zawierał takich 24 sztuk; po bokach krzyża rozdzielona licz¬
ba 14, oznaczająca rok 1614; pod jabłkiem herb Habdank, podskarbiego
Stanisława Warszyckiego. W obwodzie napis: MONE. NO. REG. POLO.
Rzadki półtorak koronny.
		

/Magazyn_093_05_138_0001.djvu

			120	ZYGMUNT III.	I
§. 271. Tab. 24. Nr. 282—283.
Dwa półtoraki odmiennych stempli od poprzedzającego, Nr. 282. z ro¬
kiem 161-4, i z herbem llabdank, a Nr. 283. z rokiem 1623, z herbem Sas.
§. 272. Tab. 24. Nr. 284.
S. G. Popiersie z odkrytą głową, kryza mata, pod popiersiem herb
Lewart Firleja, w obwodzie napis: SIGISM. 3. D. G. REGN.(ans) M.
D. L.
S. O. Dwie kończate tarcze obok siebie, na jednej orzeł, a na dru¬
giej pogoń, pad tem mata tarcza Wazów; nad tarczami wznosi się korona.
W obwodzie napis: GROSUS. REG. POLONI. 9. Ten osobliwszy grosz
bity w podtem srebrze, jest w zbiorze Pułkownika Przeszkodzińskiego,
lecz z powoda lichego srebra, mylnych i nie właściwych napisów, zna¬
cznie mniejszij wagi i objętości od zwykłych groszów bitych w począt¬
ku panowania Zygmunta III, zdaje się bydz ówcześnie fałszowaną mone¬
tą, jak to często wydarzało się za Zygmunta III, kiedy niedbalstwo i zły
zarząd mennicy dozwalały coraz bardziej podleć monecie, a fałszerstwo
takowej uchodziło bezkarnie. W roku 1588 zloty polski 1. wart był zło¬
tych dzisiejszych 9. gr. 18. szel. 1. a z postępem czasu tak dalece podlała
moneta, ze tenże sam zloty polski, przez przydanie przesadzonej ilości
miedzi, wart był zaledwie w r. 1620. dzisiejszych Ztp. 4. gr. 15. Król
utyskiwał bezskutecznie na takowe nadużycia. Mowa miana od tronu r. 1606
znajdująca się w diaryuszu z tegoż roku, dostatecznie o tem przekonywa.
§. 273. Tab. 24. Nr. 285.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, głowa mata, pod popiersiem
herb Lewart Jana Firleja, w obwodzie napis; SIGIS. 111. D. G. REX. PO.
M. D. L.
S. 0. Dwie tarcze polska i litewska obok siebie, nad niemi korona,
pod tarczami ukoronowany herb Wazów, przedzielający litery S. C. II. R.
oznaczające Stanisława Cikowskiego, podkomorzego krakowskiego, rządz-
cę mennicy, i Hermana Rytkiera, myncarza olkuskiego. W obwodzie napis:
GROSSUS. REGNI. POLO. u spodu pomiędzy wyrazami liczba 92 rozdzie¬
la tarczę z herbem Przegonią Jana Dulskiego, od tarczy, na której znakRyt-
kiera. Na niektórych exemplarzach zamiast herbu Przegoni jest herb
Radwan. — Rzadki grosz koronny z r. 1596. Jest w zbiorze Naczelnika
Banku Pol. Segny, Pułkownika Przeszkodzińskiego, i w Czackim.
		

/Magazyn_093_05_139_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
121
§. 274. T a b. 24. Nr. 286.
S. G. Popiersie ukoronowane, kryza na dół spuszczona, pod popier¬
siem na małej tarczy jabłko królewskie, znak nienniczny, w obwodzie
perłowym napis: SIGIS. III. I). G. REX. PO. M. D. LI.
S. O. Dwie tarcze wygięte, obok siebie, na jednej orzeł, a na dru¬
giej pogoń, pomiędzy tarczami w górnej części ukoronowana tarcza W azów ;
nad tem wszystkiem wznosi się duza korona. W obwodzie perłowym
napis: GROSUS. HEGNI. POLONIE. 1. 5. 9. 3. herb Lewart rozdziela li¬
tery J. F. Jana Firleja; u spodu między wyrazami herb Topór i litery
C. R. myncarza. — Rzadki grosz koronny, jest w zbiorze Naczelnika Ban¬
ku Pol. Segny.
§.275. Tab. 24. Nr. 287.
S. G. Popiersie ukoronowane, z duzą kryzą, w około napis: SI-
GISMUNDUS. III. D. G. ltEX. POL. M. 1). L.
S. O. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza herbowa Wa-
zów, j)od orłem między wyrazami herb Lewart Jana Firleja; w obwo¬
dzie napis: GROSSUS. REGM. POLONIAE. 1604. Grosz koronny z do¬
brego srebra. Jest w zbiorze Naczelnika Banku Pol. Segny i u mnie.
§. 276. Tab. 24. Nr. 288.
S. G. Popiersie małe ukoronowane, w obwodzie napis: SIG. III. D.
G. REX. POL. M. D. LI.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz z rokiem 1605. Grosz koronny
z bardzo podłego śrebra, dowodzący nędzny stan owcześntj mennicy,
która biła do roku 1599 grosze i szelągi z srebra 5tej próby, później zaś
do r. 1615 zaledwie z śrebra 4tej pióby, oraz njęfo im prawie połowę
poprzedniej wagi, a tem samem zmniejszono ich objętość.
§. 277. Tab. 24. Nr. 289.
S. G. Duża korona, przyozdobiona po bokach dwoma różyczkami, a
pod nią napis w trzech wierszach: SIG. III. D. G. REX. POL. M. D. L.
S. O. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza herbowa Wa¬
zów ; pod orłem tarcza z berbem Lewart Jana Firleja. W obwodzie na¬
pis: GROS. REG. POL. 1608. — Grosz koronny.
1C
		

/Magazyn_093_05_140_0001.djvu

			122
ZYGMUNT III.
§. 278. Tal). 24. Nr. 290.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz pod orłem jest tarcza
z herbem Piława, podskarbiego koronnego, Balcera Stanisławskiego. Grosz
koronny z r. 1613.
§. 279. T.ab. 25. Nr. 291.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzających, lecz pod ortem jest herb Sas, pod¬
skarbiego koronnego, Mikołaja Daniłowicza. — Grosz koronny z r. 1623
z podłego srebra, znacznie mniejszy od poprzedzających. Te trzy grosze
różnych stempli są u mnie.
§. 280. Tab. 25. Nr. 292.
S. G. Cyfra królewska ukoronowana, mająca po bokach litery J. D.
podskarbiego Jana Dulskiego, a u spodu tego/, herb Przegonią; w obwo¬
dzie perłowym napis: SIG. III. D. G. REX. POL. M. D. LIT.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie pod koroną, u spodu
tarcza Wazów; w obwodzie napis: SOLIDUS. REG. POLON. 1589. — Sze¬
ląg koronny.
§. 281. Tab. 25. Nr. 293.
S. G. Cyfra królewska ukoronowana, w środku której herb Wazów,
a pod cyfrą herb Firleja Lewart; w podwójnym perłowym obwodzie na¬
pis: SIG. III. D. G. 11EX. POL. D. (otninus) P. (russiae).
S. O. Tarcza polska i litewska obok siebie, u spodu spiczasto za¬
kończone, nad niemi korona, u spodu pomiędzy tarczami liczba 92; w ob¬
wodzie napis: SOLIDUS. REGNI. P0L0N1AE. i znaki myncarzy: trójkąt
Gązala i pierścień Gobla. — Szeląg koronny z r. 1592 bity w Malborgu.
§. 282. Tab. 25. Nr. 294.
S. G. Cyfra królewska ukoronowana, pod którą tarcza z herbem Lc-
wart i litery J. F. Jana Firleja, w obwodzie perłowym napis: SIG. 3.
D. G. R. POLOM. 93.
S. O. Pod koroną tarcza polska i litewska obok siebie, a u spodu
tarcza Wazów; w około napis: SOLID. RE. POLO. M. D. L. Szeląg ko¬
ronny z r. 1593 służący zarazem i dla Litwy.
§. 283. Tab. 25. Nr. 295.
S. G. Cyfra królewska ukoronowana, w środku której tarcza Wa¬
zów, a pod nią tarcza z jabłkiem królewskićm, znak menniczny; w obwo¬
dzie perłowym napis: S1GIS. III. D. G. REX. PO. M. D. L.
		

/Magazyn_093_05_141_0001.djvu

			ZYGMUNT III.	123
S. O. Tarczo polska i litewska obok siebie, pomiędzy któremi
11 s|)odu tarcza z herbem Topór, nad tern wszystkiem wznosi się korona;
wokoło napis: SOLIDUS. REGM. POLONIE. 1594 i liczba wartości ozna¬
czająca 3. denary. — Szeląg koronny.
§. 284.
S. G. Ukoronowana cyfra S. w środku której jest herb Wazów
w obwodzie napis: SOLI. REG. POLON. 97.
S. O. Na dwóch póitarczach złączonych z sobą orzeł i pogoń, ugo¬
ry w obwodzie herb Lewart, obok którego litery J. F. Jana Firleja; u
spodu pod tarczami herb wyobrażający kwiatek, obok którego są literyH.
R. Hermana Rytkiera, myncarza olkuskiego. W obwodzie napis: SIGIS.
III. D. G. REX. PO. M. D. L. — Szeląg koronny z r. 1597 bity w Kra¬
kowie lub w Olkuszu. — W średnicy linii 9.
§. 285. Tab. 25. Nr. 296.
S. G. Ukoronowany herb Wazów, pod nim orzeł i pogoń, a pod
tem herb Lewart; w obwodzie perłowym napis: SIGI. 3. D. G. REX.
POL. M. D. L.
*
S. O. Cyfra królewska ukoronowana, przedzielająca liczbę 98, a pod
cyfrą litera F. Firleja, w obwodzie perłowym napis: SOLIDUS. REGNI. POLO.
Szeląg koronny z r.l598.
§. 286. Tab. 25. Nr. 297.
S. G. Cyfra królewska ukoronowana, mająca w środku tarczę Wa¬
zów, przedziela liczbę roku 99, w obwodzie perłowym napis: SIG. 3. D.
G. REX. PO. M. D. L.
S. O. Pod koroną orzeł i pogoń, pod tem litera F. Firleja, pod któ¬
rą jest tarcza z herbem Lewart; w obwodzie pędowym napis: SOLIDUS.
REGM. PO. Szeląg koronny z r. 1599.
§. 287.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, przedzielająca rok 16CO, pod cyfrą są
litery myncarza K. B. w obwodzie perłowym r.apis: SIG. III. D. G. REX-
PO. M. D. L.
S. O. Orzeł i pogoń, nad któremi korona, u spodu pomiędzy cztere¬
ma gwiazdami heib Lewart wchodzący w obwód. W obwodzie perło¬
wym napis: SOLIDUS. REG. POL.— W średriry linii 8| — Szeląg koronny.
		

/Magazyn_093_05_142_0001.djvu

			124	ZYGMUNT III.
§. 2S8. Tab. 25. Nr. 298.
S. G. Cyfra S. ozdobna, ukoronowana, w środku > której herb Wa¬
zów, pod nią pomiędzy wyrazami herb Lewart; w podwójnym perłowym
obwodzie napis: SIG. III. D. G. REX. PO. D. (ominus) P. (russiue).
S. O. Tarcz polska i litewska obok siebie, u spodu spiczasto zakoń¬
czone, nad niemi korona wchodząca w obwód i przedzielająca liczbę roku
1601. U spodu pomiędzy tarczami litera M. oznaczająca Malborg. W ob¬
wodzie perłowym napis: SOLIDUS. IlEG. POLO. — Szeląg koronny bity
w Malborgu. — Mam tak/.c tego samego stempla i roku szeląg, na któ¬
rym w miejscu litery M. jest litera K. oznaczająca Kraków.
§. 289. Tab. 25. Nr. 299.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której herb Wazów, prze- 1
dzieła liczbę roku 13; w obwodzie perłowym: SOLIDUS. REGNI. POLO.
S. O. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza z herbem
Wazów; w obwodzie perłowym napis: SIG. III. D. G. REX. POLONIAE.
Szeląg koronny z r. 1613, znacznie mniejszy od poprzedzających.
§. 290. Tab. 25. Nr. 300.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz bez tarczy Wazów, a w obwo¬
dzie perłowym napis: SIG. III. D. G. IIEX. POL. D. P.
S. O. Tarcze polska i litewska obok siebie, a nad niemi korona; w
obwodzie perłowym napis: SOLIDUS. REGNI. POLONIA.E. Szeląg koron¬
ny z r.1613 odmiennego stempla, bity w Malborgu.
§. 291. Tab. 25. Nr. 301.
S. G. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza Wazów, pod
orłem między wyrazami herb Sas, podskarbiego Mikołaja Daniłowicza;
w obwodzie napis: SIGIS. III. D. G. REX. P. M. D. L.
S. O. Korona królewska; w obwodzie napis: MONE. NO. REG. PO¬
LON. 1620. — Nowy szeląg koronny.
§. 292. Tab. 25. Nr. 302.
S. G. Pod koroną, mającą dla ozdoby po bokach gwiazdki, cyfry S. R.
oznaczające Sigismundus Rex, a niżej tarcza z herbem Wazów.
		

/Magazyn_093_05_143_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
125
S. O. Napis w czterech wierszach: SOLID. REGNI. POLON. 1622.
liczbę roku przedziela herb Sas, podskarbiego Mikołaja Daniłowicza. Sze¬
ląg koronny.
§. 293. Tab. 25. Nr. 303.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, pod którą między wyrazami jest herb
Sas, w obwodzie perłowym napis: SIG. III. D. G. R. POL. M. D. L.
S. O. Pod koroną tarcze polska i litewska obok siebie, pod któremi
tarcza Wazów; w obwodzie perłowym napis: SOLID. R. POL. 1623. Sze¬
ląg koronny odmiennego stempla.
§. 291. Tab. 25. Nr. 301.
S. G. Jak w §. 298. lecz z liczbą 25.
S. O. Tarcza czteropolowa, na której orty i pogonie, a w środku mała
tarcza Wazów, w obwodzie napis: SIGIS. III. D. G. REX. POLONIE. Sze¬
ląg koronny z r. 1625.
§. 295.
S. G. Cyfra S. w środku której herb Wazów, a nad nią liczba III.
W obwodzie napis: SIG. 3. D. G. REX. P. M. D. L.
S. O. Na dwóch półtarczacli obok siebie orzeł i pogoń, nad któremi
wznosi się korona, a u spodu pomiędzy tarczami herb Łcszczyc, pod którym
liczba III. w obwodzie napis: TERNARIUS. 1614. W średnicy linii 6 f. De¬
nar potrójny koronny, rzadki.
§. 296. Tab. 25. Nr. 305.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której tarcza Wazów, przy
cyfrze liczba wartości 3. av obwodzie napis: SIG. 3. D. G. REX. P. M.
D. I,.
S. O. Tarcze wygięte polska i litewska obok siebie, nad któremi ko¬
rona, a u spodu herb Leszczyc; w obwodzie rozdzielony napis: jTERNA-
RIUS. 1624. Denar potrójny koronny.
§. 297. Tab. 26. Nr. 306.
S. G. Cyfra S. ozdobna, ukoronowana, przedzielająca rok 27, w ob¬
wodzie napis: SIG. III. D. G. REX. PO. 31. D. L.
		

/Magazyn_093_05_144_0001.djvu

			*	————
126	ZYGMUNT III.
S. O. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza Wazów, w ob-
wodzie napis: TERNABIUS. LOB AN. (iensis) 1627. — Denar potrójny
iobzowrski, bity w Łobzowie pod Krakowem. Ze zbioru naczelnika Banku
Pol. Segny i pułkownika Przeszkodzińskiego, równie jak i następujące
cztery odmiany stempli.
§. 298. Tab. 26. Nr. 307.
*
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz na cyfrze jest tarcza Wazów.
S. O. Tarcza czteropolowa, na której w górnej części jest orzet i po¬
goń, a w dolnej, dla zapełnienia miejsca, brama oznaczająca łobzowski za¬
mek i korony, lub półgwiazdy; w środku tarcza Wazów. W obwodzie na- *
pis: TEBNABIUS. LOBA. (niensis) 1627. -J- — Denar potrójny łobzowski
odmiennego stempla.
S. 299. Tab. 26. Nr. 308.
*
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz z liczbą roku 1630 i z wy¬
razem: LOBZANN. Denar potrójny łobzowski.
§. 300. Tab. 26. Nr. 309.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której tarcza Wazów, w ob¬
wodzie napis: SIG. III. D. G. BLX. PO. M. D. L.
S. 0. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza Wazów; w ob¬
wodzie napis: TEBNABIUS. LOBZAN.(iensis) 1630. Denar potrójny łob¬
zowski, odmienny.
§. 301. Tab. 26. Nr. 310.
S. G. Jak na poprzedzającym.
S. O. Pod koroną tarcze polska i litewska obok siebie, u spodu znak
Łobzowa, w obwodzie napis: TEBNABIUS. LOBZAN. 30. — Denar po¬
trójny łobzowski z r. 1630, wcale odmiennego stempla od poprzedzają¬
cych.
§. 302. Tab. 26. Nr. 311.
S. G. Cyfra S. mająca w środku tarczę Wazów, a nad nią liczba III.
co oznacza Sigismundus tertius, po bokach cyfry rozdzielony rok 1596,
a pod cyfrą mała tarcza Firleja z herbem Lewart.
		

/Magazyn_093_05_145_0001.djvu

			I
ZYGMUNT IIJ.
127
S. O. Korona, po bokach klórej jest pierścień, znak lnyncarza Gobla,
i trójkąt myncarza Gonzala, pod koroną tarcze polska i litewska obok sie¬
bie, a pod tenii mała tarcza Wazów. — Denar koronny bity w Mai bor gu.
§. 303. Tab. 26. Nr. 312.
. S. G. Jak na poprzedzającym, lecz liczba roku wyrażona w skróce¬
niu, i bez znaku podskarbiego.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz bez znaków myncarzy. — Denar
koronny z r. 1019.
§. 304. Tab. 26. Nr. 313.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, przy koronie gwiazdy, po bokach cyfry
liczba 23.
S. O. Pod koroną tarcze polska i litewska obok siebie, pod któremi
mała tarcza Wazów. — Denar koronny z r._ 1623, odmiennego stempla.
§. 305. Tal). 26. Nr. 314.
S. G. Cyfra S. z herbem Wazów w środku, a nad nią liczba III, po
bokach cyfry liczba 16.
S. O. Pod koroną dwie tarcze, na jednej orzeł, a na drugiej dwa
klucze na krzyż złożone, herb miasta Poznania, pod tarczami herb Wazów.
Denar koronny z r. 1616, bity w Poznaniu. Jest w Zbiorze pułkownika
Przeszkodzińskiego.
§. 306. Tab. 26. Nr. 315.
S. G. Cyfra S. ozdobna, ukoronowana, w środku której jest tarcza
Wazów, a po bokach liczba roku 27, w obwodzie napis: SIG. III. D. G.
REX. PO. M. D.
S. 0. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, W górnej części której jest
orzeł i pogoń, a w dolnej dla zapełnienia miejsca jako ozdoba dwie gwia¬
zdy, i dwa klucze na krzyż złożone, herb miasta Poznania; w środku mała
tarcza Wazów; w obwodzie napis: TEltNAIlI. POS. 1627. Denar potrójny
poznański, jest u mnie.
§. 307. Tab. 26. Nr. 316—317.
S. G. Pod koroną dwa klucze na krzyż złożonej rozdzielające liczbę
roku 09, są herbem Poznania,
		

/Magazyn_093_05_146_0001.djvu

			128
ZYGMUNT III.
S. O. Orzeł, na którego piersiach tarcza Wazów. — Nr. 317 na S. G.
nad kluczami nie ma korony, a po bokach jest liczba roku 10. — Dwa te
nader rzadkie denary poznańskie, pierwszy z r. 1609, a drugi z r. 1G10,
które dotąd były nie znane, zdobią zbiór naczelnika Banku Pol. Segny.
§. 308. Tab. 26. Nr. 318.
S. G. Orzeł ukoronowany.
S. O. Tarcza wyginana, na której krzyz podwójny, po bokach któ¬
rego są pierścienie, tarcza rozdziela rok 1602, nad tarczą litery C. W. ozna¬
czające Civitas Wschowa. — Rzailki halerz, bity w Wschowie (Fraustadt)
na Szląsku.
§. 309. Tab. 26. Nr. 319.
S. G. Dwie tarcze obok siebie, na jednej orzeł, a na drugiej krzyz
Wschowa, nad tarczami rok 1608. — Halerz wschowski jednostronny,
odmiennego stempla od poprzedzającego.
§. 310. Tab. 26. Nr. 320.
S. G. Orzeł ukoronowany, na' którego piersiach tarcza Wazów.
S. 0. Jak na poprzedzających, lecz po bokach tarczy jest rozdzielona
liczba roku 10, a nad tarczą zatarta litera W. oznaczająca Wschowę. Ha¬
lerz z r. 1610, bity w Wschowie. — Jest także opisanym w Czackim.
§. 311. Tab. 26. Nr. 321.
S. G. Popiersie ukoronowane, w kryzie hiszpańskiej, w około napis:
SIG. III. D. G. REX. PO. M. D. L.
S. 0. Liczba wartości III. pod którą tarcza z herbem Wazów ukoro¬
nowana, przy koronie orzeł i pogoń, tarcza rozdziela dolną częścią liczbę
roku 1590, pod tein napis: GROS. ARG. (enteus) TRIP. M. D. L. pomię¬
dzy dwoma liścianii koniczyny herb Chalecki podskarbiego litewskiego Dy¬
mitra Clialcckiego. Trzygroszówka czyli trojak litewski.
§. 312.
S. G. Jak na poprzedzającym.
S. O. Liczba wartości III., pod nią herb Wazów, z prawej strony któ¬
rego orzeł, a z lewej pogoń; pod tein napis w dwóch wierszach: GROS.
		

/Magazyn_093_05_147_0001.djvu

			ZYGMUNT III.	129
ARG. TRIP. M. D. L. u spodu rok 1595, przedzielony herbem podskarbiego.
Trojak litewski odmiennego stempla.
§.313. Tab, 26. Nr. 322.
S. G. Jak w §. 311.
S. O. Liczba Avartości III. pod którą ukoronowana tarcza Wazów,
mająca z prawej strony orła, a z lewej pogoń; pod tem napis w dwóch
wierszach: GROS. ARG. TRIP. M. D. L. pod napisem rok 1597 prze¬
dzielony znakiem mennicznym jelenią głową, i herbem Chaleckim, podskar¬
biego Dymitra Chaleckiego. — Trojak litewski rzadki.
§. 314. Tab. 26. Nr. 323.
S. G. Jak w §. 311.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz liczbę roku 1600. przedziela Ła¬
będź, herb podskarbiego litewskiego Jędrzeja Zawiszy, i herb Topor, rządzcy
mennicy. — Rzadki trojak litewski odmiennego stempla, mam także
z roku innego.
§. 315. Tab. 26. Nr. 324.
S. G. Popiersie ukoronowane, w kryzie hiszpańskiej, w około napis:
SIG. III. D. G. REX. P. D.(ux) L. (itvaniae).
S. 0. Jak w §. 313. lecz liczbę roku 1603. przedziela tylko sam Ła¬
będź, lierb podskarbiego litewskiego Jędrzeja Zawiszy, pod którym jest po¬
między dwoma różyczkami litera V. oznaczająca Wilno.
Rzadki trojak litewski, biły w Wilnie, mam także taki sam z r. 1602.
I Są wszelako trojaki tego stempla z innych lat, na których nie ma litery V.
§. 316. Tab. 27. Nr. 325.
S. G. Orzeł ukoronowany, na którego piersiach tarcza Wazów, w o-
koło napis: SIG. III. D. G. REX. PO. MA. D. L.
S. O. Pogoń, pod którą jest herb Rogorya, podskarbiego litewskiego
Jtieronima Wołowicza, w około napis: GROSS. MAG. DUC. LI. 1609. Grosz
litewski, zwany półtorakiem.
§.317. Tab. 27. Nr. 326—327,
S. G. Orzeł ukoronowany z tarczą Wazów na piersiach, w obwodzie
ftapis: SIGIS. III. D. G. REX. POLO. M. D. LITYA.
17
		

/Magazyn_093_05_148_0001.djvu

			130	ZYGMUNT III.
* S. 0. Pogoń, pod którą herb podskarbiego, jak na poprzedzającym,
w obwodzie napis: GROSS. MAGN. DUC. LITY. 1610. Półtorak litewski.
Nr. 327. półtorak litewski z r. 1614, przy herbie Bogoryi litera H. oznacza
podskarbiego Hieronima Woło wicza; widziałem exemplarze, na których oby¬
dwie litery podskarbiego H. W. są umieszczone.
§. 318. Tab. 27. Nr. 328.
S. G. Popiersie ukoronowane, W około napis: SIG. III. D. G. REX.
POL. M. D. L.
S. 0. Jak w §. 316. — Grosz litewski z r. 1607.
§.319. Tab. 27. Nr. 329.
-	i	' * * V ; my£ **
S. G. Jak na poprzedzającym.
S. 0. Na tarczy ukoronowanej pogoń, pod którą są dwie rybki, to jest
herb Wadwicz, podskarbiego litewskiego Krysztofa Naruszewicza; w obwo¬
dzie perłowym napis: GROSS. MAG. DUCA. LIT. 1625. — Grosz litewski
znacznie mniejszy.
§. 320. Tab. 27. Nr. 330.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz pogoń i herb "Wadwicz są
bez tarczy. — Grosz litewski z r. 1627.
§. 321. Tab. 27. Nr. 331.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której tarcza Wazów, po bo¬
kach liczba 14, w około napis: SIG. III. D. G. REX. P. M. D. L.
S. O. Pod koroną tarcze z orłem i z pogonią obok siebie, pod które-
mi jest herb Bogorya, podskarbiego Hieronima Wołowicza, w około napis
rozdzielony: SOLIDUS. M. D. LITV. — Szeląg litewski z r. 1614.
§. 322. Tab. 27. Nr. 332.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz liczba roku jest całkowi¬
cie wyrażoną 1616. — Szeląg litewski.
S. 323. Tab. 27. Nr. 333.
S. G. i S. 0. Jak w §, 321. Szeląg litewski z r. 1617.
		

/Magazyn_093_05_149_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
131
§. 324. Tab. 27. Nr. 334.
S. G. i S. O. Jak w §. 321, lecz na S. O. tarcze odmienne, napis
W obwodzie perłowym, a przy koronie gwiazda. — Szeląg litewski z r.
1618.
§. 325. Tab. 27. Nr. 335.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, mająca w środku tarczę Wazów, W ob¬
wodzie napis: SIG. III. D. G. REX. PO. M. D. L.
S. O. Pod koroną tarcze z orłem i pogonią, a pod niemi między wy¬
razami herb Wadwicz, podskarbiego litewskiego Iirysztofa Naruszewicza,
w obwodzie napis: SOLIDUS. M. D. LITY. 1623. — Szeląg litewski zna¬
cznie mniejszy.
§. 326. Tab. 27. Nr. 336.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz przy cyfrze S. rozdzielona liczba 23.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz tarcze odmiennego kształtu, a
w miejscu liczby roku jest gwiazda. — Szeląg litewski z r. 1623.
§. 327. Tab. 27. Nr. 337.
S. G. Orzeł bez korony, z tarczą Wazów na piersiach; w obwodzie
perłowym napis: SIG. III. D. G. REX. PO. M. D. LIT.
S. O. Pogoń, pod którą lierb Wadwicz, w obwodzie napis: SOLIDUS.
M. D. LIT. 1623. — Szeląg litewski.
§. 328. Tab. 27. Nr. 338.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której tarcza Wazów, pod cy¬
frą liczba wartości II., a po bokach tejże rozdzielony rok 1611. — To
Wszystko w obwodzie perłowym.
S. O. W obwodzie perłowym pogoń, pod którą herb Bogorya, pod¬
skarbiego Hieronima Wołowicza. — Podwójny denar litewski.
§. 329. Tab. 27. Nr. 339.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz pod pogonią pomiędzy dwo¬
ma gwiazdami jest herb Wadwicz, podskarbiego Krysztofa Naruszewicza.
Podwójny denar litewski z r. 1621.
		

/Magazyn_093_05_150_0001.djvu

			132	ZYGMUNT III.
§. 330. Tab. 27. Nr. 340.
S. G. Popiersie ukoronowane, av zbroi, kryza duża hiszpańska, w ob¬
wodzie napis: SIGIS. 3. D. G. REX. POL. M. D. L. R. PR.
S. O. Tarcza herbowa Gdańska ozdobna, podłużna, trzymana przez
dwóch lwów, w obwodzie napis: MONETA. CIVIT. GEDANENSIS. 1613.
znak myncarski. — Gdański ort, czyli 5. talara.
§. 331. Tab. 27. Nr. 341.
S. G. Popiersie ukoronowane, bez kryzy, w obwodzie perłowym na¬
pis: SIGIS. III. D. G. REX. POL. M. D. L. R. PRUS.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz tarcza odmiennego kształtu. Ort
gdański z r. 1616, czyli 4. talara.
§. 332. Tab. 28. Nr. 342—343.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kryza mała, na piersiach łań¬
cuch złotego runa, przy głowie rozdzielona liczba 16.
S. O. Tarcza herbowa Gdańska, trzymana przez lwów, nad którą
liczba 24; w obwodzie perłowym napis: MONETA. CIYIT. GEDANENSIS. -f-
— Nr. 343. Nad tarczy jest liczba 25, tarcza na podstawie. — Liczba 16;
znajdująca się na S. G. należy do liczby 24 i 25 będącej na S. O. i two¬
rzy razem rok 1624 i 1625. — Orty gdańskie różnych stempli.
§. 333. Tab. 28. Nr. 344.
S. G. Popiersie ukoronowane, kryza mała, w obwodzie napis: SIGIS. 1
III. D. G. REX. POL. D. (ominus) R. (ussiae) PR. (ussiae).
S. 0. Tarcza herbowa Gdańska, okrągła, w ozdobnej oprawie; w ob¬
wodzie: GROSSUS. CIVL GEDANENSIS. 1626. + — Grosz gdański. Są
grosze tego stempla z innych lat, na których na S. G. napis jest w około,
lecz nie w obwodzie.
§'. 334. Tab. 28. Nr. 345.
S. G. Orzeł bez korony, z tarczą na piersiach.
S. O. Liczba wartości III. pod którą okrągła tarcza herbowa Gdań¬
ska* przedzielająca rok 1613. — Denar potrójny gdański ze zbioru Puł¬
kownika Przeszkodziiiskiego..
		

/Magazyn_093_05_151_0001.djvu

			ZYGMUNT III.
133
§. 335. Tab. 28. Nr. 346.
S. G. Orzeł ziem pruskich, z tarczą na piersiach.
S. O. Liczba wartości III, pod którą tarcza herbowa Gdańska, wy¬
ginana, podłużna, przedziela liczbę roku 1615. Pod tarczą i pod rokiem
są dla ozdoby krzyże liliowe. Denar potrójny gdański odmiennego stem¬
pla. — Jest także w Czackim.
§. 336. Tab. 28. Nr. 347.
S. G. Orzeł ziem pruskich.
S. O. Ozdobna tarcza herbowa Gdańska, przedzielająca liczbę 90.
Denar Gdańska z r. 1590.
§. 337. Tab. 28. Nr. 349.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w kształcie węza, na środku której
tarcza "Wazów, w obwrodzie perłowym napis: SIGIS. III. D. G. REX.
POL. et L.
S. O. Lew wspinający się, w obwodzie perłowym napis: SOLIDUS.
DUCUM. CURL. (andiae) et S. (emigalliae) 1607, liczbę roku przedziela
strzała, znak menniczny. — Ten rzadki szeląg kurlandzki jest w zbiorze
Naczelnika Banku Pol. Segny. — Widziałem także taki sam z r. 1612.
§. 338.
S. G. Popiersie w kryzie na dół spuszczonej, głowa odkryta prze¬
dziela napis będący w około: MO. ARG. DUCUM. CUR. ET. SEM. róża.
Popiersie przedstawia Frederyka, xięcia Kurlandyi, od r. 1587—1639.
S. O. Liczba wartości III, pod którą orzeł i pogoń obok siebie, pod
tem napis w trzech wierszach: GROS. ARGE. DUCUM. CUR. ET. SEM.
u spodu kwiatek przedziela rok 1596. — W średnicy linii 10. — Trzy-
groszówka czyli trojak kurlandzki, jest u mnie. Są trojaki kurlandzkie i in¬
nych stempli, lecz żadnego nie widziałem z popiersiem i tytułem Zygmunta III-
§. 339. Tab. 28. Nr. 350.
S. G. Popiersie ukoronowane, twarz młoda, kryza mała na dół spu¬
szczona, korona przedziela napis będący w około: SIG. III. D. G. REX.
D. LI.
S. O. Pomiędzy dwoma liliowemi krzyżami liczba wartości III- pod
którą herb Rygi, to jest brama o dwóch wieżach, nad nią dwa klucze
17*
		

/Magazyn_093_05_152_0001.djvu

			134
ZYGMUNT III.
na krzyż złożone, nad temi wznosi się krzyż, w bramie lwi łeb, przedziela
rok 1589 i pierwszy wiersz napisu. Napis w czterech wierszach: GROS.
ARG. TRIP. CIVI. RIGE. lilia, znak menniczny. Trojak rygski.
§. 340. Tab. 28. Nr. 351.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz popiersie odmienne.
Trojak rygski z r. 1590.
§. 341. Tab. 28. Nr. 352.
S. G. Popiersie ukoronowane, głowa mała, korona przedziela napis
będący w około: SIGIS. 3. D. G. REX. POL. M. D. L.
S. O. Jak w §. 339. lecz w miejscu lilii jest lis lub wiewiórka, może
herb Achinger, rządzcy mennicy, lub myncarza. — Trojak rygski z r.
1619. Ze zbioru Naczelnika Ranku Pol. Segny.
§. 342. Tab. 28. Nr. 353.
S. G. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
a w środku mata tarcza Wazów; w obwodzie napis rozdzielony: SIG.
III. D. G. REX. P. M. D. L. pod tarczą pomiędzy wyrazami liczba 3 w
odcinku, oznaczająca wartość trzech pólgroszy.
S. O. Jabłko królewskie, w środku którego jest liczba 24 oznacza¬
jąca, że w początku panowania Zygmunta III. talar zawierał takich sztuk
24 czyli groszy 36. — Po bokach krzyża rozdzielona liczba 20, oznacza¬
jąca rok 1620. W obwodzie napis: MONE. NOY. CIYI. RIGE. dwie ró¬
życzki. Pod jabłkiem pomiędzy wyrazami dwa klucze na krzyż złożone,
znak Rygi. — Są exemplarzc z tegoż roku, na których w miejscu kluczy
jest herb Achinger. — Półtorak rygski.
§. 343. Tab. 28. Nr. 354.
S. G. Cyfra S. ukoronowana, w środku której herb Wazów; w ob¬
wodzie napis rozdzielony koroną: SIGIS. III. D. G. REX. PO. D. L.
S. O. Na ozdobnej, wyginanej tarczy herb Rygi, w obwodzie napis:
SOLIDUS. CIYI. RIGENS. 89. — Szeląg rygski z r. 1589.
§. 344. Tab. 29. Nr. 355.-356.
Szelągi rygskie w dwóch odmiennych exemplarzach, bez liczby roku,
znacznie mniejsze od poprzedzającego. Mam jeden z r. 1621, na którym
przy cyfrze S. jest rozdzielona liczba roku 21.
		

/Magazyn_093_05_153_0001.djvu

			ZYGMUNT IH.
135
§. 345.
Monety elblągskie, bite w czasie zajęcia tego miasta przez Gustawa
Adolfa, króla szwedzkiego, od r. 1626—1635.
§. 346.
S. G. Popiersie ukoronowane, wokoło napis: GUS. ADO. D. G.
REX. SY E. (coruin). GO. (torum) VA. (ndalorum) M. (agnus) D. (ux) F. (inlan-
diae.)
S. O. Tarcza herbowa Elbląga, pod którą litery myncarza M. P.
Wokoło napis: MOiNE. AUREA. C1YI. ELBINGENS. 1630. Dukat
elblągski.
§. 347.
S. G. Na podstawie tarcza czteropolowa szwedzka, ukoronowana,
trzymana przez dwóch lwów, w środku herb Wazów, wokoło napis:
GUSTAYUS. ADOLPHUS. D. G. SVEC. GOTIJ. VAN. REX. M. D. F.
S. O. Na ozdobnej tarczy herb Elbląga, nad którą w górze gtowa
anioła ze skrzydełkami, przedzielająca rok 1631. Wokoło napis prze¬
dzielony: MONETA. NOVA. C1YIT. ELB1NGENSIS. — W średnicy cal 1.
linii 9|. Talar elblągski. — Są także zupełnie tego samego stempla półta-
lary, mające w średnicy cal. 1. linii 5.
§. 348.
S. G. Tarcza ozdobna, czteropolowa, ukoronowana, na którćj her¬
by szwedzkie i gockie, a w’ środku herb Wazów; w obwodzie perłowym
napis: GUSTAVUS. ADOLPHUS. D. G. SVEC. GOTII. VAN. REX. M. D. F.
S. O. Na ozdobnej tarczy herb Elbląga, a nad nią w górze głowa
anioła ze skrzydełkami, przedzielająca rok 1629; wokoło napis przedzie¬
lony: MONETA. NOVA. CIVITAT. ELBING. — W średnicy cali 2. Talar
czworograniasty elblągski, zwany klipingą.
§. 349.
S. G. Na podstawie tarcza czteropolowa, ukoronowana, trzymana
przez dwóch lwów, na niej herby szwTedzkie i gockie, a w środku herb
Wazów; wokoło napis: GUSTAYUS. ADOLP. D. G. SVEC. GOT. VAN.
REX. M. D. F.
		

/Magazyn_093_05_154_0001.djvu

			136	ZYGMUNT III.
r
S. O. Jak na poprzedzającym. W średnicy cali lf. — Póltalar el-*
blągski czworograniasty z r. 1629, zwany klipingą.
§. 350.
S. G. Popiersie ukoronowane, wokoło napis: GUS. ADO. D. G.
REX. SVE. M. D. F.
S. O. Tarcza herbowa Elbląga, ukoronowana, otoczona ozdobami, i
trzymana przez dwóch lwów; pod tarczą litery myncarza M. P. Woko¬
ło napis: MONETA. CIV1TATIS. ELBINGENSIS. Ort clblągski. — Jest
opisanym w dziele: Urkunden und Beitiage zur Preussischen Geschichte.
1 Samlung 1784. pag. 72.
§. 351.
S. G. Popiersie ukoronowane, kołnierz koronkowy wyłożony; w
około napis: GUS. ADOL. II. D. G. REX. SYE. M. D. F.
S. O. Liczba wartości III. pod którą herb Wazów trzymany przez
dwóch lwów, przedzielający rok 1631, pod tem napis w trzech wier¬
szach: GROS. ARGE. TllIP. CIVIT. ELBINGE. — Trojak elblągski.
§. 352.
S. G. Pomiędzy dwoma różyczkami korona, pod którą napis w
trzech wierszach: GUS. ADOL. D. G. REX. SVEC. M. D. F.
S. O. Tarcza herbowa Elbląga, ozdobna, okrągła, w obwodzie per¬
łowym napis: GROSSUS. CIYI. ELBING. 1626. •{* W średnicy linii 9|. I
Grosz elblągski.
§. 353.
S. G. Popiersie ukoronowane w płaszczu, kołnierz duży koronkowy
wyłożony, korona przedziela napis będący wokoło: GUS. ADOL. D. G.
REX. SVE.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz z rokiem 1629. — W średnicy
linii 91. Grosz elblągski odmiennego stempla.
§. 354. Tab. 28. Nr. 348.
S. G. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której herby szwedzkie
i gockie, a w środku inala tarcza z herbem Wazów. W obwodzie napis:
		

/Magazyn_093_05_155_0001.djvu

			ZYGMUNT III.	137
przedzielony koroną: GUS. ADO. D. G. REX. S. pod tarczą pomiędzy wy¬
razami w odcinku liczba 3. oznaczająca wartość trzech półgroszy.
S. O. Jabłko królewskie, na którem jest liczba 24. oznaczająca, ze ta¬
lar zawierał takich 24 sztuk, przy krzyżu liczba roku 31. pod jabłkiem
herb podskarbiego, w obwodzie napis rozdzielony: MON. NO. CIVI. ELB.
[ Półtorak elblągski.
’ I	§. 355.
S. G. Monogram ukoronowany, składający się z liter G. A. oznacza¬
jących Gustayus Adolphus. W obwodzie perłowym napis: GUS. ADO. D.
G. REX. S. — Pomiędzy wyrazami pod cyfrą herb Wazów.
S. O. Ozdobna tarcza herbowa Elbląga, w obwodzie napis: SOLIDUS.
r CIY. ELBING. 30. — W średnicy Unii 7 |. Szeląg elblągski z r. 1630.
		

/Magazyn_093_05_156_0001.djvu

			W XJT,
% '»
1632—1648.
DUKATY.
%
i r
§. 356.
S. G. Popiersie ukoronowane, w płaszczu, kołnierz duży, wykła¬
dany, koronkowy, na piersiach złote runo, włosy długie w lokach. AY ob¬
wodzie perłowym napis: VL. 1 III. D. G. REX. POL. ET. SVE.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, jedną połowę zajmują herby
polskie, a drugą szwedzkie; w środku mała tarcza Wazów, a u spodu tarczy
głównej herb Sas, podskarbiego Jana Daniiowicza, to wszystko otoczone od
połowy tarczy orderem złotego runa. Ilok 1640 w ten sposób jest rozło¬
żony, iż w miejscu, gdzie się łańcuch orderowy zaczyna, z prawej strony
jest liczba tak położona, a z lewej liczba ^ . W obwodzie perłowym
napis: MON. NOYA. AUREA. REG. POL. — Dukat koronny, bardzo
rzadki.
§. 357.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, broda krótka, kołnierz koron-
koAvy wyłożony. W obwodzie napis: YLAD. IV. D. G. REX. POL. ET.
SVEC. M. D. LIT. RUS. PR.
S. O. Herb Gdańska, nad którym jest wieniec laurowy i dwie palmo¬
we rószczki, u spodu liczba roku 1641, a po bokach litery G. R. mynca-
rza Gerharda Rogge. W obwodzie napis: MONETA. NOYA. CIVITATIS. i
GEDANENSI§. — To jest dukat gdański poczwórny, ważący 4 duk. wiel¬
kość jego równa się póitalarowi.
I
		

/Magazyn_093_05_157_0001.djvu

			WŁADYSŁAW IV.	139
§. 358.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kołnierz koronkowy wyłożo¬
ny, na piersiach złote runo, głowa sięga aż w obwód. Napis w obwodzie:
VLAD. IIII. D. G. REX. POL. ET. SVEC. M. D. LIT. RUS. PR.
S. O. Miasto w całej okazałości, nad którem wznosi się w promie¬
niach wyraz hebrajski Jehowah (Bóg). U sporlu ukoronowany herb Gdań¬
ska, trzymany przez dwóch lwów, mających w łapach gałązki palmowe, a
niziy mała ozdobna tarcza, na której są litery myncarza G. R. W obwo¬
dzie napis: MON. AUIIEA. CIYITATIS. GEDANEN. 1642. — Dukat po¬
trójny gdański.
§. 359.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi,'kołnierz koronkowy, na pier¬
siach złote runo; w obwodzie: YŁA.DIS. IIII. D. G. REX. POL. M. D. L.
R. PRUSSIAE. — Korona sięga aż w obwód między napis.
S. O. Ilerb Gdańska, nad nim wieniec z kwiatów, u spodu pod her¬
bem liczba roku 1634 pod którą na ozdobnej tarczy litery myncarskie J.
R. K. W obwodzie napis: EX. AURO. SOLIDO. CIV1TAS. GEDANENSIS.
F. (ieri) F. (ecit) lilia. — Dukat podwójny gdański. — Są także tego stem¬
pla ważące 1 i duk.
§. 360.
S. G. Popiersie ukoronowane, av zbroi, na piersiach order złotego runa;
w obwodzie napis: YLAD. IV. D. G. REX. POL- M. D. LIT. R. PR.
S. O. Herb Gdańska, nad nim ozdoba z kwiatów, u spodu na pod¬
stawie litery myncarza S. B. av obwodzie napis: MON. AUREA. CIVIT.
GEDANENSIS. 1634. — Dukat pojedynczy gdański, podług Kohlera.
§. 361. Tab. 29. Nr. 358.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz w obwodzie napis: VLAD. IIII.
D. G. REX. POL. M. D. L. RU. PR.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz bez liter myncarza. — Dukat
gdański z roku 1635, ze zbioru pulkowrnika Przeszkodzińskiego.
§. 362.
S. G. Ukoronowane popiersie w zbroi, order złotego runa na pier¬
siach; w obwodzie napis: YLAD. IIII. D. G. REX. POL. M. D. LIT. R. PRUS.
		

/Magazyn_093_05_158_0001.djvu

			140
WŁADYSŁAW IV.
S. O. Herb Gdańska, nad nim ozdoba z kwiatów, u spodu litery myn-
carza C. S. w obwodzie napis: MON. AUREA. CIYITAS. GEDANENSIS.
1636. — Dukat gdański podług Kohlera.
§. 363.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz głowa znacznie większa; w ob¬
wodzie napis: VLAD. IIII. D. G. REX. POL. M. D. L. RUS. PR.
S. O. Herb Gdańska, pod którym litery J. J. myncarza Jakóba Ja-
kóbsohna; w obwodzie napis: MON. AUREA. CIVlTATIS. GEDANEN.
1. 6. 3. 8. v* — Dukat Gdańska.
§. 364. Tab. 29. Nr. 357.
t , •
S. G. i S. O. Tego samego stempla, co poprzedzający dukat, lecz z licz¬
bą roku 1639, i bez liter myncarza.
§. 365.
S. G. Popiersie ukoronowane, kołnierz koronkowy wyłożony, włosy
krótkie, broda długa; w obwodzie perłowym napis: YLAD. IIII. D. G.
REX. POL. ET. SVE. M. D. L. R. P.
S. O. Tarcza okrągła, herbowa Torunia, trzymana przez anioła;
po bokach tarczy litery myncarza J. J. oznaczające Jakóba Jakóbsolina;
w obwodzie perłowym: MONETA. AUR. CIV1T. THORUNENSIS. 1638;
róża. — Dukat toruński.
§. 366. Tab. 29. Nr. 359.
S. G. Popiersie, jak zwykle, włosy długie w lokach, broda krótka;
w obwodzie napis: YLAD. IIII. D. G. REX. POL. M. D. L. RUS. P.
S. O. Okrągła tarcza herbowa Torunia, trzymana przez anioła; po
bokach rozdzielony rok 1642, a pod tóm rozdzielone litery myncarza M.
S. — W obwodzie napis: MONETA. AUREA. CIVITATIS. THORUNEN¬
SIS. — Dukat toruński odmiennego stempla ze zbioru Pułkownika Prze-
szkodzińskiego. — Jest także dukat tego samego stempla z rokiem 1643.
z literami myncarza G. R. Gerharda Rogge.
		

/Magazyn_093_05_159_0001.djvu

			WŁADYSŁAW IV.
141
TALARY I POŁTALARY.
§. 367. Tab. 29. Nr. 360.
S. G. Pól osoby ukoronowanej, w zbroi, na piersiach złote runo,
w prawej ręce miecz, a w lewej jabłko królewskie, korona przedziela
napis będący w obwodzie: YLADIS. Uli. I). G. REX. POL. M. D. LIT.
RUS. PRUS. MAS. — Między wyrazami POL. a M. D.jest tarcza z herbem
Sas.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
w środku herb Wazów otoczony herbami swedzkiemi i gockiemi, po bo¬
kach głównej tarczy litery myncarza J. J. Jakóba Jakóbsohna, a niżej pod
niemi rozdzielony rok 1633; to wszystko otoczone łańcuchem orderu zło¬
tego runa. "W obwodzie napis rozdzielony koroną: SAM. (ogitiae) L1Y.
(oniae.) NE. (c) NO. (n) SVE. (corum) GOT. (oram) YAND: Q. (alorumque) Hr.
(haereditarius) REX. — Talar koronny. — Jest także z r. 1636—1637.
§. 368.
S. G. Jak na poprzedzającym.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz rok 1638. jest nie po bokach tai>
czy, ale w obwodzie, rozdzielony po bokach korony będącej nad tarczą.
W średnicy cal 1. linii 10. — Talar koronny odmiennego stempla. — Wi¬
działem także talar koronny z rokiem 1640.
§. 369.
S. G. Jak w §. 367. lecz w obwodzie napis; YLA. IIII. D. G. REX.
POLO. M. D. LIT. RUS. PR. MA. między wyrazami u spodu herb Sas,
podskarbiego Mikołaja Danilowicza.
S. O. Tarcza ozdobna, czteropolowa, ukoronowana, jedną połowę
któfej zajmują herby polskie, a drugą herby szwedzkie, w środku mała
tarcza Wazów; po bokach głównej tarczy rozdzielone litery myncarza G.
G. a pod literami rozdzielony rok 1641, w którym liczba 4 jest przewrot¬
nie położoną, to wszystko otoczone orderem złotego runa. W obwodzie
napis: SAM. L1Y, NEC. NO. SV. GOT. YAN. Q. HAE. REX. — Talar kd-
ronny.
18*
		

/Magazyn_093_05_160_0001.djvu

			142
WŁADYSŁAW IV.
§. 370. Tab. 29. Nr. 361.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi ozdobnej, kołnierz duży ko¬
ronkowy, W) łożony, na piersiach złote runo, wiosy długie włokach,
których bardzo dużo z tyłu głowy. W obwodzie napis przedzielony ko¬
roną: YLA: II1I: D: G: REX: POL: M: D: LIT: RUS: PR: MA: pomiędzy
wyrazami POL: a M: D: herb Sas.
S. O. Jak w §. 367. lecz z literami myncarza C. G. Chrystofa Gutmanna
z Bydgoszczy i znakiem mennicznym. — Talar koronny z roku 1642, bity
w Bydgoszczy. Tego stempla jest także talar podwójny koronny, któ¬
ry tem się tjlko różni od pojedyi czego, że jest jeszcze raz tak gruby
i waży 4łóty, średnica zaś jego jest taka sama, jak pojedynczego talara.
Jeden taki talar jest w zbiorze Hr. Fr. P. i należy do wielkich rzadkości.
Widziałem także talary koronne pojedyncze z lat 1643—1645.
§. 371.
S. G. Popiersie na prost, bez korony, w zbroi i w płaszczu, na pier¬
siach złote runo, kołnierz koronkowy, wyłożony, włosy długie włokach;
w obwodzie napis wokoło: VLAD1SL: IV: D: G: REX: POLON: M: D:
LIT: RUS: PRUS: etc. N: N: SVEC: etc. H: REX: róża.
S. O. Na podstawie herb miasta Gdańska trzymany przez lwów,
pomiędzy tylnemi łapami których, są litery myncarza J. J. nad tarczą wie¬
niec, z którego wychodzą dwie palmowe gałązki na krzyż złożone, a z
pomiędzy nich wznosi się trzecia, która, wchodząc w obwód, przedziela
liczbę roku 1634. W obwodzie perłowym napis: MONETA. ARGENTEA.
CIVITATIS. GEDANENSIS. — Talar gdański, rzadki. — Był w zbiorze
Dopiera.
§. 372. Tab. 29. Nr. 362.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz rok 1638. jest umiesz¬
czony pod tarczą. — Talar gdański, rzadki. — Jest w zbiorze lir. Fr.- P.
§. 373. Tab. 29. Nr. 363.
S. G. Popiersie z boku, w zbroi, ukoronowane, na piersiach złote
runo, kołnierz duży koronkowy, wjłożony. W obwodzie napis wokoło:
VLAD: IIII: D: G: REX: POL; ET: SYEC: M: D: LITY: RUSS: PRUSS:
		

/Magazyn_093_05_161_0001.djvu

			WŁADYSŁAW IV.	143
S. O. Jak w §. 372, lecz bez liter myncarza, i z rokiem 1639. — Talar
gdański.
§. 374. Tab. 30. Nr. 364.
S. G. Jak na poprzedzającym, lccz na zbroi płaszcz, a korona
rozdziela napis będący w obwodzie.
S. O. Juk na poprzedzającym, lecz z rokiem 1645. Talar gdański
odmiennego stempla.
§. 375. Tab. 30. Nr. 365.
S. G. Pól osoby w zbroi, ukoronowanej, włosy"długie gładkie, broda
długa, kołnierz koronkowy wyłożony, na piersiach złote runo, w prawej
ręce miecz a w lewej jabłko królewskie; korona, w'cbodząc w obwód,
przedziela napis tamże będący: YLADIS. 1III. D. G. REX. POL. ET. SYEC.
M. D. L. RUS. PRUS.
S. O. Anioł trzyma przed sobą tarczę herbową Torunia, po bokach
której rozdzielony rok 1638, a pod rokiem litery myncarza J. J. W ob¬
wodzie napis: MONETA. NOYA. ARGENT. C1Y1T. TIIORUNENSIS. Ta¬
lar toruński.
§. 376. Tab. 30. Nr. 366.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, lecz włosy długie W lokach,
na ramieniu duża kokarda od szarfy, tarcza herbowa Torunia większa,
po bokach której rozdzielony rok 1640, a niżej litery myncarza M. S.
Talar toruński odmiennego stempla.
§. 377. Tab. 30. Nr. 367.
S. G. Popiersie na prost, bez -korony, w zbroi i W płaszczu, na
piersiach złote runo, kołnieiż duży koronkowy wyłożony, włosy długie
bez loków; w obwodzie napis wokoło: YLADJSL: IV: D: G: REX: P: M:
D: L: RUS: PR: MA: SA: U: N: N: SYEC: GO: VA: H: REX:
S. O. Tarcza herbowa Elbląga, w ozdobnej oprawie, mająca po bo¬
kach litery myncarza S. J. otoczona wieńcem laurowym. Wokoło napis:
ELBINGA* INTER * AR MA* SERVATA* 1635. — Rzadki talar clblągski,
bity po przymierzu zawartim ze Szwedami w Stumsdorlie r. 1634, z mo¬
cy którego miasta ziem pruskich odzyskane zostały. — Ze zbioru Naczel¬
nika Banku Pol. Segny.
		

/Magazyn_093_05_162_0001.djvu

			144
WŁADYSŁAW IV.
§. 378. Tab. 30. Nr. 368.
S. G. Popiersie w zbroi, głowa olkryta, włosy długie, kołnierz
wyłożony koronkowy, na piersiach złote rano, z prawego ramienia
zwieszona szarfa. W obwodzie napis w około: JACOBI. D. G. DUCIS .
CURLANDIAE. et. SEMGALLIAE.
S. O. Tarcza ozdobna dwupolowa, jedną połowę zajmuje orzeł, a
drugą pogoń; w obwodzie napis: MONETA NOYA ARGENTEA. ANNO.
16 45, znak menniczny. — Talar kurlandzki Jakóba, xięcia Kurłandyi, hol-
downika Władysława IV.
§. 379. Tab. 30. Nr. 369.
S. G. Popiersie jak w § 370. lecz dochodzi do brzegu monety i prze¬
dziela napis będący w obwodzie: YL. IIII. D. G. REX. POL. M. D. LI.
RU. PR. M.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, jedną połowę której zaj¬
mują herby polskie a drugą szwedzkie, w środku mata tarcza z herbem
Wazów, a u spodu tarcza z herbem Sas; łańcuch orderu złotego runa
otarza główną tarczę od połowy, po bokach rozdzielone litery myncarza
C.	G. Cbrystofa Gutmanna z Bydgoszczy i rok 1642. W obwodzie napis:
SAM. LI. NE. NO. SY. GO. YA. Q. HAE. REX. — Póltałar koronny, bi¬
ty w Bydgoszczy, rzadki, ze zbioru Naczelnika Banku Pol. Segny. Jest
także opisanym w Czackim. — Są takie półtalary tego stempla, na któ¬
rych popiersie nie dochodzi do brzegu monety, lecz korona, wchodząc w
obwód, przedziela napis tamże będący, a na S. O. nic ma ani liczby roku,
ani znaków myncarskicli.
§. 380.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, włosy długie w lokach , koł¬
nierz duzy koronkowy wyłożony, na piersiach order złotego runa. Po¬
piersie dochodzi do brzegu. W obwodzie: YL. IIII. D. G. REX. POL. M.
D.	LI. RU. PR. M.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, jedną połowę której zaj¬
mują herby polskie, a drugą szwedzkie, w środku mała tarcza Wazów,
u spodu herb Sas, to wszystko otoczone od połowy tarczy orderem zło¬
tego runa. W miejscach, gdzie się łańcuch orderowy zaczyna, są litery
		

/Magazyn_093_05_163_0001.djvu

			WŁADYSŁAW IV.
145
myncarza C. G. Chrystofa Gut mana z Bydgoszczy. W obwodzie: SAM. LI.
NE. NO. SY. GO. YAQ. HAE. REX. — W średnicy cal 1. linii 5. —- Pół¬
talar koronny bez liczby roku, bity w Bydgoszczy.
§. 381.
S. G. Popiersie, jak na poprzedzającym, lecz nie dochodzi do brfcegu.
W obwodzie perłowym napis: YLAD- 4. D. G. REX. POL. ET. SYEC. 31.
D. LIT. RU. PR. MA. Pod popiersiem w obwodzie pomiędzy Wyrazami
herb Sas.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie,
a w środku herb Wazów, otoczony herbami szwedzkiemi; po bokach tarczy
rozdzielony rok 1G4G, a nad rokiem rozdzielone litery myncarza z Byd¬
goszczy C. G. Chrystofa Gutmana. To wszystko otoczone łańcuchem or¬
deru złotego runa. W obwodzie perłowym: SAM. LlY. NEC. NO. S. GOT.
VAQ. HRI. REX. — W średnicy cal 11. — Półtalar koronny odmiennego
stempla, bity w Bydgoszczy.
§. 382. Tab. 31. Nr. 37Ó.
S. G. Popiersie W zbroi i w płaszczu, kołnierz duzy koronkowy Wy*
łożony, na piersiach złote runo, głowa odkryta, włosy długie, popiersie, do¬
chodząc do brzegu, przedziela napis będący wokoło: YLADIS. IY. D. G.
REX. POL. M. DUX. LITY. RUSS1AE.
S. O. Tarcza okrągła, czteropolowa* ukoronowana, otoczona floresa¬
mi; jedną połowę zajmują herby polskie, a drugą szwedzkie i gockie,
W środku mała okrągła dwtipoloWa tarcza z herbem Wazów i austi‘yackim,
po bokach głównej tarczy litery J. J. myncarza Jakóba Jakóbsohna, a pod
tarczą litery J. II. i łańcuch złotego runa. Herb austryacki umieszczony
jest z powodu, ze matką Władysława IVv była Anna, córka arcy-xięcis
austryackiego Karola, zoną zaś Cecylia Renata, córka fcesarza Ferdynanda
II, która wniosła w posagu do korony, tytułem zastawu, xięstWa opolskie
i raciborskie. Wokoło napis: PRUS. MAS. SAM. LIY. NEC. NON, SYEi
GOT. YAN. IIAERED. REX. Ten rzadki półtalar, który może był tylko
£róbą mennięzną, jest w moim zbiorze.
19
		

/Magazyn_093_05_164_0001.djvu

			146
WŁADYSŁAW IV.
§. 383. Tab. 31. Nr. 371.
S. G. Popiersie w zbroi ozdobnej, na piersiach złote runo, kołnierz
duży koronkowy wyłożony, głowa odkryta, włosy długie w lokach, popier¬
sie, dochodząc do brzegu, przedziela napis będący w obwodzie: YLADI-
SLAUS. IIII. D. G. REX. POL. M. DUX. LITV. RUSS.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, jak na poprzedzającym,
otoczona ozdobami. W obwodzie napis: PRUS. MAS. SAM. LIV. NEC.
NON. SYE. GOT. VAND. IIAEłtED. REX. — Numismat ten, podobny do
półtalara, lecz staranniej wypracowany, może był próbą menniczną, może
też donatywą, gdyż widziałem go także w złocie odbitym. — Jest u mnie,
nabyty, za złp. 20. na licytacyi po xięciu Radziwile, wojewodzie wileńskim.
§. 381.
S. G. Popiersie ukoronowane, w płaszczu, kołnierz duży koronkowy
wyłożony, włosy długie w lokacb; w obwodzie perłowym napis: A LAD.
IIII. D. G. REX. POLN. SYEC. M. D. LIT. RUS. PR.
S. O. Na ozdobnej podstawie, na której rok 1641, herb miasta Gdań¬
ska, trzymany przez lwów. Nad herbem wieniec, z którego wychodzą dwie
palmowe gałązki na krzyż złożone, a nad niemi różyczka; w obwodzie per¬
łowym napis: MONETA. ARGENTEA. CIYITATIS. GEDANEN. Wyraz osta¬
tni jest napisany większemi literami, jak inne. Pomiędzy tylnemi łapami
lwów są litery myncarza G. 11. — Póllalar gdański. W średnicy cal 1.
linii 5 *.
§. 385. Tab. 31. Nr. 372.
S. G. Pół osoby ukoronowanej, w zbroi, kołnierz wyłożony, na pier¬
siach złote runo, z prawego ramienia przewieszona szarfa jest związaną
na kokardę z tyłu. W prawej ręce miecz, a w lewej jabłko królewskie;
w obwodzie perłowym napis: VLAD: IIII: D: G: REX: POL: ET SYEC:
M: D: LIT: RUS: PR:
S. O. Herb Torunia przedzielający rok 1640 i litery M. S. myncarza;
w obwodzie perłowym napis: MONETA NOVA ARGENTEA CIYITATIS TIIO-
RUNENSIS. Rzadki półtalar toruński ze zbioru Hr. Fr. P. Widziałem także
z r. 1612 z literami myncarskiemi M. T.
		

/Magazyn_093_05_165_0001.djvu

			I
WŁADYSŁAW IV.	147
• •" *
y,	MONETY DROBNE.
r-
[-	§. 386. Tab. 31. Nr. 373.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, na piersiach
h złoto runo; w obwodzie napis: YLAD. IY. D. G. REX. POL. M. D. L. R.
P. M. S. ( amogitiae ) L. (ivoniae) OS. (viecimiae) CZ. (erniecho\iae).
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na której orły i pogonie, a
w środku tarcza Wazów; po bokach tarczy główriój rozdzielony rok 1G35,
a niżej litery myncarza J. J. Jakóba Jakóbsobna, u spodu tarczy pomiędzy
wyrazami herb Sas. — W obwodzie perłowym: MONETA. NOYA. REGNI.
• I POLONIE. — Ort koronny bity w czystem srebrze, jest tylko próbą nien-
niczną; był w zbiorze b. uniwersytetu Aleksandrowskiego.
y
>.	§. 387. Tab. 31. Nr. 374.
S. G. i S. O. Podobnie jak na poprzedzającym, lecz liczba roku 1035
jest rozdzieloną przy koronie. — Próba menniczna sześciogroszówki ko¬
ronnej, z czystego srebra. Ze zbioru b. uniwersytetu Alexandrowskiego.
§. 388. Tab. 31. Nr. 375.
S. G. i S. O. Jak w §. 38G. Próba menniczna trzygroszówki koron¬
nej, ze zbioru b. uniwersytetu Alexandrowskiego.
§. 389. Tab. 31. Nr. 376.
S. G. Popiersie jak na poprzedzających; w obwodzie napis: YL: IV.
D. G. R. 3. POL. ET. S.
S. O. Tarcza ukoronowana, na której orzeł mający na piersiach tar¬
czę Wazów, z jednej strony tarczy rok 1647, a z drugiej znaki menniczne:
dwa młotki na krzyż złozone i litery C. G. Chrystofa Gutmana. W obwo¬
dzie napis: MO. AR. DU. OP. ET. RAT. co oznacza: Moneta Argentea Du-
calus Opoliensis et Ratiboriensis. Yid. §. 382. Próba menniczna półtoraka;
W zbiorze b. uniwersytetu Alexandrowskiego był jeszcze jeden exemplarz
odmienny półtoraka, tem się różniący, że na piersiach orła nie było herbu
Wazów.
		

/Magazyn_093_05_166_0001.djvu

			148	WŁADYSŁAW IV.
§. 390. Tab. 31. Nr. 377.
S. G. Napis w sześciu wierszach, oznaczający: Wielki Xiąże Włady¬
sław Zygmuntowicz.
S. O. llycerz na koniu przebijający smoka dzidą. — Moneta ta była
bitą r. 1610. za życia Zygmunta III, na której Władysław IV., jako syn
Zygmunta, jest nazwany Zygmuntowiczem. W moim zbiorze znajduje
się bita w złocie, i należy do nader rzadkich monet bitych w owym czasie.
§. 391. Tab. 31. Nr. 378.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającej. Moneta taka sama bita w sre¬
brze, ze zbioru N: B: P: Segny; jest także u mnie.
§. 392.
S. G. Litera Ił. otoczona ukoronowaną cyfrą C., pod którą jest herb
Wazów, co oznacza: Christina Regina; w obwodzie napis: C1TRIS. D. G.
REG. SYE.
S. O. Tarcza herbowa Elbląga; w obwodzie napis: SOLIDUS. CIVI.
ELBING. 33. — W średnicy linii 8. Szeląg elldągski z r. 1633, bity w cza¬
sie zajęcia tegoż miasta przez Szwedów, równie jak i monety poniżej opi¬
sane.
§. 393.
S. G. Ilerb Wazów otoczony cyfrą C. ukoronowaną; w obwodzie na¬
pis: CHRISTINA. D. G. R. S.
S. O. Tarcza ozdobna herbowa Rygi, nad którą gałązka palmowa, a W ob¬
wodzie napis: SOLIDUS. CIVI. RIG. 45. W średnicy linii 8. Szeląg ryg-
ski z r. 1615.
§. 394.
S. G. Jak na poprzedzającym.
S. O. Tarcza herbowa, a av obwodzie napis: SOLIDUS. LIV0NIAE<
47. — W średnicy linii 8. Szeląg inflantski z r. 1647.
		

/Magazyn_093_05_167_0001.djvu

			JASI iS A Ź il i 'il a.
1618—1G68.
DUKATY.
§. 395.
S. G. Popiersie uwieńczone laurem, w zbroi, w obwodzie napis:
JOAN. CASIMIK. D. G. REX PO. ET S.
S. O. Tarcza herbowa ukoronowana; w obwodzie: MONET. AUREA.
REGNT PO. 1031. Dukat podwójny koronny, podług Kohlera.
§. 396. Tab. 31. Nr. 379.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, na piersiach
złote runo, włosy długie w lokach, korona wchodzi av obwód, w którym
jest napis: JOAN. CASIM. D. G. REX. POL. ET SVEC. M. D. L. li. P.
S. O. Tarcza okrągła, czteropolowa, ukoronowana matą koroną, a na
Hiej orły i pogonie, w środku herb Wazów, otoczony herbami szwedzkiemi
i gockiemi, wokoło tarczy łańcuch złotego runa. W obwodzie napis:
MONETAł AUREA. REGN. POLONI. 1651. Pod złotem runem pomiędzy
Wyrazami jest herb Wieniawa, podskarbiego koronnego Bogusława Leszczyń¬
skiego. — Dukat koronny podwójny, jest w moim zbiorze.
§. 397. Tab. 31. Nr. 380.
S. G. Popiersie, jak na poprzedzającym, w obwodzie napis: JO. CA-
&IMIR. D. G. POL. ET SVE. REX. Pomiędzy wyrazami pod popiersiem
lierb Ślepowron, podskarbiego koronnego Jana Kaźmirza Krasińskiego.
19*
		

/Magazyn_093_05_168_0001.djvu

			J50	JAN KAŹMIRZ.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz tarcza odmienna, korona większa,
a w obwodzie, pod zlotem runem, litery T. L. B. oznaczające niyncarza
Tytusa Liwiusza Boratyniego. — Dukat podwójny koronny z r. 16G0, jest
oj[)isany w Czackim.
S. 398.
S. G. Popiersie uwieńczone laurem, wokoło napis: JO. CAS. D. G.
REX. POL. ET S. M. I). L. R. P.
- * , - . »■
S. O. Tarcza ukoronowana, herbowa, otoczona orderem złotego runa,
wokoło napis: MONETA. AUREA. REG. POLO. 1G61. A. T. litery myn-
carza Andrzeja Tynfa. — Dukat koronny podwójny, podług Kohlera.
§. 399.
S. G. Popiersie ukoronowane, w obwodzie napis: JOAN. GASIMIR.
D. G. REX. POL. SYECI.
S. O. Orzeł koronny, na piersiach którego jest tarcza szwedzka o
czterech polach, a av obwodzie napis: ARCUS. FORTIUM. CONTR1TUS.
EST. 1GG2. — Wazy dwa dukaty, podług Kohlera.
§. 400.
S. G. Popiersie laurem uwieńczone, w zbroi i w płaszczu, włosy dłu¬
gie, w obwodzie perłowj m napis: JOAN. CASIMI. D. G. REX. POL. Et
S. M. D. L. R. P. Pod popiersiem między wyrazami herb Ślepo wron, pod¬
skarbiego koronnego Jana Kaźmirza Krasińskiego.
S. O. Tarcza czteropolown, ukoronowana, w środku której herb Wa¬
zów, otoczona orderem złotego runa, po bokach litery niyncarza A. T. Air
drzeja Tynfa; w oh wodzie perłowym napis: MONETA. AUREA. REG. POL
IGG2. — W średnicy cal 1. linii 3 f. — Dukat podw/jny koronny.
§. 401. Tab. 31. Nr. 381.
S. G. Jak w §. 397, lecz w obwodzie napis: JO. CAS1M. D. G. REX
POL. ET SY E. M. D. L.
S. O. Jak na poprzedzającym. — Dukat podwójny koronny z r. lGGi
jest u mnie.
		

/Magazyn_093_05_169_0001.djvu

			JAN KAŹMIRZ. '	151
§. 102. Tab. 32. Nr. 382.
S. G. Po])iorsic ukoronowane aa’ płaszczu, aa łosy bardzo długie, aa ob-
wodzie perł©Avym napis: JO. CASI. D. G. REX. POL. ET STE. M. D.
S. O. Tarcza ukoronowana, okrągła, czteropolowa, na której orty i
pogonie, a w środku tarcza Wazów, av obwodzie perłoAVyin napis: MONE.
AtJRE. REG. POL. 1659. — Pod tarczą herb WieniaAva, podskarbiego ko¬
ronnego Rogusława Leszczyńskiego, i litery myncarza T. L. R. Tytusa Li-
wiusza Roratyniego. — Dukat podwójny koronny, ze zbioru pułkownika
Przeszkodzińskiego.
§. 103.
S. G. Osoba av całej postaci, av sukni i aa' płaszczu długim królew¬
skim, na głowie korona, w prawej ręce berło, a w lewej jabłko; aat ob¬
wodzie podwójnym perłowym napis: JOAN. CASIMIR. D. G. IIEX. POL.
M. D. LIT. RU.
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, jedną połowę której zaj¬
mują herby polskie, a drugą szwedzkie, av środku herb Wazów, u spodu
na małej tarczy herb Sas, podskarbiego koronnego Jana DaniloAA icza; to
wszystko otoczone łańcuchem orderu złotego runa. W ołmodzie perłoAA’ym
napis: SA. LI. S. CZ. NE. N. S. G. V. H. 11EX. 1619. Liczbę roku rozdziela
korona będąca nad tarczą. — Dukat pojedynczy koronny, bardzo rzadki;
przed kilku laty zadano za niego złp. 80, nabył go lir: Fr: P.
§.'401.
S. G. Popiersie .laurem uwieńczone, gtoAva duża, popiersie i głowa
dochodząc do brzegu, rozdzielają na dwie części napis będący AAr około: JO.
CAS. D. G. REX. PO. ET SV.
S. O. Tarcza czteropolowa, kwadratowa, ukoronowana, na której orły
i pogonie, a av środku tarcza Wazów; pod tarczą herb Wieniawa, wokoło
napis: MONETA. Al HE. REG. POLO. 1650. Pod herbem Wieniawą są
litery myncarza T. L. R. T>titsa Lftmisza Roratyniego? — Dukat koronny.
§. 105.
S. G. Popiersie, jak na poprzedzającym, lecz av około napis: JO. CA-
SIMIRUS. D. G. REX. PO. ET S.
		

/Magazyn_093_05_170_0001.djvu

			152
JAN KAŹMIRZ.
S. O. Tarcza, jak na poprzedzaj ącym, lecz okrągła, a wokoto prze¬
dzielony napis: MONET. AU RE A. REGNI. POL. 1651. bez liter myncarza.
Dukat koronny odmienny.
§. 106.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, włosy długie,
popiersie, dosięgijąc brzegów monety, przedziela napis, będący w około:
JOAN.. CASIMIR. D. G. REX. P. ET. S.
S. Ó. Tarcza czteropolowa, okrągła, ukoronowana, na której orły i
pogonie, a w środku herb Wazów; u spodu tarczy herb Wieniawa, a pod
nim litery myncarza II. D. S. wokoło napis: MONET. AUllEA. REGNI. PO.
1655. Dukat koronny.
§. 407. Tab. 32. Nr. 383.
S. G. Popiersie nagie, laurem uwieńczone, a pod niein litery m}rnca-
rza T. L. B. wokoto napis: JOAN. CAS. REX.
S. O. Orzeł ukoronowany, z tarczą Wazów na piersiach, pod ortem
herb Ślepowron, podskarbiego Krasińskiego; wokoło napis: MON. AURE A.
REG. POL. 1660.
Pół-dukat koronny.
§. 408.
S. G. Jak na poprzedzającym.
S. O. Pogoń, nad którą mitra, a pod pogonią złączone litery II. Iv. P.
L. znaczące: Hieronim Kryszpin, podskarbi litewski; wokoto napis: MON.
ALREA. M VG. D. L. 1660.
Pół-dukat litewski.
§. 109. Tab. 32. Nr. 385.
S. G. Popiersie laurem uwieńczone, w płaszczu, kołnierz duży gładki
wyłożony, w obwodzie napis rozdzielony: JOAN. CAS. D. G. IIEX. POL.
ET S. M. D. L. R. P. '
S. O. Ilerb miasta Gdańska, nad którym wieniec i gałązki palmowe,
a n spodu litery myncarza D. L. w obwodzie napis: MON. AUREA. CIVI-
TATIS. GEDANENS. 1658. — Dukat podwójny gdański, jest u muie.
		

/Magazyn_093_05_171_0001.djvu

			jan KAżmnz.	153
§. 410.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz z napisom: J01I. CAS. D. G. REX.
POL. ET S. M. D. L. R. P.
S. O. Herb Gdańska, jak na poprzedzającym, lecz na podstawie tar¬
czy, przy której są litery D. L., jest rok 1061, a nad herbem wieniec
z dwoma palmowemi gałązkami, między któremi jest wyrażona wartość
liczbą 1 §. W obwodzie napis: MON. AUREA. CIVITAT. GEDANENSIS.
Pottoraczny dukat gdański b. rzadki. — W tym roku bito także podwójne
dukaty.
§. 411. Tab. 32. Nr. 386.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, na piersiach
złote runo; w obwodzie napis: JOAN. CAS. D. G. R. POL. ET SVEC. M.
D. L. R. P.
S. O. Jak w §. 409. lecz z literami myncarza G. R. i z rokiem 1649.
Dukat gdański.
§. 412. *
S. G. Jak na poprzedzającym, z tą różnicą, że na ramieniu popiersia
jest lwia skóra, a w obwodzie napis: JOA. CAS. D. G. R. POL. ET SYE.
M. D. L. R. P.
S. O. Jak na poprzedzającym, z napisem w obwodzie: MON. AUREA.
CIYITAT. GEDANENS. 1651. — Dukat gdański.
§. 413.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kołnierz gładki bez koronek;
W obwodzie napis: JOAN. CAS. D. G. REX. POL. ET SYEC. M. D. L. R.
S. O. Ilerb Gdańska z literami G. R. jak wyżej; w obwodzie: MON.
AUREA. CIV1TATIS. GEDAN. 1655. — Na tym dukacie nie ma tytułu
Prus. Tego stempla jest także dukat z r. 1656.
§. 414.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi; w obwodzie napis: JOIJ.
CAS. D. G. R. POL. ET SYEC. M. D. L. R P.
S. O. Herb Gdańska, a nad nim wieniec, z którego się wznosi kwia¬
tek aż W obwód między litery, pod herbem litery myncarza D. L, w ob-
20
		

/Magazyn_093_05_172_0001.djvu

			154	JAN KAŹMIRZ.
wodzie napis: MON. AUREA. C1YITAT. GEDANENS. 1657. — Dukat
gdański.
' §. 415.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, twarz mata; w obwodzie;
JOH. CAS. I). G. REX. POL. ET SVEC. M. D. L. R. P.
S. O. Herb Gdańska; nad nim lwy trzymają dwie palmowe gałązki;
u góry wieniec laurowy z kwiatkiem, u spodu na malej tarczy lew, po
bokach której litery D. L. w obwodzie: MON. AUREA. C1Y1TAT. GEDA-
NENS. 1602. — Dukat gdański odmiennego stempla.
§. 416. Tab. 32. Nr. 387.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu; w obwodzie
perłowym napis: JOAN. CAS. D. G. R. POL. ET SA E. M. D. L. R. P.
S. O. Herb Torunia, rozdzielający rok 1665. i litery myncarza II. D-
Ij. w obwodzie napis: MONETA. AUREA. CIVI. THORUNENSIS* Po¬
dwójny dukat toruński b. rzadki, ze zbioru b. Uniw. Alex.
§. 417. Tab. 32. Nr. 388.
S. G. Popiersie, jak wyżej, w obwodzie napis: JOAN- CAS. D. G.
R. POL. ET. SVEC. M. D. L. R. PRU.
S. O. Jak na poprzedzającym, lecz z r. 1651. Dukat toruński poje¬
dynczy, jest w zbiorze pułkownika Przeszkodzińskiego.
§. 418.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, na piersiach
złote runo, włosy długie, korona, wchodząc w obwód, przedziela napis:
JOAN. CAS. D. G. REX POL. ET SVEC. M. D. L. R. P.
S. O. Tarcza ozdobna, okrągła, elblągska, w górze głowa anioła;
w obwodzie napis: MON. ISOVA. AUREA. CIYITAI. ELBINGENSIS.
1653. — Rzadki dukat elblągski.
TALARY I PÓŁTALARY.
§. 419. Tab. 32. Nr. 389—390.
S. G. Pól osoby ukoronowanej, w zbroi, na piersiach złote runo,
przy boku miecz, w prawej ręce berło, a w lewej jabłko królewskiej
		

/Magazyn_093_05_173_0001.djvu

			JAN KAZMTRZ.
155
w obwodzie napis: JOANNES. CASIMIR. D. G. REX. POLON. MAG. DLX.
LIT. RUS. PRLS. M. S. L.
S. O. Tarcza czterokołowa, ukoronowana, jedną połowę której zaj¬
mują herby polskie a drugą szwedzkie, w środku herb Wazów; po bokach
głównej tarczy rozdzielony rok 1619, a pod nim litery myncarza G. P.
u spodu tarczy zaś herb Sas, podskarbiego koronnego Jana Danilowicza;
to wszystko otoczone łańcuchem orderu złotego runa. W obwodzie napis:
SA. SE. CZ. NEC. NO. SYE. GO. YA. H. REX. — Talar koronny, b.
rzadki, nabyty za Zip. 40. — Nr. 390. nieco odmiennego stemplu, gdyż
it ery (myncarza są nad liczbą roku, i herb Sas jest niżej umieszczony,
znajduje się w zbiorze Naczelnika Ranku Pol. Segny.
§. 420. Tab. 33. Nr. 391.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, włosy długie,
w obwodzie perłowym napis: JOAN: CASIMIR: DLI: GRA: REX: POL: M:
D: L: R: P: M:
S. O. Jak w §. 119. lecz litery myncarskie są nad liczbą roku 1649,
a w obwodzie jest napis: SA. LI. SM. SEY. CZE. NE. NON. SYE. GOT.
V. IL REX. co znaczy: Samogitiae, Livoniae, Smolensciac, Seyeriae,
Czerniechoviae, nec non Svecorum, Gotorum, Vandalorumque haereditarius
Rex. Talar koronny b. rzadki, ze zbioru Naczelnika Ranku Pol. Segny.
§. 421. Tab. 33. Nr. 392.
S. G. Jak na poprzedzającym, lecz ubiór zupełnie odmienny, w ob¬
wodzie napis rozdzielony w górnej i dolnej części: JOAN. CASI. DEI G.
REX. POL. M. D. L. R.
S. O. Herby, jak wyżej, lecz bez liter myncarskich, a rok 1649 jest
przy koronie rozdzielony; w obwodzie napis: P. M. SA. SE. CZ. NE. N.
SY. GO. YA. H. REX. — Talar koronny b. rzadki, ze zbioru Naczelnika
Banku Pol. Segny.
§. 422. Tab. 33. Nr. 393.
S. G. i S. O. Jak na poprzedzającym, wszelako zupełnie odmienne¬
go stempla; po bokach tarczy są litery G. P. a pod tarczą herb Wienia¬
wa, podskarbiego koronnego Bogusława Leszczyńskiego. — Talar koronny
z r. 1650. Jest opisany w Czackim.
		

/Magazyn_093_05_174_0001.djvu

			156
JAN KAŹMIRZ.
§. 423. Tab. 33. Nr. 391,
S. G Popiersie ukoronowane, w zbroi i w płaszczu, na piersiach
złote runo, włosy długie w lokach, głowa dtiźa; w obwodzie napis roz¬
dzielony: JO. CASLY1. D. G. REX. POLON. IM. D. L. R.
S. O. Jak na poprzedzającym. — Talar koronny z r. 1650, b. rzadki,
ze zbioru pułkownika Przeszkodzińskiego.
§. 424. Tab. 34. Nr. 395.
S. G. Popiersie w zbroi, łamem uwieńczone, szyja obnażona, wło¬
sy długie; wokoło napis rozdzielony: JO. CASLUIR. D. G. REX. POL.
M. D. L. R
S. O. Tarcza czteropolowa, ukoronowana, na którój orły i pogonie,
a w środku herb Wazów, otoczony herbami szwedzkiemi i gockiemi; pod
główną tarczi między wyrazami herb Wieniawa; W obwodzie napis: P.
M. SA. SE. CZ. NN. SV. GO. VA. HE. REX. 1651. — Talar koronny,
jest w dziele: Auserlesene und nulzfiche Neuigkeiten fiir alle Miinzliebha-
ber. Niirenberg 1769. von Georg Bauer.
■ , i.
§. 125. Tab. 34. Nr. 396.
S. G. Jak na poprzedzającym.
S. O. Tarcza ukoronowana, owalna, czteropolowa, jedną połowę,
której zajmują herby polskie, a drugą szwedzkie, w środku tarcza Wa¬
zów. W górnej części tarczy rozdzielony rok 1652, a pod tarczą herb
Wieniawa i litery M. W. inenniczne; wokoło napis przedzielony: P: M: SA:
SE: CZ: NE: N: SY: GO: VA: IIE: REX. — Talar koronny nader rzadki,
ze zbioru b. Uniwer: Alexandrow.
§. 426.
S. G. Popiersie uwieńczone łamem, kołnierz koronkowy nieco wy¬
łożony, na piersiach order złotego runa; w około napis: JOAN. CASIM.
D. G. POL. ET &VEC. !.EX. M. I>. L. RUS. PR.
S. O. Tarcza ukoronowana, ozdobna, okrągła, czteropolowa, na któ¬
rej oiły i pogonie, a w środku herb \Vasów. Po bokach litery myncarza
C. G. a u spodu herb Wieniawa; łańcuch orderu złotego runa jest zawie¬
szony pod tarczą. Wokoło napis: MON. ARGENT. CIYIT. BIDGOSTIENS*
		

/Magazyn_093_05_175_0001.djvu

			J AN KAŹMIRZ.
157
1. 6. 5. O. — Talar bydgoski, b. rzadki. Jest także z r. 1651. Yollstan-
diges Tlialer-Cabinet z r. 1747, kar. 118. — \V średnicy cal 1. linii 10.
§. 427. Tab. 34. Nr. 397.
S. G. Pól osoby ukoronowanej, w zbroi, na piersiach złote runo,
przy boku miecz, w prawej ręce berło, a w lewej jabłko królewskie,
włosy długie w lokach; w obwodzie napis: JOAN. CASIM. D. G. REX.
POL. ET SVEC. M. D. L. RUS. PRU.
S. O. Na ozdobnej podstawie, na której rok 1650, tarcza herbowa
Gdaiiska, trzymana przez lwów, pomiędzy tylnemi łapami których są lite¬
ry myncarza G. R., nad tarczą -wieniec z trzema gałązkami; w obwodzie
napis: MONETA ARGENTEA CIMTATIS GEDANENS. — Talar po-
dwójny gdański, nabyty za Zip. 50.
§. 428. Tab. 34. Nr. 398.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, na piersiach złote runo,
z tyłu głowy dużo loków, korona nie zwykła; w obwodzie napis: JOAN.
CASIM. D. G. REX. POL. ET. SUEC. M. D. L. R. PR.
S. O. Na ozdobnej podstawie, na której jest rok 1619, tarcza berbo¬
wa Gdańska, pięknie wykrawana, po bokach litery myncarza G. R. i lwy
trzymające tarczę, nad którą wieniec z trzema gałązkami; w obwodzie na¬
pis: MONETA ARGENTEA CIY1TATIS GEDANENS1S. — Talar gdański.
Jest w zbiorze naczelnika Banku Pol. Segny i ProleSsora T. Lipińskiego.
§. 429. Tab. 35. Nr. 399.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, kołnierz duży wyłożony,
na zbroi złote runo i płaszcz, z tylu znacznie mniej włosów; w obwo¬
dzie napis: JOAN. CAS13I. D. G. REX. POL. ET. SUEC. M. D. L. RUS.
PR.
S. O. Jak na poprzedzającym, ale tarcza herbowa odmienna. Talar
gdański z r 1649, pospolity; talary z r. 1650 należą do rzadszych.
§. 430. Tab. 35. Nr. 400.
S. G. Jak na poprzedzającym, ale korona nie przezroczysta, kratko¬
wana.
20*
		

/Magazyn_093_05_176_0001.djvu

			158
JAN KAŻMIRZ.
S. O. Herb Torunia, po bokach tarczy rozdzielony rok 1619 i flo¬
resy; w obwod/.ie napis: MONETY. NOVA ARGfENTEA CIV1TATIS
THORUNENSIS. — Talar toruński.
§. 431. Tab. 35. Nr. 401.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, z ramieniem, na piersiach
złote runo, włosy długie fryzowane a/; pod koronę; w obwodzie napis:
JOAN: CASIM: D: G: REN. POL. ET SUEC. M. D. L. RUS. PRUS.
S. O. Tarcza okrągła herbowa Torunia, trzymana przez anioła, nad
którego głową jest gwiazda; po bokach tarczy rozdzielony rok 1G59, a
pod nim litery myncarza MD. L. w obwodzie napis: MONETA. NOYA.
ARGENTEA. CIVITATIS. T1I0RUNENSIS. Talar toruński odmiennego
stempla.
§. 432. Tab. 35. Nr. 402.
- S. G. Małe popiersie ukoronowane, w zbroi, na piersiach złote runo,
i płaszcz, na ramieniu lwia skóra, włosy długie; wokoło napis rozdzie¬
lony koroną: JOAN:. CASIM: D: G: REX. POL. ET SYEC. M. D. L. RUS.
PRU.
S. O. Ozdobna tarcza herbowa Elbląga, trzymana przez anioła okry¬
tego długą szatą, u spodu rozdzielone litery menniczne W. VI. wokoło
napis: MONETA. ARGENTEA. ClVlTATIS. ELRINGENSIS. 1651. —Ta¬
lar clhlągski b. rzadki, jest w zbiorze Hr. Fr. P.— M. R w K.—»oraz znaj¬
duje się opisanym wMadaju: Yollstiin. Thaler-Cabi. 2 Thl. p. 752.
§. 133. Tab. 35. Nr. 403.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi i W płaszczu, na piersiach
złote runo, włosy długie w lokach; w obwodzie napis rozdwojony po¬
piersiem i koroną: JO. GASI. D. G. REN. PO. MDL. ostatnie trzy litery
połączone z sobą.
S. O. Tarcza ukoronowana, czteropolowa, której jedną połowę zaj¬
mują herby polskie, a drugą szwedzkie i gockie, po bokach litery myn¬
carza G. P. w środku tarczy herb Wazów, a pod tarczą herb Sas, pod¬
skarbiego Jana Daniłowicza; to wszystko otoczone szerokim łańcuchem
orderu złotego runa. \V obwodzie napis: SA. SE. CZ. NN. SV. GO. V.
		

/Magazyn_093_05_177_0001.djvu

			JAN KAŹMIRZ.
159
II. REX. 1649. Liczbę roku przedziela korona będąca nad tarczą. — Pół-
talar koronny, nader rzadki, jest w zbiorze IIr. Fr. P.
§. 434. Tab. 35. Nr. 404.
S. G. Popiersie ukoronowane, w zbroi, na piersiach ztote runo, wło¬
sy długie w lokach, kołnierz wyłożony; w obwodzie perłowym napis:
JOAN. CASIM. D. G. IIEX. POL. LT SUEC. M. D. L. RUS. PR.
S. O. Na podstawie, na której jest rok 1649, stoi tarcza owalna, her¬
bowa Gdańska, po bokach lwy, u spodu litery myncarza G. R. a nad tar¬
czą wieniec z trzema gałązkami; w obwodzie perłowym napis: MONETA
ARGENTEA CIYITATIS GEDANENSIS. — Póltalar gdański, rzadki, jest
W zbiorze lir. Fr. P.
KOMEC TOMU PIERWSZEGO.
		

/Magazyn_093_05_178_0001.djvu

			m ■ ti - -i-i	": •; >i ł r
' . j! * •
.
.1”
.
		

/Magazyn_093_05_179_0001.djvu

			SPIS RZECZY
w Tomie /. zawartych, z dołączeniem ceny arna/orskiej lepo¬
czesnej każdej monety w szczególności.
WIEKU
Bolesław Chrobry, moneta r. 902-1025 . . .
Bolesław II Śmiały, brakteat r. 1058- 1079
Bolesław II Śmiały, moneta	ditto . .
Bolesław II Śmiały, denar	ditto . .
Bolesław II Śmiały, denar	ditto
Władysław Herman, dit. r. 1080- 1102
Władysław Herman, dit. S. Voceikus r. 1080-1102
Bolesław III Krzywousty, denar	r. 1102-1139
Bolesław III Krzywousty, dit.	ditto .
Bolesław III Krzywousty, brakteat	ditto
Bolesław III Krzywousty, denar do r. 1108
Bolesław III Krzywousty, dit.	r. 1102-1130
Bolesław III Krzywousty, dit. z Lit. G. ditto
Paweł, biskup poznański, i Władysław, xiążę Wiel: Pol
Władysław II Plwacz, denar	r. 1130-1148
Władysław II Plwacz, dit.	ditto .
S. Adalbertus z XII wieku
Bolesław IV Kędzierzawy, denar r. 1140-1173
Bolesław IV Kędzierzawy, dit.	ditto
Kazmirz II Sprawiedliwy, brakteat r. 1178-1104
Kazmirz II Sprawiedliwy, denar	ditto
Władysław III Laskonogi, dit.	-j- 1231
Bolesław V Witydliwy, dit.	r. 1227-1274
Bolesław V Wstydliwy, brakteat	ditto .
Bolesław V Wstydliwy, dit.	ditto .
Bolesław V Wstydliwy, dit.	ditto .
Leszek II Czarny, brakteat bity w latach 1268-1270
Leszek U Czarny, denar,	1270 -1289
Wacław, dukat,	do r- 1305
Wacław, gros/.,	ditto . . .
Wacław, ’ groszek,	dilto . . .
Bolesław III Krzywousty i Wszebor ....
Ziemowit, xiążę płocki,	-j- 1420
Władysław Jagiełło, denar litewski, 1386-1434
Kaźmirz Jagiellończyk, półgroszek z literami T JV3
KAZMIRZ WIELKI od r. 1333 do r. 1370
Grosz krakowski
Kwartnik koronny, czyli półgroszek,
Kwartnik ruski,	ditto . . .
LUDWIK od r. 1370 do r- 1382
Kwartnik ruski czyli półgroszek,
Denar koronny
Denar koronny z herbem węgierskim i francuzkim
Denar poznański
Denar węgiersko-polski
*
a>
*1
ST
Paragraf
I Tablica I
Numer
Ceny
ama¬
torskie
Zł. |gr
i
1
A
I-IV
40
i
II '
A
V
20

2
III
A
VI-VII
18

2
IV
A
VI1I-IX
5
—
2
V
A
X
20

3
VI
A
XI-XVIII
4

3
VI
A
XIX XXIV
20
—
4
VII
A
XXV
12
—
4
VIII
Ił
XXVI-XXXI
5
—
5
IX
Ii
XXXII
15

5
X
B
XXXIII
20
_
0
XI
B
XXXIV
4

0 XI
B
XXXVII
0
20
0
XII
B
XXXIX
12
'—
7
XIII
B
XL
12
—
7
XIV
B
XLI
12
—
7
XV
li
XLII
8
—
7
XVI
B
XLI11 IV
G
20
7
XVII
B
XLV-VI
10
—
8
XVIII
B
XLVIII
20
—
8
XIX
B
XLIX-LI
6
—
0
XX
C
LII
10
—
0
XXI
C
LIII
5
—
0
XXII
C
LIV-LVI
0
20
10
XXII
C
LVII-LIX
2
-»
10
XXII
C
LX1I
4
—
10
XXIII
D
LX V
15
—
10
XXIV
D
LXVI-IX
6
—
11
XXV
D
LXX
100
—■
12
XXVI
D
LXXI
3
—
12
XXVII
D
LXX1I
5
—
13
XXVIII
E
LXXIIIIV
40
—
13
XXIX
E
LXXV
20
—
13
XXX
E
LXXVI
20
—
13
XXXI
E
LXXV1I
4
—
14
14
1-4
1
1-4
50
—
10
5-7
1
S-7
10
—
10
8-11
1
8-10
10
—
18
18
12
1
16
50
—
19
13
1
12
50
—
10
14-15
1
13 14
20
—
20
10
1
15
30
—
20
17
>>
»>
10
—
		

/Magazyn_093_05_180_0001.djvu

			II
WŁADYSŁAW, XIĄŻĘ OPOLSKI,
Kwaitnik ruski
WŁADYSŁAWOWIE, JAGIEŁŁO i WARNENCZYK,
od r. 1380 do r. 1444
Denar litewski
Brakteat lileyvski
Półgioszek koronny czyli półka
Denar koronny
Trzeciak (ternarius)
Trzeciak bity w Poznaniu 	 •
Półgroszck czyli kwaitnik ruski Władysława Jagiełły
Półgroszek lwowski	ditto .
Półgioszek lwowski Władysława Warneńczyka
Dukat węgiersko-polski	ditto . . . . •
Denar	ditto	ditto
Denar	ditto	ditto
KAZMIRZ JAGIELLOŃCZYK, od r- 1447 do 1492 . .
Grosz koronny
Półgroszek koronny
Półgioszek elblągski
Połgroazek gdański
Półgioszek toruński			• •
Półgioszek ziem pruskich bity w Toruniu
Brakteat $ półgroszka
JAN OLBRACHT JAGIELLOŃCZYK od i. 1492 do r. 1501
Półgioszek koronny .
ALEXANDER JAGIELLOŃCZYK od r. 1501 do r. 1500
Dukat fałszywy nowoczesny
Półgioszek koronny
Półgioszek litewski	-
Denar
ZYGMUNT I od r. 1500 do r. 1548 .......
Dukat podwójny r. 1533 	•
Dukat koronny z całą figurą 1548
Dukat koronny. Justus ut palma florebit, 1534 . . .
Dukat	ditto	ditto	1529 .
Dukat	ditto	ditlo 1535 ■
Dukat gdańłkl z r. 1510
Talar z r. 1529, Deus in yirture tua iaetabitur rex . .
Talar z r. 1533 z czterema popiersiami
Talar z r. 1540	ditto
Talar nowoczesny fabrykatu Biernackiego . . . . .
Talar z r. 1535 krakowski	. j
Półtalar nowocześnie fałszowany
Sześciogroszówka z r. 1528 • 1529V ,,	•
Trzygroszó wka koronna z r. 1528fW Podłem sieblze •
Sr.eściogroszó wka z r. 1530 ziem pruskich, pół osoby
Sześciogroszó wka z r. 1532-34 ziem prttskicU- .
Sześciogios/.ówka gdańska z r. 1535-1539-
Sześciogi oszówka gdańska z r. 1535 1). VI	• • •
Sześciogi oszó w ka elblągska z r. 1535
Grosz głogowski z r. 1500 i bez roku
Grosz koronny z r. 1520- 1527
Gross ditto z r. 1545
(irosz ditto z r. 1547-1548
Półgroszek koronny z i*. 1507 i bez
Trzeciak	ditto * r. 1M8
IS
•-
re -
X
Paragraf
Tablica 1
Numer
Cen7
ama¬
torskie
zFTi?
20
20
18-20
i
17 10
3<;
21
21
21
—
—
6
—
21
22
—
—
0
—
21
2*
2
20-38
—
15
23
21
3
42
5
23
25-20
3
39 40
l
—
23
27
3
41
l
15
24
28-30
3
43-45
30
—
24
31
3
40-51
20
—
25
32
3
52-54
30
—
25
33
3
55
100
—
20
34
3
50
10
—
20
35
3
57
4
—
27
27
30
_
30
27
37
4
58
—
15
27
3S
4
59
1
15
27
39
4
00
1
—
28
40
1
01
1
—
28
41
1
02
5
—
28
42
4
—
2
—
31
31
4
03
—
10
32
32
44
4
04
—
—
33
45
1
05
—
15
33
40
4
GO
—
20
33
47
4
07
■ —
15
31
34
48
4
68
100
31
49
4
09
90

35
50
4
70
GO
—
35
51
A
71
74
—
37
52
4
72
00
—
38
53 51
1
73
90
—
38
55
1
74
—
—
39
50
5
75
200
—
39
57
—
—
300
—
39
58
5
70
40
—
40
59
5
77
100
—
41
00
5
78
—
—
41
01
5
79-80
30
-
42
02
5
81
18
—
45
03
0
82
30
40
61
0
83-84
15
—
51
05 00
0
85
15
—
51
07
0
80
20
51
08
0
87
30
52
09
0
88-89
5
—
52
70
0
90
2
52
71
0
91
2
52
72
0
02
2
15
50
73
0
03-01
—
15
SU] 74
«
05
3
		

/Magazyn_093_05_181_0001.djvu

			in
Denar koronny ........
Denar poznański
Grosz litewski z r. 1535
Połgroszek d51. z r. 1510
Trzygrostówka pruska z r. 1528-29- 30- 32-34- 35
Grosz ziem pruskich	• '
Szeląg pruski 1520 z literą S
Szeląg bity w Tornniii
Trzygioszówka gdańska z r. 1535 - 1540
Grosz gdański z r. 1532 i 1538
Szeląg gdański z r. 1538 z oiłem pruskim . . .
Szeląg ditto z r. 1525 		•
Trzeciak ditto z r. 1513
l)enar ditto	•
Trzygroszówka elblsgska 1530-1540
Grosz	ditto 1539
Szeląg	ditto 1539
Denar	ditto
1518- 1572 w koronie, od r. 1541
ZYGMUNT AUGUST od r
w Litwie
Dukat gdański z r. 1550 i 1555
Dukat litewski z r. 15 17 i 1505
Dukat litewski dziesiętny z r. 1508
Talar z r. 1547, Deus in yirtnte ma laetabitur rex
Talar z r. 1504 z cyfrą SA i liczbą XXX . . . .
Talar z r. 1504 z p piersiem (fałszywy) . . . .
Talar inflanlski z i 1505 		 . .
Talar gdański z r. 1507
Półtalar z r. 1540 (nowocześnie fałszowany') .
Półialar z r. 15C4 - 1505
Półtalar Filipa II króla hiss.pańsk
i - litewska zr
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
Grosz bity podług stopy' litew
Grosz bity podług stopy poi.
Półgroszek litewski 1548 	_•
Półgroszek ditto 1500 z herbem Jastrzębiec
Denar podwójny litewski 1570
Denar litewski z r. 153G- 1547
Półdenar czyli halerz z r. 1519
Denar miedziany koronny z r. 1509 ....
Tizygroszówka gdańska t r. 1557
Grosz gdański z r. 1555-0
Półgroszek gdański z r. 1531
Denar gdański z r. 1554
Szeląg podwójny rygski z v. 1507 ....
Szeląg pojedynczy ditto
Denar kurlandzki z r. 1545
1504 S. A.
Sześciogroszó wka
Szesciogroszó w ka
Czterogroszó wka
Czterogroszówka
Trzygioszówka
Ti zj groszówka
Trzygioszówka
Trzygioszówka
T rzygroszówka
Dwngroszówka
cechowany
1547 . . • . • ■ •
1505 w podleni srebrze
1505-0 7-8-0 . . .
1508 w czystem srebrze
1502 w podłem srebrze
1502
1603 . .
1505 - 00 qui habitat: etc.
1510
1505
1540- 1555 . , . . .
1540
HENRYK WALE7.YUSZ 1573-1574
Denar gdański 1573
?!
U
t*
Paragraf
-3
cr
o*
a>
Numer
Ceny
ama¬
torskie
7.1. | r*
50
75
0
90
3
—
50
70
—
—
4
—
50
77
6
97
4
—
57
78
7
98
—
15
57
79
7
99 - 100
G
20
57
80
7
101 - 2
1
10
57
81
7
103
1
i 5
57
82
7
104
1
15
57
83
7
105 • 0
2
15
57
84
7
107 - 8
1
—
57
85
7
109
3
—
57
80
—
—
3
—
58
87
-
—
4
—
58
88
7
110- 1 U
4
—
58
89
7
112-113
1
—
90
7
114
2
—
58
91
7
115
—
20
58
92
7
110
4
—
59
.
___
_
50
93 -94
7
117
70
—
59
95
s
118- 119
ae
—
00
90
8
120
300
—
00
97
X
121
100
—
00
98
8
122
108
—
00
98
X
123

—
01
99

—
200
—
05
100
8
124
300
—
05
101
0
125
—
—
00
102
9
120-27
—
—
00
103
9
128
20
—
00
104
0
129
30
—
09
105
0
130
15
—
09
100
9
131
3
15
09
107
9
132
12
—
70
108
9
133
8
—
70
109
0
134
4
—
70
110
10
135
3
—
70
111
10
130
10
—
71
112
10
137
5
—
71
H3
10
138
G
20
71
H4
10
139
4
—
71
115
10
140
1
20
72
116
10
141

15
72
HO
10
141
3
—
72
117
10
142

10
72
118
10
143 - 4
3

72
119
10
145
2
—
72
120
10
140
15
—
73
121
10
147-8
4
—
73
122
10
149-150
2
—
73
123

—
2
—
73
124
10
151
3
—
73
125
10
152
2
—
73
120
11
153
—
15
77
127
11
154
2
—
78
—
—
_

78
128
11
155
3
—
		

/Magazyn_093_05_182_0001.djvu

			IV
STEFAN BATORY 1575 - 1586 . . . .
Dukat koronny 1586
Dukat litewski
Dukat gdański pięcioraki 1585 ....
Donatywa gdańska siedmiodukatowa .
Dukat gdański poczwórny 1577 . . .
Dukat gdański pojedynczy 1577 . . .
Dukat	ditto	1583 i 1587 .
Dnkat siedmiogrodzki 1586
Talar koronny 1578 z herbem Wieniawą
Talar koronny 1579 z herbem Jastrzębiec
Talar koronny 1580
Talar koronny podwójny 1580 ...
Talar koronny 1580 z herbem Glaubicz .
Talar koronny 1580 z herbem Leliwą .
Talar koronny 1580 z herbem Glaubicz
Talar koronny podwójny 1580. . . .
Talar koronny 1581 z herbem Przegonią
Talar koronny 1582	ditto . . .
Talar koronny 1585 z herbem Lis
Talar koionny 1585 - 1580 bity w Siedmiogrodzie
Talai gdański 1577
Półtalar koronny bez liczby roku
Półtalar gdański 1577 ....
Trzygroszówka koronna 1579
Trzygroszówka ditto 1580
Trzygroszówka
Ti zygroszówka
Trzygroszówka
Trzygroszówka
Trzygroszówka
Trzy groszówka
T rzy groszówka
T >zy groszówka
Trzygroszówka
Trzygroszówka
Trzygroszówka
1580 Piotra Zborowski
1580
1580 z herbem Glaubic
1580	ditto .
1582	z herbem Przegon
1583	ditto .
1584	ditto
1584	ditto
1585	ditto
1586	ditlo
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
dilto
ditto
ditto
diito
ditto
Gro&z koronny 1580 z herbem Glaubicz
Grosz ditto 1580 z herbem Jastrzębiec
Grjsz ditto 1582 z herbem Przegonią
ditto 1579
ditto 1584 7. herbem Przegonią
Półgroszek koronny 1580 ......
Szeląg koronny 1580 z herbem Glaubicz
Szeląg ditto 1586 z herbem Przegonią
Szeląg ditto 1586	ditto
Szesciogroszówka litewska 1581 z herbem Leliwa
Grosz
Grosz
Szesciogroszówka ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Grosz	ditto
Szeląg	ditto
Szeląg	ditto
Szeląg	ditto
Denar podwójny	ditto
1585 z herbem Lis
1580	- 85
1581	-82 z herbem Lei
1585 z herbem Lis
158G
1580
1579
1583	z herbem Leliwa
1584
1578
1 'zygroszówka ziem pruskich 1585 z herbem Przegonią
Szeląg	ditto	i^aa.	din/t
1584
ditto
?!
P
n
?
Paragraf
1 Tablica
Numer
Ceny
a ma¬
to i\s kie
IX. Igr
79


_
_
79
129
11
156
50
—
79
130
—

80

79
131
n
157
130
—
SO
132
—
180
—
80
133
—
—
120
—
80
131
n
158
50

81
135
11
159 - 160
24

81
136
u
161
40

81
137
11
102
100

81
138
12
163
100

82
139
12
164 - 5
80

82
1 10
12
166
100

82
141
12
107
80

82
142
13
108
80

83
113
13
1G9
80

83
144
13
170
100
_
83
145
i
171
80

84
140
11
172
70

84
147
14
173
70

84
148
14
174
50
_
84
149
14
175
20

85
150
14
170
80

91
151
14
177
80

91
152
15
178
2

91
153
15
179
6

92
154
15
180
0

92
155
15
181
3

92
156
15
182
4

92
157
15
183
0

92
158
15
184
2

93
159
15
185
2

93
160
15
180
3
—
93
161
15
187
3

93
162
15
188
4
—
93
163
15
189
3

93
164
15
‘ 190
4
—
94
165
15
191
12

94
106
—

12

94
167
—
10

94
168
—
.
10

169
15
192
5

95
170
16
193
5
—
171
16
194
1
—
172
16
105
1
—-
95
173
16
190
1
—
96
174
16
107
20

96
175
16
198
15

96
17G
10
199
1
15
96
177
10
200
1
15
97
178
10
201
1
15
97
170
16
202
1
15
180
16
203
6
20
97
181
—

4
-
97
182
—

1
—
98
183
16
204
1
—
98
184
16
205
2
-I
98
185
16
206
5
-
98
180
10
207
2
-1
		

/Magazyn_093_05_183_0001.djvu

			Trzygroszówka gdański 1579 . . . .
Gros* gdański 1577, Defende nos, etc.
1578			 »
1579
1577, defende noJ, etc.
1578
1582
1580
Gross
Grosz
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Denar
ditco
dilto
ditto
dieto
ditto
ditto
Trzygroszówka rygska 1583 -
Grosz rygski 1581 . . .
Grosz ditto 1583 .
Szeląg ditto 1582 . . .
Szeląg ditto 1579
80.
Dukat
Dukat
Dukat
Dukat
Dukat
Dukat
Dukat
dilto
ditto
ditto
z herbem Brandys
ditto . . .
ditto . . .
z herbem Przegonią
herbem Przegonią
ZYGMUNT III 1587-1032
Dukat koronny 1592 z herbem Lewart
Zyęmuntdor ważący 5^ duk. . . .
Dukat koronny 1505 z herbem Lewart
Dukat ditto 1599
ditto 1028 z herbem Półkozic
litewski
gdański 1031		 .
" ditto 1010
1588
1597
1014
Talar koronny 1587
~ ‘ " 1587
bez rok
1587
podwójny
podwójny		 •
1590 z orłem .
1592
1014 czworograniasty
1020-22 z liczbą 00 i 30 . . . .
1023-21 z herbem Sas
1027 podwójny z herbem Półkozic
1027 z herbem Półkozic . . . .
1030	ditto
10...	ditto
dilto
1030
Talar szwedzko-polski 1591 .
Talar rewelski 1598
Talar szwedzko-polski elblągski 1028 . . . .
Talar koronny pośmiertny' 1032
Talar toruński pośmiertny 1032
Półialar koronny 1G23 z herbem Półkozic . . .
Połtalar dilto 1030- 31 ditto
Półtalar toruński 1031
Szesnastogioszówka koronna 1021 z herbem Sas .
Szesnastogroszówka ditto 1023 ditto • • •
Sześciogroszówka ditto 1595
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
Talar
Talar
Talar
Talar
Talar
Talar
Talar
Talar
Talar
Talar
Talar
T alar
Talar
Talar
T alar
Talar
d itto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
dilto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
toruński
Szesciogroszowka
Sześciogroszówka
S/.eściogroszówka
Sześciogroszów ka
Sześcio.groszó wka
Sześciogroszówka
1003 z herbem Lewart . . .
1590-99 dilto
1001	dilto i lit- M
1023 z herbem Sas ....
1023 z herbem Lewart ■ .
1023 z herbem Sas i Półkozic
Karta 1
Paragraf
Tablica 1
Numer
Ceny
tmn-
torikie
Zł. Igr
98
187
17
208
• 3
—
09
188
17
209
2
—
99
189
17
210
l
15
99
190
17
211
21
—
90
191
17
212
0

99
192
17
213
1115
100
193
17
214
1
20
100
194
—
—"
3
—
100
195
17
215
2
--
1(1(1
190
17
2IG
4
—
100
197
17
217
2
—
101
198
17
. 218
—
20
101
199
17
219
—
20
102
- ,
—
—
—
—
102
200
18
220
100
—
102
201
—
—
130
—
102
202
18
221 A.
40
—
103
203
—
—
40
—
103
204
18
221 B.
40
—
103
205
—
—
—
—
103
200
18
222
24
—
101
207
18
223
24
—
101
208
—
—
30
—
101
209
18
224
30
—
210
—
—
30
—
105
211
18
220
100
—
105
212
—
—
50
—
100
213
18
227
100
—
100
214
19
228
100
—
107
215
—
—
100
—
107
210
19
229
70
—
107
217
—
—
100
—
108
218
—
—
50
—
108
219
19
230
30
—
108
220
19
231 -2
30
—
109
221
19
233 -4
18
—
109
222
20
235
50
—
109
223
20
230
18
—
110
224
20
237
15
—
110
225
20
238
15
—
1 10
220
20
239
18
—
110
227
20
240
18
—
Ul
228
21
211
30
—
111
229
21
212
00
—
111
230
21
243
15
—
111
231
21
241'
40
—
112
232
21
245
40
—
112
233
22
240
20
—
112
234
—
—
20
—
1 12
235
22
217
20
113
230
22
218
5
113
237
22
249
3
113
238
22
250
10

114
239
—
—
10
111
210
22
251 - 52
3
—
114
211

—
3
15
115
242
22
253
3
—
115
243
—
—
3
—
115
244
23
251 - 55
2
—
		

/Magazyn_093_05_184_0001.djvu

			VI
93-94 * herbem Lewart
Trzygroszówka koronna 1588 z herbem Przegonią
Trzy gro»zó wka	dilto 1588	dilto
T rzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	dilto
Trzygroszó wka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszpwka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygrosfcówka	ditto
Trzygroszówka	ditto
Trzygroszówka	dilto
Półtorak koronny 1015-10-18 z herbem Abdank i Sas
1589	ditto . .
1589	z herbem Lewart
1591 ditto
1591
1592
1593	......
159	4
1595	z herbem Lewart
1590	ditto •
1595	ditto
1590	dilto
1597 z herbem Lewart i Rad
1597	dilto . . .
1597	bita w Malborgu
1598	z herbem Lewart
1598-99 bita w Poznaniu
1598 bita w Łobzowie
1598 bita w Bydgoszczy
1000 z lit. P■ Poznań . .
1000-1 bita w Krakowie
1000 z lit- P> O. Poznań.
1021 z herbem Sas
Półtorak
Półtorak
Grnsz
Grosz
Grosz
Grosa
Grosz
Grosz
Grosz
Grosz
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
Szeląg
d itto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
d itto
ditto
ditto
H itto
dilto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
ditto
dilto
ditto
dilto
ditto
diito
diilo
ditto
ditto
diito
ditto
1014
1014-2S
1589
1592	z herbem Przegonią i Radwan
1593	z herbem Lewart i Topor .
1001 z herbem Lewart ....
1005	ditto
1008	dilto
1013 z herbem Piława . j. . .
1023 z herbem Sas . . . • .
15x9 z herbem Przegonią . . .
1592	bity w Malborgil ....
1593	z herbem Lewart ....
heibem Topor
Iierbem Lewart, bity w Kr
ditto	....
ditto	. . . •
ditto	lit. K. B.
ditto	bity w Malborgu
1594 z
1597	2
1598
1599
1000
1001
1013 .
1013
1020 z herbem Sas
1022	ditto . . i . .
1023	ditto
1025 :
Denar potrójny koronny 1014 z herbem Leszczyc
Denar ditto 1024 dilto . .
Denar ditto 1027 bity w Łobzowie
Denar ditto 1027 diito . .
Denar ditto 1030 ditto . •
Denar ditto 1030 dilto • •
Denar ditto 1030 dilto ■
Denar pojedynczy koronny 1590 bity w Malborgu
Denar	ditto
a ko
wie
W
w
£
Paragraf
| Tablica
Numer
Ceny
ama¬
torskie
l.\.
51
115
245
23
250
0
—
115
210
23
257
2
—
116
247
23
258
2
—
110
24 S
—
—
2
—
110
249
23
259
2
—
110
250
23
200
2
—
110
251
23
201
2
—
117
252
23
202
2
—
117
253
2:',
203
2
—
117
254
23
204
2
—
117
255
23
205
2
—
117
250
■2:i
200
2
—
117
257
23
207
2
—
117
258
23
208
2
—
118
259
23
209
2
—
118
200
23
270
2
—
118
201
23
271
2
—
118
202
21
272
2
—
118
203
24
273
2
—
118
2G4
24
274
2
—
118
205
21
275
1
15
118
200
24
27(5
2
—
119
207
21
277
1
15
119
208
21
278
1
15
119
209
24
*279 - 80
2
15
119
270
24
281
2
15
120
271
24
282 - 3
—
15
120
272
24
284
4
—
120
27 3
24
285
5
—
121
274
24
280
5
—
121
275
24
287
1
15
121
270
24
288
—
15
121
277
24
280
1
15
122
278
24
290
1
15
122
279
25
291
1
—
122
280
25
292
—
15
122
281
25
293
—
15
122
282
25
294
—
15
122
283
25
295
1
—
123
284
—
—
1
—
123
285
25
290
1
—
123
280
25
297
1
—
123
287
—
—
1
15
124
288
25
298
2
—
124
289
25
299
1
—
121
290
25
300
1
15
124
291
25
301
2
—
124
292
25
302

15
125
293
25
303

20
125
294
83
304
1
—
125
295
25

2
—
125
290
25
305
2
—
125
297
20
• 300
3
—
120
298
20
307
3
—
120
299
20
308
3
—
120
300
20
309
3
—
120
301
20
310
3
—
120
302
20
311
1
15
127
203
20
312
1
15
		

/Magazyn_093_05_185_0001.djvu

			vn
?!
Al
-1
Paragraf
S
&>
er*
Numer
Ceny
ama¬
torskie
2
Zł. Igr
Denar pojedynczy koronny 1623
• • •
127
304
20
313
1
—
127
305
■i.i
314
4
—
Denar potrójny koronny 1027 bity w Poznaniu
r
127
300
20
315
2
—
Halerz koronny 1009-1010 bity w Poznaniu
.
127
307
20
316 17
4
—
l28
308
20
318
4
—
128
309
20
319
4
—
Halerz dilto 1010
•
128
310
38
320
4
—
Trzygroszówka litewska 1590 z herbem Chalecki .
.
|28
311
20
321
1
15
Trzy erosr.ówka dilto 1595
Trzygroszówka duto 1597 * głową jelenią i ber.
i
128
312
—
—
1
15
Chalecki
129
313
20
322
3
15
Trzygroszówka dilto 1000 z herbami Topor i Łabędź .
129
314
M
323
3
15
Trzygroszówka duto 1002-3 bita w Wilnie r. h.
Łabędź
129
315
20
324
4
—
Półtorak litewski 1009 z herbem Uogorya
129
316
27
325
1
15
Półtorak ditto 1010-14 z herbem Bogorya i lit
H. !
129
317
27
326 7
2
—
Grosz ditto 1007 dilto ....
130
318
27
328

15
130
319
27
329

15
130
320
27
330

15
130
321
27
331
—
20
130
322
-7
332

20
. > '»
130
3S3
27
333

20
131
324
27
334

20
131
325
27
335

15
131
320
27
330

15
Szeląg ditto 1023 ditto . . • . .
.
131
327
27
337

15
Denar podwójny litewski 1611 z herbem Bogorya
Denar podwójny litewski 1021 z herbem Wadwicz
131
328
27
338
1
15
. • •
131
329
27
339
1
15
132
330
27
310
3
—
Ort dilto 1010 ...
i 1 *
132
331
27
341
3
—
Ort dilto 1024-25 z rozłączoną liczbą roku .
• *
132
332
28
342-3
3
—
132
333
28
314
1
15
334
28
315
4
-
133
335
21
340
4
“
330
28
347
1
—
Szeląg kmUndzki 1007- 12
* « •
133
337
28
319
4
—
Trzygroszówka kurlandzka 1590
• 1
1*3
338
.
—
3
—
Trzygroszówka rygska 1589 z lilią ....
. • •
133
339
28
350
1
15
Trzygroszówka ditto 1590
Trzygroszówka dilto 1019 z herbem Achingei
. ■
134
310
28
351
1
—
.
131
311
28
352
2
—
Półtorak rygski 1020
...
134
542
28
353
1
—
134
313
28
354
—
10
MONETY ELBLAGSKIE BITE PHZEZ GUSTAWA ADOL¬
134
314
29
355-0
10
FA, K. S
135
345
—
—
—

135
340
—
—
30
__
135
347
—•
—
14

Talar ditto 1629 klipinga (czworograniasty) .
135
348
—
—
18
_
135
319
—
—
12
—
350
—
—
3
—
130
351
—
—
1
15
130
352
—
—
—
15
130
353


—
20
130
354

„
—
15
137
355
—
—
10
138
_


—
—
133
350
—
—
50
—
138
357
—
—
90
—
13	
			

/Magazyn_093_05_186_0001.djvu

			ym
*
Ceny
Taragrai
£
Numer
ama¬
torskie
W
ZŁ
Igi
130
300
—
—
24
—
139
301
29
358
22
—
139
362
—
—
22
—
140
303
—
—
22
—
140
304
•20
357
22
—
140
365
—
—
20
—
300
*29
359
20
—
141
307
‘29
300
18
—
141
308
—
—
20
—
142
• 309
‘29
—
18
—
Talar ditto 1042 - 1043 - 45 bity w Bydgoszczy . . . .
142
370
—
3G1
20
—
142
370
—
—
50
—
371
‘29
—
‘24
—
142
372
‘29
362
24
—
1 12
373
‘29
3G3
18
—
143
374
30
364
15
—
Talar toruński 1G38
143
375
30
365
18
—
143
370
30
366
18
—
Talar elblągski 1035, Elbiuga inter arma sewata ....
143
377
30
367
30
—
Talar kurlandzki 1045, JakóDa xięcia
141
378
30
368
24
—
Półtalar koronny 1012 z heibcm Sas, bity w Bydgoszczy .
144
379
—
369
20
—
Półtalar dilto bez roku, bity w Bydgoszczy ....
144
380
—
—
20
—
145
381
30
*—
20
—
145
382
31
370
30
—
140
383
—
371
20
—
1 10
384
31
—
24
—
385
31
372
50
—
147
386
31
373
15
—
147
387
31
374
15
—
388
31
375
15
—
389
31
370
15
—
148
390
31
377
50
—
Kopiejka srebrna
148
391
—
378
‘20
—
148
392
—
—
—
15
Szeląg inflantski 1047 dilto		 . .
148
393
—
—
—
15
148
394
—
—
—
15
JAN KAZMIRZ 104S-1GG8
149
—

—
—
—
149
395
31
—
50
—
Dukat ditto 1054 z herbem Wieniawą . .
149
396
31
379
50
—
Dukat ditto 1000 z herbem Slepowron . .
149
397
—
380
50
—
Dukat ditto 1001	•
150
398
—
—
50
—
Dukat ditto 1002, arcus fortimn, eto. . . .
150
399
—
—
70
—
Dukat ditto 1002 z herbem Slepowron . .
150
400
31
—
50
—
Dukat ditto 1004 		 •
150
401
31
381
50
—
Dukat ditto 1059 z herbem Wieniawą . ■
151
402
32
382
90
—
Dukat pojedynczy koronny 1049 z herbem Sas . . . . •
151
403
—
—
80
—
Dukat ditto 1050 z herbem Wieniawą . •
151
404
—
—
40
—
151
405
—
—
40
—
Dukat ditto 1055 	'
152
406
32
—
40
—
Półdukat koronny 1000 z herbem Slepowron . •
152
407
32
383
13
—
Półdukat litewski lOGO .
152
408
32
384
13
—
152
409
—
385
50
—
153
410
3*2
—
00
—
153
411
—
380
‘21
—
153
412
—
—
21
—
Dukat ditto 1655 . 50
153
413
—
—
22
—■
153
414
—
22
—
154
415
32

22
		

/Magazyn_093_05_187_0001.djvu

			IX
Dukat podwójny toruński 1665 .
Dukat pojedynczy toruński 1651 . .
Dukat pojedynczy tlblągski 1G53 . .
Talar koronny 10491
Talar ditto 1049 .... . . ,
Talar ditto 10-19
Talar ditto 1050
Talar ditto 1050 .......
Talar ditto 1031 głowa w laurze
Talar ditto 1052	ditto * .
Talar ditto 1050-1. bydgoski
Talar podwójny gdański 1050 . . ' .
Talar pojedynczy ditto 1049 . . .
Talar ditto ditto 1049-50
Talar toruński 1049
Talar dilto 1059
Tąlar elblągski 1051
Półtalar koronny 1049 ......
Półtalar gdański 1019
T-
SU
*"ł
2
Paragraf
1 Tablica 1
Snmet
Ceny
ama¬
torskie
Zt. Igr
154
416
32
387
60
_
154
417
32
388
30

154
418
—
—
40
154
419
32
389-90
40
155
420
33
391
50

155
421
33
392
50
__
155
422
33
393
50
15G
423
33
394
50

150
424
33
395
50
150
425
34
390
50

150
426
—
—
50
157
427
34
397
40
|
157
428
34
398
18

157
429
35
3U9
14

157
430
35
400
18

158
431
35
401
18

158
432
35
402
fcO

158
433
35
403
40

159
434
35
404
20
—
koniec tomu 1’ienwszeao.
		

/Magazyn_093_05_188_0001.djvu

			OMYŁKI DRUKU.
Kam
10
wiersz
21
zamiast
—
22
>—•
29
—
_
24
—
30
—
34
—
19
—
70
—
23
—
—
115
24
—

120
_
31
—
,
129
—
15
—'
—
152
—
19
—*•
Leszka IV czytać
Jwowski	—
Jwowski	—
Zygmunta II —
RlLEBIT —
- i}
92
z roku innego —
408
Leszka II.
lwowski.
lwowski.
Zygmunta I.
IRRIDEBIT.
1 8
5 8
90
z roku 1595.
5. 408. Tab. 32. N.
384
Herb Pifowa, zamiast Łrzyża potrójnego ma bydźkrzyż z 2J ramionami.
		

/Magazyn_093_05_190_0001.djvu

			*
*
4--
t
'
		

/Magazyn_093_05_193_0001.djvu

			•	/i m .lafynipf^JiiBofriw
'l.-U
UW »£>'pp»u}/ HU[tuzu-jj
		

/Magazyn_093_05_197_0001.djvu

			Ial> K.
		

/Magazyn_093_05_201_0001.djvu

			7
Liłc. /S';J\7rrr//<>ŁZ’j/c<
TaUc 2
		

/Magazyn_093_05_203_0001.djvu

			Yab/t: 3.
-fta/r/cu/ctn-Kaxłnwitxs' fiurutłAiMi?
Lito: S.Kru ifAćW tfkłS
		

/Magazyn_093_05_205_0001.djvu

			ŁV-i j m&M n:Tj
Y/a ,U\V >/— VJ 'n\ '
. K-uy/&/ v *■ rv
-^XXx>2
Afafalad/kni/ Kąxnvvrx4i/BcituH/ue^fo.	Jjllo: > Sf/inr-f//c^uy,sZt ivLt/v. Ban Jc1< /żĆs
>
		

/Magazyn_093_05_207_0001.djvu

			Nalcłbu/<'ftł h(( x*turx<< rn/f//?.
Ijih:’: tS: fc.TYX*/7»x>Wf/ci/ it>Liłć; JBdłłktiS
		

/Magazyn_093_05_209_0001.djvu

			y- o-j <
\ ■> ’’ r/i.
'^0'£U
V-i-' V \ . »
i*	iD}".; >-
yO Ji V?IMS/VJ y
3ŹŹ/ -
WaiwaB® f / \oL^
T^E^Maa/*' >V -^.
! jIćjjm 'insyfj ;
\S>SUl‘\'hźyi) y
Wmm
57/
/rKJ/j r: /ji/<>: < S> /imi/Zci^ws/u
Łi						j I
		

/Magazyn_093_05_211_0001.djvu

			L. %, >
Md

uiA //f	£•
|ŚI—Wian TOiIB^-
\pmg$ ji? ■
xf? ■?<§£>
/ . /m A/ruAtłt /l«:iu	
			

/Magazyn_093_05_213_0001.djvu

			Tdbh :  Unma-mt
		

/Magazyn_093_05_215_0001.djvu

			7 ft ftftir/e,,, lifr/.m irzn Bon r/t A ir r/o /S3/
Tabli ;.9.
w T.iło+) r. FSrhlfsti-r 10 // ruwY.ttto r r.
		

/Magazyn_093_05_217_0001.djvu

			Ta Mi H>
JiAlUTATl»\
SO£LJ33Jiili'
y ii J JJo» y
ojiosy^An \
V 'JMW.KL-iroAd'
2\ j>y.£A\M'j,v
i) ^Mćty
■ ' VĄi
\fi&Le*MX
Vvj»u
r^m
'■u J J -'
riiiojj^trł \
TO2?»Ci y~j
J 5 /^'Isy.
2/
m Liłofjt'. F.Mnuirrw ftffnwzaroir.
		

/Magazyn_093_05_219_0001.djvu

			Tabli //
;5j BR
\ l I i
N-v*'
1 riMtiiltm hir/.tnirzn Raiif/tkirr/o /XV.
lu t.Horjr-	/o Hit nr/n wir
		

/Magazyn_093_05_221_0001.djvu

			Tdliii / i.
|
Yultdflem Kaim ir\a BntuUkiwjo /	
			

/Magazyn_093_05_223_0001.djvu

			'/'(tlili /.>.
A i/Miirleni Iiteijnirytn lliinftdargo.
iu Li tog r. b\ $vhnJtftrio // ftnw.awir.
		

/Magazyn_093_05_227_0001.djvu

			'fak-lS.
L
GEOS:AM£f
M mup-itBG
■ polom l-bI
fm
IIIA
y^GROS-/
intip-u.,
(.POLONI/E/
'”H-8o/
W
ghos-ahg\
tb rp •REG;]
POLOKlffi
GRO5ARG0
THLTP.REGi
POLON
J 5-80-.J
\ajttu
A
		

/Magazyn_093_05_228_0001.djvu

			A
		

/Magazyn_093_05_229_0001.djvu

			'/«/>■ jfi
>07
- Aftikfctć/e/ri /fa żwirze fiuni/ć/ućyo S$<5/.
ttrZi£>. JBucU/cohsó Jdtupo i Svafiti
		

/Magazyn_093_05_231_0001.djvu

			'lobii /7
&&US5:Ais.
G£DJJS£MS1Z
\ •)>
&8ŁS
h\
UB^^jppj
\ -LI yj-all)
VC'-£i4X
l n./ffntfełH litiiim > • •"/ i*uniltkipgo IKS 7.	ml.itoijr F.Sdfiwtrr 10 Mntwzrtiuie-
		

/Magazyn_093_05_233_0001.djvu

			jrab li . 'iS.
• \ f li'ars'/.on>ie->
		

/Magazyn_093_05_235_0001.djvu

			Tali: /M
JVtr/,-fh*frm Ti€tżrrtir'<’ Banełł/riega ĄtJZ
		

/Magazyn_093_05_237_0001.djvu

			.’,VU :SŚ~ )
W-m&
c/mirn
Wf3 V5 “ '
;v • /v-.- •:’ \V
m
p&fe*- $ff-
J>~ ix >>. ’ M,®1
*^I§iSP
;v..v
21&IS&
\rrfCnźmirza- Hafutekiego AKT?:
		

/Magazyn_093_05_239_0001.djvu

			I (iL tutleni 'hfl/nury.n iSmtrUkteyu. /<¥,')}.	to hiloijiJ^.Srhn>viev tu Wttr-v/.ttnuc •
		

/Magazyn_093_05_241_0001.djvu

			G-Ji O &-AAZZ '
\IP®iŁ©ISajŁ /
w|#y
^v8wn >’
fl kł wlrm tiwkinirf.o /łfnirft/fieęo ł&łf.
10 I, ittttj/•. / ..\fh //.Wr/* ##/ Iłf/f.rztnoir
Tab.M
		

/Magazyn_093_05_243_0001.djvu

			Zbbl. 23
. VuA f/t//rju	BaneUłtiey/e. J338
w-LiZó JS/jZćK-JcotttkLegre i* SpoZ/ci,
i
		

/Magazyn_093_05_245_0001.djvu

			6 IR 03. A » O
TTiKiiip
• ifoJŁOsa-i ,
\a< *8 y
'TMIf-iRIPO,
• gtO®
rai-^O1
j»p$r
7T^ i CKOafAilg:
\ -yOŁOjO:
(gmolAR#
\ ansffi eoy
gl / ■(
gf l£jRos~Aias;g
v7 ItKSIP.iEEGif®
" * W * f OŁaOBB y
asioa^A®.©
iT UHMSIPO
Ipąl
i '4 Sfljo
Cffl
X,Ł-ltV-OV
ViViX,X^/
2w mm<&£—^
% rasc-i? 04#	\»
Iil/zfc//fa//l JlUl.Z/7WS~Z4Ł' Jta/u/tkl^W /S1*$
		

/Magazyn_093_05_247_0001.djvu

			v -.igaggp jv<,
£'i©anjst«&.
'OlŁS-fpi/
\'«vr /•>» 'r /
/ ubli %só.
• I okładem liaimitM llandtturgo /&SR
Ja ((uff hS	
			

/Magazyn_093_05_249_0001.djvu

			"
I(il tadrtu- Jki/.ihirzu HauiUh trfjo Ifl.ifl
w l.i I o(jt. Sclni.ilet • n>lt bi.iy.untii
		

/Magazyn_093_05_251_0001.djvu

			Tabli ? 7.
\rakhnU.nvJiaertiuzn Banćltkfeao-
n>Iitoqr h . tioh urtrr
		

/Magazyn_093_05_253_0001.djvu

			■Va]f1iuAt4n hużinirrtr* Butuft kiego '/SJtf.	w LUaęr. F-.¥iJuŁ*ttr if lf'u*-sT.n-imi-
		

/Magazyn_093_05_255_0001.djvu

			TuMi.-29
W
!	hiłKntirzsi Jźandłfastfo /ódS
n~Z_, rZc> Jj/cĆ-a,/i.ir&go i Sp? '
fA
		

/Magazyn_093_05_257_0001.djvu

			.
		

/Magazyn_093_05_264_0001.djvu

			i.
«
i
■
		

/Magazyn_093_05_265_0001.djvu

			7er/r//:34
		

/Magazyn_093_05_266_0001.djvu

			V ‘ '
.
■i, -
■f
■
■ ■ ■
. ..
		

/Magazyn_093_05_267_0001.djvu

			TM ss:
—TiiUPr
		

/Magazyn_093_05_269_0001.djvu

			(snS&fftr J?
		

/Magazyn_093_05_272_0001.djvu

			Biblioteka Główna UMK
iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiii
300047371134
'I
•A'.V
J
Jl